Cesarz, który zginął przez ser. Zaskakujące ciekawostki o władcach antycznego Rzymu
Rzymski cesarz, który zmarł przez ser, przeszedł do historii jako jedna z najdziwniejszych ofiar własnych upodobań. Ale jego historia to tylko jedna z wielu zaskakujących opowieści o rzymskich władcach, których życie kończyło się w niezwykły sposób.
Spis treści: August i wygnanie córki Julii Cesarz z obsesją na punkcie pisma Klaudiusz próbował reformować alfabet Neron więził widzów w teatrze Neron: okrucieństwo wobec bliskich Wespazjan i jego moralnie wątpliwe źródła dochodów Cesarz, który opodatkował mocz Antoninus Pius zmarł przez ser Walerian jako cesarski podnóżek Imperium Rzymskie kojarzy się z potęgą militarną, walkami gladiatorów i osiągnięciami inżynieryjnymi. Dla ludzi, którzy nim rządzili, życie było jednak skomplikowane i pełne ryzyka. Juliusz Cezar, którego sięganie po władzę przygotowało grunt pod wyniesienie na tron pierwszego cesarza, Oktawiana Augusta, nie był jedynym potencjalnym tyranem, który zginął gwałtowną śmiercią. Niektórzy cesarze rządzili zaledwie kilka tygodni. Inni kończyli w tragiczny sposób z ręki osobistych gwardzistów lub członków własnej rodziny. Ci, którym udało się przeżyć dłużej, mogli dzięki swojemu statusowi folgować zachciankom i demonstracyjnie korzystać z władzy. Ich obsesje bywały naprawdę osobliwe. Od zsyłania własnych dzieci na wygnanie, po wprowadzenie podatku od moczu – cesarze Rzymu w pełni wykorzystywali swoją nieograniczoną kontrolę. Oto kilka najbardziej ambitnych, dziwacznych i przepełnionych ego projektów, których się podjęli – oraz kilka z najbardziej nieprzyjemnych sposobów, w jakie kończyli swoje rządy. August i wygnanie córki Julii W 18 roku p.n.e. cesarz August wprowadził szeroki pakiet reform moralnych znanych jako ustawy julijskie. Miały one przywrócić tradycyjną rzymską cnotę poprzez nagradzanie małżeństw i karanie cudzołóstwa. Po raz pierwszy w historii Rzymu niewierność stała się przestępstwem publicznym, a nie prywatnym skandalem. Groziły za nią wygnanie i konfiskata majątku. Ustawy miały być wzorem obywatelskiej dyscypliny. Ich najsłynniejszą ofiarą okazała się jednak własna córka Augusta, Julia, której pełne przepychu i bardzo swobodne życie towarzyskie szybko stało się źródłem publicznego zgorszenia. Starożytni autorzy, tacy jak Swetoniusz, Kasjusz Dion i Wellejusz Paterkulus piszą, że gdy Julię uznano za winną cudzołóstwa, ojciec zesłał ją na ponurą wyspę Pandateria (dzisiejsza Ventotene). Według Swetoniusza spędziła tam pięć lat, zanim August pozwolił jej wrócić na kontynent. Nigdy jednak formalnie nie cofnął wyroku wygnania i czuł się jej zachowaniem upokorzony. Gdy mniej więcej w tym samym czasie jedna z powiernic Julii, była niewolnica o imieniu Phoebe, powiesiła się, August miał skomentować to słowami: – Wolałbym być ojcem Phoebe. Cesarz z obsesją na punkcie pisma Nawet jeśli Julia została potraktowana najokrutniej, chęć Augusta do kontrolowania i kształtowania członków rodziny na tym się nie kończyła. Swetoniusz, który pisał biografię Dwunastu Cezarów mniej więcej sto lat po śmierci Augusta, twierdzi, że cesarz miał bardzo specyficzny charakter pisma. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-24-122442-The-Roman-emperor-who-died-from-eating-too-much-cheese--National-Geographic--M-7c1200d.png" width="1202" height="802" alt="Cesarz August odrzuca swoją córkę Julię po jej aresztowaniu i uznaniu za winną cudzołóstwa (ok. 2 r. p.n.e.). Rycina ze Storia di Roma." title="Cesarz August odrzuca swoją córkę Julię po jej aresztowaniu i uznaniu za winną cudzołóstwa (ok. 2 r. p.n.e.). Rycina ze Storia di Roma." /> Był on tak rozpoznawalny, że August nalegał, by samodzielnie uczyć swoich spadkobierców pisania w dokładnie takim stylu. Ćwiczył ich, aby „naśladowali jego charakter pisma”. Ten rodzaj „skryptorycznego mikrozarządzania” – jak pisze profesor Tom Geue z Australian National University – jest wyjątkowy dla Augusta. I pokazuje niemal obsesyjną potrzebę zabezpieczenia dziedzictwa poprzez dosłowne „powielanie” siebie w następcach. Klaudiusz próbował reformować alfabet Podobnie jak augustowskie ustawy moralne, także cesarz Klaudiusz (41–54 n.e.) chciał zmieniać fundamenty społeczeństwa rzymskiego. Według Swetoniusza próbował dodać nowe znaki do alfabetu łacińskiego: antisigmę Ↄ, która brzmiała jak „bs” lub „ps”; znak Ⱶ, czyli pół H będące prawdopodobnie krótką samogłoską; oraz digammę Ⅎ odpowiadającą dźwiękowi „w”. Swetoniusz dodaje, że Klaudiusz napisał nawet księgę wyjaśniającą teorię stojącą za tymi literami. Choć może się to wydawać śmiałe, starożytne języki faktycznie ewoluowały. Zmieniały się z czasem. Właśnie ta praktyka – jak pisze historyk Tacyt – skłoniła Klaudiusza do takiej reformy. Tacyt zauważa, że kiedy cesarz „zrozumiał, iż nawet pismo greckie nie powstało i nie zakończyło się w jednym momencie”, postanowił zaprojektować „kilka dodatkowych znaków łacińskich”. Badaczka z MIT, profesor Stephanie Frampton, w książce „Empire of Letters” wyjaśnia, że wprowadzenie nowych liter przez Klaudiusza postrzegano jako część szerszej tradycji, w której język i alfabet rozwijają się stopniowo. Znamy przykłady liter klaudyjskich z odkryć archeologicznych. Całe przedsięwzięcie okazało się jednak w praktyce porażką. Swetoniusz zauważa, że litery bardzo szybko wyszły z użycia. Nawet cesarz Rzymu nie był w stanie zmienić tego, jak ludzie piszą. Neron więził widzów w teatrze Podczas gdy August koncentrował się na zarządzaniu domem i imperium, cesarz Neron, który rządził w latach 54–68 n.e., zdecydowanie bardziej interesował się rozrywką i występami. Był przeznaczony do kariery politycznej. Marzył jednak o scenie. Oprócz pisania poezji i udziału w wyścigach rydwanów regularnie zmuszał poddanych do uczestniczenia w swoich recitalach muzycznych. Swetoniusz pisze, że „gdy śpiewał, nikomu nie wolno było opuścić teatru, nawet z najbardziej naglących powodów”. Dodaje, że w czasie jego występów kobiety w ciąży zaczynały rodzić i wydawały dzieci na świat w teatrze. Inni, wyczerpani nieustannym oklaskiwaniem, próbowali uciekać przez zamknięte bramy, które więziły ich jako dosłowną „publiczność zakładników”. Ryzykowali przy tym obrażenia, skacząc z murów teatru. Szczególnie zdesperowani – pisał Swetoniusz – udawali, że nie żyją, aby wyniesiono ich na zewnątrz jak zwłoki. Ta opowieść jest najpewniej wyolbrzymiona, ale świetnie nadaje się na pikantną plotkę. Neron: okrucieństwo wobec bliskich Wiele innych historii o Neronie jest już mniej zabawnych. Jego relacje z kobietami były przesiąknięte przemocą. Gdy zmęczyły go polityczne ingerencje zaborczej matki, Agrypiny, zaczął knuć. Po kilku nieudanych próbach otrucia zaaranżował katastrofę okrętu, którą Agrypina przeżyła, dopływając do brzegu wpław. Gdy wieści o jej ocaleniu dotarły do cesarza, kazał ją w końcu przebić mieczem i ogłosił, że popełniła samobójstwo. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-24-122830-The-Roman-emperor-who-died-from-eating-too-much-cheese--National-Geographic--M-a46d9e5.png" width="605" height="843" alt="Cesarz Neron obserwuje Wielki Pożar Rzymu (64 r. n.e.). Ilustracja: Tancredi Scarpelli, Storia d’Italia (1930)" title="Cesarz Neron obserwuje Wielki Pożar Rzymu (64 r. n.e.). Ilustracja: Tancredi Scarpelli, Storia d’Italia (1930)" /> Po śmierci Agrypiny zachowanie Nerona stało się jeszcze bardziej krwawe. Po tym, jak rozwiódł się z żoną Oktawią, zesłał ją na wygnanie. Następnie oskarżył o cudzołóstwo i kazał zgładzić. Swetoniusz twierdzi, że drugą żonę, Poppeę, Neron skopał na śmierć, gdy była w ciąży z jego dzieckiem. Podobnie jak w przypadku wielu relacji Swetoniusza, ta historia mogła zostać zmyślona, by jeszcze bardziej uwydatnić okrucieństwo Nerona. Gotowość cesarza do pozbywania się bliskich rozciągała się także na sąsiadów w samym Rzymie. Wielu starożytnych historyków oskarża go o wywołanie Wielkiego Pożaru Rzymu w 64 roku n.e., by oczyścić teren pod wystawne projekty budowlane. Kasjusz Dion pisze, że podczas gdy miasto płonęło, Neron wspiął się na dach pałacu, przebrany za lirnika, i śpiewał pieśń „Zdobycie Troi” (często interpretowaną jako „Zdobycie Rzymu”). Ten zapewne nieprawdziwy szczegół dał początek mitowi, że Neron grał na instrumencie, gdy Rzym płonął. Utrwalił jednak jego reputację jako obsesyjnego muzyka. Wespazjan i jego moralnie wątpliwe źródła dochodów Wespazjan (69–79 n.e.) przywrócił stabilność Imperium Rzymskiemu po roku chaotycznej wojny domowej, która nastąpiła po śmierci Nerona. Jego pochodzenie budziło jednak wątpliwości. Założyciel dynastii flawijskiej, najbardziej znany z podbicia większości Judei w czasie pierwszej wojny żydowskiej, mógł zbić pierwszy większy majątek na handlu niewolnikami, a zwłaszcza na kastratach, czyli eunuchach. Około 62 roku n.e. przyszły cesarz zakończył swoją kadencję jako prokonsul Afryki w poważnych tarapatach finansowych. Jego zdolność kredytowa była zrujnowana. Zastawił więc swój majątek u brata. Wtedy zwrócił się ku formie handlu co najmniej wątpliwej moralnie. Swetoniusz pisze, że Wespazjan był „mango” – podejrzanym handlarzem – który trudnił się handlem „mułami”. W 2002 roku A. B. Bosworth opublikował w „Classical Quarterly” przekonujący argument, że termin mulio („mularz”) bywał używany na określenie osób handlujących ludźmi. A „muły” w tym kontekście nie oznaczały osłów, lecz młodych chłopców, zniewolonych i przymusowo wykastrowanych. Eunuchowie byli cennym towarem na rzymskim rynku niewolników. Jeśli Wespazjan zajmował się właśnie takim handlem, tłumaczyłoby to, jak tak szybko odbudował swoje finanse. Cesarz, który opodatkował mocz Nawet jako cesarz Wespazjan nie stronił od czerpania zysków z tabuizowanych branż. Jak zauważa Sarah E. Bond, profesor historii starożytnej na University of Iowa, gdy oszczędny Wespazjan objął tron, odziedziczył państwo „w rozpaczliwej sytuacji finansowej”. W ramach programu oszczędnościowego przywrócił podatek od moczu (vectigal urinae). W starożytnym Rzymie był to ważny surowiec w przemyśle pralniczym i garbarskim. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/11/2025-11-24-123155-The-Roman-emperor-who-died-from-eating-too-much-cheese--National-Geographic--M-cdde26c.png" width="598" height="840" alt="Wespazjan koronowany na cesarza w Cezarei” – obraz Lazzaro Baldiego (1624–1709). Lazzaro Baldi, Vincenzo Pirozz/Galleria Spada/Bridgeman." title="Wespazjan koronowany na cesarza w Cezarei” – obraz Lazzaro Baldiego (1624–1709). Lazzaro Baldi, Vincenzo Pirozz/Galleria Spada/Bridgeman." /> – Mocz – mówi Bond – pochodził z publicznych latryn oraz z ceramicznych nocników, które wylewano na ulicę z mieszkań na piętrach. Nie wiemy dokładnie, ile pieniędzy przynosił ten podatek. Bond podkreśla jednak, że „w milionowym mieście” musiały działać „setki garbarzy i fulonów (praczy tkanin)”. Wszyscy potrzebowali tych ludzkich odchodów płynnych do swojej pracy. Podatek musiał więc generować dla Wespazjana niemałą sumę. Swetoniusz i Kasjusz Dion zgodnie twierdzą, że gdy syn Wespazjana, Tytus, uznał cały ten interes za kompletnie niegodny ich pozycji i wyraził obrzydzenie, ojciec pokazał mu złotą monetę i zapytał, czy czuć od niej jakikolwiek smród. To właśnie z tej anegdoty pochodzi powiedzenie: „pieniądze nie śmierdzą”. Antoninus Pius zmarł przez ser Nie wszystkie cesarskie dziwactwa są nam tak obce. Antoninus Pius (138–161 n.e.) był w pewnym sensie domatorem, który uwielbiał ser. Spokojny, kompetentny i wyważony, w późniejszych wiekach zaliczono go do grona „dobrych cesarzy”. Przez 23 lata rządów prowadził Rzym przez stosunkowo spokojny okres. Niestety, jego miłość do nabiału doprowadziła go do zguby. Według „Historii Augusta”, IV-wiecznego zbioru biografii, „zmarł na gorączkę, którą sam na siebie ściągnął, jedząc zbyt łapczywie ser alpejski”. Po trzech dniach gorączki wziął kąpiel, położył się, wezwał przyjaciół i polecił, aby Markus (Aureliusz) został przedstawiony żołnierzom jako nowy cesarz. Następnie – jakby we śnie – wyzionął ducha. „Historia Augusta” jest jedynym źródłem tej opowieści i jest znana z niewielkiej wiarygodności. Jeśli jednak historia jest prawdziwa, to śmierć Antoninusa należała do najbardziej ludzkich i budzących współczucie wśród losów władców Rzymu. Walerian jako cesarski podnóżek Inni cesarze kończyli zdecydowanie krwawiej niż kochający ser Antoninus. Neron popełnił samobójstwo. Galba został zamordowany przez swoich gwardzistów pretorianów. Getę zabił jego brat Karakalla – przy współudziale ich matki. Najbardziej upokarzająca śmierć spotkała jednak prawdopodobnie Waleriana, który rządził w połowie III wieku n.e. Walerian większą część kariery spędził, walcząc z Persami na wschodniej granicy imperium. Tam został w końcu pojmany przez króla Szapura I. Szapur okazał się bezlitosnym zwycięzcą. Gdy pojmał Waleriana, trzymał obalonego cesarza przy życiu jako trofeum i z upodobaniem regularnie go upokarzał. Według IV-wiecznego pisarza Laktancjusza, ilekroć „Szapur chciał wsiąść na konia lub do rydwanu, Waleriana zmuszano, by nadstawił plecy, a król stawiał stopę na rzymskim cesarzu jak na stopniu”. Po długim okresie w roli żywego podnóżka – pisze Laktancjusz – Walerian został zamieniony w makabrycznego stracha na wróble. „W końcu odarto go ze skóry, tę zaś, wypchaną słomą i zafarbowaną na czerwono, wystawiono w perskiej świątyni jako wieczną pamiątkę zwycięstwa króla”. Historyczna wiarygodność tej opowieści jest jednak dyskutowana. Laktancjusz zawarł ją w sensacyjnej książce „O śmierci prześladowców”, a jako chrześcijanin głęboko nie znosił prześladowań współwyznawców za panowania Waleriana. Inne źródła potwierdzają pojmanie cesarza przez Persów i jego upokarzające traktowanie. Na reliefie w Naksz-e Rustam we współczesnym Iranie przedstawiono go w niewoli. Nie zachowały się jednak żadne inne odniesienia do jego odarcia ze skóry. Źródło: National Geographic
Zakazane Miasto po 100 latach otworzyło ukryty ogród. To jeden z najcenniejszych zabytków Chin
Przez ponad sto lat jeden z najbardziej tajemniczych zakątków Zakazanego Miasta pozostawał zamknięty przed światem. Ukryty Ogród Qianlong, stworzony jako prywatne miejsce wypoczynku cesarza, dawno obrósł legendą. Teraz można go wreszcie zobaczyć.
Pod koniec września historia Zakazanego Miasta otworzyła nowy rozdział. Ogród Qianlong, stworzony w latach 70. XVIII wieku jako prywatne schronienie cesarza, został udostępniony zwiedzającym po raz pierwszy od ponad stu lat. Jego renowacja, trwająca 25 lat i realizowana m.in. dzięki wsparciu World Monuments Fund, pochłonęła 15-18 milionów dolarów. Celem konserwatorów było nie tylko odtworzenie zabytkowej architektury i dawnego wystroju, lecz także przywrócenie unikatowej atmosfery jednego z najbardziej wyrafinowanych ogrodów dynastii Qing. Nowy rozdział w historii Zakazanego Miasta Przez wieki Zakazane Miasto pozostawało sercem chińskiej władzy. Ten rozległy kompleks pałacowy w Pekinie, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, składa się z niemal tysiąca budynków, w których niegdyś rezydowali cesarze z dynastii Ming i Qing. Do dziś zachwyca monumentalną architekturą, perfekcyjną symetrią, misternymi rzeźbami i bezcennymi zbiorami sztuki, przyciągając co roku miliony odwiedzających. Teraz na jego terenie pojawia się nowa, długo niedostępna atrakcja, czyli odrestaurowany Ogród Qianlong, jedno z najbardziej wyszukanych założeń ogrodowych epoki Qing. Na jego renowację wydano kilkanaście milionów dolarów, lecz chiński przywódca Xi Jinping uznał inwestycję za nie tylko uzasadnioną, lecz wręcz konieczną. Podczas wizyty podkreślał, że ogród jest „ważnym symbolem chińskiej cywilizacji” i że należy „dołożyć większych starań, aby chronić, odnawiać i dobrze wykorzystywać te zabytki kulturowe”. Również Ho Puay-peng, przewodniczący UNESCO ds. dziedzictwa architektonicznego w Azji, ocenił efekt prac jednoznacznie: „Cieszę się, że poświęcili temu tak dużo czasu”. Ogród Qianlong jako arcydzieło sztuki cesarskiej Ogród Qianlong, znany także jako Pałac Spokojnej Długowieczności, uchodzi za jeden z najbardziej wyrafinowanych kompleksów Zakazanego Miasta. Rozciąga się na czterech połączonych dziedzińcach, w których rozmieszczono 27 pawilonów pełniących niegdyś funkcję osobistych przestrzeni wypoczynku cesarza. Uzupełniają je ogrody skalne, strumienie oraz wiekowe drzewa, tworzące atmosferę sprzyjającą ciszy i kontemplacji. Równie imponujące są także wnętrza pełne zabytkowych mebli, dekoracji i unikalnych zdobień. Jak podkreśla World Monuments Fund, ten „pałac w pałacu”, który przetrwał niemal niezmieniony od XVIII wieku, zawiera jedne z najdoskonalszych przykładów chińskiej sztuki aranżacji wnętrz. Organizacja dodaje, że renowacja miała nie tylko przywrócić dawny wygląd ogrodu, lecz także wyznaczyć standardy dla przyszłych projektów konserwatorskich w Zakazanym Mieście. Co istotne, całe przedsięwzięcie stało się przykładem udanej współpracy chińsko-amerykańskiej sprzyjającej pogłębianiu międzykulturowego dialogu. Warto dodać, że renowatorzy musieli zmierzyć się z wyjątkowymi wyzwaniami. W rozmowie z „The Art Newspaper” rzecznik WMF mówił o konieczności zabezpieczenia rzadkich jedwabnych malowideł, zabytkowej stolarki oraz inkrustacji z jadeitu i włókien bambusowych. W wielu przypadkach wymagało to odtworzenia technik, które wyszły już z użycia, aby zachować pełną autentyczność ogrodu przy jednoczesnym wykorzystaniu współczesnych rozwiązań konserwatorskich. Zwiedzający mogą już podziwiać efekty tych prac po zakupieniu biletów do Muzeum Pałacowego, przy czym, z uwagi na wysokie zainteresowanie, warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem. Źródło: Travel + Leisure, The Art Newspaper Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To on przez 68 lat stał na czele imperium. Doprowadził do wybuchu wielkiej wojny
Franciszek Józef I, najdłużej panujący monarcha nowożytnej Europy, za sprawą jednej decyzji zmienił świat na zawsze. To właśnie władca Austrii i Węgier uruchomił machinę, która rozpoczęła wojnę, jakiej Europa jeszcze nie widziała. Poniżej przybliżamy najważniejsze i najciekawsze fakty z życia cesarza Austrii i króla Węgier.
Spis treści: Austria potrzebowała nowego cesarza Układ z carem, czyli pierwszy poważny sprawdzian dla Franciszka Józefa Błędy w polityce zagranicznej Austro-Węgry zaczęły liczyć się na arenie międzynarodowej Wybuch wielkiej wojny Franciszek Józef I i księżniczka Sisi Zmierzch panowania Franciszka Józefa I Franciszek Józef I urodził się 18 sierpnia 1830 roku. Syn Franciszka Karola objął władzę w młodym wieku. Niebawem stracił jedynego syna, a kilka lat później – także żonę. Lata później podjął decyzję, która wywróciła do góry nogami istniejący porządek. Jak do tego doszło? Austria potrzebowała nowego cesarza W 1848 roku w Europie pojawiła się potrzeba zmian. Gdy Francuzi zmusili abdykację na Ludwiku Filipie i proklamowali II Republikę, za ich przykładem poszła niemal cała Europa. Ludzie domagali się większych praw, uzdrowienia gospodarki i zmian w polityce, a narody, które znajdowały się pod panowaniem ówczesnych mocarstw, zaczęły wierzyć, że mogą odzyskać niepodległość. Zrywy rewolucyjne, nazwane Wiosną Ludów, dotarły także do Austrii. W Wiedniu rozpoczęły się rozruchy uliczne, a na Węgrzech wybuchło powstanie. Tymczasem na cesarskim tronie zasiadał władca schorowany, niezdolny do podejmowania poważnych decyzji. Dla cesarskiego otoczenia było jasne, że Ferdynand I musi ustąpić. Następny w kolejce do władzy był jego brat, arcyksiążę Franciszek Karol. Jednak ten, za namową żony, odstąpił od sukcesji na rzecz swojego syna. Osiemnastolatek wstępuje na cesarski tron Franciszek Józef był idealnym kandydatem na cesarza. Młodość spędził w pałacu Schönbrunn, gdzie gruntownie zapoznał się z dworską etykietą. Był wykształcony i miał przygotowanie wojskowe (jako 10-latek został podporucznikiem, a trzy lata później otrzymał stopień pułkownika). Co najważniejsze, młodzieniec nie zapisał jeszcze na swoim koncie żadnych zobowiązań i obietnic wobec zrewoltowanych ludów. Takiego cesarza potrzebowała Austria. 2 grudnia 1848 roku, w pałacu biskupim w Ołomuńcu, 18-letni Franciszek Józef został proklamowany cesarzem Austrii. Układ z carem, czyli pierwszy poważny sprawdzian dla Franciszka Józefa Młody władca od razu wziął się do pracy. Swoimi wysiłkami przywrócił względną stabilność państwa, ale pierwszym poważnym sprawdzianem dla niego było stłumienie powstania węgierskiego. Wojska austriackie nie radziły sobie z rewoltą. Franciszek Józef musiał szukać silnego sprzymierzeńca. W tym celu udał się do Warszawy. Mikołaj I zgodził się wesprzeć Austrię w walce z Madziarami. Nie dlatego, że Franciszek Józef I okazał się wybitnym dyplomatą. Car miał w tym swój interes. Po stronie Węgrów walczyli Polacy i gdyby powstanie zakończyło się sukcesem, w Polsce mogłyby ożyć nastroje niepodległościowe. Pod koniec czerwca 1849 roku 200-tysięczna armia pod dowództwem feldmarszałka Iwana Paskiewicza Wkroczyła na Węgry. Rosjanie zadawali powstańcom klęskę za klęską. 13 sierpnia 1849 roku generał Arthur Görgey poddał się pod Világos i tym samym zakończył zryw. Błędy w polityce zagranicznej W 1853 roku Austria znalazła się w trudnym położeniu. Dążąca do osłabienia Imperium Osmańskiego Rosja zajęła Mołdawię i Wołoszczyznę. Zachód obawiał się wzrostu potęgi cara, więc Anglia i Francja wypowiedziały Mikołajowi I wojnę. Car liczył, że Franciszek Józef I udzieli mu wsparcia. Ten jednak postanowił zachować neutralność. Nie opowiedział się po stronie Rosji, ale nie poparł też państw zachodnich. Wysłał jednak wojska na Wołoszczyznę, licząc na zdobycie tych ziem. Francuzi i Brytyjczycy zaoferowali cesarzowi pomoc, domagając się w zamian Lombardii i Wenecji. Ten jednak nie przystał na to. Gdy wojna krymska dobiegła końca, Rosja nawiązała stosunki dyplomatyczne z Francją. Austria straciła sojusznika ze wschodu i zaufanie zachodu, co w konsekwencji doprowadziło do dyplomatycznej izolacji i osłabienia pozycji państwa w Europie. To sprawiło, że cesarz nie mógł skutecznie przeciwstawić się rosnącym ambicjom innych mocarstw. Austria zaczęła tracić pozycję w Związku Niemieckim. W 1866 roku poniosła klęskę w wojnie z Prusami. Doprowadziło do likwidacji Związku Niemieckiego i zawiązania Związku Północnoniemieckiego, w którym dominującą rolę odgrywały zwycięskie Prusy. Wcześniej, bo w 1859 roku, straciła Lombardię na rzecz Włoch. Zwrot w stronę Węgier Austria nie miała wsparcia silnych sojuszników, a sytuacja ekonomiczna w cesarstwie była opłakana. Franciszek Józef I musiał szukać sprzymierzeńca, więc porozumiał się z Węgrami. W 1867 roku powstało nowe państwo związkowe, Austro-Węgry. 8 czerwca Franciszek Józef został koronowany na węgierskiego króla, ale nie sprawował władzy absolutnej. Mimo że oba człony imperium pozostawały pod rządami Habsburga, to na Węgrzech utworzono odrębny parlament, który był równy austriackiej Radzie Państwa. Austro-Węgry zaczęły liczyć się na arenie międzynarodowej W 1873 roku przed Franciszkiem Józefem I pojawiły się perspektywy odbudowania międzynarodowej pozycji cesarstwa i przypuszczenia ekspansji na Bałkany. Cesarz już na początku lat 70. zaczął zabiegać o niemieckie względy, co było na rękę Ottonowi von Bismarckowi. Skoro Habsburg chciał kierować się na południe, oznaczało to, że nie zamierza wrócić do polityki niemieckiej. Poparcie Austro-Węgier stwarzało jednak pewne niebezpieczeństwo. Franciszek Józef I rywalizował na Bałkanach z Rosją. Kanclerz Rzeszy obawiał się, że car może porozumieć się z Francją. Wówczas Niemcy znalazłyby się w potrzasku, a do tego nie mógł dopuścić. Sojusz Trzech Cesarzy We wrześniu 1872 roku w Berlinie spotkali się władcy trzech europejskich mocarstw: Wilhelm I, Franciszek Józef I i Aleksander II. Zawarte zostało wówczas nieformalne porozumienie, którego celem było wzmocnienie pozycji trzech dynastii. Niemcy zadeklarowały poszanowanie co do integralności terytorialnej Austro-Węgier, a Franciszek Józef I i Aleksander II zgodzili się konsultować ze sobą kwestie związane z polityką bałkańską. 6 maja 1873 roku, w Petersburgu, władcy Niemiec i Rosji zawarli tajną konwencję wojskową, zmierzającą do utrwalenia pokoju i oddalenia widma wojny. Wkrótce poinformowano o tym Franciszka Józefa i 6 czerwca, w Schönbrunn, podpisane zostało porozumienie między Rosją a Austro-Węgrami. Śmierć następcy tronu Po śmierci arcyksięcia Rudolfa, jedynego syna Franciszka Józefa, i Karola Ludwika, brata cesarza, następny w kolejce do austro-węgierskiego tronu był cesarski bratanek, arcyksiążę Franciszek Ferdynand. Gdy stan zdrowia władcy zaczął się pogarszać, ten przejmował coraz więcej jego obowiązków. 28 czerwca 1914 roku udał się do Sarajewa, żeby nadzorować wojskowe manewry. Okazało się to fatalnym w skutkach pomysłem. Sarajewo było wrogie Habsburgom, a nastroje niepodległościowe z dnia na dzień przybierały na sile. Gdy Franciszek Ferdynand wraz z żoną przejeżdżał ulicami miasta, Gavrilo Princip, nacjonalista z Bośni, otworzył ogień w ich stronę. Nie przeżyli zamachu. Wkrótce okazało się, że ten dzień ma mieć fatalne konsekwencje dla losów całej Europy. Wybuch wielkiej wojny Rozwścieczony Franciszek Józef I wystosował ultimatum wobec Belgradu, którego Serbowie nie mogli przyjąć. W ten sposób celowo doprowadził do wojny. Rosja, której interesy stały w opozycji wobec austro-węgierskiej polityki, poparła Królestwo Serbii. Niemcy stanęły po stronie Franciszka Józefa. Francja i Anglia odpowiedziały na to poparciem Rosji. Tak oto, wypowiadając wojnę Serbii, cesarz doprowadził do uruchomienia systemu sojuszniczego i wybuchu globalnego konfliktu – I wojny światowej. Franciszek Józef I i księżniczka Sisi Do tej pory nie wspomnieliśmy nawet słowem o życiu uczuciowym Franciszka Józefa I. To dlatego, że do 1853 roku nie działo się zbyt dużo w tej sferze. Jako młody cesarz Habsburg całkowicie skupił się na roli przywódcy imperium. Miał wybitną dyscyplinę pracy. Wstawał skoro świt i do zmroku zajmował się sprawami Austrii. Nieliczne wolne chwile spędzał na polowaniu. Na żeniaczkę nie miał czasu, ale było jasne, że cesarz musi zapewnić sukcesję. Zofia, matka władcy, nie zamierzała dłużej tolerować kawalerskiego stanu syna. Zaczęła szukać odpowiedniej kandydatki na cesarzową. Jej przyszła synowa musiała spełnić szereg wymogów. Elżbieta założyła, że wybrana przez nią kobieta powinna być odpowiednio wysoko urodzona i wyznawać tę samą wiarę. W końcu doszła do wniosku, że najlepszą kandydatką będzie księżniczka Helena z Wittelsbachów, znana jako Nene. Franciszek Józef I miał jednak inne zdanie na ten temat. Zakochał się w jej młodszej o trzy lata siostrze, Elżbiecie, nazywanej Sisi. Ku niezadowoleniu matki, to właśnie ją poprosił o rękę. Trudna dola cesarzowej Ślub odbył się w niecały rok po zaręczynach, 24 kwietnia 1854 roku. Z tej okazji cesarz ogłosił amnestię dla skazańców, także tych, którzy brali udział w buntach przeciwko jego władzy. Sisi nie potrafiła odnaleźć się na wiedeńskim dworze. Nie rozumiała sztywnych zasad habsburskiej etykiety i często kompromitowała się w towarzystwie. Jakby tego było mało, tuż obok siebie miała wroga w osobie teściowej. Zofia nie mogła pogodzić się, że Franciszek Józef nie zaaprobował kandydatki, którą dla niego wybrała. Całą swoją frustrację przelewała na synową, publicznie ją pouczając i strofując. Nic dziwnego, że cesarzowa opuszczała dwór przy każdej okazji. Najpierw odszedł syn, a po nim matka Z czasem stosunki między małżonkami zaczęły się pogarszać. Sisi przestała interesować się nawet wychowywaniem dzieci. Wyjeżdżała coraz częściej, na coraz dłużej. Czarę goryczy przepełniła samobójcza śmierć arcyksięcia Rudolfa, jedynego syna cesarskiej pary. Wówczas Elżbieta całkowicie odizolowała się, zarówno od męża, jak i od życia publicznego. Arcyksiążę Rudolf zmarł 30 stycznia 1889 roku. Dziewięć lat później odeszła także jego matka. 10 września 1898 roku cesarzowa przebywała w Szwajcarii. Tam zaatakował ją Luigi Lucheni. Ugodził cesarzową w klatkę piersiową. Elżbieta nie przeżyła zamachu. Zmierzch panowania Franciszka Józefa I Jedną z ostatnich decyzji politycznych, podjętych przez Franciszka Józefa I było wydanie aktu 5 listopada 1916 roku, zakładającego powstanie Królestwa Polskiego, marionetkowego państwa znajdującego się pod austro-węgierskim i niemieckim protektoratem. W ten sposób cesarz chciał pozyskać Polaków do walki po stronie państw centralnych. To wymusiło na Rosji złożenie lepszej oferty politycznej. Jeszcze tego samego miesiąca Franciszek Józef I zachorował na zapalenie płuc. Leczenie nie przynosiło poprawy. 21 listopada 1916 roku cesarz zmarł. Miał wówczas 86 lat. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Cesarz Neron poślubił mężczyznę. Sporus przypominał mu jego zmarłą żonę
Cesarz Neron zapisał się w historii starożytnego Rzymu jako despotyczny i szalony władca oraz prześladowca chrześcijan, który obarczył ich winą za spalenie Wiecznego Miasta. Kiedy w przypływie złości zabił swoją żonę, postanowił zastąpić ją łudząco do niej podobnym młodzieńcem – Sporusem.
Spis treści: Gejowskie śluby Nerona Tragiczny koniec Bratobójca, matkobójca, żonobójca... Neron miał na sumieniu wiele zbrodni, nic więc dziwnego, że powszechnie uważa się go za jednego z najbardziej krwawych monarchów starożytnego Rzymu. Równie kontrowersyjne było bujne życie erotyczne cesarza, który znany był z wyjątkowej rozwiązłości i licznych seksualnych perwersji. Nieustannie zdradzał swoją pierwszą żonę Oktawię, po czym porzucił ją i za namową kolejnej żony Poppei Sabiny nakazał brutalnie zamordować. Po kilku latach Poppea Sabina sama zginęła z rąk szalonego męża, który następnie znalazł szczęście w ramionach mężczyzny. Historia Sporusa, kochanka i „żony” Nerona, jest jedną z najdziwniejszych opowieści ze starożytnego Rzymu. Jednocześnie doskonale obrazuje, jak nieobliczalnym człowiekiem był cesarz Neron. Gejowskie śluby Nerona Nawet podstawowe informacje dotyczące Sporusa owiane są nimbem tajemnicy. Nie jest znany rok jego urodzenia, chociaż z „Żywotów cezarów” Swetoniusza wynika, że w chwili rozpoczęcia związku z Neronem w 66 r. miał zaledwie kilkanaście lat. Najprawdopodobniej był potomkiem wyzwoleńca – niewolnika, który odzyskał wolność. Przypuszcza się, że imię Sporus zostało mu nadane dopiero przez Nerona i pochodziło od greckiego słowa sporos oznaczającego nasienie lub łacińskiego spurius, czyli „nieślubne dziecko”. Niezależnie od tego, która z tych wersji jest prawdziwa, nowe imię młodzieńca tylko potęgowało hańbę czynu, jakiego dopuścił się wobec niego owdowiały cesarz. Śmierć Poppei Latem 65 r. druga żona Nerona Poppea Sabina zmarła przedwcześnie, będąc w zaawansowanej ciąży. Według Swetoniusza została kopnięta przez cesarza w brzuch po tym, jak zarzuciła mu, że zbyt późno wrócił z wyścigów rydwanów. Kiedy Neron po ataku gniewu doszedł do siebie, nie mógł pogodzić się z tym, że zabił własną żonę. Próbował znaleźć pocieszenie w ramionach Statilii Messaliny, potomkini znamienitego senatorskiego rodu, która została jego trzecią małżonką, lecz cały czas tęsknił za pięknym obliczem Poppei. Ślub Nerona ze Sporusem W końcu w 67 r. w jego głowie zrodził się szatański plan. Znalazł młodzieńca do złudzenia podobnego do jego drugiej żony i polecił go wykastrować. Następnie przebrał go w szaty cesarzowej i poślubił. Owym chłopcem był właśnie Sporus. Nie był to zresztą pierwszy homoseksualny ślub Nerona – już w 64 r. przebrany za kobietę pojął za męża wyzwoleńca Pitagorasa. Mieszkańcy Rzymu mogli jedynie komentować dziwactwa swojego władcy w domowym zaciszu. Jeden z nich powiedział ponoć złośliwie, że świat byłby o wiele lepszym miejscem, gdyby ojciec Nerona poślubił kastrata, a nie jego matkę. Tragiczny koniec Tymczasem Neron kontynuował swój związek ze Sporusem, zwracając się do niego czasem nadanym mu imieniem, czasem zaś imieniem swojej zmarłej żony. Poddanym nakazywał tytułować chłopca cesarzową lub damą, a mistrzyni rozkoszy miłosnych Kalwii Kryspinilli powierzył urząd jego garderobianej. Jak pisał Swetoniusz, Neron niejednokrotnie publicznie całował swoją „żonę”, kiedy podróżowali razem po Grecji i Rzymie. Samobójstwo Nerona W maju 68 r. w czasie święta Kalend Sporus podarował swojemu mężowi pierścień z kamieniem szlachetnym ukazujący porwanie Prozerpiny, która została uprowadzona przez Plutona do Hadesu za zgodą jej ojca Jowisza. Ów prezent powszechnie uznano za zły omen i zwiastun rychłego upadku Nerona. Kiedy miesiąc później Neron popełnił samobójstwo, swoje ostatnie słowa skierował właśnie do Sporusa, nie zaś do swojej żony Statilii Messaliny. Proponował mu nawet, aby wspólnie odebrali sobie życie, lecz młodzieniec nie miał odwagi i uciekł. Kolejne związki Dalsze losy Sporusa naznaczone były kolejnymi homoseksualnymi relacjami. Po śmierci Nerona opiekę nad chłopcem przejął prefekt pretorianów Nimfidiusz Sabinus, który również zaczął traktować go jak swoją żonę i nazywać Poppeą. Wkrótce został on jednak zamordowany przez swoich własnych strażników. Sporus związał się z cesarzem rzymskim Markiem Salwiuszem Otonem, pierwszym mężem... Poppei Sabiny. W kwietniu 69 r., zaledwie trzy miesiące po objęciu rządów w Rzymie, Marek Salwiusz Oton popełnił samobójstwo, wbijając sobie sztylet w pierś po przegranej bitwie pod Bedriacum. Śmierć Sporusa Jego następca Witeliusz postanowił zaś upokorzyć Sporusa, zmuszając go do odegrania gwałtu na Prozerpinie w czasie walk gladiatorów. Chcąc uniknąć publicznej kompromitacji – miał bowiem wcielić się w rolę Prozerpiny – przerażony eunuch popełnił samobójstwo. Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, pisarz, popularyzator historii. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor m.in. książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego”, „Zagadka Iny Benity. AK-torzy kontra kolaboranci” (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana), „Upadły amant. Historia Igo Syma” i „Fałszywi arystokraci”. Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org. Interesuje się genealogią dynastyczną, historią kobiet i przedwojenną kinematografią. Więcej o autorze na pl.m.wikipedia.org/wiki/Marek_Teler
Zygmunt Luksemburski bronił chrześcijańskich wartości. Walczył z Turkami, husytami i własną żoną
Cesarz Zygmunt Luksemburski zapisał się w historii jako obrońca chrześcijańskiej Europy przed rosnącymi wpływami muzułmanów i ruchów heretyckich. Zorganizowana przez niego krucjata antyturecka zakończyła się jednak klęską, a wieloletnia wojna z husytami spustoszyła jego skarbiec i wciągnęła go w długi.
Spis treści: Zygmunt Luksemburski – wejście w świat polityki Walka o tron Węgier Obrońca chrześcijaństwa Trudne relacje z Polską Wojna z husytami i temperamentem żony Był królem Węgier, Niemiec, Czech i Włoch, a pod koniec życia jako trzeci przedstawiciel dynastii Luksemburgów osiągnął godność cesarza. Ocena rządów Zygmunta Luksemburskiego, bo o nim mowa, od wielu lat stanowi przedmiot sporu badaczy. Władca ten miał ambicje, by dorównać swojemu ojcu, cesarzowi Karolowi IV, jednemu z najwybitniejszych średniowiecznych monarchów. Jednak prowadzona przez niego polityka osłabiła znajdujące się pod jego panowaniem państwa zarówno militarnie, jak i finansowo. Chociaż należy docenić, że przyczynił się do zakończenia wielkiej schizmy zachodniej i dostrzegał rosnące zagrożenie ze strony Turków osmańskich, jego utopijne przedsięwzięcia często kończyły się niepowodzeniem. Pod koniec życia stał się zaś bohaterem skandalu obyczajowego związanego z bujnym temperamentem jego żony Barbary Cylejskiej. Zygmunt Luksemburski – wejście w świat polityki Zygmunt Luksemburski przyszedł na świat 15 lutego 1368 r. w Pradze lub Norymberdze jako dziesiąte z czternaściorga dzieci cesarza Karola IV, a zarazem drugi potomek z jego czwartego małżeństwa z księżniczką pomorską Elżbietą. Poprzez matkę płynęła w nim piastowska krew, była ona bowiem wnuczką króla Kazimierza III Wielkiego. Swoje imię przyszły monarcha zawdzięczał zaś ulubionemu świętemu swojego ojca, królowi Burgundów Zygmuntowi. Chociaż nigdy nie doczekał się żadnego oficjalnego przydomka, w czeskich kronikach często nazywano go od koloru włosów „rudym lisem”. Zygmunt znał co najmniej sześć języków: niemiecki, czeski, węgierski, łacinę, francuski, włoski i być może chorwacki. Jednym z jego nauczycieli był florencki humanista Niccolò Beccari. Już od najmłodszych lat królewicz stał się obiektem polityki dynastycznej swojego ojca. W 1374 r. został zaręczony z trzyletnią córką króla Węgier i Polski Ludwika Andegaweńskiego Marią, która na mocy przywileju koszyckiego miała w przyszłości objąć po ojcu polski tron. Po śmierci Karola IV, zmarłego 29 listopada 1378 r. w Pradze, Zygmunt otrzymał tytuł margrabiego brandenburskiego. Wkrótce trafił na dwór króla Węgier Ludwika Andegaweńskiego w Trnawie, gdzie monarcha przygotowywał go do roli swojego następcy. W lipcu 1382 r. na zjeździe w Zwoleniu zmusił starostów Królestwa Polskiego do złożenia Zygmuntowi przysięgi wierności, a następnie wysłał go do Polski, aby spacyfikował przeciwnego Andegawenom byłego starostę kujawskiego Bartosza z Odolanowa. Kiedy 10 września 1382 r. Ludwik zmarł, oblegający Odolanów Luksemburczyk zdecydował się zawrzeć ugodę z krnąbrnym starostą. Po śmierci Andegawena wdowa po nim Elżbieta Bośniaczka zmieniła decyzję męża i doprowadziła do koronacji swojej starszej córki na królową Węgier, a tron Polski przeznaczyła dla młodszej Jadwigi. Początkowo Zygmunt nie zamierzał rezygnować z walki o polski tron, lecz ostatecznie musiał pohamować swoje ambicje. W grudniu 1382 r. nie został bowiem wpuszczony przez możnych do Krakowa, a wiosną 1384 r. zakazali mu oni przyjazdu do Polski pod groźbą wojny po tym, jak Bośniaczka chciała wysłać go do kraju jako opiekuna małoletniej królowej Jadwigi. Jednocześnie jednak królowa wdowa cały czas zwlekała ze sfinalizowaniem małżeństwa Zygmunta z Marią Andegaweńską, a wiosną 1385 r. odesłała Luksemburczyka do Brandenburgii i zaczęła snuć plany małżeństwa córki z królewiczem francuskim Ludwikiem Orleańskim. Walka o tron Węgier Upokorzony Zygmunt Luksemburski nie zamierzał dać za wygraną. Już w maju 1385 r. przybył do Pragi, aby pozyskać wsparcie zbrojne ze strony swojego brata, króla Niemiec i Czech Wacława IV, w wyprawie zbrojnej na Węgry. Kiedy na początku września 1385 r. wraz ze swoim wojskiem otoczył zamek w Bratysławie, w którym przebywały Elżbieta i Maria, Bośniaczka w końcu uległa i zgodziła się na mariaż córki. 15 września 1385 r. w Zwoleniu Zygmunt poślubił Andegawenkę, lecz już trzy miesiące później parę czekały kolejne problemy. Król Neapolu Karol III z Durazzo pozbawił bowiem Marię władzy i sam objął tron węgierski. W lutym 1386 r. Elżbieta Bośniaczka z pomocą palatyna Mikołaja z Gary doprowadziła do obalenia i śmierci nowego monarchy, lecz zwolennicy zmarłego króla pojmali ją i Marię i uwięzili w zamku Novigrad nad Adriatykiem. W styczniu 1387 r. Luksemburczykowi udało się doprowadzić do uwolnienia Marii, lecz nie zdołał ocalić teściowej, która została uduszona. 31 marca 1387 r. Zygmunt Luksemburski został koronowany na króla Węgier w katedrze w Székesfehérvár. Oficjalnie rządził wraz ze swoją żoną, chociaż faktycznie to on odpowiadał za najważniejsze decyzje i nadania ziemskie, a Maria co najwyżej potwierdzała je swoją pieczęcią. Tylko raz pozwoliła sobie na większą ingerencję w sprawy polityczne. Według kroniki Jánosa Thuróczego, kiedy Zygmunt skłonny był darować życie pojmanemu w 1394 r. Jánosowi Horvátowi, który odpowiadał za aresztowanie i śmierć Bośniaczki, Maria nakłoniła go, aby pomścił jej matkę i brutalnie zamordował zdrajcę. Monarcha bardzo przeżył przedwczesny zgon swojej żony, która zmarła 17 maja 1395 r. po upadku z konia, wydając przedwcześnie na świat martwego syna. Obrońca chrześcijaństwa Luksemburczyk utrzymał węgierski tron po śmierci Andegawenki, lecz jego pozycja uległa znacznemu osłabieniu. Aby odzyskać poparcie węgierskich możnych, musiał obiecać im, że będzie ofiarowywał ziemie i wyższe stanowiska w królestwie wyłącznie Węgrom. Wyjątkiem był jego najbliższy doradca polskiego pochodzenia Ścibor ze Ściborzyc, który miał pod swoją władzą 31 zamków i był nazywany „małym królem Słowacji”. Opanowanie napiętej sytuacji na Węgrzech było konieczne, ponieważ coraz większe zagrożenie zaczęły stanowić dla kraju i całej chrześcijańskiej Europy wojska tureckie, które zdobyły dominację na terenie Bałkanów. Zygmunt zebrał więc wsparcie wojskowe z Francji, Burgundii, Niemiec, Anglii, Włoch, Czech i Polski oraz od hospodara wołoskiego i zorganizował krucjatę przeciw Turkom. Zakończyła się ona jednak spektakularnym zwycięstwem wojsk tureckich, które 25 września 1396 r. zdziesiątkowały chrześcijańskich rycerzy w bitwie pod Nikopolis. Klęska Luksemburczyka sprawiła, że stracił on niemal zupełnie poparcie na Węgrzech. W kwietniu 1401 r. został uwięziony przez swoich poddanych i odzyskał wolność dopiero pięć miesięcy później na skutek interwencji swojego brata Wacława IV. Chociaż Zygmunt wydał akt amnestii wobec sprawców aresztowania, nie uspokoił w ten sposób sytuacji w kraju. W 1403 r. popierany przez papieża Bonifacego IX król Neapolu Władysław I, syn Karola III z Durazzo, ogłosił się nowym węgierskim władcą, a następnie został koronowany w Zadarze przez arcybiskupa Ostrzyhomia. Ostatecznie Zygmunt po kilku miesiącach zmusił go do odwrotu, lecz i tak Władysław do śmierci tytułował się królem Węgier i Chorwacji. Trudne relacje z Polską Stosunki Zygmunta Luksemburskiego z Polską przez większą część jego panowania były bardzo napięte. W 1392 r. monarcha planował nawet podział Królestwa Polskiego pomiędzy Rzeszę Niemiecką, zakon krzyżacki, Węgry i Morawy. Plan ten przedstawił wielkiemu mistrzowi krzyżackiemu Konradowi Wallenrodowi książę opolski Władysław Opolczyk, lecz Wallenrod odmówił jego realizacji. Chcąc stworzyć ligę antyturecką, w lipcu 1397 r. Luksemburczyk spotkał się z królem Władysławem II Jagiełłą i królową Jadwigą w Starej Wsi na Spiszu i zawarł z nimi traktat pokojowy. W czasie wielkiej wojny Polski z zakonem krzyżackim stanął jednak po stronie Krzyżaków. W październiku 1410 r. jego wojska dowodzone przez Ścibora ze Ściborzyc zajęły ziemię sądecką, lecz wkrótce zostały rozbite przez kasztelana lubelskiego Jana ze Szczekocin w bitwie pod Bardiowem. 5 marca 1412 r. w Lubowli Zygmunt zawarł z Polską traktat pokojowy, który regulował sprawę Rusi Czerwonej, Mołdawii i Wołoszczyzny, stanowiących przez lata przedmiot sporu pomiędzy Luksemburczykiem i Jagiełłą. Na mocy dokumentu Ruś Czerwona i Podole miały pozostać przy Polsce do śmierci Luksemburczyka lub Jagiełły (w zależności od tego, który z monarchów pierwszy zakończy życie). Następnie po pięciu latach o dalszych losach tych ziem miała zdecydować wspólna polsko-węgierska komisja. Mołdawia miała pozostać polskim lennem, lecz jednocześnie zobowiązywała się wysyłać Zygmuntowi posiłki przeciw Turkom. Jeśli zaś chodzi o Wołoszczyznę, to strona polska uznała węgierskie wpływy na tych terenach. Jeszcze w tym samym roku Jagiełło udzielił Luksemburczykowi pożyczki w wysokości 37 tysięcy kop groszy praskich zabezpieczonej zastawem trzynastu miast na Spiszu (tzw. zastaw spiski). Zygmunt nadal ingerował jednak w sprawy Królestwa Polskiego, zwłaszcza że to właśnie pod jego arbitraż trafiały spory polsko-krzyżackie. W 1420 r. wydał w jednym z nich niekorzystny dla Jagiełły wyrok, co w konsekwencji doprowadziło do zerwania traktatu lubowelskiego. Kiedy zaś próby zmiany wyroku zakończyły się niepowodzeniem, w 1422 r. wybuchła kolejna wojna polsko-krzyżacka, choć tym razem trwająca jedynie kilka miesięcy. Ostatecznie w 1423 r. Zygmunt odnowił w Kieżmarku traktat sojuszniczy z Lubowli, lecz nadal knuł intrygi wymierzone w Jagiełłę, m.in. wysuwając w 1429 r. projekt koronacji wielkiego księcia Witolda na króla Litwy. Wojna z husytami i temperamentem żony 6 grudnia 1405 r. Zygmunt poślubił Barbarę Cylejską, córkę hrabiego Hermana II Cylejskiego i kuzynkę królowej Polski Anny Cylejskiej. Z małżeństwa tego 7 października 1409 r. w Wyszehradzie przyszła na świat jego jedyna córka Elżbieta Luksemburska, późniejsza żona króla Niemiec, Czech i Węgier Albrechta II Habsburga. Po śmierci króla niemieckiego Ruprechta z Palatynatu Luksemburczyk stał się jednym z najpoważniejszych kandydatów do objęcia po nim tronu. W walce o władzę musiał jednak zmierzyć się ze swoim bratem stryjecznym Jodokiem z Moraw. Chociaż 20 września 1410 r. Zygmunt został ogłoszony nowym władcą Niemiec przez trzech elektorów, pozostali opowiedzieli się za Jodokiem. Okres dwuwładzy nie trwał jednak długo. Już w styczniu 1411 r. Jodok zmarł, a 21 lipca 1411 r. elektorzy jednogłośnie poparli Zygmunta, który 8 listopada 1414 r. koronował się w Akwizgranie. W 1414 r. Luksemburczyk zainicjował zwołanie soboru w Konstancji, mającego zakończyć trwającą od 1378 r. wielką schizmę zachodnią, a zarazem powstrzymać rosnące wpływy husytów. Postawa monarchy wobec reformatora religijnego Jana Husa do dziś wzbudza kontrowersje wśród badaczy. Zygmunt nakazał bowiem Husowi stawienie się na soborze, przekazując mu zarazem list żelazny gwarantujący mu bezpieczeństwo. Ostatecznie jednak został on w Konstancji skazany na śmierć i 6 lipca 1415 r. spalony na stosie. Kiedy więc w 1419 r. Zygmunt został królem Czech po śmierci Wacława IV, w kraju wybuchło przeciw niemu powstanie, które zapoczątkowało trwające do 1436 r. wojny husyckie. Chociaż 28 lipca 1420 r. władca został koronowany w praskiej katedrze św. Wita, faktyczne rządy objął dopiero szesnaście lat później po zakończeniu walk. W ostatnich latach życia Zygmunt Luksemburski umocnił swoje wpływy, najpierw koronując się 25 listopada 1431 r. w Mediolanie na króla Włoch, a następnie 31 maja 1433 r. w Rzymie na cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Chociaż udało mu się osiągnąć status, jakim wcześniej cieszyli się jego ojciec Karol IV i pradziad Henryk VII, nie było mu dane dożyć w spokoju swoich dni. Wszystko za sprawą jego żony Barbary Cylejskiej, która już za życia męża zaczęła planować swoją przyszłość na węgierskim tronie. Kiedy Zygmunt długo zwlekał z podjęciem decyzji w sprawie zaręczyn króla Polski Władysława Warneńczyka z jego wnuczką Anną Habsburżanką, Barbara postanowiła wziąć sprawy w swoje ręce. Wymyśliła sobie, że sama poślubi zaledwie trzynastoletniego monarchę (miała wówczas 45 lat). Aby powstrzymać zapędy temperamentnej żony, 5 grudnia 1437 r. schorowany cesarz nakazał uwięzić ją w zamku w Bratysławie. Była to jego ostatnia decyzja, podjęta już na łożu śmierci. Zmarł 9 grudnia 1437 r. w Znojmie w wieku 69 lat i został pochowany w katedrze w siedmiogrodzkim Waradynie (obecnie rumuńska Oradea). Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
To dlatego Słowianie nie zostali mocarstwem. Historycy nie mają wątpliwości
Zanim Słowianie zbudowali własne państwa, bez kompleksów atakowali silniejsze od siebie Cesarstwo Bizantyjskie. Wiele razy oblegali mury Konstantynopola. Gdyby nie plemienne waśnie, stworzyliby mocarstwo.
Spis treści: Słowianie chętnie zmieniali swoje miejsca osad Brak ekspansji i najazd trudnego ludu Niestali sojusznicy Słowianie jak nikt inny zagrozili mieszkańcom Konstantynopola Krótka kariera Samona Byli skłóceni, ale nadal groźni Jeszcze się taki nie urodził i nie pojawił pod słońcem, kto by potrafił ujarzmić naszą potęgę. Myśmy przywykli do tego, aby panować nad cudzymi ziemiami, a nie, by kto inny nad naszą. I tego jesteśmy pewni, póki istnieje wojna i miecz – powiedział Dauritas, wódz Sklawinów, gdy w 578 r. na jego dwór przybyło awarskie poselstwo z nakazem płacenia podatku. Porywczy Dauritas nie tylko odmówił podporządkowania się Awarom, ale wbrew przyjętym zwyczajom kazał posłów zamordować i sam wyruszył na łupieżczą wyprawę. W VI i VII w. hordy słowiańskich plemion pustoszyły greckie i bizantyjskie miasta, mordując bez litości ich mieszkańców. Mury kruszyli machinami oblężniczymi, a obrońców zmuszali do ucieczki, zasypując ich chmarą strzał. Kulminacją słowiańskiej ekspansji było wysłanie w 626 r. kilkudziesięciotysięcznej armii w kierunku Konstantynopola, który oblegano przez wiele dni. Taki obraz jest daleki od powszechnego wyobrażenia o naszych praprzodkach. Podręczniki szkolne pełne są opowieści o łagodnych i utrzymujących się z rolnictwa Słowianach, tymczasem wąsatym wojownikom z ich temperamentem bliżej było do Galów czy wikingów niż uprawiających ziemię nomadów. – W zdobytym kraju mordowali w okrutny sposób mężczyzn i zaganiali do niewoli dzieci i kobiety, niszcząc dobytek, którego nie mogli zabrać – pisał o nich historyk Prokopiusz z Cezarei w VI w. Takie działania budziły uzasadniony strach. Słowianie chętnie zmieniali swoje miejsca osad Źródła historyczne wspominają, że Słowianie pojawili się w Europie z początkiem VI w. n.e. Zajmowali wtedy tereny na północ od Dunaju, wypuszczając się z czasem coraz odważniej we wszystkich kierunkach. Zajęli dorzecze Wisły i Odry, kraj nad Dunajem, Kotlinę Czeską, wyszli nad Bałtyk u ujścia Odry i Łaby, założyli osady w samym centrum obecnych Niemiec, kolonizowali doliny alpejskie i dzisiejsze północne Włochy. Plemiona Słowian południowych przeprowadzały z kolei rajdy do Tracji, Macedonii, a także Grecji, docierając aż po Korynt. Oberwało się tym samym Cesarstwu Bizantyjskiemu, które sprawowało wówczas władzę nad Bałkanami. To, co odróżniało najeźdźców znad Dunaju od innych plemion, to wyjątkowo elastyczne podejście do kwestii osadnictwa. Słowianie nie przywiązywali się zbytnio do miejsc i chętnie przenosili się na podbite przez siebie tereny, dopóki nikt inny ich stamtąd nie przepędził. Jako pierwsi ataków na Bizancjum dokonywali Sklawinowie i Antowie – plemiona Słowian wschodnich i południowych, zamieszkujące obszar między Dniestrem a Dunajem i Cisą oraz dorzecze Dniepru. To one w latach 505–520 pustoszyły wioski i mniejsze miasteczka Dalmacji. W kolejnych latach zajęli tereny nie tylko dzisiejszej Chorwacji, ale także Bośni, Serbii i Bułgarii, a na obszarze Grecji zepchnęli Bizantyjczyków do kilku portowych miast. Jasnowłosi wojownicy swoje sukcesy zawdzięczali słabości rządów cesarstwa wschodniorzymskiego – co przekładało się m.in. na brak silnej armii, zdolnej odeprzeć ataki nie tylko z Bałkanów, ale i z Azji, gdzie imperium zagrażali Persowie. Sytuacja Bizancjum poprawiła się, gdy władzę przejął Justynian I (rządzący od 527 do 565 r.), mający ambicję zjednoczenia obu części dawnego Imperium Romanum. Stworzył i wyposażył nową armię, którą powierzył doświadczonym i zdolnym dowódcom – Belizariuszowi i Narsesowi. Zawarł także pokój z Persami (532 r.), dzięki czemu mógł skupić się na wzmocnieniu terenów bałkańskich. Ataki Słowian na moment osłabły. Jednak w 548 r. Sklawinowie i Antowie zdobyli twierdzę Toperos w Tracji i to mimo że kilkanaście kilometrów dalej stacjonowała 15-tysięczna armia bizantyjska. „Mężczyzn w liczbie 25 tysięcy zaraz wszystkich wymordowali, zrabowali wszystko, a dzieci i kobiety zagarnęli do niewoli” – pisał Prokopiusz. Wymowny jest fakt, że bizantyjscy żołnierze bali się zaatakować grupę wąsatych agresorów, chociaż tych było mniej! Sklawinowie wrócili do Dalmacji jeszcze w 551 r., rozbijając pod Adrianopolem cesarską armię i zatrzymując się niespełna 50 km od Konstantynopola. O okrutnym usposobieniu Słowian może świadczyć fakt, że dowódcę jednego z grodów, który wpadł im w ręce, obdarli ze skóry i spalili żywcem. „Przeklęty lud Słowian przeszedł przez całą Helladę, przez ziemie Tesalii i Tracji, zdobył wiele miast i grodów, pustoszył, palił i łupił, opanowywał kraj i zasiedlał go z całą swobodą i bez obawy, jak swój własny” – złorzeczył Jan z Efezu w VI w. Brak ekspansji i najazd trudnego ludu Od tamtej pory łupieżcze wyprawy stały się niemal coroczną tradycją, a większe grupy Słowian zaczęły na stałe osiedlać się na spustoszonych przez siebie ziemiach bałkańskich. Po klęsce bizantyjskiej armii pod Adrianopolem Justynian rozkazał wybudować na terenie obecnej Macedonii ponad 400 fortyfikacji obronnych. Dalszy rozwój ekspansji słowiańskiej przerwało jednak nie wybudowanie umocnień, ale przybycie w połowie VI w. do Europy tureckiego ludu Awarów. Po śmierci Justyniana (565) władzę w cesarstwie sprawowali kolejno Konstantyn IV i Justynian II. Ten ostatni, aby zapewnić sobie spokój od wojen, płacił Awarom i Persom haracz. W ten sposób tymczasowo „zmusił” Awarów do powstrzymywania najazdów Słowian, a Persów do wspólnej obrony granic od strony Kaukazu, skąd napierały koczownicze plemiona górali. Awarowie, opłacani przez Bizancjum, przemieszczali się na zachód w kierunku Wyżyny Węgierskiej, podbijając i wchłaniając wiele bułgarskich ludów. Rozbili związek plemion antyjskich, podporządkowali sobie Sklawinów dackich, by wreszcie osiedlić się nad dolnym Dunajem. Ostatecznie w 567 r. stworzyli potężne państwo obejmujące obszar dzisiejszych Węgier, Słowacji, częściowo Czech i Ukrainy. Ten pierwszy i najpotężniejszy w historii awarski kaganat był przez 60 lat największą militarną siłą w tej części Europy. Dzięki wchłonięciu plemion huńsko-bułgarskich liczebność konnej armii awarskiej wzrosła z 20 tys. do 50 tys. wojowników. Współpraca z Bizancjum nie trwała jednak długo. Niestali sojusznicy Ludy słowiańskie, wyjątkowo krnąbrne w swojej naturze, nastręczały Awarom dużo kłopotów. O trudnych relacjach świadczy, chociażby wspomniana historia Dauritasa. I choć Sklawinowie zostali spacyfikowani za swoją zuchwałość, nie złamało to ich ducha walki. Awarowie szybko zrozumieli, że lepiej mieć w nich sprzymierzeńców niż wrogów. Tym bardziej że Słowianie mieli jeszcze jednego asa w rękawie – potrafili budować łodzie, z czym Awarowie sobie nie radzili. W efekcie od 582 r. wojska awarsko-słowiańskie razem atakowały Bizancjum. Oczywiście nie na równych zasadach – Awarowie sprawowali nad Słowianami władzę, dając im w zamian za pomoc w grabieżach udział w łupach oraz nieco więcej swobody przy zarządzaniu własnymi ziemiami. Wspólne wypady rozpoczęto od zajęcia strategicznej greckiej twierdzy Sirmium, a następnie najeźdźcy wkroczyli do Tesalonii, docierając przez Peloponez aż na Kretę. Dwa lata później 5 tys. Słowian próbowało zdobyć Konstantynopol i Tesalonikę, ponieśli jednak klęskę. Powodem wycofania się sił słowiańskich była zaraza oraz głód, jakie zapanowały w ich obozie. W ciągu następnych trzydziestu lat walki między Bizancjum a oddziałami awarsko-słowiańskimi toczyły się ze zmiennym szczęściem. W 591 r. grabieże barbarzyńców powstrzymał na jakiś czas cesarz Maurycjusz, który zawieszając kolejną wojnę z Persami, mógł skupić się na obronie zachodnich rubieży cesarstwa. Bizantyjczycy odzyskali m.in. twierdzę Singidunum na terenie dzisiejszej Serbii, a następnie odepchnęli Awarów i Słowian do ich dawnych siedzib za Dunaj. Już dwa lata później Słowianie ruszyli z odsieczą i przejęli odebrane tereny. W 599 r. przełamali obronę przygranicznych twierdz i ponownie zagrozili stolicy nad Bosforem. W następnych latach złupili jeszcze Istrię i spalili Salonę, stolicę Dalmacji. A ciągle nie było to ostatnie słowo słowiańsko-awarskiej hordy. Słowianie jak nikt inny zagrozili mieszkańcom Konstantynopola – O świcie całe plemię barbarzyńców wzniosło okrzyk wojenny i zmasowanym atakiem ruszyło na miasto ze wszystkich stron. Jedni ciągnęli katapulty i wznosili zapory z głazów, inni nadbiegali, ciągnąc drabiny, aby wspiąć się na mury miasta. Jeszcze inni rzucali oszczepy, które niczym burza gradowa spadły na mury obronne. Był to widok wprawiający w osłupienie. Nad miastem unosiła się chmara kamieni i strzał, które niczym chmura zakryły niebo – pisał kronikarz Symeon Metafrastes o ataku na Tesalonikę w 617 r. Ostatnim, a zarazem największym aktem awarsko-słowiańskiego współdziałania było wielkie oblężenie Konstantynopola w 626 r. Skoordynowane z atakiem Persów od wschodu, zagroziło stolicy cesarstwa jak żadne dotąd. Gdy na początku VII w. król Persji Chosroes II wypowiedział Bizancjum wojnę, przeprowadził w ciągu kilkunastu lat kampanię spektakularnych podbojów. Zajął większość Syrii, Palestyny, Egiptu i Anatolii. Dopiero w 624 r. cesarz Herakliusz przeszedł do kontrofensywy i po zreformowaniu armii wyruszył naprzeciw perskim zaciągom. Nie miał pojęcia, że Persowie porozumieli się z Awarami, by zaatakować Konstantynopol jednocześnie od strony europejskiej i azjatyckiej. W czasie gdy 40 tysięcy Bizantyjczyków wyruszyło do Azji, by stoczyć ostateczną bitwę, Persowie użyli fortelu. Rozdzielili swoje wojsko – część pozostawili, by broniła ojczyzny w Azji, a część wysłali potajemnie nad Bosfor, by zaatakowała Konstantynopol chroniony przez zaledwie 12 tys. żołnierzy. W tym samym czasie oddziały słowiańsko-awarskie szykowały się do ataku na miasto od strony europejskiej. 31 lipca 626 r. doszło do pierwszego szturmu. Herakliusz otrzymał wiadomość o oblężeniu za późno. Pojął swój błąd, lecz nie był w stanie na czas wrócić z armią ze wschodu. Miasto przez kilka dni zasypywały setki tysięcy strzał. Pod murami pojawiły się machiny oblężnicze ciskające ogromne głazy. A jednak Konstantynopol nie padał i to mimo miażdżącej liczebnej przewagi wroga. Obrońcy podpalali machiny oblężnicze wroga, a flota bizantyjska panowała nad cieśniną Bosfor, spowalniając działania agresorów. Pomogli też Bizantyjczykom Ormianie, którzy rozbili posiłki Awarów idące na Konstantynopol. Jednocześnie morzem nadciągnęło wsparcie floty greckiej, która pokonała siły perskie. To ostatecznie przesądziło o losach oblężenia. Krótka kariera Samona Największy atak słowiańsko-awarski na stolicę Bizancjum zakończył się sromotną klęską. Z jednej strony położyła ona kres najazdom na cesarstwo, z drugiej mocno wstrząsnęła państwem Awarów. Wywołała walki wewnętrzne, w których efekcie rozpadł się wielki kaganat. Słowiańskie plemiona, jedno po drugim, stanęły do walki, całkowicie zrzucając awarską zwierzchność. Wiele z nich weszło w skład tzw. Państwa Samona – niezwykłego tworu, który w 623 r. założył frankijski kupiec galijskiego pochodzenia. Na tereny Czech i Moraw przyciągnęła go pokusa zarobku. Słowianom brakowało broni, a on mógł ją sprowadzać niemal w nieograniczonych ilościach. Lata wspólnych interesów tak bardzo zbliżyły Samona do Słowian, że gdy ci wszczęli bunt przeciw Awarom, bez wahania przyłączył się do nich. To, że wybrali go na swojego przywódcę, było dla niego niemałym zaskoczeniem. Samon po obaleniu władzy Awarów poczuł się tak pewnie, że podjął walkę z królem Franków Dagobertem I, pokonując jego wojska w bitwie pod Wogastisburgiem (631). Sukcesy Samona sprawiły, że jego władzę uznały także plemiona czeskie, Serbów połabskich i Słoweńców. Choć Samon miał przynajmniej 22 synów, po jego śmierci w 658 r. państwo rozpadło się. Nie był to proces błyskawiczny, ale trwający kilkadziesiąt lat. Ziemie państwa Samona weszły później w skład Państwa Wielkomorawskiego. Byli skłóceni, ale nadal groźni Słowianie przestali zapuszczać się pod Konstantynopol. Nie oznacza to jednak, że Bizantyjczycy o nich zapomnieli albo zaczęli ich lekceważyć. Wręcz przeciwnie, zarówno mieszkańcy cesarstwa, jak i sami władcy widzieli w naszych praprzodkach ogromne zagrożenie. „Na ogół Słowianie są skorzy do zaczepki i gwałtowni i gdyby nie ich niezgoda wywołana mnogością rozwidleń ich gałęzi i podziałów na szczepy, żaden lud nie zdołałby im sprostać w sile” – pisał podróżnik z Kordoby Ibrahim ibn Jakub jeszcze w X stuleciu. W jaki sposób Słowianie radzili sobie z lepiej wyszkolonym przeciwnikiem? Przede wszystkim dzięki sprytowi. Unikali otwartej konfrontacji, woleli metody partyzanckie, szykując w czasie walk zasadzki, wykorzystując naturalne ukształtowania terenu. Zanim zaczęli używać machin oblężniczych, zdarzało się, że wywabiali podstępem mieszkańców grodów na zewnątrz. W razie porażki słowiańscy wojownicy uciekali na bagna, gdzie chowali się pod wodą i oddychali przez rurki z trzcin. Dla pokonanych byli bezlitośni, co potęgowało krążące o nich legendy. Taka opinia towarzyszyła przez stulecia wszystkim Słowianom. Oto jak Helmold w „Kronice Słowian” z XII w. charakteryzował Polan: „Wezwani na wyprawę wojenną są mężni w bitwie, ale niezwykle okrutni w grabieżach i mordach. Nie oszczędzają ani kościołów, ani klasztorów, ani cmentarzy. Toteż nie inaczej dają się wplątać w wojny prowadzone przez innych, jak pod warunkiem, że dozwoli się im na rabunek mienia pozostającego pod opieką miejsc świętych. Stąd to także się zdarza, że z powodu żądzy łupu odnoszą się do zaprzyjaźnionych ze sobą jak do wrogów”. Nawet wikingowie woleli nie zadzierać ze Słowianami. Świadczy o tym fakt, że stosunkowo rzadziej zapuszczali się na wyprawy w rejon Bałtyku niż w okolice Normandii czy Wysp Brytyjskich. Skandynawowie wiedzieli, że czeka ich mocny opór. Zamiast walczyć, woleli więc korzystać z efektu strachu, jaki wywoływali we Francji czy Anglii. Podobieństw między ludami Północy a Słowianami jest zresztą więcej: to nie tylko wysoki wzrost, ale także udział kobiet w czasie bitew. Bizantyjczycy po oblężeniu Konstantynopola w 626 r. wśród trupów Słowian i Awarów znajdowali też ciała wojowniczek. Jeden z najznakomitszych znawców Słowiańszczyzny Witold Hensel (zm. 2008) stwierdził, że „prawie wszystkie przekazy pisane mówią o dużych umiejętnościach Słowian w zakresie sztuki wojennej”. Należy jednak pamiętać, że Słowianie nie stanowili jednolitej struktury. W przeciwieństwie do wielu ludów nie byli sterowani centralnie, decyzje podejmowali gremialnie na wiecach, a i wśród samych ludów słowiańskich dochodziło do waśni i wojen. Chętnie wykorzystywali to Bizantyjczycy, werbując ich w swoje szeregi. Nie ma wątpliwości, że gdyby nasi praprzodkowie byli bardziej zgodni, mogliby na trwałe zmienić historię wczesnośredniowiecznych europejskich imperiów. Źródło: National Geographic Polska
To musisz wiedzieć, idąc do kina na nowego „Gladiatora”. Kim naprawdę był cesarz Makrynus?
W „Gladiatorze II” Denzel Washington wciela się w cesarza rzymskiego Makrynusa. Nie wszystko, co zobaczycie na ekranie, wydarzyło się w rzeczywistości. Ale jego prawdziwa historia jest równie ekscytująca.
Spis treści: Początki Makrynusa Urozmaicone i kosmopolityczne Imperium Rzymskie Od prowincji do gwardii pretoriańskiej. Makrynus wspina się po szczeblach kariery Atak cesarza Karakalli na Makrynusa Makrynus cesarzem Kres Makrynusa Urodzony na terenie dzisiejszej Algierii Marcus Opellius Macrinus był jednym z niewielu rzymskich cesarzy, którzy pochodzili z Afryki. Teraz Makrynus pojawia się w filmie „Gladiator II”. Postać tę gra Denzel Washington. Filmowy Makrynus toruje sobie drogę do władzy na pełnym intryg dworze oraz na arenach Rzymu. Początki Makrynusa Historyczny cesarz również żył w III wieku, ale jego historia jest zupełnie inna. Wyłonił się z niebytu, by stać się najpotężniejszym człowiekiem imperium. Błyskawiczny awans pokazuje różnorodność starożytnego rzymskiego świata. Pochodzenie etniczne lub miejsce urodzenia nie były tam barierami w dojściu do władzy. Historia Makrynusa rozpoczyna się w rzymskiej Afryce Północnej. Makrynus urodził się w 165 r. n.e. w Cezarei, nadmorskim mieście w prowincji Mauretania. Cezarea, zamożna stolica prowincji, była podobna do innych dobrze prosperujących miast w rzymskiej Afryce, takich jak Aleksandria i Leptis Magna. Urozmaicone i kosmopolityczne Imperium Rzymskie Dzięki rzymskiemu podbojowi takich miejsc jak Kartagina i Egipt, region Afryki Północnej był mocno związany z imperium. Rzymscy Afrykanie czasami podróżowali do odległych zakątków cesarstwa. Na przykład naukowcy ustalili, że zamożna rzymska kobieta, która została pochowana w Yorku w Anglii, mogła pochodzić (lub jej przodek) z Afryki Północnej. Odkrycie to pokazuje, jak bardzo połączony, zróżnicowany i kosmopolityczny był świat rzymski. Rzeczywiście, rzymscy Afrykanie byli członkami praktycznie każdej klasy społecznej, od zniewolonych robotników po żołnierzy stacjonujących w rzymskiej Brytanii, uczonych i handlarzy. W 193 r. urodzony w Libii Septymiusz Sewer został pierwszym cesarzem rzymskim pochodzącym z Afryki. Współczesny rasizm nie był znany w starożytnym Rzymie. Ale Rzymianie nadal zwracali uwagę na różnice, promowali stereotypy i żywili uprzedzenia. Wierzyli, że różne grupy kulturowe i etniczne różnią się od siebie i mają swoje wrodzone cechy. Makrynus nie ukrywał swojego afrykańskiego pochodzenia. Według starożytnego historyka Kasjusza Diona, miał nawet przekłute ucho, co Dion opisał jako zwyczaj ludzi z jego regionu. Wydaje się, że rodzina Makrynusa należała do klasy jeźdźców, która była podobna do stanu rycerzy. Jej status społeczny nie wyróżniał się specjalnie. To rodziny senatorskie, takie jak Juliuszów i Klaudiuszów, posiadały „klucze” do imperium, w przeciwieństwie do rodu Makrynusa. Każdy cesarz, jakiego kiedykolwiek znał Rzym, należał do tej klasy, czy to z racji urodzenia, czy osiągnięć – aż do Makrynusa. Od prowincji do gwardii pretoriańskiej. Makrynus wspina się po szczeblach kariery Wiele szczegółów na temat wczesnego życia Makrynusa przepadło bez wieści. Wiemy, że uzyskał wykształcenie prawnicze jeszcze przed pełnieniem ról administracyjnych na niższych stanowiskach gwardii pretoriańskiej. Pod rządami cesarza Karakalli w 212 r. n.e. Makrynus awansował na dowódcę gwardii pretoriańskiej, co uczyniło go jednym z najpotężniejszych ludzi w Rzymie. Pretorian można określić jako specyficzne agentów tajnych służb i cesarskich ochroniarzy. Cesarze byli od nich w pełni uzależnieni. W 41 r. n.e. gwardia pretoriańska uknuła i przeprowadziła zamach na Kaligulę. Sto lat później pretorianie sprzedali swoje wsparcie na aukcji kandydatom na cesarza, pomagając Dydiuszowi Julianowi na krótko rządzić imperium w 193 roku. Atak cesarza Karakalli na Makrynusa W 217 r. Makrynus dołączył do kampanii cesarza Karakalli przeciwko Imperium Partów w Azji Środkowej. Karakalla nie ufał w pełni Makrynusowi po tym, jak rzekomo usłyszał przepowiednię, że ten zastąpi go jako cesarz. Niepopularny i brutalny Karakala wiedział, jak usuwać rywali. W 211 roku zabił swojego brata, Getę. Teraz jego wzrok padł na Makrynusa. Makrynus wiedział, że musi uderzyć pierwszy i prawdopodobnie zaaranżował zabójstwo Karakalli. Podczas podróży do świątyni we współczesnej Turcji cesarz został zasztyletowany przez strażnika, gdy zatrzymał się na poboczu drogi, aby skorzystać z toalety. Strażnika szybko zabito. Nikt nie był w stanie go przesłuchać ani ustalić, czy działał na czyjeś polecenie. Według historyka Herodiana z Antiochii z III wieku, Makrynus nie chciał być postrzegany jako uzurpator. Pełen szacunku poddał cesarza kremacji i wysłał jego prochy matce. Makrynus cesarzem Po usunięciu Karakalli z drogi Makrynus nie czekał, aż ktoś koronuje go na cesarza. Zamiast tego przejął tytuł dla siebie. Niewielu wydawało się to przeszkadzać, wszyscy odetchnęli z ulgą, że odszedł bezwzględny i porywczy Karakalla. Makrynus próbował pozycjonować się jako władca miłosierny. W tamtych czasach jedną z form dyscypliny wojskowej było dziesiątkowanie, praktyka polegająca na zabijaniu jednego żołnierza na dziesięciu spośród ukaranego oddziału. Według Herodiana Makrynus zamiast tego promował centymację, czyli zabijanie jednego na stu. Herodian uważał jednak, że Makrynus grał łagodnego władcę tylko na pokaz. Oskarżył go o próbę naśladowania Marka Aureliusza, stoickiego cesarza, który był powszechnie kochany i podziwiany. Herodian twierdził, że efekty stoicyzmu Makrynusa były płytkie – cesarz pławił się w luksusach i zaniedbywał administrację imperium. Niektórzy nawet oskarżali byłego administratora o niekompetencję. Od Makrynusa zaczęli się odwracać Rzymianie. Sprzeciwiali się jego nieobecności w mieście, ponieważ nie wrócił do niego po zabójstwie Karakalli. Co najważniejsze jednak, Makrynus stopniowo tracił poparcie wojskowych. Wstydzili się, że zgodził się na pokój z Partami. Niechęć do cesarza wzrosła jeszcze bardziej, gdy Makrynus z oszczędności obniżył żołd dla nowych rekrutów. Kres Makrynusa Nikt nie nienawidził Makrynusa tak bardzo jak rodzina Karakalli, która desperacko pragnęła odzyskać utraconą władzę. W tym celu Julia Maesa, ciotka zabitego cesarza, zaczęła rozpowszechniać plotki, że jej 14-letni wnuk, Elagabalus, był nieślubnym synem Karakalli – i, co oczywiste w takiej sytuacji, powinien zostać cesarzem. Niektórym żołnierzom taki pomysł przypadł do gustu, podobnie jak pieniądze Julii Maesy. Szybko zjednoczyli się wokół nastolatka i ogłosili go cesarzem w maju 218 roku. Dni Makrynusa były policzone. Julia Maesa i Elagabalus pomaszerowali wraz z wojskami przeciwko niemu i pokonali Makrynusa w bitwie pod Antiochią we współczesnej Turcji. Po klęsce szybko go wytropiono i zabito. Makrynus był cesarzem tylko nieco ponad rok. Od prowincjonalnej rodziny do najpotężniejszego człowieka w imperium, historia Makrynusa rozpoczęła się w innym miejscu niż zdecydowanej większości cesarzy. Ale ostatecznie zginął tak samo gwałtownie, jak wielu przed nim i po nim. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Germanik był złotym chłopcem starożytnego Rzymu. Czy ktoś chciał jego śmierci?
Germanik był młody, utalentowany i miał zostać kolejnym cesarzem Rzymu. Ale nagle zmarł. Tłumy pogrążyły się w żałobie. Pojawiły się pogłoski o tym, że został zamordowany. Jaka jest prawda na temat przyczyn śmierci słynnego rzymskiego wodza?
Spis treści: Germanik. Bohater wojenny Niepewna przyszłość Germanika Germanik. Złoty chłopiec popularny w Egipcie Pizon na procesie Germanik był przystojnym mężczyzną, a na polu bitwy – charyzmatycznym przywódcą. Cesarz rzymski Oktawian August zaaranżował dla swojego następcy, Tyberiusza, formalną adopcję Germanika w wieku 19 lat. W ten sposób zasugerował, że to Germanik, a nie syn Tyberiusza, Drusus, powinien zostać następnym cesarzem. W 14 roku n.e. zmarł Oktawian August, a Tyberiusz został kolejnym cesarzem Rzymu. Niektórzy uważali, być może w złej wierze, że talenty Germanika przyćmiewały Tyberiusza, pracowitego człowieka, któremu brakowało charyzmy adoptowanego syna. Z plotkami o zazdrości Tyberiusza i mnóstwem politycznych wrogów wokół niego, Germanik miał wielu potencjalnych rywali, którzy mogli życzyć mu śmierci. Kiedy zmarł w wieku 34 lat, wielu uważało, że przyczyną zgonu było morderstwo. Germanik. Bohater wojenny Zakładano, że Germanik pewnego dnia będzie rządził imperium i powinien być przygotowany do tej roli. Kiedy Tyberiusz został cesarzem, zlecił Germanikowi przywrócenie rzymskich wpływów na wschód od Renu. Stało się to po tym, jak plemiona germańskie pokonały rzymskie legiony w bitwie w Lesie Teutoburskim w 9 r. n.e.. Młody Germanik, który w tym czasie był konsulem w Galii, przekroczył Ren i najechał Germanię przy wsparciu ośmiu lojalnych legionów. Ostatecznie odniósł zwycięstwo w bitwie pod Idistaviso, niedaleko Wezery, w 16 r. n.e. Tyberiusz przyznał Germanikowi triumf i poprosił go o powrót do Rzymu. Pomimo plotek o zazdrości cesarza o sukcesy militarne Germanika, Tyberiusz dał mu specjalny mandat do uporządkowania spraw na greckim wschodzie w 17 roku n.e. Poznanie i zarządzanie tymi prowincjami było niezbędnym krokiem w szkoleniu przyszłych cesarzy. Tyberiusz podjął jednak niezrozumiałą dla niektórych decyzję. Oprócz przyznania Germanikowi najwyższego dowództwa na wschodzie, mianował męża stanu Gnejusza Kalpurniusza Pizona gubernatorem Syrii. Prowincja ta była ważna, ponieważ legiony chroniące niebezpieczną granicę z Imperium Partów, głównym wrogiem Rzymu w tamtym czasie, stacjonowały w syryjskiej stolicy Antiochii. Pizon, rzymski senator o starożytnym rodowodzie, miał reputację surowego i wydaje się, że Germanik był przeciwny jego nominacji. Krytycy twierdzili, że cesarz Tyberiusz mianował Pizona za namową własnej matki, cesarzowej Liwii, z zamiarem potajemnego kontrolowania Germanika. Pizonowi towarzyszyła w Syrii jego żona, Plancina, bliska przyjaciółka Liwii. Placinę według starożytnych historyków oskarżano o prowadzenie kampanii nienawiści i zastraszania Germanika i jego żony, Agrypiny. Niepewna przyszłość Germanika Podróż Germanika na wschód przyczyniła się do konsolidacji jego władzy. Najpierw przybył do Nikopolis, miasta zbudowanego przez Augusta w pobliżu Akcjum. Z Akcjum Germanik udał się do Aten. Była to radosna i uroczysta wizyta, podczas której cała jego rodzina została przyjęta z wielkimi honorami. Ale droga na wschód miała też swoje ciemne strony. Kiedy Germanik przybył do prowincji Azji, odwiedził słynną wyrocznię w Klaros niedaleko Kolofonu, gdzie kapłani przekazywali wolę Apollina. Ku zaskoczeniu wszystkich, wyrocznia nie miała korzystnego przesłania dla Germanika. W rzeczywistości kapłan przepowiedział mu przedwczesną śmierć. Germanik skutecznie wykonywał swoje obowiązki na wschodzie. Dopilnował koronacji nowego króla Armenii i nawiązał stosunki dyplomatyczne z Partami i satelickimi królestwami. W oczach Pizona przyjazna dyplomacja Germanika osłabiała pozycję Rzymu. Pizon rozpoczął kampanię oszczerstw przeciwko Germanikowi. Korumpował legiony i zwracał je przeciwko Germanikowi. Relacje między dwoma mężczyznami pogorszyły się, gdy ten drugi zdecydował się odwiedzić Egipt. Germanik. Złoty chłopiec popularny w Egipcie Według papirusu znalezionego w Oksyrynchos w Egipcie, kiedy Germanik przybył do Aleksandrii, miejscowi powitali go z entuzjazmem. Wykrzykiwali swoje poparcie podczas jego publicznych wystąpień. Być może zachęcony tym przyjęciem, Germanik próbował złagodzić niedobór zboża w prowincji. Otworzył cesarskie spichlerze, główne źródło pszenicy dla Rzymu. Dostawy pszenicy do stolicy imperium zostały zakłócone, co wywołało strach przed niedoborami żywności. Niedopatrzenie Germanika sprawiło, że Tyberiusz stał się niespokojny. Uczucie to potęgowały negatywne raporty Pizona. Relacje między Tyberiuszem a Germanikiem pogorszyły się, a obaj stali się sobie obcy. Kiedy Germanik powrócił z Egiptu do Antiochii w Syrii, jego wrogość wobec Pizona była już powszechnie znana. Następnie Germanik nagle zachorował. W starożytności zidentyfikowanie przyczyny jakiejkolwiek choroby było trudne. Niełatwo było zaakceptować fakt, że 34-letni mężczyzna przeznaczony do pełnienia najwyższych obowiązków mógł poważnie zachorować bez wyraźnej przyczyny. Szukając innych powodów, przyjaciele i krewni wierzyli, że Pizon, wielki wróg Germanika, spiskował przeciwko niemu. Sam Germanik też tak uważał. Bliscy Germanika twierdzili, że znaleźli w pałacu dowody na to, że generał był poddawany złośliwym praktykom magicznym. Twierdzili, że znaleźli zwęglone szczątki ludzkich ciał, którym towarzyszyły zaklęcia i klątwy spisane na tabliczkach. Zwolennicy Germanika poszukiwali winowajcy. Zakładano, że zleceniodawcą był Pizon. Żona Pizona, Plancina, zatrudniała kobietę, o której mówiono, że słynie z przygotowywania trucizn, co tylko zwiększyło ich podejrzenia. Poszlaki świadczące przeciwko Pizonowi piętrzyły się. Świadomy oskarżeń Pizon postanowił opuścić Syrię i udać się do Rzymu. W drodze dotarły do niego wieści, że Germanik wraca do zdrowia. Kiedy ta wiadomość dotarła do Rzymu, została przyjęta z powszechną radością. Jednak wkrótce potem Germanik zmarł w Antiochii. Przed śmiercią otwarcie oskarżył zarówno Pizona, jak i Plancinę o morderstwo. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/09/Zrzut-ekranu-2024-09-18-113848-d77983d.png" width="911" height="755" alt="Agrypina i jej dzieci otaczają Germanika na łożu śmierci na XVII-wiecznym obrazie Dérarda de Lairesse/ Il. Bpk/scala, Florencja" title="Agrypina i jej dzieci otaczają Germanika na łożu śmierci na XVII-wiecznym obrazie Dérarda de Lairesse/ Il. Bpk/scala, Florencja" /> Lekarze dokładnie zbadali jego ciało w poszukiwaniu śladów trucizny, ale nic nie znaleźli. W Antiochii jego pogrzeb był prosty. Jednak Tacyt wspomina, że „byli tacy, którzy ... porównywali jego śmierć ze śmiercią Aleksandra Wielkiego”. Pizon na procesie Ciało Germanika zostało skremowane, a jego prochy przekazano wdowie, która wróciła do Rzymu. W towarzystwie swoich dzieci, pogrążona w żałobie Agrypina wykorzystała tę podróż, aby zarówno uhonorować swojego zmarłego męża, jak i wskazać, których uważała za odpowiedzialnych za jego śmierć. Po przybyciu na południowe wybrzeże Italii, do Brindisi, Agrypina została powitana wielkim publicznym żalem. Tyberiusz był jednak wyraźnie nieobecny i pozwolił jedynie na skromne uroczystości ku czci Germanika w Rzymie. Niezadowolony z żałoby ludu, Tyberiusz zwrócił uwagę na Pizona, który powrócił do Syrii po śmierci Germanika. Pizon stanął przed senatem. Werdykt był jednoznaczny: Pizona, gubernatora Syrii, skazano za zabicie Germanika, niesubordynację i wywołanie wojny domowej w Syrii, która wybuchła po śmierci Germanika. Gubernator został skazany na śmierć, ale wcześniej popełnił samobójstwo. Po śmierci Pizona senat nałożył na niego sześć pośmiertnych kar, w tym zakaz publicznej żałoby, usunięcie portretów i posągów oraz konfiskatę jego majątku. Pomimo skazania Pizona, debata na temat śmierci Germanika trwa do dziś. Uczeni uważają, że mógł on umrzeć z przyczyn naturalnych, ale nie ma na to ostatecznych dowodów. Jeśli Germanik został zamordowany, Pizon pozostaje głównym podejrzanym. Jednak zarzuty padły też na Tyberiusza. Pod koniec panowania cesarz zaczął atakować swoich przeciwników politycznych – w tym Agrypinę i dwóch synów Germanika. Aby jednak skomplikować sprawę przyszłym historykom, Tyberiusz adoptował pozostałego przy życiu syna Germanika, Gajusza Juliusza. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Wielka nierządnica i książę ciemności. Cesarzowa Teodora dopuszczała się skandalicznych zachowań
Chrześcijańska cesarzowa Bizancjum Teodora uczestniczyła w orgiach, które zawstydziłyby nawet pogańskich cesarzy rzymskich. Ale zasłynęła też jako sprytna i odważna władczyni.
W tym artykule: Cesarzowa Teodora: młodość Praca w burdelu Praca prostytutki Małżeństwo z Justynianem Rządy cesarzowej Teodory Próba odbudowania rzymskiego imperium Justynian według Prokopiusza Teodora, małżonka Szatana Lista znakomitych antycznych paszkwili jest długa. Mistrzostwo w tej dziedzinie osiągnął tworzący w VI w. Prokopiusz z Cezarei w „Historii sekretnej”. Portret pary cesarskiej – słynnego Justyniana I Wielkiego oraz jego małżonki Teodory – w ujęciu tego autora to jeden wielki seans okrucieństwa i perwersyjnego seksu. Szczególnie postać cesarzowej bije na głowę wszystko to, co wcześniej i później pisano o kobietach u władzy. Cesarzowa Teodora: młodość Jak twierdzi Prokopiusz, przyszła cesarzowa pochodziła z pogardzanych nizin społecznych. Opowieść o pierwszej części jej bujnego życia to wręcz relacja z życia marginesu. Urodziła się ok. 500 r. w Konstantynopolu. Jej ojciec Akakios opiekował się niedźwiedziami, które występowały podczas różnych uroczystości i zabaw w hipodromie miasta. Jego nieznana z imienia żona była chyba podrzędną aktoreczką. Mieli trzy córki: Komito, Teodorę i Anastazję. Ojciec osierocił je, gdy pierwsza z nich nie miała jeszcze 7 lat. Dzieci szybko musiały usamodzielnić się i zacząć zarabiać na życie. Po kolei zostały aktorkami pantomimicznymi, którym daleko było do pozycji współczesnych gwiazd ekranu. Aktorki miały wówczas status pariasów. Prawo zakazywało ludziom z elity (np. senatorom) zawierania z nimi małżeństwa. Co więcej, samo pojawienie się kobiety na deskach teatru stanowiło podstawę do rozwodu z nią. W zasadzie „aktorka” znaczyło tyle, co „tania prostytutka”. Pokazując się publicznie na scenie, młode kobiety przyciągały bowiem uwagę mężczyzn, którzy z adoratorów szybko przechodzili do roli płatnych opiekunów. Praca w burdelu Do tego sztuki pantomimiczne cieszyły się bardzo złą sławą, często ocierały się wręcz o pornografię. Tym bardziej że tematyki do nich dostarczały greckie mity. Na scenie można więc było zobaczyć gwałcone przez Greków Trojanki, Ledę uprawiającą seks z łabędziem lub Pazyfae z bykiem. Teodozjusz Wielki. Cesarz, który zakazał igrzysk i zamknął pogańskie świątynie Teodozjusz Wielki był rzymskim cesarzem w okresie przełomu. To on w 395 roku n.e. ustalił ostateczny podział cesarstwa na wschodnio- i zachodniorzymskie. Za jego czasów odbyły się ostatnie a... Gdy Komito została aktorką i kurtyzaną, Teodora pełniła rolę jej służącej. W stroju niewolnicy nosiła krzesło, na którym siostra witała klientów. Od dziecka domem przyszłej cesarzowej był więc burdel. Czuła się tu zresztą znakomicie. Jak pisze Prokopiusz, „do pewnego czasu, zanim dojrzała, Teodora nie mogła spać z mężczyznami jak dorosła kobieta, ale już wtedy uprawiała niejako męskie stosunki z różnymi łajdakami – i to niewolnikami, którzy towarzysząc swym panom do teatru, wykorzystywali okazję na tego rodzaju bezeceństwa. Dużo czasu spędzała w burdelu, wystawiając swe ciało na te sprzeczne z naturą praktyki”. Praca prostytutki Kiedy dorosła, została zwykłą prostytutką i to najniższego sortu. Nie umiała bowiem ani grać na instrumentach, ani tańczyć. Była za to pozbawiona zahamowań. Wyuzdana, zaczepna oraz (jak zaznacza Prokopiusz) „wyjątkowo bystra i zabawna”. O tego typu heterach mawiano, że „są w piechocie”, czyli zajmują się najprostszymi zadaniami. Teodora miała jednak w zanadrzu kilka popisowych numerów. Jej specjalnością były podobno całonocne orgie, podczas których najpierw oddawała się kilkunastu dobrze urodzonym młodzieńcom. Potem zaś szła do ich niewolników (czasem ponoć ponad trzydziestu), bijąc w ten sposób seksualne rekordy. Prokopiusz pisze też, że „chociaż robiła użytek aż z trzech otworów, utyskiwała na przyrodę, skarżąc się, że nie dała jej szerszych otworów także w piersiach, aby mogła tą drogą wypróbować jeszcze jeden sposób spółkowania”. Urządzała również specjalne popisy, gdy leżąc naga na scenie, kazała posypywać srom jęczmieniem, „który ziarenko po ziarenku wydziobywały stamtąd gęsi”. Czyżby więc była to rola Ledy, którą Zeus posiadł pod postacią łabędzia? Dzięki tego typu zabawom stała się bardzo sławna. Lgnęli do niej bogaci mężczyźni, spragnieni seksu z najbardziej wyuzdaną prostytutką w Konstantynopolu. W końcu została utrzymanką niejakiego Hekebolosa, który objął stanowisko namiestnika prowincji Pantapolis leżącej w północnej Afryce. Razem z nim opuściła Konstantynopol. Znudzony kochanek rychło ją jednak porzucił i musiała wrócić do starego procederu w nowych miejscach. Pracowała więc „na ulicach” Aleksandrii i innych miast bizantyjskiego Wschodu. Tą drogą Teodora powoli wróciła nad Bosfor. I tu – nie wiadomo, w jakich okolicznościach – zwróciła na siebie uwagę następcy cesarskiego tronu. Nierząd na tronie Piotrowym. W dawnym Watykanie realną władzę miały kochanki papieży Tuż przed chrztem Mieszka I wokół kolejnych papieży snuły intrygi rozpustne arystokratki. Zależały od nich losy Państwa Kościelnego. Małżeństwo z Justynianem Bizancjum rządził wtedy stary cesarz Justyn I (od 518 do 527 r.). Z żoną Eufemią nie mieli dzieci. Spośród licznej rodziny wybijał się siostrzeniec władcy Justynian. I to jego kochanką została Teodora po powrocie z Afryki. Sprytna kobieta tak go omotała, że ważył się na czyn zupełnie niesłychany. Oto bowiem w 525 r. Justynian poślubił Teodorę w konstantynopolitańskim kościele Hagia Sophia, w obecności samego patriarchy miasta! Aby to umożliwić, wcześniej zmieniono prawo. Wuj pana młodego specjalnym cesarskim edyktem cofnął zakaz zawierania związków z aktorkami (pod warunkiem, że porzuciły swój kompromitujący zawód). Wkrótce, 1 kwietnia 527 r., stojący nad grobem Justyn proklamował siostrzeńca współwładcą. Trzy dni później patriarcha Konstantynopola włożył na skronie Justyniana i Teodory cesarskie diademy. Gdy Justyn zmarł 1 sierpnia, władzę nad imperium objęła nowa para monarchów. Była tania prostytutka, kobieta z marginesu, stała się pierwszą damą chrześcijańskiego Cesarstwa Bizantyjskiego! To musiało robić piorunujące wrażenie na współczesnych. W szczególności na byłych klientach Teodory, którzy teraz musieli oddawać jej czołobitne hołdy. Rządy cesarzowej Teodory W tej nowej roli Teodora sprawdziła się znakomicie. Była mocną podporą małżonka. Jeden z epizodów ich wspólnych rządów pokazuje, że nie zamierzała rezygnować ze zdobytej pozycji nawet za cenę życia. Oto niedługo po objęciu władzy wybuchło w Konstantynopolu słynne powstanie, które zachwiało tronem Justyniana. Zaczęło się od walk między stronnictwami cyrkowymi – Zielonymi i Niebieskimi – przy których wyczynach bledną ekscesy współczesnych stadionowych kiboli. Prefekt miasta polecił aresztować i stracić prowodyrów. Ale 13 stycznia 532 r. w hipodromie oba stronnictwa zjednoczyły się przeciw władzy i z okrzykiem „Nika”! (Zwyciężaj!) opanowały pałac prefekta. Uwolniono jeńców, w mieście zaczęły się grabieże i pożary. 18 stycznia tłum pochwycił starego wodza Hypatiosa, siostrzeńca jednego z poprzednich władców, i proklamował go cesarzem. Nieszczęsny człowiek został siłą osadzony w cesarskiej loży w hipodromie. Wierny Justynianowi wódz Belizariusz na czele najemników z plemienia Herulów bezskutecznie usiłował zdobyć od strony pałacu lożę i pojmać uzurpatora. Część gwardii cesarskiej wymówiła posłuszeństwo. Wydawało się, że upadek Justyniana jest przesądzony. Cesarz chciał uciekać z miasta. Uratowała go zdecydowana postawa Teodory, która oświadczyła, że „purpura cesarska jest najwspanialszym całunem”. Postanowiła umrzeć, siedząc na tronie. Zawstydzeni taką postawą mężczyźni zdecydowali się podjąć jeszcze jedną próbę. Belizariusz na czele swoich germańskich najemników przedarł się jedną z bram do hipodromu. Wojsko urządziło tam rzeź – zginęło około 30 tys. ludzi. Inni wodzowie wyłamali od strony pałacu drzwi do loży i pojmali Hypatiosa, którego stracono dzień później. Władza Justyniana została uratowana dzięki zawziętości i determinacji byłej prostytutki. Odtąd odgrywała zupełnie wyjątkową rolę u boku męża. Zresztą trzeba przyznać, że i cesarz Justynian był postacią nietuzinkową. Mąż Teodory urodził się ok. 482 r. w chłopskiej rodzinie we wsi Tauresium koło Naissus (dziś Nisz na Bałkanach). We wczesnej młodości przybył do Konstantynopola. Gdy jego wuj Justyn został dowódcą gwardii pałacowej, Justynian zaczął karierę wojskową i doszedł do stopnia oficera. Kiedy niespodziewanie w 518 r. sam Justyn został cesarzem, jego siostrzeniec awansował na stanowisko naczelnego wodza całej armii. Stał się jedną z najważniejszych osób w państwie. Próba odbudowania rzymskiego imperium Po tym, jak w 527 r. zasiadł na tronie (rządził do śmierci w 565 r.), podjął próbę odbudowy imperium rzymskiego i odzyskania ziem Zachodu zagarniętych przez barbarzyńców w V w. W latach 533–534 jego wódz Belizariusz odebrał Wandalom prowincję Afrykę i w 535 roku rozpoczął wojnę z Ostrogotami. Ciężkie i przewlekłe walki trwały do 555 r., kiedy to odzyskano Italię. W 554 r. odebrano także Wizygotom południowo-wschodni skrawek Hiszpanii. Jednocześnie trwały walki z Persami na wschodzie, zakończone pokojem w 562 r. Justynian patronował też wielkim niemilitarnym przedsięwzięciom. Z jego polecenia w latach 528–534 dokonano kodyfikacji praw (Codex Iustinianus) i wzniesiono nowy gmach kościoła Hagia Sophia, który stoi w Stambule do dziś. W 553 r. cesarz zwołał piąty sobór powszechny w Konstantynopolu. Justynian był bowiem gorliwym chrześcijaninem, który brutalnie zwalczał heretyków i pogan. Rządy tego władcy znaczą więc wielkie i pamiętne wydarzenia. Trochę inaczej jego rządy widział jednak prześmiewca Prokopiusz. Justynian według Prokopiusza Historyk kreśli czarny portret małżonka Teodory. Jest to wręcz apokaliptyczny obraz. Prokopiusz zaczyna od poczęcia władcy. W „Historii sekretnej” donosi: „Mówią także, jakoby matka Justyniana opowiadała komuś bliskiemu, że nie jest on synem jej męża Sabbatiosa ani w ogóle żadnego mężczyzny, ponieważ nim zaszła w ciążę, nawiedził ją demon. Był niewidzialny, ale dał jej odczuć, że przebywa z nią jak mężczyzna z kobietą, potem zaś rozwiał się jakby we śnie”. Według historyka cesarz Justynian nie był więc synem człowieka, ale demona! Następnie autor zamieszcza opowieści dworzan, którzy zaobserwowali nieludzkie zachowania cesarza: „niektórzy zaś dworzanie Justyniana, którzy byli przy nim w pałacu do późnych godzin (a byli to ludzie przy zdrowych zmysłach), odnosili wrażenie, że zamiast niego widzą obcą zjawę. Jeden z nich twierdził, że cesarz zrywał się nagle z tronu i zaczynał przechadzać się po sali (bo istotnie nie potrafił długo usiedzieć na miejscu); raptem głowa Justyniana znikała, ale ciało krążyło dalej dokoła. Dworzanin sądząc, że wzrok odmawia mu posłuszeństwa, stał tam przez dłuższą chwilę zmieszany i bezradny, potem jednak, kiedy głowa wracała na swoje miejsce na tułowiu, stwierdzał ze zdumieniem, że widzi znowu to, czego przed chwilą nie było. Ktoś inny opowiadał, jak stojąc koło Justyniana, nagle zobaczył, że jego twarz przemienia się w bezkształtną bryłę mięsa. Ani brwi, ani oczy nie były na właściwym miejscu, w ogóle brakowało wszelkich znajomych rysów, i dopiero po pewnym czasie twarz powracała do zwykłego wyglądu”. Według tych opowieści znany poddanym wygląd cesarza był zatem tylko kamuflażem. Nocą, gdy nikt nie widzi, ów syn demona – zamiast spać jak normalni ludzie – miota się po salach swego pałacu. Przybiera niesamowite i przerażające kształty. W końcu Prokopiusz wyjaśnia wprost, kim według niego jest władca. Jako świadka swoich słów przywołuje tym razem pewnego pobożnego mnicha: „Za namową braci przebywających wraz z nim na pustkowiu, wyruszył do Bizancjum, aby wstawić się za sąsiadami z okolic pustelni, których w okrutny sposób gnębiono i prześladowano. Natychmiast po przybyciu na miejsce uzyskał audiencję u cesarza, ale wchodząc do niego i jedną nogą będąc już za progiem, nagle zawahał się i cofnął. Eunuch, który go wprowadzał, i ci, co tam przypadkiem byli, zaczęli go prosić, aby wszedł do sali, on jednak, jakby mu mowę odjęło, nic nie odpowiedział, tylko uciekł stamtąd i wrócił do izdebki, w której się zatrzymał. Kiedy pytano go, dlaczego tak postąpił, odpowiedział podobno, że w pałacu ujrzał siedzącego na tronie Księcia Ciemności, z którym nie chciał mieć do czynienia i którego nie chciał o nic prosić”. Justynian był więc samym Szatanem, Panem Ciemności. Dalej Prokopiusz nazywa go też „złym duchem”, „który nigdy do syta nie jadł, nie pił i nie spał, lecz zaledwie skosztował potraw, do późnej nocy krążył po pałacu, mimo że był gorącym wielbicielem Afrodyty”. Teodora, małżonka Szatana Co na to Teodora? Wedle Prokopiusza wiedziała, że poślubiła demona. Prawdę poznała przed ślubem za sprawą proroczego snu. Gdy porzucona przez Hekebolosa wracała do Konstantynopola, spotkała przyjaciółkę Macedonię, która zaczęła „dodawać jej otuchy, mówiąc, że los może jeszcze raz przynieść jej wielkie bogactwa. Wtedy Teodora podobno odrzekła, że istotnie tej właśnie nocy przyśniło się jej, że nie powinna martwić się o pieniądze, gdyż zaraz po przybyciu do Bizancjum spać będzie z Księciem Demonów, będzie z nim żyła jako ślubna małżonka i dzięki niemu stanie się panią wielkiego majątku”. Teodora znała więc demoniczną naturę małżonka. Prokopiusz powołuje się nawet na słowa wcześniejszych jej kochanków, że „w czasach, gdy jeszcze była na scenie, jakiś demon zjawiał się w nocy i wypędzał ich z izby, w której z nią spali”. Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy? W czasach Karola Wielkiego na tronie Bizancjum miała zasiąść pierwsza kobieta w historii Cesarstwa Rzymskiego. Cesarzowa Irena była brutalną i ambitną władczynią. Karol Wielki chciał się... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cesarzowa-irena-to-pierwsza-samodzielna-wladczyni-cesarstwa-rzymskiego-dlaczego-nie-utrzymala-wladzy-fot-dosseman-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-b9437c3.jpg" width="938" height="624" alt="Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy? (fot. Dosseman, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy? (fot. Dosseman, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> Nie tylko cesarzowa miała znać prawdę o Justynianie. Według Prokopiusza jeszcze za rządów jego poprzednika „pewien dostojnik” miał taki sen: „Wydało mu się, jak mówił, że jest gdzieś w Bizancjum nad morzem, na brzegu położonym naprzeciwko Chalcedonu, i że widzi Justyniana stojącego w samym środku cieśniny. Ten wypił najpierw całą wodę z morza, tak iż wydawało się, że stoi na suchym lądzie, ponieważ wody cieśniny już tam nie sięgały. Potem pojawiła się w tym miejscu nowa woda, pełna nieczystości i spiętrzona ściekami z kanałów po obu stronach cieśniny, a Justynian wypił nawet to i ponownie opróżnił cieśninę”. Justynian w tej eschatologicznej wizji był Szatanem – Panem Nieczystości. Tak więc – wedle Prokopiusza – światem władali Wielka Nierządnica i Książę Ciemności. Ich wspólne rządy trwały do śmierci Teodory w 548 r. Justynian nie poślubił już innej kobiety, choć nie miał syna i następcy. Po śmierci władcy (565) cesarzem został więc jego siostrzeniec Justyn II, ożeniony z Zofią – siostrzenicą Teodory i córką Komito.
Niezwykłe znalezisko sprzed 2 tys. lat. W Niemczech odkryto sandał rzymskiego legionisty nabijany gwoździami
Pozostałości obuwia żołnierza Imperium Rzymskiego znaleziono podczas wykopalisk w Bawarii. Pochodząca sprzed dwóch mileniów podeszwa to część sandała, od którego nazwy powstał przydomek rzymskiego cesarza.
W tym artykule: Co nosili na nogach rzymscy legioniści Cesarz nazwany od sandała Co jeszcze znaleziono w Bawarii? Oberstimm to niewielka miejscowość w Bawarii, położona na południe od Ingolstadt. Niedaleko znajduje się Dunaj. Być może właśnie dogodne położenie w pobliżu rzeki zadecydowało o tym, że w czasach rzymskich w okolicach dzisiejszego Oberstimm Rzymianie wznieśli niewielki fort. Stanowił część systemu umocnień zabezpieczających granicę na Dunaju, a także bazę zaopatrzeniową. W pierwszym wieku naszej ery obok powstała nieduża osada. Według archeologów była ona zamieszkała między 60 a 130 rokiem n.e. I właśnie z tego okresu pochodzi znalezisko, o którym informuje Bawarski Urząd Ochrony Zabytków (niem. Bayerisches Landesamt fur Denkmal Pflege, BLfD). W osadzie znaleziono pozostałość skórzanego buta z czasów rzymskich. Do naszych czasów przetrwała jego podeszwa i kilka wbitych w nią dobrze zachowanych gwoździ. Co nosili na nogach rzymscy legioniści Artefakt sprzed dwóch tysięcy lat został prześwietlony promieniami rentgenowskimi. Badanie pozwoliło ustalić, że podeszwa była częścią rzymskiego obuwia wojskowego – sandałów nazywanych caligae. W pierwszym wieku naszej ery caligae nosili zwykli żołnierze i niżsi dowódcy. Wykonywano je z garbowanej bydlęcej skóry, przy czym gruba podeszwa była zszywana z kilku jej kawałków. Gwoździe ją wzmacniały, ale miały jeszcze inne funkcje. Zapewniały przyczepność i optymalizowały rozkład masy ciała podczas marszu. Całe caligae zaś były gęsto nacinane i wiązane wysoko, wokół kostki. Taki but nie zsuwał się ze stopy i chronił ją przed urazami. Sandały rzymskie zapobiegały powstawaniu otarć i pęcherzy, a także zmorze żołnierzy wszystkich epok – tzw. stopie okopowej. Tak określa się cały zespół różnych urazów stóp spowodowanych wilgocią albo niskimi temperaturami. Nazwa powstała w czasie I wojny światowej. Jednak stopa okopowa dręczyła również żołnierzy walczących podczas II wojny światowej, a także wojny w Wietnamie. Cesarz nazwany od sandała Caligae były wystarczająco wygodne, by pozwolić rzymskim legionistom pokonywać nawet 30 km w czasie dnia marszu. Ważną innowacją było to, że dzieliły się na but prawy i lewy. W lecie ich przewiewność była zaletą. W zimie musiały zostać ocieplone, choćby futrem. Można było przedłużyć ich rzemyki i wiązać je w połowie łydki. Germanik, bratanek cesarza Tyberiusza, a brat Klaudiusza, był znanym rzymskim dowódcą i ukochanym bohaterem Rzymian. Na wyprawach wojennych towarzyszyła mu jego żona Agrypina wraz z dziećmi. Właśnie w obozach wojskowych dorastał ich syn, Gajusz Juliusz Cesar Germanik. Popularność wśród żołnierzy zapewniał malcowi strój, który był kopią ubrania legionistów. Mały Germanik nosił takie same buty jak żołnierze jego ojca – caligae. Legioniści zaczęli więc nazywać go zdrobniale Caligula (bucik). I pod imieniem Kaligula przeszedł do historii. Co jeszcze znaleziono w Bawarii? Poza podeszwą żołnierskiego sandała na wykopaliskach w Oberstimm znaleziono jeszcze inne artefakty z czasów rzymskich: naczynia ceramiczne, resztki jedzenia, sierp i skrawki ubrań. Oświadczenie prasowe BLfD nie precyzuje, jakie będą dalsze losy tych wszystkich znalezisk. Jednak jest możliwe, że po zakończeniu badań naukowych trafią do pobliskiego Manching. W Manching znajduje się Muzeum Celtycko-Rzymskie (niem. Kelten-Römer-Museum). Do jego najważniejszych eksponatów należą wraki rzymskich okrętów wojskowych z ok. 100 r. n.e. 15-metrowe resztki statków znaleziono w latach 80. XX wieku w zamulonej odnodze Dunaju w pobliżu Oberstimm. W muzeum są również inne rzymskie zabytki znajdowane w okolicy – m.in. replika słynnej lorica segmentata, rzymskiej zbroi płytowej. Źródła: Bayerisches Landesamt fur Denkmal Pflege, Live Science, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Archeolodzy odkryli zaginioną willę nieopodal Wezuwiusza. Miała należeć do pierwszego rzymskiego cesarza
Naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego odkryli budynek sprzed 2000 lat. Zespół z Japonii twierdzi, że najprawdopodobniej należał do cesarza Oktawiana Augusta.
W tym artykule: Zaginiona willa Oktawiana Augusta Po śmierci cesarza w miejscu willi zbudowano świątynie Kim był pierwszy cesarz Rzymu? Zespół naukowców z Tokio od 2002 roku prowadził prace wykopaliskowe w miejscowości Somma Vesuviana. To miasteczko w regionie Kampania, po północnej stronie Wezuwiusza. Starożytne kroniki wskazują, że to właśnie w tym miejscu swoje ostatnie chwile miał spędzić pierwszy cesarz Rzymu – Oktawian August. Kronikarze pisali, że zmarł w swojej posiadłości, lecz jej lokalizacja do dziś pozostawała nierozwiązaną zagadką. Zaginiona willa Oktawiana Augusta Mariko Muramatsu wraz z innymi naukowcami z Uniwersytetu Tokijskiego po ponad 20 latach pracy odkryli w tym miejscu ruiny 2000-letniego budynku. Badacze podkreślili w oświadczeniu, że ich badania były bardzo utrudnione, ponieważ region ten został częściowo pokryty popiołem wulkanicznym po erupcji wulkanu w 79 roku. Uczonym udało się odkryć zaledwie część większej konstrukcji. Jednym z pomieszczeń był prawdopodobnie magazyn. Znaleziono tam dziesiątki ceramicznych naczyń w kształcie amfor. Bardzo możliwe, że składowano tam wino. Ponadto archeolodzy zidentyfikowali ruiny pieca, który prawdopodobnie służył do podgrzewania łaźni. Prof. Muramatsu uważa, że to właśnie ta budowla mogła być willą Oktawiana Augusta. Datowanie radiowęglowe próbek z pieca wykazało, że pochodziły z około I wieku n.e. Naukowcy odkryli, że żadna próbka nie była starsza, co może oznaczać, że urządzenie nie było już później używane. Po śmierci cesarza w miejscu willi zbudowano świątynie Badacze podkreślają, że istnieje możliwość, że budynek ten mógł być cesarską willą, ponieważ znajdowała się tam m.in. prywatna łazienka. Był to luksus, na który pozwalały sobie tylko ważne i wpływowe osoby. – Nasza analiza wykazała, że łaźnia była nieczynna mniej więcej w tym samym czasie, gdy zmarł August. Później w miejscu willi zbudowano coś, co wyglądało na dużą świątynię lub ołtarz – wyjaśnił zespół. Z analizy składu chemicznego wynika, że pył wulkaniczny pokrywający ruiny faktycznie powstał w wyniku piroklastycznego strumienia lawy z erupcji Wezuwiusza w 79 roku. – Po 20 latach w końcu dotarliśmy do tego etapu. To ważne odkrycie, które pomoże nam określić szkody, które zostały wyrządzone przez wybuch Wezuwiusza w północnej części regionu. Dzięki temu uzyskamy lepszy obraz tej śmiercionośnej erupcji – powiedział Masanori Aoyagi, profesor archeologii na Uniwersytecie Tokijskim. Był pierwszym szefem zespołu badawczego, który rozpoczął prace wykopaliskowe w 2002 roku. Kim byli cesarze rzymscy? To prawdziwy gabinet osobliwości: od erotomanów po szaleńców Cesarze rzymscy do dziś wzbudzają ogromne zainteresowanie historyków i nie tylko. Trzeba przyznać, że niektórzy z nich mieli wyjątkowo barwne życie. Kto zaszkodził, a kto pomógł imperium? Dotychczas badania zniszczeń spowodowanych wybuchem wulkanu skupiały się głównie na Pompejach i Herkulanum, czyli południowej stronie góry. – Do tej pory uważano, że wpływ erupcji z 79 r. w Somma Vesuviana był niewielki. Erupcja Wezuwiusza pozostaje jedną z najbardziej katastrofalnych klęsk żywiołowych w historii, która pochłonęła wiele ofiar i pogrzebała całe miasta. Nasze badania pokazały, że wciąż odkrywany jest rozmiar zniszczeń – powiedział prof. Toshitsugu Fujii, wulkanolog, który był zaangażowany w badania. Kim był pierwszy cesarz Rzymu? Oktawian August urodził się 23 września 63 roku p.n.e. w Rzymie. Panował od 16 stycznia 27 roku p.n.e. do swojej śmierci w 14 r. n.e. Pośmiertnie został wpisany w poczet bogów jako „Divus Augustus”. Był wnukiem młodszej siostry Juliusza Cezara, który zmarł bezdzietnie. Jednak w testamencie dyktator uznał za swojego dziedzica właśnie Gajusza Oktawiana. Wraz z majątkiem dziewiętnastolatek przyjął nazwisko swojego ciotecznego dziadka. Od tej pory nazywał się więc Gajusz Juliusz Cezar. Następne kilkanaście lat życia Oktawiana toczyło się wokół walki z kolejnymi przeciwnikami, stojącymi mu na drodze do władzy. Po wielu politycznych intrygach i walkach o władzę, został jedynym władcą Rzymu. Wprowadził wiele reform, które przyczyniły się do stabilizacji państwa. Cesarstwo rzymskie za Oktawiana Augusta cieszyło się stabilizacją, a jego panowanie było okresem intensywnego rozwoju kultury i sztuki. Źródło: Uniwersytet Tokijski. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kodeks Justyniana – wizjonerski zbiór przepisów, o który oparte jest dzisiejsze prawo
Kodeks Justyniana powstał w VI wieku n.e. We wszystkich systemach prawnych Europy można odnaleźć elementy prawa rzymskiego. Co w sobie zawierał i czym był ten dokument?
W tym artykule: Kiedy powstał Kodeks Justyniana i czym był? Co zawierał Kodeks Justyniana? Gdzie powstał Kodeks Justyniana? Fundamentem porządku w każdym państwie jest prawo. Doskonale wiedział o tym jeden z najwybitniejszych władców historii, cesarz bizantyjski Justynian I Wielki (527–565 n.e.). Pochodził z ubogiej, chłopskiej rodziny. Został wielkim reformatorem. To za jego czasów Cesarstwo Bizantyjskie przeżywało złoty okres. Kiedy powstał Kodeks Justyniana i czym był? Kodeks Justyniana powstawał przez wiele lat, od roku 529 do 565 n.e., czyli przez niemal okres panowania Justyniana I Wielkiego. Był to wieloletni projekt polegający na dostosowywaniu prawa do ówczesnych realiów. Kodeks Justyniana był zbiorem praw i interpretacji prawnych prawa rzymskiego. Opracowywano je pod patronatem cesarza bizantyjskiego. Na czele komisji mającej usystematyzować prawo stanął Trybonian. Komisja ta przejrzała miliony dokumentów od czasów cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta do jemu współczesnych. Dlatego, ściśle rzecz biorąc, prace te nie stanowiły nowego kodeksu prawnego. Trybonian był z zawodu prawnikiem. Wywodził się z Pamfilii w Azji Mniejszej. To obecnie południowo-zachodnia Turcja. Wspólnie z innymi najtęższymi umysłami epoki podjął się tego wielkiego zadania. W nagrodę za opracowanie Kodeksu cesarz mianował Tryboniana kwestorem świętego pałacu. Niektórzy uważają, że urząd ten można porównać do stanowiska ministra sprawiedliwości. Co zawierał Kodeks Justyniana? Na Kodeks składały się trzy dzieła, które można określić też jako księgi oraz nowele. Były to: Kodeks – opracowała go 10-osobowa komisja. Dokument zawierał zaktualizowaną listę rozporządzeń i tzw. konstytucji wydanych przez wcześniejszych cesarzy. Usunięto w nim sprzeczne i przestarzałe prawa oraz dostosowano przepisy do ówczesnych okoliczności. Składający się z 10 ksiąg Codex Constitutionum ogłoszono w 529 r. Wszystkie cesarskie rozporządzenia, które nie znalazły się w nim – uchylono. W 534 roku ukazała się „nowelizacja” zawierająca 12 ksiąg pod nazwą Codex Repetitae Praelectionis. Digesta – powstały w latach 530–533. To wybór fragmentów pism prawników z okresu I w. p.n.e. – IV w. n.e. Komisja wybrała najbardziej wartościowe wypowiedzi dla praktyki sądowej. Opublikowano je w 50 księgach, każda pod innym tytułem. Dokonano ich redakcji. Wypowiedzi prawników, które nie trafiły do zbioru, uznano za nieistotne i nie można było się na nie już więcej powoływać. Posunięto się nawet dalej. Nakazano zniszczyć literaturę, na podstawie której oparto Digesta. To dziś poważny problem dla badaczy rzymskiego prawa i jego ewolucji. Instytucje – (łac. Institutiones) opublikowano w 533 r. pod nadzorem Triboniana. Opierały się na wcześniejszych tekstach, takich jak te jurysty rzymskiego z II w. n.e. Gaiusa. Był to w swej istocie podręcznik prawa rzymskiego. Adresowano go „do żądnej poznania praw młodzieży” (łac. cupidae legum iuventuti). Podręcznik podzielono na trzy zasadnicze części: personae (przepisy dotyczące osób), res (przepisy dotyczące rzeczy) i actiones (skargi, przepisy proceduralne). nowele – (łac. Novellae Constitutiones) – późniejsze edykty władcy. To zbiory kilku rozporządzeń cesarza wydane w latach 534–565. Całość uzyskała w średniowieczu formalną nazwę: Corpus Juris Civilis, czyli Korpus prawa cywilnego. Wszystkie części kodeksu napisano po łacinie. Wyjątkiem są nowele, które opublikowano w starożytnej grece. Dla zachodnich prowincji rzymskich przygotowano oficjalne łacińskie przekłady. Gdzie powstał Kodeks Justyniana? Nad kodeksem pracowano pod okiem Triboniana w Konstantynopolu, czyli w stolicy Cesarstwa Bizantyjskiego. Jest to obecny Istambuł, miasto w Turcji na pograniczu Azji Mniejszej i Europy. To tam znajdował się pałac cesarski, gdzie pracował Tribonian. Kodeks Hammurabiego słynie z drakońskich kar. Zapisano w nim jednak także bardzo praktyczne wskazówki Kodeks Hammurabiego – jeden z najstarszych długich tekstów i jeden z pierwszych przykładów praktycznego zastosowania prawa talionu – współcześnie może wydawać się brutalny i okrutny. ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kodeks-hammurabiego-jak-powstal-jeden-z-najstarszych-kodeksow-prawnych-na-swiecie-fot-deagostini-getty-images-10802f3.jpg" width="749" height="700" alt="Kodeks Hammurabiego – jak powstał jeden z najstarszych kodeksów prawnych na świecie? (fot. DeAgostini/Getty Images)" title="Kodeks Hammurabiego – jak powstał jeden z najstarszych kodeksów prawnych na świecie? (fot. DeAgostini/Getty Images)" /> Inicjatywa cesarza była bardzo cenna. Dzięki pracy kilkudziesięcioosobowej komisji udało się ujednolicić i uporządkować prawo rzymskie. Sam kodeks nie zawierał nowych przepisów. Bazował jedynie na prawach spisanych przez poprzednich cesarzy rzymskich. Kluczowe jest to, że usunięto sprzeczności i prawa, które wchodziły ze sobą w konflikt. Wszelkie istniejące prawa, których nie uwzględniono w Kodeksie, uchylono. Współczesny system prawny w wielu krajach świata w bliższy lub dalszy sposób nawiązuje do prawa rzymskiego. Tak jest zwłaszcza w przypadku prawa cywilnego. We wszystkich systemach prawnych Europy kontynentalnej można odnaleźć liczne elementy prawa rzymskiego. Do Korpusu stworzonego przez Justyniana sięgano już w średniowieczu. Również sam wielki dowódca Napoleon Bonaparte w czasach nowożytnych narzucił podbitym przez siebie terenom system prawny zwany Kodeksem Napoleona, który opierał się na rzymskiej tradycji. Źródła: Britannica Krawczuk A., Poczet cesarzy bizantyjskich, Warszawa 2006 Zintegrowana Platforma Edukacyjna Ziółkowski A. Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2009 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rzymski cesarz Neron został sklonowany? Po śmierci krążyły jego sobowtóry i strach przed końcem świata
Czy Bestią, zapowiadaną w Apokalipsie św. Jana, był rzymski cesarz Neron? Uważano go za okrutnika. Tylko dlaczego po śmierci władcy krążyły po imperium jego sobowtóry?
W tym artykule: Opinie o Neronie Śmierć Nerona Pierwszy sobowtór cesarza Samozwaniec Terencjusz Trzeci pretendent i Apokalipsa Tajemnicza liczba 666 Neron, rządzący w latach 54–68, nigdy nie miał dobrej prasy. Z tekstów starożytnych historyków Swetoniusza i Tacyta wyłania się krwawy tyran i dewiacyjny psychopata seksualny. Morduje senatorów i członków własnej rodziny – w tym brata, dwie żony i matkę Agryppinę, której zawdzięcza tron. Mało tego, z matką żyje w kazirodczym związku. Uprawia perwersyjny seks, na koniec kastruje pięknego młodzieńca Sporusa, aby go poślubić jako swą formalną „małżonkę”. Nienawidzi Rzymu i dlatego każe podpalić miasto. A w międzyczasie brzdąka na lirze i układa grafomańskie strofy, mając się za wielkiego artystę. Po jego śmierci zatem mieszkańcy imperium powinni byli odetchnąć z ulgą. Znaleźli się jednak i tacy, którzy podziwiali go do tego stopnia, że postanowili się nim stać! Opinie o Neronie Wbrew pozorom wcale nie byli to ludzie pozbawieni wszelkich hamulców moralnych. Okazuje się bowiem, że obaj starożytni autorzy, którzy opisywali wybryki cesarza, działali kilkadziesiąt lat po jego śmierci i nie byli w tym przypadku wzorem obiektywizmu. Pierwszy z nich, Swetoniusz, w swoich „Żywotach Cezarów” uwielbiał epatować szczegółowymi opisami perwersyjnego seksu oraz skrajnych okrucieństw. Często sięgał do plotek i pomówień. I do tego – jako biograf – był programowo zwolniony z obowiązku krytycznej analizy swoich źródeł. Kierował się jedynie chęcią wzbudzenia sensacji i zainteresowania czytelników. A cóż do dziś lepiej się sprawdza w tej roli niż seks i przemoc? Archeolodzy odkryli ruiny zaginionego Teatru Nerona. Znajdowały się w pobliżu Watykanu Nieopodal Watykanu w Rzymie, gdzie wkrótce ma powstać luksusowy hotel, archeolodzy odnaleźli pozostałości zaginionego Teatru Nerona. Legenda głosi, że z jego desek cesarz miał przyglądać ... Historyk Tacyt z kolei jako krzewiciel ideałów elity senatorskiej pałał głęboką niechęcią do Nerona. Władca ten skazywał bowiem bez skrupułów na śmierć tych spośród senatorów, których uznał (słusznie czy nie) za zagrożenie dla swej absolutnej władzy. Śmierć Nerona Ostatnie chwile Nerona są dość dobrze znane. 8 VI 68 r. na wieść, że nawet oddziały pretoriańskie przeszły na stronę zbuntowanego namiestnika jednej z hiszpańskich prowincji Sulpicjusza Galby, władca imperium zbiegł do podrzymskiej willi jednego ze swoich wyzwoleńców. Pozostało przy nim kilku byłych niewolników oraz jego „małżonka” Sporus. Na wieść, że pościg jest blisko, cesarz przebił sobie szyję sztyletem, w czym pomógł mu wyzwoleniec Epafrodyt. Zwłoki zostały spalone, a prochy złożone w rodzinnym grobowcu przez dawną kochankę Akte oraz dwie stare piastunki. Jak pisze Swetoniusz, śmierć Nerona wywołała radość, ale „nie brakło jednak i takich, którzy przez długi czas zdobili jego grobowiec wiosennymi i letnimi kwiatami, wystawiali na mównicy publicznej to jego posągi, przybrane w szaty senatorskie, to jego obwieszczenia publiczne, tak jakby żył jeszcze i miał powrócić wkrótce ku zgubie swych wrogów”. W miarę upływu czasu sympatyków przybywało, na co złożyło się wiele czynników. Przede wszystkim krwawa wojna domowa o schedę po Neronie oraz charakter jego następców. Galba okazał się ponurym, surowym starcem, przeciw któremu bunt podniósł nad Renem Witeliusz, w Rzymie zaś – Othon. W efekcie po śmierci Galby najpierw wybuchła wojna Witeliusza z Othonem, wygrana przez tego pierwszego. Potem zbuntowały się legiony wschodnie, a cesarzem obwołano Wespazjana. Następnie zaczęła się kolejna wojna domowa. W toku walk wielu doszło do wniosku, że Neron nie był złym cesarzem. Ludzie tęsknili za beztroskimi czasami pokoju, dostatku i niekończącej się zabawy. Stąd nic dziwnego, że zaczęły pojawiać się osoby podające się za ocalonego cesarza. Pierwszy sobowtór cesarza Pierwszy zjawił się szybko, za rządów Othona. Jak relacjonował Tacyt, nie wiadomo skąd pochodził. Jedni twierdzili, że był niewolnikiem z Pontu, inni zaś – że to wyzwoleniec z Italii. Był bardzo podobny do Nerona, poza tym grał na lutni i śpiewał. Cesarz zaś miał się za wielkiego artystę, poetę i śpiewaka. Umiejętności sobowtóra utwierdziły więc wielu w przekonaniu, że to „oryginał”. Pogłoska o żywym Neronie szybko obiegła Grecję i Azję Mniejszą. Sobowtór – jak pisze Tacyt w „Dziejach” – „dobrał sobie zbiegów, których, włóczących się bez środków do życia, ogromnymi obietnicami był uwiódł, i puścił się na morze”. Burza zagnała jego statek do wyspy Kythnos na Morzu Egejskim, położonej nieco na południowy wschód od Attyki. Tam wokół samozwańca zaczęli zbierać się zbiegli niewolnicy, pospolici bandyci, dezerterzy z armii. Tych, którzy nie chcieli przyłączyć się do bandy, mordowano lub zmuszano do ucieczki. Zwolennicy sobowtóra rabowali kupców, gromadzili broń. Nowy Neron wyraźnie dążył do przejęcia władzy w całym Imperium Rzymskim. Seneka – filozof, który rządził Rzymem. Dlaczego był kochany przez tłumy i znienawidzony przez władców? Był cenionym retorem, satyrykiem, autorem kilku dzieł z zakresu historii naturalnej, a także dramaturgiem. Seneka propagował stoicyzm i dyscyplinę moralną. Jako nauczyciel cesarza Nerona, by.. Klęska samozwańca była trochę kwestią przypadku. Akurat u brzegów Kythnos zacumowały dwa okręty wojenne, na których z Rzymu do Azji Mniejszej płynął Kalpurniusz Asprenas – namiestnik prowincji Galacji i Pamfilii mianowany jeszcze przez Galbę. Zwolennicy pretendenta zaczęli namawiać dowódców tych jednostek, aby przyłączyli się do „Nerona”. Sobowtór chciał popłynąć do Syrii, gdzie stały liczne wojska, lub też do bogatego Egiptu. Opierając się na tych zasobach zamierzał zdobyć panowanie nad Rzymem. Dowódcy okrętów o wszystkim donieśli jednak swemu przełożonemu. Ten zaś polecił zaatakować jednostkę niedoszłego władcy, którego pojmano i natychmiast stracono. Obciętą głowę najpierw pokazano w miastach Azji Mniejszej, potem zaś wysłano do Rzymu. Samozwaniec Terencjusz Z wojny domowej po śmierci prawdziwego Nerona zwycięsko wyszedł pod koniec 69 r. Wespazjan. Po nim władzę przejęli jego synowie – Tytus (79–81) i Domicjan (81–96). Za czasów Tytusa pojawił się kolejny „Neron”. Jak donosi historyk Kasjusz Dion, był to w rzeczywistości niejaki Terencjusz Maksymus. Pochodził z prowincji Azji i z wyglądu przypominał cesarza. Co więcej, umiał grać na lirze i śpiewać. Widać więc, co dla mieszkańca imperium było cechą charakterystyczną dawnego władcy. Tenże „Neron” opowiadał wszystkim, że zbiegł ścigającym go oprawcom i żył dotąd w ukryciu. W samej prowincji Azji zdobył nieco zwolenników. Miał jednak lepszy pomysł niż poprzednik i postanowił szukać wsparcia u potężnego wschodniego wroga imperium, czyli u władcy Partów Artabanosa III. W drodze nad Eufrat zyskał wielu zwolenników. W 79 r. król przyjął go z otwartymi ramionami, zyskując pretekst do interwencji. Pretendent chyba jednak przeszarżował. Wezwał butnie Artabanosa do udzielenia pomocy, powołując się na hojny gest prawdziwego Nerona, który niegdyś przekazał Armenię członkowi dynastii partyjskiej. Wtedy Partowie doszli do wniosku, że to nie Neron i samozwaniec został stracony. Trzeci pretendent i Apokalipsa Losy drugiego sobowtóra (przywodzące na myśl Dymitra Samozwańca i polskie interwencje w Moskwie) zasiały w imperium ziarno niepokoju. Dla władcy Partów poparcie „Nerona” stanowiło pretekst do najazdu. Nic zatem dziwnego, że za czasów Domicjana, 20 lat po śmierci Nerona, czyli w 88 roku – jak pisze Swetoniusz – „ukazał się ktoś nieokreślonego stanu, podający się chełpliwie za Nerona. Imię jego taką życzliwość zyskało u Partów, że zapalczywie go poparli i mało na tron cesarski nie wprowadzili”. O tym trzecim pretendencie dziś nic więcej nie wiemy, może poza tym, że szukał pomocy u króla Pakorosa II. Paradoksalnie ów sobowtór musiał jednak w swoich czasach być postacią znaną. Popularny zbiór przepowiedni znany jako „Wyrocznie sybilińskie” wspomina go jako kogoś, kto może sprowadzić armię wschodniego wroga i zniszczyć Rzym. Najciekawsze jednak, że postać ta pojawia się zapewne w Apokalipsie Jana. Dla jej autora Rzym to Bestia siedząca na siedmiu wzgórzach: „I ujrzałem Bestię wychodzącą z morza, mającą dziesięć rogów i siedem głów, a na rogach jej dziesięć diademów, a na jej głowach imiona bluźniercze”. Susza odsłoniła starożytny Most Nerona na rzece Tyber w Rzymie Od wielu tygodni Włochy zmagają się z poważną suszą. Skutki tej klęski żywiołowej odczuwają wszyscy, a jej skalę pokazuje poziom na rzece Tyber w Rzymie. Być może jednak pewne passusy tekstu mówią wprost o trzecim sobowtórze Nerona. Przeczytamy bowiem w nich o jakimś „śmiertelnie zranionym” władcy-potworze, który jednak przeżył i teraz ma licznych zwolenników. Powraca więc jako ucieleśnienie Bestii, która powtórnie zawładnie światem. „I ujrzałem jedną z jej głów jakby śmiertelnie zranioną, a rana jej śmiertelna została uleczona. A cała ziemia w podziwie powiodła wzrokiem za Bestią i pokłon oddali Smokowi, bo władzę dał Bestii. I Bestii pokłon oddali, mówiąc: »Któż jest podobny do Bestii i któż potrafi rozpocząć z nią walkę?«”. Tajemnicza liczba 666 W słynnej liczbie Bestii – 666 – wymienionej w Apokalipsie wielu doszukuje się imienia Nerona. To oczywiście spekulacje. Opierają się na tym, że greckie litery są również liczebnikami. Wymyśla się więc taki zwrot, np. „Neron Cezar”, aby przeliczywszy tworzące go litery (czasem hebrajskie), uzyskać pożądaną liczbę. Choć w owej liczbologii specjalizują się autorzy goniący za sensacją, faktem jest, że pierwsi chrześcijanie byli przekonani, że Neron kiedyś wróci jako Antychryst. Taki sąd utrzymywał się potem przez całe wieki. Jeden z Ojców Kościoła Augustyn (354–430) w „Państwie Bożym” pisał, że „niektórzy przypuszczają, że to Neron zmartwychwstanie i będzie Antychrystem. Inni znów myślą, że on nawet nie jest zabity, lecz raczej wykradziony, by myślano, że jest zabity, gdy on tymczasem ukrywa się w sile wieku swego, taki, jakim był, gdy go, jak mniemano, zabito; aż się znów w swoim czasie okaże i powróci na królestwo”. Zatem jeszcze w V wieku niektórzy wierzyli, że cesarz żyje i wróci do władzy! W coraz bardziej chrześcijańskim świecie budzący grozę władca nie mógłby już liczyć na zwolenników. Chyba że znaleźliby się jacyś potajemni czciciele Bestii.
Pierwszy cesarz Rzymu – nie przestrzegał zasad ortografii, nie chciał żyć w pałacu. Jaki był Oktawian August?
Od kogo zaczyna się poczet władców rzymskich? Oktawian August nie jest najbardziej znanym cesarzem imperium. Jednak to właśnie on jako pierwszy niepodzielnie rządził Rzymem.
W tym artykule: Cesarze imperium rzymskiego Co znaczyło słowo cezar? Kto był pierwszym rzymskim cesarzem? pierwszy cesarz Rzymu Spokój na długie lata Skromny cesarz Dziedzictwo Augusta Cesarstwo rzymskie formalnie istniało przez wiele stuleci. Jego początek to rok 27 p.n.e – wówczas zaczął się pierwszy okres cesarstwa zwany pryncypatem. W tym czasie Rzymem władało dwudziestu ośmiu cesarzy. To oni stali na czele największego terytorialnie i najpotężniejszego wojskowo imperium starożytności. Cesarze imperium rzymskiego Dzisiaj popularne skojarzenia z rzymskimi cesarzami nie zawsze są pozytywne. Od powieści – takich jak „Quo Vadis” Henryka Sienkiewicza czy „Ja, Klaudiusz” Roberta Gravesa − po firmy (jak „Gladiator” Ridleya Scotta) panowie Imperium Romanum byli przedstawiani jako despoci, mordercy i okrutnicy. Szczególnie zła sława ciągnie się za Tyberiuszem, Kaligulą oraz Neronem. Jednak obok nich na tronie rzymskim zasiadali również znakomici władcy. Tacy, którzy byli świetnymi wodzami, prawodawcami i umiejętnymi administratorami rozległego państwa. Czasami mieli na swoim koncie osiągnięcia nie tylko polityczne, ale również filozoficzne oraz literackie – jak cesarz Marek Aureliusz, autor „Rozmyślań”. „Dobrzy” cezarowie są mniej znani, choć ich zasługi dla Rzymu bywały znacznie większe niż cezarów „złych”, rozsławionych przez autorów starożytnych i współczesnych. Co znaczyło słowo cezar? Kto otwiera galerię „dobrych” władców imperium? Ta sama osoba, która jednocześnie jest pierwszym rzymskim cesarzem. I wbrew obiegowej opinii nie jest to Gajusz Juliusz Cezar, zdobywca Galii i pogromca Germanów, zamordowany 15 marca 44 r. p.n.e. Choć Juliusz Cezar de facto zlikwidował rzymską republikę i często wymieniany jest na początku spisów władców Rzymu (od niego „Żywoty cezarów” zaczyna Swetoniusz, a swój „Poczet cesarzy rzymskich” Aleksander Krawczuk), panom imperium dał on jedynie swój przydomek rodzinny. To właśnie od słowa „cezar” powstało określenie najwyższej rzymskiego godności. Jak powstał Rzym? Historia założenia starożytnego imperium do dziś jest niejasna Jeszcze nie tak dawno temu geneza powstania Wiecznego Miasta była przedmiotem licznych dyskusji, toczonych między przedstawicielami różnych dziedzin nauki. Dzięki ich pracy, dziś wiemy całki... Jeśli nie Juliusza Cezara, kogo zatem uznaje się na pierwszego rzymskiego cesarza? Oktawiana Augusta, zwanego też jedynie drugim imieniem August. To jednak tylko jedno z wielu imion człowieka, którego droga do władzy trwała kilkanaście lat. Kto był pierwszym rzymskim cesarzem? Pierwszy cesarz Rzymu urodził się jako Gajusz Oktawiusz. Był wnukiem młodszej siostry Juliusza Cezara. Cezar zmarł bezdzietnie, jednak w testamencie uznał za swojego dziedzica właśnie Gajusza Okawiusza. Wraz z majątkiem dziewiętnastolatek przyjął nazwisko swojego ciotecznego dziadka. Od tej pory nazywał się więc Gajusz Juliusz Cezar. Następne kilkanaście lat życia Oktawiana toczyło się wokół walki z kolejnymi przeciwnikami, stojącymi mu na drodze do władzy. W tym okresie przyszły cesarz często zmieniał sojusze – w zależności od potrzeb politycznych jego dawni wrogowie zamieniali się w przyjaciół, a potem znów we wrogów (Marek Antoniusz, Marek Lepidus). Ostatecznie najważniejszym przeciwnikiem Augusta okazał się Marek Antoniusz, romansujący z Kleopatrą i żyjący w Egipcie jak król. Oktawian miał osobiste powody, by go nienawidzić – Antoniusz, zakochany w Kleopatrze, porzucił swoją żonę, która była siostrą Oktawiana. Ostatecznie pokonał go w 31 r. p.n.e w bitwie morskiej pod Akcjum. Po klęsce Marek Antoniusz i Kleopatra popełnili samobójstwo. pierwszy cesarz Rzymu Zwycięstwo nad Markiem Antoniuszem zakończyło długi okres wojen domowych. Rzymianie byli nim tak zmęczeni, że – mimo ważnych i pielęgnowanych tradycji rzymskiej republiki – coraz chętniej godzili się z myślą, że na czele państwa stanie tylko jedna osoba. Oktawian był jedynym możliwym kandydatem. Wpierw został konsulem, potem przywódcą senatu. W końcu 16 stycznia 27 r. p.n.e. przyjął przydomek Augustus. Od tego dnia formalnie nazywany był Imperator Caesar Augustus – i ten właśnie moment uznaje się za początek cesarstwa rzymskiego. Oktawian skupiał w swoich rękach całą władzę. Był najwyższym dowódcą, któremu podlegało wojsko, cieszącym się nietykalnością trybunem ludowym, później zaś również najwyższym kapłanem. Określenie pryncypat pochodzi od słowa princeps – czyli przywódca, pierwszy obywatel – którym nazywano cesarza. Spokój na długie lata Po śmierci – w wieku siedemdziesięciu sześciu lat – Oktawian został wyniesiony na ołtarze jako bóstwo. Czemu zawdzięczał to wyróżnienie? Zapewnił Rzymowi dokładnie to, czego imperium potrzebowało po latach przewrotów i wojen domowych. Czyli stabilizację, porządek i spokój. Okawian August, nawet mimo tego, że posiadał niepodzielną władzę, pokazywał, że szanuje stare rzymskie tradycje. Za jego panowania imperium rozwinęło się gospodarczo i kulturowo. To właśnie w czasach Augusta tworzyli Wergiliusz, Horacy czy Owidiusz, a Wirtuwiusz napisał swój słynny traktat o architekturze. August przebudował również sam Rzym – nakazał budowę nowych akweduktów, amfiteatru, teatrów, odnowił liczne świątynie. Pozostało po nim powiedzenie, że zastał Rzym ceglany, a zostawił marmurowy. Jak zauważa w „Poczcie cesarzy rzymskich” Aleksander Krawczuk, naczelne hasło Oktawiana Augusta – pax, czyli pokój – odnosi się jedynie do polityki wewnętrznej. Polityka zewnętrzna rządziła się zupełnie innymi prawami. Za czasów Augusta imperium powiększyło się jak nigdy wcześniej. Wojska rzymskie zajęły Egipt i całą Hiszpanię. Do cesarstwa przyłączono m.in. ziemie leżące w dzisiejszej: Rumunii, Turcji, Bułgarii, Węgrzech, w Niemczech, w Szwajcarii. Nie udało się jedynie przesunięcie granicy z Renu na Łabę, mimo kilkunastu lat wojowania z Germanami. Skromny cesarz Jaki był pierwszy cesarz Rzymu na co dzień? W listach, które pisał, nie przestrzegał zasad ortografii. Podobno świadomie – wiedział, że może sobie na to pozwolić. To było jednak wszystko, jeśli chodzi o ekstrawagancje. Nie nadeszły jeszcze czasy, gdy władcy zamieszkiwali ociekające złotem pałace i chodzili w najdroższych tkaninach. Oktawian August mieszkał w zwyczajnym domu na Palatynie, w którym nie było ani marmurów ani wyrafinowanych mozaik. W tym domu miał swój własny pokój, który zajmował zawsze, gdy mieszkał w Rzymie. Podobno pomieszczenie umeblowane było nadzwyczaj skromnie, ponieważ cesarz był wrogiem obnoszenia się z bogactwem. Dotyczyło to również innych aspektów jego życia. „Nosił tylko tę odzież, którą utkały własnoręcznie kobiety z jego rodziny. Jadał niewiele i rzeczy proste: zwykły chleb, małe ryby, biały ser, świeże figi, sałatę. Wina pijał mało. Często i chętnie, a przy tym bardzo uprzejmie, podejmował gości, każąc zastawiać stół obficie, lecz nie zbytkownie” – pisał Aleksander Krawczuk. Dziedzictwo Augusta Okawian August zmarł w 14 r. n.e. w Noli. Miał tylko jedną córkę, z pierwszego małżeństwa ze Skrybonią. Julia miała kilkoro dzieci, jednak żaden z wnuków Augusta (poza wygnanym Postumusem) nie żył już w momencie jego śmierci. Wszyscy jego potomkowie zmarli przedwcześnie, niekiedy w dziwnych okolicznościach. Przypadek czy czyjś zbrodniczy plan? Ta druga interpretacja fascynowała zarówno starożytnych, jak i współczesnych. W książce „Ja, Klaudiusz” Roberta Gravesa wprost oskarżona zostaje druga żona Augusta, Liwia, z którą cesarz przeżył 50 lat. Podstawą podejrzeń jest fakt historyczny – z braku własnych potomków August umierając przekazał władzę w ręce syna Liwii z pierwszego małżeństwa, Tyberiusza. „Oktawian wkraczał w życie polityczne jako niemal chłopiec” – pisał w „Poczcie…” Aleksander Krawczuk. „Nie imponował ani postawą, ani charyzmatem osobowości, ani talentami wojskowymi. Ale to właśnie on wyszedł zwycięsko z wszelkich prób i niebezpieczeństw, on pokonał lub usunął wszelkich przeciwników i rywali, on stał się jedynym panem świata śródziemnomorskiego”. „Czemu zawdzięczał swój sukces wręcz niewiarygodny, jakim cechom charakteru i zdolnościom?” – pytał następnie historyk. „Na pewno konsekwencji i uporowi. Na pewno też umiejętności chłodnej kalkulacji oraz odwadze podejmowania ryzyka. Dalej zrozumieniu, czym jest, jak powinna działać skuteczna propaganda polityczna. I wreszcie temu, że umiał czekać, zgodnie ze swoją zasadą życiową: festina lente, śpiesz się powoli”. Źródła: „”Poczet cesarzy rzymskich”, Aleksander Krawczuk, „Poczet cesarzowych rzymskich”, Aleksander Krawczuk Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy?
W czasach Karola Wielkiego na tronie Bizancjum miała zasiąść pierwsza kobieta w historii Cesarstwa Rzymskiego. Cesarzowa Irena była brutalną i ambitną władczynią. Karol Wielki chciał się z nią ożenić, by połączyć Wschodnie i Zachodnie Cesarstwo.
W tym artykule: Irena z Aten – żona następcy tronu Irena – cesarzowa regentka Przejęcie samodzielnych rządów Cesarzowa Irena – pierwsza kobieta na tronie Bizancjum Upadek rządów Ireny i wygnanie Cesarstwo Bizantyńskie było kontynuatorem Imperium Romanum. W VIII w. przeżywało kryzys ze względu na rosnące w siłę Państwo Arabskie. Towarzyszył też temu spór dogmatyczny wśród chrześcijan. Pojawił się tzw. ikonoklazm, czyli obrazoburstwo. Był to ruch sprzeciwiający się kultowi obrazów i wizerunków. W tych niespokojnych czasach przyszło żyć Irenie, dziewczynie z bogatej ateńskiej rodziny. Została wybrana na żonę syna cesarza. Nikt nie przypuszczał wtedy, że przewróci ona Europę do góry nogami. Irena z Aten – żona następcy tronu Przyszła cesarzowa Irena przyszła na świat w znanej ateńskiej rodzinie, która nie była jednak jakoś wyjątkowo znacząca w kraju. Cesarz Konstantyn V wiedział, że rodzina Ireny wyznaje ikonoklazm. Prawdopodobnie to był jeden z powodów wyboru jej na żonę swojego syna. W wieku 14–15 lat młoda kobieta przybyła w przepychu do Konstantynopola, witana przez lud i dwór. Przygotowania do ślubu z 19-letnim Leonem IV trwały ponad rok. Do zawarcia małżeństwa doszło w 769 r. Dwa lata później urodził się ich jedyny syn, Konstantyn Porfirogeneta (urodzony w Porfirowej Komnacie). Po śmierci Konstantyna V Irena została cesarzową u boku męża. W tamtym okresie zainicjowała ona małżeństwo swej krewnej z władcą Bułgarów, który jednak nie sprawował już rzeczywistej władzy. Możliwe, że cesarzowa potajemnie wyznawała kult ikon. Jej mąż, choć był bardziej umiarkowanym obrazoburcą od swojego ojca, mógł sprzeczać się o to z żoną. Trudno powiedzieć jakie były relacje między małżonkami. Jeden kronikarz pisze, że się świetnie dogadywali, drugi, że wręcz przeciwnie. W każdym razie Irena po urodzeniu syna już nigdy nie zaszła w ciążę. Inną kwestią jest to, że w tamtym czasie przestano prześladować wyznawców ikon. Wpływ Ireny na politykę, jaką prowadził Leon IV, był mocno widoczny. Irena – cesarzowa regentka W 780 r. 30 letni Leon IV zmarł nagle. Wiadomo, że cierpiał na anemię. Pozycja Ireny zmieniła się z powodu niepełnoletności jej syna. Bracia zmarłego cesarza chcieli przejąć władzę. Wcześniej już raz próbowali, ale zostali wtedy wygnani. Irenie udało się skutecznie zażegnać kryzys. Ponownie wygnała i zdegradowała cesarskich braci. Przez 10 kolejnych lat Irena sprawowała tymczasową władzę, którą de facto współdzieliła z patriarchą Pawłem. Wychowywała też syna na przyszłego władcę. Prawdopodobnie nie podobała jej się wizja utraty wpływów. W zachodniej Europie rosło w siłę Państwo Karolingów, z którym Irena chciała utrzymać pokojowe stosunki. Udało jej się nawet wysłać poselstwo do Karola Wielkiego z propozycją, aby ożenić jego córkę z jej synem. Po latach Irena jednak zerwała umowę. Cesarzowa już wtedy usuwała z dworu każdą osobę, która z jakiegoś powodu popadła w jej niełaskę. W tamtym okresie zaczęła otwarcie wspierać kult ikon. W 786 r. wrogie Irenie stronnictwo udaremniło oficjalny powrót ikon podczas soboru w Konstantynopolu. Niemniej jednak zabiegi cesarzowej zaowocowały zwołaniem kolejnego soboru w Nicei w 787 r. Wtedy oficjalnie postanowiono powrócić do kultu ikon. Młody Konstantyn został ostatecznie ożeniony z księżniczką Marią z Amnii. Nie podobały mu się stanowcze decyzje matki. Był zadowolony z zaręczyn z córką Karola Wielkiego. Sama Irena zmieniła swoje zamiary względem Karolingów. Próbowała pojednać się z ich przeciwnikami, Longobardami. Przejęcie samodzielnych rządów Podobno na złe relacje matki i syna wpływać miało różne otoczenie. Do Konstantyna zwracali się nieprzychylni matce malkontenci, natomiast sama Irena usuwała zagrażających jej dworzan. W 790 r. doszło jednak do spisku, wskutek którego cesarzowa matka utraciła władzę. Konstantyn VI został jedynym władcą. Napięcia między matką i synem sięgnęły wtedy apogeum. Cesarz kazał wychłostać i wygnać Stauracjusza, najbliższego eunucha Ireny. Podobny los spotkał kolejnych bliskich Irenie eunuchów. Zrozpaczona kobieta zemściła się, aresztując wszystkich ludzi z otoczenia syna. Rządy Konstantyna VI spotkały się jednak z dużym rozczarowaniem. Irena i sami współpracownicy cesarza naciskali, aby przywrócił swoją matkę do łask i współrządzenia. W 792 r. przyznano jej prawa do rządzenia. Niezadowolenie z rządów cesarza stale rosło. Pogłębił to jego konflikt z własną żoną i ponowne małżeństwo z dwórką Ireny, Teodete. W 796 r., podczas podróży z matką cesarz usłyszał, że żona rodzi mu syna i szybko powrócił do stolicy. Pozostawiony przez cesarza dwór stał się teraz obiektem wpływów cesarzowej, która namawiała stronników syna do swoich racji. W kolejnym roku stronnictwo cesarza było na tyle małe i słabe, że sam cesarz przewidział spisek. Ratował się ucieczką z miasta. Został jednak schwytany. Irena chciała raz na zawsze usankcjonować swoją władzę bez problematycznego syna. Został on przyprowadzony do Porfirowej Komnaty, w której się urodził i brutalnie oślepiony. Nigdy wcześniej nie doszło do takiego incydentu, by cesarz został tak potraktowany z rozkazu kobiety. Cesarzowa Irena – pierwsza kobieta na tronie Bizancjum Konstantyn nie był zdolny w takim stanie ubiegać się o rządy. Irena w 797 r. przyjęła tytuł basileusa i stała się tym samym pierwszą kobietą na cesarskim tronie. Cesarzowa chciała tym samym ustabilizować sytuację w państwie. Wysłała poselstwa do Arabów i Franków z wiadomością o zmianie władzy i chęci zawarcia pokoju. Od chłopa do cesarza. Kim był Justynian Wielki Justynian Wielki to jeden z najwybitniejszych władców w historii. Był wielkim reformatorem, strategiem i budowniczym. Za jego czasów Bizancjum przeżywało złoty okres swojego rozwoju. Jak to ... W stolicy obniżono podatki dla mieszkańców. Irena chciała w ten sposób pozyskać sobie ludność Bizancjum. W chrześcijańskiej Europie natomiast wstąpienie kobiety na tron Rzymu spotkało się z wielkim zdziwieniem i rozczarowaniem. Irena ponownie zabiegała wówczas o dobre relacje z Karolem Wielkim, proponując nawet możliwość zawarcia małżeństwa z nim. Zachodni biskupi nie uznawali kobiety jako władcy Cesarstwa Rzymskiego. Papież Leon III niespodziewanie ukoronował w 800 r. Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego. Zrobił to, ponieważ uważał, że tron jest pusty. Chciał też w ten sposób uchronić Rzym przed wrogimi Longobardami. Koronacja Karola Wielkiego wstrząsnęła całą Europą. Bizantyńczycy uważali go za uzurpatora, a on sam próbował sobie podporządkować papiestwo. Od tamtego czasu dwór w Konstantynopolu nie mógł się zgodzić na jakiekolwiek małżeństwo z samozwańczym cesarzem. Niemniej jednak Karol widział w małżeństwie możliwość połączenia dawno podzielonego Cesarstwa Rzymskiego. Kością niezgody pozostawał fakt, że miałoby się to odbyć według zachodnich tradycji ślubnych. Upadek rządów Ireny i wygnanie Irena przez kolejne dwa lata nie umiała skutecznie przekonać do siebie najważniejszych sojuszników. Największym jej błędem było niewskazanie następcy tronu. Wykorzystał to uzurpator Nikefor i ostatecznie doprowadził do wygnania Ireny w 802 r. Nieprzychylność dworu wynikała też z plotek, jakoby Irena zamierzała się zgodzić na propozycję Karola Wielkiego i się z nim ożenić. Ostatni rok życia Irena spędziła głównie na wyspie Lesbos. Tam ponoć miała pokutować za swe krwawe występki w przeszłości. Źródła: Anna Łazuchiewicz 2014, Życie cesarzowej Ireny z Aten według Teofanesa Wyznawcy Roman Michałowski, 2009, „Historia powszechna. Średniowiecze", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Cesarz Marek Aureliusz, czyli filozof na tronie. Był jednym z najwybitniejszych władców Rzymu
Mówił o sobie, że z zawodu jest cesarzem, a z zamiłowania filozofem. Dodawał, że człowiek jest tyle wart, ile warte są sprawy, którymi się zajmuje. To, czym sam się zajmował, musiało być wielkie. Do dzisiaj Marek Aureliusz uznawany jest za jednego z najwybitniejszych władców Cesarstwa Rzymskiego.
W tym artykule: Marek Aureliusz – rodzina Wychowanie cesarza Kariera polityczna Panowanie Marka Aureliusza Imperium w kryzysie Syn Marka Aureliusza okazał się mordercą Markowi Aureliuszowi udała się sztuka niebywała. Spełnił marzenie samego Platona. Ów myśliciel przekonywał, że państwami powinni rządzić najmądrzejsi obywatele. A konkretnie – filozofowie, bo tylko ci posiadają prawdziwą i dogłębną wiedzę. Marek Aureliusz był jednocześnie filozofem i władcą potężnego imperium. Przykładem tego, że stoicyzm jako sztuka życia jest najlepszą metodą radzenia sobie w nawet beznadziejnych sytuacjach. Marek Aureliusz – rodzina Przyszedł na świat w 121 roku w Rzymie jako Marcus Annius Verus. Pochodził z arystokratycznej rodziny o hiszpańskich korzeniach. Był synem Domicji Lucylii i Marka Anniusza, który zmarł gdy Marek miał zaledwie 11 lat. Po śmierci ojca znalazł się pod opieką swojego dziadka, Marka Anniusza Werusa, trzykrotnego konsula i prefekta stolicy. Wychowywał się w jego posiadłości na Lateranie. Tam zdobywał pierwsze cenne nauki u wybitnych nauczycieli. Natomiast babka ze strony matki była dziedziczką jednej z najpotężniejszych rzymskich fortun. Marek był więc spokrewniony z kilkoma najwybitniejszymi rodami nowego rzymskiego establishmentu, który skonsolidował swoją władzę społeczną i polityczną pod rządami cesarzy Flawiuszów (69–96). A chociaż pochodził z ważnej rodziny, niewiele wskazywało, że młody Marek Verus zostanie w przyszłości cesarzem. Jednak w 138 roku cesarz Hadrian adoptował Antoniusza Piusa (Antonina), czyniąc go tym samym swoim spadkobiercą. Gdy dobry cesarz Hadrian zmarł, a najwyższe stanowisko w państwie objął Antoniusz, prawo nakazywało, by wyznaczył osobę cezara, czyli „młodszego władcy”. Cezarem tym w 139 r. został 17-letni Marek Aureliusz, bratanek żony Antoniusza Faustyny. Wychowanie cesarza Ponoć Marek Antoniusz od najmłodszych lat był wybitnie inteligentny, a swoją postawą potrafił zauroczyć największych ludzi ówczesnego świata. Cesarz Hadrian nazywał chłopca Verissimus, czyli najprawdziwszy, co miało odzwierciedlać niezachwianą prawdomówność małego Marka. Dobry cesarz mianował również zaledwie ośmioletniego Marka kapłanem starożytnego kolegium Saliów, kapłanów Marsa. Chłopiec sprawnie recytował z pamięci modły sprzed wieków, których w tym czasie prawie nikt już nie rozumiał. Długie lata nauki Marka najlepiej pokazuje korespondencja między nim a jego nauczycielem Frontonem. Choć Fronton był ponurym pedantem, w którego krwi płynęła retoryka, listy między nim a młodym podopiecznym były pełne pozytywnych emocji. Wszyscy nauczyciele przyszłego cesarza wskazywali, że był wybitnie inteligentny, pracowity i poważny. Młody Marek Aureliusz zetknął się też z „Dyskursami” byłego niewolnika Epikteta, ważnego filozofa moralności szkoły stoickiej. Odtąd to właśnie w filozofii przyszły cesarz miał odnaleźć swoje główne zainteresowania intelektualne, jak również pokarm duchowy. Kariera polityczna Marek pełnił funkcję konsula w latach 140, 145 i 161. W 145 r. poślubił swoją bliską kuzynkę i zarazem córkę cesarza, Annę Galerię Faustynę. W 147 r. przyznano mu imperium i tribunicia potestas, czyli główne formalne uprawnienia cesarza. Od tej chwili stał się kimś w rodzaju młodszego współcesarza, dzielącego z przybranym bratem Lucjuszem stery państwa. 7 marca 161 roku, w czasie, gdy bracia byli wspólnie konsulami, zmarł ich przybrany ojciec, cesarz Antoniusz Pius. To Marek został uznany przez Antoniusza za bardziej godnego następstwa. To również on został obrany cesarzem po jego śmierci. Uznał jednak, że podzieli się z Lucjuszem władzą i, zamiast mianować go cezarem, obdarzył go tytułem augusta. Aby tym mocniej podkreślić więzy łączące go z Lucjuszem, zaręczył go z własną córką, trzynastoletnią Lucillą. Obaj wspólnie pełnili obowiązki władcy aż do śmierci Lucjusza. Panowanie Marka Aureliusza Przed Markiem Aureliuszem stało wyzwanie polegające na stworzeniu nowych regulacji prawnych. Cesarz nie był wielkim prawodawcą, ale z oddaniem pełnił rolę rzecznika praw obywatelskich. Jednak to oddanie Rzymowi i umiejętności przywódcze podważano. Przykładem może być sprawa prześladowań chrześcijan. Chociaż Marek nie lubił chrześcijan, za jego panowania nie było systematycznych prześladowań. Ich status prawny pozostał taki sam, jak za czasów Trajana (panował w latach 98–117) i Hadriana. Chrześcijanie byli karani za wyznawanie swojej wiary, ale nie można ich było celowo szukać. Innymi słowy tylko ci, którzy ujawnili się z własnej woli lub w wyniku jakiegoś zbiegu okoliczności, byli poddawani karze. To stanowisko nie wyrządziło większej szkody w czasach ogólnego bezpieczeństwa i dobrobytu. Jednak w chwili zagrożenia miejscowa ludność mogła potępić chrześcijan, a gubernator mógł zostać zmuszony do działania. Chociaż wydaje się, że krew chrześcijańska płynęła obficiej za panowania filozofa Marka niż przedtem, to jednak nie był on inicjatorem prześladowań. W 167 lub 168 roku Marek i Werus wyruszyli razem na karną wyprawę przez Dunaj. Gdy opuścili Rzym, horda plemion germańskich najechała Italię i obległa Akwileję. Kryzys ujawnił problemy toczące armię oraz finanse publiczne. Podjęto desperackie kroki, aby uzupełnić uszczuplone legiony, na potrzeby czego zlicytowano majątek cesarski. Potrzeba było jeszcze trzech lat walk, w których brał udział Marek, aby odbudować granicę naddunajską. Kolejne trzy lata kampanii w Czechach wystarczyły, aby przynajmniej na jakiś czas doprowadzić plemiona za Dunajem do pokoju. Imperium w kryzysie Cały okres panowania Marka Aureliusza był trudny. Poza nieustającymi wojnami i atakami wypartych przez legiony plemion, cesarz musiał zmierzyć się z klęskami żywiołowymi – wylewem Tybru, trzęsieniami ziemi, ogromnymi pożarami. A także z rozruchami ulicznymi, plagą szarańczy i epidemią dżumy. Wydawało się, że gdy tylko uda mu się zacerować jedną dziurę, w imperialnym płaszczu robią się od razu dwie kolejne. A rosnące w siłę plemiona germańskie oraz harde Królestwo Partów dolewały oliwy do ognia. Jak widział to sam cesarz można dowiedzieć się czytając jego „Rozmyślania”– zbiór zapisków o tematyce filozoficznej i etycznej. Nie wiadomo, do jakiego stopnia przeznaczył je dla oczu innych niż własne. Są to fragmentaryczne notatki, spisywane w trakcie przeróżnych kampanii refleksje. Potomni sądzą, że spisywał je, by zmobilizować się do wykonywania żmudnych i męczących obowiązków. Uderzające jest to, że chociaż zawierają one najskrytsze myśli Rzymianina, zostały napisane po grecku. „Rozmyślania” Marka Aureliusza do dziś uznawane są za jedno z najważniejszych dzieł ludzkości. Gladiatorzy to nie tylko skazańcy i niewolnicy. Na arenie walczyli ludzie wolni, a także kobiety Władze Rzymu dbały o to, by mieszkańcy Wiecznego Miasta mogli wypełnić swój czas różnorakimi rozrywkami. Wizyty w łaźni i podziwianie przedstawień to jeszcze nie wszystko. Na temat upodo... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gladiatorzy-szokujace-informacje-na-temat-zycia-i-walk-gladiatorow-w-starozytnym-rzymie-fot-icas94-de-agostini-via-getty-images-4ab8b2c.jpg" width="938" height="608" alt="Gladiatorzy – szokujące informacje na temat życia i walk gladiatorów w Starożytnym Rzymie (fot. Icas94 / De Agostini via Getty Images)" title="Gladiatorzy – szokujące informacje na temat życia i walk gladiatorów w Starożytnym Rzymie (fot. Icas94 / De Agostini via Getty Images)" /> Marek Aureliusz zawsze stawiał sobie nieosiągalne cele. Kontemplował trywialność, brutalność i przemijalność świata fizycznego i ludzkości w ogóle, a siebie samego w szczególności. Chorowity przez całe życie i prawdopodobnie nękany przewlekłą chorobą wrzodową, codziennie zażywał silne leki. Wysunięto sugestię, że apokaliptyczne obrazy zawarte w „Rozmyślaniach” zdradzają uzależnienie. Syn Marka Aureliusza okazał się mordercą Chociaż w „Rozmyślaniach” cesarz zawarł własne przemyślenia, nie były one oryginalne. Są to przede wszystkim moralne zasady stoicyzmu przejęte od Epikteta. Kosmos jest jednością rządzoną przez inteligencję, a dusza ludzka jest częścią tej boskiej inteligencji. Jedna czy dwie idee cesarza, być może bardziej z powodu braku ścisłego zrozumienia niż czegokolwiek innego, odbiegały od filozofii stoickiej. Zbliżały się do platonizmu, który przekształcał się wówczas w neoplatonizm. Marek Aureliusz zmarł na dżumę w 180 roku podczas wyprawy wojennej. Na tronie pozostawił syna, który był jego przeciwieństwem. Kommodus zapisał się w pamięci potomnych jako tyran i zbrodniarz. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Juliusz Cezar miał wielkie ambicje, talenty i bezwzględność. Dzięki nim przeobraził rzymskie imperium
Gajusz Juliusz Cezar sam formalnie rzymskim cesarzem nie był. Dzięki nieposkromionej ambicji i wojskowym talentom pogrzebał jednak republikę i został jedynowładcą Rzymu. Jego przydomek (Cezar) stał się zaś synonimem władcy imperium, czyli cesarza.
W tym artykule: Kariera polityczna Juliusza Cezara Pierwszy triumwirat Galijska kampania Cezara Juliusz Cezar rzuca kośćmi Śmierć Juliusza Cezara Juliusz Cezar jako wódz Życie osobiste Cezara Juliusz Cezar jako retor i literat W głosowaniu na najpopularniejszą postać starożytności Gajusz Juliusz Cezar prawdopodobnie walczyłby o laur pierwszeństwa. Obok być może Kleopatry, która, nawiasem mówiąc, znaczną część swojej sławy zawdzięcza romansowi z Cezarem. W plebiscycie na najpopularniejszą postać Rzymu zwyciężyłby chyba bezapelacyjnie. Na świat przyszedł 12 lipca 100 r. p.n.e. Po pokonaniu i zniszczeniu w 146 r. p.n.e. Kartaginy, swojego wielkiego rywala, Rzym przeżywał wtedy okres rozwoju terytorialnego i ekonomicznego. Warstwy rządzące szybko się bogaciły, a republikańskie ideały traciły popularność. Coraz powszechniejsze było kupowanie urzędów, polityczne zdrady jako metoda działania, nadużycia zarządców prowincji. Stanowiska obejmowano dzięki pieniądzom i znajomościom, a nie talentom czy zasługom. Życie społeczne imperium powoli się degenerowało. Kariera polityczna Juliusza Cezara W takim świecie wyrósł Juliusz Cezar. I, wiedziony niepohamowaną ambicją, rzucił się w wir polityki, marząc o prawdziwej władzy. Ułatwiała mu to przynależność do ustosunkowanej rodziny Juliuszów. Utrudniał fakt, że był bratankiem żony Gajusza Mariusza, przywódcy stronnictwa popularów (reprezentowało interesy niższych warstw społecznych). Władzę w Rzymie w tym czasie sprawował bowiem dyktator Sulla. Był to przywódca konserwatywnego stronnictwa optymatów, chcącego zatrzymać pełnię władzy dla bogatych rodów. Wodzowie Rzymu szkodzili państwu. Walnie przyczynili się do upadku republiki rzymskiej Duże podboje oznaczały dla rzymskiej republiki duże problemy. Usiłowali je rozwiązać ambitni wodzowie rzymscy – Mariusz, Sulla, Pompejusz, Cezar – którzy szybko zamieniali się jednak w ... Marsz do władzy Juliusz Cezar zaczął od stanowiska kapłana boga Jowisza. To był jego pierwszy tytuł. I szybko go stracił, popadając w konflikt z Sullą. Na wszelki wypadek opuścił Rzym. Aby myśleć o najwyższych urzędach, musiał wykazać się dokonaniami wojskowymi, które dałyby mu popularność. Walczył więc we flocie z piratami. Wyprawił się do Bitynii zaatakowanej przez króla Pontu i pokonał go. Powoli piął się po szczeblach politycznej kariery. Zostawał kolejno kwestorem Hiszpanii Dalszej. Kuratorem drogi Via Appia. Edylem kurylnym (nadzorującym porządek i budownictwo w Rzymie oraz organizację igrzysk). Pontifeksem maximusem, czyli najwyższym kapłanem Rzymu. Pretorem. Namiestnikiem Hiszpanii Dalszej, gdzie walczył z plemiona górskimi i ujarzmił je. Po kampanii w Hiszpanii zyskał tytuł imperatora, czyli zwycięzcy mogącego triumfalnie wjechać do Rzymu. Na zdobywanie stanowisk nie szczędził pieniędzy. Wykorzystywał środki własne i pożyczone od Marka Krassusa, najbogatszego człowieka w ówczesnym Rzymie. Jeśli było trzeba, stosował przekupstwo. Uplasował się wysoko w politycznej elicie rzymskiej. Jednak stanowiska konsula, czyli najwyższego urzędnika w republikańskim Rzymie, jeszcze nie piastował. Drogę do tej funkcji otworzył mu dopiero pierwszy triumwirat. Pierwszy triumwirat W roku 60 p.n.e. Cezar zawarł tajne porozumienie z Markiem Krassusem i i Gnejuszem Pompejuszem, którzy byli konsulami. Umowa przewidywała, że nic w Rzymie nie stanie się bez zgody któregokolwiek z nich. Dzięki niej w następnym roku konsulem został on sam. Korzystając ze wsparcia triumwirów, przepchnął niepopularną wśród senatorów reformę rolną. Pozwalała ona na przyznawanie ziemi weteranom i zakazywała wywłaszczania bez zgody właściciela. No i przede wszystkim zagwarantował sobie pięcioletnie namiestnictwo w Galii Przedalpejskiej (za rzeką Rubikon), Ilirii oraz Galii Narbońskiej. To miała być dla Cezara trampolina do pieniędzy sławy i pełni władzy. Galijska kampania Cezara Galię zamieszkiwały plemiona nie mające silnej organizacji państwowej. I tu Cezar zobaczył swoją szansę. Rozgromił Helwetów, Swebów, Germanów, Belgów. W Bretanii pokonał Wenetów. Przeprawił się nawet za kanał La Manche, by zetrzeć się z Brytami. Największym wyzwaniem i zwycięstwem była jednak rozprawa z Wercyngetoryksem, który stanął na czele wielkiego buntu jednoczących się Galów. W 52 r. p.n.e. Cezar zdobył głodem bronioną przez niego twierdzę w Alezji, biorąc wodza do niewoli. Namiestnictwo w Galii było wielkim pasmem militarnych sukcesów Cezara. I jednocześnie popisem jego bezwzględności. Kampanię w Galii można wręcz uznać za ludobójczą. Rzymianie eksterminowali tam całe plemiona. Przykładem masakra Uzypetów i Tenkerów, dokonana bez wyraźnego militarnego powodu. Szacunki mówią nawet o milionie ofiar tych wojen. Gdy w 50 r. p.n.e. namiestnictwo Cezara w Galii wygasło, musiał postarać się o nowe stanowisko. Tyle że triumwirat przestał już istnieć. Krassus nie żył. Jego drogi z dawnym sprzymierzeńcem Pompejuszem się rozeszły. Z przyczyn formalnych nie mógł starać się o stanowisko konsula. (Nowe prawo wymagało pięciu lat przerwy między namiestnictwem a objęciem urzędu rzymskiego). W stolicy miał wielu wrogów. Jedynym wyjściem wydawał się przewrót i zdobycie władzy z wykorzystaniem wojska, w którym był niebywale popularny. Juliusz Cezar rzuca kośćmi 10 stycznia 49 r. p n.e. Cezar wypowiedział słynne zdanie: Alea iacta est. „Kości zostały rzucone”. Tego dnia przekroczył ze swoją armią Rubikon, rzekę oddzielającą Galię Przedalpejską od Italii. To był krok bez odwrotu. Oznaczał wystąpienie przeciwko legalnej władzy senatu i wojnę domową. Najpierw Cezar starł się z liczniejszymi siłami Pompejusza i pobił je. Korzystając z chaosu, jaki wywołał, został w Rzymie obwołany dyktatorem. Potem pokonał siły Pompejusza na wschodzie imperium, zwyciężył w Egipcie i w Afryce. Rzym stał przed nim otworem. Zwiększając liczbę senatorów z 600 do 900, Cezar osłabił konserwatywne stare rody rzymskie. Został jedynym konsulem, i to z dziesięcioletnią kadencją. (Wcześniej kadencja konsula trwała rok). Politycznie senat znaczył już niewiele. Przy pozorach ciągłości w istocie powstał nowy system polityczny. Cezarowi zaproponowano nawet koronę królewską, której ten nie przyjął. I bez niej praktycznie był nie tylko królem, ale królem królów. W 44 r. p.n.e. senat obwołał go wiecznym dyktatorem. Śmierć Juliusza Cezara Nieustraszony wódz, uczestnik wielu krwawych bitew, zginął w skrytobójczym zamachu. 15 marca 44 r. p.n.e. w gmachu senatu śmiertelne ciosy (23!) sztyletami zadali mu zamachowcy pod przywództwem Marka Brutusa, który był przyjacielem Cezara, i Gajusza Kasjusza. Ich motyw był polityczny – zachowanie ustroju republikańskiego poprzez wyeliminowanie tyrana. Paradoksem jest, że stało się to w idy marcowe, rzymskie święto boga wojny Marsa. „I ty Brutusie przeciwko mnie?”. Takie były ponoć ostatnie słowa Cezara. Juliusz Cezar jako wódz Z czego wyrastała skuteczność Cezara jako wodza i związana z tym popularność w armii? Na pewno miał szczęście. Ale był również urodzonym przywódcą. Przede wszystkim nie budował dystansu. Podkreślał, że na polu bitwy jest żołnierzem takim samym jak jego podkomendni. Dzielił z nimi dramatyczne czasem warunki militarnych kampanii. Jeśli głodowali i spali w polu, on też to robił. Miał strategiczny zmysł, zdolność do adekwatnej oceny ryzyka i umiejętność podejmowania szybkich decyzji. Rozumiał i podkreślał znaczenie dyscypliny w armii. To ona pozwalała stawiać czoło i zwyciężać ze znacznie liczniejszym przeciwnikiem. Widać to było zwłaszcza w trakcie zmagań w Galii z Wercyngetoryksem (53–52 r. p.n.e.). Ale także w starciu z Pompejuszem w trakcie wojny domowej. No i przede wszystkim dzieli się z armią łupami. Krwawa wojna w Galii pozwoliła Cezarowi nie tylko wyjść z długów, ale też potężnie się wzbogacić. Jego żołnierze też mogli dzięki niej budować majątki. Życie osobiste Cezara Pierwszą żoną Cezara była Kornelia, córka Korneliusza Cynny, przywódcy popularów. Miał z nią córkę Julię. To na początku kariery od razu skłócało go z rządzącym w Rzymie Sullą. Mimo to Cezar odrzucił propozycję rozwodu, co ułatwiłoby mu karierę polityczną. Co ciekawe, w Rzymie plotkowano homoseksualnym romansie Cezara z królem Bitynii Nikomedesem w trakcie jego wyprawy do Azji Mniejszej. Przywiązanie Cezara do żony nie trwało jednak długo. Miał wiele kochanek, zazwyczaj z wyższych rzymskich sfer. Znalazły się wśród nich np. Tertulia, żona Krassusa, oraz Mucja, żona Pompejusza, a więc jego partnerów z triumwiratu. Krassus prawdopodobnie pozostawał nieświadomy tego faktu. Natomiast Pompejusz, dowiedziawszy się o tym rozwiódł się z żoną. Jednak (czegóż się nie robi dla władzy) poślubił córkę Cezara, Julię. I stworzył z nią udane małżeństwo. Cezar zaś związał się z Pompeją, kuzynką Pompejusza. Z zamieszaną w obyczajowy skandal Pompeją rozwiódł się, twierdząc, że żona Cezara musi być poza podejrzeniami. Trzecią żoną została Kalpurnia, córka Kalpurniusza Pizona. Nie przeszkadzało mu to w romansowaniu z Serwillą, matką Marka Brutusa, jego późniejszego mordercy. A także Tertią, siostrą tegoż. Najsłynniejszy był jednak romans z Kleopatrą, po stronie której stanął w domowej wojnie w Egipcie. Z tego związku urodził się Cezarion. Tak utrzymywała Kleopatra. Kwestia ojcostwa Cezariona była jednak bardzo kontrowersyjna. Cezar miał już adoptowanego syna Gajusza Oktawiana. Ten po śmierci Cezara prawdopodobnie kazał zamordować potencjalnego konkurenta. I to on został pierwszym cesarzem Rzymu (w 27 r. p.n.e.). Juliusz Cezar jako retor i literat Juliusz Cezar obok talentów militarnych przejawiał też intelektualne. Był autorem poezji oraz dzieł o gramatyce i astronomii, które do naszych czasów się nie zachowały. Przetrwały za to niektóre jego mowy wygłaszane na forum publicznym. A przede wszystkim „Pamiętniki o wojnie galijskiej”, czyli rodzaj sprawozdania z działalności w Galii. W pewnym sensie jest to dzieło propagandowe. Faraonowie Egiptu. Poznaj władców wielkiej cywilizacji Wznosili niebosiężne piramidy i wspaniałe świątynie. Podbili dużą część Bliskiego Wschodu i Nubię, czyli dzisiejszy Sudan. Kim byli faraonowie Egiptu - królowie kraju położonego nad N... Cezar pisze językiem prostym, ale zdyscyplinowanym i gramatycznie nienagannym. Pisze w trzeciej osobie, co teoretycznie ma sprawiać wrażenie obiektywizmu. Stara się jednak przedstawić siebie i swoje działania w jak najlepszym świetle. Przy okazji umieszcza tam sporo wiadomości na temat galijskich plemion, ich organizacji wierzeń itp. Innym dziełem, o podobnym charakterze, są „Pamiętniki o wojnie domowej”. W tych przedstawia swoje zmagania z Pompejuszem. I jak łatwo się domyślić, siebie wybiela. On broni wolności, Pompejusz zaś walczy w imię interesów politycznej kliki. Do historii przeszło też kilka zdań, które Cezar wypowiedział w kluczowych momentach swojego życia. W tym to ostatnie: „I ty Brutusie przeciwko mnie”.
Basileus – król, władca i przywódca religijny. Do kogo odnosił się termin kojarzony z potęgą Bizancjum?
Basileus lub bazyleus (gr. βασιλεύς) był tytułem noszonym przez władców zarówno greckich miast-państw, jak i monarchii okresu hellenistycznego. Nazwa ta jest tradycyjnie tłumaczona na język polski jako król lub cesarz.
W tym artykule: Skąd wzięło się słowo basileus? Basileus u Homera i za czasów Aleksandra Basileus jako tytuł cesarski Hellenizacja Cesarstwa Rzymskiego Basileus jako tytuł bizantyński Basileus w średniowieczu Basileus w czasach nowożytnych W wielu greckich polis, jak choćby w Atenach, po zniesieniu monarchii tytuł ten nosił jeden z najwyższych urzędników wypełniający sakralne obowiązki monarchy. Tytuł basileusa w okresie nowożytnym nosili także monarchowie Królestwa Grecji, co było podkreśleniem więzi ze starożytną i średniowieczną przeszłością kraju. Skąd wzięło się słowo basileus? Pochodzenie słowa basileus jest niepewne. Niektórzy językoznawcy wywodzą je od formy mykeńskiej *gwasileus. Oznaczała po prostu urzędnika dworskiego lub lokalnego wodza, ale nie króla. Wcześniejsza, proto-grecka forma brzmiałaby *gwatileus. Jednak inni językoznawcy uważają, że nie jest to słowo greckie. Ich zdaniem zostało przyjęte przez Greków z epoki brązu z wcześniej istniejącego języka wschodniej części Morza Śródziemnego. Pierwszy zapisany przykład użycia słowa basileus znajduje się na wypalanych glinianych tabliczkach odkrytych w trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie dawnych mykeńskich pałaców. Tabliczki są datowane od XV do XI wieku p.n.e. Słowo basileus jest zapisywane jako qa-si-re-u. Jego pierwotne znaczenie brzmiało „wódz”. Na jednej konkretnej tabliczce wódz gildii kowali pracujących z brązem jest określany jako qa-si-re-u. Basileus u Homera i za czasów Aleksandra Nazwa ta pojawia się też w dziełach Homera, który większość greckich przywódców określał mianem basileusa. Tradycyjnie było to tłumaczone jako „król”, choć dokładniejszym tłumaczeniem powinno być „książęta” lub „wodzowie”. To lepiej odzwierciedlałoby warunki w społeczeństwie greckim w czasach Homera, a także role przypisywane postaciom Iliady i Odysei. Wielu greckich autorów określało punickiego głównego sędziego, sufet, jako basileus w ich ojczystym języku. Tytułem basileusa, a także Megas Basileus/Basileus Megas posługiwał się również Aleksander Wielki. A potem jego hellenistyczni następcy rządzący Macedonią, Egiptem ptolemejskim oraz królestwami azjatyckimi np. Imperium Seleucydów, królestwem Attalidów i Pontu. Żeńskim odpowiednikiem jest basilissa (królowa). To zaś oznacza zarówno królową sprawującą władzę, jak Kleopatra, jak i królową-małżonkę. W tym czasie termin basileus nabrał w pełni królewskich konotacji. Basileus jako tytuł cesarski Pod panowaniem rzymskim termin basileus zaczął być używany w tradycji hellenistycznej do określenia cesarza rzymskiego. Co prawda pierwsi cesarze rzymscy starali się zachować fasadę instytucji republikańskich i formalnie nie przyjmować tytułów monarchicznych. Jednak użycie basileus dobrze pokazuje, że postrzegali Imperium Rzymskie jako monarchię we wszystkim oprócz nazwy. Niemniej jednak, pomimo powszechnego stosowania, ze względu na „królewskie” skojarzenia, tytuł basileus był nieoficjalny. Jego użycie ograniczono do oficjalnych dokumentów wysyłanych do królów rządzących na Wschodzie. Jednak w IV wieku basileus był stosowany w oficjalnym użyciu wyłącznie w odniesieniu do dwóch władców uważanych za równych cesarzowi rzymskiemu: sasanidzkiego perskiego shahanshah („króla królów”) i w mniejszym stopniu króla Aksum, którego znaczenie było raczej peryferyjne w bizantyjskim światopoglądzie. W związku z tym tytuł nabrał konotacji „cesarz”. Kiedy barbarzyńskie królestwa rozkwitły na ruinach Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego w V wieku, ich władcy byli określani w języku greckim nie jako basileus. Zamiast tego stosowano rēx lub rēgas, zhellenizowane formy łacińskiego tytułu rex, król. Hellenizacja Cesarstwa Rzymskiego Pierwsze udokumentowane użycie basileus Rhomaíōn w oficjalnym kontekście pochodzi od Persów. W liście wysłanym do cesarza Maurycego przez Chosroesa II, Maurycy jest nazywany po grecku basileus Rhomaíōn, zamiast zwyczajowej środkowoperskiej nazwy kēsar-i Hrōm („Cezar Rzymian”). Tytuł powoli wkradł się do cesarskiej tytulatury. Bizantyjski cesarz Herakliusz używał go wraz z historycznym określeniem Autokratōr Kaisar w liście do Kavadha II w 628 roku. Aż wreszcie w ustawie z 21 marca 629 r. całkowicie pominięto łacińskie tytuły. Zamiast niech zaczęto używać prostej formuły πιστὸς ἐν Χριστῷ βασιλεύς, „wierny w Chrystusie Cesarzu”. Przyjęcie nowej formuły imperialnej było tradycyjnie interpretowane jako wskazujące na prawie całkowitą hellenizację Cesarstwa. Jednak na monetach cesarskich nadal używano form łacińskich. Dopiero za panowania Leona III Izauryjczyka (717–741) tytuł basileus pojawił się wybity na srebrnych monetach. Na złotych monetach – dopiero za Konstantyna VI (780–797). „BASILEUS” był początkowo stemplowany na monetach bizantyjskich w alfabecie łacińskim. Dopiero stopniowo niektóre znaki łacińskie zostały zastąpione greckimi, co spowodowało mieszane formy, takie jak „BASIΛEVS”. Basileus jako tytuł bizantyński Do IX wieku Bizantyjczycy zawłaszczyli tytuł basileusa. Określali nim wyłącznie cesarza zasiadającego na złotym tronie Konstantynopola. Przez długi czas europejscy królowie nie używali tego tytułu. Sytuacja zmieniła się, gdy państwa Europy Zachodniej zaczęły kwestionować polityczną supremację Imperium i jego prawo do uniwersalnego tytułu imperialnego. Katalizatorem tych zmian stała się koronacja Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego przez papieża Leona III. Doszło do niej 25 grudnia 800 r. w Bazylice św. Piotra w Rzymie. Archeolodzy znaleźli monetę, która wspomina królową Franków. Pierwsza taka w historii Naukowcy odnaleźli monetę z czasów państwa karolińskiego. Widnieje na niej imię Fastrady, żony Karola Wielkiego, króla Franków i Longobardów. Badacze twierdzą, że to pierwsza znana mon... Sprawę komplikował również fakt, że Cesarstwem Wschodnim zarządzała wówczas cesarzowa Irena (797–802). Przejęła kontrolę nad państwem po śmierci męża, cesarza Leona IV (775–780), jako regentka ich 9-letniego syna, Konstantyna VI (780–797). Po osiągnięciu pełnoletności przez Konstantyna, Irena ostatecznie zdecydowała się rządzić we własnym imieniu. W konflikcie, który nastąpił, Irena zwyciężyła. Jej własny syn Konstantyn został oślepiony i uwięziony, co doprowadziło do jego śmierci. Chociaż często twierdzi się, że jako monarchini Irena nazywała się męską formą basileus, w rzeczywistości zwykle używała tytułu basilissa. Roszczenia Karola Wielkiego do cesarskiego tytułu Rzymian rozpoczęły długotrwały spór dyplomatyczny. Został on rozwiązany dopiero w 812 r. Wówczas Bizantyjczycy zgodzili się uznać go za „basileus”, jednocześnie odmawiając jakichkolwiek związków z Cesarstwem Rzymskim. Starając się podkreślić własną rzymską legitymację, bizantyjscy władcy zaczęli używać pełniejszej formy basileus Rhomaíōn (βασιλεύς Ῥωμαίων, „cesarz Rzymian”) zamiast prostego „basileus”. Praktyka ta trwała do końca Cesarstwa Wschodniego. Basileus w średniowieczu W późniejszym okresie również cesarze niemieccy otrzymali tytuł basileusa. Bizantyjski tytuł z kolei wywoływał dalsze incydenty dyplomatyczne. Wynikły one z imperialnych aspiracji Symeona I z Bułgarii na początku X wieku. Aspirując do podboju Konstantynopola, Symeon rościł sobie prawo do tytułu „basileus Bułgarów i Rzymian”. Jednak został uznany za „basileus Bułgarów” tylko przez Bizantyjczyków. Od XII wieku tytuł był coraz częściej, choć znowu nie oficjalnie, używany jako określenie potężnych zagranicznych władców. Takich jak królowie Francji lub Sycylii, carowie przywróconego imperium bułgarskiego i cesarze łacińscy. Z czasem tytuł ten stosowano również do głównych władców niechrześcijańskich, takich jak Tamerlan czy Mehmed II Zdobywca. Ostatecznie w 1354 roku Stefan Dušan, król Serbii, przyjął tytuł cesarski, oparty na królewskiej linii swojej bułgarskiej matki Teodory Smilets. Określił się po grecku jako „basileus i autokratōr Rzymian i Serbów”. Basileus w czasach nowożytnych W okresie pobizantyjskim termin basileus, dzięki odnowionemu wpływowi na język pisarzy klasycznych, powrócił do wcześniejszego znaczenia „króla”. Transformacja ta rozpoczęła się już w nieformalnym użyciu w dziełach niektórych klasycyzujących autorów bizantyjskich. Na konwencji londyńskiej, która odbyła się w 1832 roku, uzgodniono, że nowe państwo greckie powinno stać się monarchią. Na pierwszego władcę wybrano księcia Wittelsbacha Ottona Bawarskiego. Grecja: w krainie olimpijskich bogów Od miast-polis rozsianych po półwyspie Peloponez, po najdalej wysunięte w morze wyspy, Grecja kusi dziś nie tylko wspaniałymi krajobrazami i piękną pogodą, ale przede wszystkim bogatą kult... Wielkie mocarstwa postanowiły ponadto, że jego tytuł ma brzmieć „Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος” (Vasilefs tes Elládos), co oznacza „Król Grecji”, zamiast „Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων” (Vasilefs ton Ellénon), tj. „Król Greków”. Tytuł ten miał dwie implikacje. Po pierwsze – mówił, że Otton był królem tylko małego królestwa Grecji, a nie wszystkich Greków. Ich większość nadal pozostawała rządzona przez Imperium Osmańskie. Po drugie, że królowanie nie zależało od woli narodu greckiego. To dodatkowo podkreśliło dodanie przez Ottona formuły „ἐλέῳ Θεοῦ” (eléo Theou), tj. przez łaskę (miłosierdzie) Boga. Przez 10 lat, aż do rewolucji 3 września 1843 r., Otto rządził jako monarcha absolutny. Jego autokratyczne rządy, które trwały nawet po tym, jak został zmuszony do nadania konstytucji, uczyniły go bardzo niepopularnym. Po obaleniu w 1862 roku, dynastia Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg posadziła na tronie króla Jerzego I. Zarówno w celu zapewnienia narodowej niezależności od woli mocarstw oraz podkreślenia konstytucyjnych obowiązków monarchy wobec ludu, jego tytuł został zmodyfikowany na „Król Hellenów”. Pozostał on oficjalnym tytułem królewskim aż do zniesienia monarchii greckiej w 1924 i 1973 roku. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Odkryto miejsce pochówku pierwszego cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego? Archeolodzy na tropie sensacji
Niemieccy archeolodzy twierdzą, że odkryli potencjalne miejsce śmierci cesarza Ottona I Wielkiego. To książę Saksonii, król niemiecki oraz założyciel i pierwszy cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego, zwanego również Pierwszą Rzeszą Niemiecką.
W tym artykule: Archeolodzy na tropie sensacji Gdzie pochowano Ottona I Wielkiego? W miejscu słynnego klasztoru Ottona znajdował się inny kamienny budynek Kim był Otton I Wielki? Jak często myślicie o imperium rzymskim? Okazuje się, że coraz częściej. Zupełnie inaczej sprawa wygląda ze Świętym Cesarstwem Rzymskim, którego nazwa może wprowadzać niezainteresowanych w zakłopotanie. Bo chociaż wskazuje na związek z Rzymem, powstało kilkaset lat po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego. Temat ten zwrócił ostatnio uwagę świata naukowego, ponieważ niemieccy archeolodzy twierdzą, że dokonali sensacyjnego odkrycia. Archeolodzy na tropie sensacji Badacze z Krajowego Urzędu Ochrony Zabytków Saksonii-Anhalt przekazali, że odnaleźli potencjalne miejsce śmierci i pochówku Ottona I Wielkiego. To książę Saksonii, król niemiecki oraz założyciel i pierwszy cesarz Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wykopaliska odbywały się od 2017 roku w Memleben. Memleben to średniowieczne osiedle miejscowości Kaiserpfalz, gdzie znajdował się pałac królów niemieckich. Nie od dziś wiadomo, że zmarł tu zarówno Henryk I Ptasznik, jak i jego syn Otton I. Jednak dokładne miejsce śmierci pierwszego cesarza Pierwszej Rzeszy Niemieckiej wciąż pozostawało niezlokalizowane. Teraz archeolodzy twierdzą, że mają pierwsze wiarygodne dowody na to, gdzie dokładnie spoczął niemiecki władca. Gdzie pochowano Ottona I Wielkiego? Badania archeologów skupiły się przede wszystkim na dawnym klasztorze benedyktyńskim. Powstał w 973 roku z inicjatywy Ottona II – syna i następcy Ottona I – w celu upamiętnienia swojego ojca. Przez krótką chwilę był jednym z najważniejszych klasztorów w Niemczech. Miejsce nie było przypadkowe. Spadkobierca założyciela Rzeszy nakazał postawić monumentalną i bogatą budowlę właśnie w miejscu, w którym pierwotnie pochowano Ottona. Kim byli cesarze rzymscy? To prawdziwy gabinet osobliwości: od erotomanów po szaleńców Cesarze rzymscy do dziś wzbudzają ogromne zainteresowanie historyków i nie tylko. Trzeba przyznać, że niektórzy z nich mieli wyjątkowo barwne życie. Kto zaszkodził, a kto pomógł imperium? Wieloletnie wykopaliska skupiały się na trzech obszarach, które bezpośrednio sąsiadowały z klasztorem wybudowanym przez Ottona II. Chodzi o teren wokół północno-wschodniej apsydy bocznej, który był wykorzystywany jako cmentarz, terenie krużganka przy nawie północnej oraz połączenie nawy bocznej z krużgankiem na zachodni transept. Problem polegał na tym, że zabudowania klasztorne uległy zniszczeniu podczas wojny chłopskiej w Niemczech w 1525 roku. Po reformacji zapoczątkowanej przez Marcina Lutra w XVI wieku opactwo zostało ostatecznie zlikwidowane w 1548 roku, a majątek przejął elektorat Saksonii i przekazał nowo powstałej szkole państwowej w Schulpforte. Do dziś pozostały jedynie pozostałości monasteru ku czci Ottona Wielkiego. W miejscu słynnego klasztoru Ottona znajdował się inny kamienny budynek W 2022 roku archeolodzy odnaleźli pozostałości fundamentów tajemniczej kamiennej budowli, która istniała przed wybudowaniem nowego klasztoru. Ruiny te znajdowały się tuż przy północnej apsydzie bocznej kościoła poświęconego Ottonowi I Wielkiemu. Analiza architektury potwierdziła, że budynek pochodził z czasów zarówno Ottona, jak i jego ojca Henryka I. Badacze uważają, że pierwotnie to właśnie tutaj złożono relikwie i wnętrzności cesarza. Na chwilę obecną naukowcy nie wiedzą, czym jest budynek, który udało się zlokalizować. Badacze sugerują, że nowe odkrycie pokrywa się z XVI-wiecznym tekstem, który wskazuje, że „ponowny” pochówek serca Ottona I Wielkiego miał miejsce na terenie benedyktyńskiego klasztoru w Memleben. Archeolodzy przypominają również, opierając się na kronikach Thietmara von Merseburga z początku XI wieku, że wnętrzności władcy pochowano zaledwie w noc po jego śmierci w Kościele Mariackim w Memleben, który znajdował się w tym miejscu przed budowlą stworzoną przez Ottona II. Stamtąd zabalsamowane ciało przewieziono do Magdeburga. Badacze mają jednak wątpliwości, czy rzeczywiście relikwie znalazły się w tym kościele, tym bardziej że nowe odkrycie zaprzecza tej hipotezie. Badacze sugerują, że nowo odnalezione fundamenty stanowią fragmenty swoistego „sanktuarium”, w którym przechowywano relikwie i ciało Ottona I, zaraz po jego śmierci. Inny scenariusz zakłada, że budynek był czymś w rodzaju grobowca królewskiego. – Tegoroczne wykopaliska archeologiczne w Memleben przyniosły ważne rezultaty. Szczególne znaczenie ma świadectwo kamiennej poprzedniczki znanego kościoła Ottona II, który był wyjątkowo wysokiej jakości jak na standardy X wieku. Po raz pierwszy udało się zidentyfikować wiarygodne dowody archeologiczne potwierdzające autentyczną lokalizację najważniejszego miejsca dla powstania Świętego Cesarstwa Rzymskiego – podsumowują archeolodzy z Saksonii. Kim był Otton I Wielki? Otton I Wielki był księciem Saksonii od 936 do 951 roku i pierwszym cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego od 962 r. aż do swojej śmierci w 973 r. Zasłynął jako obrońca chrześcijaństwa, gdy pokonał Madziarów w bitwie pod Lechfeld w 955 roku. Zwycięstwo nad pogańskimi Węgrami zapewniło mu reputację niemal świętego za życia i umocniło jego władzę nad królestwem. 2 lutego 962 papież Jan XII koronował Ottona w Rzymie na cesarza rzymskiego. Źródło: SAALE Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Trajan – wybitny cesarz rzymski, który umiłował wojaczkę
Za jego czasów Cesarstwo Rzymskie osiągnęło najrozleglejsze terytorium, uznano go za doskonałego administratora i dowódcę. Jako jedyny z cesarzy otrzymał tytuł „optimus”, czyli „najlepszy”. Był to cesarz Trajan.
W tym artykule: Droga do władzy, czyli adopcja po czterdziestce Jakim człowiekiem był Trajan? Trajan administratorem i budowniczym Wojna żywiołem cesarza Cesarz Trajan urodził się w 53 roku n.e. w Italice w Hiszpanii. Zmarł w 117 roku n.e. w Selinus u wybrzeży Cylicji w obecnej Turcji. Droga do władzy, czyli adopcja po czterdziestce To, że Trajan został cesarzem, było zaskoczeniem dla wszystkich. Na to stanowisko wyznaczył go w 97 roku n.e. cesarz Nerwa, który sam nie miał dzieci. Jednocześnie adoptował Trajana, który miał już… 45 lat. Zdziwienie było spore, bo Trajan nie pochodził z Rzymu ani nawet Italii, ale jego rodzina od dawna mieszkała w Hiszpanii. Do tej pory władcy cesarstwa nigdy nie wywodzili z się prowincji. Trajan pochodził z bogatej rodziny, która posiadała dobra ziemskie. Jego ojciec służył w wojsku. Był nawet dowódcą legionu. Uczestniczył w tłumieniu powstania żydowskiego w Palestynie. Trajan podróżował z ojcem, więc zapewne wówczas zapałał entuzjazmem do wojaczki. Mimo że Trajan panował od 98 roku n.e., to nie było mu spieszno do stolicy, Rzymu. Po otrzymaniu informacji o tym, że został cesarzem, jeszcze przez wiele miesięcy umacniał linię obrony w rejonie górnego Renu i Dunaju. Jakim człowiekiem był Trajan? Mimo że był żołnierzem, to już starożytni docenili jego sposób rządzenia cesarstwem. Uważa się, że miał talent organizacyjny i jasno oceniał sytuację. Nie był okrutny i nie nadużywał wyroków śmierci. Zwraca uwagę dewiza jego rządów: „Chcę być takim cesarzem dla obywateli, jakiego chciałbym mieć cesarza będąc obywatelem”. Żyjący sto lat później Kasjusz Dion napisał, że Trajan co prawda nie miał pełnego wykształcenia, jeśli chodzi o sztukę wymowy, „to istotę każdej sprawy doskonale pojmował i znajdował praktyczne rozwiązanie.” Dion dodał, że Trajan „lubił chłopców oraz wino.” Zastrzegł, że w miłostkach chłopięcych „nie skrzywdził nikogo.” Trajan był żonaty z Plotyną. Ponoć bycie pierwszą damą imperium nie uderzyło jej do głowy i nie zmieniła zachowania względem otaczających ją ludzi. Małżeństwo z Trajanem było bezdzietne. Prowadzona przez Trajana polityka wewnętrzna polegała współpracy z senatem. O tym, że układała się wzorowo świadczy nadany mu w 114 roku tytuł Optimus princeps, „Najlepszy Cesarz”. Trajan był jedynym cesarzem, który go otrzymał. Do naszych czasów nie zachowały się pamiętniki cesarza, w których opisywał udział w wojnach. Na jego temat zachowały się tylko krótkie wzmianki i pojedyncze listy, które pisał. Trajan administratorem i budowniczym Mimo że wiele czasu spędził na podbojach, to Trajan był świetnym administratorem. Aktywnie wspierał rolnictwo i handel z prowincjami. Znany jest też z przedsięwzięć architektonicznych. Trajan budował nowe drogi, porty, gmachy użyteczności publicznej. Jego rządy sprzyjały rozkwitowi literatury. To za jego czasów wybudowano ostatnie i największe z forów cesarskich w Rzymie, zwane Forum Trajana. Kompleks w ramach wielkiego placu o wymiarach 300 na 185 m funkcjonował przez kilkaset lat. W centralnej części znajdował się posąg cesarza na koniu. Na dłuższych bokach forum zamknięto kolumnowymi portykami. Za nimi znajdowały się półokrągłe nisze z kamiennymi ławami biegnącymi wzdłuż ścian. Te były dekorowane wizerunkami cesarzy i ich rodzin. W obrębie forum była też największa bazylika, jaką kiedykolwiek zbudowano w Rzymie. Warta odnotowania jest Kolumna Trajana, która do naszych czasów stoi wśród ruin forum. Powstała w 113 roku n.e. z okazji tryumfu cesarza nad Dakami. Ta marmurowa kolumna ma 40 m wysokości. Jej trzon obiega w 23 zwojach spiralny fryz z około 2,5 tysiąca przedstawień, ukazujących zmagania z Dakami. W niszy cokołu kolumny umieszczono w złotej urnie prochy cesarza. Teodozjusz Wielki. Cesarz, który zakazał igrzysk i zamknął pogańskie świątynie Teodozjusz Wielki był rzymskim cesarzem w okresie przełomu. To on w 395 roku n.e. ustalił ostateczny podział cesarstwa na wschodnio- i zachodniorzymskie. Za jego czasów odbyły się ostatnie a... Wojna żywiołem cesarza Trajan bez wątpienia cenił sobie wojaczkę. Świadczy o tym fakt, że za jego panowania cesarstwo osiągnęło maksimum swojego obszaru. Cesarz rzadko bywał w stolicy. Wolał działać w terenie. Jego kampanie militarne porównywane są do tych, które kilkaset lat wcześniej przeprowadził Aleksander Wielki. Jako jedyny władca rzymski dotarł aż do Zatoki Perskiej. Podobno chciał udać się dalej na wschód. Ostatecznie powstrzymał się, co tłumaczył swoim wiekiem. Stojąc nad Zatoką Perską miał rzec: „Gdybym był młodszy, popłynąłbym stąd nawet do Italii”. Za jego panowania w granicach cesarstwa znalazły się: Mezopotamia, Dacja, Arabia, Asyria, Armenia. Najpierw, w latach 101–107 walczył przeciwko Dakom. Opanował ich państwo i na tym terenie stworzył prowincję Dację. Później, niemal aż do śmierci wojował z Partami. Wówczas stłumił też powstanie Żydów w Libii, Syrii, Egipcie i na Cyprze. Walki były bardzo krwawe i kosztowały ponoć setki tysięcy ofiar śmiertelnych. Wówczas poważnemu zniszczeniu uległa perła świata śródziemnomorskiego, Aleksandria, w której kilkaset lat później działała pierwsza męczennica nauki, Hypatia. Rzymianie stłumili powstanie w sposób bezwzględny. Trajan zachorował, gdy oblegał twierdzę Hatra w Mezopotamii. Przypuszczał, że został otruty i postanowił powrócić do Rzymu. Umarł w drodze powrotnej w mieście Selinus w Cylicji, które później nazwano Trajanopolis. Tuż przed śmiercią w 117 roku Trajan przekazał władzę Hadrianowi, który zasłynął wzniesieniem wielkiego muru między Kaledonią (obecną Szkocją) a Brytanią. Źródła: Encyklopedia sztuki starożytnej, WAiF, Warszawa 1975 Krawczuk A., Poczet cesarzy rzymskich, Iskry, Warszawa 2006 Piszczek Z. (red.), Mała encyklopedia kultury antycznej, PIW, Warszawa 1973 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Śmierć Juliusza Cezara – kto naprawdę zabił rzymskiego wodza i polityka?
Juliusz Cezar był rzymskim politykiem, wodzem, dyktatorem i jedną z najważniejszych postaci w historii Rzymu. Został zamordowany 15 marca 44 roku p.n.e. Przez wieki obwiniano za to Marka Juniusza Brutusa. Okazuje się jednak, że za śmierć Cezara mógł odpowiadać inny Brutus.
W tym artykule: Zabójstwo Juliusza Cezara Ile osób zabiło Cezara? Przyczyny zabójstwa Cezara Marek Juniusz Brutus a Juliusz Cezar Spisek przeciwko Cezarowi Kto naprawdę stał za zabójstwem Cezara? Motywy Decymusa Juniusza Brutusa Albinusa Sytuacja po zabójstwie Cezara Plotki i legendy o śmierci Cezara Śmierć zabójców Cezara Ostatnie słowa Cezara Dante umieścił Kasjusza i Brutusa w paszczy Lucyfera. Gorszą karę niż zabójcy Cezara otrzymać mógł już tylko Judasz. Parę wieków później Szekspir uczynił z Brutusa postać tragiczną, która nad wszelkie inne więzi wybrała walkę o wolność. Od końca XVIII wieku ten wizerunek inspirował kolejne pokolenia rozgorączkowanych, oczytanych w Szekspirze i pisarzach antycznych rewolucjonistów. Tę wizję wchłonęła rodząca się wówczas kultura masowa. Wydaje się, że próba targnięcia się na ten posągowy wizerunek jest jeszcze bardziej zuchwała niż samo zabicie Cezara. Tymczasem robi to – przy pewnych mankamentach i uproszczeniach – popularny historyk Barry Strauss w książce „The Death of Caesar”. Autor spróbował odświeżyć zapomniane okoliczności śmierci Juliusza Cezara z 15 marca 44 r. p.n.e. Zabójstwo Juliusza Cezara Sztylety były dobrze skryte pod tunikami. W razie niepomyślnego rozwoju sytuacji na rozkazy czekali rozstawieni w pobliżu gladiatorzy. Gdy jednak Cezar spóźniał się do portyku Pompejusza, gdzie tego dnia zebrał się senat, spiskowcy musieli wymieniać między sobą nerwowe spojrzenia. Całe miasto huczało od plotek o planowanym zamachu na Cezara. Dożywotni dyktator miał za kilka dni ruszyć na wschód. Szeptano, że na okazję wojny z Partami ma przyjąć tytuł królewski – rzecz w oczach Rzymian niedopuszczalna. Trudno powiedzieć, czy spiskowcy dawali posłuch podobnym plotkom. Jedno jest pewne, nie mogli już dłużej zwlekać. Gdyby Cezar znalazł się wśród lojalnych żołnierzy, zabójstwo i zapanowanie nad sytuacją byłyby trudniejsze. A zamachowcy nie byli samobójcami, tylko politykami z krwi i kości. Atmosfera niepewności w końcu się rozwiała. Cezar zjawił się i zajął miejsce. Wtedy otoczyli go spiskowcy, a pewnie też i zwykli petenci. Gdy nadszedł stosowny moment, Kwintus Tyliusz Cymber ściągnął Cezarowi togę z ramion, co było umówionym znakiem do mordu. Wówczas spiskowcy sięgnęli po sztylety i rzucili się do ataku. Nie mając ani jak się bronić, ani jak uciekać, Cezar zasłonił twarz togą. Po serii ciosów pogromca Galów padł nieżywy przed piedestałem pomnika swojego wielkiego rywala Pompejusza. Ile osób zabiło Cezara? Lekarz Antystiusz, który dokonał oględzin zwłok, naliczył dwadzieścia trzy rany, z których tylko jedna wydała się mu poważna. Chociaż Plutarch stwierdza, że Cezar przeszedł przez ręce wszystkich spiskowców, bo „każdy z nich był zobowiązany przyłożyć rękę do ofiary i umoczyć ją w jej krwi”, to nie jest to prawdą. Wiemy, że jeden z najważniejszych członków sprzysiężenia, Gajusz Treboniusz znajdował się na zewnątrz – miał zatrzymać Marka Antoniusza. Plutarch podąża za pewnym stereotypem właściwym dla swoich czasów. W oczach starożytnych wszelkie niejawne związki między obywatelami były podejrzane. Na temat spisków (ale też np. sekt religijnych) powtarzano pogłoski o rytualnych morderstwach, których wspólne dokonanie miało stanowić gwarancję, że nikt się nie wyłamie ze sprzysiężenia. Tymczasem w przypadku zamachu na Juliusza Cezara było odwrotnie. Zabójstwo miało zostać dokonane jawnie. Stanowiło cel spisku, a nie jego akt fundacyjny. Dwadzieścia trzy rany na ciele dyktatora należy tłumaczyć inaczej niż grecki historyk. Spiskowcy pragnęli dzielić sławę cezarobójców, tak jak dzielili ryzyko w razie niepowodzenia. Zamachowcy mieli różnorodne motywacje, a poza dość mętnym hasłem przywrócenia republiki nie dysponowali jednolitym programem politycznym. Każdy poniekąd grał na siebie. Co ciekawe, spiskowcy nie przykładali większej wagi do tego, kto zada pierwszy cios. Jeśli źródła w ogóle podają taką informację, wymieniają Publiusza Serwiliusza Kaskę – postać w spisku wcale nie najważniejszą. Współwinnych było na pewno więcej niż ran na ciele. Ilu – trudno powiedzieć. Żaden starożytny autor nie podaje pełnej listy uczestników sprzysiężenia, które spowodowało śmierć Juliusza Cezara. Możemy za to spekulować, co nimi kierowało. Przyczyny zabójstwa Cezara Mikołaj z Damaszku, historyk piszący w czasach Augusta, z pewną przesadą stwierdził, że spiskowcy zazdrościli Cezarowi sukcesów. Wiemy, że w miesiącach poprzedzających zamach zachowanie zwycięzcy i nowe zaszczyty dla niego budziły niesmak. Swetoniusz stwierdza, że „pozwalał także przyznawać sobie zaszczyty wręcz nadludzkie: złote krzesło w kurii i w sądzie, wóz procesyjny i nosze dla swego posągu podczas uroczystości cyrkowych, świątynie, ołtarze, posągi własne obok boskich (…) i jeden miesiąc zgodził się nazwać od swego imienia”. Nie da się ukryć, że sprzeciw wobec jego jedynowładczych, może nawet monarchicznych, zapędów odegrał rolę w oczach każdego, kto przystąpił do sprzysiężenia. Nie należy zapominać, że Cezar dopiero co wygrał wojnę domową. Wśród jego zabójców znajdowali się ci, którzy walczyli po stronie Pompejusza. Wobec pokonanych dyktator był ostentacyjnie łaskawy, a niektórzy czuli się tą łaskawością upokorzeni. Co więcej, niezależnie od własnego losu każdy miał wśród rodziny czy przyjaciół osobę, która straciła majątek lub znalazła się na wygnaniu. Wreszcie – dla większości dawnych pompejańczyków droga do kariery w nowej rzeczywistości była zamknięta. Co ciekawe jednak – jak miał później powiedzieć Seneka – w spisku przeciwko Cezarowi brało udział więcej jego przyjaciół niż wrogów. Wśród cezarian motywy przystąpienia do spisku były bardziej skomplikowane. Część się nie doczekała spełnienia ambicji albo mściła się za afronty. Przykładowo Minucjusz Bazyliusz nie otrzymał zarządu prowincji po tym, jak pełnił urząd pretora. Na namiestnictwie można było nieźle się dorobić, więc dyktator chciał wynagrodzić mu tę stratę, obdarowując go znaczną sumą. To nie wystarczyło: Minucjusz w idy marcowe i tak udał się do senatu ze sztyletem. Ellis Island przez 62 lata była bramą do Ameryki. Niezwykłe portrety imigrantów, którzy przybyli do USA Wyspa nadziei i łez, brama do lepszego świata i pierwszy krok w kierunku spełnienia amerykańskiego snu. Na Ellis Island przez 62 lata ważyły się losy milionów imigrantów, którzy chcieli z... O przystąpieniu do sprzysiężenia decydowały też względy rodzinne. W wojnie domowej podziały często przebiegały w poprzek familii. Brat wspomnianego Cymbra znalazł się na wygnaniu. Ten zaś, nie mogąc przekonać Cezara do jego odwołania, dołączył do spisku. Ponadto – jak zauważa Barry Strauss – było coś takiego w Cezarze, co zrażało do niego ludzi z jego otoczenia. Jeden z najwybitniejszych dowódców w czasie wojny galijskiej, Tytus Labienus, po wybuchu wojny domowej opowiedział się po stronie Pompejusza. Na licznym skaptowaniu cezarian zależeć musiało i organizatorom zamachu, który miał zostać odebrany jako wyzwolenie republiki od tyrana, a nie akt zemsty pokonanych. O tym, że ten zamiar przynajmniej częściowo się udał, świadczy legenda, która otoczyła jego organizatorów. Pytanie tylko, czy rzeczywiście tych, których powinna. Marek Juniusz Brutus a Juliusz Cezar Pamięć potomnych najsilniej związała z zamachem na Cezara Marka Juniusza Brutusa. Pochodził z rodu wywodzącego się od Lucjusza Juniusza Brutusa, pierwszego konsula republiki, człowieka, który miał oswobodzić Rzym od władzy królewskiej. Według antycznych anegdot już to miało predestynować nowego Brutusa do spiskowania przeciw Cezarowi. „Stale wołali za nim, wykrzykując Brutusie, Brutusie! i dodając jeszcze »Trzeba nam kolejnego Brutusa«. Wreszcie na posągu tego dawnego Brutusa napisali »Szkoda, że nie żyjesz!«, zaś na trybunale tego żywego (…) »Brutusie, ty śpisz?« oraz »Nie jesteś Brutusem«. Takie oto naciski przekonały Brutusa do zaatakowania Cezara, którego oponentem, tak naprawdę, był już od samego początku, aczkolwiek później przyjął od niego dobrodziejstwa i zaszczyty” – pisał Kasjusz Dio. I faktycznie, w wojnie domowej Brutus stanął najpierw po stronie Pompejusza, ale po klęsce swojego stronnictwa pod Farsalos zmienił stronę. Dzięki temu był namiestnikiem strategicznej Galii Cisalpejskiej, a potem pretorem miejskim. Pewien nieprzyjemny zgrzyt pomiędzy nim a dyktatorem wywołał ślub z Porcją. Nowa żona była córką Katona Młodszego (którego zresztą Brutus był siostrzeńcem). Ten zaś po śmierci Pompejusza był jednym z liderów walk z Cezarem. Po przegranej bitwie pod Tapsus (46 r. p.n.e.) nie chciał skapitulować przed Cezarem i popełnił samobójstwo. Związek z Porcją nie uczynił z Brutusa od razu zajadłego wroga dyktatora, na pewno jednak stopniowo umacniał go w sprzeciwie. Córka Katona obok nienawiści do dyktatora słynęła z inteligencji i odwagi, a jej heroiczna wytrzymałość na ból (istotna wobec ewentualnych tortur) miała podobno sprawić, że jako jedyna kobieta została dopuszczona do wiedzy o spisku. Dla odmiany, matka Brutusa. Serwilia, była dawną kochanką Cezara i wszystko, co o niej wiemy, świadczy, że do końca zachowała dla niego sympatię. Drugi z przywódców spisku miał nienawiść do tyranów przejawiać już od dziecka. Gajusz Kasjusz Longinus, uwieczniony wraz z Brutusem na dnie dantejskiego piekła, pochodził ze znacznej rodziny. Był odrobinę starszy od Brutusa i wcześnie się odznaczył jako wybitny dowódca. Uratował sytuację Rzymian po klęsce Krassusa w bitwie z Partami (53 r. p.n.e.), a w trakcie wojny domowej zręcznie kierował pompejańską flotą. Kasjusz miał być jedną z nielicznych osób, które w okresie poprzedzającym marcowe idy otwarcie występowały przeciw zaszczytom przyznawanym Cezarowi. Ile w tym prawdy, a ile późniejszej legendy – trudno orzec. Co ciekawe, złe języki wspominały o romansie Cezara z żoną Kasjusza – Tertią (notabene siostrą Brutusa). Spisek przeciwko Cezarowi Żeby zawiązać spisek, obaj panowie musieli się pogodzić. Jeszcze rok wcześniej obydwaj rywalizowali o stanowisko pretora miejskiego. Otrzymał je Brutus, choć to Kasjusz wydawał się bardziej odpowiednim kandydatem. Jak doszło do pojednania, nie wiemy, ale być może pomogły w tym wspomniane koligacje rodzinne. Obaj mieli przeszło 40 lat, nie byli młodzieńcami, jak się ich niekiedy przedstawia. Zdawali sobie sprawę, że rządy Cezara, mimo jego przychylności, do pewnego stopnia ograniczają ich kariery. A mieli już spore doświadczenie wojskowe i administracyjne, znali arkana władzy, byli świetnie wykształceni, a nawet przejawiali pewne skłonności do filozofii. Wydawali się urodzonymi liderami spisku. Jego członków werbowali wspólnie, przy czym dla bezpieczeństwa spotykano się w domach prywatnych, do tego nigdy całą grupą. Wobec znacznej liczby zaangażowanych osób (co najmniej kilkadziesiąt) zakłada się, że do zawiązania spisku doszło nie później niż kilka tygodni przed zamachem. Inaczej trudno byłoby utrzymać całą rzecz w tajemnicy. Czy jednak możemy zupełnie zaufać tej rekonstrukcji? Może zupełnie inna dwójka powinna zostać uznana za twórców tego sprzysiężenia? Gdyby Cezar rzeczywiście wygłosił słynne „I ty, Brutusie, przeciwko mnie?”, twierdząco mógłby odpowiedzieć mu jeszcze jeden Brutus. Kto naprawdę stał za zabójstwem Cezara? Tym drugim Brutusem był Decymus Juniusz Brutus Albinus, który służył pod Cezarem od czasów wojen galijskich. Chociaż historyk Kasjusz Dio sądzi, że spisek to pomysł Brutusa i Kasjusza, dodaje jednak: „nie ma sensu podawać tu pełnej ich [tj. spiskowców] listy, zwłaszcza że mógłbym przez to kogoś znużyć, ale nie mogę pominąć Treboniusza i Decymusa Brutusa”. Widać, że na przełomie II i III w., kiedy powstawały „Historie rzymskie” Diona, wciąż pamiętano o kluczowej roli tej dwójki. Roli, którą możemy częściowo odtworzyć na podstawie naszej wiedzy o przebiegu zamachu. Treboniusz w idy marcowe odwrócił uwagę Marka Antoniusza. Motywy jego działania są nieznane, ale już latem poprzedniego roku próbował zawiązać spisek przeciwko Cezarowi. I usiłował namówić do tego nie byle kogo, lecz właśnie Marka Antoniusza! Być może fakt, że ów przeżył idy marcowe, wynika z jakichś kalkulacji spiskowców. Motywy Decymusa Juniusza Brutusa Albinusa Zupełnie niejasne pozostają motywy Decymusa Brutusa. Starożytne źródła milczą na ten temat. Tymczasem wydaje się, że w idy marcowe grał pierwsze skrzypce. To właśnie do niego należał oddział gladiatorów stanowiący wsparcie spiskowców. Jak podaje Swetoniusz, gdy Cezar długo nie zjawiał się w senacie, Decymus miał udać się do jego domu i przekonać dyktatora, „by nie sprawił zawodu licznie zebranym senatorom i już od dawna go oczekującym”. Według niego skłonił także Cezara do zignorowania niepomyślnych znaków przed wejściem do senatu. Jak słusznie zauważa Barry Strauss, jeśli ktoś ze spiskowców mógł uchodzić za przyjaciela Cezara, to właśnie Decymus. Ucztował z dyktatorem w dniu poprzedzającym idy, nie przypadkiem też się znalazł wśród osób zapisanych w jego testamencie. A jednak nie żałował Cezarowi ciosu sztyletem. Jeśli któryś ze spiskowców zasłużył na umieszczenie na dnie piekła w paszczy Lucyfera – to właśnie on. Także dalszy rozwój sytuacji wskazuje pośrednio, kto w oczach współczesnych był bardziej winien. Już w pierwszych dniach kwietnia Decymus został zmuszony do opuszczenia miasta, gdy niechęć wobec cezarobójców stała się powszechna. Brutus i Kasjusz, chyba odrobinę mniej zagrożeni, wyruszyli na wschód dopiero w połowie miesiąca, gdy nowa wojna domowa wydała się nieuchronna. Czy Decymus był inicjatorem zamachu, trudno stwierdzić. Może dążący do usunięcia Cezara spiskowcy spotkali się w pół drogi. Niezależnie od stopnia winy, kara spotkała Decymusa bardzo szybko. Wład Palownik mógł być weganinem. Najnowsze odkrycie sugeruje, że Drakula nie jadł mięsa Wład Palownik żył w XV w. Do dziś jest znany jako wyjątkowy brutalny władca. Co ciekawe, według najnowszych ustaleń badaczy, na co dzień Drakula miał unikać krwi w kuchni. Sytuacja po zabójstwie Cezara Po chaosie pierwszych dni władza znalazła się w rękach Marka Antoniusza, który obok zabitego dyktatora był drugim konsulem. Nie spróbował walnej rozprawy ze spiskowcami. Na mocy kompromisu uznano zarządzenia Cezara za dalej obowiązujące, a jego mordercy mieli nie być ścigani. Jednak z dnia na dzień opinia publiczna była coraz bardziej wrogo do nich nastawiona. Spiskowcy chyba się nie spodziewali takiego obrotu sprawy. Decymus udał się na północ, do Galii Cisalpejskiej – strategicznej prowincji, którą miał zarządzać. Można z niej było kontrolować sytuację w Italii. Nic dziwnego, że także Marek Antoniusz zapragnął objąć nad nią zarząd po zakończeniu konsulatu. Na początku 43 r. p.n.e. rozpoczął oblężenie Mutiny, w której schronił się Decymus. W tym czasie na scenie pojawił się nowy gracz. Oktawian, wnuk siostry Cezara, został adoptowany przez dyktatora w testamencie. Karierę zaczął od głoszenia haseł zemsty, by w wyniku skomplikowanej gry interesów znaleźć się pod Mutiną jako sprzymierzeniec Decymusa! Antoniusz wycofał się po kilku starciach, ale republikanie się przeliczyli. Decymus w pojedynkę ruszył w pościg za pokonanym Antoniuszem. Wtedy Oktawian, któremu senat odmówił przyznania konsulatu, ruszył na Rzym. Decymus znalazł się w pułapce. Spróbował się przedrzeć do Macedonii, gdzie stacjonował Brutus, ale został złapany i zginął w niejasnych okolicznościach. Kasjusz Dio podaje, że „gdy właśnie miano go zgładzić, zaczął rozpaczliwie lamentować i użalać się (…)”. Na ten widok jego przyjaciel Helwiusz popełnił samobójstwo, by dać staremu towarzyszowi przykład postępowania. „Wobec tego Decymus także zakończył swój żywot” – pisze historyk. To i tak najbardziej honorowa opowieść o zgonie Decymusa. Według Seneki tymczasem „mając być straconym, starał się odwlec chwilę zgonu i oddalił się dla opróżnienia żołądka, a gdy go przywołano na śmierć i kazano nadstawić kark, powiedział: »Nadstawię, bylebym tak mógł żyć!« (…). Omal nie dodał: »Żyć nawet pod władztwem Antoniusza«”. W ten czy w inny sposób, w połowie września 43 roku p.n.e., zginął jeden z najważniejszych zabójców Cezara. Czemu zapamiętano go w tak negatywny sposób? Plotki i legendy o śmierci Cezara Umniejszenie roli Decymusa nie jest nowatorstwem Szekspira czy innych nowożytnych autorów. Tendencje te widać już w źródłach starożytnych. Niejasne okoliczności śmierci dały podstawę różnym, prawdopodobnie krzywdzącym tę postać pogłoskom o niegodnym zachowaniu. Cezarianie musieli z radością podkreślać jego haniebny koniec. Tymczasem dla zwolenników republiki nie nadawał się szczególnie na ikonę walki o wolność. Był cezarianinem, poza tym poległ przed ostateczną porażką obrońców republiki w bitwie pod Filippi, która zbudowała legendę Brutusa i Kasjusza. Ci dwaj w trakcie pierwszego stulecia istnienia cesarstwa w oczach opozycyjnych senatorów stali się filozofami, wzorami cnót moralnych i nieomal męczennikami za wolność. O ile dla Seneki śmierć Decymusa jest przykładem niegodnej śmierci, o tyle Kasjusz stawiany jest za wzór wstrzemięźliwości – jako ten, który przez całe życie miał pić wyłącznie wodę! Z legendą Brutusa i Kasjusza liczono się. Na stare lata Oktawian, już jako cesarz August, w wolnym czasie układał literacką odpowiedź na Brutusową pochwałę Katona. Za panowania Tyberiusza spalono pisma Kremucjusza Kordusa, gdyż ten opozycyjny historyk za bardzo wychwalał w swoim dziele Brutusa i Kasjusza. Stara prawda głosi, że historię piszą zwycięzcy. Zwycięstwo nad Decymusem, tak jak inne sukcesy Antoniusza, zostało umniejszone. A to wymagało kolejnej degradacji zabójcy Cezara. Śmierć zabójców Cezara Niedługo po klęsce Decymusa nastąpiło porozumienie między wodzami cezarian. Oktawian, Marek Antoniusz i Lepidus zawiązali tzw. II triumwirat. W tym czasie Kasjusz i Brutus koncentrowali siły w Grecji. Do rozstrzygnięcia doszło w październiku 42 r. p.n.e. Pierwsza bitwa pod Filippi była pełna chaosu. Brutus zwyciężył na swoim odcinku Oktawiana, Kasjusz przegrał z oddziałami Marka Antoniusza. Nie chcąc dostać się do niewoli, Kasjusz kazał się zabić niewolnikowi. Brutus z trudem pozbierał resztki oddziałów Kasjusza. Obie armie obozowały naprzeciw siebie ok. 3 tygodni. Bojąc się o morale żołnierzy, Brutus zdecydował się w końcu zaatakować. Jego wojsko zostało rozbite. Ostatni obrońca republiki popełnił samobójstwo tak jak Kasjusz. Prawdopodobnie wszyscy zamachowcy, o ile nie zginęli wcześniej, polegli pod Filippi lub odebrali sobie życie w następstwie tej klęski. „Żaden z morderców nie przeżył Cezara dłużej niż trzy lata i nie zginął śmiercią naturalną” – pisał Swetoniusz. W ten sposób rodziła się ich romantyczna legenda, a Decymus zaczął popadać w zapomnienie. Ostatnie słowa Cezara Na temat ostatnich słów Cezara przed śmiercią krążyły w starożytności różne opinie: Kasjusz Dio twierdził, że zaatakowany Cezar niczego nie powiedział. Według Swetoniusza, gdy Cymber zerwał mu togę, Cezar miał krzyknąć: Ista quidem uis est! („Cóż to, gwałtu się dopuszczasz?”). Zaatakowany, miał już milczeć. Starożytni autorzy raczej nie dowierzają wersji, zgodnie z którą zaatakowany przez Brutusa Cezar miał powiedzieć po grecku: Kai sy, teknon? („I ty, dziecię?”), ale przekazują tę tradycję. Powyższe zdanie bywa niekiedy cytowane po łacinie jako Tu quoque, fili mi? Roman Żuchowicz – specjalizuje się w historii religii i badaniach nad początkami chrześcijaństwa.
Od chłopa do cesarza. Kim był Justynian Wielki
Justynian Wielki to jeden z najwybitniejszych władców w historii. Był wielkim reformatorem, strategiem i budowniczym. Za jego czasów Bizancjum przeżywało złoty okres swojego rozwoju. Jak to się stało, że człowiek z biednej, chłopskiej rodziny zrobił tak zawrotną karierę?
W tym artykule: Z nizin społecznych do władcy potężnego imperium Jak Justyn został cesarzem Justynian Wielki i Teodora – wielka miłość wbrew zasadom Wielkie reformy Justyniana Bunt, który niemal zniszczył Imperium Najwspanialsza świątynia świata Bizancjum za czasów Justyniana i Teodory Zaraza Justyniana Kres rządów i spuścizna Justynian przyszedł na świat jako Petrus Sabbatius w 482 roku w Tauresium, miejscowości znajdującej się niedaleko dzisiejszego Skopje w Macedonii Północnej. Był synem Vigilantii i Sabbatiusa, małżeństwa rolników trudniących się prawdopodobnie hodowlą świń. Zapewne świat nie usłyszałby o Petrusie Sabbatiusie, gdyby nie upomniał się o niego wuj Justyn. Rodzony brat matki Justyniana robił zawrotną karierę jako żołnierz. Ten tracki wieśniak swoją przyszłość i ambicje realizował w armii wiedząc, że dla kogoś bez pieniędzy i koneksji to jedyny sposób by zdobywać prestiżowe urzędy. Ze względu na swoje zasługi został kolejno trybunem, komesem, senatorem, a wreszcie dowódcą oddziału Excubitors, czyli najbliższej ochrony cesarza Anastazjusza I. Z nizin społecznych do władcy potężnego imperium Zyskując coraz większą władzę i pozycję Justyn potrzebował otoczyć się zaufanymi ludźmi, a na kim można bardziej polegać niż na własnej rodzinie? Tym sposobem z prowincji niemalże wprost na salony Konstantynopola wkroczył młody Petrus Sabbatius. Dzięki wujowi Petrus zdobył gruntowne wykształcenie z zakresu prawa, teologii i historii. Przyszły cesarz nie władał greką. Jego ojczystym językiem była łacina. Co prawda z czasem nauczył się mówić w tym języku, jednak jego akcent podobno było powodem do kpin na bizantyjskim, czyli greckojęzycznym dworze. Obecnie uważa się go za ostatniego bizantyjskiego cesarza, który posługiwał się łaciną. Ale oczywiście zapamiętano go nie tylko dlatego. Jak Justyn został cesarzem Cesarz Anastazjusz I zmarł bezpotomnie w 518 roku. A ponieważ nie namaścił nikogo na swojego następcę, zaczął się wyścig różnych kandydatów po koronę. Zresztą w tamtych czasach w Imperium Bizantyjskim nie istniały zasady regulujące wybór najważniejszego człowieka w państwie. W wyniku intryg, jednak głównie dzięki poparciu przekupionych żołnierzy, następcą zmarłego cesarza został Justyn. W chwili koronacji na Hipodromie nowy cesarz był już w podeszłym wieku. Miał 68 lat i bardziej niż kiedykolwiek wcześniej potrzebował zaufanych doradców. A nikt nie sprawdził się w tej roli lepiej niż Petrus Sabbatius. Zdolny młodzieniec w zaledwie 9 lat, bo tyle trwało panowanie Justyna I, zajmował kolejne, coraz bardziej prestiżowe stanowiska od dowódcy gwardii, patrycjusza, po konsula. W każdym z nich doskonale się sprawdził. Aby zabezpieczyć sukcesję, coraz bardziej schorowany Justyn usynowił Petrusa. Ten z wdzięczności dla swojego protektora przyjął imię Justynian. Końcówka panowania Justyna to faktycznie rządy Justyniana, najpierw oficjalnie koronowanego na współregenta, potem namaszczonego na władcę. 1 sierpnia 527 roku, już po śmierci Justyna, obwołano go cesarzem. Tak rozpoczęła się nowa justyniańska dynastia panująca na bizantyjskim tronie. W chwili koronacji Justynian ma 40 lat, a jego żona Teodora, koronowana na Augustę – 30. Justynian Wielki i Teodora – wielka miłość wbrew zasadom W 525 roku Justyn uchylił ustawę zabraniającą senatorom zawieranie małżeństw z kobietami niższego stanu. To utorowało Justynianowi drogę do poślubienia Teodory, tancerki, co w owych czasach było synonimem prostytutki. Jej biografia prawdopodobnie została zafałszowana przez nieprzychylnego cesarskiej parze kronikarza Prokopiusza z Cezarei. To on rozpowszechniał plotki, że cesarzowa Teodora była w młodości striptizerką, uprawiała seks z grupami mężczyzn, opowiadała sprośne dowcipy i deprawowała swoimi wdziękami urzędników cesarskich, w tym samego Justyniana. Faktem jest, że ojciec Teodory był treserem niedźwiedzi w cyrku, a matka aktorką. Ona sama wiodła artystyczne, wolne życie imając się wielu zajęć. Z całą pewnością młoda kobieta musiała zrobić ogromne wrażenie na Justynianie. Ten nie tylko porzucił dla niej swój ascetyczny tryb życia, ale też wymusił na wuju zmianę prawa, by móc poślubić ukochaną. Herosi greccy to antyczni superbohaterowie. Kim byli i jakie znaczenie mieli dla starożytnych Greków? Herosi to w mitologii greckiej półbogowie, czyli bohaterowie zrodzeni ze związku boga i człowieka. Mieli nadludzkie umiejętności i zasługi, w związku czym pozostawali otoczeni kultem staro... Teodora szybko okazała się kimś więcej niż atrakcyjną ozdobą cesarskiego tronu. Przede wszystkim była sprawnym politykiem, z którego zdaniem liczył się Justynian. Niektórzy wręcz twierdzą, że małżonkowie współrządzili Imperium, a cesarzowa w wielu sytuacjach okazywała hart ducha większy od męża. To ona podczas buntu Nika w Konstantynopolu powstrzymała Justyniana przed ucieczką z miasta, co równało się utracie władzy. Do końca życia Teodory Justynian polegał na niej i konsultował z nią wszystkie najważniejsze państwowe sprawy. Byli zgranym, kochającym się i wspierającym duetem. Wielkie reformy Justyniana Po koronacji Justynian Wielki za najpilniejszą sprawę uznał reformę prawną. Do jej przeprowadzenia zatrudnił najwybitniejsze umysły tamtych czasów. Powołaną przez niego komisją kierował prawnik Trybonian. Przejrzała ona miliony dokumentów od czasów cesarza Oktawiana Augusta do jemu współczesnych. Po 20 miesiącach pracy powstał jednolity zbiór prawa rzymskiego zwany Kodeksem Justyniana. Składał się z 12 ksiąg obejmujących zagadnienia prawa cywilnego, karnego, publicznego i kościelnego. A był to dopiero początek zmian, które miały dostosować ówczesne prawo do nowych realiów. Pierwsze wydanie Kodeksu Justyniana ukazało się w 529 roku, a w 534 roku drugie, uzupełnione o prawa dotyczące herezji, ortodoksji i pogaństwa. O tym jak wizjonerska była to decyzja i jednocześnie jak ważna świadczy fakt, że każdy obecny, skodyfikowany system prawny był wzorowany się na Kodeksie Justyniana. Cesarz równolegle z kodyfikacją państwa zajął się innymi jego problemami. A były to walka z herezjami, schizmami wewnątrz kościoła dotyczącymi dogmatów wiary, które pogrążały państwo w konfliktach. Szczególnie ścierały się sekty monofizycka (jej zwolenniczką była cesarzowa Teodora) z chalcedońską, którą reprezentował dwór cesarski. Do końca panowania cesarz starał się utrzymać między nimi coś w rodzaju równowagi, w czym bardzo pomocna była cesarzowa Teodora. Justynian rozprawił się też z pogaństwem. Cesarz uważał się za obrońcę wiary i władcę chrześcijańskiego. Pod groźbą konfiskaty mienia nakazał wszystkim obywatelom przyjęcie chrztu, a za uprawianie pogańskich kultów groziła nawet kara śmierci. Niestety, z jego rozkazu w 529 roku ze względów religijnych poza świątyniami pogańskimi zamknięto również Akademię Platońską, najważniejszą uczelnię tamtych czasów. Był to cios dla nauki. Cała myśl i wiedza zgromadzona w Akademii zniknęła z chrześcijańskiej Europy na 900 lat. Aby mieć pełnię władzy zarówno świeckiej, jak i duchowej, Justynian wprowadził cezaropapizm. Oznaczało to, że był zarówno władcą państwa, jak i zwierzchnikiem kościoła. Miał prawo zwoływać sobory i decydować o dogmatach, co nie spotkało się oczywiście z akceptacją Rzymu. Bunt, który niemal zniszczył Imperium Tempo reform wprowadzanych przez Justyniana nie podobało się wszystkim obywatelom. W 532 roku na ulicach Konstantynopola wybuchł bunt. Powstanie Nika (od słowa nika – zwyciężaj) nie tylko niemal zniszczyło stolice imperium. Doprowadziło też cesarstwo na skraj anarchii. A wszystko zaczęło się od sportu i popularnych w Konstantynopolu wyścigów rydwanów. Odbywały się one na hipodromie, a najlepsi woźnice rydwanów stawali się gwiazdami mającymi swoich wiernych fanów, którzy z czasem zorganizowali się we frakcje. W stolicy Imperium były ich cztery; Zieloni, Niebiescy, Biali i Czerwoni, przy czym Zieloni i Niebiescy byli najliczniejsi i najbardziej wpływowi. Reprezentowali oni określone stanowiska w kwestiach od religii i polityki, po sprawy dotyczące ubioru czy fryzur. Rywalizacja między nimi często doprowadzała do zamieszek po zawodach. I to właśnie takie rozruchy, nieumiejętnie opanowywane przez policję i samego cesarza, doprowadziły do wybuchu przemocy na niespotykaną wcześniej skalę. Tłum zaczął domagać się obniżenia podatków, zmniejszenia kosztów administracji, rozprawienia się z nierzetelnymi urzędnikami. Płonęły budynki, zaczęły się mordy i grabieże. Justynian całkowicie stracił kontrolę nad stolicą. Myślał nawet o opuszczeniu miasta i zapewne by to zrobił, tracąc jednocześnie władzę, gdyby nie powstrzymała go cesarzowa słowami „obym nie dożyła dnia, w którym moi poddani nie nazwą mnie panią”. Opamiętawszy się Justynian podjął decyzję o wysłaniu przeciwko buntownikom armii ze swoim zwycięskim wodzem Belizariuszem na czele. Podczas pacyfikacji powstania życie straciło 30 tys. osób, a 2 tys. wzięto do niewoli. Niestety, w wyniku zamieszek Konstantynopol został poważnie zniszczony, a zbudowana przez Konstantyna Wielkiego Hagia Sophia spalona. Aby odbudować swoją pozycję i poprawić wizerunek Justynian podjął decyzję, że w miejscu starej świątyni wzniesie nową, która stanie się najwspanialszym kościołem świata. Najwspanialsza świątynia świata Do odbudowy Hagia Sophii, czyli świątyni Mądrości Bożej, zatrudniono najbardziej genialne umysły tamtych czasów. Inwestycja miała przewyższać wszystko, co do tej pory wyszło spod ludzkiej ręki. Wśród architektów i konstruktorów znaleźli się wybitny matematyk i architekt Izydor z Miletu i równie wielki fizyk, matematyk i architekt Antemiusz z Tralles, specjalista od soczewek i pryzmatów. Dzięki nim i około 10 tys. robotników Hagia Sophia podniosła się z gruzów w zaledwie 5 lat, od 532 do 537 roku. Nową świątynia została wzniesiona na planie kwadratu i zwieńczona imponującą kopułą średnicy 31 metrów na wysokości ponad 50 metrów. Jej wnętrze wsparte na 104 kolumnach wypełniały drogocenne mozaiki wykonane z złota, srebra, szkła, ceramiki i kolorowych kamieni przedstawiające sceny z życia Jezusa, apostołów i innych ważnych postaci. Inauguracyjne nabożeństwo odbyło się 27 grudnia 537 roku. Justynian miał wówczas powiedzieć „Salomonie przewyższyłem Cię” i „Panie dziękuję, że dałeś mi szansę stworzenia takiego miejsca kultu”. Dzięki Hagia Sophii Justynian odbudował reputację, którą nadszarpnęło powstanie Nika. A sama budowla, okrzyknięta najwspanialszą świątynią świata, stała się miejscem koronacji późniejszych cesarzy i pielgrzymek ludzi z całego Bizancjum i spoza jego granic. Wraz z pracami nad Hagia Sophią trwała też odbudowa samego Konstantynopola, który stał się bardziej nowoczesnym i przestrzennym miastem. Jednak Justynian nie ograniczył się tylko do tego, potrzebny mu był kolejny sukces. Bizancjum za czasów Justyniana i Teodory Justynian pragnął odbudować potęgę Cesarstwa Rzymskiego w dawnych granicach. I był bardzo bliski realizacji swojego celu. Właściwie nikomu przed nim ani po nim się nie udało powiększyć terytorium Cesarstwa Bizantyjskiego do tak imponujących rozmiarów. Dzięki przenikliwości politycznej, zawartym traktatom pokojowym, jak chociażby tym w 532 roku z perskim królem królów Chosroesem I, mógł skupić się na kampaniach wojennych na zachodzie. Demokracja ateńska: jak kryzys zadłużenia i rozwój sztuki wojennej przyniosły światu rządy ludu W plemiennym okresie rozwoju ludzkość zwykle praktykowała pierwotną demokrację wiecową. Później, wraz z rozwojem miast i handlu, społeczeństwa mocno się zróżnicowały pod względem maj... Pierwszą wojnę rozpoczął w 533 roku przeciwko panującym w Afryce Północnej Wandalom, których stolicą była Kartagina. Na czele olbrzymiej, liczącej 15 tys. żołnierzy armii, stanął jego najwybitniejszy dowódca, Belizariusz. I to on w ciągu niecałego roku podbił dla Justyniana ich królestwo. Kolejnym celem ekspansji byli rządzący w Italii Ostrogoci, którzy zarządzali Rzymem i Rawenną. Belizariusz poradził sobie również z nimi, choć walki trwały z przerwami od 535 do 554. W ich wyniku pod panowanie Bizancjum wróciła Sycylia, w 540 roku wojska Belizariusza zdobyły Rawennę. Tam w 547 roku konsekrowano kolejne arcydzieło zbudowane z terakoty i marmuru na planie ośmioboku. Była to Bazylika Św. Witalisa z bajecznymi mozaikami, przedstawiającymi m.in. cesarza Justyniana i jego żonę Teodorę w otoczeniu dworu. Te mozaiki uznawane są za najwspanialszy przykład sztuki bizantyjskiej. Jednak wkrótce nad Cesarstwo Bizantyńskie miały nadciągnąć czarne chmury. Zaraza Justyniana Niestety, już w 536 roku pojawiły się pierwsze oznaki kryzysu, które dyskontowały militarne sukcesy armii Justyniana w Italii. Europa na ponad dekadę pogrążyła się w kryzysie klimatycznym, jednym z największych w historii ludzkości. Był on spowodowany prawdopodobnie potężnymi erupcjami wulkanów na przestrzeni kilku lat. Do atmosfery trafiły wówczas miliardy ton popiołów i pyłów, które utworzyły wokół ziemi rodzaj mgły i odcięły ją od słońca. Temperatury spadły o 2 st. C, czego konsekwencją była klęska nieurodzaju i głód. I kiedy wydawało się, że w pogrążonej w kryzysie trawionej głodem i wojnami Europie, nie może się już nic gorszego przytrafić – przyszła dżuma. Pierwsze przypadki dżumy zanotowano w 541 roku w egipskiej wiosce Tell el Farama. Jej mieszkańcy zaczęli umierać w wyniku dziwnej, bardzo zakaźnej choroby. Objawiała się ona guzami pod pachami i w pachwinach, gorączką, halucynacjami. Śmierć przychodziła szybko, po kilku dniach w ogromnych cierpieniach. Zachorował na nią sam Justynian. Jednak cesarz cudownie przeżył dżumę, nazwaną od jego imienia zarazą Justyniana. Niestety, miliony obywateli jego imperium stały się ofiarami pandemii. Podobno w jej najgorszej fazie dziennie w Konstantynopolu umierało 10 tys. osób. Dziś uznaje się, że był to najgorszy okres w historii ludzkości. Według szacunków, na dżumę mogło wówczas umrzeć nawet 100 mln ludzi na całym świecie. A liczba ludności Europy spadła o 50 do 60 proc. Miało to oczywiście fatalny wpływ na sytuację gospodarczą i społeczną w Imperium. Niemal zamarły handel i rolnictwo, z braku rąk do pracy. Imperium trawił głód i rozboje, a zwiększone podatki i obciążenia obywateli nakładane przez państwo wywoływały niepokoje społeczne. Imperium zaczęło się pogrążać w chaosie. Kres rządów i spuścizna Kolejny cios spadł w 548 roku. W wieku około 50 lat umiera cesarzowa Teodora, prawdopodobnie na nowotwór. Justynian jest zrozpaczony, pogrąża się w żałobie. Ta błyskotliwa i przenikliwa politycznie kobieta była jednym z jego najbardziej oddanych i wspierających doradców. Nie tylko potrafiła utrzymać pod kontrolą konkurujące ze sobą frakcje religijne, a także dbała o pozycję kobiet. Dzięki niej zdobyły one nowe prawa do dziedziczenia, posagu, opieki nad dziećmi. Justynian stracił nie tylko żonę, ale też przyjaciela i doradcę. Nigdy się już ponownie nie ożenił. Jednak śmierć żony była początkiem serii niefortunnych wydarzeń, których doświadczył władca. Powstrzymywane przez Teodorę frakcje religijne wszczęły niepokoje. Cesarz jako głowa kościoła zwołał nawet w 553 roku piąty sobór powszechny w Konstantynopolu, żeby załagodzić sytuację. Pragnął zjednoczyć Bizancjum pod hasłem – Jedno Cesarstwo, Jedna Religia. Chciał ustalić nowe, obowiązujące wszystkich dogmaty. Jednak sobór okazał się kosztowną porażką Justyniana. Właściwie stał się kolejnym kamykiem do ogródka rozdziału kościoła Zachodniego i Wschodniego. Czym była hellenizacja? Potęga kultury, religii i języka starożytnej Grecji Hellenizacja jako proces dotknęła większość regionów i państw, które były kolonizowane przez starożytnych Greków. Rdzenne kultury i plemiona niegreckie wskutek podbojów m.in. Aleksandra... Tymczasem również w Italii wojna toczyła się z różnym powodzeniem. Raz zwycięstwo przechylało się na stronę Ostrogotów, raz na stronę Bizantyńczyków, którzy ostatecznie w 554 roku podbili Italię. Uznali ją oficjalnie swoją prowincją ze stolicą w Rawennie. Nie wygasł też konflikt z odwiecznym wrogiem Imperium, czyli Persami. Ich król Chosroes, który pragnął być drugim Cyrusem Wielkim, najechał Sycylię, uprowadzając w niewolę tysiące mieszkańców i destabilizował sytuację w regionie. Pod koniec życia Justynian obserwował, jak jego wspaniałe dzieło powoli się rozpada. Cesarz zmarł 14 listopada 565 roku w Konstantynopolu. Odszedł bezdzietnie, zostawiając tron swojemu siostrzeńcowi, Justynowi II. Nowy cesarz okazał się tyranem i skąpcem, który nie dorównywał talentom politycznym swego wuja. Za panowania Justyniana rozwijała się sztuka, filozofia, literatura i poezja. Cesarstwo Bizantyńskie powiększyło swoje terytorium o Północną Afrykę, Południową Hiszpanię, Italię, wyspy Sardynię, Korsykę, Sycylię. Po Justynianie nie było już tak wybitnych władców. Jednak ostateczny upadek Konstantynopola nastąpił dopiero w 1453 roku, tysiąc lat po upadku Rzymu. Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Teodozjusz Wielki. Cesarz, który zakazał igrzysk i zamknął pogańskie świątynie
Teodozjusz Wielki był rzymskim cesarzem w okresie przełomu. To on w 395 roku n.e. ustalił ostateczny podział cesarstwa na wschodnio- i zachodniorzymskie. Za jego czasów odbyły się ostatnie antyczne igrzyska olimpijskie. Zakazał innych religii oprócz chrześcijaństwa.
W tym artykule: Kim był i jak wyglądał Teodozjusz Wielki? Zmagania z Germanami i Persami Reformy związane z chrześcijaństwem Śmierć Teodozjusza Wielkiego i jej konsekwencje Teodozjusz Wielki urodził się prawdopodobnie 11 stycznia 347 roku n.e. Zmarł 17 stycznia 395 roku n.e. Cesarzem był of 379 roku. Do 383 roku panował wspólnie z Gracjanem i do 392 roku z Walentynianem II, później – samodzielnie. Kim był i jak wyglądał Teodozjusz Wielki? Z przekazów wynika, że Teodozjusz nie cieszył się najlepszym zdrowiem. Był średniego wzrostu i wątłej budowy ciała. Mimo że pochodził z Hiszpanii, to miał jasne włosy. Był władcą oczytanym i wykształconym. Bardzo interesowała go historia Rzymu. Ponoć jego codzienny tryb życia był dość ascetyczny. Niewiele jadł, lubił przechadzki. Dla zdrowia wykonywał ćwiczenia fizyczne. Bywał jednak popędliwy i podejmował decyzje w gniewie. Początkowo Teodozjusz władał tylko nad wschodnią częścią imperium, a od 394 roku już nad całym cesarstwem. Zmagania z Germanami i Persami Rządy Teodozjusza upłynęły pod znakiem wojen i układów z Germanami napierającymi na granice imperium. Cesarz okazał się mistrzem dyplomacji w trudnych dla imperium czasach. Wykorzystał niesnaski między różnymi grupami barbarzyńców. Ostatecznie w 382 roku wszyscy zawarli pokój. Goci osiedli nad dolnym Dunajem i sprzymierzyli się z Rzymianami. Cesarz dążył do ich asymilacji. Gdy 386 roku kolejna fala Gotów atakowała granicę imperium, została powstrzymana przez pobratymców walczących dla Rzymu. Do śmierci Teodozjusza Goci dotrzymali warunków wspólnego porozumienia, gdyż obdarzali władcę dużym szacunkiem. Na wschodzie granicę imperium naruszali Persowie. Znajdowała się ona na obszarze dzisiejszej Armenii. Reformy związane z chrześcijaństwem Teodozjusz Wielki był gorliwym chrześcijaninem wyznania nicejskiego. W 381 roku chrześcijaństwo (katolicyzm) stało się religią państwową. Edykty z lat 391–392 w praktyce zakazywały kultu pogańskiego. Co ciekawe, czasami nie egzekwowano zakazów, gdyż władcy poszczególnych miast obawiali się rozruchów. Dopiero, gdy liczba wyznawców innych religii spadała, wzmagały się ich prześladowania. To zapewne z powodu tych edyktów w 391 roku chrześcijanie zniszczyli w egipskiej Aleksandrii słynną Bibliotekę Aleksandryjską. Nie jest to jednak do końca jasne i potwierdzone. Nie można wykluczyć, że w IV wieku Rzym nie łożył dostatecznych środków na utrzymanie biblioteki. Stopniowo zbiory niszczały i był rozkradane. Zapewne część z nich spłonęła już wcześniej w czasie podboju miasta przez Juliusza Cezara w 48 roku p.n.e., albo dopiero w VIII wieku w czasie najazdu arabskiego. W 393 roku cesarz zabronił igrzysk olimpijskich, które odbywały się co cztery lata od 776 roku p.n.e. Uczestnictwo w nich było w IV wieku dość symbolicznym aktem religijnym. W czasach cesarstwa tłum oglądający zmagania na arenach coraz rzadziej miał świadomość, że biorąc udział w igrzyskach, spełnia akt kultu. Religia była zatem pretekstem dla... rozrywki. Jednak pierwsze igrzyska skupiały się na celebracji bogów, m.in. Jowisza. Pod koniec IV wieku wielka antyczna tradycja przestała istnieć po dwunastu stuleciach. Odrodziła się dopiero w nowożytności, gdy znicz zapłonął ponownie w 1896 roku w Atenach w Grecji. Teodozjusz nakazał też zamknięcie pogańskich świątyń. Można uznać, że był to świt muzeów, bo świątynie z cennymi okazami sztuki mogły dalej istnieć, ale zakazano w nich odprawiania kultu. Można było natomiast podziwiać kunszt dawnych artystów. W praktyce w wielu miejscach doszło do dewastacji świątyń. Wówczas w cesarstwie zapanowała atmosfera nieufności, bo urzędnicy, którzy nie przeszkadzali w składaniu ofiar przez inne niż chrześcijańskie wyznania, karani byli grzywną. Za panowania Teodozjusza, wiosną 382 roku, odbył się Konstantynopolu (obecnie to Stambuł) drugi sobór powszechny w dziejach Kościoła. Potępiono na nim różnego rodzaju herezje, na przykład wykluczono wówczas arian z Kościoła Powszechnego. Doktryna negowała współistotność równość osób w Trójcy Świętej i boskość Jezusa. W konsekwencji wyznawcy uciekli z obszaru imperium i schronili się na terenach podległych barbarzyńcom. Arianizm zanikł w VII w., ale odrodził w czasie reformacji w XVI wieku. Edykty Teodozjusza uderzały też w inne sekty. Przynależność do hołdujących ascezie enkrastytów karana była śmiercią. Jej wyznawcy nie mogli wskazywać spadkobierców. Apostaci nie mogli z kolei występować w sądzie jako świadkowie. Można stwierdzić, że Teodozjusz dokończył dzieło Konstantyna Wielkego (272–337), który doprowadził do tego, że chrześcijaństwo z religii prześladowanej jeszcze w początkach IV wieku naszej ery, pod koniec wieku stało się tą dominującą. Śmierć Teodozjusza Wielkiego i jej konsekwencje Cesarz zmarł w styczniu 395 roku. Po jego śmierci nastąpił podział imperium na cześć wschodnią i zachodnią. Jego syn Arkadiusz miał władać częścią wschodnią, a zachodnią Honoriusz. Nie było jednak zamysłem Teodozjusza trwałe podzielenie imperium. Stało się jednak inaczej. Miało to poważne konsekwencje, bo imperium już nigdy nie było jednością. Zachodnie cesarstwo bardzo szybko, bo w zaledwie kilka pokoleń, uległo niemal całkowitemu załamaniu. Główną przyczyną były wpływy zewnętrzne. To migracje ludów określanych jako barbarzyńskie (Germanów i azjatyckich nomadów, Hunów i Alanów) i ich napór na prowincje imperium rzymskiego przyczyniły się do załamania się systemu obronnego i gospodarczego cesarstwa zachodniorzymskiego. W 476 roku jeden z germańskich wodzów odesłał do Konstantynopola insygnia władzy ostatniego cesarza. Cesarstwo bizantyjskie istniało dalej prawie tysiąc lat, do 1453 roku, kiedy jego stolicę zdobyły wojska tureckie. Zdaniem prof. Aleksandra Krawczuka Teodozjusz otrzymał przydomek „Wielki” chyba głównie po to, aby odróżnić go od jego wnuka o takim samym imieniu. Jednak rządził w czasach przełomu, końca jednej epoki i początku nowej. Dlatego za przełomowy moment rządzenia można ten przydomek uznać za zasłużony. Źródła: Fredouille J-C., Rachet G., Cywilizacje śródziemnomorskie. Leksykon, Książnica, Katowice 2007 Krawczuk A., Poczet cesarzy rzymskich, Iskry, Warszawa 2006 Krawczuk A. Poczet cesarzy bizantyjskich, Iskry, Warszawa 2006 Masson H., Słownik herezji w Kościele katolickim, Książnica, Katowice 1993 Ziółkowski A., Historia powszechna. Starożytność, PWN, Warszawa 2009 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Konstantyn Wielki to cesarz, który zrobił z sekty heretyków religię dominującą. Był mordercą, został świętym
Konstantyn Wielki, inaczej Konstantyn I, trwale zapisał się w historii chrześcijaństwa. Czy ten okrutny władca zasłużył jednak na status świętego?
W tym artykule: System władzy w Cesarstwie Rzymskim Konstantyn Wielki dochodzi do władzy Wolność wyznania w cesarstwie Zaangażowanie Konstantyna w rozwój chrześcijaństwa Okrucieństwo Konstantyna Wielkiego Euzebiusz z Cezarei pisał o nim, że ma „duszę po trzykroć błogosławioną, zjednoczoną z Bogiem, wolną od wszelkich ziemskich nieczystości”. Ta zjednoczona z Bogiem dusza nie przeszkadzała mu wydać rozkazu zamordowania żony, syna, teścia i szeregu dalszych krewnych. Pod względem morderczych zapędów mógł z nim rywalizować tylko niesławny Neron. Ale Neron traktowany jest w oczach potomnych jako ucieleśnieniem zła i degeneracji. Tymczasem Konstantyn Wielki został wyniesiony na ołtarze i ogłoszony świętym. W byciu arcychrześcijańskim cesarzem nie przeszkadzał mu nawet fakt, że chrzest przyjął na łożu śmierci. System władzy w Cesarstwie Rzymskim Konstantyn nie powinien zostać cesarzem. Jego ojciec, Konstancjusz Chlorus, nie miał prawa mianować syna na to stanowisko. Wcale nie dlatego, że urodzony w 272 roku Konstantyn był jego synem ze związku ze świętą Heleną, córką karczmarza. Potem Konstancjusz oddalił ją, gdy pojął za żonę Teodorę, córkę ówczesnego augusta Maksymiliana. Ale dlatego, że wówczas w Cesarstwie Rzymskim panowała tetrarchia. To specyficzny system rządów, który zakładał równoczesne sprawowanie władzy przez czterech panujących: dwóch noszących tytuł augusta i dwóch władców niższej rangi z tytułem cezara. Było to wynikiem trudności sprawowania władzy nad ogromnym imperium przez jednego władcę. A także faktu, że lepiej było oddać część władzy niż pozwolić na wybuchy wojen domowych. Każdy august miał sobie znaleźć cezara, z którym dzielił władzę i który miał być jego następcą. Cezar, zostając augustem, również miał mianować nowego cezara i tak miało to trwać. Konstantyn Wielki dochodzi do władzy Gdy Konstancjusz Chlorus został jednym z dwóch augustów, stanowisko cezarów przejęli Flawiusz Sewer oraz Maksymin Daja. Konstantyn, który w przyszłości miał zyskać przydomek „Wielki”, został pominięty. Był jednak, jak przystało na syna augusta, ustosunkowany i brał udział w kampaniach prowadzonych przez legiony rzymskie. Właśnie jedna z takich kampanii zaważyła na tym, że zdecydował się zawalczyć o władzę. 34-letni Konstantyn dołączył do ojca prowadzącego walki przeciwko Piktom w Brytanii. August odniósł zwycięstwo, po którym wycofał się do Yorku. Tam zmarł, zostawiając synowi stery państwa i legiony. To właśnie legiony ogłosiły Konstantyna nowym augustem, z pominięciem całej procedury tetrarchii. Jak łatwo się domyślić nie spodobało się to ani panującemu drugiemu augustowi Galeriuszowi, ani cezarom. Obawiając się jednak rozlewu bratniej krwi i wyniszczającej wojny domowej, Galeriusz poszedł na znaczne ustępstwa. I choć nie zgodził się, by Konstantyn przyjął tytuł augusta, obdarował go władzą cezara. Oddał mu we władanie kraje za Alpami – Galię, Brytanię i Hiszpanię. To rozjuszyło kolejnych wodzów i tak tetrarchia zaczęła się chwiać. W 307 roku Konstantyn sprzymierzył się z innym uzurpatorem – Maksencjuszem. Aby przypieczętować sojusz, Konstantyn pojął za żonę jego siostrę – Faustę. Jednak sojusz nie trwał długo. W 312 roku pokonał wojska Maksencjusza w bitwie pod Turynem. Do kolejnej wielkiej bitwy doszło w tym samym roku przy moście Mulwijskim nieopodal Rzymu. Chociaż Konstantyn dysponował mniejszymi siłami, zwyciężył, a sam Maksencjusz zakończył swój żywot w wodach Tybru. Tym samym Konstantyn został jedynym władcą rzymskiego zachodu. Wolność wyznania w cesarstwie Rok później, w 313 roku, Konstantyn wydał tzw. edykt mediolański. Dawał on wolność wyznawania wiary na terenie wschodniego i zachodniego Cesarstwa Rzymskiego. Edykt wydał wspólnie z władającym wschodem Lincjuszem. Skutkiem nowego prawa było uznanie chrześcijaństwa jako religii dopuszczalnej, której wyznawanie nie było już wyjęte spod prawa. Przesadą jest jednak mówienie, że edykt ten uczynił z chrześcijaństwa religię państwową. Wystarczy przytoczyć ten fragment pisma: „Gdy tak ja, cesarz Konstantyn Wielki, i jak również ja, cesarz Licyniusz August (…) postanowiliśmy między innymi zarządzić to, cośmy dla wielu ludzi uważali za konieczne między innymi zarządzeniami, zdaniem naszym dla wielu ludzi korzystnymi, wydać przede wszystkim i to, które do czci bóstwa się odnosi, a mianowicie chrześcijanom i wszystkim dać zupełną wolność wyznawania religii, jaką kto zechce. W ten sposób bowiem bóstwo w swej niebieskiej siedzibie i dla nas, i dla wszystkich, którzy naszej poddani są władzy, zjednać będzie można i usposobić łaskawie”. Zaangażowanie Konstantyna w rozwój chrześcijaństwa Innymi słowy, monarchom zależało na tym, by w ogromnym imperium panowała wolność religijna. Jednak Konstantyn mocno zaangażował się w rozwój ruchów chrześcijańskich. Faktycznie można więc śmiało wysnuć wniosek, że to jego bezpośrednie wsparcie doprowadziło do tego, że chrześcijaństwo z religii prześladowanej jeszcze w początkach IV wieku naszej ery, pod koniec wieku stało się tą dominującą. Rok po wydaniu edyktu mediolańskiego Konstantyn zwołał Synod w Arles – pierwsze reprezentatywne spotkanie biskupów chrześcijańskich w Cesarstwie Zachodniorzymskim. Po śmierci Licyniusza w 324 roku, gdy został jedynym władcą olbrzymiego imperium, przewodniczył ekumenicznemu Soborowi Nicejskiemu. Mianował biskupów i dobitnie pokazał, że to on rozdaje karty. Mimo tej ewidentnej ingerencji politycznej w ruch religijny, prześladowani do niedawna chrześcijanie byli zachwyceni. Cesarz zlecił też Euzebiuszowi z Cezarei przygotowanie 50 egzemplarzy Biblii, co tenże opisał w „Żywocie Konstantyna” w następujący sposób: „Uznałem za stosowne wskazać Twojej Roztropności, abyś profesjonalnym kopistom, dobrze znającym się na sztuce, polecił przepisać na starannie przygotowanych pergaminach, w sposób czytelny i w poręcznej, przenośnej formie, pięćdziesiąt kodeksów Świętych Pism, których przygotowanie i użytek uważasz za niezbędny dla nauczania Kościoła”. I tylko inne części biografii tegoż arcychrześcijańskiego monarchy sprawiają, że trudno wierzyć w jego nawrócenie. Okrucieństwo Konstantyna Wielkiego Konstantyn lekką ręką wydawał wyroki śmierci. Nakazał m.in. zgładzenie swojego teścia oraz pierworodnego syna, którego macocha oskarżyła o gwałt. Macochę, czyli Faustę, również nakazał zamordować, bo nie miał pewności, czy jej oskarżenia były prawdziwe. Kazał też stracić dwóch szwagrów i jednego, zaledwie 11-letniego siostrzeńca. Chociaż w edykcie mediolańskim głosił równość wszystkich religii, był wrogiem wiary starotestamentowej. Zakazał Żydom wstępu do Jerozolimy. Ten człowiek, który bez wątpienia zmienił świat, miał – wedle legend – nawrócić się przed słynną bitwą przy moście Mulwijskim. Mimo to chrzest przyjął dopiero na łożu śmierci w 337 roku. Niektórzy twierdzą, że czekał z tym tak długo, bo tylko chrzest mógł zmazać jego liczne grzechy. Konstantyn Wielki pozostawił też po sobie coś jeszcze, miasto swojego imienia, nową stolicę Cesarstwa Wschodniego. Leżący na styku Europy i Azji Konstantynopol, najwspanialsze z miast, które trwało tysiąc lat, aż do chwili, gdy sięgną po nie Mehmed II Zdobywca. Ale to już całkiem inna historia. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kim byli cesarze rzymscy? To prawdziwy gabinet osobliwości: od erotomanów po szaleńców
Cesarze rzymscy do dziś wzbudzają ogromne zainteresowanie historyków i nie tylko. Trzeba przyznać, że niektórzy z nich mieli wyjątkowo barwne życie. Kto zaszkodził, a kto pomógł imperium?
W tym artykule: Ilu było cesarzy Rzymu? Najwybitniejsi cesarze rzymscy Kaligula – najgorszy cesarz rzymski? Kto był ostatnim cesarzem Rzymu? Dlaczego upadło Cesarstwo Rzymskie? Ciekawostki o cesarzach Rzymu Cesarze rzymscy wzbudzali skrajne emocje. Od uwielbienia, przez postrach po niechęć. Choć było ich kilkudziesięciu, do dziś historycy wspominają ledwie garstkę z nich. Którzy cesarze rzymscy najbardziej zasłużyli się imperium? Ilu było cesarzy Rzymu? Pierwszym cesarzem był Oktawian August – syn Gajusza Oktawiusza, wnuk siostry Juliusza Cezara. Dla porządku: w 27 r. p.n.e. Oktawian przyjął tytuł Augusta, zostając pierwszym cesarzem Rzymu. To wydarzenie jest uważane za początek Imperium Rzymskiego. Mówi się, że zastał Rzym ceglany, a zostawił marmurowy. W końcu to on ustalił granice Cesarstwa na Dunaju i Renie. Powiększył też państwo o nowe prowincje, w tym: Egipt i Dalmację-Illyricum. Jego inne zasługi to zorganizowanie nowoczesnej armii, przeprowadzenie reformy podatkowej oraz nowego spisu ziem i obywateli. Oktawian August był również zwolennikiem rozwoju kultury i sztuki. Pierwszy cesarz Rzymu nie doczekał się męskiego potomka. Na następcę wybrał Tyberiusza, syna swojej trzeciej żony Liwii, dla którego był przybranym ojcem. Był to zaledwie początek panowania mężczyzn nad Imperium Rzymskim. Łącznie przez 503 lata tytuł cesarza miało 77 władców. Co ciekawe, wielu z nich zostało zamordowanych. Źródła mówią, że tragiczny los spotkał prawie połowę rządzących. Najwybitniejsi cesarze rzymscy Trudno jednoznacznie orzec, który cesarz Rzym był najbardziej wybitny. Najczęściej tytuł ten przypisuje się jednak Trajanowi. Ponoć jego dewiza brzmiało następująco: „chcę być takim cesarzem dla obywateli, jakiego chciałbym mieć, będąc obywatelem”. Takie słowa zobowiązują, ale Trajan podołał wyzwaniu. Według historyków to właśnie za jego panowania Rzym stał się najwspanialszą metropolią świata. Przyczynił się do tego, rozbudowując Circus Maximus. Dodatkowo wybudował nowe forum w Rzymie oraz zmodernizował port w Ostii. Trajan był drugim z tak zwanych pięciu dobrych cesarzy. Jego rządy poprzedził Nerwa. Po Trajanie cesarzami byli kolejno: Hadrian, Antonin Pius, Marek Aureliusz. Wszyscy należeli do dynastii Antoninów, którzy panowali w latach 96–180. Mówi się, że to złoty wiek rzymskiego państwa. W tym czasie sukcesja następowała w sposób pokojowy – cesarze adoptowali następców. Kaligula – najgorszy cesarz rzymski? Oczywiście w historii Cesarstwa Rzymskiego nie brakuje szczególnie kontrowersyjnych władców. Pod tym względem prym wiedzie Kaligula. Co ciekawe, początkowo zapowiadał się bardzo dobrze, a lud pokładał w nim ogromne nadzieje. Jako 25-letni cesarz pozwolił na powrót skazanych przez Tyberiusza na zesłanie i anulował trwające jeszcze procesy. Nie akceptował donosów. Wrócił do jawności finansów i publikowania rachunków państwowych, czego zaniechał jego poprzednik. Niestety, niedługo po objęciu władzy Kaligula zachorował. Nie wiadomo, z jaką chorobą mierzył się Kaligula. Historycy sugerują, że mogło to być silne załamanie nerwowe lub schorzenie mózgu. To tłumaczyłoby nagłą zmianę jego polityki... Wiadomość o jego problemach zdrowotnych Kaliguli bardzo zasmuciła Rzymian. Nie brakowało ofiar proszących o uzdrowienie cesarza. Jesienią 37 r. n.e. Kaligula zaczął nakazywać popełnianie samobójstw. Tak pozbył się między innymi Tyberiusza Gamellusa. Według testamentu poprzedniego cesarza miał dzielić z nim władzę. Tak też usunął z tego świata swoją kochankę, a nawet własnego teścia. Zaczął również opróżniać zasobny skarbiec cesarstwa, a gdy brakowało pieniędzy, zlecał konfiskaty wielkich majątków pod wydumanymi pretekstami. Kaligula zasłynął też wieloma szaleństwami. Między innymi piciem pereł rozpuszczonych w occie. Miał prowadzić bardzo niemoralne życie, włączając w to kazirodcze stosunki. Kto był ostatnim cesarzem Rzymu? Ostatni cesarz zachodniorzymski to Flawiusz Romulus Augustus. Przeciwnicy nazywali go „Auguścikiem” lub „cesarzątkiem”. Ironicznie zdrobnienia nie były przypadkowe. W chwili objęcia władzy miał zaledwie 12 lat. Faktyczne rządy sprawował jego ojciec Orestes, który był naczelnikiem wojsk. Cesarz wschodniorzymski Zenon w ogóle nie uznawał władzy Flawiusza Romulusa Augustusa. Romulus Augustulus został obalony przez germańskiego wodza Odoakra niespełna rok po otrzymaniu tytułu cesarza. Datę 4 września 476 roku do dziś uznaje się za symboliczny koniec Rzymskiego Imperium. Dlaczego upadło Cesarstwo Rzymskie? Upadek Cesarstwa Rzymskiego od wieków fascynuje historyków. Eksperci wskazują na różne powody porażki imperium. Jedni winią powstanie chrześcijaństwa, inni uważają, że Imperium wykończył napływ „barbarzyńców” z północy i zachodu. Byli to Wizygoci, Ostrogoci, Wandalowie, Hunowie, Frankowie i Alanie. Co prawda Cesarstwo Rzymskie uchodziło za militarną potęgę, jednak częste ataki z zewnątrz mocno je osłabiły. Dodatkowym ciosem było przejęcie przez Wandalów części szlaków handlowych na Morzu Śródziemnym. Wówczas Imperium zaczęło tracić kontrolę nad Europą. Zgubne dla Cesarstwa mogły być również jego rozmiary. Terytorium rozciągającym się od Oceanu Atlantyckiego aż po Eufrat trudno było zarządzać logistycznie i administracyjnie. Jak powstał Rzym? Historia założenia starożytnego imperium do dziś jest niejasna Jeszcze nie tak dawno temu geneza powstania Wiecznego Miasta była przedmiotem licznych dyskusji, toczonych między przedstawicielami różnych dziedzin nauki. Dzięki ich pracy, dziś wiemy całki... Ciekawostki o cesarzach Rzymu Cesarze mieli elitarną jednostkę żołnierzy, nazywaną Gwardią Pretoriańską. Hadrian spędził więcej czasu, podróżując po Imperium niż w Rzymie za swojego panowania. Cesarz Karakalla miał obsesję na punkcie Aleksandra Wielkiego. Wierzył nawet, że jest reinkarnacją Macedończyka. Cesarz Honoriusz zakazał igrzysk gladiatorów na początku V wieku. Antonin Pius podczas swego 23-letniego panowania prawie nigdy nie opuszczał stolicy. Wolał zostać w domu i wysyłać gubernatorów i generałów, aby załatwiali sprawy prowincji. Heliogabal miał prowadzić skrajnie rozwiązłe życie. Plotkowano, że przebierał się za kobietę i prostytuował. Karus prawdopodobnie zginął rażony piorunem niedługo po zdobyciu Ktezyfonu. Aleksander Sewer był tak podatny na wpływ swojej matki, że to w zasadzie ona kierowała imperium. Przyniosło to zgubę obojgu. Zostali zabici przez spiskujące wojsko. Kommodus występował w Koloseum jako gladiator. Pod koniec panowania kazał się nawet uznać za nowe wcielenie Herkulesa. Wespazjan nakazał usunąć z Rzymu stoików.