Rydwanem w zaświaty. Archeolodzy przebadali wyjątkowy grób celtyckiego wojownika
Złota biżuteria i etruska ceramika towarzyszyły w ostatniej drodze celtyckiemu wojownikowi. W niemieckiej Hesji archeolodzy odkryli jego spektakularny grób. Pochowano go wraz z jego powozem – takie znaleziska to prawdziwa rzadkość.
Kultura celtycka do dzisiaj fascynuje. Lud ten zajmował duże obszary Europy Zachodniej i Środkowej w I tysiącleciu p.n.e. Celtowie zamieszkiwali również tereny obecnej Polski od ok. 400 do ok. 120 r. p.n.e. Najwięcej dowodów na to pochodzi z południa naszego kraju. Wśród nich jest najstarsza znana z Polski kostka do gry. Tymczasem niemieccy archeolodzy ogłosili ważne znalezisko związane z tą społecznością, dokonane w regionie Hesji. Pochodzi z wczesnego okresu lateński przypadającego w przybliżeniu na lata 450–250 p.n.e. Energia słoneczna „odkrywa” pradzieje Do tego znaleziska doszło w Bad Camberg podczas badań poprzedzających budowę farmy fotowoltaicznej. Zespół firmy SPAU GmbH przeprowadził prace w ciągu zaledwie dwóch tygodni, co pozwoliło na sprawne zabezpieczenie znaleziska bez wstrzymywania inwestycji. Wykopaliska były poprzedzone badaniami geofizycznymi, dzięki temu archeolodzy wiedzieli, że coś ważnego skrywa się pod ziemią. Nie spodziewali się jednak natrafić na tak bogato wyposażony grób. Złoto, broń i etruskie wpływy Wnętrze grobu skrywało przedmioty świadczące o niezwykłym bogactwie zmarłego. Odnaleziono masywną złotą biżuterię o prostej formie oraz pozostałości oręża. Wyjątkowym znaleziskiem jest etruskie naczynie z brązu o charakterystycznym wylewie, będące luksusowym importem z Półwyspu Apenińskiego, czyli dzisiejszych Włoch. Obecność takich przedmiotów dowodzi, że celtyckie elity z regionu Taunus brały czynny udział w dalekosiężnej wymianie handlowej z basenem Morza Śródziemnego. Naukowcy wykonali zdjęcia rentgenowskie oraz tomografię komputerową (CT) wydobytych bloków ziemi. Skany te ujawniły obecność kolejnych darów grobowych, które nie zostały jeszcze wydobyte. Oznacza, to że lista uzbrojenia może zostać rozszerzona w toku dalszych badań. Pochówek z własną „bryką” Kluczowym elementem odkrycia jest obecność dwukołowego pojazdu – wozu pełniącego funkcję rydwanu. W grobie zidentyfikowano żelazne obręcze kół, okucia piast oraz nakładki na osie wykonane z metali kolorowych. W Hesji pochówki wozowe są niezwykle rzadkie i można je policzyć na palcach jednej ręki. W innych regionach Europy też nie są częste. Fakt, że wojownika pochowano wraz z jego pojazdem świadczy o jego potędze. Ważny mężczyzna Pochowany w Bad Camberg mężczyzna był bez wątpienia osobą o wyjątkowej pozycji społecznej. Archeolodzy określają znalezisko jako grobowiec elitarny. Zmarły Celt prawdopodobnie sprawował władzę polityczną i militarną nad okolicznymi ziemiami. – Odkrycie w Bad Camberg doskonale wpisuje się w bogate dziedzictwo epoki żelaza w Hesji. (…) Nowe znalezisko może jeszcze poszerzyć tę wiedzę. Dostarcza istotnych informacji na temat elit społecznych, kunsztu rzemiosła, kontaktów ponadregionalnych oraz obyczajów pogrzebowych w młodszej epoce żelaza – podkreślił Christoph Degen, sekretarz stanu w Ministerstwie Nauki, Badań, Kultury i Sztuki w Hesji. Źródło: Denkmal Hessen Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Celtowie władali Europą na długo przed Rzymem. Do upadku ich potęgi przyczynił się Juliusz Cezar
Celtowie byli znakomitymi metalurgami i kowalami, jako wojownicy nie mieli sobie równych. Od około 1200 roku p.n.e. kontrolowali rozległe tereny Europy – od współczesnej Polski aż po Półwysep Iberyjski i Irlandię. Kres ich panowaniu położyły rzymskie legiony.
Spis treści: Od Brytanii po Azję Mniejszą Druidzi, czyli ci, którzy znają dęby Boski kowal Goibhniu Medycyna celtycka Celtowie – urbaniści Europy Celtowie na ziemiach polskich Celtami nazywa się zbiór plemion indoeuropejskich, dzielących wspólne tradycje językowe i kulturowe. Kontrolowali rozległe terytoria Europy od około 1200 r. p.n.e. do 400 r. n.e., od Irlandii i Szkocji po Anatolię oraz od Niderlandów po Hiszpanię i Włochy. Główne społeczności celtyckie obejmowały Galów, Celtyberów i Gallaeków z Półwyspu Iberyjskiego, Brytów i Piktów z Brytanii i Irlandii oraz Galatów z Anatolii. Archeolodzy zdobyli większość informacji o Celtach z dwóch głównych stanowisk archeologicznych: Hallstatt w Niemczech (800–450 p.n.e.) oraz La Tène w Szwajcarii (450 p.n.e.–50 n.e.). Od Brytanii po Azję Mniejszą Celtowie osiągnęli szczyt swoich wpływów i ekspansji terytorialnej w IV wieku p.n.e., zajmując ziemie rozciągające się przez całą Europę – od Brytanii po Azję Mniejszą. Od III wieku p.n.e. datuje się okres upadku i rozpadu cywilizacji celtyckiej. Kres panowania Celtów na kontynencie europejskim wiąże się z podbojem Galii przez Juliusza Cezara (58–51 p.n.e.). W Brytanii i Irlandii ten proces przebiegał wolniej, ale tradycyjna kultura była stopniowo osłabiana pod naciskiem politycznego podporządkowania się Rzymowi, a potem średniowiecznej Anglii. Dziś języki celtyckie są używane jedynie na zachodnich krańcach Europy, na ograniczonych obszarach Irlandii, Szkocji, Walii i Bretanii (w tym ostatnim przypadku głównie w wyniku migracji z Brytanii od IV do VII wieku n.e.). Nic więc dziwnego, że burzliwa i nierówna historia Celtów wpłynęła na sposób udokumentowania ich kultury i religii. Druidzi, czyli ci, którzy znają dęby Organizacja społeczna Celtów opierała się na systemie plemiennym o wielopoziomowej hierarchii. Władca każdego plemienia pełnił funkcję króla lub królowej. Społeczeństwo dzieliło się na trzy główne warstwy: wodzów, wojowników i druidów. Druidzi (od celtyckiego druwid – dru, czyli dąb i wid, czyli znać, wiedzieć) pełnili funkcje kapłanów, sędziów i uczonych, duchowych przywódców, mediatorów oraz strażników wiedzy kulturowej. Rekrutowali się z warstwy wojowników, ale stali wyżej od nich w hierarchii. Dlatego rozróżnienie Juliusza Cezara między druidami (ludźmi religii i nauki), equites (wojownikami) i plebs (ludem) jest dość trafne. Jak w innych systemach indoeuropejskich, rodzina miała charakter patriarchalny. Podstawą gospodarki Celtów było rolnictwo mieszane, a z wyjątkiem czasów niepokojów typową formą były pojedyncze gospodarstwa. Z powodu dużych różnic terenu i klimatu w niektórych regionach hodowla bydła była ważniejsza niż uprawa zbóż. Grody na wzgórzach zapewniały schronienie, ale wojna była zazwyczaj otwarta i polegała zarówno na pojedynczych wyzwaniach i pojedynkach, jak i na walce ogólnej. Sztuka La Tène świadczy o estetycznych walorach kultury Celtów, a muzyka i wiele form ustnej twórczości literackiej były przez nich wysoko cenione. Boski kowal Goibhniu Celtowie należeli do pierwszych ludów w Europie, które na szeroką skalę wykorzystywały żelazo. Właśnie to dawało im przewagę zarówno militarną, jak i gospodarczą. Celtyckie kuźnie były stosunkowo proste, ale bardzo funkcjonalne. Składały się głównie z paleniska do rozgrzewania metalu, miechów zwiększających temperaturę ognia, kowadła oraz podstawowych narzędzi kowalskich. W kuźniach wytwarzano broń, taką jak miecze i włócznie, elementy uzbrojenia, narzędzia rolnicze oraz ozdoby o charakterystycznym, bogato zdobionym stylu lateńskim. Kowale zajmowali wysoką pozycję w społeczeństwie, a ich umiejętności często postrzegano jako niemal magiczne. W mitologii pojawia się nawet boski kowal, Goibhniu. Sam proces obróbki metalu miał niekiedy znaczenie rytualne, a ogień symbolizował siłę i przemianę. Dlatego wyroby metalowe, zwłaszcza broń, bywały składane jako ofiary, na przykład w jeziorach. Panteon celtycki obejmował setki bóstw, takich jak Lugh, Morrigan i Brigid, związanych z naturą, wojną i płodnością. Kobiety w społeczeństwie celtyckim miały większy wpływ niż w innych przedchrześcijańskich społecznościach europejskich – mogły posiadać majątek, praktykować medycynę i inicjować rozwody. Medycyna celtycka Celtowie wykorzystywali szeroką wiedzę o roślinach leczniczych, takich jak naparstnica, jagody jałowca, dziki czosnek czy wodorosty. Uzdrowiciele i druidzi stosowali także jemiołę oraz inne święte rośliny lecznicze, jak krwawnik i kora wierzby. Kora wierzby zawiera salicynę – substancję będącą prekursorem współczesnej aspiryny – dlatego prawdopodobnie używano jej do łagodzenia bólu i obniżania gorączki. Krwawnik stosowano do tamowania krwawienia. Podczas ceremonii uzdrawiania wypowiadano święte zaklęcia, składano ofiary i używano magicznych amuletów. Znaleziska archeologiczne wskazują, że w leczeniu wykorzystywano także święte źródła. Na stanowiskach pogrzebowych odkryto ślady trepanacji, czyli wiercenia otworów w czaszce. Badania archeologiczne ujawniły wiele przypadków zaawansowanych praktyk medycznych. Analiza rannego celtyckiego wojownika z epoki żelaza wykazała, że przeżył poważny uraz miednicy dzięki zaawansowanemu leczeniu, co świadczy o wysokim poziomie wiedzy chirurgicznej i opieki nad rannymi – wbrew powszechnym wyobrażeniom o medycynie starożytnej. W leczeniu ran stosowano naturalne substancje, takie jak miód, ze względu na jego właściwości antybakteryjne. Woda była uznawana zarówno za świętą, jak i leczniczą. Jeziora, rzeki i strumienie postrzegano jako posiadające właściwości uzdrawiające, dlatego kąpano się w nich lub pito ich wodę w celach zdrowotnych. Niektórzy odprawiali rytuały wokół studni, składając ofiary bóstwom wody, które uważano za odpowiedzialne za choroby. Celtowie – urbaniści Europy Wiele współczesnych europejskich miast powstało właśnie za sprawą osadnictwa celtyckiego. Współczesna stolica mody – Mediolan – został założony około 600 r. p.n.e. przez plemię Insubrów jako Mediolanum. Do grupy miast założonych przez Celtów należą też Belgrad, związany z ludem Trewerów Trewir w Niemczech oraz Moguncja, której początki sięgają terenów zamieszkanych przez Celtów jeszcze przed przybyciem Rzymian. W Italii liczne miasta mają celtyckie korzenie, m.in. Bolonia, rozwijana przez plemię Bojów, Bergamo, Brescia założona przez Cenomanów oraz Mantua, której początki wiążą się z osadnictwem celtycko-etruskim. Na zachodzie Europy do takich ośrodków należą Nantes we Francji, związane z plemieniem Namnetów, Lugo w Hiszpanii, położone w regionie o silnych tradycjach celtyckich oraz Óbidos w Portugalii, którego początki sięgają III w. p.n.e. Nie należy też zapomnieć o Wyspach Brytyjskich. Do najważniejszych osad celtyckich należą: Londyn, który przed rzymskim Londinium funkcjonował jako osada celtycka, Edynburg, wywodzący się z celtyckiej twierdzy Din Eidyn oraz York, gdzie istniała wcześniejsza osada plemienia Brigantów. W Irlandii przykładem jest Dublin, którego nazwa pochodzi od celtyckiego „Dubh Linn” („czarna sadzawka”), a także Galway i Cork, zbudowane na terenach zamieszkiwanych przez ludy celtyckie. W Walii ważnym ośrodkiem jest Cardiff, którego okolice były zasiedlone przez Celtów jeszcze przed przybyciem Rzymian. Choć wiele z tych miast zostało później przekształconych przez Rzymian i inne ludy, ich najstarsze korzenie sięgają właśnie kultury celtyckiej. Celtowie na ziemiach polskich Choć dziś często nie kojarzy się go z Celtami, również Kraków wykazuje ślady ich obecności. Badania archeologiczne ujawniły, że ludy celtyckie zamieszkiwały okolice miasta, a pobliskie wzgórza mogły być przez nie wykorzystywane jeszcze przed powstaniem późniejszego ośrodka słowiańskiego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wczesni-celtowie-dziedziczyli-wladze-za-posrednictwem-kobiet-zdradzaja-to-badania-genetyczne-c3b05ec.png" width="1200" height="630" alt="Wcześni Celtowie dziedziczyli władzę za pośrednictwem kobiet. Zdradzają to badania genetyczne" title="Wcześni Celtowie dziedziczyli władzę za pośrednictwem kobiet. Zdradzają to badania genetyczne" /> Celtowie zamieszkiwali głównie współczesny Śląsk i Małopolskę. Pojawili się na tych terenach około 400 p.n.e. i pozostali do ok. 120 r. p.n.e., Przynieśli ze sobą rozwiniętą kulturę lateńską oraz liczne innowacje technologiczne. Wprowadzili m.in. udoskonaloną metalurgię żelaza, srebra i złota, koło garncarskie, zaawansowane techniki rolnicze, takie jak radło czy żarna obrotowe, a także nowe formy rzemiosła. Ich osadnictwo koncentrowało się na żyznych terenach lessowych. Ważne ośrodki znajdowały się w rejonie Góry Świętej Anny, na Płaskowyżu Głubczyckim oraz właśnie w okolicach Krakowa. Ślady osadnictwa celtyckiego odkryto także na Kujawach. Celtowie kontrolowali istotne szlaki handlowe, w tym tzw. bursztynowy szlak i tworzyli ufortyfikowane osady zwane oppidami, których pozostałości odnaleziono m.in. w rejonie Nowej Huty oraz na Śląsku Opolskim i Dolnym. Początkowo dominowali nad lokalną ludnością, lecz z czasem zaczęli się z nią mieszać, współtworząc kulturę przeworską i ulegając stopniowej asymilacji. Ostatecznie zniknęli z tych terenów około II wieku p.n.e. pod naporem ludów germańskich, takich jak Cymbrowie i Teutoni. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Ten dzień w lutym zapowiada wiosnę. Ma związek z celtycką boginią płodności
Imbolc, starożytne święto celtyckie obchodzone 1 lutego, to czas światła, płodności i duchowego oczyszczenia. Oto jak dawniej i dziś wita się nadchodzącą wiosnę.
Spis treści Pochodzenie Imbolc Komu oddaje cześć Imbolc? Jak Brigid zmieniała się z czasem Współczesne pogańskie tradycje Imbolc Od stuleci to celtyckie święto zapowiada nadejście wiosny poprzez ogień, światło i rytuały. Kiedy dni zaczynają się wydłużać, tysiące ludzi gromadzi się w Irlandii i Szkocji, by świętować powrót światła po długiej, ciemnej zimie. Gaelickie święto Imbolc należy do najwcześniejszych obchodów początku wiosny na świecie. Imbolc przypada 1 lutego – pomiędzy przesileniem zimowym (Yule) a równonocą wiosenną (Ostara). To starożytne celtyckie święto odnowy i narodzin. W tradycjach celtyckich ogień symbolizuje odradzanie się, płodność i oczyszczenie. W czasie Imbolc często zapala się świece, organizuje ogniska we wspólnych przestrzeniach oraz celebruje sezonową zmianę – coraz więcej światła i cieplejsze dni. Jakie są kluczowe tradycje Imbolc i dlaczego świętuje się je właśnie wtedy? Oto wszystko, co warto wiedzieć o święcie, które otwiera drzwi wiośnie. Pochodzenie Imbolc Imbolc jest jednym z czterech świąt ognia w obrębie koła roku w neopogańskim kalendarzu. Koło roku tworzy osiem świąt: cztery związane ze zmianą pór roku oraz cztery tzw. dni pośrednie (święta ognia) – Imbolc, Beltane, Lughnasadh i Samhain. Wyznaczają one punkty „w połowie drogi” między przesileniami a równonocami. Słowo Imbolc tłumaczy się ze staroirlandzkiego jako „w brzuchu”. To nawiązanie do płodności i oczyszczenia – zarówno u ludzi, jak i w naturze – gdy wiosna zaczyna się wyraźniej zaznaczać. Pierwsza wzmianka o Imbolc pojawia się w literaturze irlandzkiej, w sadze znanej jako „Cykl usterski”. Uważa się, że została spisana między VIII a XI wiekiem. To zbiór opowieści przekazywanych ustnie, które dopiero później zapisali średniowieczni skrybowie. W sadze czytamy: – Nikt nie przejdzie przez ten kraj, jeśli nie zazna bezsenności od Samain (Samhain), kiedy lato kładzie się do spoczynku, aż do Imbolc, gdy na początku wiosny doi się owce, i od Imbolc do Beltine (Beltane) na początku lata, i od Beltine do Bron Trogain, w jesiennej żałobie ziemi. Komu oddaje cześć Imbolc? Święto jest poświęcone bogini Brigid – córce Dagdy, wodza bogów. Brigid, znana jako Potrójna Bogini, łączona jest z kowalstwem, poezją, uzdrawianiem, płodnością i proroctwem. Ponieważ Imbolc wywodzi się ze świata celtyckiego sprzed chrystianizacji, pierwotnie celebruje Brigid jako boginię. Budząca się po zimie ziemia wiąże się z jej związkiem z płodnością oraz nadejściem cieplejszych miesięcy. Za ważne znaki początku Imbolc uznawano m.in. pierwsze pędy czosnku niedźwiedziego oraz start produkcji mleka u krów. Odwołania do białych krów, owiec i świeżego mleka podkreślają także motywy oczyszczenia i płodności. Dawne tradycje i rytuały Imbolc obejmowały m.in. rozpalanie ognisk, by „rozmrozić” zamarzniętą ziemię. Wieszano też Krzyż Brigid – o czterech równych ramionach – nad drzwiami lub pod belkami stropu jako ochronę domu. Wynoszono na zewnątrz świętą tkaninę, aby Brigid mogła ją pobłogosławić uzdrawiającą energią. Wsłuchiwano się również w śpiew ptaka – konkretnie skowronka. Jego pieśń miała oznaczać, że w tym roku wiosna przyjdzie wcześniej. Jak Brigid zmieniała się z czasem Z biegiem lat pogańskie i przedchrześcijańskie bóstwa – takie jak Brigid – zaczęły przenikać do chrześcijaństwa. Obok św. Patryka i św. Kolumby, św. Brygida jest jedną z trzech patronek Irlandii. Chrześcijańskie obchody Dnia św. Brygidy przypadają tego samego dnia co Imbolc, czyli 1 lutego. Legenda o św. Brygidzie sięga V wieku. Według przekazów założyła ona pierwszy żeński klasztor w Irlandii, w Kildare. Opowieści o Brygidzie mówią m.in. o przywróceniu wzroku niewidomej zakonnicy dzięki modlitwie. Wspominają też o cudownym zamienieniu wody w piwo w kolonii dla trędowatych oraz o przemienieniu jednej beczki wody w piwo dla 18 kościołów. W chrześcijaństwie św. Brygida uznawana jest za patronkę hodowców bydła mlecznego, krów, położnych, niemowląt i kowali. To wyraźnie nawiązuje do powiązań bogini Brigid z płodnością. Warto jednak odróżniać Brigid – starożytną boginię – od św. Brygidy, mimo podobieństw w obchodach. Dziś wiele elementów Imbolc i Dnia św. Brygidy przenika się – zwłaszcza w Irlandii. Obie tradycje koncentrują się na podobnych praktykach i na sezonowym zwrocie ku wiośnie. W Szkocji częściej świętuje się Imbolc pod własną nazwą, bo kraj ten silnie podkreśla dziedzictwo celtyckie. Podczas obchodów Imbolc i Dnia św. Brygidy często można zobaczyć Krzyż Brigid nad drzwiami, zapalone świece oraz wspólną ucztę, która ma uczcić nadejście cieplejszego sezonu. Tradycje Imbolc mocniej akcentują naturę – np. spacery, sianie nasion i nasłuchiwanie skowronka. Z kolei chrześcijańskie obchody Dnia św. Brygidy podkreślają uzdrawiającą moc świętej. Często wiążą się z odwiedzinami świętych studni rozsianych po całej Irlandii. Współczesne pogańskie tradycje Imbolc Poza Irlandią i Szkocją Imbolc obchodzą dziś również wiccanie, druidzi i inne wspólnoty duchowe. W centrum współczesnego świętowania stoją refleksja, odnowa i wyznaczanie intencji na nadchodzący rok. Jednym ze sposobów wyznaczania intencji jest zasadzenie paczki nasion. Podczas tego rytuału celebrujący wypowiadają życzenia i postanowienia, które ustalili w czasie Yule. Wraz ze wzrostem rośliny ma to przypominać, by przez cały rok pielęgnować swoją intencję uważnie i konsekwentnie. Inne praktyki to zostawianie masła i piwa dla Brigid, nasłuchiwanie śpiewu skowronka, wykonywanie Krzyży Brigid, pisanie poezji, spacery na łonie natury oraz rytuały ze świecami. Jeśli chodzi o największe obchody związane z Imbolc, warto pojechać do hrabstwa Kildare – miejsca, w którym św. Brygida miała założyć swój klasztor. Odbywa się tam pięciodniowy festiwal Brigid, Spirit of Kildare Festival, który celebruje chrześcijańskie święto, splatając je z tradycjami celtyckimi i pogańskimi w hołdzie dla irlandzkiego dziedzictwa. Źródło: National Geographic
Kim był celtycki medyk z Mazowsza? Na Łysej Górze odkryto narzędzie jak z horroru
Na stanowisku „Łysa Góra” na Mazowszu archeolodzy odkryli coś wyjątkowego. W pozostałościach celtyckiej osady sprzed około 2800 lat znaleźli ślady pracy dawnego kowala i medyka. Wśród nich unikatowe na skalę europejską narzędzie chirurgiczne.
Na stanowisku archeologicznym „Łysa Góra” w gminie Chorzele na Mazowszu odkryto wyjątkowe narzędzie do trepanacji czaszki, pochodzące z okresu celtyckiego, a także ślady lokalnego odlewnictwa żelaza. Odkrycia dokonano podczas badań prowadzonych przez Państwowe Muzeum Archeologiczne we współpracy z Wydziałem Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. To już drugi sezon badań, które potwierdzają obecność Celtów w osadzie tzw. kultury kurhanów zachodniobałtyjskich. Kim był celtycki medyk z Łysej Góry? Najcenniejszym znaleziskiem tegorocznych wykopalisk jest żelazne narzędzie chirurgiczne z IV–III w. p.n.e., uznane za przyrząd do trepanacji czaszki. Jak wyjaśnił kierownik badań, dr Bartłomiej Kaczyński, tego typu znaleziska są wyjątkowe. Dotychczas znano je jedynie z kilku stanowisk w Europie Środkowej i Południowej (m.in. w Rumunii, Chorwacji i Austrii). Początkowo nie było jasne, czym jest odnaleziony artefakt, jednak analiza literatury specjalistycznej pozwoliła ustalić jego funkcję. Przypomina on skalpel z ostrzem przechodzącym w kolec. Posiadał drewnianą rękojeść. Według dr Kaczyńskiego odkrycie wskazuje, że wśród Celtów osiadłych na Mazowszu były osoby zajmujące się medycyną, być może druidzi, którzy trudnili się też ziołolecznictwem. Kowal i jego warsztat w osadzie Poza tym w północno-wschodniej części stanowiska archeolodzy natrafili na ślady wytopu i obróbki żelaza. Znaleziono fragmenty tzw. żużli miseczkowatych (pozostałości po procesie wytapiania) oraz niewielkie kowadło żelazne, które mogło służyć do obróbki drobnych narzędzi. Odkrycia te sugerują, że część przedmiotów żelaznych wytwarzano bezpośrednio na miejscu, co wskazuje na obecność w osadzie wyspecjalizowanego kowala. Co jeszcze odkryto na Łysej Górze? Znaleziono też inne, liczne celtyckie artefakty: zapinki, grot włóczni, siekiero-ciosło oraz elementy końskiej uprzęży, takie jak klamerki czy części wędzideł. Badania pozwoliły też odtworzyć system obronny osady. Południowa część, gdzie koncentrowało się życie mieszkańców, była ufortyfikowana palisadą i fosą, a północna miała lekkie ogrodzenie, chroniące przed dzikimi zwierzętami. Pierwsze prace archeologiczne na Łysej Górze prowadzono już w latach 70. i 80. XX wieku. Do badań powrócono w 2024 roku, aby przygotować teren pod ścieżkę edukacyjną i zabezpieczyć stanowisko. – Po dwóch sezonach prac oddajemy ścieżkę edukacyjną na Łysej Górze do użytku. Będzie można tam zobaczyć zabytki i na kilku tablicach poczytać o Celtach, o historii, dowiedzieć się więcej, jaka to była osada – podsumowuje dr Kaczyński. Źródło: Nauka w Polsce Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Celtycki jarmark sprzed 2500 lat. Archeolodzy odkryli go w Czechach
Czescy archeolodzy odnaleźli prawdopodobnie celtycki skarb na stanowisku w zachodniej części kraju. Badacze mają teorię, że przedmioty te pochodziły ze starożytnego targu.
Chociaż ludność celtycka kojarzona jest przede wszystkim z Wyspami Brytyjskimi, czy zachodem Europy i francuską Galią, jej początki sięgają znacznie bliżej środka kontynentu. W epoce żelaza na terenach m.in. dzisiejszych Czech, Słowacji i Austrii powstały jedne z pierwszych i najlepiej rozwiniętych ośrodków celtyckiej kultury. To tutaj zakładali osady, handlowali z Grekami i Etruskami, wytapiali żelazo i wybijali jedne z najstarszych monet w tej części Europy. Duży celtycki skarb w zachodnich Czechach Podczas najnowszych badań na stanowisku w Czechach w regionie pilzneńskim, którego dokładnej lokalizacji archeolodzy jeszcze nie chcą ujawniać, odkryto ogromny skarb, który prawdopodobnie zostawili po sobie Celtowie. Artefakty i monety datowane są na okres ok. 2500 lat temu, gdy lud ten zamieszkiwał zachodnią część Czech. – Głównym celem projektu było przede wszystkim uratowanie dziedzictwa narodowego i znalezisk archeologicznych, które są bezpośrednio zagrożone przez nielegalnych poszukiwaczy, rolnictwo i czynniki naturalne – powiedział Jan Mařík, dyrektor Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk w wydanym oświadczeniu. Problem czeskiej archeologii Naukowcy podkreślają, że właśnie dlatego nie poinformowali o lokalizacji znaleziska, ponieważ w ostatnim czasie w regionie różne miejsca były celem złodziei i rabusiów. Przeczesywali oni m.in. pola uprawne w poszukiwaniu starożytnych i średniowiecznych artefaktów, które później najprawdopodobniej trafiały na czarny rynek. Oprócz monet, archeolodzy odnaleźli także srebrne i złote sztabki, a także kilka metalowych przedmiotów, w tym brązowe sprzączki, szpilki, bransoletki, wisiorki i figurkę konia. Część przedmiotów już została poddana konserwacji i trafiła do muzeum w pobliskiej miejscowości Mariánská Týnice. To dawny ośrodek pielgrzymkowy z okresu średniowiecza, w którym znajduje się klasztor cystersów. Miejscowość położona jest niedaleko miasta Kralovice, w północno-zachodnich Czechach. Co ciekawe, badacze ustalili, że wiele spośród srebrnych i złotych monet pochodzi z mennic, które były wcześniej nieznane. – To odkrycie podkreśla potrzebę zweryfikowania naszej wiedzy na temat celtyckiej numizmatyki w regionie – powiedział archeolog Daniel Stráník, jeden z autorów odkrycia. Celtycki targ lub jarmark sprzed 2500 lat Badaczom nie udało się jednak znaleźć żadnych śladów celtyckiego osadnictwa na tym stanowisku. Autorzy sugerują zatem, że w tym miejscu mogła znajdować się nie osada, lecz jarmark lub targ, na którym handlowali kupcy różnego rodzaju towarami, a przybywali tam Celtowie z różnych regionów. – Mogło to być miejsce o wyraźnie sezonowym charakterze aktywności, podczas którego ludzie także przypadkowo gubili małe lub bardzo małe przedmioty, takie jak monety – powiedział w David Daněček, archeolog z Instytutu Archeologii Czeskiej Akademii Nauk. Obecność sztabek złota i srebrna na stanowisku może potwierdzać teorię o targu w tym miejscu. – Mogły one odgrywać rolę w wymianie handlowej. Druga hipoteza zakłada, że mogły być również wydobywane w okolicy za zgodą regionalnego władcy – dodał badacz. W epoce żelaza, czyli w okresie kultur halsztackiej i lateńskiej, ok. 1200–100 r. p.n.e. na terenach dzisiejszych Czech, Niemiec, Austrii czy Polski funkcjonowały regularne miejsca wymiany towarów, które pełniły rolę proto-jarmarków lub targowisk sezonowych. W większych osadach istniały „strefy handlowe”, gdzie koncentrował się handel lokalny i dalekosiężny. Tam archeolodzy często znajdowali odważniki, monety, fragmenty ceramiki importowanej z obszarów śródziemnomorskich, co wskazuje, że wymiana była zorganizowana i regularna. W mniejszych wspólnotach lub w miejscach o znaczeniu kultowym (np. w pobliżu sanktuariów) odbywały się okresowe zjazdy handlowe, przypominające jarmarki. Tam spotykali się rzemieślnicy, kupcy i wytwórcy, by wymieniać swoje najróżniejsze towary, począwszy od narzędzia i broni, po ozdoby, tkaniny, żywność, a także zwierzęta, np. bydło. Co ciekawe, takie targowiska często były jedyną okazją nawiązywania kontaktów z innymi plemionami, a także szansą na zawiązywania sojuszy. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Figurka wojownika i szczątki w studni – wyjątkowe odkrycia archeologów w Niemczech
Szczątki ludzkie i zwierzęce wewnątrz studni i wspaniała figurka wojownika – to najciekawsze odkrycia dokonane w celtyckiej osadzie sprzed dwóch tysięcy lat w Manching w Niemczech. Te znaleziska ukazują Celtów w nowym świetle.
Niemieccy archeolodzy podsumowali szeroko zakrojone badania wykopaliskowe na obszarze celtyckiego oppidum, czyli warownej osady. Położona jest w Manching niedaleko Ingolstadt w Bawarii. Obecnie jest to najlepiej przebadana osada celtycka w Europie Środkowej. Zagadkowa studnia pełna skarbów Wśród najbardziej intrygujących znalezisk jest ocembrowana studnia. Jak się okazało, wypełniona była wieloma przedmiotami i kośćmi, co oznacza, że nie pełniła – w każdym razie w końcowym etapie funkcjonowania – praktycznej funkcji. – Znaleźliśmy szczątki co najmniej trzech osób, liczne kości zwierzęce bydła, świń i owiec, 32 zabytki metalowe oraz pozostałości ponad 50 naczyń ceramicznych w studni skrzyniowej. Odkrycie dwóch względnie kompletnych szczątków ludzkich w jednym miejscu jest nietypowe dla tego stanowiska archeologicznego – mówi Sebastian Hornung, kierownik wykopalisk z Pro Arch Prospektion und Archäologie GmbH. Zdaniem badaczy obiekty umieszczone w studni mogły tam trafić w czasie rytuałów. Zabytki pochodzą z lat 120–60 p.n.e. Ciekawostką jest też odkryta w rowie metalowa figurka ukazująca wojownika z III wieku p.n.e. – Ta figurka, o wysokości 75 milimetrów i wadze 55 gramów, jest dziełem szczególnie złożonym i delikatnym. Została wykonana metodą odlewu na wosk tracony – opisuje Thomas Stöckl, konserwator w Bawarskim Urzędzie Ochronie Zabytków (BLfD). Ryby na celtyckich talerzach Nowe badania dały wgląd w sztukę kulinarną Celtów. – Po raz pierwszy udało nam się zidentyfikować ryby na podstawie ości i łusek. Choć nie jest to zaskakujące, biorąc pod uwagę położenie osady nad rzekami Paar i Dunaj, spożycie ryb w oppidum nie było dotychczas udokumentowane – mówi dr Stefanie Berg, kierownik Działu Konserwacji Dziedzictwa Archeologicznego w BLfD. Oprócz ryb mieszkańcy osady spożywali produkty zbożowe, wołowinę i wieprzowinę. Śmieci zbierano w dołach. Bydło i świnie hodowano głównie na mięso. Owce i kozy dostarczały głównie wełny i mleka. Potężna osada celtycka W europejskich pradziejach ludzie mieszkali nie tylko w niewielkich wioskach, ale też osadach, których liczebność zbliżona jest do dzisiejszych niewielkich miast. Manching zamieszkiwało nawet 10 tys. osób. Ta osada istniała blisko 500 lat – od IV wieku p.n.e. – wynika z badań archeologicznych. Oznacza to, że ta celtycka osada była większa niż na przykład średniowieczna Norymberga. – Oppidum w Manching ma nieocenioną wartość dla nauki. Do tej pory przebadano archeologicznie od dwunastu do trzynastu procent z 400-hektarowego stanowiska archeologicznego. Różnorodność znalezisk z ostatnich wykopalisk pokazuje nam również, jak zorganizowana była osada z późnej epoki żelaza, jak żyli, pracowali i żywili się ludzie, jakie utrzymywali stosunki handlowe i jakie rozwinęli umiejętności techniczne – powiedział prof. Mathias Pfeil, generalny konserwator zabytków BLfD. To oppidum było ważnym ośrodkiem politycznym i gospodarczym na północ od Alp. Wraz z budową murów miejskich około połowy II wieku p.n.e. osada osiągnęła swój największy zasięg, obejmując obszar około 400 hektarów. Około połowy I wieku p.n.e. osada stopniowo traciła na znaczeniu. Wraz ze stopniowym wycofywaniem się ludności, życie miejskie zanikło. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Celtycka osada sprzed 2200 lat. Odkryto ją zaledwie 50 km od polskiej granicy
Na północy Czech archeolodzy odnaleźli celtyckie kosztowności, które wskazują, że w miejscowości Hradec Králové znajdowała się starożytna osada tego ludu.
Spis treści: Kim byli Celtowie? Celtycka osada w północnych Czechach Bojowie, czyli Bohemia? Tajemniczy lud indoeuropejski, który w epoce żelaza zdominował znaczną część Europy. Celtowie do dziś fascynują badaczy i miłośników historii. Byli znani przede wszystkim z rozwiniętej technologii metalurgicznej, handlu, a także sztuki. Pozostawili po sobie wiele śladów w postaci osad, grodzisk, a także wielu artefaktów, które charakteryzują ich kulturę. Kim byli Celtowie? Celtyckie społeczeństwo zorganizowane było w plemiona. Choć najczęściej kojarzeni są z regionem Europy Zachodniej i Wysp Brytyjskich, ich wpływy sięgały daleko w głąb Europy Środkowej i Wschodniej. Przede wszystkim w Czechach Celtowie budowali osady obronne, czyli oppida, które pełniły funkcje centrów handlowych, rzemieślniczych i administracyjnych. I to właśnie w Czechach odkryto kolejną osadę, która może być związana z ludnością celtycką. Została znaleziona nieopodal miasta Hradec Králové, ok. 50 km od granicy z Polską, na północy naszego sąsiada. Archeolodzy odnaleźli tam setki kosztowności, w tym biżuterię, a także złote i srebrne monety i wyroby ceramiczne. Badanie stanowiska archeologicznego wykazało jednak, że osada nie była ufortyfikowana, co według badaczy sugeruje, że było to miejsce handlu lokalnego. Celtycka osada w północnych Czechach Wśród artefaktów w osadzie znaleziono także przedmioty z bursztynu. Naukowcy uważają, że mieszkający tam ludzie prawdopodobnie handlowali bursztynem i produktami ceramicznymi na lokalnych szlakach. Biorąc pod uwagę znaleziska, nie była to jednak byle jaka ceramika, lecz wyroby najwyższej jakości, przeznaczone przede wszystkim dla wyższych klas społecznych. Oprócz artefaktów archeolodzy odnaleźli także pozostałości budynków, przede wszystkim domostw mieszkalnych, a także budynków, które najprawdopodobniej zajmowali rzemieślnicy produkujący różne wyroby. Badacze znaleźli także ruiny co najmniej jednego budynku sakralnego, do którego lokalni mieszkańcy przychodzili oddawać cześć celtyckim bóstwom. Zespół archeologów podczas kilkutygodniowych badań ustalił, że osada była stosunkowo duża. Zajmowała powierzchnię ok. 25 hektarów. Wśród odnalezionych przedmiotów zidentyfikowano żelazne i brązowe broszki, fragmenty naramienników, metalowe elementy pasów czy szklane koraliki. Naukowcy zwracają uwagę, że niektóre z tych przedmiotów, można wiązać z kulturą lateńską. Kultura ta wykazuje zbiór cech kulturowych charakterystycznych dla ludności celtyckiej. Bojowie, czyli Bohemia? Jednak z Czechami kojarzy się przede wszystkim celtyckie plemię zwane Bojami. Bojowie osiedlili się w środkowej i północno-zachodniej części kraju już w IV w. p.n.e., czyli m.in. w okolicach miasta Hradec Králové. Ich kultura różniła się jednak od kultury Celtów z południa Czech. Jedną z głównych różnic był sposób pochówku, który nie był ciałopalny, lecz szkieletowy. Skądinąd łacińska nazwa Czech Bohemia może wywodzić się właśnie od Bojów. Tomáš Mangel, profesor archeologii na Uniwersytecie w Hradcu Králové i kierownik wykopalisk twierdzi jednak, że nie jest jasne, czy rzeczywiście osada, którą niedawno odkryto, była związana z Bojami. – W regionie żyły również inne grupy celtyckie. Na stanowisku nie znaleziono żadnych inskrypcji, które mówiłyby nam, kto dokładnie tam mieszkał – powiedział. – Nowo odkryta osada może pomóc nam lepiej zrozumieć, jak zorganizowane były osady między III a I wiekiem p.n.e., bo właśnie z tego okresu pochodzi to stanowisko. Dalsze badania pomogą nam także ustalić, które plemię Celtów zamieszkiwało tę dużą osadę – dodał Mangel. Większość znalezionych przedmiotów zostanie zimą tego roku wystawiona w muzeum w Hradcu Králové. Źródło: LiveScience Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Rzymianie obrabowali Celtów. Ich bogate łupy znaleziono w Holandii
Kilkaset monet, w tym część złotych – należących do celtyckiego króla Cunobelinusa – odkryto w Holandii. Zapewne należały do Rzymianina wracającego z podboju Brytanii.
Spis treści: Brzęczące odkrycie archeologiczne w Holandii Skład skarbu prawdę ci powie Unikatowość skarbu z Bunnik Archeolodzy i detektoryści w czasie swojej pracy napotykają na skarby, czyli zgrupowania większej liczny metalowych zabytków. Składano je do ziemi już kilka tysięcy lat temu. Przyczyna? Chęć przebłagania bogów, a czasem bardziej prozaiczna – ukrycie kosztowności w czasie niepokojów. Naukowcy podzielili się właśnie analizą skarbu odkrytego kilka lat temu w Holandii. To w sumie ponad 400 monet. Ich historia skrywa opowieść o krwawym rzymskim podboju. Brzęczące odkrycie archeologiczne w Holandii W październiku 2023 r. w Bunnik w Holandii archeolodzy-amatorzy Reinier Koelink i Gert-Jan Messelaar znaleźli z pomocą wykrywaczy metali 404 monety. Odkrycia dokonano na polu uprawnym, z dala od znanych rzymskich stanowisk archeologicznych, na głębokości mniejszej niż 30 cm pod powierzchnią ziemi. Odkrywcy zgłosili lokalnym służbom zajmującym się dziedzictwem archeologicznym swoje znalezisko. Zaalarmowani specjaliści postanowili rozpocząć wykopaliska w tym miejscu. Szczęśliwi pasjonaci, którzy dokonali odkrycia, nawet brali w nich udział. Jednak nie udało się wówczas znaleźć żadnych dodatkowych artefaktów. Skarb jest obecnie wystawiony na widok publiczny w Rijksmuseum van Oudheden (Holenderskie Narodowe Muzeum Starożytności). Co o nim wiemy po dwóch latach od odkrycia? Skład skarbu prawdę ci powie Skarb z Bunnik składa się z 404 srebrnych i złotych monet pochodzenia brytyjskiego i rzymskiego. Są to: 44 złote statery należące do brytyjskiego (celtyckiego) króla Cunobelinusa. Cztery z tych staterów są uważane za pośmiertne emisje, wybite około 43 roku n.e. przez następców tego władcy – Togodumnusa lub Caratacusa; 72 złote monety typu aureus. Dwie z nich to monety z okresu panowania cesarza rzymskiego Klaudiusza, z lat 46–47 n.e.; 288 srebrnych denarów. Najpóźniejsze z tych monet pochodzą z lat 46–47 n.e., czyli również z czasów panowania cesarza Klaudiusza. Z analizy wynika, że monety pochodzą z okresu od około 200 roku p.n.e. do 47 roku n.e. Unikatowość skarbu z Bunnik Znalezisko jest godne uwagi, gdyż jest to pierwszy tak duży skarb w rejonie Utrechtu i pierwszy o mieszanym składzie, który znaleziono w Europie kontynentalnej. Zawiera zarówno monety brytyjskie, jak i rzymskie. Jego skład każe sądzić archeologom, że jest on związany z rzymskim podbojem Brytanii. Cesarz Klaudiusz przeprawił się do Brytanii wraz ze słoniami i po zwycięskich walkach ustanowił w połowie I wieku n.e. rzymską prowincję. Jej pierwszym gubernatorem mianował Plaucjusza. Złote statery zrabowane Celtom były zapewne łupami wojennymi rozdawanymi żołnierzom jako wynagrodzenie po udanej kampanii wojennej i zajęciu nowych terytoriów. Z kolei rzymskie numizmaty były częścią standardowej pensji, którą otrzymywali legioniści. „Chociaż dokładny powód ukrycia [monet – przyp. red.] pozostaje niepewny, wielkość skarbu – równowartość prawie 11 lat pensji żołnierza – sugeruje, że był on prawdopodobnie związany z osobą będącą ważnym urzędnikiem, takim jak centurion lub grupą żołnierzy i ich rodzin, a nie z oszczędnościami pojedynczego żołnierza” – sugerują autorzy opracowania na temat odkrycia, Anton Cruysheer z Fundacji Krajobrazu i Dziedzictwa w Utrechcie i Tessa de Groot z Agencji Dziedzictwa Kulturowego Holandii. Monety zakopano w płytkim dole, a uprzednio umieszczono je w worku tekstylnym lub skórzanym, po którym do naszych czasów nie zachował się ślad. Gdyby był to ceramiczny garniec – prawie na pewno jego fragmenty dotrwałyby do dziś.,Dlaczego kosztowności trafiły do ziemi? Mógł być to depozyt rytualny albo majątek, nad którym pieczę sprawował centurion. Pole do działania wyobraźni jest spore. Źródło: UtrechtAltijd Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W epoce żelaza mężowie przeprowadzali się do domów żon. Wskazują na to badania DNA
U Celtów zamieszkujących Brytanię dwa tysiące lat temu, w epoce żelaza, to mężczyźni przenosili się po ślubie do rodzin swoich małżonek. Badania DNA wykazały, że w plemionach celtyckich kobiety zajmowały ważne miejsce w sieciach społecznych i nie były spychane na margines.
Spis treści: Co wiemy o znaczeniu kobiet w przeszłości? Gdzie prowadzono badania? Nieobecne pokrewieństwo w linii ojca Matrylokalność powszechna w epoce żelaza? Kiedy w 43 roku naszej ery Rzymianie przybyli na Wyspy Brytyjskie, zastali na miejscu różne plemiona celtyckie. Rozpoczął się trwający kilkadziesiąt lat podbój Brytanii. Jednym z ludów, który musiał się wówczas podporządkować Rzymowi, byli Durotrygowie zamieszkujący tereny dzisiejszego hrabstwa Dorset. Plemię to było na tyle dobrze rozwinięte i zorganizowane, że wybijało nawet własne monety. Pisane informacje, jakie mamy o tym plemieniu i innych brytyjskich Celtach, pochodzą głównie z tekstów starożytnych Greków i Rzymian. Po przybyciu do Brytanii obywatele Imperium Rzymskiego notowali, że w społecznościach miejscowych bardzo wysokie pozycje zajmują kobiety. Zdarzało się nawet, że królowe, takie jak Boudika czy Kartimandua, stawały na czele wojsk i prowadziły je do bitew. Informacje te były na tyle zaskakujące, że długo je kwestionowano i uznawano za fantazje. Jednak najnowsze badania DNA sugerują, że starożytni Rzymianie byli całkiem wiarygodnymi reporterami. W plemieniu Durotrygów – i nie tylko w nim – kobiety nie musiały opuszczać swojego domu i okolicy po zamążpójściu. Ich pozycja społeczna była znacznie silniejsza, niż dotychczas przypuszczono. Co wiemy o znaczeniu kobiet w przeszłości? Takie wnioski płyną z artykułu opublikowanego w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. Opracował go międzynarodowy zespół genetyków pod kierunkiem naukowców z Trinity College Dublin. Badaniami kierowała dr Lara Cassidy. – Istnieje okropny nawyk, który nadal mamy, gdy patrzymy na kobiety w przeszłości – mówi Cassidy „Guardianowi”. – Postrzegamy je jako obecne wyłącznie w sferze domowej z niewielką możliwością działania. Badania takie jak nasze podkreślają, że wcale tak nie było. W wielu społeczeństwach i dzisiaj, i w przeszłości kobiety mają ogromny wpływ i ogromną władzę – opowiada genetyczka. Gdzie prowadzono badania? Naukowcy pracowali na stanowiskach archeologicznych zlokalizowanych w hrabstwie Dorset w południowej Anglii. W Winterborne Kingston odkryto dawne cmentarze Durotrygów. Znaleziono w nich pochówki sprzed dwóch tysięcy lat. Wcześniej już zwrócono uwagę, że groby pochowanych tam kobiet zawierały cenne przedmioty. Wskazywało to, że kobiety zajmowały ważne miejsce w lokalnej społeczności. Teraz zespół dr Cassidy pozyskał do badań genetycznych próbki 55 osób pogrzebanych w Winterborne Kingston. Badano DNA mitochondrialne, czyli dziedziczone po linii żeńskiej. Okazało się, że kobiety pochowane w tym miejscu były blisko ze sobą spokrewnione. Dwie trzecie z nich wywodziło się z tej samej linii i miało wspólną przodkinię. Nieobecne pokrewieństwo w linii ojca – To był cmentarz dużej grupy krewnych – opowiada dr Cassidy. – Zrekonstruowaliśmy drzewo genealogiczne z wieloma różnymi gałęziami. Odkryliśmy, że większość członków wywodziła się od jednej kobiety. Natomiast pokrewieństwo w linii ojca było prawie nieobecne – dodaje badaczka. Właśnie na tej podstawie naukowcy wywnioskowali, że to mężowie przeprowadzali się, aby dołączyć do społeczności swoich żon po ślubie. Ale nie tylko. – Ziemia potencjalnie przekazywana była w linii żeńskiej. Jest to pierwszy raz, kiedy tego typu system został udokumentowany w europejskiej prehistorii – podkreśla Lara Cassidy. Matrylokalność powszechna w epoce żelaza? Ogromna większość dawnych i obecnych społeczności ludzkich jest patrylokalna. Oznacza to że po zamążpójściu kobieta opuszcza swój dom rodzinny, a często również okolice. Przenosi się do domu i rodziny męża. Natomiast Durotrygowie byli matrylokalni. Kobiety u nich pozostawały na swoim. To mężczyzna musiał się przeprowadzić. Co ciekawe jednak, podobnie było u innych mieszkańców Brytanii z epoki żelaza. Naukowcy sięgnęli bowiem do danych genetycznych z cmentarzy zlokalizowanych nie tylko w Dorset, ale na znacznie większym obszarze. Próbek było mniej, jednak wszędzie wzór wyglądał tak samo. Na lokalnych cmentarzach chowano kobiety spokrewnione ze sobą w linii żeńskiej. – Dawniej sugerowano, że Rzymianie wyolbrzymiali swobody, jakimi cieszyły się kobiety w Brytanii, aby przedstawić obraz nieokiełznanego społeczeństwa – mówi Miles Russell, współautor badań. – Jednak archeologia, a teraz genetyka, sugerują, że kobiety miały wpływ na wiele sfer życia w epoce żelaza. Rzeczywiście możliwe jest, że pochodzenie w linii matki było głównym czynnikiem kształtującym tożsamość grupy – podsumowuje naukowiec. Źródła: Nature, New Scientist, phys.org, Guardian Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Archeolodzy odkryli w Niemczech celtycką komorę grobową o „wyjątkowym znaczeniu naukowym”
W Riedlingen niemieccy archeolodzy odnaleźli doskonale zachowaną drewnianą komorę grobową. Datowanie radiowęglowe wykazało, że pochodzi sprzed 2600 lat. Badacze twierdzą, że została zbudowana przez Celtów. Lud ten znany był z pochówków kurhanowych.
Spis treści: W kurhanie odnaleziono szczątki trzech osób Kurhan został obrabowany. Pozostały intrygujące ślady Kim byli Celtowie? – Odnalezienie grobu w Riedlingen to niezwykły moment dla niemieckiej archeologii – mówił Dirk Krausse, archeolog z regionu Badenii-Wirtembergii, który brał udział w wykopaliskach. Komora miała około 3,4 x 4 m. Została wybudowana z masywnych dębowych belek, które były wyjątkowo dobrze zachowane. Komora znajdowała się w centrum bardzo dużego kopca grobowego o średnicy 65 m i wysokości niemal 6 m. Badacze twierdzą, że środowisko, w którym było mało tlenu, chroniło drewno przed rozkładem. – Takie warunki stworzyły idealne środowisko dla zachowania konstrukcji przez tysiące lat – dodał Krausse. Kurhan najprawdopodobniej był przeznaczony dla pochówków elity celtyckiej, prawdopodobnie władców. Wzniesiono go w połowie I tysiąclecia p.n.e. W kurhanie odnaleziono szczątki trzech osób Co ciekawe, naukowcy podkreślają, że odkryty kopiec grobowy Celtów jest dopiero drugą taką konstrukcją odnalezioną w Niemczech. Wstępne badania wykazały, że drewno z komory pochodzi z ok. 585 roku p.n.e., co oznacza, że prawdopodobnie, że cała komora została również wzniesiona w tym samym roku. W całym kurhanie odkryto szczątki trzech osób. Jedne znajdowały się w komorze grobowej, drugie, pochodzące z późniejszego okresu, odnaleziono kilkanaście metrów od celtyckiego grobu, a trzecie były skremowane i spoczęły w urnie. Te ostatnie datowane są na 600 rok p.n.e. Analiza szczątków z komory wykazała, że należały do mężczyzny. Archeolodzy twierdzą, że zmarł w wieku 15-20 lat. Badanie kości sugeruje, że miał najwyżej 168 cm wzrostu. Z kolei kości człowieka pochowanego poza komorą również należały do mężczyzny. Ten był nieco starszy i mógł mieć nawet 35 lat. Kurhan został obrabowany. Pozostały intrygujące ślady Niestety, w środku komory nie znaleziono żadnych darów grobowych. Badacze uważają, że pomimo tego, iż konstrukcja została porządnie zabezpieczona, nie stanowiła przeszkody dla złodziei, którzy obrabowali ten starożytny pochówek. Nie wiadomo, kiedy to się stało, ale niewykluczone, że mogło do tego dojść w tym samym okresie, gdy Celtowie żyli jeszcze na tych terenach. Badania terenowe ujawniły jednak, że złodzie stworzyli dwa tunele w kurhanie i przedostali się do środka komory grobowej przez wydrążony otwór w suficie. Przestępcy zostawili po sobie ślady. W jednym z tuneli odkryto także kilka gwoździ, które mogły pochodzić z czterokołowego rydwanu, który umieszczony został w komorze wraz ze zmarłym. Niemieccy badacze podkreślają, że rydwan w grobowcu był charakterystycznym elementem celtyckich pochówków królewskich. Kim byli Celtowie? Celtowie rozwinęli stosunkowo wysoki poziom rozwoju i technologii, ale nigdy nie stworzyli zintegrowanego i jednolitego państwa. Lud ten był rozproszony po całej Europie. W wielu częściach kontynentu zostali podbici przez Cesarstwo Rzymskie, a później zasymilowali się ze społeczeństwem imperium. Jedynie Celtowie w Wielkiej Brytanii i Irlandii zachowali niezależność. Upadek cesarstwa spowodował w Europie powrót do tradycji celtyckich wśród Germanów, Słowian i Bałtów. Odrodzenie tej kultury zaobserowano również w V wieku na terenach Irlandii i Szkocji, po dotarciu na te ziemie chrześcijaństwa oraz w II poł. XIX wieku. Niestety, Celtowie nie zostawili po sobie źródeł pisanych, dlatego większość informacji, jakie posiadamy o tym ludzie, pochodzi z odkryć archeologicznych, takich jak to w Riedlingen. Właśnie dlatego wciąż jest jeszcze wiele tajemnic, szczególnie dotyczących wierzeń i obrzędów Celtów. Źródło: Ministerium für Landesentwicklung und Wohnen Baden-Württemberg. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na Kujawach archeolodzy zbadali jezioro, na którym Celtowie odprawiali rytuały. „Odkrycie jest rewolucyjne”
Miecz, sierpy, pochwy i pasy mieczowe – takie przedmioty złożyli w ofierze w III wieku p.n.e. Celtowie na dnie jeziora na Kujawach. Jest to pierwsze rytualne jeziorne stanowisko tego ludu z ziem polskich.
W tym artykule: Zagadkowe kujawskie jezioro pełne skarbów Co archeolodzy znaleźli na dnie jeziora? Celtowie w północnej Polsce Celtowie zamieszkiwali tereny obecnej Polski od ok. 400 do ok. 120 r. p.n.e. Początkowo zasiedlali jednak tylko południe naszego kraju. Około dekadę temu udowodniono, że Celtowie żyli również na Kujawach, ale dopiero od I wieku p.n.e. – To pierwsze rytualne stanowisko jeziorne Celtów na ziemiach dzisiejszej Polski. Odkrycie jest rewolucyjne również dlatego, że nikt nie spodziewał się Celtów tak daleko na północy już w III wieku p.n.e., bo tak datowane są znaleziska – mówi dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego i kierownik Pracowni Archeologii Podwodnej, prof. Bartosz Kontny cytowany na stronie swojej uczelni. Zagadkowe kujawskie jezioro pełne skarbów W kwietniu 2024 r. archeolodzy podwodni z Wydziału Archeologii UW przeprowadzili rozpoznanie jednego z jezior na Kujawach. W obawie przed rabusiami nie ujawniają precyzyjnej lokalizacji. Naukowcy nie pojawili się tam przypadkowo. W zbiorach bydgoskiego Muzeum Wojsk Lądowych dostrzegli zabytek – miecz, który zwrócił ich uwagę. Był tam przekazany wiele lat temu. Dzięki znalazcy oraz pracownikom muzeum udało się wskazać obszar jeziora, w którym go odkryto. Do tej pory z wody wydobyto kilkanaście przedmiotów wykonanych przez celtyckich kowali – poinformował o tym prof. Bartosz Kontny w Wydziału Archeologii UW na portalu KDP CMAS. – Celtowie byli ludem indoeuropejskim, znanym ze swojej waleczności. Niemal wszyscy słyszeli o przygodach Gala Asterixa (Galowie to inne określenie Celtów), ale niewielu wie, że społeczność ta zamieszkiwała również ziemie dzisiejszej Polski – zaznaczył naukowiec. Co archeolodzy znaleźli na dnie jeziora? Archeolodzy przeprowadzili prospekcję podwodną. Pierwszym zabytkiem, na jaki trafili, był sierp, które przywodzi na myśl narzędzie komiksowego druida Panoramiksa. Jego forma nie była jednak zbyt charakterystyczna. Równie dobrze mógł pochodzić z okresu średniowiecza. Archeolodzy szukali dalej. – Kolejne odkrycia okazały się przełomowe – relacjonuje prof. Kontny. To, co na pierwszy rzut oka wyglądało jak blachy i druty, okazało się być fragmentami żelaznych pochew mieczy. Fragmenty drutu były pozostałościami po pasach łańcuchowych, na których Celtowie zawieszali pochwy mieczy. – A zatem sensacja! Mamy do czynienia nie z przypadkową zgubą, ale celowo wrzucanymi do wody mieczami, pochwami i pasami mieczowymi. Sierpy – natrafiliśmy na kolejny egzemplarz – wpisują się w zestaw znalezisk, które Celtowie składali w ofierze – zauważa archeolog. I dodaje: – Jest to pierwsze rytualne stanowisko tego rodzaju z ziem polskich, a wszystkie znane z obszaru Celtyki policzyć można na palcach dwu rąk. Takie rytuały odbywały się w trudnodostępnych miejscach – rzekach, bagnach, rozpadlinach skalnych. Cel: ofiarowanie przedmiotów bóstwom. W takim „zestawie” była broń, narzędzia kowalskie, ciesielskie i kuchenne. Nadal jest zagadką, skąd taki wybór. Prof. Kontny uważa, że być może chodziło o związek przedmiotów z rzemiosłem, bo wojownicy-kowale celtyccy byli bardzo poważani w swoich społecznościach. Celtowie czasem wyginali przedmioty podczas rytuałów. Jak było w przypadku tych z kujawskiego jeziora? Niektóre były połamane, ale nie jest jasne, czy stało się to w sposób zamierzony – przekazał National Geographic Polska prof. Kontny. Najstarsza kostka do gry odkryta w Polsce. Do zabawy używali jej Celtowie Ponad dwa tysiące lat ma kostka do gry odkryta przez archeologów w Samborowicach w woj. śląskim. Używali jej Celtowie. To najstarszy taki przedmiot z terenu Polski. Znajdował się wewnątrz c... Celtowie w północnej Polsce To odkrycie jest ważne też z innego powodu. Naukowcy nie spodziewali się napotkać na ślady po Celtach tak daleko na północ już w III wieku p.n.e., bo z tego okresu pochodzą wydobyte przedmioty. W tym okresie znane są ich osady ze Śląska. – Czyżby w swoich wyprawach odkrywczych lub łupieskich zapuszczali się aż na Kujawy? Jest po co: są tu niezwykle żyzne ziemie, solanki (sól była niezwykle cenną przyprawą, ale przede wszystkim konserwantem). A i do źródeł bursztynu było już względnie niedaleko – zauważa prof. Kontny. Trochę później uruchomiono szlak bursztynowy wiodący przez Kujawy nad Bałtyk. Obsługiwali go właśnie Celtowie. Dowodzi tego na przykład ogromny skład bursztynu z celtyckiego oppidum (umocnionej osady) w Starém Hradisku na Morawach w Czechach. Archeolodzy liczą, że wyjaśnieniu zagadki pomogą dalsze odkrycia. „Do poszerzenia wiedzy przyczynić się mogą Ci z Was, którzy – nurkując w kujawskich jeziorach – natrafili bądź natrafią na podobną broń albo wiedzą coś o analogicznych znaleziskach. Powinny one zostać zgłoszone do Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, ale w tym już pomożemy”– zachęca prof. Kontny. Naukowiec przekazał National Geographic Polska, że powróci do badań jeziora na jesieni z jeszcze lepszym sprzętem, w tym zaawansowanym technicznie wykrywaczem metalu. Nie można wykluczyć, że wotywnych depozytów jest w tym zbiorniku wodnym więcej. Źródła: CMAS, UW. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wcześni Celtowie dziedziczyli władzę za pośrednictwem kobiet. Zdradzają to badania genetyczne
Analizy genetyczne szczątków złożonych w spektakularnych grobowcach w Niemczech sprzed 2500 lat wskazują, że pierwsi Celtowie mogli dziedziczyć władzę nie za pośrednictwem mężczyzn, ale kobiet.
W tym artykule: Spektakularne grobowce. Co kryły w sobie? DNA o wczesnych elitach celtyckich Sukcesja wśród wczesnych Celtów Kurhany w Eberdingen-Hochdorf i Asperg-Grafenbühl w Badenii-Wirtembergii w Niemczech, znane jako Fürstengräber (z j. niemieckiego: groby książęce), są jednymi z najbogatszych pradziejowych pochówków odkrytych do tej pory na terenie tego kraju. Grobowce odkryto jakiś czas temu. Znane były odkryte w nich skarby. Zagadką dla archeologów było jednak to, kogo w nich pochowano i według jakiego klucza zmarli trafiali do tak elitarnych grobowców. Nowych informacji dostarczyły analizy DNA znalezionych tam szczątków. Spektakularne grobowce. Co kryły w sobie? Oba grobowce znajdowały się w centralnej części wielkich kurhanów, czyli ziemnych kopców. Kurhan w Hochdorf zrekonstruowano po wykopaliskach. Mierzy sześć metrów wysokości i ma 60 metrów średnicy. Około 550 roku p.n.e. pochowano w nim „księcia”. Komorę grobową wykonano z drewna dębowego. Zmarły spoczywał na ławie wykonanej z brązu. Wokół znajdowało się bogate wyposażenie w postaci biżuterii: złotych fibul, złotej bransolety, pasa, ale też broni w postaci sztyletu czy łuku – zachował się zdobny kołaczan i kilkanaście strzał. Ciekawostką jest stożkowaty kapelusz z kory brzozowej. Nieopodal zmarłego znajdował się wóz ze złotymi naczynia. Drugi kurhan, położony od tego z Hochdorf w odległości około 10 km i pochodzący mniej więcej z tego samego okresu, znajduje się pod miejscowością Asperg. W centralnie usytuowanym grobowcu spoczywał szkielet 30-letniego mężczyzny otoczony przez dary w postaci fibul, szklanych i bursztynowych paciorków. W obszernej komorze grobowej zachowały się resztki po meblach, które zdobiono intarsjami z kości słoniowej i bursztynu oraz po rydwanie. Grobowiec został obrabowany zapewne w starożytności, ale nawet to, co pozostało do naszych czasów, wprawiło archeologów w zachwyt. Oba grobowce przebadano lata temu. Jednak wraz z postępem badań genetycznych, naukowcy postanowili wykorzystać coraz lepsze możliwości analiz DNA i przyjrzeć się pokrewieństwu wczesnych celtyckich społeczności. DNA o wczesnych elitach celtyckich Zespół niemieckich i włoskich naukowców opublikował właśnie na łamach czasopisma „Nature Human Behaviour” wyniki analiz DNA pochodzącego ze szczątków 31 osób żyjących w południowych Niemczech od około 600 do 200 roku p.n.e. Próbki pobrano z zębów i ucha wewnętrznego w czaszkach przy użyciu najnowszych metod. Szczególną uwagę badaczy zwróciły wyniki analiz pochodzące z grobowców z Eberdingen-Hochdorf i Asperg-Grafenbühl. Dwa centralne pochówki wyróżniają się od reszty grupy ze względu na ich bardzo bliskie pokrewieństwo. – Od dawna zakładano, że dwaj książęta z kurhanów w Eberdingen-Hochdorf i Asperg Grafenbühl byli spokrewnieni, ale dopiero teraz nowe analizy potwierdziły to przypuszczenie – mówi Dirk Krausse z Państwowego Urzędu Ochrony Zabytków w Esslingen. Kim byli zagadkowi druidzi? Składali ofiary z ludzi i byli zwolnieni z płacenia podatków Jedną z funkcji druidów było nadzorowanie składania bogom ofiar, liczne dowody wskazują na to, że były to też ofiary z ludzi. Druidzi cieszyli się przeróżnymi przywilejami: byli zwolnien... Gdy naukowcom udało się ustalić, że zmarli byli blisko spokrewnienii, chcieli jeszcze bardziej sprecyzować ich powiązanie. Sprawdzili każdy z możliwych wariantów. Brano pod uwagę, że byli braćmi, przyrodnim rodzeństwem, dziadkiem i wnukiem czy wujkiem i siostrzeńcem. Odpowiedź okazała się jeszcze inna. Według ekspertów to siostra „księcia” z Hochdorf była matką zmarłego pochowanego w kurhanie koło Asperg. Takie ustalenie daje interesujący wgląd w struktury władzy wczesnych elit celtyckich. Naukowcom udało się też namierzyć dwie blisko spokrewnione ze sobą osoby pochowane od siebie o około 100 km. Była to zapewne prababka i prawnuk – byli spokrewnieni w linii matczynej. Sukcesja wśród wczesnych Celtów – Wynik (analiz DNA – przyp. red.) pokazuje, że władza polityczna w tym społeczeństwie była najprawdopodobniej dziedziczona poprzez sukcesję biologiczną, porównywalną do dynastii – mówi Joscha Gretzinger z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej Maxa Plancka w Lipsku. Taką tezę potwierdzają również wyniki analiz innych szczątków elity wczesnych Celtów wkopane w kurhany. Autorzy sugerują, że analizy wskazują na praktykę matrylinearnej sukcesji dynastycznej w tym społeczeństwie. Bogactwo i władza wśród wczesnych elit celtyckich mogły być dziedziczone „po matce”. Z kolei władza elit, rodów posiadających wpływy, rozciągała się na dużym terenie, sięgającym od dzisiejszej Iberii do południowo-zachodnich Niemiec. Źródło: Nature Human Behaviour. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Kim byli zagadkowi druidzi? Składali ofiary z ludzi i byli zwolnieni z płacenia podatków
Jedną z funkcji druidów było nadzorowanie składania bogom ofiar, liczne dowody wskazują na to, że były to też ofiary z ludzi. Druidzi cieszyli się przeróżnymi przywilejami: byli zwolnieni z płacenia podatków i służby wojskowej.
W tym artykule: Kapłani w świecie Celtów? Jak funkcjonowali druidzi? Druidzi i składanie ofiar, również z ludzi? Ofiary z ludzi a archeologia W większości społeczeństw wzajemne oddziaływanie świata naturalnego i nadprzyrodzonego dokonuje się za pomocą rytuału. Jest to nadzorowane przez specjalistów. Tak też było w świecie celtyckim. Kapłani w świecie Celtów? Główni pośrednicy nazywani byli druidami (druides, druidae po łacinie; druad po irlandzku; dryw [liczba pojedyncza] po walijsku, co znaczy prawdopodobnie wiedza dębu albo, co mniej prawdopodobne, głęboka wiedza). Inną grupę tworzyli nazywani przez Strabona vates (fathi w staroirlandzkim). To, jak się wydaje, oznaczało pierwotnie wieszcza lub kogoś, kto, natchniony przez bogów, pojmował to, co niewidzialne. Cezar daje najbardziej wyczerpujący i pod wieloma względami najbardziej przekonujący opis funkcjonowania klasy druidów (Wojna galijska VI 13–14). Należeli oni do elity społeczeństwa i sprawowali kontrolę nad wszystkimi ofiarami, zarówno składanymi publicznie, jak i prywatnie. To oni wydawali orzeczenia we wszystkich kwestiach natury religijnej. Byli też wzywani jako sędziowie w sprawach kryminalnych i sporach dotyczących granic i spadków. By wyegzekwować swoje wyroki, mogli osobie, która nie przestrzegała zobowiązań, zakazać uczestniczenia w ofiarach. Nie było to trudne, ponieważ tylko oni pełnili funkcje mediatorów. W ten sposób odsuwali delikwenta od bogów, czyniąc go nieczystym i wyłączając z wszelkich normalnych kontaktów społecznych: „unikają zetknięcia i rozmowy z nim, aby przez te kontakty sami nie narazili się na nieszczęście”. Jak funkcjonowali druidzi? W Galii druidzi wybierali spośród siebie najwyższego druida. Piastował tę funkcję do końca życia. Coroczne zgromadzenie druidów odbywało się na terytorium Karnutów, uznawanym za centrum Galii. Omawiano tam najważniejsze zagadnienia. Druidzi cieszyli się przeróżnymi przywilejami. Byli zwolnieni z płacenia podatków i służby wojskowej, choć druid Dywicjakus, brat władcy Eduów, był też wojownikiem. Przywileje tej klasy przyciągały wielu uczniów. Zgłębiali arkana wiedzy przez dwadzieścia lat, ucząc się wszystkiego na pamięć. Cezar uważał, że służyło to ćwiczeniu umysłu. Niewykluczone, że tak było, ale musiało chodzić o chęć zachowania wiedzy wyłącznie dla wtajemniczonych. W ten sposób druidzi utrzymywali posłuch wśród swojej społeczności. Cezar czyni ostatnią i dość intrygującą obserwację: „Przypuszcza się, że nauka druidów powstała w Brytanii i stamtąd została przeniesiona do Galii, i jeszcze ci teraz, którzy pragną lepiej ją zgłębić, udają się tam na studia”. Jeśli zaakceptować ścisłość drugiej części tego ustępu, może to sugerować, że władza i potęga druidów w Galii zmalała do czasów Cezara w rezultacie zmian społecznych, które tam zachodziły. Oraz że w Brytanii, gdzie przetrwała mniej rozwinięta forma celtyckiego społeczeństwa, druidyzm wciąż był silny. Że tak faktycznie było, potwierdza relacja Tacyta o zniszczeniu druidów na wyspie Anglesey przez armię rzymską w 59 r. n.e. Natomiast nie ma potwierdzenia opinii Cezara, że druidyzm narodził się w Brytanii. Choć nie istnieje konkretny powód, by nie miało tak właśnie być. Druidzi i składanie ofiar, również z ludzi? Jedną z funkcji druidów było nadzorowanie składania bogom ofiar. Liczne dowody wskazują na to, że byli nimi też ludzie. Z tego powodu w pismach starożytnych autorów druidyzm był kojarzony ze składaniem ludzkich ofiar, które rzymski świat uważał, poniekąd nieszczerze, za coś odrażającego. Opisując ołtarze na Anglesey jako „ociekające ludzką krwią”, Tacyt usprawiedliwiał unicestwienie kapłańskiej klasy. Najprawdopodobniej chodziło nie tyle o rzymską wrażliwość, która cierpiała z powodu ludzkich ofiar, ile o lęk przed druidami stanowiącymi siłę, która jest zdolna umocnić celtycką opozycję. Nie było przypadkiem, że zamieszki, które wybuchły w skądinąd spokojnym regionie Galii w 53 r. p.n.e., zostały wszczęte przez Karnutów. Tam właśnie druidzi zwoływali doroczne ogólnogalijskie zgromadzenie. Mogło też nie być przypadkowe to, że rebelia Boudiki we wschodniej Brytanii zaczęła się bezpośrednio po rzymskim ataku na druidzkie centrum na wyspie Anglesey. Niewykluczone, że w obu przypadkach druidzi byli inicjatorami buntu. O składaniu ludzkich ofiar przez Galów wspomina kilku pisarzy starożytnych. Jak już widzieliśmy, Lukan w swoich komentarzach wyróżnia rodzaje śmierci preferowane przez poszczególnych bogów. Ofiary poświęcone Taranisowi były palone, ofiary poświęcone Teutatesowi były topione, podczas gdy ofiary poświęcone Esusowi – wieszane. Te same metody uśmiercania wyliczał Posejdonios (i inni autorzy), choć nie łączył ich z konkretnym bogiem. Strabon, cytujący Posejdoniosa, pisze: „Przeszywali ludzi strzałami z łuku, nabijali na pal w świątyniach albo, sporządzając wielką statuę ze słomy i drewna, wrzucali w nią bydło i wszelkiego rodzaju dzikie zwierzęta i ludzi, i tym samym tworzyli płonący stos ofiarny” (Geografia IV 4,6). O paleniu ofiar żywcem wspomina też Cezar, cytując prawdopodobnie to samo źródło. Interesujące jest to, że Strabon posługuje się w swoim opisie czasem przeszłym, co może sugerować, że ta praktyka zanikła w Galii przed I w. p.n.e. Brytania jednak wciąż podtrzymywała tradycyjne wartości. Nie tylko składano ofiary na ołtarzach Anglesey. Boudika kazała nabijać na pal jeńców schwytanych podczas rebelii w 60 r. p.n.e. Nie jest jednak jasne, czy chodziło o zwykłe okrucieństwo, czy też o składanie ofiar bogom wojny. Najstarsza kostka do gry odkryta w Polsce. Do zabawy używali jej Celtowie Ponad dwa tysiące lat ma kostka do gry odkryta przez archeologów w Samborowicach w woj. śląskim. Używali jej Celtowie. To najstarszy taki przedmiot z terenu Polski. Znajdował się wewnątrz c... Ofiary z ludzi a archeologia Przekonujące dowody składania ofiar z ludzi są zadziwiająco rzadkie, jeśli chodzi o odkrycia archeologiczne. W przypadku ciała umieszczonego w bagnie w Lindow (hrabstwo Cheshire), co miało miejsce w I albo II w. n.e., można z niejaką pewnością mówić o rytualnej śmierci. Mężczyznę uderzono w głowę, uduszono i podcięto mu gardło, czyniąc to bardzo szybko. Jest to bez wątpienia przykład potrójnej śmierci, wspominanej niejednokrotnie w irlandzkiej literaturze wernakularnej. W irlandzkich bagnach znaleziono kilka ciał z epoki żelaza, a okoliczności i miejsce wskazują na celowe składanie ofiar. Większe wątpliwości budzą ciała wrzucane do nieużywanych dołów spichrzowych w różnych rejonach południowej Brytanii, głównie w grodzisku Danebury. Choć ofiary mogły być uśmiercane bezpośrednio przed złożeniem do ziemi, to przynajmniej niektóre kamienowano zapewne in situ. Niewykluczone, że pochówki w bagnach i dołach są przykładem składania ofiar bóstwom chtonicznym, a różne miejsca ich złożenia odpowiadają różnym bóstwom. To jest fragment książki pt. „Starożytni Celtowie” autorstwa Barrego Cunliffe’a, która ukazała się nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego (2024) w przekładzie Jana Kabata. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Fałszywe monety, setki amfor – bogate znaleziska polskich archeologów w celtyckim mieście
Niezliczone fragmenty amfor, piękne rzymskie naczynia terra sigillata, fałszywe monety, ale też zagadkowe pozostałości po aktywności starożytnych metalurgów odkryli polscy archeolodzy w celtyckim mieście Bibracte we Francji.
W tym artykule: Polacy w Bibracte Cel badań Polaków w oppidum Najciekawsze znaleziska Polaków Celtowie a Rzym. Lekko nie było Bibracte założyło celtyckie plemię Eduów. Oppidum, bo takim miastem określa się umocnione osady Celtów, powstało przypuszczalnie pod koniec III lub w początkach II stulecia p.n.e. Schyłek potęgi oppidum nadszedł wraz z porażką plemion celtyckich pod wodzą Wercyngetoryksa w wojnie z Rzymem w 52 roku p.n.e. Opuszczono je pod koniec I wieku p.n.e. na przełomie er. Później powstały tam rzymskie wille. Polacy w Bibracte Wykopaliska archeologiczne trwają w Bibracte we francuskiej Burgundii od XIX wieku. Po tym, jak je przerwano wraz z wybuchem I wojny światowej, archeolodzy powrócili do badań dopiero w latach 80. XX w. Pod wzgórzem, na którym prowadzone są wykopaliska powstało centrum badawcze, w którym pracują naukowcy z całego świata. W 2005 roku do badaczy dołączyli Polacy. Od 2023 roku ekipa z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego prowadzi wykopaliska wspólnie naukowcami z Uniwersytetu Paris 4 (Sorbonne) pod kierownictwem dr. Josefa Wilczka. Naukowcy właśnie podsumowali poprzedni sezon badawczy, który odbył się w 2023 roku. Cel badań Polaków w oppidum Polacy pracują na terenie dzielnicy rzemieślników. Już w XIX wieku archeolodzy odkryli tam pozostałości po pracowniach metalurgicznych i emalierskich. – Kopiemy pasem szerokości 25 m, a długość przekroczyła już 150 m. Prace trwają powoli, bo nawarstwienia są bardzo bogate. Pracujemy tylko 4 tygodnie w roku, a ekipa liczy z reguły kilkanaście osób. Co roku przyjeżdżają nowi studenci i wciąż muszą uczyć się specyfiki pracy na oppidum – powiedział National Geographic Polska szef badań ze strony polskiej, prof. Tomasz Bochnak z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Naukowcy mają mnóstwo pytań, na które szukają odpowiedzi. Na przykład zastanawiają się, czy najpierw istniała mała osada, która potem się rozrosła i została otoczona wałami, czy też oppidum od początku powstawało jako złożony projekt? Czy była samowola w zasiedlaniu terenu wzgórza, czy ktoś narzucał podział na działki? Prace trwają. Na odpowiedzi trzeba poczekać, ale z ziemi wychodzą interesujące zabytki. Najciekawsze znaleziska Polaków – Mamy znaleziska, które można datować od schyłku II w. p.n.e. po połowę I w. p.n.e. Zapewne należy je łączyć z pierwszą fazą zasiedlenia. Wiele z nich to zabytki związane z metalurgią metali nieżelaznych. Zidentyfikowaliśmy różnego rodzaju paleniska, fragmenty narzędzi, na przykład kleszczy – opowiada prof. Bochnak. W tym kontekście bardzo ciekawym dla archeologów zabytkiem jest niekształtna bryłka, przypominająca nieco jasny żużel. Zdaniem niektórych badaczy zajmujących się metalurgią, to wręcz jeden z najważniejszych obiektów odkrytych w ostatnich latach. – Zdaniem fachowców może to być pozostałość po tzw. kupelacji, czyli redukcji rud srebra i ołowiu, które często występują razem, w taki sposób, by rozdzielić srebro od ołowiu. Nasze znalezisko potwierdzałoby lokalną produkcję srebra i ołowiu. Obecnie trwają analizy naszego „żużla” – mówi archeolog. Do tej pory udało się też odkryć również kilkaset kilogramów amfor, w tym okazy ze stemplami, które ułatwiają ich datowanie). A także bardzo dużo ceramiki, w tym importowane z Rzymu piękne naczynia terra sigillata. To nie Germanie jako pierwsi ograbili Rzym. Tej zniewagi imperium nigdy nie wybaczyło najeźdźcom Galowie, a nie niesławni Wandalowie czy Wizygoci, byli pierwszymi, którzy zdobyli Rzym i złupili to miasto dla jego bogactwa. Słowa ich przywódcy będą prześladować Rzymian przez pokolenia:... Są też fragmenty ozdób szklanych, pozostałości sprzętów domowych w postaci kotłów z brązu i monety. Te ostatnie są szczególnie ciekawe. Wśród monet są subaeraty, czyli monety z brązowym rdzeniem i srebrnymi okładzinami, które miały imitować monety srebrne. – Formalnie jest to po prostu starożytne fałszerstwo, ale jest tych monet bardzo dużo. Ponad połowa „srebrnych” okazów z Bibracte to właśnie subaeraty. W przypadku subaeratów imitujących np. emisje z Massalii nie ma wątpliwości – to są fałszerstwa. Ale mamy też monety celtyckie – i tych jest zdecydowana większość – wykonane w ten sam sposób. I nie wiadomo, czy powstały one nielegalnie (poza wiedzą emitenta), czy może jednak za jego wiedzą i wolą? – zauważa prof. Bochnak. Przykłady psucia monety, czyli obniżania zawartości kruszcu przy zachowaniu tej samej wartości nominalnej, są bardzo powszechne w świecie starożytnym. Jak wyjaśnia naukowiec, było tak i z monetami celtyckimi na ziemiach polskich. W przypadku tzw. staterów typu krakowskiego wyraźnie widać, jak spadała w nich zawartość złota, a rósł udział srebra. Celtowie a Rzym. Lekko nie było Galia, czyli kraina historyczna w Europie Zachodniej, składającą się z obecnych terenów Francji, Belgii, Szwajcarii i północno-zachodnich Włoch, zasiedlana był w starożytności przez plemiona celtyckie. Przez długi czas była solą w oku starożytnego Rzymu. Rzymianie nie przepadali za Celtami, bo plemiona te swego czasu złupiły Rzym. Ostatecznego podboju tej krainy dokonał dopiero Juliusz Cezar. To w badanym przez Polaków Bibracte Juliusz Cezar napisał zimą 52/51 roku p.n.e. słynne dzieło – „Wojnę galijską”. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
To nie Germanie jako pierwsi ograbili Rzym. Tej zniewagi imperium nigdy nie wybaczyło najeźdźcom
Galowie, a nie niesławni Wandalowie czy Wizygoci, byli pierwszymi, którzy zdobyli Rzym i złupili to miasto dla jego bogactwa. Słowa ich przywódcy będą prześladować Rzymian przez pokolenia: „Vae victis”, czyli „biada zwyciężonym”.
W tym artykule: Zagrożenie znikąd – Galowie Wczesne spotkania z Celtami Galowie. Zaprawieni wojownicy Bitwa nad rzeką Alią Oblężenie i złupienie Rzymu Biada zwyciężonym Republika Rzymska kwitła na początku IV wieku p.n.e. Była bogata i potężna. Właśnie pokonała etruskie miasto Weje, zgromadziła ogromne łupy i podwoiła swoje terytorium. Zagrożenie znikąd – Galowie Ale wtedy, ni stąd ni zowąd, republika doświadczyła czegoś niewyobrażalnego: okupacji przez celtycki lud Galów. Było to pierwsze starcie Rzymu z Galią, ale nie ostatnie. W nadchodzących stuleciach Rzymianie i Galowie ścierali się jeszcze wiele razy. Ale ta pierwsza porażka w 387 r. p.n.e. spowodowała zbiorową traumę dla Rzymu. Trwała ona przez pokolenia, kształtując rzymskie podejście do wszystkich ludów z północy. Wczesne spotkania z Celtami W 600 r. p.n.e. galijski lud Insubrów osiedlił się już na południe od Alp, gdzie założył Mediolanum (dzisiejszy Mediolan). W ciągu następnych dwóch stuleci inne ludy galijskie zrobiły to samo. Rozszerzyły swoje wpływy na południową i zachodnią Europę. Około 400 r. p.n.e. Senonowie osiedlili się na wybrzeżu Adriatyku, w regionie, który Rzymianie nazwali później Ager Gallicus. Jednak osada ta wciąż znajdowała się w bezpiecznej odległości od Rzymu i po drugiej stronie Apeninów. One tworzą górzysty kręgosłup Półwyspu Apenińskiego, czyli współczesnych Włoch. Dekadę później Senonowie przekroczyli góry i zaatakowali etruskie miasto Clusium, blisko 150 km na północ od Rzymu. Ponad cztery wieki później rzymski historyk Liwiusz opisał tę galijską ekspansję. Historycy rzymscy opisywali Galów, ale należy traktować te zapisy z pewną rezerwą. Galowie mieli być wysocy, bladzi, wąsaci i nosić długie blond włosy. Niektórzy z nich, według greckiego historyka Diodora Sycylijskiego z I wieku p.n.e., rozjaśniali włosy „wodą wapienną”. Istnieją różne teorie na temat przyczyn ich inwazji na Półwysep Apeniński. Ogólnie rzecz biorąc, źródła rzymskie sugerują, że Galowie byli mniej rozwiniętym społeczeństwem niż mieszkańcy Włoch i pożądali ich ziemi uprawnej, a zwłaszcza wina. W pierwszym wieku naszej ery, wieki po wczesnej ekspansji galijskiej, grecki uczony Plutarch napisał, że kiedy Galowie po raz pierwszy skosztowali wina, „oszaleli z nowej przyjemności, jaką ono dało”. I wyruszyli „na poszukiwanie ziemi, która wydała taki owoc, uważając resztę świata za jałową i dziką”. Chociaż zamiłowanie Galów do wina było przesadzone, było w tym ziarno prawdy. Później rzymscy handlarze z winem wkroczyli do Galii jako pokojowi prekursorzy legionów, które miały po nich nastąpić. Galowie. Zaprawieni wojownicy Galowie wyróżniali się ze względu na swoją odzież, która była barwiona na jaskrawe kolory. W przeciwieństwie do Rzymian, mężczyźni nosili spodnie (po łacinie bracae), strój typowy dla koczowniczych jeźdźców z euroazjatyckich stepów. Starożytni Grecy i Rzymianie uważali noszenie takich strojów przez mężczyzn za barbarzyńskie, a nawet zniewieściałe. Elita wśród Galów nosiła biżuterię, w szczególności torques, czyli grube metalowe naszyjniki ze złota lub srebra, otwarte z przodu i skręcone jak warkocze. W 361 r. p.n.e., kilka lat po ataku na Rzym, młody Rzymianin Tytus Manliusz stanął twarzą w twarz z gigantycznym galijskim wojownikiem do pojedynku. Pomimo ogromnych rozmiarów Gala – w rzymskich opowieściach zawsze podkreśla się wzrost Celtów – Tytus pokonał go. Przejął jego torques i był odtąd znany jako Torkwatus. Przydomek, który przeszedł na jego potomków. Jeśli chodzi o ochronę podczas walk, wielu galijskich wojowników posiadało jedynie wydłużoną, owalną tarczę i hełm ozdobiony piórami. Ich typową bronią był długi miecz. Na temat zaciekłości, z jaką walczyli Galowie, narosło wiele stereotypów. Rzekomo była ona bardziej zniechęcająca niż w przypadku innych przeciwników, z którymi Rzymianie mieli do tej pory do czynienia. Według klasycznych źródeł, Galowie atakowali w swojej masie przy dźwiękach rogów wojennych, bez użycia formacji taktycznych czy oddziałów rezerwowych. Mieli tendencję do atakowania swoich przeciwników od razu i w dużej liczbie. Bitwa nad rzeką Alią Wróćmy do ataku Galów na miasto Clusium. Obrońcy zaapelowali o pomoc do Rzymu. Senat wysłał trzech ambasadorów, którzy błagali Brennusa, przywódcę galijskich Senonów, o wycofanie się. Kiedy Brennus odmówił, ambasadorowie, zamiast wrócić do Rzymu, dołączyli do szeregów Clusium, próbując odeprzeć Galów. Popierając w tak oczywisty sposób mieszkańców Clusium, naruszyli ówczesne prawo. Decyzja ta dała Brennusowi pretekst do wypowiedzenia wojny Rzymowi. Po zdobyciu miasta Brennus poprowadził swoje wojska na południe w kierunku Rzymu. Rzymska armia pomaszerowała na północ i dogoniła Galów kilkanaście kilometrów za miastem, nad brzegiem rzeki Allia, która jest dopływem Tybru. Był to pierwszy raz, kiedy legiony walczyły z Galami. Wynik był katastrofalny dla Rzymian, którzy musieli się salwować ucieczką. Oblężenie i złupienie Rzymu Trzy dni później Brennus i jego armia Galów stanęli u bram Rzymu. Miasto było słabo chronione, ponieważ brakowało mu pełnego muru obwodowego. Większość ludności uciekła – nawet westalki, strażniczki świętego ognia w mieście. Zostali z kolei wysocy rangą senatorowie. Z rzymskich źródeł wynika, że kiedy przybyli pierwsi Galowie, byli oni oszołomieni godnością i opanowaniem tych starszych mężów stanu. Jeden z najeźdźców rzekomo pociągnął za długą białą brodę senatora Marka Papiriusa, aby sprawdzić, czy nie jest on posągiem. Papirius odpowiedział ciosem swojej laski. Gal zabił Papiriusa mieczem, a jego towarzysze zmasakrowali resztę senatorów. Ludzie Brennusa splądrowali i zniszczyli miasto. Niektórym Rzymianom udało się schronić na Wzgórzu Kapitolińskim. Ale Galowie zauważyli ślady stóp prowadzące na wzgórze. Należały one do posłańca, którego Rzymianie wysłali do Ardei w poszukiwaniu pomocy. Galowie jeszcze tej samej nocy wysłali grupę uderzeniową na zbocze wzgórza. Ani rzymscy strażnicy, ani ich psy stróżujące nie usłyszały ich nadejścia. Ale gęsi poświęcone bogini Junonie, które tam mieszkały – tak. Gęganie zaalarmowało rzymskich obrońców, którzy chwycili za broń i zmusili napastników do odwrotu. Biada zwyciężonym Minęło siedem miesięcy, a Galowie ciągle oblegali wzgórze. W końcu wynegocjowano ugodę. Galowie zgodzili się opuścić Rzym w zamian za tysiąc funtów złota [ponad 300 kg – przy. red.]. Obrońcy zeszli ze Wzgórza Kapitolińskiego niosąc skarby i zważyli je na Forum przed swoimi zdobywcami. Kiedy trybun Kwintus Sulpicjusz zauważył, że Galowie kładą fałszywe odważniki na wadze, aby uzyskać więcej bogactw, złożył skargę. Brennus upuścił swój własny miecz na wagę i wykrzyknął: „Vae victis – biada zwyciężonym”. Zrezygnowani Rzymianie przekazali jeszcze więcej złota, aby zrównoważyć wagę miecza. Rzymscy historycy różnią się co do tego, jak zakończyło się galijskie oblężenie. Zarówno Plutarch, jak i Liwiusz twierdzą, że Marek Furiusz Kamillus, wygnany generał, odpowiedział na wezwanie Rzymu o pomoc. Został mianowany dyktatorem i wykorzystał swoją potęgę do wypędzenia sił galijskich. Piszący w II wieku p.n.e. historyk Polibiusz nie wspomina o Kamillusie ani o wypędzeniu Galów. W jego opowieści Rzym płaci okup, a Galowie po prostu odchodzą. Archeolodzy nie znaleźli dowodów na masowe zniszczenia i pożary tak straszne, jak w pismach Liwiusza. Wydaje się, że Rzym bardzo szybko odbudowano, co byłoby mało prawdopodobne, gdyby zniszczenia były tak poważne, jak opisano. Dowody sugerują, że miał miejsce szybki, dynamiczny najazd zakończony grabieżą. Temat inwazji galijskiej opowiedziany w historiach spisanych wieki później jest dowodem na przesadny strach przed Galami i innymi ludami północy. Był wykorzystywany do celów politycznych. Domniemane zagrożenie posłużyło jako pretekst do kampanii Juliusza Cezara w Galii w I wieku p.n.e. Źródło: National Geographic. Opracował: Szymon Zdziebłowski
Odkryto rzadką monetę sprzed czasów rzymskich. Ujawniła tożsamość mało znanego władcy Celtów
W Wielkiej Brytanii odnaleziono złotą monetę, którą wyprodukowano ok. 2100 lat temu. Naukowcy odkryli, że wybito na niej imię mało znanego władcy sprzed czasów rzymskich.
W tym artykule: Moneta nieznanego władcy Celtów Artefakt z burzliwych czasów na wyspach Tylko trzy takie monety W marcu 2023 roku poszukiwacz skarbów badał teren w hrabstwie Hampshire w Anglii. Pewnego dnia wykrywacz metalu wydał charakterystyczny dźwięk, że coś znajduje się pod ziemią. Mężczyzna zaczął kopać. Po chwili odnalazł tajemniczą złotą monetę. Nie przypominała tych, które wybito w czasach rzymskich. Wkrótce okazało się, że powstała za panowania mało znanego władcy. Moneta nieznanego władcy Celtów Monetę zbadali regionalni archeolodzy. W oświadczeniu napisali, że na monecie widnieje inskrypcja w języku galijskim. Na zabytku wybito słowo „Esunertos”. Naukowcy twierdzą, że to określenie kogoś „potężnego jak bóg Esos”. Bóstwo znane również jako Esus pochodzi z wierzeń starożytnych Celtów i Brytów. Znany jest głównie z dwóch monumentalnych pomników odnalezionych w Wielkiej Brytanii. O bogu wspomina w I wieku n.e. rzymski pisarz Lukan. W swojej księdze pisał o ofiarach z ludzi składanych galijskim bogom: Esusowi, Toutatisowi i Taranisowi. W komentarzu do Lukana z IV wieku anonimowy autor dodał, że ofiary składane Esosowi wieszano na drzewie, na cześć Toutatisa ludzi topiono, a dla Taranisa nieszczęśników palono żywcem. Artefakt z burzliwych czasów na wyspach Złotą monetę z Hampshire badał John Sills, archeolog z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Oksfordzkiego. Badacz stwierdził, że artefakt datowany jest na okres około 50–30 r. p.n.e. Pochodzi więc z okresu, który nastąpił już po dwukrotnym najeździe Juliusza Cezara na Brytów. – Najazdy Cezara nie zapewniły trwałej rzymskiej kontroli nad Wielką Brytanią. Dopiero po kolejnej inwazji rzymskiej, rozpoczętej w roku 43 n.e. przez cesarza Klaudiusza, imperium rzymskiemu udało się przejąć kontrolę nad częścią wyspy – czytamy w oświadczeniu. Archeolodzy odkryli przełomowe fakty dotyczące życia starożytnego plemienia Brytów Icenowie byli plemieniem Brytów z epoki żelaza, którzy zamieszkiwali obszary wschodniej Anglii. W historii zasłynęli heroicznym powstaniem przeciwko Cesarstwu Rzymskiemu, które w 43 roku n.e.... Po raz pierwszy Rzym zaatakował brytyjskie ziemie w 55 roku p.n.e. Była to jednak krótka kampania. Trwała tylko 4 dni. Juliusz Cezar był zmuszony do wycofania swych wojsk. Powodem były dotkliwe sztormy, które dotknęły wyspy brytyjskie. Powrócił tam rok później ze znacznie większą armią. Drugi najazd również nie trwał zbyt długo. Wszystko przez problemy Rzymian w Galii. Rzymski władca musiał wracać do kraju, aby rozwiązać konflikt z Galami. Tylko trzy takie monety Sills przyznał, że odnaleziona moneta jest jedną z zaledwie trzech, na których widnieje nazwa „Esunertos”. Archeolog zwrócił uwagę, że wszystkie trzy odkryto w tym samym regionie. Bardzo możliwe, że terytorium to było kontrolowane przez człowieka o takim przydomku i obejmowało część dzisiejszego zachodniego Hampshire. – Rzym wtrącał się w sprawy Wielkiej Brytanii. Sami mieszkańcy wysp nagle stanęli przed szeregiem nowych możliwości i zagrożeń, które wynikały ze zmieniającego się krajobrazu politycznego po drugiej stronie kanału La Manche – powiedział w rozmowie z Live Science Ian Leins, który nie był zaangażowany w badania nad monetą. – Człowiek nazywany „Esunertos” prawdopodobnie umocnił swą władzę w regionie, aby zjednoczyć ludzi do obrony swojego terytorium – dodaje. Leins dodał, że w szybko zmieniającym się krajobrazie politycznym pojawiali się nowi przywódcy. Czasem zyskiwali popularność, a niekiedy znikali tak samo szybko, jak szybko się pojawiali. – Jeśli jedna osoba zgromadziła wystarczającą władzę i bogactwo, aby rozszerzyć swoje wpływy, wybijanie monet była jednym z mechanizmów, dzięki którym mogła dalej rozszerzać swoje wpływy – twierdzi badacz. – Prawdopodobnie jednak nigdy się nie dowiemy, czy sam siebie nazywał „królem” – wyjaśnia. – Jego stanowisko opierało się prawdopodobnie na kontaktach, pochodzeniu i kontroli ziemi lub zasobów – twierdzi Leins. – Cała reszta to historyczne domysły. Czy był popularnym, charyzmatycznym, wybranym przywódcą? Czy jego władza opierała się na strachu, czy sile? Prawie na pewno nigdy nie poznamy odpowiedzi na te pytania – podsumowuje historyk. Moneta we wrześniu została wystawiona na aukcję w domu aukcyjnym Spink. Sprzedano ją za 20 400 funtów (ok. 105 tys. złotych). Źródło: Live Science, Spink. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Unikatowa figurka. Wygląda jak Shrek, wykonał ją zagadkowy lud żyjący ponad 2 tys. lat temu
Figurkę wykonaną z brązu znaleźli archeolodzy w Krzelkowie na Dolnym Śląsku. Na pierwszy rzut oka wygląda jak poczciwy bajkowy ogr, Shrek. W rzeczywistości figurka przedstawia celtyckiego boga, bohatera lub króla sprzed ponad 2 tys. lat.
W tym artykule: Unikatowa figurka z brązu, co wiemy? Shrek, Yoda, Ufoludek, a może Wojtas. Okoliczności odkrycia Czym była figurka? Religia Celtów Mimo że Celtowie kojarzeni są obecnie z Wyspami Brytyjskimi i Irlandią to ich kolebką była kontynentalna Europa. Dotarli również na tereny obecnej południowej Polski. Na tych obszarach mieszkali od około 400 do 120 roku p.n.e. Unikatowa figurka z brązu, co wiemy? – Figurka wykonana z brązu, czyli stopu miedzi i cyny, jest maleńka. Mierzy 5 cm wysokości. W środku jest pusta. Zabytek jest unikatem. Nie znamy drugiego, który wyglądałby tak samo – opowiada National Geographic Polska dr Przemysław Dulęba z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Figurka ukazuje postać z dużą głową i wielkimi oczami, oraz wyraźnie odstającymi uszami lub rodzajem nakrycia głowy. Być może tak specyficznie oddana głowa ukazuje maskę. Sylwetka kończy się na tułowiu, na którym postać trzyma wyraźnie zarysowaną prawą dłoń. Z tyłu widać kraciasty wzór, który odwzorowuję tunikę. – Elementy stroju są podobne do takich znanych z V wieku p.n.e. z obszarów zajmowanych przez Celtów – wskazuje dr Dulęba. Kolebką tego ludu były obecnie zachodnie i centralne Niemcy Shrek, Yoda, Ufoludek, a może Wojtas. Okoliczności odkrycia Do odkrycia doszło latem w czasie badań powierzchniowych, które polegają na zbieraniu zabytków z powierzchni i warstwy ornej pól uprawnych. „Shreka” wykryto z pomocą detektora metali w obrębie pozostałości po osadzie celtyckiej, jednej z kilku, której ślady odkryto na terenie współczesnego Krzelkowa. Dr Dulęba podkreśla, że prace archeologów spotkały się z dużą życzliwością lokalnej społeczności. – To warto odnotowania, bo działamy na polach uprawnych – zaznaczył. Odkrycie takiego zabytku było dla wszystkich archeologów sporym zaskoczeniem. Ze względu na specyficzny wygląd figurki naukowcy nazwali go Shrekiem, który był poczciwym ogrem w filmie animowanym lub Yodą – jednym z bohaterów sagi filmowej Gwiezdne wojny. Były też inne skojarzenia: w Wojtasem z serialu „Blok ekipa” lub po prostu z ufoludkiem, bo takim mianem określa figurkę dr Dulęba. Czym była figurka? Z uwagi na to, że figurka była pusta w środku, prawdopodobnie była elementem jakiegoś przedmiotu. Być może laski lub berła. – Jest to postać o znaczeniu symbolicznym: może to być lokalne bóstwo, bohater albo nawet heroizowany król lub kapłan – przypuszcza dr Dulęba. Niestety, zabytek był silnie skorodowany i nawet po odczyszczeniu nie widać nowych detali, które mogłyby rzucić więcej światła na znaczenie przedmiotu. Chociaż dr Dulęba dostrzegł lekko zarysowany wąs. Dr Dulęba nie ma większych wątpliwości, że zabytek jest celtycki, bo wokół było sporo przedmiotów związanych z tą kulturą. Badacze znaleźli dużo metalowych ozdób i części stroju. Wstępne określono jego wiek na V lub 1 poł. IV wieku p.n.e. Zapewne przywędrowali z nim Celtowie z Moraw, wschodnich Czech lub z obszaru środkowego dorzecza Dunaju. – To, niewątpliwie bardzo intrygujące znalezisko, będzie przedmiotem dalszych specjalistycznych analiz i studiów, które, miejmy nadzieję, pozwolą wyjaśnić jego pochodzenie i chronologię – zapewnił. Badania były możliwe dzięki finansowaniu Narodowego Centrum Nauki. Najstarsza kostka do gry odkryta w Polsce. Do zabawy używali jej Celtowie Ponad dwa tysiące lat ma kostka do gry odkryta przez archeologów w Samborowicach w woj. śląskim. Używali jej Celtowie. To najstarszy taki przedmiot z terenu Polski. Znajdował się wewnątrz c... Religia Celtów Rekonstruowanie religii Celtów, a być może z nią związany jest zabytek z Krzelkowa, jest bardzo trudne. Nie posługiwali się pismem, dlatego nie utrwalili swoich wierzeń. Wierzenia opisywali autorzy antyczni. Spisano je także w późniejszych kronikach irlandzkich. Znamy imiona około 360 celtyckich bogów. Męscy bogowie byli związanii z wojną, a boginie - z płodnością. Nie jest jednak jasne, w jaki sposób oddawano im cześć. Chociaż wiadomo, że kapłani celtyccy, druidzi składali ofiary ze zwierząt, a nawet ludzi. Celtowie wierzyli w święty charakter jezior czy rzek i przewidywali przyszłość z lotu ptaków. Byli przekonani, że ludzie mogą przeistaczać się w zwierzęta, o czym czytamy w wielu podaniach. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najstarsza kostka do gry odkryta w Polsce. Do zabawy używali jej Celtowie
Ponad dwa tysiące lat ma kostka do gry odkryta przez archeologów w Samborowicach w woj. śląskim. Używali jej Celtowie. To najstarszy taki przedmiot z terenu Polski. Znajdował się wewnątrz chaty zagłębionej w ziemię.
W tym artykule: Najstarsza kostka do gry w Polsce. To wytwór Celtów Fibula. Inne cenne odkrycie w Samborowicach Kim byli Celtowie? Celtowie zamieszkiwali tereny obecnej Polski od ok. 400 do ok. 120 r. p.n.e. Zasiedlali jednak tylko południe naszego kraju w kilku obszarach: w pobliżu Wrocławia na Dolnym Śląsku, pod Krakowem w Małopolsce, na Podkarpaciu, na płaskowyżu głubczyckim. To właśnie na tym ostatnim obszarze, w Samborowicach, archeolodzy natknęli się na najstarszą na polskich ziemiach kostkę do gry. Pierwszy poinformował o tym serwis Nauka w Polsce. Archeolodzy prowadzą wykopaliska w Samborowicach od wielu lat. Kierują nimi Jacek Soida z Działu Archeologii Muzeum Śląskiego oraz dr Przemysław Dulęba z Uniwersytetu Wrocławskiego. Najstarsza kostka do gry w Polsce. To wytwór Celtów – Kostka wykonana została z kości lub poroża, będziemy się starali to doprecyzować. Została znaleziona we wnętrzu półziemianki – przekazał „National Geographic Polska” Jacek Soida. Wykonano ją w pierwszej połowie II wieku p.n.e. Oznacza to – jak uważa Soida – że jest to najstarsza kostka do gry odkryta do tej pory na terenie Polski. Podobne kostki do gry znane głównie z Dolnej Austrii, Czech i Moraw. Dotychczas najstarsze znane kostki z obszaru Polski pochodziły z II wieku n.e. – Z centralnej osady w Nowej Cerekwi [znany – przyp. red.] jest podobny przedmiot, ale wykonany z brązu i jest to znalezisko luźne, z powierzchni. W przypadku Samborowic mamy więc pewność co do datowania – dodał dr Dulęba. W Nowej Cerekwi na Opolszczyźnie odkryto największą celtycką osadę na terenie Polski. Kostka z Samborowic nie nosi widocznych śladów użytkowania. – Jest bardzo dobrze wygładzona, stąd trudności w określeniu materiału – podkreślił Soida. Surowcem jest kość albo poroże. Kostka jest prostopadłościenna, jednak nie wszystkie jej boki są równe. Nie jest to zatem typowa, sześcienna kostka znana z popularnych obecnie gier. Na dłuższych bokach kostki z Samborowic oznaczono oczkami wartości 5 i 6. Nie jest jasne, do jakiej gry mogła być używana. Soida przypuszcza, że być może do zwykłej gry w kości. Nie można jednak wykluczyć gry planszowej, czyli planszówki. Jeśli wykorzystywano planszę, to wykonana była z materiałów organicznych. Te zachowują się do naszych czasów bardzo rzadko i szybko ulegają rozkładowi. Archeolog dodał, że w innym miejscu, gdzie bada osadę celtycką, natknął się na żetony, zapewne do gry. To uprawomocnia twierdzenie, że kostki mogły być używane w czasie zabawy z ich udziałem. Fibula. Inne cenne odkrycie w Samborowicach W tym roku wśród odkryć uwagę archeologów przykuła też dobrze zachowana żelazna fibula, czyli ozdobna zapinka służąca do spinania szat. Takie przedmioty z reguły odkrywane są na cmentarzyskach. Przetrwała do naszych czasów, bo w pradziejach wpadła do ognia. Wówczas wytworzyła się warstwa zgorzeliny, która zabezpieczyła przedmiot przed szkodliwą korozją. Badania w Samborowicach są częścią dużego projektu badawczego. Jego celem jest prześledzenie starożytnych, długodystansowych szlaków handlowych. Według dr Dulęby szlak bursztynowy, wiodący znad Bałtyku aż do Italii w okresie rzymskim w pierwszych wiekach naszej ery nie był niczym nowym. Miał być on w pewnej części „przejęty” po ludności celtyckiej. Archeolodzy odnaleźli celtycki skarb sprzed 2000 lat Niemieccy archeolodzy odnaleźli celtycki skarb liczący 41 złotych monet. Eksperci zauważają, że ich wartość w tamtych czasach była ogromna. W poprzednich latach w Samborowicach archeolodzy odkryli między innymi świetnie zachowany piec garncarski, którego ponad 2 tys. lat temu używali Celtowie. Wewnątrz była kilkaset fragmentów naczyń ceramicznych. Warta odnotowana jest technologia ich wykonywania. Celtowie byli pierwszym ludem, który na obecnych ziemiach Polski stosował koło garncarskie. Wraz z ich wywędrowaniem z naszych regionów ta innowacja została zapomniana. Kim byli Celtowie? Celtowie byli zaawansowanymi metalurgami, na przykład tworzyli kolczugi. Najstarsze monety wykonane ze złota i srebra z terenu Polski również wykonał ten lud. Kolebką Celtów jest kontynentalna Europa. Lud ten rozprzestrzenił się po całej Europie w poł. I tysiąclecia p.n.e. znad Renu, Menu i Górnego Dunaju. W początkach IV wieku p.n.e. Celtowie prowadzili walki z Cesarstwem Rzymskim, a w III wieku p.n.e. atakowali nawet Grecję i dotarli aż do Azji Mniejszej. Ich potomkami są m.in. Szkoci, Walijczycy i Irlandczycy. Źródło: Nauka w Polsce. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Niemczech odkryto tajemniczą złotą monetę. Miała pojawiać się po deszczu i przynosić szczęście
Moneta to tak zwany tęczowy kubek. W dawnych czasach wybijało się je w społecznościach kultury lateńskiej, które tworzyli Celtowie.
W tym artykule: Monety wybite przez Celtów ponad 2000 lat temu „Tęczowe kubki” miały być znajdowane wyłącznie przez dzieci Jedna z trzech monet, które do tej pory odnaleziono Osadnictwo Celtów z kultury lateńskiej Nazwa monet „tęczowe kubki” (ang. rainbow cups) ma swoje korzenie w ludowych legendach. Złote artefakty o kształcie miseczki lub kubka często odnajdywali rolnicy latem, zaraz po żniwach i najczęściej po ulewnych deszczach. To doprowadziło do przekonania, że monety można znaleźć w miejscu, w którym tęcza dotyka ziemi. Ludzie zaczęli więc wierzyć, że złote skarby przynoszą szczęście i pomyślność. Z czasem przypisywano im szereg różnych magicznych cech. Monety wybite przez Celtów ponad 2000 lat temu W praktyce monety (zarówno złote, jak i srebrne) były wybijane przez Celtów na obszarach zdominowanych przez kulturę lateńską w okresie od ok. V do I wieku p.n.e. Monety były często oznaczone różnymi symbolami i wzorami. Nazwa kultury wywodzi się od stanowiska archeologicznego La Tène nad jeziorem Lac de Neuchâtel w Szwajcarii. To właśnie w tym miejscu w XIX wieku, odkryto dużą liczbę artefaktów związanych z ludnością celtycką. Kulturę lateńską charakteryzowały artefakty, takie jak zapinki typu La Tène, groty włóczni, miecze, owalne tarcze z umbem taśmowatym, bransolety rozszerzone na końcach, pasy łańcuchowe z profilowanych ogniw, ceramika, szklane bransolety i właśnie złote „tęczowe kubki”. „Tęczowe kubki” miały być znajdowane wyłącznie przez dzieci Podczas najnowszych wykopalisk w Bawarii archeolodzy odnaleźli jedną z takich monet. Odkryto ją ok. 70 kilometrów na zachód od Monachium, nad rzeką Lech. Bawarscy badacze dokonali analizy zabytku i doszli do wniosku, że została wybita w II lub I wieku p.n.e. Tajemniczy Brytowie skutecznie stawiali opór Rzymianom. Dlaczego zostali podbici przez Anglosasów? Kultura Brytów, mimo że nie należy do najstarszych w Europie, bez cienia wątpliwości jest jedną z najbardziej interesujących. Zaczęła rozwijać się w epoce żelaza, a istotne przeobrażen... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/brytowie-co-wiemy-o-pochodzeniu-i-osiagnieciach-tej-ludnosci-celtyckiej-fot-getty-images-13593f0.jpg" width="938" height="691" alt="Brytowie – co wiemy o pochodzeniu i osiągnięciach tej ludności celtyckiej? (fot. Getty Images)" title="Brytowie – co wiemy o pochodzeniu i osiągnięciach tej ludności celtyckiej? (fot. Getty Images)" /> – Na monecie widnieje rzadki wzór czteroramiennej gwiazdy, którą z każdej strony otaczają półkola – przekazał Bernward Ziegaus, starszy kustosz działu numizmatycznego Państwowych Zbiorów Archeologicznych, który badał monetę. – Podobnie jak inne „tęczowe kubki”, ta moneta również jest zakrzywiona. Z kolei z drugiej strony widać ludzką głowę, która ma nienaturalnie duże oko i nos. – Legenda o tym, że celtyckie monety spadały z nieba na ziemię w miejscu, gdzie kończyła się tęcza, jest najbardziej znana. Istnieje również inna opowieść, która głosi, że artefakty te mogły być odnalezione wyłącznie przez dzieci, które nazywano potem „dziećmi fortuny” – mówił Ziegaus. – Co więcej, „tęczowe kubki” mogły być znajdowane wyłącznie w niedzielę – dodaje archeolog. Jedna z trzech monet, które do tej pory odnaleziono Moneta ważyła niecałe dwa gramy. Analiza wykazała, że składała się w 77% ze złota, 18% ze srebra i 5% z miedzi. Autorzy twierdzą, że została odkryta nieopodal miejsca, w którym znajdowała się starożytna droga rzymska Via Claudia Augusta. Szlak ten prowadził z terenu dzisiejszego Trydentu w północnych Włoszech przez Alpy w kierunku Austrii i Niemiec. – Być może moneta została przypadkowo zgubiona po drodze – mówią archeolodzy. Autorzy odkrycia przyznali, że do tej pory odnaleziono tylko trzy celtyckie monety z podobnym motywem gwiazdy. – Interpretacja tego motywu jest trudna. Rogi gwiazdy mogą oznaczać cztery strony świata, a łuki możemy określić jako znaki horyzontu oraz wschodu i zachodu księżyca. To jednak wyłącznie hipoteza – twierdzą bawarscy naukowcy. Osadnictwo Celtów z kultury lateńskiej Osadnictwo kultury lateńskiej przypada na okres od połowy II wieku p.n.e. Społeczności te m.in. na terenie dzisiejszych Niemiec zaczęy tworzyć osady o charakterze protomiejskim otoczone fortyfikacjami, tak zwane oppida. Do najbardziej znanych należy murus gallicus, którą opisał sam Cezara w dziele zatytułowanym „O wojnie galijskiej”. Miejscowości te były ośrodkami rzemiosła i władzy politycznej. Budynki w lateńskich osadach były wznoszone na planie prostokąta, w formie półziemianki o konstrukcji słupowej. Budowle te występują zarówno w oppidach, jak i w osadach otwartych, w których mieszkali ludzie zajmujący się uprawą roli. Najbardziej charakterystyczne stanowiska archeologiczne typu osadniczego to: Alezja, Mediolanum, Bibracte, Numancja, Londinum, Stare Hradisko. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Galia podbiła Rzym i zażądała wysokiego okupu. Potem jednak imperium przeszło do kontrataku
Galia przez długi czas była solą w oku starożytnego Rzymu. Ostatecznego podboju zamieszkujących tę krainę plemion dokonał dopiero Juliusz Cezar, kładąc w ten sposób kres ich kulturze. Gdzie leżała Galia? Jak żyli i w co wierzyli Galowie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Gdzie leżała Galia? Podział Galii Jakie były plemiona galijskie? Kultura i religia Galów Podboje Galii przez Juliusza Cezara Ciekawostki o Galii Imperium celtyckie przez długi czas dominowało na obszarach na północ od cywilizacji greckiej i rzymskiej. Zamieszkiwany przez nich obszar, Galia, dość często bywa nazywany krajem Celtów. Należy jednak podkreślić, że poszczególne plemiona nigdy nie zdołały stworzyć zwartego aparatu państwowego, w którym istniałyby silne więzi społeczne i ekonomiczne. Gdyby tak było, historia Starego Kontynentu dziś mogłaby przedstawiać się zupełnie inaczej. Walki z Rzymem doprowadziły do upadku Galii. Ale zanim to nastąpiło, Galowie dali się mocno we znaki jednej z największych potęg starożytnej Europy. Gdzie leżała Galia? Mówiąc o Galii, na myśli trzeba mieć krainę historyczną zamieszkiwaną przez celtyckie plemiona. Nazwa ta była używana przez Rzymian, którzy jej mieszkańców, w ich przekonaniu dzikich i prymitywnych, nazywali Galami. Archeolodzy odnaleźli celtycki skarb sprzed 2000 lat Niemieccy archeolodzy odnaleźli celtycki skarb liczący 41 złotych monet. Eksperci zauważają, że ich wartość w tamtych czasach była ogromna. Jako odrębny lud, Celtowie uformowali się w VI stuleciu p.n.e. Zajmowane przez nich tereny obejmowały ziemie od Szampanii, przez Bawarię, aż po północno-zachodnią część Austrii. W najwcześniejszym okresie migracji zasiedlili południowe obszary dzisiejszej Francji. Z czasem osiedlili się także na terenach dzisiejszej Belgii, Szwajcarii, północno-zachodniej Italii, południowej Holandii i zachodnich Niemiec. To właśnie te ziemie zostały nazwane Galią. Celtycki rodowód mieli też m.in. Brytowie. Podział Galii Należy jednak podkreślić, że Galia nie była ani państwem, ani nawet organizacją plemienną, przynajmniej nie do czasu podboju tych ziem przez Juliusza Cezara. Plemiona galijskie wykazywały podobieństwa kulturowe i religijne, ale nie występowały między nimi zależności polityczne i ekonomiczne. Pierwotnie kraina ta dzieliła się na dwa obszary: Galię Przedalpejską (Gallia Cisalpina) i Galię Zaalpejską (Gallia Transalpina). Pierwszy z wymienionych, nazywany też Galią Bliższą, obejmował ziemie na południe od Alp. Galia Zaalpejska, nazywana też Galią Dalszą, rozciągała się między Alpami, Pirenejami i Renem. Galia Przedalpejska została zdobyta przez Rzymian w III wieku p.n.e. (choć należy podkreślić, że ostatnie plemiona Galów broniły się do 192 roku p.n.e.). W latach 81–42 p.n.e. stanowiła rzymską prowincję. Później została włączona do Italii. W II stuleciu p.n.e. łupem Rzymian padły też południowo-wschodnie tereny Galii Zaalpejskiej. Pozostałe ziemie podbił Juliusz Cezar (w latach 58–51 p.n.e.). W czasie panowania Cezara Galia została podzielona na cztery prowincje. Były to: Galia Narbońska, Akwitanica, Celtica, Belgica. Gdy do władzy doszedł Oktawian August, nastąpiło przesunięcie granic Galii. Powstało wówczas sześć prowincji: Gallia Aquatania, Gallia Belgica, Gallia Lugdunensis, Gallia Narbonensis, Germania Superior, Germania Inferior. Jakie były plemiona galijskie? Ile było plemion galijskich? Trudno powiedzieć. Celtowie właściwie nie pozostawili po sobie zabytków piśmienniczych. Badacze są przekonani, że starożytne źródła (głównie rzymskie) wymieniają jedynie największe i najsilniejsze społeczności. O tych mniejszych i słabszych prawdopodobnie nie wspominają. Znane są nazwy ok. 60 większych plemion, które zamieszkiwały Galię w okresie walk z Juliuszem Cezarem. Najważniejsze z nich to: Arwernowie, Belowakowie, Bituryngowie, Eduowie, Lignoni, Rutenowie. Archeolodzy odkryli przełomowe fakty dotyczące życia starożytnego plemienia Brytów Icenowie byli plemieniem Brytów z epoki żelaza, którzy zamieszkiwali obszary wschodniej Anglii. W historii zasłynęli heroicznym powstaniem przeciwko Cesarstwu Rzymskiemu, które w 43 roku n.e.... Arwenowie zajmowali środkowy obszar Galii, a w ich zasięgu pozostawały dwie główne rzeki: Loara i Allier. Tak dogodne położenie geograficzne dawało im możliwość sprawowania kontroli nad handlem. Belowakowie mieli swoje osady na obszarze Galii Belgijskiej. Na południu od Loary osiedlili się Bituryngowie. Poszczególne plemiona utrzymywały relacje handlowe, ale były to raczej luźne związki. Silniejsze grupy podporządkowywały sobie słabszych, jednak podbici i tak zachowywali dużą autonomię. Kultura i religia Galów Galijskie społeczeństwo dzieliło się na ludzi wolnych, zależnych (którzy byli materialnie uzależnieni od wyższej warstwy społecznej) i niewolników, na których składali się jeńcy wojenni i ludzie sprzedawani przez handlarzy. Na czele każdego plemienia stała arystokracja – najbogatsi posiadacze ziemscy i druidzi, czyli najwyżsi kapłani. Służyła im zależna od nich „klientela”, czyli wojownicy i prości członkowie plemienia. Po stronie obowiązków arystokracji leżało dbanie o bezpieczeństwo i materialne potrzeby „klientów”. Ci natomiast ślubowali im absolutną wierność. Poszczególne plemiona zamieszkiwały osady składające się z luźno rozmieszczonych zagród. Niższe warstwy społeczne żyły w półziemiankach, wyższe – w naziemnych domach budowanych na planie koła lub prostokąta, z gliny, drewna i słomy. Galowie budowali też obronne osady typu przedmiejskiego – oppidia. Poza funkcją obronną, osady budowane na planie koła pełniły też rolę gospodarczą, społeczną, religijną i polityczną. Początkowo były zaludniane tylko okresowo. Dopiero wraz z rozwojem rzemiosła i handlu stały się miejscem stałego zamieszkania. Obrzędy religijne zajmowały ważne miejsce w życiu Galów. O ich religii informują nas odkryte artefakty i zapiski greckie i rzymskie. Najstarsze koncepcje religijne w Galii ocierały się o kult Ziemi. Wczesne wierzenia miały charakter chtoniczny. Obowiązywał też kult wody, zwłaszcza rzek. Później pojawiły się bóstwa solarne, a obrzędowość zaczęła mieć związek z przełomowymi datami w kalendarzu: przesileniem letnim, zimowym, wiosennym i jesiennym zrównaniem dnia z nocą. Wraz z postępującą romanizacją Galowie włączyli do swojego panteonu bóstwa rzymskie, ale także elementy religii bliskowschodnich, w tym egipskiej. Podboje Galii przez Juliusza Cezara Jak doszło do wybuchu konfliktu celtycko-rzymskiego? W 390 roku p.n.e. Celtowie najechali i złupili Rzym. Za oddanie miasta mieli zażądać ogromnego okupu w złocie. Do 284 roku p.n.e. zdołali opanować obszar aż do środkowej Italii. Z czasem ich przewaga zaczęła maleć, a Rzymianie zaczęli wypierać ich ze swoich terenów. W II wieku p.n.e. pod kontrolą rzymską znajdowała się Galia Narbońska. W 120 roku p.n.e. podporządkowali sobie dolinę Rodanu. Ostateczny cios miał zadać Galom Juliusz Cezar, którego legiony toczyły kampanie przeciwko Celtom w latach 58–51 p.n.e. Rzymskie oddziały podbiły obszary, które znajdowały się poza kontrolą Republiki. Wówczas cała Galia stała się republiką, później została włączona do granic Italii, a Galowie ulegali stopniowej romanizacji Żyli na terenach Polski, podbili Afrykę i złupili Rzym. Kim naprawdę byli Wandalowie? Kim byli Wandalowie? Jakie wydarzenia doprowadziły do powstania ich królestwa w Afryce? Dlaczego upadli? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wandalowie-kim-byli-i-jak-zapisali-sie-w-historii-fot-british-museum-wikimedia-commons-public-domain-96ff030.jpg" width="750" height="545" alt="Wandalowie – kim byli i jak zapisali się w historii? (fot. British Museum, Wikimedia Commons, public domain)" title="Wandalowie – kim byli i jak zapisali się w historii? (fot. British Museum, Wikimedia Commons, public domain)" /> Kluczowa bitwa rozpętała się pod Alezją w 52 roku p.n.e. Oblężenie galijskiego miasta prawdopodobnie było największą taką operacją w historii antycznych wojen. Po upadku Alezji stłumienie pozostałych oporów stało się już czystą formalnością. Po przegranej bitwie Wercyngetoryks, przywódca broniącego miasta plemienia Arwernów, ofiarował się za swój lud. Został zmuszony do udziału w triumfalnym pochodzie Cezara. Następnie trafił do niewoli, a finalnie został uduszony. Ciekawostki o Galii Na koniec zostawiliśmy kilka ciekawostek o Galii i Galach. Zapisy w kronikach opisujących rzymską wojnę z Galami przedstawiają ich jako brudnych, prymitywnych i pozbawionych jakiejkolwiek kultury barbarzyńców. Dziś już wiemy, że historia znacząco zafałszowało obraz celtyckich plemion, zamieszkujących Galię. Galowie z całą pewnością nie byli mieszkającymi w lasach „dzikusami”. Potrafili wznosić złożone osady i wioski obronne. Osiągnęli wysoki poziom w rolnictwie i hodowli, a ich sztuka metalurgiczna nie miała sobie równych. O tym, jak duże i zaawansowane były galijskie oppida, najlepiej świadczy fakt, że w obleganej w 52 roku p.n.e. Alezji schronienie znalazło ok 80 tys. osób. Mediolan stanowi jedną z najbardziej wyrazistych wizytówek Włoch. Nie każdy o tym wie, ale miasto dziś będące kolebką światowej mody zostało założone przez Galów. Galowie lubowali się w nierozcieńczonym winie, co dla Rzymian było jednym z przejawów barbarzyństwa. Należy jednak wspomnieć, że to właśnie „barbarzyńskie” celtyckie plemiona nauczyły mieszkańców Wiecznego Miasta magazynowania i przewożenia tego trunku w drewnianych beczkach. Wcześniej Rzymianie używali glinianych amfor, co generowało znacznie większe koszty. Druidzi nie byli jedynymi kapłanami w galijskich plemionach. Niżej od nich znajdowali się bardowie, którzy przekazywali dalej ludowe podania i pieśni. Ich atrybutem była metalowa gałązka zaopatrzona w dzwonki. Jeszcze niżej znajdowali się wieszcze, trudniący się wróżbiarstwem. Dlaczego do naszych czasów nie zachowały się właściwie żadne zabytki piśmiennicze, które mogłyby przybliżyć współczesnym historię celtyckich Galów? Wynika to przede wszystkim ze specyficznego podejścia druidów do pisma. Najwyżsi celtyccy kapłani uważali, że pisanie rozleniwia. W związku z tym wszystkie ważne informacje przechowywali w pamięci. Przez pewien czas celtyckie plemiona były obecne także w Polsce. Świadczą o tym znaleziska archeologiczne z terenów Śląska i Małopolski. Mowa o charakterystycznych dla tych plemion naczyniach wykonanych z gliny z domieszką grafitu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Odkryto zaginione miasto na Półwyspie Iberyjskim. Ma ponad 2000 lat
Archeolodzy odnaleźli w Hiszpanii celtoiberyjskie miasto sprzed 2000 lat. Badacze uważają, że to prawdopodobnie zaginiona osada Titiakos, która była potężną twierdzą z czasów wojny sertoriańskiej.
W tym artykule: Zaginione miasta Celtyberów W odkryciu miasta pomogły badania kamieniołomu Kluczowe miasto w rzymskich wojnach domowych Celtyberowie lub Celtoiberowie to lud zamieszkujący centralną część Hiszpanii w okresie preromańskim. Grupa ta powstała w wyniku asymilacji Celtów z północnej części Półwyspu Iberyjskiego, którzy przybyli tu z Brytanii i Iberów pochodzących z południa i wschodu. Posługiwali się językiem należącym do grupy języków celtyckich. Zaginione miasta Celtyberów Ludy te odegrały dużą rolę podczas drugiej wojny punickiej, która toczyła się w latach 218–201 p.n.e. między Kartaginą a Rzymem. Była to największa z wojen punickich. Celtyberowie przekroczyli wówczas Alpy pod dowództwem Hannibala. W ten sposób wojska postanowiły zaskoczyć Rzymian od północy. Mimo trudnej przeprawy przez góry, podczas której armia straciła wiele słoni bojowych, Kartagińczycy wraz z Celtoiberami odnieśli wiele zwycięstw. To jednak nie wystarczyło do wygrania wojny i to Rzym triumfował. Celtyberowie poddali się Rzymianom w 195 r. p.n.e. Naukowcy z Politechniki w Madrycie (UPM) prowadzili wykopaliska w mieście Deza w prowincji Soria, na północy Hiszpanii. Zespół badaczy przekazał w najnowszym oświadczeniu niezwykłą wiadomość. Archeologom udało się odnaleźć dawny rzymski obóz, a także zaginione miasto Celtoiberów. Osada pochodzi sprzed ponad 2000 lat. Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Archaeological and Anthropological Sciences”. W odkryciu miasta pomogły badania kamieniołomu Archeolodzy podkreślają, że w pobliżu miasta znajdował się kamieniołom wapienia, który był wykorzystywany do budowy garnizonu. – Pomimo swojego znaczenia, to miejsce nigdy nie było badane i pozostawało nieznane. Do tej pory nie przeprowadzono żadnych systematycznych badań w celu odkrycia jego historycznego znaczenia – mówi w oświadczeniu Vicente Alejandre, burmistrz Deza i członek zespołu badawczego. Sensacyjne odkrycie w Hiszpanii: znaleziono olbrzymi megalityczny kompleks składający się z ponad 500 kamieni Archeolodzy twierdzą, że megalityczny kompleks jest prawdopodobnie jednym z największych w Europie. Kto go zbudował? – Kluczem do identyfikacji kamieniołomu było porównanie geomorfologii jego zboczy z zagłębieniami przecinającymi płaskowyż u podnóża Sierra de Miñana. Odkryta przez nas anomalia geomorfologiczna wskazuje na eksploatację kamieniołomu, co zostało później potwierdzone w pracach terenowych – wyjaśnia Álvaro Sanz de Ojeda, inżynier ds. energii i górnictwa w UPM. Badacze podkreślają, że region we współczesnej północno-środkowej Hiszpanii był od III wieku p.n.e. zamieszkany przez plemiona celtyckie i iberyjskie. Większość obecnej prowincji Soria oraz duża część sąsiednich prowincji Guadalajara i Teruel była zamieszkana przez Celtów, którzy żyli między źródłami rzek Tag i Ebro. Kluczowe miasto w rzymskich wojnach domowych Według naukowców, pozostałości osady to zaginione miasto Titiakos, które było celtoiberyjską twierdzą z czasów wojny sertoriańskiej. To czas rzymskich wojen domowych, w których koalicja Iberów i Rzymian walczyła z przedstawicielami reżimu utworzonego przez dyktatora Lucjusza Korneliusza Sullę Felixa. Nazwa konfliktu pochodzi od Sertoriusza, rzymskiego wodza i polityka. To właśnie on w 87 p.n.e., będąc członkiem stronnictwa popularów, był jednym z czterech wodzów Gajusza Mariusza. Sertoriusz zebrał mały oddział zwolenników, z którym udał się na Półwysep Iberyjski w 82 p.n.e. W dzisiejszej Hiszpanii zyskał poparcie plemion celtiberyjskich. Utrzymywał swoje pozycje ponad dekadę. Został jednak zmuszony do opuszczenia regionu pod naciskiem żołnierzy dyktatora, ponieważ Sulla skazał go na śmierć. Rzymskie wojny domowe w II połowie I wieku p.n.e. doprowadziły do upadku systemu republikańskiego i powstania nowej formy rządów, zwanej pryncypatem. W oświadczeniu przekazano, że analiza zdjęć lotniczych regionu ujawniła szereg stanowisk archeologicznych. Naukowcy odkryli nie tylko dawny obóz i miasto, ale również odcinki wykutej w skale drogi, która prowadziła z osady do kamieniołomu, co potwierdza teorię o wykorzystaniu jego zasobów. – Obóz wojskowy miał prawdopodobnie na celu ochronę celtoiberyjskiego miasta od jego najbardziej wrażliwej strony. Garnizon ten był skonstruowany prawdopodobnie naprawdę solidnie – dodaje Álvaro Sanz de Ojeda. Podkreśla, że fort miał prawdopodobnie chronić lokalną mennicę. Dokładne badania wykazały, że do budowy fortyfikacji i umocnień wydobyto nawet 12 tys. metrów sześciennych wapienia. Źródło: UPM. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Tajemniczy Brytowie skutecznie stawiali opór Rzymianom. Dlaczego zostali podbici przez Anglosasów?
Kultura Brytów, mimo że nie należy do najstarszych w Europie, bez cienia wątpliwości jest jedną z najbardziej interesujących. Zaczęła rozwijać się w epoce żelaza, a istotne przeobrażenia wśród ludu Wysp Brytyjskich zaczęły się dopiero w czasie najazdów Rzymian. Gdy tamtymi ziemiami zainteresowali się Anglowie, Sasi i Jutowie, nastąpił zmierzch ich kultury. Kim byli Brytowie? Jak wyglądało ich życie? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Kim byli Brytowie? Jak wyglądało życie Brytów? Osiągnięcia Brytów Język brytyjski Religia Brytów Schyłek kultury Brytów Naukowcy badający kulturę Brytów nie stoją przed łatwym zadaniem. Do naszych czasów nie zachowały się żadne źródła spisane językiem brytyjskim. Stan współczesnej wiedzy opiera się o analizę tekstów stworzonych w innych kręgach kulturowych i wyniki badań archeologicznych. Kim byli Brytowie? Mówiąc o Brytach, na myśli trzeba mieć celtycki lud, który zasiedlał Wyspy Brytyjskie zanim plemiona germańskie najechały te ziemie. W średniowieczu panował pogląd, że Brytowie wywodzą się od Trojan, a konkretnie – od uciekinierów z Troi. W tym miejscu należy dodać, że takie wieści głosili sami zainteresowani. Nie jest to specjalnie zaskakujące, bo w tym czasie właściwie wszystkie wielkie kultury szukały swych trojańskich korzeni. Co na to współczesna nauka? Brytowie, a w zasadzie ich przodkowie pojawili się na Wyspach Brytyjskich w już w epoce żelaza. Mowa o Celtach, którzy przybyli tam z centralnej Europy. Jeszcze nie tak dawno temu panował powszechny pogląd o siłowym podboju Wysp Brytyjskich. Dziś już wiemy, że w tym przypadku należy raczej mówić o asymilacji i integracji. Celtycka emigracja była podyktowana względami ekonomicznymi – epoka żelaza to czas wdrażania nowych technologii i dynamicznego rozwoju handlu. Dawni Brytowie robili z kości zmarłych bliskich instrumenty muzyczne Niektórzy trzymają w domach urny z prochami bliskich, przodkowie mieszkańców Wielkiej Brytanii z robili z kości zmarłych instrumenty muzyczne i drobne bibeloty. Potwierdziły to wyniki nowego... Czy zatem można powiedzieć, że Brytowie są Celtami? Niekoniecznie. Badania wskazują na heterogeniczne pochodzenie tego ludu. Po przybyciu na Wyspy Brytyjskie, indoeuropejscy Celtowie zaczęli mieszać się z nieindoeuropejską ludnością, która zamieszkiwała te obszary przed nimi – z Piktami. Z badań naukowych wynika, że napływ ludności celtyckiej odbył się w dwóch falach. Pierwsza pozycjonuje się między VIII a V wiekiem p.n.e. Celtowie dość szybko zdołali zdominować cały region i około 500 roku p.n.e. przeważająca część populacji posługiwała się już językiem celtyckim. Druga nastąpiła między II a I wiekiem p.n.e. Jak wyglądało życie Brytów? W początkowej fazie Brytowie trudnili się przede wszystkim hodowlą bydła i pasterstwem. Dopiero wraz z napływem drugiej fali Celtów na Wyspach Brytyjskich upowszechniło się rolnictwo i rozpoczęło się użycie pieniądza. Należy wspomnieć, że Brytowie nigdy nie zdołali stworzyć jednolitego państwa. W czasie ich panowania obowiązywał system rodowo-plemienny, a ewentualne związki pomiędzy poszczególnymi klanami miały nietrwały charakter. Poszczególne plemiona zakładały ufortyfikowane grody. Najwyższy status w plemionach mieli królowie. Dużym poważaniem cieszyli się bardowie – śpiewacy przekazujący dawne opowieści, wieszczowie i druidzi. Ci ostatni pełnili funkcję kapłanów. Niżej w hierarchii plasowali się rzemieślnicy i rolnicy. Najniżej w społecznym społecznym systemie plasowali się niewolnicy. Osiągnięcia Brytów Napływ Celtów doprowadził do wyraźnego wzrostu populacji na Wyspach Brytyjskich. Zdaniem ekspertów, w szczytowym okresie panowania Brytów tamtejsze ziemie mogło zasiedlać nawet 2 miliony osób. W średnim okresie epoki żelaza w centralnej części południowej Brytanii pojawiło się najwięcej obiektów grodziskowych. Rozległe grodziska otaczały masywne wały i fosy. W ich obszarze wznoszono skupiska domów, miejsca kultu religijnego i spichlerze. Rozwój budownictwa świadczy o społecznym i gospodarczym umocnieniu pozycji Brytów. Dogodne położenie geograficzne ułatwiało im nawiązywanie stosunków handlowych. Ogromną rolę w tej kwestii odegrały także bogactwa naturalne. Brytowie eksploatowali bogate złoża metali, w tym także szlachetnych, i wytwarzali z nich kunsztownie zdobiony oręż i ozdoby. W szczególnie dobrych relacjach pozostawali z Galią, ale handlowali też z krajami śródziemnomorskimi, o czym świadczy stosowane przez nich zdobnictwo, wyraźnie zapożyczone z tamtych obszarów. Język brytyjski Brytowie posługiwali się językiem brytyjskim – pierwotną, obecnie wymarłą mową, klasyfikowaną w brytańskiej podgrupie języków celtyckich. Obowiązywał na terenach południowej i Środkowej Brytanii, aż do południa Szkocji. Prawdopodobnie był też używany na północy Szkocji. Współcześnie jego kontynuację stanowią języki kornwalijski, walijski i bretoński. Archeolodzy odnaleźli grobowce ponad 65 brytyjskich monarchów. Mogą być związani z legendą o Królu Arturze Według najnowszych badań, grobowce odnalezione na Wyspach Brytyjskich należały do brytyjskich królów, ich rodzin oraz bardzo wpływowych osób. Naukowcy twierdzą, że pochodzą z tak zwanych... Na temat języka brytyjskiego wiemy niewiele. Do naszych czasów nie przetrwały bowiem żadne konkretne źródła pisane. Pewnej wiedzy dostarczają jedynie drobne znaleziska, jak inskrypcja zdobiąca metalowy naszyjnik, odkryty w 1979 roku. Religia Brytów Religia Brytów wywodziła się bezpośrednio z wierzeń Celtów i miała charakter politeistyczny. Bóstwa były dzielone na męskie, związane z niebem i sprawujące opiekę nad poszczególnymi plemionami, i żeńskie, które były wiązane z ziemią i płodnością. O ile poszczególne plemiona mogły czcić różnych bogów męskich, to boginie były istotami uniwersalnymi, czczonymi przez wszystkich Brytów. Aż do czasu najazdu rzymskiego Brytowie nie wznosili trwałych świątyń. Miejscami ich kultu religijnego były obszary naturalne. W tym miejscu należy jednak wspomnieć, że na terenach zajmowanych przez brytów odnaleziono kapliczki i sanktuaria wybudowane jeszcze przed czasami rzymskimi, choć z drugiej strony nie brakuje też dowodów na istnienie „świątyń” na świeżym powietrzu. Niewykluczone więc, że religia Brytów nie zachowywała ciągłości ani jednorodności. Wskazywać na to może także dyskusyjny kult ofiar. Wielu naukowców wyraża przekonanie, że Brytowie składali ofiary swoim bogom. W tym miejscu trzeba jednak wspomnieć, że w większości były to ofiary ze zwierząt. Prawdą jest, że badania archeologiczne ujawniły także zwyczaj składania ofiar z ludzi. Jednak dowody potwierdzające te praktyki są tak nieliczne, że zgodnie z obecnym stanem wiedzy należy je traktować jako przypadki incydentalne. Istotne miejsce w wierzeniach Brytów zajmował kult wojowników. Brytowie, podobnie jak inne plemiona celtyckie, zaopatrywali poległych współplemieńców w oręż, co jednoznacznie wskazuje, że wierzyli w życie pozagrobowe. Potwierdza to także obyczaj pozbawiania zwłok głowy i rozłupywania czaszki – takie działanie miało umożliwić duszy zmarłego odbycie pośmiertnej podróży. Duchowymi przewodnikami Brytów byli druidzi, pełniący funkcję kapłanów. Najprawdopodobniej to właśnie oni składali ofiary. Po stronie druidów leżało też praktykowanie rytuałów, którym celtyckie plemiona nadawały magiczne znaczenie, i wróżbiarstwa. Schyłek kultury Brytów Brytowie przez długi czas żyli we względnym spokoju, a rozwinięty handel zapewniał im dostatek. Ich słabości należy natomiast upatrywać w braku scentralizowanej struktury. Poszczególne plemiona często rywalizowały ze sobą, co z całą pewnością nie umacniało ich. Nie można jednak stwierdzić, że upadek kultury Brytów był związany wyłącznie z ich słabością, bo jak na ironię, to właśnie rozległe kontakty handlowe w dużej mierze przyczyniły się do ich upadku. Najazdy rzymskie Na kupców handlujących w krajach śródziemnomorskich uwagę zwrócił Gajusz Juliusz Cezar. Rzymski wódz uznał, że bogactwa plemion, które nie tworzą trwałego związku politycznego i militarnego, będą dla niego łatwym celem. W 55 roku p.n.e. najechał ich ziemie, jednak kampania rzymska trwała zaledwie 4 dni. Intensywne sztormy, które w tym czasie nawiedziły Brytanię, zmusiły go do odwrotu. Powrócił tam w następnym roku, jednak także tym razem szybko wycofał swoje oddziały. O niepowodzeniu kolejnej kampanii zadecydowała sytuacja w Galii, gdzie jego legiony spotkały się z silnym oporem miejscowych plemion. Złote miecze Anglosasów. Historia zapisana na drogocennych ostrzach Po wycofaniu się Rzymian Brytanię czekał czas zamętu. Ukryty wieki temu na angielskiej wsi złoty skarb przywołuje ducha tej burzliwej epoki. Właściwy podbój Brytów nastąpił dopiero w 43 r. n.e., gdy cesarz Klaudiusz wkroczył do Brytanii na czele 50-tysięcznej armii. 11 królów złożyło wówczas akt kapitulacji, a Rzym uczynił z Brytów swoich wasali, stopniowo narzucając im własną kulturę i religię. Najazd plemion germańskich Brytowie pozostawali pod wpływami rzymskimi przez niemal cztery wieki. Ok. 400 roku n.e. Wyspy Brytyjskie stały się celem najazdu plemion germańskich. Anglowie, Sasi i Jutowie zdołali opanować niemal całe terytorium Brytanii. Pod koniec V wieku mieszkańcy wyspy byli już zasymilowani. Ci, którzy nie chcieli przyjąć nowej kultury, musieli uciekać na północ lub zachód, gdzie dołączyli do Celtów nieznajdujących się pod rzymskim panowaniem. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Skanowanie laserowe ujawniło ruiny fortecy sprzed ponad 1500 lat. Znajdowała się w hiszpańskim lesie
Dotychczas naukowcy sądzili, że w jednym z hiszpańskich lasów znajduje się pozostałość po grodzie z epoki żelaza. Najnowsze badania metodą LIDAR wykazały, że w rzeczywistości były to ruiny średniowiecznej fortecy z V wieku.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli ruiny średniowiecznej fortecy w Hiszpanii Fortyfikację prawdopodobnie zbudowali Wizygoci na pozostałościach celtyckiego grotu Odkrycie może rzucić światło na migracje ludów celtyckich Lidar to niezwykle skuteczna metoda badawcza, która służy do różnego rodzaju pomiarów. Wykorzystuje się ją m.in. w meteorologii i geologii. Za pomocą specjalnego czujnika urządzenie jest w stanie zmierzyć odległość od celu poprzez oświetlanie go światłem laserowym. Mówiąc w uproszczeniu, lidar jest połączeniem lasera z teleskopem, który potrafi wykryć rzeczy niewidoczne gołym okiem. Właśnie dlatego metoda ta znalazła swoje zastosowanie również w archeologii. Archeolodzy odnaleźli ruiny średniowiecznej fortecy w Hiszpanii To właśnie z wykorzystaniem lidaru naukowcom udało się dokładnie zbadać obszar w Gwatemali, na którym kilka tysięcy lat temu rozwijała się potężna cywilizacja Majów. Skaning laserowy ujawnił również system kanałów w pobliżu Machu Picchu oraz 478 starożytnych miejsc ceremonialnych w Meksyku. Archeolodzy odkryli przełomowe fakty dotyczące życia starożytnego plemienia Brytów Icenowie byli plemieniem Brytów z epoki żelaza, którzy zamieszkiwali obszary wschodniej Anglii. W historii zasłynęli heroicznym powstaniem przeciwko Cesarstwu Rzymskiemu, które w 43 roku n.e.... Kilka lat temu szwedzki archeolog odkrył miejsce pochówku legendarnego wodza wikingów. Okazało się, że jego grobowiec znajdował się niedaleko wyspy Wolin, co potwierdził po kilku latach lidar. O nieocenionych zaletach lasera przekonali się ostatnio hiszpańscy naukowcy. Grupa archeologów prowadziła poszukiwania pozostałości grodu z epoki żelaza, który miał znajdować się w lesie w północno-zachodniej Hiszpanii. Wyniki pomiarów wykazały, że w miejscu grodziska wybudowano dużych rozmiarów fortecę, którą otaczał mur obronny o długości ok. 1,2 km. Naukowcy twierdzą, że twierdzę wybudowano w V wieku n.e., w miejscu starożytnej celtyckiej osady. Autorzy nazwali ją Castro Valente. Fortyfikację prawdopodobnie zbudowali Wizygoci na pozostałościach celtyckiego grotu Fortyfikacja została wzniesiona na wzgórzu ok. 16 km na zachód od miasta Santiago de Compostela. Badacze twierdzą, że została wybudowana po tym, jak Cesarstwo Rzymskie utraciło kontrolę nad Półwyspem Iberyjskim. Prawdopodobnie należała do Wizygotów, którzy od 429 roku przejęli kontrolę nad regionem. Archeolodzy sugerują, że mury miały chronić mieszkańców przed innymi germańskimi najeźdźcami. Spoczywający na dnie Bałtyku XV-wieczny okręt wojenny był „pływającą fortecą”. Do kogo należał? Naukowcy twierdzą, że zatopiony w 1495 roku okręt wojenny Gribshunden był niezwykle groźną machiną wojenną. Liczba dział i armat sprawiała, że przypominał bardziej „pływającą forte... Archeolodzy przyznają, że forteca funkcjonowała przez ok. 200 lat, a więc do najazdu Umajjadów. W 711 roku na Półwysep dotarły wojska dynastii kalifów, która panowała nad światem islamu w latach 661–750. Kampania trwała 7 lat, a Arabom udało się podbić prawie całe terytorium dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii. Rozpoczął się wówczas okres Maurów i Al-Andalus. Odkrycie może rzucić światło na migracje ludów celtyckich Badacze twierdzą, że forteca jest dowodem na to, jak wczesnośredniowieczne plemiona korzystały ze starożytnych umocnień. Według autorów Castro Valente zostało wybudowane już w IX wieku p.n.e. przez Celtów, którzy zamieszkiwali wówczas ten region. Archeolodzy przypominają, że tak samo robili m.in. Rzymianie w okupowanej przez siebie Brytanii. Wykorzystywali osady i fortyfikacje Celtów i Brytów do tworzenia własnych twierdz i umocnień. Co ciekawe, wiele plemion celtyckich po inwazji Anglosasów uciekało m.in. w regiony francuskiej Bretanii lub hiszpańskiej Galicji. W regionach tych w przeszłości odnajdywano już pozostałości po Brytach. Archeolodzy twierdzą, że ich odkrycie może pomóc zrozumieć migracje tych starożytnych ludów oraz historię ich osadnictwa poza Wielką Brytanią. Źródło: Cuadernos de Arqueología de la Universidad de Navarra Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli celtycki skarb sprzed 2000 lat
Niemieccy archeolodzy odnaleźli celtycki skarb liczący 41 złotych monet. Eksperci zauważają, że ich wartość w tamtych czasach była ogromna.
W tym artykule: Niezwykle cenny skarb Celtowie w Brandenburgii Celtycki skarb został odnaleziony w okolicy miasta Brandenburg, w północno-wschodnich Niemczech. Trafił na niego archeolog, który zgłosił się na ochotnika do prac wykopaliskowych. Teraz może mówić o niezwykłym szczęściu, ponieważ to pierwsze takie znalezisko w historii w tym regionie Niemiec. W sumie znaleziono 41 złotych monet. Naukowcy szacują, że zostały wybite najprawdopodobniej 2000 lat temu. Niezwykle cenny skarb Eksperci, którzy analizowali znalezione monety przyznali, że w tamtych latach były warte naprawdę dużo. Są zakrzywione, co było powszechną celtycką metodą wybijania. W Niemczech nazywano je tęczowymi misami (niem. regenbogenschüsselchen), co miało to związek z wierzeniami i legendami kultury lateńskiej. Według podań na końcu tęczy miały czekać właśnie takie monety. Uważano, że przynoszą szczęście i pomyślność, dlatego były bardzo cenne. Miały one spadać z nieba na okoliczne pola, które potem znajdowali chłopi w trakcie pracy. Najstraszliwsze tortury w średniowieczu. Tak karano przestępców i heretyków Chociaż tortury jako metoda wymierzania kary funkcjonuje w niektórych krajach do dziś, to średniowiecze wyróżnia się szczególną brutalnością. Oto najstraszliwsze narzędzia tortur ówcze... Jak informuje portal Live Science, skarb odnalazł archeolog wolontariusz Wolfgang Herkt, który jest pracownikiem oddziału Państwowego Muzeum Archeologicznego w Brandenburgu. Celtyckie monety były zakopane w okolicy wsi Baitz. Wcześniej jednak archeolog musiał uzyskać pozwolenie od tamtejszych rolników, ponieważ miejsce, które chcieli przeszukać znajdowało się na polu jednego z nich. Po otrzymaniu odpowiedniej zgody, Herkt wraz z grupą pomocników rozpoczął wykopaliska. W pewnym momencie natknął się na coś błyszczącego, co początkowo uznał za dolny fragment fragment złotej butli. Nic dziwnego, ponieważ kształt celtyckich „tęczowych” monet jest dość specyficzny. Herkt sam odnalazł 10 monet, po czym zgłosił to władzom muzeum. W ciągu następnych wykopalisk odkopano kolejne 31. Drogocenny prezent dla wodza wikingów. W Danii odnaleziono kolczyk z XI wieku Biżuteria prawdopodobnie była prezentem bizantyjskiego Cesarza dla wodza wikingów. Kolczyk może mieć nawet 1000 lat. -To wyjątkowe odkrycie, które trafia się raz w życiu. Czuję się świetnie ze świadomością, że przyczyniłem się do badań nad historią naszego kraju. - powiedział archeolog w oświadczeniu. Celtowie w Brandenburgii Numizmatyk Marjanko Pilekić, który jest pracownikiem Fundacji Schloss Friendenstein Gotha w Niemczech, podjął się identyfikacji celtyckiego skarbu. Zestawił je z innymi, znanymi już monetami i na tej podstawie ocenił, że te, które odnalazł Herkt mogą pochodzić z okresu między 125 r. p.n.e. a 30 r. p.n.e. Pilekić zwraca uwagę na fakt, że to czas, w którym Celtowie z kultury lateńskiej zamieszkiwali między innymi tereny dzisiejszej Francji, Belgii, Anglii, Szwajcarii i na południu Niemiec. Badacz podkreśla, że Celtowie prawdopodobnie nie zamieszkiwali nigdy Brandenburgii. Nigdy wcześniej na tym terytorium nie odnaleziono podobnych artefaktów. Dlatego też, ów skarb może być dowodem na to, jak przebiegały ówczesne szlaki handlowe. Być może jest to pierwszy krok, do znacznie większego odkrycia. Celtowie nie pozostawili po sobie żadnych źródeł pisemnych, dlatego tak trudno dokładnie zbadać ich losy. Źródło: Live Science
Archeolodzy trafili na starożytny fort w Walii. Rzymianie walczyli tam z Celtami
Sensacyjne znalezisko na wyspie Anglesey w północnej Walii. Może pochodzić nawet z pierwszego wieku!
Archeolodzy w Walii odkryli georadarem położenie niewielkiego fortu z okresu rzymskiego – informuje serwis internetowy BBC News. Na zdjęciach wykonanych nad niewielkim wzgórzem pokrytym roślinami uprawnymi widoczne były regularne kształty, wskazujące na istnienie nieznanych obiektów pod powierzchnią ziemi. Naukowcy z walijskiego Uniwersytetu w Bangor wykonali szczegółowe badania georadarowe w tym miejscu i ustalili, że pod ziemią znajdują się pozostałości kompleksu budowli o charakterze obronnym i kształcie typowym dla starożytnych rzymskich fortów. Zdaniem Dawida Hopewell’a z organizacji Powiernictwo Archeologiczne Gwynedd (GAT), odkrycie w Cemlyn ma wielkie znaczenie dla badań historii Walii, gdyż pozostałości fortu są pierwszym znaleziskiem tego rodzaju z wczesnego okresu rzymskiego na wyspie Anglesey. Odkrycia dokonał zespół archeologów na stanowisku w Cemlyn, położonym na północno-zachodnim wybrzeżu wyspy Anglesey w północnej Walii. W pierwszej kolejności nowym stanowiskiem zainteresowali się naukowcy GAT po obejrzeniu zdjęć lotniczych rejonu Cemlyn, które wykonała i dostarczyła Maria Aris – historyk i fotograf. Według ekspertów, na stanowisku Cemlyn mogą znajdować się pozostałości niewielkiego rzymskiego fortu z I wieku, tj. z czasów, gdy rzymski wódz i namiestnik Brytanii Swetoniusz Paulinus najechał w 60 r. n.e. wyspę, noszącą wówczas nazwę Mona, w celu zniszczenia celtyckich świątyń oraz świętych grobów i osłabienia władzy druidów – celtyckich kapłanów. Źródło: PAP