National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2024-08-23T13:40:01.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Zanim napijesz się herbaty... przeczytaj ten reportaż! Życie w "herbacianym raju"
items: Witkacy na Cejlonie. "Wziąłem na siebie zobowiązanie wyleczenia się przez podróż"
items: Sri Lanka
items: Parada olbrzymów
items: Przyprawy cenniejsze niż złoto

Zanim napijesz się herbaty... przeczytaj ten reportaż! Życie w "herbacianym raju"
type: item
date: 2020-04-06T08:23:47.000Z
creator: Paulina Szczucińska
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: cejlon
subject: Edukacja
subject: herbata
subject: Kosmetyki
subject: Kuchnia
subject: Kultura
subject: liście
subject: Travel
subject: Uroda
description: Bez herbaty świat byłby uboższy. Bursztynowy napój gasi pragnienie, ożywia umysł, a nawet ma moc… obalania rządów (w końcu „bostońska herbatka” zapoczątkowała walkę o niepodległość Stanów Zjednoczonych). Skąd się bierze magia naparu ze sfermentowanych (bo takie stosujemy najczęściej) liści?
encoded: Poranne mgły osnuwają łagodnie wzgórza Norwood na Cejlonie. Herbaciane krzewy tworzą na nich wielkie, soczyście zielone połacie, gdzieniegdzie poprzecinane ścieżkami z rudawej ziemi. Czasami wąską asfaltową serpentyną przetoczy się stary samochód. Powietrze jeszcze jest rześkie, ale dzień będzie upalny. Schronienie przed słońcem dają tylko pojedyncze drzewa, zasadzone specjalnie po to, by ocieniać delikatne krzewy. O 7.30, gdy opadną mgły, do pracy grupkami ruszają zbieraczki. Ubrane w kolorowe lungis, niektóre boso, inne w znoszonych sandałach. U każdej w uchu lub w nosie błyska mały złoty kolczyk. Ruszam za nimi. Po drodze zatrzymują się na skrzyżowaniu, przy dwóch kapliczkach. Jedne kłaniają się bogom hinduskim, drugie buddyjskim. Wszystkie proszą o ochronę przed wężami i złymi mocami. Potem plotkując, wspinają się wąskimi ścieżkami, by zająć przypisane im obszary herbacianego pola. Przyglądam się pracującej obok mnie kobiecie: łapie łodyżkę kciukiem i palcem wskazującym jak w szczypce, lekko odgina i zrywa wierzchołek krótkim szarpnięciem nadgarstka do góry. Kolejny pęd obrywa palcem wskazującym i środkowym, następny – środkowym i serdecznym, i jeszcze jeden – serdecznym i małym. Obiema rękami jednocześnie. Po 10 sekundach, gdy liście nie mieszczą się już w dłoni, szybkim ruchem wrzuca je do umieszczonej na plecach torby podtrzymywanej przez pasek na czole. Próbuję zrobić to samo, ale waham się. Którą łodyżkę zerwać? Na jakiej wysokości? Jakiego koloru powinny być liście – chyba te jaśniejsze są lepsze? Kobieta pokazując mi w uśmiechu czerwone od żucia betelu zęby, kręci głową. Najwyraźniej stwierdziła, że pożytku ze mnie nie będzie. Ona sama w ciągu dnia zbiera w ten sposób 16–20 kg liści, za które dostaje ok. 320 rupii (3 dolary). – To nie jest fortuna, ale gdy pracuje kilka osób w rodzinie, można się utrzymać. Dajemy ludziom dobrą, stałą robotę – mówi Channa Ikiriwatte, zastępca szefa plantacji Great Western Estate. – Poza tym nasze zbieraczki mają opiekę med…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/726ed666e7380b250832faf64556d90179a583a7-74a6979.jpeg
width: 600
height: 400

Witkacy na Cejlonie. "Wziąłem na siebie zobowiązanie wyleczenia się przez podróż"
type: item
date: 2019-05-02T10:20:06.000Z
creator: redakcja
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: cejlon
subject: Edukacja
subject: Kultura
subject: Sport
subject: sri lanka
subject: Travel
description: Osobista tragedia sprawiła, że Witkacy trafił do egzotycznych krajów. Pobyt na Cejlonie był dla niego jednocześnie pełen udręki i zachwytu. Wyspa pozostawiła ślad w jego twórczości.
encoded: W swoim życiu widział dotychczas tylko Europę. W wieku 15 lat Witkacy zaczął spędzać wakacje u ciotki w Syłgudyszkach na Litwie. Zwiedzał z nią m.in. Petersburg. Wyjeżdżał też do Paryża, Londynu. Ale tropiki były mu zupełnie nieznane. Kiedy więc w pewien czerwcowy dzień 1914 r. schodzi na ląd w Kolombo na Cejlonie, jest rozczarowany. Może jego wyobrażenia z czasów dzieciństwa nie pokrywają się z tym, co widzi jako dorosły mężczyzna. Być może na percepcję rzeczywistości ma wpływ stan jego ducha – Witkacy myśli o samobójstwie. Pan swego życia Urodził się w 1885 r. w Warszawie, ale ze względu na słabe zdrowie jego ojca cała rodzina Witkiewiczów przeprowadziła się pięć lat później do Zakopanego. Dzieciństwo Witkacy spędził więc wśród szczytów Tatr. W latach młodości poznał wielu znanych ludzi, m.in. kompozytora Karola Szymanowskiego. Odegrał on zresztą w jego prywatnym życiu dużą rolę, bo wiele lat później spodobał się narzeczonej Witkacego, Jadwidze Janczewskiej, co wywołało niesłychaną zazdrość Witkacego. Związek słynnego młodopolskiego twórcy z 24-letnią kobietą pełen był napięć i kłótni. Obserwatorzy ich relacji twierdzili, że Janczewska niezupełnie rozumiała otoczenie, w którym nagle się znalazła, wchodząc w związek z Witkacym. Ten z kolei wymagał od narzeczonej coraz większego podporządkowania i uległości. W lutym 1914 r. Janczewska popełniła samobójstwo, którego motywy nie są jasne. Badacze życia i twórczości Witkacego sugerują, że jej śmierć mogła mieć związek właśnie z Szymanowskim. W Zakopanem plotkowano nawet, że Jadwiga być może była w ciąży. I to nie z Witkacym. Mało prawdopodobne jednak, by ojcem dziecka był Szymanowski, o którym już wówczas wiedziano, że preferuje raczej tę samą płeć. Witkacy uważał Janczewską za największą miłość swojego życia. Winił się, że nie zapobiegł jej śmierci. W liście do matki ukochanej, wysłanym już podczas pobytu na Cejlonie, napisał, że jej samobójstwo to dla niego straszna kara, za wielka na jego winy. Przestał widzieć sens …

stanislaw-ignacy-witkiewicz-portret-wielokrotny-99ee336.jpeg
width: 2848
height: 2165

Sri Lanka
type: item
date: 2010-07-01T14:18:00.000Z
creator: Sławomir Borkowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: buddyzm
subject: cejlon
subject: indie
subject: sri lanka
subject: Travel
description: Łza Indii – mówi się na Cejlon. I faktycznie, kształt wyspy i bliskość subkontynentu jakoś tę nazwę uprawniają. Tyle że kultura buddyjskiego królestwa kwitnącego równolegle ze starożytnym Rzymem jest czymś osobnym, oryginalnym.
encoded: Łza Indii – mówi się na Cejlon. I faktycznie, kształt wyspy i bliskość subkontynentu jakoś tę nazwę uprawniają. Tyle że kultura buddyjskiego królestwa kwitnącego równolegle ze starożytnym Rzymem jest czymś osobnym, oryginalnym. Kiedy byłem małym chłopcem, a świat był znacznie, znacznie większy niż dzisiaj, nazwa Cejlon widniejąca na oglądanej co dzień w porze śniadania puszce po pachnącej herbacie stanowiła dla mnie kwintesencję wspaniałości kolonialnego Wschodu. Dżungla pełna słoni, tubylcy w egzotycznych, kolorowych strojach, palmowe gaje nad oceanem, żaglowce wyruszające z nadrzecznych portów z ładunkami herbaty... Daleki, tajemniczy świat, pociągający i niedostępny. Pierwsza wizyta na Sri Lance nie była zatem zwykłą podróżą do Azji – oznaczała konfrontację z dziecięcym mitem. Los zrządził, że zacząłem ją od słoni. I sierocińca dla wielkich trąbowców w Pinnaweli, który w ciągu kilkudziesięciu lat funkcjonowania przekształcił się w coś w rodzaju hodowli. Zobacz także quiz: Sri Lanka Zakurzoną drogą codziennie o tej samej porze wielkie stado zmierza do rzeki na toaletę i by ugasić pragnienie. Słoń indyjski jest wprawdzie trochę skromniejszy od afrykańskiego, ale tylko trochę. Najbardziej widoczną różnicę stanowią uszy, które to wachlarze kuzyni z Czarnego Lądu mają o parę rozmiarów większe. Mimo to kilkadziesiąt wielotonowych stworzeń sunących trąba w trąbę i noga w nogę robi mocne wrażenie. Ich siłę czuć w powietrzu. Orszak zamyka olbrzym wśród olbrzymów – czarny tasker. 67-letni matuzalem (azjatyckie słonie w hodowli żyją przeciętnie 40–60 lat), ślepy ze starości, kroczy dostojnie, dźwigając gigantyczne ciosy. To rzadkość, bo zaledwie 5 proc. cejlońskiej słoniowej populacj może pochwalić się tymi przerośniętymi siekaczami, cóż dopiero tak imponującymi. Niesprecyzowane „coś” w tej paradzie wydaje mi się dziwne... Po chwili już wiem – mimo przemieszczającej się obok ogromnej żywej masy nie słyszę tętentu, dudnienia, nie czuję drżenia ziemi. Słonie mają bowiem na st…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/d9c006152acc6d8f831c1527e00f13ca1d28537f-e3a1c9c.jpeg
width: 500
height: 334

Parada olbrzymów
type: item
date: 2009-11-13T20:31:35.000Z
creator: Paulina Szczucińska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: cejlon
subject: słonie
description: W Pinnawela o godzinie 14.00 rozlega się wycie syreny. Ulica pustoszeje, sklepikarze leniwie spuszczają rolety antywłamaniowe. Grupka turystów tłoczy się w drzwiach restauracji. Słonie! W pierwszym szeregu kroczy pięć trzymetrowych kolosów, między nogami pałęta im się młode.
encoded: Za nimi idą kolejne, są na wyciągnięcie ręki, ale nikt nie ośmiela się ich dotknąć. Mam wrażenie, że parada trwa bez końca: 60 słoni wyszło na kąpiel, z ulicy schodzą wprost do płytkiej i rozległej rzeki Ma Oya. Dzielą się na małe grupki, brodzą w wodzie między potężnymi głazami. Zanim pojawiło się tu stado, zachwycałam się piękną rzeką, palmami i wysokimi soczyście zielonymi trawami porastającymi przeciwległy brzeg. Teraz, gdy opanowały go słonie, trudno mi uwierzyć, że to dzieje się naprawdę. Miejscowy 20-latek z bosakiem w dłoni – znakiem rozpoznawczym kornaka, opiekuna słoni – za kilka dolarów zachęca stojących przy rzece turystów do zdjęcia z jednym ze swoich podopiecznych. Ci, którzy dali się namówić i stają blisko zwierzęcia, z wrażenia nawet zapominają się uśmiechnąć. – Większość słoni w sierocińcu Pinnawela jest oswojonych, więc nie powinny stanowić zagrożenia – mówi Lanka Dharmadasa, pracownik naukowy w ośrodku. Jednak gdy patrzę na potężne trzymetrowe monstrum, jakoś mnie to nie przekonuje. Ostry bosak w rękach kornaka przy słoniu wygląda jak zapałka, a uderzenie trąbą bez trudu powaliłoby człowieka... Po godzinie znów wyje syrena i trzaskają rolety w oknach. Słonie, nieco się ociągając, posłusznie wracają ulicą do oddalonego o kilkaset metrów domu. W Pinnawela mieszkają na zaledwie 9 ha, większość z nich się tu wychowała. Do ośrodka sprowadza się młode, które straciły matkę, lub są poważnie ranne. Jako że sierociniec działa od 35 lat, stado powiększa się również od wewnątrz – urodziło się tu już 20 słoniątek. Pracownicy starają się, by mimo ciasnoty zwierzęta żyły podobnie jak na wolności. Samice swobodnie skupiają się w grupki, wspólnie wychowują młode, a gdy dorastający samiec staje się agresywny, jest izolowany od reszty. – W Pinnawela zajmują się tym nasi ludzie – mówi Dharmadasa. – Na wolności to samice przepędzają niebezpiecznych panów, zmuszając ich do samotnej wędrówki. Sierociniec powstał, by chronić słonie przed ludźmi. Na Cejlonie nikt nie pol…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ad2aceb8c5e4afa91f5fd9b7d46b681575a17aee-47536c8.jpeg
width: 600
height: 414

Przyprawy cenniejsze niż złoto
type: item
date: 2009-03-24T20:26:47.000Z
creator: Beata Pawlikowska
subject: Porady
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: cejlon
subject: cynamon
subject: indie
subject: przyprawy
description: Moja pełna aromatów wyprawa rozpoczęła się na niepozornym polu pełnym zielonych badyli. Wysiadłam z samochodu i od razu zakręciło mi się w głowie.
encoded: Wokół unosił się słodkawy tajemniczy, lekko pikantny zapach cynamonu – taki, jaki można czasem poczuć po otwarciu świeżej torebki z tą przyprawą. Gdyby wierzyć starożytnym filozofom, znajdowałam się w samym centrum zaopatrzenia mitycznych Cynamonowych Ptaków. Uwielbiam zapach cynamonu. Kojarzy mi się z marzeniami o dalekich podróżach, jakie snułam w dzieciństwie, i z cynamonową pastą do zębów używaną w Stanach Zjednoczonych. Cynamon jest uważany za protoplastę wszystkich przypraw – pojawia się zarówno w Biblii, jak i egipskich papirusach. W dawnych czasach powszechnie uważano, że dostarczają go Cynamonowe Ptaki. O tych mitycznych stworzeniach pisali Herodot i Arystoteles, dodając, że mieszkają one w Arabii i mają przedziwny zwyczaj budowania gniazd z drewna cynamonowców, które przynoszą w dziobach z dalekiej i nieznanej krainy. Ponieważ Ptaki te (zwane także Cynnamolgus) były agresywne i niebezpieczne, tubylcy musieli wymyślić specjalne sposoby na zdobywanie cennego surowca z ich gniazd. Najczęściej stosowanym podstępem było umieszczanie w pobliżu gniazd kawałków zarżniętego wołu. Cynamonowe Ptaki przepadały za świeżym mięsem. Gdy poczuły zapach krwi, nadlatywały, łopocząc ogromnymi skrzydłami i porywały mięsiwo, zanosząc je w szponach do gniazd ulokowanych na wysokich drzewach. Na to tylko czekali Arabowie. Pod ciężarem mięsa wołu gniazda rozpadały się na kawałki. Fragmenty cynamonowca skrupulatnie zbierano z ziemi i wysyłano do Egiptu i Europy (m.in. do starożytnego Rzymu), gdzie władcy byli gotowi płacić za tę przyprawę najwyższe ceny. Według informacji podanych przez rzymskiego historyka Pliniusza Starszego 350 gramów cynamonu kosztowało tyle, co 5 kilogramów czystego srebra. Pierwotnie wszystkie cynamonowce (ok. 250 gatunków) występowały tylko w Azji. Cenną korę pozyskiwano wyłącznie z dziko rosnących drzewek, ale kiedy pojawiły się obawy, że nie wystarczy ich do pokrycia rosnącego zapotrzebowania na tę przyprawę, ktoś wpadł na pomysł założenia plantacji. W XIX…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/3801152dc9eff9d133aaefd0e8f975cbd24e0301-0402bca.jpeg
width: 500
height: 334