Burzowe dni pogarszają sytuację alergików. Winne są mikroskopijne pyłki
Burze mogą znacząco pogorszyć samopoczucie alergików. Pyłki rozpadają się wówczas na drobne cząsteczki, które łatwiej przenikają do układu oddechowego. W skrajnych przypadkach zjawisko to może prowadzić do tzw. astmy burzowej.
Spis treści: Co dzieje się z pyłkami podczas burzy? Co sub-pyłki robią z twoim organizmem? Jak przygotować się na nasilający się sezon pylenia Głównym winowajcą alergii są pyłki roślin. W samej Polsce około 12 milionów osób cierpi na sezonowe alergie wywołane pyleniem. Co więcej, sezon pylenia się wydłuża, a jednocześnie rośnie stężenie pyłków w powietrzu, czyli liczba alergenów unoszących się w danym momencie. Wraz ze wzrostem temperatur można się spodziewać, że problem pyłków będzie się nasilał, a ich obecność w naszym życiu stanie się coraz bardziej uciążliwa. Wiosenne wzorce pogodowe również mogą napędzać to zjawisko. Burze, którym towarzyszą silne wiatry, intensywne opady, gwałtowne skoki temperatury oraz grad, mogą powodować rozpad pojedynczych ziaren pyłku na jeszcze drobniejsze cząstki. Ryzyko występowania tych gwałtownych zjawisk rośnie wraz z postępującym ociepleniem klimatu. Pojawiają się one szczególnie często wiosną – czyli w okresie, gdy stężenie alergenów i tak osiąga najwyższy poziom. Oto, co dzieje się z pyłkami podczas burzy, jak może to prowadzić do zjawiska „astmy burzowej” oraz jak możemy przygotować się na dłuższe i bardziej intensywne sezony alergiczne, które nas czekają. Co dzieje się z pyłkami podczas burzy? Wiosenne burze nie są niczym nowym, ale wraz z ociepleniem klimatu stają się częstsze i bardziej gwałtowne. Większa wilgotność, intensywniejsze opady i silniejsze wiatry sprawiają, że pyłki mają jeszcze więcej okazji, by się rozprzestrzeniać i rozpadać na drobniejsze cząsteczki. Jak wyjaśnia meteorolog Dante Ricci z Wirginii Zachodniej, burzowe podmuchy wiatru unoszą wszystko, co znajduje się na powierzchni. – Pyłki, kurz – wszystko zostaje poderwane i rozproszone, trafiając na samochody, do powietrza, do domów przez otwarte okna, a także na osoby przebywające na zewnątrz – mówi. W efekcie podczas burzy w powietrzu pojawia się znacznie więcej drobnych, łatwo wdychanych cząstek, co może nasilać objawy alergii, a u niektórych osób prowadzić do poważniejszych reakcji układu oddechowego. Najważniejszy mechanizm polega jednak na tym, że silny wiatr, wysoka wilgotność i intensywny deszcz powodują pękanie ziaren pyłku na jeszcze mniejsze fragmenty, tzw. sub-pyłki (sub-pollen). Choć opady częściowo oczyszczają powietrze, te mikroskopijne cząstki mogą utrzymywać się w atmosferze przez wiele godzin po burzy. Co więcej, wiosenne deszcze sprzyjają intensywniejszemu wzrostowi roślin, a tym samym zwiększonej produkcji alergenów. – Wielkość cząsteczek ma ogromne znaczenie – mówi dr William Anderegg z Uniwersytetu Utah. – Wiele ziaren pyłku ma średnicę 10 mikrometrów lub więcej i jest mniej szkodliwych dla płuc niż wtedy, gdy rozpadają się na mniejsze fragmenty. Gdy jednak cząstki osiągają 2,5 mikrometra lub mniej, stają się znacznie większym zagrożeniem dla zdrowia, ponieważ mogą głębiej przenikać do dróg oddechowych i płuc. Co sub-pyłki robią z twoim organizmem? – Zwykłe ziarna pyłku są zbyt duże, by przedostać się głęboko do płuc – mówi pulmonolog dziecięca dr Erica Stevens. Wyjaśnia również, że ziarna te zazwyczaj wywołują standardowe objawy kataru siennego, takie jak zatkany nos oraz podrażnienie gardła i oczu. Kiedy jednak burze rozbijają alergeny na setki maleńkich kawałków, ludzie są narażeni na poważne ataki astmy. Dotyczy to również potencjalnie niebezpiecznego stanu znanego jako „astma burzowa”. – Organizm reaguje na to nadmiernie, a płuca wytwarzają ogromne ilości dodatkowego śluzu, który może być bardzo trudny do odkrztuszenia – dodaje lekarka. Może to prowadzić do skurczu oskrzeli (bronchospazmu), czyli zwężenia mięśni otaczających drogi oddechowe. Utrudnia to oddychanie, a w najcięższych przypadkach może doprowadzić nawet do niewydolności oddechowej. Skurcz oskrzeli może być wywołany przez astmę, ale także przez reakcje alergiczne czy choroby płuc. Najpoważniejszy udokumentowany przypadek „astmy burzowej” miał miejsce w listopadzie 2016 roku w Melbourne w Australii. Ponad 3400 osób z objawami astmy trafiło wtedy na oddziały ratunkowe, a 10 osób zmarło. Podobne przypadki odnotowano również w Azji, Włoszech, na Bliskim Wschodzie, w Ameryce Północnej i Wielkiej Brytanii. Jak przygotować się na nasilający się sezon pylenia Dr Erica Stevens zaleca, by regularnie sprawdzać aplikacje pogodowe, które informują nie tylko o pogodzie, ale także o jakości powietrza i stężeniu pyłków w danym dniu. Serwisy takie jak AccuWeather podają codzienny poziom nasilenia najczęstszych alergenów – od niskiego do ekstremalnego – w tym: pyłków drzew, traw, ambrozji, zarodników pleśni, oraz kurzu i sierści zwierząt. Dzięki temu można lepiej zaplanować dzień i ograniczyć ekspozycję na alergeny, zwłaszcza w okresach ich największego stężenia. Pyłki osiągają najwyższe stężenie zwykle od wschodu słońca do wczesnego popołudnia, dlatego warto planować wyjścia raczej na wieczór oraz korzystać z klimatyzacji, która pomaga filtrować z powietrza alergeny, takie jak pyłki i kurz. – Jeśli już zmagasz się z alergią lub astmą, ważne jest, by regularnie przyjmować leki i zawsze mieć przy sobie inhalator ratunkowy lub inne potrzebne środki – podkreśla dr Erica Stevens. – Leki biologiczne w formie zastrzyków znacząco zmieniły sposób leczenia alergii i astmy i u wielu osób pomagają zmniejszyć ryzyko silnych reakcji alergicznych – dodaje. W przeciwieństwie do tradycyjnych odczuleń, wykorzystują one żywe komórki, by powstrzymać układ odpornościowy przed nadmierną reakcją na alergeny. Źródło: National Geographic
Nadchodzi potężne El Niño. Może przynieść ekstremalną pogodę na świecie
Wczesne prognozy sugerują, że bieżący rok może przynieść najsilniejsze El Niño od dekady – niosąc ze sobą jeszcze bardziej ekstremalne zjawiska pogodowe. Co to oznacza dla naszej planety?
Spis treści: Czym jest El Niño i skąd wiemy, że nadchodzi? Czym jest „super El Niño”? Jak El Niño wpływa na naszą planetę? Czy El Niño wpłynie na sezon huraganów na Atlantyku? Synoptycy coraz częściej przewidują nadejście potężnego zjawiska „super El Niño”, które może uformować się jeszcze w tym roku. Fenomen ten, mający szansę stać się najsilniejszym El Niño od co najmniej dekady, może wywołać dotkliwe susze w jednych regionach i gwałtowne burze w innych, przyczyniając się jednocześnie do wzrostu globalnej temperatury Ziemi. Narodowa Administracja Oceaniczna i Atmosferyczna (NOAA) ogłosiła, że zjawisko El Niño może rozpocząć się jeszcze tej wiosny lub lata. Najnowszy raport wskazuje, że istnieje 25-procentowe prawdopodobieństwo wystąpienia „bardzo silnego” El Niño oraz 50-procentowe szanse na „silne” El Niño. Oznacza to, że temperatury Oceanu Spokojnego wzrosną o co najmniej 1,5 stopnia Celsjusza powyżej średniej. Zjawisko to występuje zazwyczaj co dwa do siedmiu lat i często utożsamiane jest z chaosem, ponieważ gwałtownie zmienia globalną pogodę. Mimo to niektórzy naukowcy paradoksalnie postrzegają go jako szansę na przygotowanie się na to, co nadejdzie w przyszłości. – Kiedy mamy do czynienia z El Niño, wpływa ono na globalną atmosferę w taki sposób, że mamy większą szansę na przewidzenie, gdzie pewne zjawiska wystąpią – mówi Emily Becker, profesor badawcza na Uniwersytecie w Miami, należąca do zespołu NOAA zajmującego się prognozowaniem Oscylacji Południowej (ENSO). – To właśnie ta dodatkowa zdolność dostrzegania potencjalnych skutków daje nam znaczącą przewagę. Czym jest El Niño i skąd wiemy, że nadchodzi? El Niño to naturalnie powtarzający się wzorzec pogodowy, który – jak sądzą naukowcy – wpływa na klimat Ziemi od setek milionów lat. Zwykle utrzymuje się przez 9 do 12 miesięcy. Źródło tego zjawiska znajduje się w tropikalnej części Oceanu Spokojnego. W normalnych warunkach wiatry wieją ze wschodu na zachód, spychając ciepłe wody i burze z rejonu Ekwadoru i Peru w stronę Indonezji. Gdy jednak wiatry te słabną, ciepła woda zaczyna przesuwać się na wschód, a wraz z nią strefy intensywnych opadów i burz. W efekcie temperatura powierzchni oceanu w tym obszarze wyraźnie rośnie, co prowadzi do zaburzeń globalnej cyrkulacji atmosferycznej i wpływa na pogodę na całym świecie. Temperatury oceanu są monitorowane przez satelity, a także przez sieć boi badawczych rozmieszczonych na otwartym oceanie. Urządzenia te opuszczają sondy nawet na głębokość ponad 300 metrów, aby sprawdzić, jak głęboko sięga ocieplenie wód. Cieplejsza woda znajdująca się pod powierzchnią stopniowo unosi się ku górze w ciągu kilku miesięcy, sprzyjając rozwojowi warunków charakterystycznych dla El Niño. Im większy jest wzrost temperatury, tym silniejsze może być całe zjawisko. Czym jest „super El Niño”? „Super El Niño” to nie formalny termin naukowy, lecz określenie używane przez meteorologów na wyjątkowo silne zjawisko El Niño, gdy temperatura wód Pacyfiku wzrasta o co najmniej 2°C powyżej średniej. Takie epizody są rzadkie – ostatni miał miejsce około 10 lat temu, a wcześniej podobnie silne obserwowano pod koniec lat 90. i na początku lat 80. Skutki mogą być bardzo poważne. Ostatnie super El Niño w latach 2015–2016 wiązano m.in. z rekordowo intensywnym sezonem huraganów na środkowym północnym Pacyfiku, niedoborami wody w Portoryko, suszą w Etiopii oraz najwyższą wówczas globalną temperaturą na Ziemi, według danych NOAA. Jeśli chodzi o bieżący rok, prof. Emily Becker podkreśla, że 25-procentowe prawdopodobieństwo bardzo silnego El Niño na tak wczesnym etapie prognoz jest dość nietypowe. Zastrzega jednak, że wiosenne prognozy mają swoje ograniczenia. – Istnieje dobrze udokumentowana tendencja, że modele komputerowe zawyżają prognozowane temperatury powierzchni oceanu w tropikalnym Pacyfiku na tym etapie – wyjaśnia. Jak dodaje, bardziej wiarygodne odpowiedzi pojawią się dopiero później: najprawdopodobniej dopiero wczesną jesienią będzie można ocenić, czy rzeczywiście dojdzie do bardzo silnego El Niño. Jak El Niño wpływa na naszą planetę? W zależności od swojej siły, skutki El Niño mogą być dalekosiężne: wpływają na trajektorie burz, występowanie susz, populacje dzikich zwierząt, a nawet na to, jak szybko obraca się Ziemia. Ocieplenie wód w centralnej i wschodniej części tropikalnego Pacyfiku sprzyja powstawaniu silniejszych burz w tym regionie. Te z kolei oddziałują na cyrkulację atmosferyczną, co przekłada się na zmiany pogody w wielu częściach świata. – El Niño przesuwa prądy strumieniowe (jet stream) bardziej na południe – wyjaśnia prof. Emily Becker. W przeszłości oznaczało to, że niektóre regiony, takie jak południowo-wschodnie Stany Zjednoczone czy Teksas, doświadczały większych opadów, podczas gdy inne, np. południowa Afryka, zmagały się z upałami i suszą, co negatywnie wpływało na plony i prowadziło do niedoborów żywności. Mniejsza ilość opadów i wyższe temperatury w Indonezji i Australii sprzyjały z kolei częstszym pożarom lasów. Ocieplenie wód Pacyfiku przekłada się ostatecznie na wzrost temperatury powietrza. W przeszłości lata z El Niño należały do najcieplejszych w historii pomiarów. Echa El Niño mogą mieć również pośredni wpływ na na populacje dzikich zwierząt. Według badania z 2006 roku opublikowanego w czasopiśmie „Biological Conservation”, populacja pingwinów na wyspach Galápagos drastycznie spadła po dwóch silnych epizodach El Niño w latach 80. i 90. Ocieplenie oceanów wywołane tymi wzorcami pogodowymi zredukowało ilość makroskładników i ryb w wodzie, co w konsekwencji mogło doprowadzić do wygłodzenia populacji pingwinów. Czy El Niño wpłynie na sezon huraganów na Atlantyku? Pierwsza prognoza sezonu huraganowego na Atlantyku w tym roku, opublikowana przez naukowców z Colorado State University, wskazuje na sezon bliski normy lub nieco słabszy niż przeciętnie. – Głównym powodem, dla którego prognozujemy nieco spokojniejszy sezon, jest możliwość wystąpienia dość silnego El Niño tego lata i jesienią – wyjaśnia dr Phil Klotzbach, badacz huraganów z CSU. Po drugiej stronie Atlantyku El Niño nasila uskok wiatru – silne, pionowe porywy, które rozrywają burze w fazie ich formowania. – To, w połączeniu z faktem, że części Oceanu Atlantyckiego nie są tak ciepłe jak w zeszłym roku, może przełożyć się na mniej intensywny sezon – twierdzi dr Phil Klotzbach. Mimo potencjalnie groźnych skutków, naukowcy podkreślają, że możliwość śledzenia takich długotrwałych zjawisk pogodowych pozwala się lepiej przygotować na ich konsekwencje. – Zawsze unikam określania El Niño czy La Niña jako zjawisk „dobrych” lub „złych” – mówi prof. Emily Becker. – One po prostu są – i właściwie zawsze były częścią systemu klimatycznego Ziemi. Źródło: National Geographic
Symbol wiecznej miłości zniknął. Łuk Zakochanych runął do morza
Włoskie nadmorskie miejsce znane jako „Łuk Zakochanych” – od lat popularne wśród par wybierających się tam na romantyczne randki i zaręczyny – zawaliło się podczas gwałtownej burzy, która przeszła przez południe kraju w Walentynki. Jeden z lokalnych urzędników nazwał to wydarzenie „ciosem w serce” dla mieszkańców i wszystkich, którzy wiązali z tą lokalizacją osobiste wspomnienia.
Faraglioni di Sant’Andrea, formacja skalna położona na wybrzeżu Salento (w tzw. pięcie włoskiego buta) od dziesięcioleci przyciągała romantyków z całego świata. Naturalny łuk wykuty przez fale w wapiennych klifach stał się symbolem miłości i jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów regionu. To właśnie tutaj zakochani od lat oświadczali się sobie, wymieniali pierwsze pocałunki lub świętowali rocznice ślubu. Lokalna legenda głosiła, że para, która pocałuje się pod skalnym sklepieniem, będzie sobie przeznaczona na zawsze. W miniony weekend jednak potężna nawałnica doprowadziła do zawalenia się tej charakterystycznej formacji, zamieniając ją w rumowisko i wywołując poruszenie wśród mieszkańców oraz turystów. Zawalił się „Łuk Zakochanych” w Apulii. Region stracił swoją wizytówkę Do dramatycznego zdarzenia doszło w nocy z 14 na 15 lutego, kiedy charakterystyczna skalna arkada – będąca jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli wybrzeża Apulii – runęła do Morza Adriatyckiego. Naturalna formacja przez lata stanowiła nie tylko popularną atrakcję turystyczną, lecz także pomnik przyrody, który na stałe wpisał się w krajobraz regionu Salento i był jednym z najczęściej fotografowanych fragmentów adriatyckiego wybrzeża. Jak podkreślił w rozmowie z mediami burmistrz pobliskiego Melendugno, Maurizio Cisternino, utrata łuku to „niszczycielski cios dla wizerunku Salento i turystyki”, a także wydarzenie o ogromnym znaczeniu emocjonalnym dla lokalnej społeczności. Miejsce to, ukształtowane przez stulecia działania wiatru i fal uderzających o wapienne klify nad turkusowymi wodami Adriatyku, początkowo pełniło funkcję punktu obserwacyjnego, z którego wypatrywano zagrożeń nadciągających od strony morza. Z czasem jednak jego znaczenie uległo zmianie – od końca XVIII wieku formacja zaczęła przyciągać podróżnych, fotografów i pary odwiedzające region, stając się jedną z najbardziej rozpoznawalnych naturalnych atrakcji Apulii. W ostatnich latach popularność tego miejsca znacząco wzrosła również za sprawą mediów społecznościowych, co przełożyło się na rozwój lokalnej infrastruktury noclegowej i turystycznej – w okolicy powstały liczne hotele oraz ośrodki wypoczynkowe, często nawiązujące nazwą do samej arkady. Jak przyznał Cisternino w rozmowie z „La Repubblica”, mieszkańcy od chwili zawalenia się łuku kontaktują się z władzami, pytając o możliwość jego odbudowy. – Straciliśmy coś niezwykłego – zaznaczył, dodając, że władze regionu zamierzają skonsultować się z ekspertami, by ocenić potencjalne scenariusze dalszych działań i sprawdzić, czy możliwe będzie choć częściowe zabezpieczenie miejsca po zawalonej formacji. Zmiany klimatu i erozja wybrzeża przyspieszyły katastrofę Eksperci od lat zwracali uwagę na postępującą degradację wapiennych klifów wzdłuż wybrzeża Salento, jednak ostatnie miesiące znacząco przyspieszyły mechanizmy, które ostatecznie doprowadziły do katastrofy. Na kondycję formacji skalnych wpływ miały bowiem nie tylko naturalne procesy erozyjne, ale również coraz częstsze ekstremalne zjawiska pogodowe, których intensywność – jak wskazują naukowcy – pozostaje w bezpośrednim związku ze wzrostem temperatury wód Morza Śródziemnego. Już w styczniu lokalne służby odnotowały uszkodzenia struktury skalnej po przejściu cyklonu Harry, który przyniósł silne podmuchy wiatru i wysokie fale sztormowe. To wydarzenie znacząco osłabiło stabilność całej konstrukcji, narażonej dodatkowo na długotrwałe działanie wilgoci i zasolenia. Jak przypomniał burmistrz Maurizio Cisternino, zagrożenie zawaleniem było przedmiotem dyskusji administracyjnych od kilku lat – już w 2024 roku władze regionu wystąpiły o dofinansowanie w wysokości 4,5 mln dolarów na realizację programu ochrony wybrzeża i przeciwdziałania erozji, jednak projekt nie uzyskał wsparcia finansowego. – To tragedia, o której wiedzieliśmy, że jest nieunikniona – nie spodziewaliśmy się jedynie, że nastąpi tak szybko – przyznał w rozmowie z lokalnymi mediami. Samorządowcy podkreślają również, że zmiany środowiskowe w regionie postępują w tempie niespotykanym jeszcze kilka dekad temu. – Przyroda uległa przekształceniu – to, co było tu 30 lat temu, już nie istnieje – zaznaczył Cisternino, dodając w rozmowie z CNN, że „natura odzyskała łuk w takiej postaci, w jakiej go stworzyła”. W ocenie władz Apulii wydarzenie to wpisuje się w szerszy kontekst gwałtownych zjawisk pogodowych, które w ostatnich tygodniach dotknęły południowe Włochy (od powodzi po osuwiska) i które coraz częściej wpływają na stabilność nadmorskich formacji skalnych. Źródła: CNN, La Repubblica Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Burza śnieżna sparaliżowała USA. Nie należy mylić tego zjawiska ze zwykłą śnieżycą
Burza śnieżna uderzyła w USA z niespotykaną siłą, paraliżując lotniska i odcinając setki tysięcy mieszkańców od energii elektrycznej. W wielu stanach wprowadzono stan klęski żywiołowej. Wyjaśniamy proces formowania się zimowych piorunów i przyczyny tak gwałtownego ataku białego żywiołu.
W tym artykule: Burza śnieżna – co to jest? Czy burze śnieżne występują w Polsce? Śnieżyca połączona z błyskawicami. Skąd się wzięły burze śnieżne? Jak się zabezpieczyć przed burzami śnieżnymi? Burza śnieżna zachwyca tak samo, jak zawieszony w zimowym powietrzu pył diamentowy. Należy jednak pamiętać, że występujące zimą zjawiska burzowe są tak samo niebezpieczne jak te, których możemy doświadczyć latem. O burzach zwykle mówimy w kontekście pory letniej. Nic dziwnego, bo to właśnie wtedy najczęściej występują intensywne opady z silnymi wyładowaniami atmosferycznymi. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że niebezpieczne zjawiska burzowe występują przez cały rok, także zimą. Burza śnieżna – co to jest? Wiele osób utożsamia burzę śnieżną z intensywnymi opadami śniegu. Mimo że podczas zimowej burzy śnieg rzeczywiście pada obficie, to nie należy mylić tego zjawiska ze zwykłą śnieżycą, która w Polsce jest zjawiskiem dość powszechnym. To był podwieczorek na rekordowo wysokim poziomie. Miejsce przyjęcia: okolice Mount Everest Andrew Hughes i grupa wspinaczy zdobywająca Mount Everest przeszła do historii jeszcze przed atakiem szczytowym. Himalaiści urządzili sobie podwieczorek na ośmiotysięczniku. Żeby można było mówić o wystąpieniu burzy śnieżnej, w zimowej pogodzie muszą wystąpić wyładowania atmosferyczne – doziemne lub chmurowe. Zjawiskom tym towarzyszą intensywne opady śniegu (w niektórych przypadkach pojawia się także grad) i silny wiatr. Mogą rozwijać się jako pojedyncza komórka burzowa, burza wielokomórkowa i linia szkwału. Mówimy tu zatem o specyficznej (ze względu na towarzyszący jej opad atmosferyczny) odmianie burzy adwekcyjnej lub frontowej. Czy burze śnieżne występują w Polsce? W Polsce, burze śnieżne zwykle są traktowane jako anomalia pogodowa. Nic bardziej mylnego. Meteorolodzy podkreślają, że właściwie każdego roku występują u nas warunki dogodne do rozwoju tego zjawiska. Burze śnieżne w Polsce najczęściej można zaobserwować od października do kwietnia. Dane historyczne udowadniają jednak, że ta specyficzna pogoda może wystąpić także w maju. Ci ludzie pracują w lodowym piekle. Sami to wybrali. Nowy serial na National Geographic Channel Poznaj sekrety krainy wiecznego śniegu i zobacz pracę naukowców stacji badawczej na Antaktyce. Rusza nowy serial "Antarktyka: lodowe piekło" Oczywiście w zimnych miesiącach burze występują wyraźnie rzadziej niż w ciepłych. Wynika to z faktu, że panujące zimą warunki atmosferyczne są wyraźnie stabilniejsze. Burze śnieżne nie występują często, nie oznacza to jednak, że wraz z końcem pory letniej możemy zapomnieć o gwałtownych wyładowaniach. Dlaczego więc mówi się o nich tak rzadko? Składa się na to kilka czynników: zjawiska, o których mowa, najczęściej mają charakter pojedynczych wyładowań, zwykle rozwijają się w północnej części kraju (ze względu na tzw. efekt jeziora), towarzyszące burzy wyładowania atmosferyczne są trudne do dostrzeżenia (ze względu na intensywne opady śniegu, które znacząco ograniczają widoczność), grzmoty są wyraźnie bardziej przytłumione niż te, które można usłyszeć w trakcie trwania burzy letniej (ponownie, ze względu na silne opady śniegu, które ograniczają zjawisko dyfuzji dźwięku). Przytaczając przykłady burz śnieżnych w Polsce, należy wskazać na 2011 rok. W lutym ośrodek niskiego ciśnienia nad Białorusią przyczynił się napływu arktycznego powietrza nad Polskę. W rezultacie, w północnej i we wschodniej części kraju rozwinęło się kilka komórek burzowych. W maju, chłodny front atmosferyczny zapewnił burzę śnieżną w północnej części województwa śląskiego. W grudniu, rozległy układ niskiego ciśnienia znad Skandynawii doprowadził do wystąpienia układu konwekcyjnego na północy kraju. Ekstremalna pogoda – skąd się bierze? Gwałtowne zjawiska pogodowe zdają się wpisywać na dobre w polski klimat – tegoroczne burze i nawałnice są tego najlepszym dowodem. Są one przede wszystkim następstwem zmian klimatycznych,... Najintensywniejsze burze śnieżne ostatnich lat można było zaobserwować w grudniu 2013 roku. Polska znalazła się wówczas w zasięgu dużego poziomego gradientu ciśnienia, co doprowadziło do napływu arktycznych mas powietrza. Wówczas silne wyładowania z intensywnymi śnieżycami pojawiały się na północy, w centrum i na południu kraju. Śnieżyca połączona z błyskawicami. Skąd się wzięły burze śnieżne? Burze śnieżne powstają w taki sam sposób jak te, które możemy zaobserwować wiosną i latem. Są następstwem chwiejności termodynamicznej i szybkiego spadku temperatury wraz ze wzrostem wysokości, czyli pionowego gradientu temperatury. Istotnym czynnikiem jest też duży gradient ciśnienia, sprowadzający zimne masy powietrza z zachodniej lub północnej części kontynentu. W takich warunkach rozwijają się wysoko wypiętrzone chmury Cumulonimbus, w których powstają wyładowania atmosferyczne. Jak się zabezpieczyć przed burzami śnieżnymi? W miesiącach zimowych, nasza aktywność na świeżym powietrzu jest ograniczona, częściej spędzamy czas w domu lub w pomieszczeniach. Z tego względu, ryzyko wystąpienia niebezpiecznego wypadku jest niższe w sezonie zimowym niż w letnim. Nie zmienia to jednak faktu, że burza śnieżna stanowi realne zagrożenie dla życia i mienia, nie tylko ze względu na silny wiatr, nagłe pogorszenie widoczności i warunków drogowych. Co robić, gdy rozwinie się to zjawisko? Meteorolodzy wykryli rekordowe „megabłyskawice”. Jedna z nich miała kilkaset kilometrów Naukowcy porównują nowych burzowych rekordzistów do potworów. „Megabłyskawice” rzeczywiście mogą przerazić swoimi rozmiarami. Jeżeli burza śnieżna zastanie nas podczas prowadzenia samochodu, należy niezwłocznie poszukać bezpiecznego miejsca, w którym będziemy mogli zatrzymać pojazd. W trakcie śnieżycy przyczepność kół do nawierzchni gwałtownie spada, a widoczność często nie przekracza 100 m. W takich warunkach kontynuowanie jazdy jest niebezpieczne lub wręcz niemożliwe. Osoby przebywające w domu muszą zadbać o zabezpieczenie zwierząt domowych i gospodarskich oraz luźnych przedmiotów znajdujących się w otoczeniu budynku, na balkonie lub tarasie. Jeżeli to możliwe, warto zamknąć okiennice lub opuścić rolety. Jeżeli znajdujesz się na zewnątrz, nie dopuść do wychłodzenia ciała i poszukaj schronienia. Zadbaj też o bezpieczeństwo towarzyszących ci zwierząt. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Melissa dotarła na Jamajkę jako huragan 5 kategorii. Jak rodzą się najgroźniejsze huragany?
Co roku nad Atlantykiem rodzi się średnio 12 burz tropikalnych, z których połowa przekształca się w huragany. To właśnie jeden z nich – Melissa – uderzył w Jamajkę z niszczycielską siłą wiatru sięgającą w porywach 400 km/h. Według pierwszych oficjalnych ustaleń władz zginęło ponad 30 osób, a eksperci mówią o najpotężniejszym huraganie roku. Jak powstają żywioły o tak ogromnej mocy?
Spis treści: Od cyklonu do huraganu Jak zbudowany jest huragan? Warunki powstawania huraganów Skala siły huraganów Aby doszło do utworzenia się huraganu, musimy wyjść od tzw. cyklonu tropikalnego. Jest to wirujący, niskociśnieniowy układ pogodowy, który zawiera zorganizowane burze (chmury burzowe), ale nie posiada frontów atmosferycznych, czyli granic oddzielających masy powietrza o różnych gęstościach. Od cyklonu do huraganu Według definicji, kolejne zmiany wymusza prędkość wiatru. Cyklony tropikalne, których maksymalna prędkość wiatru przy powierzchni nie przekracza 63 km/godz., nazywane są depresjami tropikalnymi. Jednak, gdy prędkość wiatru przekroczy wspomniane 63 km/godz., układ zostaje zakwalifikowany jako burza tropikalna. Jeśli maksymalna prędkość wiatru burzy tropikalnej osiągnie 119 km/godz., układ zostaje sklasyfikowany jako huragan. Dla porównania najsilniejsze wiatry wiejące w Polsce, jak np. Orkan Ksawery z 2013 r., dochodziły w porywach do 147 km/godz. Każdego roku na Atlantyku, Morzu Karaibskim i w Zatoce Meksykańskiej powstaje średnio 10–12 burz tropikalnych. Wiele z nich nie dociera do lądu. Sześć z nich zwykle osiąga siłę huraganu. W przeciętnym trzyletnim okresie około pięć huraganów uderza w wybrzeże USA – od Teksasu po Maine. Dwa z nich to zwykle huragany dużej mocy (z wiatrami powyżej 177 km/godz.). Typowy huragan ma szerokość około 480 km, choć wielkość ta może znacznie się różnić. Aby to sobie lepiej zobrazować „szerokość” Polski licząc od najbardziej oddalonych punktów, to 689 km. Jak zbudowany jest huragan? Oko huraganu to stosunkowo spokojny i bezchmurny obszar o średnicy około 32–64 km). Dalej znajduje się tzw. eyewall – ściana oka, która składa się z gęstych chmur zawierających najsilniejsze wiatry w całym systemie. Zewnętrzne pasma deszczowe (rainbands), często niosące wiatry huraganowe lub sztormowe, tworzą gęste linie burz rozciągające się od 80 do 480 km długości. Wiatry te mogą sięgać do 40 km od centrum w małych huraganach i ponad 240 km w dużych. Prędkość i trajektoria huraganu zależą od złożonych interakcji między oceanem a atmosferą, w tym obecności lub braku innych układów pogodowych. Ta złożoność sprawia, że dokładne prognozowanie ich ruchu i intensywności jest trudne. Co ciekawe, najniebezpieczniejsza jest prawa strona huraganu (patrząc w kierunku jego ruchu). To właśnie ona przynosi największe fale sztormowe, najsilniejsze wiatry i zwiększone ryzyko tornad. Warunki powstawania huraganów Podstawowym warunkiem powstawania huraganów jest temperatura wód oceanicznych, która musi osiągnąć wartość powyżej 26°C. Poniżej tej granicy huragany nie powstają lub szybko słabną, jeśli przesuną się nad chłodniejsze wody. Podkreślmy jednak, że temperatury oceanów w tropikalnym wschodnim Pacyfiku oraz w tropikalnym Atlantyku regularnie przekraczają ten próg. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/przejscie-dwoch-cyklonow-moze-dokonac-zniszczen-porownywalnych-z-huraganem-katrina-fot-getty-images-6547d75.jpeg" width="1024" height="683" alt="Przejście dwóch cyklonów może dokonać zniszczeń porównywalnych z huraganem Katrina (fot. Getty Images)" title="Przejście dwóch cyklonów może dokonać zniszczeń porównywalnych z huraganem Katrina (fot. Getty Images)" /> Koniecznym czynnikiem jest również odpowiednia odległość od równika. Bez obrotu Ziemi i wynikającej z tego siły Coriolisa huragany nie mogłyby się tworzyć. Siła Coriolisa jest najsilniejsza przy biegunach, a najsłabsza przy równiku – dlatego huragany nie mogą powstać w pasie 5° szerokości geograficznej od równika. Siła Coriolisa powoduje, że obszary niskiego ciśnienia wirują przeciwnie do ruchu wskazówek zegara na półkuli północnej i zgodnie z ruchem wskazówek zegara na półkuli południowej. Trzecim koniecznym warunkiem powstania huraganu jest obecność nasyconego gradientu spadku temperatury (lapse rate) w pobliżu centrum rotacji burzy. Zapewnia to intensywne uwalnianie ciepła utajonego. Huragany są burzami z ciepłym jądrem – ich energia pochodzi z kondensacji pary wodnej, która unosi się konwekcyjnie wokół ściany oka. Gradient ten musi być niestabilny, aby powietrze mogło dalej się unosić i kondensować. Jednym z najważniejszych warunków powstania huraganów jest niski pionowy uskok wiatru (wind shear), szczególnie w górnych warstwach atmosfery. Uskok to zmiana prędkości wiatru wraz z wysokością. Silne wiatry na dużych wysokościach niszczą strukturę burzy, przesuwając ciepłe powietrze znad oka i ograniczając pionowy rozwój konwekcji. Huragany nie powstają przy zbyt silnym uskoku wiatru. Innym istotnym czynnikiem jest wysoka wilgotność względna od powierzchni ziemi do środkowych warstw atmosfery. Suche powietrze w tych warstwach hamuje rozwój huraganu na dwa sposoby. Po pierwsze, powoduje parowanie kropelek wody, co obniża temperaturę i osłabia strukturę ciepłego jądra huraganu. Po drugie, może prowadzić do powstania inwersji pasatowej – warstwy ciepłego i suchego powietrza w środkowej troposferze, która działa jak „pokrywa”, hamując rozwój głębokiej konwekcji. Ostatnim warunkiem jest obecność tropikalnej fali (tropical wave). Huragany na Atlantyku często zaczynają się jako kompleks burzowy przemieszczający się znad Afryki i rozwijający się w tzw. falę środkowotroposferyczną. Jeśli fala ta napotka sprzyjające warunki opisane powyżej, może rozwinąć się w burzę tropikalną lub huragan. Na wschodnim Pacyfiku huragany mogą powstać z takiej fali lub z tzw. strefy monsunowej. Skala siły huraganów Do oceny siły huraganów służy skala Saffira-Simpsona, która przypisuje huraganowi kategorię od 1 do 5 – w zależności od maksymalnych utrzymujących się prędkości wiatru. Im wyższa kategoria, tym większy potencjał zniszczeń. Kategoria 1 Wiatry o prędkości 119–153 km/godz. Uszkodzenia obejmują głównie drzewa, krzewy i źle zamocowane obiekty. Kategoria 2 Wiatry o prędkości 154–177 km/godz. Uszkodzenia obejmują dachy, drzwi i okna, a także niektóre drzewa mogą zostać wyrywane z korzeniami. Kategoria 3 Wiatry o prędkości 178–208 km/godz. Uszkodzenia obejmują poważniejsze uszkodzenia budynków, szczególnie te słabo zbudowane, oraz powodzie przybrzeżne. Kategoria 4 Wiatry o prędkości 209–251 km/godz. Uszkodzenia obejmują rozległe zniszczenia budynków, poważne uszkodzenia dachów i ścian, oraz głębokie powodzie przybrzeżne. Kategoria 5 Wiatry o prędkości 252 km/godz. i więcej. Uszkodzenia obejmują całkowite zniszczenie budynków, ewakuację całych obszarów i głębokie powodzie przybrzeżne. Sezon huraganowy rozpoczyna się 1 czerwca i kończy 30 listopada, chociaż huragany mogą – i czasem się zdarzają – występować poza tym okresem. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
75 000 łososi uciekło z hodowli. Eksperci mówią wprost: to katastrofa
Szalejący po północnej Europie sztorm Amy niszczył infrastrukturę, pozbawiał mieszkańców prądu i paraliżował ruch lotniczy. Na tym nie koniec – kiedy na początku października uderzył w szkocki region Highlands, uwolnił z hodowli na wyżynach około 75 000 ryb i wypuścił je na otwarte wody zatoki Loch Linnhe. To jednak nie romantyczna opowieść o wielkiej ucieczce, a o zrujnowanym ekosystemie.
W wyniku sztormu Amy padły zapory morskie wielu hodowli łososia atlantyckiego, wypuszczając do otwartych wód dziesiątki tysięcy ryb hodowlanych. Zdarzyło się to w momencie, w którym populacja dzikiego łososia jest już w Wielkiej Brytanii uważana za zagrożoną i stale spada. Ucieczka niesie za sobą poważne konsekwencje dla równowagi ekologicznej. „Skazani na Highlands” Ucieczka ryb na tak dużą skalę może kojarzyć się z romantycznym powrotem na łono natury, ale rzeczywistość jest nieco bardziej mroczna: to problem nie tylko dla hodowców, ale także całego ekosystemu szkockich rzek i wybrzeża. Intuicyjnie mogłoby się wydawać, że tysiące ryb uwolnionych w niewoli wzmocnią populację dzikiego łososia, ale nic bardziej mylnego. Hodowlane łososie w niewielkim stopniu przypominają bowiem swoich dzikich kuzynów. To zwierzęta udomowione, hodowane w sposób selektywny przez dziesięciolecia – w efekcie wykształciły cechy, które przydają się w niewoli, ale nie pozwalają poradzić sobie „w naturze”. Obecnie rozsiewają je wśród populacji żyjącej w rzekach. Różnice pomiędzy łososiem hodowlanym a dzikim Chociaż dla laika dziki i hodowlany łosoś atlantycki mogą się wydawać podobne to, różnią się – i to bardzo. Zarówno na poziomie behawioralnym, jak i genetycznym. Szkockie łososie hodowlane pochodzą w 90% z norweskich linii i od lat 70. XX wieku są selektywnie krzyżowane pod kątem cech pożądanych w niewoli – podobnie jak owce, psy czy kury. Łosie hodowlane rosną szybciej, osiągają większą masę ciała, mają zmieniony cykl dojrzewania płciowego, nie potrafią skutecznie zdobywać naturalnego pokarmu (są przyzwyczajone do zjadania karmy) czy nie bronią się przed drapieżnikami. To wszystko sprawia, że mają one mniejsze szanse przeżycia poza farmą. Łososie z hodowli niszczą ekosystem Część z nich jednak przetrwa. I to, wbrew intuicji, może być najgorsze. Okazuje się bowiem, ze w niektórych rzekach Szkocji i Norwegii nawet 10% złowionych łososi pochodzi z hodowli. Jak to możliwe, skoro większość z nich powinna sobie nie poradzić? Gdy na wolność nagle zostaje wypuszczonych 75 000 osobników, części z nich udaje się dotrzeć do rzek i podjąć próbę tarła – szczególnie, jeśli ich ucieczka ma miejsce w porze rozmnażania ryb. Gdy krzyżują się one z dzikim łososiem, ich potomstwo przejmuje mieszankę cech rodziców, czyniąc młode ryby mniej przystosowane do naturalnego środowiska. Proces ten stopniowo niszczy integralność genetyczną dzikich populacji. Wato uzmysłowić sobie skalę problemu. Szacuje się, że populacja dzikiego łososia w Szkocji wynosi 300 000 osobników. Nagłe wypuszczenie 75 000 łososi hodowlanych podnosi jej liczebność o jedną czwartą. Badania Norweskiego Instytutu Badań Przyrodniczych potwierdza przy tym, że już przy udziale zaledwie 1% łososi hodowlanych w populacji dzikiej dochodzi do pogorszenia kondycji i spadku liczby potomstwa. Ryby uciekają nie tylko w Szkocji Sytuacja z północy Wysp Brytyjskich nie jest odosobniona. W 2023 roku podobny incydent miał miejsce w Norwegii, gdy podczas ucieczki do skandynawskich rzek przedostało się 27 000 hodowlanych łososi. Chociaż wyznaczono nagrody za łapanie uciekinierów, to wyłowienie ich okazało się bardzo trudne. Udało się odłowić jedynie kilka procent łososi. Niebezpieczeństwa związane z masową ucieczką ryb hodowlanych pokazują, że dotychczasowe środki zapobiegawcze są niewystarczające. Badania pokazują, że hodowlełososi są wyjątkowo narażone na ekstremalne zjawiska pogodowe, które zdarzają się coraz częściej. Otwarte siatki i pływające klatki zapewniające rybom dostęp do świeżej wody i tlenu są podatne na zniszczenia w wyniku burz czy sztormów. Coś w hodowli łososia atlantyckiego powinno się zmienić. To obecnie najcenniejszy ze wszystkich hodowlanych gatunków morskich, który w 2022 stanowił 18% światowej wartości produkcji akwakultury morskiej. Jego trzecim co do wielkości producentem jest zaś Wielka Brytania. Źródło: The Conversation, NINA, IUCN Red List Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Katastrofalna burza tropikalna na Filipinach nie odpuszcza. Kolejne loty są odwoływane
Tajfun Fengshen zabił pięć osób z jednej rodziny, dwie uznaje się za zaginione. Ulewne deszcze i powodzie sparaliżowały kilka regionów Filipin.
Już od miesiąca burza tropikalna atakuje Filipiny. Wczoraj wczesnym rankiem miejscowości Pitogo w prowincji Quezon, na północnym Luzonie, doszło do tragicznego wypadku. Drzewo palmowe, powalone przez silny wiatr, runęło na bambusowy dom. W wyniku katastrofy zginęła cała pięcioosobowa rodzina, w tym dwoje dzieci. Na miejscu działały służby ratunkowe. Jak podała filipińska agencja ds. katastrof, jedynym ocalałym był nastoletni chłopiec, który znajdował się poza domem w chwili zdarzenia. Zaginieni po osuwisku w Bukidnon Na południowej wyspie Mindanao, w prowincji Bukidnon, intensywne opady deszczu wywołały osuwisko ziemi. Motorowy pojazd trójkołowy z dwiema osobami spadł z urwiska. Obie osoby uznaje się za zaginione. Lokalne władze poinformowały, że droga łącząca Bukidnon z regionem Davao została zablokowana i nieprzejezdna. Osoba ranna na wyspie Panay W Estancia, miejscowości na wyspie Panay w środkowych Filipinach, zawalił się drewniany dom. Jedna osoba została uwięziona pod gruzami i odniosła obrażenia. Służby ratunkowe udzieliły jej pomocy na miejscu. To jedno z wielu zdarzeń spowodowanych ulewnym deszczem, który nawiedził centralne wyspy kraju. Masowe powodzie i ewakuacje Tajfun Fengshen przyniósł rozległe powodzie, szczególnie na wyspach Samar i Panay. W mieście Calbayog City w Samar woda zalała liczne dzielnice mieszkalne. W San Roque w prowincji Pampanga (na Luzonie) ulice zmieniły się w rzeki, a mieszkańcy poruszali się jedynie za pomocą rowerów wodnych i łodzi. Na zdjęciach opublikowanych przez lokalne media widać mieszkańców ewakuujących się z małymi dziećmi na rękach. 47 000 osób ewakuowanych i zamknięte loty W południowo-wschodniej części wyspy Luzon ewakuowano co najmniej 47 000 osób. Ewakuowani trafili do tymczasowych schronień przygotowanych przez władze. Władze lotnictwa cywilnego odwołały wiele lotów. Narodowa agencja meteorologiczna PAGASA poinformowała, że w niedzielę 19 października otwarto pięć zapór wodnych na Luzonie, by obniżyć poziom wody. Władze apelują o lepsze przygotowanie na przyszłość Prezydent Filipin Ferdinand Marcos Jr, w oświadczeniu opublikowanym na Facebooku, wezwał do wzmocnienia systemu reagowania kryzysowego. Podkreślił, że Filipiny są krajem wyjątkowo podatnym na klęski żywiołowe. Przypomniał również, że Fengshen nawiedził kraj zaledwie kilka dni po serii trzęsień ziemi, które w ostatnich trzech tygodniach zabiły co najmniej 87 osób. Kraj sparaliżowany przez żywioł Filipiny doświadczają średnio 20 burz tropikalnych i tajfunów rocznie. Jednak ostatnie wydarzenia pokazują wzrastającą siłę zjawisk pogodowych. Tajfun Fengshen sparaliżował duże części kraju: zalane zostały miasta, odcięto regiony komunikacyjnie, wiele rodzin zostało bez dachu nad głową. Mimo że burza przesunęła się już nad Morze Południowochińskie, skutki jej obecności będą odczuwalne jeszcze przez wiele dni – nie tylko przez rodziny ofiar, ale i przez dziesiątki tysięcy mieszkańców pozbawionych dostępu do prądu, wody i pomocy medycznej. Źródło: National Geographic
400 000 osób przesiedlonych i wielu zabitych po ulewnych deszczach na Filipinach. Tragedia w cieniu antyrządowych protestów
Żywioł atakuje Filipiny – od dwóch tygodni przez kraj przetaczają się tajfuny i burze. Ledwo przez archipelag przeszedł supertajfun Ragasa, a w miniony piątek uderzyła burza tropikalna Bualoi, która zmusiła do przesiedlenia 400 000 osób i zabiła przynajmniej 26. Filipińczycy domagają się, by rząd lepiej przygotował ich na śmiercionośną pogodę.
Filipińska Agencja Prasowa poinformowała w niedzielę, że w wyniku burzy tropikalnej Bualoi zginęło co najmniej 26 osób, a wiele wciąż uważa się za zaginione. W wyniku ulewnych deszczy około 400 000 osób musiało opuścić swoje domy, a wielu mieszkańców odpowiedzialnością za straty obarcza nieudolną politykę rządu. Tajfun na Filipinach Ostatnie tygodnie nie szczędzą tego złożonego z ponad 7000 wysp kraju. Dwa tygodnie temu w Filipiny uderzył supertajfun Ragasa, który przeszedł przez północną część archipelagu. Podczas gdy tysiące osób nadal szukają schronienia, to na miniony piątek natura przygotowała kolejne uderzenie: burzę tropikalną Bualoi. Sztorm przemieszczał się z zachodu na północny zachód ze stałą prędkością 110 km/godz. i siał zniszczenie w centralnej części kraju. To moc, która obalała mury i łamała drzewa. Agencje rządowe donoszą, że w wyniku ulewnych deszczy, powodzi czy osuwisk ucierpiało 738 714 rodzin, czyli 2 797 706 osób. „Jeden z najsilniejszych wiatrów, jakich kiedykolwiek doświadczyłem” Mieszkańcy chronili się w kościołach, jednak to okazało się nie do końca bezpiecznym rozwiązaniem. W jednym z nich dach został zerwany przez huragan, a ludność szukała schronienia pod ławkami. – To był jeden z najsilniejszych wiatrów, jakich doświadczyłem. Myślę, że jeszcze więcej osób będzie musiało się ewakuować: wiele domów zostało zniszczonych, a dachów zerwanych. Teraz blokują ulice i drogi – opowiada francuskiej agencji AFP Jerome Martinez, inżynier miejski z prowincji Masbate. Na szczęście kościelna taktyka co do zasady okazała się skuteczna, mimo że napędziła strachu. Kilkoro dzieci doznało drobnych obrażeń wymagających założenia szwów, ale wszyscy przeżyli. Ludzie wychodzą na zalane ulice Mieszkańcy Filipin odpowiedzialnością za ludzkie tragedie obarczają rząd. Mimo trudnych warunków protestują na ulicach. Są wściekli z powodu skandalu związanego z fałszywymi projektami kontroli powodzi, które miały kosztować podatników miliardy dolarów. Czują się oszukani i trudno im dziwić: mimo kontrowersyjnych inwestycji państwowych pieniędzy setki tysięcy ludzi w kraju cierpi i nie otrzymuje żadnej pomocy. Emocje są ogromne: początkowo pokojowe demonstracje przeistoczyły się w walki uliczne, w trakcie których podpalano policyjne pojazdy. Czy na Filipinach jest bezpiecznie? Archipelag jest przyzwyczajony do występowania tropikalnych burz. Rocznie w porze monsunowej Filipiny nawiedza około 20 sztormów i tajfunów. Naukowcy ostrzegają, że burze stają się coraz potężniejsze w związku ocieplaniem się klimatu. Wizytę na Filipinach warto więc rozważyć w chłodniejszej porze suchej, która trwa od listopada do marca. Źródło: Phillipine News Agency, Reuters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Astronautka uwieczniła wyjątkowe zjawisko nad Ziemią. To coś, co trzeba zobaczyć
Zdjęcie wykonane przez astronautkę obiegło cały internet. Początkowo uważano, że przedstawia ono tzw. duszka, czyli wyładowanie elektryczne występujące w jonosferze. Okazało się, że to coś znacznie rzadszego.
3 lipca 2025 roku był wyjątkowo szczęśliwym dniem dla amerykańskiej astronautki NASA Nichole „Vapor” Ayers. Wykonała ona z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) zdjęcie niezwykłego zjawiska, które okazało się być nie tyle duszkiem (ang. sprite) co niezwykle rzadkim, gigantycznym dżetem. Czym są gigantyczne dżety? Gigantyczne dżety to niezwykłe formy TLE, czyli Przejściowych Zdarzeń Świetlnych (ang. Transient Luminous Events). To potężne wyładowania elektryczne, które rozciągają się pomiędzy szczytem burzy, który znajduje się na wysokości około 20 km nad powierzchnią Ziemi, a górnymi warstwami atmosfery, które sięgają nawet 100 km. Tworzą spektakularne mosty elektryczne, które pozwalają piorunom uciec z burzy i wystrzelić w przestrzeń kosmiczną. Duszki a dżety: różnice Duszki z kolei to jedne z najczęściej występujących form TLE. Przybierają one formę krótkich, kolorowych błysków światła i w przeciwieństwie do dżetów powstają niezależnie, nie będąc połączonymi z wierzchołkami chmur. Występują około 80 km nad powierzchnią Ziemi, w mezosferze, i przypominają unoszące się nad nią czerwonawe meduzy lub efemeryczne kolumny. Często występują w towarzystwie innych Przejściowych Zdarzeń Świetlnych, takich jak halo czy ELVE. Są nieco mniej spektakularne niż dżety i dużo częstsze. Zjawiskowe zdjęcie astronautki Tak gigantyczny dżet to coś, co trzeba zobaczyć. Poniżej znajdziecie zdjęcie wykonane przez astronautkę. To nie nalot kosmitów, a otaczająca nas natura. Dzięki pracy astronautów z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej możliwe jest dokładniejsze obserwowanie tego rodzaju zjawisk. Do tej pory były one uwieczniane głównie przez pasażerów wysoko lecących samolotów lub przypadkowe kamery naziemne, które znajdowały się we właściwym miejscu o właściwym czasie. Tego rodzaju materiały pomagają naukowcom lepiej zrozumieć związek TLE z burzami, a także dostarczają wiedzy na temat struktury elektrycznej pola burzowego i górnych warstw atmosfery. Dzięki spektakularnej perspektywie ISS lepiej rozumiemy to, co dzieje się na naszej planecie. I Ty pomóż w obserwacji TLE Dla osób, którym udało się zarejestrować jakiekolwiek formy TLE, powstała specjalna strona, która zbiera takiego rodzaju materiały. Na https://spritacular.org/ można przyłożyć swoją cegiełkę do badań NASA i zostać obywatelskim naukowcem! Źródła: NASA, Phys.org Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Mordercza eksplozja. Raz na sto lat gwiazdy takie jak Słońce emitują rozbłysk o energii biliona bomb wodorowych
Gwiazdy podobne do Słońca nie zawsze są spokojne. Naukowcy ustalili właśnie, że średnio co stulecie wypuszczają superrozbłysk. To gigantyczna emisja promieniowania, którego energia odpowiada kwadryliardowi dżuli. Wcześniej sądzono, że do tego rodzaju zdarzeń dochodzi znacznie rzadziej.
Spis treści: Co wiemy o aktywności gwiazd takich jak Słońce Jak często Słońce emituje superrozbłysk? Co nam daje wiedza o superrozbłyskach? Słońce bywa niespokojną gwiazdą. Jego aktywność zmienia się cyklicznie, a cykl słoneczny trwa ok. 11 lat. W tej chwili mamy tzw. maksimum słoneczne. To okres, kiedy Słońce emituje najwięcej rozbłysków i powiązanych z nimi koronalnych wyrzutów masy. Docierające do Ziemi zjonizowane cząstki są przyczyną burz magnetycznych i pojawiania się zórz polarnych. Od czasu do czasu jednak Słońce uaktywnia się szczególnie mocno. Staje się wówczas źródłem emisji wyjątkowo dużych ilości energii. Ślady takich zdarzeń naukowcy znajdują na Ziemi – np. w słojach drzew albo w próbkach lodu sprzed mileniów. Można z nich wyczytać, że w przeszłości na Słońcu dochodziło do superrozbłysku. W czasie takiej eksplozji gwiazda taka jak Słońce może uwolnić nawet kwadryliard dżuli energii (kwadryliard to jedynka z 27 zerami). Co to tak naprawdę oznacza? „Superrozbłyski uwalniają więcej energii niż bilion bomb wodorowych. I sprawiają, że wszystkie dotychczas zarejestrowane rozbłyski słoneczne wydają się przy nich blade” – napisano w oświadczeniu prasowym opublikowanym na stronie Instytutu Maksa Plancka do Badań Układu Słonecznego (ang. Max Planck Institute for Solar System Research, MPS). Co wiemy o aktywności gwiazd takich jak Słońce Bilion bomb wodorowych brzmi groźnie. Najsilniejsza dotychczas burza magnetyczna uderzyła w Ziemię w połowie XIX wieku. Był to tzw. Carrington Event – nazwany tak od nazwiska astronoma, który w 1859 roku zaobserwował rozbłysk słoneczny będący źródłem potężnego koronalnego wyrzutu masy. Uwolniła się wówczas energia odpowiadająca wybuchowi 10 miliardów bomb atomowych o sile jednej megatony (jak wyliczył w 2021 r. fizyk słoneczny Hugh Hudson). Ponad sto pięćdziesiąt lat temu nie mieliśmy jeszcze satelitów, zaś systemy komunikacyjne znajdowały się w powijakach. Skutkiem burzy była więc „zaledwie” przerwa w działaniu telegrafu w Europie i Ameryce Północnej. A także zorza polarna, którą widziano nawet na Karaibach. Dzisiaj szacuje się, że rozbłysk z 1859 r. uwolnił zaledwie setną część energii superrozbłysku. Jak często Słońce emituje superrozbłysk? Superrozbłyski interesują więc bardzo naukowców. Oczywiście podstawowe pytanie brzmi – jak często Słońce emituje superrozbłysk, który mógłby zafundować nam zdarzenie takie jak Carrington Event albo nawet silniejsze od niego? Odpowiedź nie jest prosta. Słońce ma już ponad 4,6 mld lat, zaś obserwujemy je zaledwie od niecałych stu lat. – Nie możemy obserwować Słońca przez tysiące lat. Jednak możemy monitorować zachowanie tysięcy gwiazd bardzo podobnych do niego w krótkich okresach – opowiada o idei najnowszych badań prof. Sami Solanki. Solanki jest dyrektorem MPS oraz współautorem artykułu o słonecznych superrozbłyskach, jaki ukazał się wczoraj w najważniejszym czasopiśmie naukowym na świecie, czyli w „Science”. Międzynarodowy zespół naukowców objął analizą 56 450 gwiazd podobnych do Słońca. W latach 2008–2013 dane o nich zbierał Teleskop Keplera. Wybrano gwiazdy o jasności i temperaturze powierzchni takich jak dla Słońca. Następnie na zdjęciach pracochłonnie poszukiwano śladów supperrozbłysków. I udało się je znaleźć. Było ich 2889, a wyemitowało je 2527 z analizowanych 56 tys. gwiazd. Co pozwoliło policzyć, że gwiazdy podobne do Słońca emitują superrozbłysk średnio raz na stulecie. Co nam daje wiedza o superrozbłyskach? To ważne ustalenie, nie tylko z powodu szacowanej energii superrozbłysków. Także dlatego, że wcześniej przyjmowano, iż do tego rodzaju zdarzeń dochodzi raz na tysiąc albo nawet raz na dziesięć tysięcy lat. W ciągu ostatnich dwunastu tysięcy lat naukowcy zidentyfikowali tylko pięć pewnych i trzy możliwe wyjątkowo silne burze słoneczne (m.in. na podstawie badań dendrologicznych i rdzeni lodowych). Co oznaczało, że do ekstremalnych zdarzeń na Słońcu miałoby dochodzić raz na 1500 lat. Jednak ta wielkość – jak wynika z najnowszych badań – jest najprawdopodobniej znacznie zaniżona. – Byliśmy bardzo zaskoczeni, że gwiazdy podobne do Słońca są podatne na tak częste superrozbłyski – powiedział dr Valeriy Vasilyev z MSP, pierwszy autor badań. Artykuł w „Science” nie przesądza, kiedy pojawi się kolejny superrozbłysk. Ani czy będzie towarzyszył mu koronalny wyrzut masy, źródło burzy magnetycznej. Jednak pozwala się przygotować na tego rodzaju zdarzenie. Np. opracowując coraz dokładniejsze prognozy pogody kosmicznej wraz z alertami dla operatorów satelitów. Wcześniej ostrzeżeni, w razie rozbłysku wyłączyliby oni na jakiś czas satelity, by uchronić ich elektronikę przed zniszczeniem. Źródła: EurekAlert, Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mokra skóra może uratować życie po uderzeniu pioruna. Wykazano to w badaniach na miarę Ig Nobla
Naukowcy wykonali dwa modele 3D ludzkiej głowy, po czym razili je prądem. Wyładowania elektryczne powodowały mniej uszkodzeń, jeśli model był mokry.
W tym artykule: Jak piorun uderza w człowieka Woda a pioruny Modele 3D ludzkiej głowy Zaczyna padać? Pierwszą rzeczą, jaką robimy, jest osłonięcie się przed lejącą się na głowę wodą. Kiedy jesteśmy w mieście, rozkładamy parasolki albo kryjemy się pod najbliższym dachem. Gdy zaś znajdujemy się na łonie natury – np. na górskiej wycieczce – zakładamy przeciwdeszczową odzież. Samo przemoknięcie najczęściej jest niegroźne (choć może prowadzić do wychłodzenia). Gorzej, jeśli znaleźliśmy się na drodze burzy z piorunami. Wówczas sytuację należy potraktować poważnie. Czyli zejść ze szczytu lub górskiego grzbietu, unikać wysokich drzew, przykucnąć na ziemi. A jeśli przy tym zmokniemy? Będzie nieprzyjemnie, jednak najprawdopodobniej także bardziej bezpiecznie. – Jeśli jesteś na świeżym powietrzu i nie ma gdzie się schować, mokra skóra jest lepsza niż sucha skóra, ponieważ stanowi „warstwę ochronną” – mówi René Machts z Politechniki w Ilmenau na łamach „Guardiana”. − Znalezienie chronionego miejsca i skulenie się najbardziej jak to możliwe jest jeszcze bezpieczniejszą opcją – dodaje naukowiec. Jak piorun uderza w człowieka Machts wie, co mówi. Jest głównym autorem pracy, która ukazała się właśnie na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports”. W artykule zatytułowanym „Deszcz może pomóc przeżyć po trafieniu piorunem w głowę” (ang. Rain may improve survival from direct lightning strikes to the human head) badacze wykazują, że w czasie burzy z piorunami zdecydowanie lepiej być mokrym niż suchym. Ig Noble 2023 przyznane. Wśród nagrodzonych anty-Noblem jest Polak! Ig Noble to najbardziej szalone nagrody naukowe (i nie tylko) w dziejach współczesnej cywilizacji. W tym roku w gronie laureatów jest Polak! Wyładowania elektryczne w czasie nawałnicy bywają potężne. Jak piszą autorzy wyżej wymienionej pracy, podczas uderzenia pioruna natężenie prądu może sięgać 200 kA (czyli 200 000 amperów). Niebezpieczne jest nie tylko bezpośrednie trafienie piorunem. Także w sytuacji, gdy piorun uderza tuż obok – np. w ziemię, drzewo, pod którym się chowamy albo jakiś przedmiot – może dojść do porażenia i urazów. Woda a pioruny Jak piszą badacze, istniała już teoria zakładająca, że mokra skóra może łagodzić skutki trafienia przez piorun. Empirycznie sprawdzono to na zwierzętach w latach 80. poprzedniego wieku. Japońscy naukowcy razili wówczas szczury sztucznymi „piorunami”. Przeżywalność było nieco wyższa, kiedy zwierzęta były mokre (5 z 10), niż gdy były suche (3 z 10). Dlaczego? Badacze podejrzewali, że wilgoć na skórze wpływa na to, w jaki sposób prąd przepływa przez ciało. A także na powstanie rozległych oparzeń na skutek tzw. rozgorzenia. Rozgorzenie to pojęcie znane z pożarnictwa. Tam oznacza nagłe rozwinięcie się pożaru i zajęcie przez ogień wszelkich dostępnych powierzchni. Modele 3D ludzkiej głowy By sprawdzić, co się dzieje, gdy piorun uderza w ludzką głowę, naukowcy skonstruowali dwa jej modele. Zbudowane były z trzech warstw polimeru agarozy z różną zawartością chlorku sodu, grafitu i sadzy. Warstwy miały różnić się przewodnictwem elektrycznym tak samo, jak różnią się nim mózg, czaszka i skóra głowy. Następnie modele – oraz platforma, na której stały – zostały podłączone do elektrod. Jeden pozostał suchy, drugi zmoczono. Na koniec oba poddano 10 sztucznym wyładowaniom elektrycznym o mocy pioruna. W obu przypadkach prąd przepłynął przez „skórę głowy”. Jednak natężenie prądu w warstwie odpowiadającej mózgowi było niższe dla mokrego modelu w kluczowych chwilach między trafieniem i wystąpieniem rozgorzenia. Wówczas niższa była również gęstość energii (ang. specific energy) dla „mózgu” mokrego modelu. Ta głowa doznała ostatecznie mniej obrażeń, takich jak perforacje skóry czy pęknięcia. Zdaniem badaczy tłumaczy to, dlaczego mokre zwierzęta częściej przeżywały porażenie prądem w eksperymentach z poprzedniego wieku. Naukowcy chcą teraz zbadać, w jaki sposób głowę człowieka może ochronić kask. Oraz z jakiego powinien zostać zrobiony materiału, by trafienie piorunem przyniosło jak najmniej szkód. – Z pewnością pomogłoby to turystom, którzy w czasie burzy nie mogą znaleźć schronienia – podsumowuje Machts. Źródła: Scientific Reports, Burns, Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nad Włochami pojawiła się czerwona poświata, która przypominała ogromne UFO. Był to „duszek”
Nad włoskim miasteczkiem, w północnej części kraju, pojawiła się olbrzymia czerwona poświata w kształcie pierścienia. Naukowcy twierdzą, że światło powstało prawdopodobnie na skutek burzy. Niektórzy zastanawiali się, czy jest to aktywność UFO. Okazuje się jednak, że to znane zjawisko atmosferyczne.
W tym artykule: Czym jest olbrzymi czerwony pierścień nad Włochami? Nad Europą zaświecił „duszek” Obserwacje duszków lub elfów są niezwykle trudne Tajemnicze światła na nocnym niebie bardzo często wywołują niemałe poruszenie. Szczególnie gdy są to wiązki, które przybierają zastanawiające i dziwne kształty. Ponadto znikają równie szybko, jak się pojawiają. To wszystko sprawia, że pojawiają się także uzasadnione pytania o ich pochodzenie. W ciągu ostatnich kilku tygodni m.in. nad Hawajami kilkukrotnie pojawiły się „wiry” i „spirale” oraz zjawiska, które przypominały charakterystyczny kod, znany z kultowego filmu Matrix. Czym jest olbrzymi czerwony pierścień nad Włochami? Tym razem to w Europie, a dokładniej nad Włochami, zaobserwowano czerwoną świetlną aureolę. Pojawiła się w okolicach miasteczka Possagno, które znajduje się w regionie Wenecja Euganejska, w północnej części kraju. Wydarzenie zarejestrował fotograf przyrody Valter Binotto, który 27 marca udostępnił zdjęcie na swoich mediach społecznościowych. Fotografia wzbudziła spore zainteresowanie w internecie i od razu pojawiły się pytania o to, czym jest ten enigmatyczny pierścień? Niektórzy spekulowali, że być może to kolejne światło, które wyemitował satelita lub niezidentyfikowany obiekt latający, czyli UFO. Okazuje się jednak, że nic z tych rzeczy. Za zjawiskiem stała natura. Materia powstaje ze światła? Nareszcie znamy odpowiedź na to pytanie Po raz pierwszy eksperymenty wykazały, że z kolizji fotonów – czyli ze światła – może powstać materia. Co ciekawe, aureola wygląda, jakby unosiła się wyłącznie nad włoskim miasteczkiem. To jednak tylko złudzenie optyczne i efekt perspektywy ukazanej na zdjęciu. W rzeczywistości czerwony pierścień mógł mieć średnicę nawet 360 km. To oznacza, że był widoczny nad całym regionem oraz nad częścią Morza Adriatyckiego. Nad Europą zaświecił „duszek” Naukowcy twierdzą, że był to tak zwany sprite, który nazywany jest również duszkiem, chochlikiem, elfem lub krasnoludkiem. Za tymi uroczymi nazwami kryje się jednak niezwykłe zjawisko atmosferyczne, które związane jest z wielkoskalowym wylądowaniem elektrycznym. Powstaje w jonosferze w momencie burzy. Jest powiązanie z wyładowaniami z chmury do gruntu oraz pomiędzy chmurami. Zjawisko to rozpoczyna się na wysokości ok. 70–90 km nad powierzchnią naszej planety. Dolna granica duszka jest obserwowana zazwyczaj na wysokości 40 km. Podczas wyładowania elektrycznego do Ziemi następuje neutralizacja ładunku chmury oraz gwałtowne przemieszczenie się swobodnych elektronów w górę. Dochodzi wówczas do jonizacji atmosfery ponad regionem burzy. Natomiast azot i tlen zaczynają emitować światło o czerwonej barwie w górnej części duszka, dokładnie takie, jakie widoczne było nad Włochami. Z kolei w dolnej części pojawia się światło niebieskie. Największe duszki mogą rozciągać się nawet ponad 600 km nad ziemią. Obserwacje duszków lub elfów są niezwykle trudne Co ciekawe, zjawisko jest opisywane już od 1886 roku, a w przeszłości wielokrotnie było określane jako aktywność UFO. Po raz pierwszy zostało zarejestrowane za pomocą kamery w 1989 roku. Dokonał tego amerykański fizyk z University of Minnesota John Randolph wraz ze swoimi studentami. Udało im się uwiecznić dwie klatki, które przedstawiały jasne kolumny światła powyżej wierzchołków chmur burzowych w północnej części Minnesoty. Zjawisko duszka trwa jednak niezwykle krótko. To zazwyczaj krótkie błyski, które znikają po upływie kilku milisekund. Właśnie dlatego ich obserwacja jest niezwykle trudna z perspektywy ziemskiej, a do ich obserwacji wykorzystuje się satelity. Valter Binotto może więc mówić o niesamowitym szczęściu. Dziennikarze portalu spaceweather.com pokusili się nawet o stwierdzenie, że zdjęcie włoskiego fotografa jest „najlepszym w historii zdjęciem duszka z Ziemi”. Sam autor przyznaje, że to jednak nie pierwszy duszek, którego udało mu się uchwycić. Fotografuje je od 2019 roku, ale uchwycenie pierścienia nad Possagno, jest jego największym fotograficznym osiągnięciem. Źródło: Valter Binotto. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czym jest Wielka Czerwona Plama? Gdzie się znajduje i jakie tajemnice kryje?
Największa burza w Układzie Słonecznym jest wielkości Ziemi. Szaleje na Jowiszu od co najmniej 150 lat, a prawdopodobnie znacznie dłużej. Jest tak ogromna, że z Ziemi można obserwować ją przez teleskopy. Potężne zjawisko atmosferyczne doczekało się własnej nazwy – to Wielka Czerwona Plama.
W tym artykule: Ile lat ma Wielka Czerwona Plama? Dlaczego Wielka Czerwona Plama jest tak długowieczna? Czy Wielka Czerwona Plama zniknie? Tajemnice Wielkiej Czerwonej Plamy Jowisz jest jedną z najpiękniejszych planet Układu Słonecznego. Na zdjęciach robionych przez różne sondy i teleskopy – od Voyagera 1 poczynając, na Teleskopie Webba kończąc – widać glob pokryty grubymi poziomymi pasami w różnych odcieniach beżu. Niekiedy między nimi pojawiają się mniejsze i większe owale, najczęściej białe. To burze, które mogą być bardzo krótkie – tak jak na Ziemi – albo bardzo, bardzo długie. Wśród kolistych wirów na powierzchni Jowisza wyróżnia się wielka plama na południowej półkuli. 22 stopnie poniżej równika wiruje potężny antycyklon – Wielka Czerwona Plama. Obracająca się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara burza nazywana jest czasami, z powodu swojego kształtu, Naleśnikiem. Ma czerwonawe zabarwienie, które jednak niekiedy zmienia się. Naleśnik na Jowiszu może zarówno jaśnieć, jak i ciemnieć. Ile lat ma Wielka Czerwona Plama? Na Ziemi rekord, jeśli chodzi o czas trwania, przypadł huraganowi John. W 1994 r. ten potężny cyklon tropikalny wędrował po Pacyfiku przez 31 dni. Najpierw przewędrował ze wschodniego Pacyfiku na zachodni, a potem znów wrócił na centralny. W sumie pokonał ponad 13 tys. km, prawie nie dotykając lądu. Sztorm: jak powstaje i ile trwa? Kiedy najczęściej występuje na Bałtyku? Natura potrafi wyzwolić niszczycielską siłę. Czym jest sztorm? Jak powstaje to zjawisko meteorologiczne i jak długo trwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej. Miesięczna burza robi wrażenie, jednak to nic w porównaniu z wiekiem Wielkiej Czerwonej Plamy. Antycyklon na Jowiszu jest regularnie obserwowany od 1831 r. Od 1879 r. prowadzone są obserwacje stałe. Jest prawdopodobne – choć nie pewne na sto procent – że widział go również Robert Hooke w 1664 r. i Giovanni Cassini w 1665 r. Gdyby przyjąć, że to, co Cassini nazwał „stałą plamą” na Jowiszu, było Naleśnikiem, burza na tym gazowym olbrzymie szaleje od ponad 350 lat. Dlaczego Wielka Czerwona Plama jest tak długowieczna? Co sprawia, że Wielka Czerwona Plama okazuje się tak trwała? Można wskazać co najmniej dwie przyczyny. Po pierwsze, na Ziemi potężne huragany słabną w momencie, gdy docierają znad oceanu nad ląd. Na Jowiszu nie ma jednak żadnego stałego lądu. Ten gazowy olbrzym może mieć w środku jądro, a nad nim ocean płynnego wodoru. Jednak jeszcze wyżej są tylko kilometry atmosfery. Wielka Czerwona Plama nie ma więc na czym wyhamować. Po drugie, burza ta jest trochę jak koło fabryczne, obracające się na dwóch pasach transmisyjnych, które poruszają się w przeciwnych kierunkach. W przypadku Wielkiej Czerwonej Plamy są to dwa prądy strumieniowe. Prąd poniżej Plamy, wschodni, jest słaby. Jednak ten powyżej niej – wiejący na zachód – jest bardzo silny. „Wielka Czerwona Plama okazała się tak stabilna i długowieczna, ponieważ została zaklinowana między dwoma przeciwnymi prądami strumieniowymi” – powiedział Glenn Orton. To członek zespołu naukowego sondy Juno, która fotografowała antycyklon kilka lat temu. Czy Wielka Czerwona Plama zniknie? W 2018 r. w mediach na całym świecie pojawiły się alarmujące nagłówki. Głosiły, że w niedługim czasie Wielka Czerwona Plama może zupełnie zniknąć. Za dziesięć lat burza miała zrobić się okrągła, a za dwadzieścia – w ogóle się skończyć. View oEmbed on the source website Czy tak faktycznie się stanie? W istocie ten wielki antycyklon zmniejsza się od czasu, gdy rozpoczęły się jego regularne obserwacje. Jeszcze w XIX wieku był tak duży, że – jak szacują naukowcy – mógłby pomieścić trzy albo nawet cztery Ziemie. Rozciągał się wówczas na 56 tys. km. Od tego czasu jednak Wielka Czerwona Plama cały czas się kurczy i teraz jest mniej więcej średnicy Ziemi. Jest jeszcze inny haczyk. Otóż intuicyjne uznawanie antycyklonu za płaski obiekt jest mylące. Naukowcy zwrócili uwagę, że w miarę jak powierzchnia antycyklonu zmniejsza się, burza staje się coraz wyższa – tak jak glina formowana przez garncarza na kręcącym się kole. Choć więc robi się coraz bardziej okrągła, nie ma wcale pewności, jak potoczą się jej dalsze losy. Tajemnice Wielkiej Czerwonej Plamy Prędkość obracania się antycyklonu jest różna – w zależności od tego, gdzie dokonuje się pomiaru. W zeszłym roku naukowcy ogłosili, że wiatry wiejące na krawędzi przyspieszają. Między 2009 a 2020 r. ich prędkość wzrosła o 8 proc., przekraczając 640 km/godz. Czym bliżej środka burzy, tym jest spokojniej. Zagadką pozostaje, dlaczego Wielka Czerwona Plama jest czerwonawa. Naukowcy próbują wytropić, które ze związków chemicznych wchodzących w skład chmur na Jowiszu, w warunkach panujących w antycyklonie nabierają takiego zabarwienia. Najlepszym dotychczas kandydatem był wodorosiarczek amonu, jeden z trzech najważniejszych składników chmur na Jowiszu. W 2018 r. astrochemik Mark Loeffler przeprowadził 200 prób, w czasie których bombardował ten związek symulowanym promieniowaniem kosmicznym. Eksperyment dał dość ciekawy wynik. W temperaturach zbliżonych do tych, jakie panują w Wielkiej Czerwonej Plamie, wodorosiarczek amonu zrobił się zielonkawy. A zatem to nie on wyłącznie odpowiada za barwę antycyklonu. Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? Neptun to ostatnia planeta Układu Słonecznego. Wieją na nim najsilniejsze wiatry w całym Układzie Słonecznym, a z nieba spadają diamenty. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/neptun-ciekawostki-na-tej-planecie-diamenty-spadaja-z-nieba-co-wiemy-o-osmej-planecie-ukladu-slonecznego-fot-tobias-roetsch-future-publishing-via-getty-images-ebbd35d.jpeg" width="938" height="691" alt="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" title="Neptun ciekawostki. Na tej planecie diamenty spadają z nieba! Co wiemy o ósmej planecie Układu Słonecznego? (fot. Tobias Roetsch/Future Publishing via Getty Images)" /> Loeffler opublikował pracę, w której sugeruje, że pod wpływem promieniowania ultrafioletowego w antycyklonie tworzą się czerwonawe związki chemiczne. Mogą być nimi tzw. tholiny, obecne np. na powierzchni Plutona. Wielka Czerwona Plama ma jeszcze jedną ciekawą właściwość – jest niezwykle głośna. Z racji rozmiarów i prędkości obracania się generuje niezwykle silną falę akustyczną. Unosi się ona w górę ponad burzę i na wysokości 800 km nad nią rozprasza w górnej atmosferze. A przy okazji ją podgrzewa do gigantycznych temperatur. Naukowcy policzyli, że w regionie górnej atmosfery nad antycyklonem temperatura może przekraczać 1300 st. C. To o kilkaset stopni Celsjusza więcej niż temperatura innych górnych części atmosfery Jowisza. Źródła: Space.com [1] i [2], Icarus, Nature, ScienceAlert, NASA. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pioruny strzelające z chmur w kosmos. Skąd się biorą „gigantyczne dżety"?
Mało kto widział „gigantyczne dżety” na żywo. To dlatego, że trudno je zauważyć zza chmur. O zjawisku wciąż wiemy niewiele, ale najnowsze badania przybliżają nas do poznania elektryzującej prawdy.
W tym artykule: Rekordowy „gigantyczny dżet”. Co zdradzają wyniki badań? „Gigantyczne dżety” na świecie. Gdzie jest ich najwięcej? Burzowe rekordy świata Burze to jedne z najbardziej fascynujących zjawisk w przyrodzie. Żywioł nie raz przypomniał już ludziom, że wobec sił natury są mali i bezradni. Mimo to na świecie nie brakuje profesjonalistów i amatorów, którzy trudnią się tropieniem burz i uwiecznianiem ich na zdjęciach. Im większy piorun, tym lepsze zdjęcie. Jeszcze większym sukcesem jest uchwycenie w kadrze tzw. gigantycznych dżetów. To też pioruny, tyle że zamiast na ziemię, są wystrzeliwane w kierunku stratosfery. Rekordowy „gigantyczny dżet”. Co zdradzają wyniki badań? Takie szczęście miał w 2018 r. jeden z mieszkańców Oklahomy. Jego nagranie odegrało kluczową rolę w badaniach naukowych nad „gigantycznymi dżetami”. Trójwymiarowy model ogromnego wyładowania elektrycznego dostarczył nowych informacji o tym nieuchwytnym zjawisku. „Gigantyczny dżet” w Oklahomie było najpotężniejszym zbadanym do tej pory. Dane wykazały, że rozprzestrzeniał się z chmur o maksymalnej wysokości około 8 kilometrów na wysokości około dziesięciokrotnie wyższe – prawie sięgając miejsca, gdzie kończy się ziemska atmosfera, a zaczyna przestrzeń kosmiczna. W tym czasie przetransportował około 300 kulombów ładunku elektrycznego do górnych warstw atmosfery. Dla porównania typowa błyskawica z chmury na chmurę lub z chmury na ziemię przenosi tylko około 5 kulombów. – Mogliśmy zaobserwować źródła bardzo wysokiej częstotliwości (VHF) nad wierzchołkiem chmury, których nie widziano wcześniej z taką dokładnością. Korzystając z danych satelitarnych i radarowych, byliśmy w stanie dowiedzieć się, gdzie nad chmurą znajdowały się wyładowania – tłumaczy fizyk i inżynier Levi Boggs z Georgia Tech Research Institute. View oEmbed on the source website Wyniki badań mają również pomóc naukowcom w zrozumieniu, jak i dlaczego powstają takie wyładowania. „Gigantyczne dżety” są obserwowane i analizowane od około 20 lat. Ponieważ nie powstał konkretny system obserwacyjny, wykrywa się je rzadko. „Gigantyczne dżety” na świecie. Gdzie jest ich najwięcej? Levi Boggs współpracował z zespołami badawczymi z wielu amerykańskich uniwersytetów, w tym Texas Tech University, University of New Hampshire czy Duke University. Wnioski z ich badań zostały opisane w artykule opublikowanym na łamach „Science Advances”. Najciekawszym jest, dlaczego „gigantyczne dżety” wystrzeliwują pioruny w kosmos. Autorzy badań przypuszczają, że coś blokuje przepływ ładunku w kierunku ziemi lub innych chmur. Na nagraniach z Oklahomy zauważyli, że zanim rekordowy dżet wystrzelił w kierunku nieba, aktywność piorunów była niewielka. – Z jakiegoś powodu zwykle następuje tłumienie wyładowań z chmury do ziemi. Przy braku wyładowań atmosferycznych, które zwykle obserwujemy, „gigantyczny dżet” może złagodzić nadmiar ładunku ujemnego w chmurze – mówi Levi Boggs. Szacuje się, że co roku na świecie występuje od tysiąca do nawet 50 tys. „gigantycznych dżetów” – najwięcej w regionach tropikalnych. Czy „gigantyczne dżety” są zagrożeniem dla ludzi? Nie strzelają w kierunku ziemi, ale mogą mieć wpływ na działanie satelitów na niskiej orbicie okołoziemskiej. Oddziałują też na technologie odbijające fale radiowe od jonosfery. Dziwne zjawiska na niebie, o których istnieniu nie miałeś pojęcia – TOP 11 Niektóre z nich są ekstremalnie rzadkie, inne – spotykane stosunkowo często. Poznaj wyjątkowo spektakularne, a zarazem dziwne zjawiska na niebie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/swiatla-z-hessdalen-to-niewatpliwie-jedno-z-najbardziej-tajemniczych-dziwnych-zjawisk-na-niebie-fot-amatorskie-zdjecie-swiatel-za-wikipedia-d77a509.jpeg" width="700" height="373" alt="Światła z Hessdalen to niewątpliwie jedno z najbardziej tajemniczych dziwnych zjawisk na niebie (fot. amatorskie zdjęcie świateł/za Wikipedia)" title="Światła z Hessdalen to niewątpliwie jedno z najbardziej tajemniczych dziwnych zjawisk na niebie (fot. amatorskie zdjęcie świateł/za Wikipedia)" /> Burzowe rekordy świata W 2021 r. Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO) poinformowała o dwóch nowych burzowych rekordach. Dzięki nowoczesnej technice monitorowania ekspertom udało się ustalić, że rekordowy piorun miał długość 709 km, a najdłużej trwający – nie ten sam – można było podziwiać na niebie przez 16,73 sekundy. Nowe obserwacje wynikają z nowych możliwości i nie oznaczają, że na Ziemi występują coraz bardziej gwałtowne burze. Pioruny najczęściej uderzają w regionach o wysokiej wilgotności i wysoko położonych regionach górskich. To dlatego najwięcej burz występuje w Ameryce Południowej. Za burzową stolicę świata uważa się Jezioro Maracaibo w Wenezueli. Według badań NASA z 2016 roku. W ciągu roku błyskawice na nocnym niebie można tam zauważyć przez 300 dni. Źródło: „Science Advances” Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Biały szkwał - co to jest, jak często występuje i jak się zachować w jego trakcie?
Biały szkwał to zjawisko, które sieje autentyczną grozę wśród żeglarzy. Czym jest biały szkwał? Jak często zjawisko to występuje na mazurskich jeziorach i jak w trakcie jego trwania powinni zachować się żeglarze?
W tym artykule: Co to jest biały szkwał? Jak powstaje biały szkwał? Jak często występuje biały szkwał na Mazurach? Biały szkwał: jak się zachować w jego trakcie? Wiatr o niszczycielskiej sile może łatwo zatopić nawet duże jednostki pływające, więc mniejsze jachty są tym bardziej narażone na zniszczenie. Na temat białych szkwałów krąży wiele opowieści. Tego typu zjawiska mają regularnie „nawiedzać” obszar Wielkich Jezior Amerykańskich, ale nie tylko. O białym szkwale często mówi się tez w kontekście Mazur, zwłaszcza po tragicznych wydarzeniach z 21 sierpnia 2007 roku. Czym właściwie jest biały szkwał i czy zjawisko to rzeczywiście występuje w Krainie Wielkich Jezior Mazurskich? Co to jest biały szkwał? Wbrew pozorom, trudno jednoznacznie zdefiniować zjawisko białego szkwału. Wynika to z faktu, że takie pojęcie nie występuje w „Słowniku meteorologicznym” Polskiego Towarzystwa Geograficznego i Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Żeby wyjaśnić istotę białego szkwału, trzeba posiłkować się zagranicznymi źródłami. Co wskazuje „Słownik meteorologiczny Amerykańskiego Towarzystwa Meteorologicznego”? O białym szkwale należy mówić w sytuacji, w której przed przejściem silnego wiatru na niebie nie można zaobserwować ciemnych, burzowych chmur. Gdy występuje to zjawisko, niebo pozostaje bezchmurne, ewentualnie pojawiają się na nim jasne chmury. Jedynymi zwiastunami białego szkwału są zawieszone w powietrzu krople wody i pokryte białą pianą fale. Ekstremalna pogoda – skąd się bierze? Gwałtowne zjawiska pogodowe zdają się wpisywać na dobre w polski klimat – tegoroczne burze i nawałnice są tego najlepszym dowodem. Są one przede wszystkim następstwem zmian klimatycznych,... Scalając tę definicję do spójnej postaci, biały szkwał to nagły, silny wiatr prowokujący powstawanie mgły unoszonych kropel wody i rozbryzgujących się na biało fal. Jego występowaniu nie towarzyszą ciemne, burzowe chmury. Można więc powiedzieć, że jest to przeciwieństwo czarnego szkwału. To zjawisko jest związane z występowaniem ciemnych chmur i opadów. W meteorologii zachodniej pojawia się też pojęcie mokrego i suchego szkwału. Pierwsze z wymienionych zjawisk to nagły wiatr z towarzyszącymi opadami deszczu, natomiast drugie – nagły wiatr bez opadów deszczu. Jak powstaje biały szkwał? Jak powstaje biały szkwał? Należy zaznaczyć, że „zwykłe” szkwały są lepiej przebadane niż białe. Te towarzyszom zjawiskom związanym z burzami, takimi jak: trąby powietrzne, microbursty, downbursty. Każdy szkwał, także biały, ma związek z występowaniem wirów o poziomej osi obrotu, które obejmują także warstwę powietrza znajdującą się tuż nad ziemią. Gwałtowne wystąpienie silnego wiatru, niemające związku z gradientem ciśnienia, może wynikać z dynamiki przepływającego powietrza. Warstwy charakteryzujące się różną gęstością lub różną prędkością doprowadzają do powstania wirów przenoszących pęd w dół, do samej powierzchni ziemi. Gdy następuje turbulencja czystego nieba, na powierzchnię ziemi także mogą oddziaływać prądy zstępujące. Meteorolodzy wykryli rekordowe „megabłyskawice”. Jedna z nich miała kilkaset kilometrów Naukowcy porównują nowych burzowych rekordzistów do potworów. „Megabłyskawice” rzeczywiście mogą przerazić swoimi rozmiarami. Zdarza się, że biały szkwał jest następstwem odległej burzy. Trzeba bowiem zaznaczyć, że front szkwałowy może przemieszczać się na znaczne odległości od miejsca uformowania. Jak często występuje biały szkwał na Mazurach? Pojęcie białego szkwału przedostało się do powszechnej wiadomości po tragicznych wydarzeniach, do których doszło 21 sierpnia 2007 roku na Mazurach. Trwający ok. 15 minut szkwał wywrócił 60 jachtów i zatopił 15 jednostek. Zginęło wówczas 12 osób. Wszystkie krajowe media błyskawicznie obiegła informacja o zabójczym białym szkwale, należy jednak wyraźnie podkreślić, że w tamtej tragicznej sytuacji, to pojęcie zostało użyte na wyrost. Dane meteorologiczne pozwalają jasno stwierdzić, że feralnego dnia, na dwie godziny przed wystąpieniem gwałtownego wiatru, niebo nad Mazurami przysłoniły szybko rozbudowujące się chmury cumulus congestus. O godzinie 15.00 burza osiągnęła maksymalne nasilenie i objęła cały region. Wraz z potężną burzą wystąpiły gwałtowne prądy zstępujące, które po zderzeniu z powierzchnią ziemi utworzyły front szkwałowy. Stacja meteorologiczna w Mikołajkach zarejestrowała wówczas przyrost prędkości wiatru do 120 km/godz. i wyraźny spadek temperatury (z 28 stopni Celsjusza do 16 stopni Celsjusza). Zobacz Krainę Tysiąca Jezior z lotu ptaka. Te obrazy są niesamowite! Zabieramy was w trzyminutową podróż po Mazurach. Polskim cudzie natury potocznie określanym jako Kraina Tysiąca Jezior. Gwarantujemy – to najpiękniejsze, co dziś zobaczycie. Wyraźny rozwój burzy został potwierdzony przez wielu naocznych świadków. Nie brakuje też nagrań wideo, które obrazują przebieg zdarzeń z 21 sierpnia 2007 roku. To wszystko dobitnie udowadnia, że mazurskiej katastrofy nie można przypisać białemu szkwałowi, a po prostu - szkwałowi. Odpowiadając na postawione wcześniej pytanie, białe szkwały występują na Mazurach bardzo rzadko. Nie da się jednoznacznie oszacować ich częstotliwości, gdyż w kontekście meteorologicznym zjawisko, o którym mowa, jest trudne do zaobserwowania. Relacji żeglarzy nie można rozpatrywać w kategoriach miarodajnych danych. Nazwa „biały szkwał” najczęściej bywa używana bez głębszej analizy występujących zjawisk meteorologicznych. Nie ulega wątpliwości, że na Mazurach, częściej mamy do czynienia ze „zwykłymi” szkwałami. Czyli z silnym wiatrem, który jest poprzedzony wystąpieniem burzy. Biały szkwał: jak się zachować w jego trakcie? Nawet czarny szkwał nie pozostawia wiele czasu na przygotowanie jednostki pływającej na uderzenie silnego wiatru. Biały szkwał jest zjawiskiem bardziej nieprzewidywalnym i gwałtownym, więc praktycznie nie pozostawia załodze większych szans na podjęcie działań wyprzedzających. Na wodzie przez cały czas należy obserwować trwające zjawiska pogodowe i w przypadku wystąpienia jakichkolwiek, nawet nieznacznych sygnałów ostrzegawczych, podjąć kroki zaradcze. Przede wszystkim zamknąć luki i bulaje oraz ograniczyć powierzchnię żagli. Konieczne jest też zabezpieczenie luźnych przedmiotów. Cała załoga, obowiązkowo ubrana w kamizelki ratunkowe, powinna znaleźć się na pokładzie. Jeżeli dojdzie do wywrócenia jednostki, nikt nie może utknąć pod pokładem. W trakcie szkwału należy dostosować żagle do panujących warunków. W kursach na wiatr, zbyt duża powierzchnia doprowadzi do zwiększenia przechyłu i zwiększy obciążenie masztu. Gwałtowne ruchy kadłuba zmniejszą sterowność. Zbyt mała powierzchnia żagli przełoży się na niewystarczającą prędkość jachtu. W warunkach, jakie stwarzają mazurskie jeziora, najlepszym wyjściem w przypadku gwałtownego pogorszenia pogody będzie zrzucenie żagli i uruchomienie silnika. Należy wówczas obrać kurs na najbliższe bezpieczne schronienie, a jeżeli panujące warunki są wyjątkowo niekorzystne, właściwym postępowaniem będzie skierowanie się do najbliższego brzegu. Cud prawdziwy, czyli Warmia i Mazury Najlepszą rekomendacją dla krajobrazu Warmii i Mazur jest miejsce wśród 14 najpiękniejszych regionów na świecie, w ogólnoświatowym konkursie 7 Nowych Cudów Natury. Każdy, kto je odwiedzi... Taka strategia może nie sprawdzić się, gdy prędkość wiatru wzrasta powyżej 8 stopni Beauforta. W takich warunkach, moc silnika często okazuje się niewystarczająca do pokonania fal. Jednostka spalinowa powinna jednak pozostać włączona, gdyż ułatwi utrzymanie właściwej pozycji w trakcie dryfowania, poprawi sterowność i zniweluje ryzyko wystąpienia wywrotki. Rozsądnie będzie skierować się na nawietrzną i ustawić jednostkę prostopadle do fal. Jeżeli dojdzie do wywrócenia jednostki, nie należy do niej odpływać! Nawet jeżeli nie uda się postawić ją do właściwej pozycji, można będzie na niej dryfować (komory wypornościowe powinny utrzymać jacht na powierzchni wody). Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Sztorm: jak powstaje i ile trwa? Kiedy najczęściej występuje na Bałtyku?
Natura potrafi wyzwolić niszczycielską siłę. Czym jest sztorm? Jak powstaje to zjawisko meteorologiczne i jak długo trwa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest sztorm? Jak powstaje sztorm? Kiedy są największe sztormy na Bałtyku? Jak długo trwa sztorm? Największe sztormy na świecie – ciekawostka Silny wiatr, wiejący na otwartych zbiornikach wodnych, potrafi wywołać ogromne fale, które zagrażają nie tylko statkom. Sztorm, bo o tym zjawisku mowa, może wedrzeć się w głąb lądu, niszcząc wszystko, co napotka na swojej drodze. W wielu częściach świata występują kataklizmy, które pochłaniają tysiące istnień ludzkich. Huraganowy wiatr, który w porywach może osiągać prędkość 300 km/godz., wysokie na kilkanaście metrów fale, opady deszczu, które ograniczają widoczność tak samo skutecznie, jak gęsta mgła – sztorm to niszczycielskie zjawisko, które stanowi zagrożenie nie tylko na otwartym morzu. Gdy fale sztormowe docierają do wybrzeży, w jednej chwili niszczą wszystko, co stanie im na drodze. Czym jest sztorm? Mówiąc o sztormie, na myśli należy mieć gwałtowny wiatr, wiejący na otwartym akwenie. W wyniku tego zjawiska, dochodzi do piętrzenia i załamywania fal morskich. Towarzyszą temu gwałtowne zmiany ciśnienia atmosferycznego, często także silne opady i gwałtowne burze z licznymi wyładowaniami. Gdy rozpęta się sztorm, zmiany ciśnienia na 100-kilometrowym obszarze mogą przekraczać 5 hPa, a dobowe wahania nierzadko osiągają 40 hPa. Potęga wiatru Wiatr wciąż jeszcze należy do nieposkromionych żywiołów i sprawia meteorologom niespodzianki. Jest jednym z najpotężniejszych zjawisk przyrody a jego potencjał zniszczenia jest ogromny. Według skali opracowanej przez brytyjskiego admirała Francisa Beauforta, o sztormie należy mówić w sytuacji, w której wiatr wieje z minimalną prędkością wynoszącą 63 km/godz. Mamy wówczas do czynienia z 8. stopniem w 12-stopniowej skali. Sztormy osiągające najwyższą wartość są wywołane przez wiatr wiejący z prędkością przekraczającą 120 km/godz. Jak powstaje sztorm? Skąd biorą się tak silne wichury? Za występowanie niszczycielskich zjawisk odpowiada układ niskiego ciśnienia, powstający w momencie spotkania się skrajnych mas powietrza – zimnych, nadciągających z obszarów polarnych, i gorących, które docierają ze strefy podzwrotnikowej. Znaczne różnice temperatur doprowadzają do wystąpienia głębokiego niżu. Im głębszy, tym większa jest różnica ciśnienia w jego obszarze. Tu nic nigdy nie pozostaje takie samo. Magia wybrzeża Wiele osób ma swoje ulubione miejsce nad morzem, ale tak naprawdę wybrzeża zmieniają się cały czas. Nie ma czegoś takiego jak przejście dwa razy po tej samej plaży... Występowanie skrajnej różnicy ciśnienia na małym terenie prowokuje gwałtowny przepływ mas powietrza. W wyniku tarcia wiatru o powierzchnię wody podnosi się jej poziom w okolicy brzegu. Powstają nagony sztormowe, a jeżeli zjawisko to wystąpi równolegle z przypływem, na powierzchni wody wystąpią wysokie fale (przekraczające 10 metrów). Najgwałtowniejsze sztormy są „dziełem” huraganów, tropikalnych cyklonów i tajfunów. W trakcie występowania tych zjawisk, wiatr może osiągać (w porywach) prędkość przekraczającą 300 km/godz. Tak silne podmuchy mogą wywołać fale wysokie na kilkadziesiąt metrów. Niewiarygodne? A jednak! Najwyższa fala, jaką kiedykolwiek zarejestrowały przyrządy pomiarowe, powstała w październiku 2007 roku, w obszarze wschodniego wybrzeża Tajwanu. Tajfun Krosa wywołał sztorm, który osiągnął 12. stopień w skali Beauforta. Jedna z fal, która dotarła do brzegu, osiągnęła wysokość przekraczającą 32 metry! Kiedy są największe sztormy na Bałtyku? Istnieją miejsca na Ziemi, gdzie sztormowy wiatr wieje nieustannie. Jednym z nich jest tzw. „strefa ryczących czterdziestek”, czyli pas wód oceanicznych okalających półkulę południową między 40. a 50. stopniem szerokości geograficznej. To strefa niskiego ciśnienia, w której występują liczne cyklony. Fale osiągają tam wysokość dochodzącą do 20 metrów. Lodowata woda i sztormowe fale, czyli surfing na Bałtyku Surfing to nie tylko Hawaje, kolorowe szorty i opaleni długowłosi blondyni – piszą entuzjaści tego sportu na Bałtyku. Morze Bałtyckie jest znacznie spokojniejsze, jednak nie oznacza to, że nad Bałtykiem nie występują sztormy. Najpotężniejsze występowały w XIII i XIV stuleciu, czyli tuż przed nastaniem trwającego do 1850 roku okresu Małej Epoki Lodowcowej. Niszczycielskie sztormy występowały też na przełomie XIX i XX wieku. Jeden z najpotężniejszych sztormów, które dotknęły polskie wybrzeże, rozpętał się w październiku 1964 roku. Wówczas, wiatr osiągał prędkość dochodzącą do 162 km/godz. Bałtyk to dość płytki i niewielki zbiornik, o śródlądowym charakterze. Mogłoby się więc wydawać, że jest dość przewidywalny. Otóż nic bardziej mylnego. Warunki atmosferyczne na Morzu Bałtyckim są trudne do przewidzenia, a okres występowania największych sztormów zmieniał się na przestrzeni lat. Jak wynika ze współczesnych danych, średnia liczba dni z wiatrem sztormowym to ok. 45 w roku w części zachodniej, 55 w części środkowej i 48 w części wschodniej. Najwięcej sztormów powstaje w półroczu chłodnym, czyli od października do marca. Przy czym największą częstotliwość tych zjawisk notuje się w listopadzie, styczniu i marcu. W tych miesiącach średnia liczba sztormów dochodzi do sześciu. Najbezpieczniejsze miesiące to natomiast czerwiec i lipiec, kiedy występują maksymalnie 3 sztormy. Ekstremalna pogoda – skąd się bierze? Gwałtowne zjawiska pogodowe zdają się wpisywać na dobre w polski klimat – tegoroczne burze i nawałnice są tego najlepszym dowodem. Są one przede wszystkim następstwem zmian klimatycznych,... Należy podkreślić, że zjawiska sztormowe na Morzu Bałtyckim cechują się dużą niestabilnością. W niektórych latach, wiatrów sztormowych jest kilka razy więcej niż w innych, co dobitnie świadczy o dużej nieprzewidywalności Bałtyku. Jak długo trwa sztorm? Nie da się jednoznacznie określić czasu trwania sztormu. Sztormowy wiatr może wiać przez kilka godzin, jednak najczęściej, zjawisko to utrzymuje się przez kilkadziesiąt godzin. W historycznych źródłach nie brakuje informacji na temat niszczycielskich zjawisk, które trwały przez tydzień lub dłużej. Jeden z najpotężniejszych tak długich sztormów rozpętał się w listopadzie 1703 roku na Kanale Angielskim (La Manche). Prędkość wiatru dochodziła wówczas do 193 km/godz. Największe sztormy na świecie – ciekawostka W Europie największe sztormy występują na Morzu Północnym. Jeden z najpotężniejszych rozpętał się w styczniu 1953 roku. W zachodniej Europie występowały wówczas wyjątkowo potężne nagony sztormowe, co doprowadziło do utworzenia głębokiego niżu nad Morzem Północnym. W następstwie wysokich przypływów i wiatru wiejącego z prędkością 180 km/godz. powstały fale, które zalały 4 proc. powierzchni Holandii. Życie straciło wówczas ok. 1800 osób, a blisko 30 tys. domów uległo zniszczeniu. Jeden z najpotężniejszych sztormów na Starym Kontynencie jest datowany na styczeń 1362 roku. Osiągające 10 metrów fale dosłownie spustoszyły nadbrzeżne miejscowości w Niemczech, Danii, Holandii i Anglii. Śmierć poniosło wówczas ponad 25 tys. osób. Meteorolodzy wykryli rekordowe „megabłyskawice”. Jedna z nich miała kilkaset kilometrów Naukowcy porównują nowych burzowych rekordzistów do potworów. „Megabłyskawice” rzeczywiście mogą przerazić swoimi rozmiarami. To przerażające dane, jednak należy podkreślić, że na świecie zdarzają się znacznie potężniejsze sztormy. W tym miejscu warto wskazać na zjawisko z maja 2008 roku, wywołane przez cyklon Nargis. Powstały wówczas fale sztormowe, które wdarły się do delty Irawadi w Birmie. W wyniku tego tragicznego zdarzenia, zginęło ponad 146 tys. osób. Jeden z najtragiczniejszych sztormów w dziejach świata rozpętał się w listopadzie 1970 roku, w Zatoce Bengalskiej. Cyklon tropikalny Bhola wywołał wielkie fale sztormowe, które pokonały umocnienia brzegowe i wdarły się w głąb Bangladeszu. Doszło wówczas do cofnięcia się wód rzek, co doprowadziło do śmierci niemal miliona osób. Sztormy kojarzą się przede wszystkim ze zjawiskami atmosferycznymi na morzach i oceanach. Warto jednak zaznaczyć, że równie tragiczne w skutkach mogą być sztormy na jeziorach. Przykładem niech będzie zjawisko zarejestrowane w listopadzie 1913 roku na amerykańskich Wielkich Jeziorach. Porywy wiatru dochodziły wówczas do 140 km/godz., a wysokość fal przekraczała 10 metrów. Podczas sztormu, zatonęło 19 jednostek pływających, a życie straciło 250 osób. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
W czwartek na Ziemi rozpęta się silna burza geomagnetyczna. Co to dla nas oznacza?
W ciągu ostatnich dni Słońce się uaktywniło. Rezultatem będą zmiany pola magnetycznego Ziemi, zwane burzami geomagnetycznymi. W pięciostopniowej skali mierzącej ich siłę, spodziewane zaburzenia zostały ocenione na G3.
W tym artykule: Co to są koronalne wyrzuty masy? Jakie są skutki burz geomagnetycznych? Czy burz geomagnetycznych będzie coraz więcej? Słońce to ogromna kula rozgrzanego do gigantycznych temperatur gazu, czyli plazmy. Wewnątrz niego zachodzą reakcje termojądrowe, podczas których lżejsze pierwiastki – takie jak wodór i hel – zamieniają się cięższe. W tym procesie emitowana jest ogromna ilość energii. Dociera ona do Ziemi w postaci promieniowania cieplnego, ogrzewając naszą planetę do temperatur pozwalających na istnienie życia. Mimo swojej dobroczynnej roli Słońce stanowi dla nas również źródło różnego typu zagrożeń. Jedno z nich związane jest ze zjawiskami, jakie zachodzą w atmosferze gwiazdy. Słońce wykazuje pewną zaskakującą anomalię. Jego powierzchnia ma temperaturę kilku tysięcy stopni Celsjusza, natomiast atmosfera – zwana koroną słoneczną – nawet kilka milionów stopni. Dlaczego tak się dzieje? To jedna z zagadek naukowych, które ciągle czekają na rozwiązanie. Co to są koronalne wyrzuty masy? Korona słoneczna składa się z rozgrzanego gazu. Od czasu do czasu część tego gazu odrywa się od atmosfery Słońca i zostaje wyrzucona w przestrzeń kosmiczną. To zjawisko nazywa się koronalnym wyrzutem masy (CME). Wyrzucone w przestrzeń międzyplanetarną CME mogą osiągać ogromne prędkości – od 200 do 2000 km/s. Skąd wzięła się woda na Ziemi? Naukowcy twierdzą, że źródłem może być Słońce Większość naszej planety pokrywa woda. Nie było jej jednak od początku istnienia Ziemi. Skąd wzięło się w takim razie H2O? Naukowcy twierdzą, że pochodzi prawdopodobnie ze Słońca. Co istotne, koronalne wyrzuty masy mają silne pole magnetyczne. Gdy któryś z nich dociera do Ziemi, zaburzenie magnetyczne dosłownie uderza w magnetosferę naszej planety. I chociaż ziemskie pole magnetyczne chroni nas przed tego rodzaju pociskami, zdarza się, że CME "przebije się" przez nie i wywołuje na Ziemi burze geomagnetyczne. Ich skutki mogą być opłakane. Tak zmieniało się nasze Słońce. 10 lat obserwacji na oszałamiającym filmie 425 milionów zdjęć, 20 milionów gigabajtów danych i 61 minut filmu, na którym przy akompaniamencie majestatycznej muzyki możemy podziwiać, jak w ciągu dekady zmieniało się nasze Słońce... Ta potencjalna szkodliwość burz geomagnetycznych powoduje, że aktywność Słońca jest uważnie śledzona przez ośrodki naukowe. Mierzą one jego aktywność i wypatrują pojawiających się w koronie CME. Pozwala to stworzyć coś na kształt kosmicznej prognozy pogody na Słońcu. Uczeni podali właśnie, że w najbliższych dniach możemy spodziewać się wywołanej przez Słońce burzy geomagnetycznej o sile G3, czyli dość silnej. Jej maksimum przypadnie na czwartek, 31 marca. Jakie są skutki burz geomagnetycznych? Tego rodzaju burze geomagnetyczne nie powinny wyrządzić nam wielkiej krzywdy. Jednak możemy spodziewać się pewnych utrudnień. Satelity mogą wymagać korekty położenia. Sygnały radiowe na dużych szerokościach geograficznych będą zanikać przez co najmniej godzinę. Na dużych szerokościach geograficznych systemy zasilania elektrycznego (stacje generujące, linie przesyłowe i systemy dystrybucji) mogą doświadczać alarmów napięciowych, spowodowanych skokami napięcia. Zorze polarne mogą być obserwowane już na 55 stopniu szerokości geomagnetycznej - poinformowało Centrum Prognoz Heliogeofizycznych CBK PAN. Oznacza to, że zorza może być widoczna gołym okiem w północnych rejonach Polski. Pierwszy raz w historii sonda NASA „dotknęła” Słońca Sonda NASA „Parker” bada koronę słoneczną, żeby poznać nieznane dotąd szczegóły dotyczące centralnej gwiazdy Układu Słonecznego. Burze geomagnetyczne mogą również sprawiać kłopot zwierzętom, które korzystają z pola magnetycznego Ziemi np. po to, by orientować się w przestrzeni albo by polować. Umiejętność wyczuwania pola magnetycznego ma dość liczna grupa zwierząt, obejmująca owady, ryby, płazy, a także ptaki i ssaki. Nawet niewielka burza geomagnetyczna – oceniana na G1 – może sprawić kłopot zwierzętom migrującym. Czy burz geomagnetycznych będzie coraz więcej? Aktywność Słońca zachodzi w jedenastoletnim cyklu. Naukowcy zaobserwowali, że w tym czasie Słońce ma swoje maksima i minima – czyli okresy maksymalnej i minimalnej aktywności. Niestety minimum solarne mamy za sobą – miało ono miejsce w grudniu 2019 r. Słońce ma zaginionego bliźniaka? Nowa teoria zmieni rozumienie Wszechświata Słońce – centralna gwiazda naszego układu planetarnego – miliardy lat temu mogło być częścią gwiazdy podwójnej – twierdzą harvardzcy astrofizycy. Istnienie bliźniaczej gwiazdy, kt.. Od tego czasu aktywność Słońca stale rośnie. Solarne maksimum przewidywane jest na czerwiec 2025 roku. Oznacza to, że do tego czasu wszelkie zjawiska zachodzące w obrębie naszej gwiazdy będą się tylko nasilać. Dotyczy to również koronalnych wyrzutów masy. Naukowcy, ostrzegając przed nami, zwracają uwagę, że obecny cykl słoneczny może być najsilniejszym, jaki kiedykolwiek odnotowano. Źródło: Space Weather Prediction Center
Naukowcy badają zjawisko "astmy burzowej". Tysiące osób poszkodowanych
Naukowcy rozwiązują zagadkę nawałnic zabijających astmatyków. Jednego dnia w Melbourne 14 tys. osób wzywało pomocy lekarza, 10 zmarło.
Spokojny wiosenny wieczór w listopadzie 2016 roku zakończył się prawdziwą hekatombą. Front burzowy zmiótł z obszarów rolnych i rozrzucił nad australijskim miastem pyłek życicy wielokwiatowej, zwanej też rajgrasem włoskim (Lolium multiflorum Lam.). Po godzinie pogotowie ratunkowe zalały zgłoszenia tysięcy duszących się alergików. Wszyscy mieli te same objawy. Gdy burza ucichła 7 mężczyzn i 3 kobiety w wieku 18-57 lat nie żyło. Do dziś uważa się to za najtragiczniejszy epizod „burzowej astmy”. View oEmbed on the source website To zjawisko występujące najczęściej w Australii, choć odnotowano je także w Europie czy Ameryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Dramat mieszkańców Melbourne doprowadził do wzmocnienia systemu ostrzegawczego dla alergików. Pomimo inwestycji w systemy pozwalające przewidzieć tak niecodzienne w skutkach burze nadal nie wiadomo w pełni, co je powoduje. I dlaczego te są tak groźne. Część odpowiedzi udzielić mogą autorzy nowej analizy stworzonej m.in. przez australijski ośrodek badań meteo CSIRO. Dostrzeżono, że stosowane obecnie modele prognostyczne oparte są na błędnych założeniach dotyczących przyczyn pękania woreczków pyłkowych i uwalnianiu milionów drażniących cząsteczek pyłku. Dotąd sądzono, że to silne opady były głównym powodem ich otwierania się i wysypywania zawartości. Sęk w tym, że owego listopadowego wieczora przed 5 laty padało niewiele. Na Melbourne jedynie od 2 do 4 mm. Poziom wilgotności praktycznie nie zmienił się w trakcie i bezpośrednio po burzy, wynosząc 18-19 proc. Żeby pękł woreczek z pyłkiem potrzeba 80 proc. Ten poziom został osiągnięty dopiero 5 godzin po burzy, tymczasem fala telefonów alarmowych przetoczyła się 30 minut po przejściu nawałnicy. Gdyby to ulewy były sprawcą chmur groźnego dla alergików pyłku, to zjawiska „astmy burzowej” byłyby częstsze. A poza kilkom wyjątkami ograniczają się do południowo-wschodniej Australii. I raz na 5 lat w Melbourne. Szukając innych przyczyn rozsadzania woreczków pyłkowych przeprowadzono eksperymenty z różnymi czynnikami meteorologicznymi. Posługując się danymi z 2016 roku zespół stworzył modele komputerowe symulujące pękanie woreczków pyłkowych przy różnych warunkach pogodowych. Modele sprawdzono później eksperymentami w laboratorium. Porażano je prądem i wystawiano na podmuchy wiatru, czytamy w Live Science. View oEmbed on the source website Wspólna analiza CSIRO, Bureau of Meteorology oraz naukowców uczelni z Melbourne, University of Tasmania oraz Environment Protection Authority (opublikowana w PLOS ONE wskazała winnego: częste uderzenia piorunów przy niskiej wilgotności. W czasie burzy z 21 listopada było szczególnie dużo wyładowań atmosferycznych. Było też bardzo sucho (był to szczyt pylenia roślin). Nie jest jednak jasne, dlaczego uderzenia piorunów na zachód i południe od miasta (a nie w samo Melbourne) sprowadziły kłopoty właśnie na tę metropolię. Autorzy badania twierdzą, że przed nimi jeszcze sporo pracy. Spróbują w przyszłości ustalić dokładną kombinację warunków pogodowych napędzających „astmę burzową”. Wstępnie uważa się, że kluczowa jest nawet nie tyle burza, co kombinacja prądów powietrza w atmosferze.
Fotografuje chmury. Tym razem uchwycił Armagedon! Zdjęcia tego Polaka robią furorę
Łowca chmur poszukuje rzadko spotykanych zjawisk przyrodniczych. A jego zdjęcia, cóż, są po prostu zadziwiające!
Burzowe rekordy świata. Ile kilometrów miał najdłuższy piorun i jak długo rozjaśniał niebo?
O dwóch nowych burzowych rekordach poinformowała Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO). Dzięki nowej technice monitorowania ekspertom udało się ustalić, że rekordowy piorun miał długość 709 km, a najdłużej trwający – nie ten sam – można było podziwiać na niebie przez 16,73 sekundy.
W tym artykule: Satelitarne pomiary Stolica piorunów Piorun, który rozświetlił niebo nad Argentyną 4 marca 2019 r. trwał dokładnie 16,73 sekundy. To ponad dwa razy dłużej, niż poprzedni rekordzista – ogłosiła Światowa Organizacja Meteorologiczna. Wcześniej za najdłużej trwający błysk uważano piorun, który odnotowano nad Francją w trakcie sierpniowej burzy w 2012 roku. Trwał 7,74 sekundy. Rekord długości tymczasem przyznano piorunowi, który 31 października 2018 roku – a więc w wieczór Halloween – rozbłysnął nad Brazylią i Argentyną. Zgodnie z wyliczeniami meteorologów rozciągał się on na długości 709 kilometrów i również pobił swojego poprzednika niemal dwukrotnie. Piorun był wystarczająco długi, aby połączyć Boston z Waszyngtonem lub Toronto z Chicago. Do tej pory rekord należał do pioruna z 2007 roku, zaobserwowanego w Oklahomie, który rozciągał się na ponad 321 kilometrów. Satelitarne pomiary Poprzednie oceny czasu trwania i zasięgu pioruna były zbierane przez Lightning Mapping Arrays – naziemne sieci anten i odbiorników GPS. Ostatnie „megapioruny” zostały natomiast zweryfikowane przy użyciu zdjęć satelitarnych, z satelitów takich jak GOES-16 i GOES-17. Według danych WMO wykorzystanie danych satelitarnych umożliwia wykrycie ekstremów, które wcześniej nie były obserwowane lub wykraczały poza granice wykrywania rejestrów naziemnych. Nowe rekordy zostaną zapisane w archiwum WMO światowych ekstremów pogodowych i klimatycznych, zostaną również opublikowane online w nadchodzącym numerze Geophysical Research Letters. Eksperci z WMO podkreślają, że rekordy nie oznaczają, że mamy do czynienia z coraz bardziej gwałtownymi burzami. Nowe obserwacje wynikają z nowych możliwości – technologia monitorowania błyskawic ulega poprawie skokowo. – Prawdopodobnie istnieją jeszcze większe skrajności i będziemy w stanie je zaobserwować, gdy poprawi się technologia obserwowania – mówi Randall Cerveny, główny sprawozdawca Weather and Climate Extremes dla WMO. W ramach nowej analizy naukowcy WMO zbadali kilka dużych uderzeń zarejestrowanych przez cztery satelity monitorujące pogodę, obsługiwane przez USA, Unię Europejską i Chiny. Widok z kosmosu zapewnił naukowcom przewagę nad poprzednimi badaniami, które potwierdzały bicie rekordów przede wszystkim w naziemnych sieciach monitorujących – napisał zespół. Satelitarne pomiary najdłuższego potwierdzonego pioruna (fot. Science News) Stolica piorunów Pioruny to bardzo silne wyładowania elektrostatyczne w atmosferze. Tworzą się naturalnie, gdy wewnątrz chmury burzowej wieje silny wiatr mieszający krople wody i drobiny lodu, które trą mocno o siebie. Lód przemieszcza się ku górze chmury, po drodze oddając elektrony wodzie, więc szczyt chmury staje się elektrododatni. Pioruny mogą powstawać także wskutek tarcia między drobinami pyłu podczas burz pyłowych lub w chmurach popiołów i gazów powstałych podczas erupcji wulkanicznych i pożarów lasów. Podczas uderzenia pioruna wyzwala się energia. Główna jej część zostaje rozproszona w postaci ciepła w powietrzu tworzącym kanał plazmy tzn. ogrzanie i jonizacja składników powietrza w kanale, energia cieplna w większości rozprasza się, niewielka jej część przekształca się na błysk i grzmot, który słychać na odległość do 16-24 km. Część pierwotnej energii elektrycznej zostaje rozładowana w punkcie uderzenia łuku elektrycznego w powierzchnię ziemi, co może być bardzo niebezpieczne dla znajdujących się w pobliżu ludzi oraz urządzeń. Poza wyładowaniami doziemnymi pioruny biją również w odwrotnym kierunku; z badań wynika, że takowe stanowią około 15% wszystkich wyładowań. Pioruny najczęściej uderzają w regionach o wysokiej wilgotności (gdzie konwekcja powoduje powstanie większej liczby burz) i regionach górskich o dużej wysokości. Z tych powodów Ameryka Południowa jest jednym z wiodących światowych burzowych hotspotów. Jezioro Maracaibo w Wenezueli jest uważane za „piorunową” stolicę świata, z błyskawicami migającymi na niebie prawie 300 nocy w roku (według badań NASA z 2016 roku).
Po raz pierwszy wykryto "kosmiczny sztorm". Nad biegunem północnym
Do listy niezwykłych zjawisk kosmicznych możemy śmiało dopisać nowe. Po raz pierwszy w historii udało się zaobserwować plazmowy huragan. Dostrzeżono go w górnych warstwach ziemskiej atmosfery nad biegunem północnym.
Dotąd sądzono, że takie huragany istnieją, ale bez potwierdzenia pozostawały teoretyczną koncepcją. Teraz już wiemy, że są i mogą nam powiedzieć coś nowego o relacjach między planetami a kosmiczną przestrzenią. - Bezprecedensowa obserwacja miała miejsce w sierpniu 2014 roku, ale odkryto ją dopiero niedawno, w ramach retrospektywnych analiz prowadzonych przez uczonych z uniwersytetu w Reading. Są częścią zespołu kierowanego z uczelni w chińskim Shandong – czytamy w informacji prasowej brytyjskiej uczelni. Badaniem tego fenomenu zajmowali się naukowcy z Chin, Stanów Zjednoczonych, Norwegii i Wielkiej Brytanii. Wersja chińska notki dla mediów znajduje się tutaj, norweska tutaj. Z kolei artykuł na temat odkrycia został opublikowany w czasopiśmie „Nature Communications”. Nowa analiza dała możliwość stworzenia trójwymiarowego obrazu wirującej masy plazmy o średnicy 1000 kilometrów. Z takiej „chmury” zamiast deszczu na Ziemię spadał deszcz elektronów. Poza tym swoim zachowaniem ów huragan przypominał ośrodki burzowe typowe dla dolnych warstw naszej atmosfery. Według prof. Mike’a Lockwooda z uczelni w Reading fakt, że w końcu udało się zaobserwować plazmowy huragan i dowieść tym samym jego istnienia „jest niewiarygodny”. - Tropikalne burze wiążemy zawsze z olbrzymią energią. Te kosmiczne huragany muszą powstawać na skutego potężnego i gwałtownego wejścia energii z wiatru kosmicznego i naładowanych cząsteczek w górną warstwę ziemskiej atmosfery – naukowiec wyjaśnia prawdopodobne pochodzenie zjawiska. Prof. Lockwood zwrócił też uwagę, że skoro zarówno plazma jak i pola magnetyczne powszechnie występują w atmosferach różnych planet we wszechświecie, to fenomen plazmowego huraganu musi być dość powszechny. W tym konkretnym przypadku powstał podczas okresu niskiej aktywności magnetycznej Ziemi. Huragany w dolnych warstwach atmosfery tworzą się ponad zbiornikami ciepłej wody. Gdy ciepłe, wilgotne powietrze unosi się, tworzy tuż nad powierzchnią wody obszar niskiego ciśnienia, do którego zasysane jest powietrze z okolicy niżu. Tak rodzą się niezwykle silne wiatry i powstają chmury deszczowe. Huragany zaobserwowano już w atmosferach Marsa, Jowisza i Saturna. W atmosferze naszej gwiazdy zarejestrowano słoneczne tornada. Plazmowe huragany były jednak dotąd jedynie koncepcją teoretyczną. Ten pierwszy wyłapany w starych danych z 4 wojskowych satelitów systemu obserwacji meteorologicznych DMSP (Defense Meteorological Satellite Program) kręcił się w jonosferze w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek, miał kilka spiralnych ramion i trwał przez dobre 8 godzin przed ostatecznym wygaśnięciem.
Katherine Diaz nie żyje. Surferka zginęła od uderzenia pioruna
Katherine Diaz, surferka z Salwadoru szykowała się do igrzysk w Tokio. Zginęła w trakcie treningu. Tuż po wejściu do wody uderzył w nią piorun.
22-latka w tragicznym momencie znajdowała się na plaży El Tunco w rodzinnym Salwadorze, powiedział lokalnym mediom wujek dziewczyny, Beto Diaz. - Na plaży Katherine spotkała koleżankę z Niemiec, która też chciała tego dnia trenować. Podeszła do niej i przytuliła. Dosłownie moment później usłyszeliśmy grzmot. Uderzenie pioruna odrzuciło obie dziewczyny. Katherine zmarła momentalnie – Diaz powiedział lokalnej gazecie. View oEmbed on the source website Opuściła nas wspaniała atletka reprezentująca nasz kraj. Do zobaczenia wkrótce wojowniczko, twój kraj za tobą płacze, FESASURF, salwadorska federacja surferska napisała na Facebooku. Podobne słowa zamieściła w sieci większość organizacji sportowych Salwadoru. International Surfing Association (ISA) o śmierci dziewczyny poinformowała na Twitterze. – Katherine uosabiała radość i energię, cechy, które czynią dla nas surfing tak ważnym. Jako globalna ambasadorka tego sportu wykazywała się umiejętnościami podczas międzynarodowych zawodów. Reprezentowała swój kraj z dumą zarówno podczas zawodów ISA World Surfing Games jak i ISA World Junior Surfing Championship. View oEmbed on the source website - Siostrzyczko, na zawsze pozostaniesz w naszych sercach. Bóg zdecydował się zabrać cię już teraz. Tęsknimy za tobą – brat Diaz napisał na Instagramie. 22-latka przygotowywała się w Salwadorze do zawodów ISA World Surf Games stanowiących element kwalifikacji przedolimpijskich. Miały się rozpocząć 29 maja. Igrzyska w Tokio miały być jej debiutem olimpijskim. Gdy nie pływała na desce pracowała jako kucharka we własnej knajpce właśnie przy plaży El Tunco.
Zapierające dech zdjęcie z Hawajów pokazuje niezwykle rzadkie zjawisko na niebie
Niezwykłe zjawisko na zdjęciu zostało wybrane niedawno na fotografię dnia przez obsługę laboratorium NOIRLab zajmującego się badaniami astronomicznymi w paśmie podczerwonym.
Na obrazie z 2017 roku automatyczne kamery śledzące otoczenie obserwatorium astronomicznego Gemini na szczycie wulkanu Mauna Kea na Hawajach uchwyciły olbrzymi strumień kolorowego światła wychodzący z burzowej chmury. - Wygląda to, jak gdyby czerwone i niebieskie błyskawice łączyły się ponad łożem z białego światła – zauważa autor towarzyszącej zdjęciu notatki. Choć zdjęcie błyskawic wygląda „tak nieziemsko, że można wziąć je za efekty specjalne”, jest to całkowicie naturalne – choć dość rzadko obserwowane – zjawisko atmosferyczne. Na naszej planecie (bo występuje też np. nad Jowiszem) takie kolorowe błyski powstają w jonosferze, 100 km nad powierzchnią i dużo powyżej aktywnych układów burzowych. Od udokumentowania ich istnienia w 1989 roku te czerwone przyjęliśmy nazywać, niczym z bajki, duszkami, chochlikami czy elfami. Nazywane po angielsku red sprite, to przypominające 30-50 km meduzę struktury zbudowane z głównego obłoku świetlnego i rozchodzących się od niego długich świetlnych włókien. Elfem nazywa się górną część ”meduzy” w kształcie rozległego dysku. Rozpoczynające się na wysokości 70–90 km nad powierzchnią Ziemi, duszki przebiegają w dół nie dochodząc jednak fizycznie do górnej warstwy chmury burzowej. Trwają najwyżej 20 milisekund. Poza nimi są także blue jets, co można przełożyć jako niebieskie fontanny lub strumienie. Występują zwykle do wysokości 50 km.4 lata temu podczas burzy nad Hawajami na ułamek sekundy pojawiła się właśnie taka niebieska fontanna. Fakt, że maszyna służąca do obserwacji warunków pogodowych uchwyciła to zjawisko jest o tyle szczęśliwym przypadkiem, że jak wyjaśnia NOIRLab, automat robi zdjęcia co 30 sekund.
Dziesiątki błyskawic na minutę. Nad Polską przeszła „stroboskopowa” superburza
W nocy z niedzieli na poniedziałek nad Polską przeszły potężne burze. Choć groźny żywioł wyrządził wiele szkód, dla niektórych był spektaklem wartym podziwiania. Nie mieliśmy bowiem do czynienia ze zwykłą burzą, a z mezoskalową burzą wielokomórkową – jednym z najgroźniejszych zjawisk pogodowych, jakie można spotkać w klimacie umiarkowanym.
Wiatr wiejący z prędkością przekraczająca nawet 100 km/h, zacinający deszcz oraz trzaskające pioruny sprawiły, że tysiące osób przywitały nowy tydzień bez prądu, wody, a nawet dachu nad głową. Straż pożarna odebrała ponad tysiąc zgłoszeń dotyczących połamanych drzew, zalanych budynków czy porwanych przez wiatr dachów. Ale obok bilansu strat, w sieci pojawiają się też niezwykłe fotografie i nagrania pokazujące wieczorne niebo raz po raz rozświetlane błyskawicami. Taki podniebny „stroboskop” to skutek licznych wyładowań elektrycznych, do jakich dochodzi w przypadku burz wielokomórkowych, a takie zjawisko gościło wczoraj na naszym niebie. View oEmbed on the source website Jak czytamy na facebookowym profilu Polskich Łowców Burz, w niedzielę mieliśmy do czynienia z mezoskalowym układem konwekcyjnym (MCS, z ang. Mesoscale Convective System). MCS to rozległa burza wielokomórkowa, tworząca się zazwyczaj z kilku, a nawet kilkunastu osobnych komórek burzowych. Tego typu super-burza może trwać przez kilka godzin, przybierać różne kształty, a swoim zasięgiem obejmować olbrzymi teren o powierzchni kilkudziesięciu kilometrów kwadratowych. Zresztą właśnie do olbrzymiego zasięgu burzy odnosi się określenie mezoskalowa. Wymiary „zjawiska mezoskalowego” wynoszą od ok. 50 km do nawet kilkuset kilometrów. View oEmbed on the source website Burza wielokomórkowa zawiera w sobie co najmniej dwie komórki burzowe, ale może składać się nawet z kilkunastu takich komórek. Jak podają Łowcy Burz nie ma w tym nic nadzwyczajnego, bo większość burz to burze wielokomórkowe. Jednak nie wszystkie są równie groźne. O ich sile decyduje bowiem to, czy wielokomórkowa burza przekształci się w jednolitą strukturę (jak linia szkwału), czy przybierze postać tzw.”training storms” – kiedy to komórki burzowe kolejno jedna po drugiej przechodzą nad tym samym obszarem. Chmura burzy wielokomórkowej dzieli się na regiony prądów wznoszących i opadających, oddzielone frontem porywistych wiatrów. Front ten może rozciągać się na kilka kilometrów przed samą chmurą, niosąc wzrost prędkości wiatru i ciśnienia atmosferycznego, spadki temperatury i gwałtowne zmiany kierunku wiatru. Różne części burzy wielokomórkowej, jako systemu złożonego z pojedynczych komórek burzowych, przechodzą przez kolejne stadia rozwoju chmury burzowej, w wyniku czego burze wielokomórkowe są znacznie silniejsze niż pojedyncze komórki. View oEmbed on the source website Burze typu MCS to jedne z najgroźniejszych zjawisk pogodowych, z jakimi możemy się spotkać w Polsce. Choć jeszcze poważniejsze byłoby wystąpienie tzw. superkomórki burzowej – mogącej powodować ulewne opady deszczu, gradu, porywisty wiatr, a nawet tornado. Superkomórka jest szczególnym rodzajem pojedynczej komórki burzowej, która może utrzymywać się przez wiele godzin i przemierzać setki kilometrów.
Podwójny huragan może uderzyć w Zatokę Meksykańską. Czarny scenariusz się spełni?
Zatoka Meksykańska niejednokrotnie musiała mierzyć się z tropikalnymi burzami i huraganami. Nigdy jednak z dwoma jednocześnie. Do takiej koszmarnej kumulacji może dojść w najbliższych dniach – ostrzegają meteorolodzy i uważnie obserwują prognozy.
W historii pomiarów dwukrotnie – w 1959 i 1933 roku – Zatokę Meksykańską nawiedzały równocześnie dwie burze tropikalne. Nie były jednak wówczas na tyle silne, aby określić je mianem huraganów. Pierwszy w historii podwójny huragan może nawiedzić te rejony w najbliższych dniach. Taki scenariusz pokazały modele prognostyczne już 20 sierpnia. Choć wtedy jeszcze Laura i Marco – dwie tropikalne burze – nie zdążyły wystarczająco przybrać na sile. View oEmbed on the source website Marco to cyklon najniższej pierwszej kategorii, a więc stosunkowo słaby. W ostatnich dniach uderzył w południowe wybrzeże Stanów Zjednoczonych na pograniczu Teksasu i Luizjany. Prognozy wskazują, że Marco kieruje się na północ od obecnej lokalizacji, prosto w górę Zatoki. NHC (Krajowe Centrum ds. Huraganów) wydało ostrzeżenia przed cyklonem dla części Hondurasu i południowo-wschodniego Meksyku. Marco może zagrozić też wschodniemu Meksykowi. Laura okazuje się o wiele silniejszym cyklonem. NHC w obawie przed jej atakiem wydało ostrzeżenia dla większości Karaibów. Trasa Laury z wczesnych prognoz pokazuje, że znajdzie się nad terytorium Stanów Zjednoczonych, Wysp Dziewiczych, Haiti, Dominikaną, Kubą, Florydą, a następnie skieruje się do Zatoki Perskiej. Mapy prognostyczne pokazują, że między cyklonami może dojść do spotkania. Meteorolodzy stwierdzili, że nie można dokładnie przewidzieć, jak te dwie burze będą się zachowywać, jeśli dojdzie między nimi do interakcji. Jak na razie sytuacja wydaje się nie tak groźna, jak przewidywały najczarniejsze scenariusze – zakładające, że obie burze nasilą się i przejdą w huragany. Wówczas ich spotkanie byłoby niszczycielskie, a skutki uderzenia mogłyby być porównywalne do katastrofy, jaką sprowadził huragan Katrina. Na razie tylko jeden z obiektów zmienił się w niebezpieczny cyklon, ale jeszcze nie huragan. Drugi pozostaje tropikalną depresją – słabym cyklonem. Nadal jednak mogą uderzyć w Zatokę Meksykańską jeden po drugim, co sprawi, że Laura spotęguje wywołane przez Marco powodzie i zniszczenia. Ekspertów niepokoi jednak, że może dojść do tzw. „efektu Fujiwhary”, którego nazwa pochodzi od nazwiska japońskiego meteorologa Sakuhei Fujiwhary. To on jako pierwszy opisał zjawisko, w którym dochodzi do spotkania dwóch cyklonów lub huraganów. W czasie takiego spotkania burze zaczynają tańczyć wokół siebie. Washington Post donosi, że jednym ze skutków takiego tańca może być opóźnione przybycie Marco, co da mu więcej czasu na wzmocnienie się nad ciepłą wodą oceanu. View oEmbed on the source website W wyniku „efektu Fujiwhary” cyklony oddziałują na siebie i niczym drapieżniki próbują przejąć kontrolę nad przeciwnikiem. Niewykluczone, że jeden z cyklonów wchłonie drugi, wzmacniającym tym swoją siłę. Obserwatorzy podkreślają, że spotkanie burz może okazać się nie tak niszczycielskie, jak wydawałoby się na pierwszy rzut oka. Co więcej część z ekspertów uważa, że w Zatoce Meksykańskiej nie ma wystarczającej przestrzeni i warunków, które umożliwiłyby burzom odbycie takiego „tańca”. Burze pozostają pod stałą obserwacją, a przewidzenie, jak rzeczywiście zachowają się w razie spotkania jest praktycznie niemożliwe. Sezon huraganów 2020 jest wyjątkowo intensywny. Laura już 21 sierpnia)ustanowiła rekordy jako najwcześniejsza burza klasy L w historii. Cyklony tropikalne są określane kolejnymi literami alfabetu, gdy osiągają odpowiednią siłę. W tym roku miały miejsce już pierwsze burze klas C, E, F, G, H, I, J i K – zauważył na Twitterze meteorolog z Houston, Matt Lanza. National Oceanic and Atmospheric Administration twierdzi, że wraz z ociepleniem oceanów wywołanym zmianami klimatu, silne huragany będą prawdopodobnie występować częściej niż w poprzednich latach.