Najstarszy bursztyn świata odkryty w Chinach. Ma aż 385 milionów lat
W Chinach naukowcy odkryli najstarszy znany bursztyn świata. Liczące 385 mln lat znalezisko przesuwa historię skamieniałej żywicy o rekordowe 65 mln lat wstecz. Bursztyn ten jest wyjątkowy nie tylko ze względu na swój wiek.
Bursztyn, czyli skamieniała żywica roślinna, od dawna fascynuje naukowców. Jest to przecież unikatowa kapsuła czasu, która przechowuje informacje o dawnych ekosystemach. Czasem „zaklęte” są w niej owady. Żywica pełni kluczową rolę w życiu drzew: uszczelnia rany, chroni przed patogenami i skutkami pożarów. Brak starszych znalezisk uniemożliwiał precyzyjne określenie, kiedy rośliny naczyniowe zaczęły wydzielać tę substancję. Przez lata badacze uznawali, że ta innowacyjna metoda samoobrony roślin pojawiła się masowo w późnym karbonie, około 320 milionów lat temu. Mylili się. A o tym, jak bardzo, świadczy nowe znalezisko z Chin, o którym właśnie ukazał się artykuł na łamach czasopisma naukowego „Science Advances”. Sensacyjne odkrycie w formacji Hujiersite Do tego odkrycia doszło w północno-zachodnich Chinach, w regionie Sinciang. Międzynarodowy zespół badaczy zidentyfikował tam bursztyn w formacji Hujiersite, datowanej na dewon środkowy – około 385 milionów lat temu. To odkrycie przesuwa udokumentowany zapis geologiczny bursztynu o 65 milionów lat wstecz. Znalezisko zlokalizowano w specyficznych pokładach węgla, bogatych w szczątki kopalnej flory. Mikroskopijne skarby ukryte w węglu Jeśli spodziewaliście się, że ten prastary bursztyn wygląda tak, jak egzemplarze znane z Bałtyku i sprzedawane przy ulicy Mariackiej w Gdańsku – to jesteście w błędzie. Są to głównie mikroskopijne drobinki o wielkości od 0,1 do 0,5 mm, choć największe osiągają 1,5 mm. W świetle dziennym mają barwę od jasnożółtej do ciemnobrązowej. Jednak ich najbardziej charakterystyczną cechą jest intensywna niebieska fluorescencja pod wpływem światła ultrafioletowego. Dzięki tej właściwości badacze mogli wyizolować 241 czystych kawałków do dalszych testów. Chemiczny dowód. Prawdziwy bursztyn z dewonu Aby wykluczyć pomyłkę z innymi wydzielinami roślinnymi, naukowcy zastosowali zaawansowane techniki: spektroskopię podczerwieni oraz chromatografię gazową. Analizy wykazały uderzające podobieństwo do współczesnych i kopalnych żywic roślin iglastych. Badania molekularne potwierdziły obecność terpenoidów typu abietanu, co stanowi chemiczny „odcisk palca” potwierdzający, że mamy do czynienia z autentycznym, w pełni wykształconym bursztynem. Która roślina „płakała” bursztynem? Najbardziej zaskakujący jest fakt, że 385 milionów lat temu nie istniały jeszcze rośliny nagonasienne (w tym iglaki), które dziś kojarzymy z produkcją żywicy. Rośliny nasienne zaczęły dominować dopiero w późnym dewonie. Dlatego jako najbardziej prawdopodobnych twórców najstarszego bursztynu naukowcy wskazują progymnospermy (np. Aneurophyton) lub drzewiaste widłaki. Sugeruje to, że zdolność do produkcji żywicy ewoluowała niezależnie lub znacznie wcześniej u roślin zarodnikowych, a więc nie iglaków. Broń przeciwko ogniu i grzybom Dlaczego rośliny dewonu zaczęły produkować żywicę? Współcześnie służy ona głównie do obrony przed owadami, ale w dewonie dowody na żerowanie stawonogów na roślinach są rzadkie. Naukowcy sugerują, że głównym motorem ewolucji była potrzeba uszczelniania ran po pożarach oraz ochrona przed grzybami pasożytniczymi. Żywica była więc biologicznym „plastrem”, który znacząco zwiększył odporność i sukces ekologiczny wczesnej flory lądowej. Żywica sekretnym składnikiem sukcesu drzew Odkrycie dewońskiego bursztynu z Chin to kamień milowy w paleontologii. Dowodzi ono, że żywica była częścią składową ewolucyjnych innowacji roślin lądowych już 385 milionów lat temu. Obok rozwoju systemów korzeniowych czy liści, zdolność do wytwarzania żywicy była kluczowym elementem adaptacyjnym, który pozwolił roślinom przetrwać i skolonizować planetę na długo przed erą dinozaurów. Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Niezwykłe odkrycie w bałtyckim złocie. Cena wisiorka z portretem królowej nagle wzrosła 27-krotnie
W listopadzie 2025 roku pewien dom aukcyjny w Edynburgu wystawił na sprzedaż sprzedał niepozorny przedmiot za zaledwie 5588 funtów. Opisano go błędnie jako XIX-wieczną, mało wartościową ozdobę. Dziś wiemy, że była to pomyłka o historycznej skali. Pod warstwą niepamięci krył się bowiem niezwykle rzadki, oryginalny portret królowej Elżbiety I z czasów Tudorów. To właśnie obecność wybitnie wyrzeźbionego wizerunku słynnej monarchini sprawiła, że ten zapomniany skarb zyskał status arcydzieła i stał się nagle wart fortunę.
Eksperci z prestiżowego domu aukcyjnego Sotheby's, po przeprowadzeniu wnikliwych badań i analiz naukowych, ustalili ponad wszelką wątpliwość, że klejnot nie jest wiktoriańską imitacją, lecz powstał około 1600 roku – pod koniec panowania królowej Elżbiety I. Świadomość, kogo naprawdę przedstawia rzeźba, sprawiła, że szacunkowa wartość przedmiotu przed lipcową licytacją poszybowała do przedziału 100–150 tysięcy funtów. To niemal 27-krotne przebicie w stosunku do ceny sprzed zaledwie siedmiu miesięcy. Majstersztyk wycięty z bursztynu. Czym jest ten niezwykły wisiorek? Wisiorek to prawdziwe arcydzieło nowożytnego jubilerstwa. Jego sercem jest kamea wyrzeźbiona w rzadkim, białym bursztynie (którego mleczna barwa to efekt uwięzienia w żywicy milionów mikroskopijnych pęcherzyków gazu). Ten miniaturowy portret Elżbiety I osadzono w sercowatym, oszlifowanym kawałku przezroczystego, żółtego bursztynu, który zadziałał niczym naturalna soczewka – powiększając i uwydatniając rysy twarzy monarchini. „Bałtyckie złoto”, jak niegdyś określano skamieniałą żywicę z naszych polskich plaż, było w Europie materiałem niezwykle luksusowym i pożądanym na dworach. Detale i finezja wykonania sugerują, że za projektem stał wirtuoz rzeźbiarski – eksperci typują Hansa Klingenberga lub Georga Schreibera, słynnych mistrzów związanych z dworem pruskim. Co ciekawe, wizerunek królowej nie powstał z natury. Rzeźbiarz oparł się na popularnej wówczas rycinie Crispijna de Passe Starszego, będącej kopią portretu miniaturowego pędzla Isaaca Olivera. Papuga, serce i Królowa-Dziewica Ten wyjątkowy artefakt był nie tylko luksusową ozdobą, ale przede wszystkim potężnym narzędziem politycznej propagandy. Rewers wisiorka zdobi wygrawerowana sylwetka papugi. W renesansowej ikonografii chrześcijańskiej ptak ten, ze względu na „nadprzyrodzoną” umiejętność naśladowania ludzkiej mowy, symbolizował cud natury i był bezpośrednio kojarzony z Maryją Panną. W przypadku Elżbiety I, która przez lata pieczołowicie kreowała swój wizerunek jako „Królowej-Dziewicy”, papuga miała bezsprzecznie podkreślać jej wyjątkowy, niemal sakralny status. Sercowaty kształt ramy również niesie za sobą głęboki sens. Zdaniem historyka biżuterii Geoffreya Munna, to bezpośrednie odwołanie do słynnej deklaracji monarchini. Elżbieta z dumą powtarzała bowiem poddanym, że jej jedynym prawowitym mężem jest Królestwo Anglii. Ze względu na najwyższą jakość wykonania uważa się, że wisiorek mógł być osobistym darem samej władczyni. Trauma królewskich ożenków Z historycznej perspektywy upór Elżbiety, by nigdy nie wyjść za mąż, był przemyślaną strategią przetrwania. Będąc córką Henryka VIII i straconej na szafocie Anny Boleyn, monarchini doskonale rozumiała mroczne oblicze dworskich układów. Na własne oczy obserwowała tragiczne losy swoich macoch: jedna została ścięta, inna zmarła w wyniku powikłań okołoporodowych, kolejną odprawiono, a czwarta cudem uniknęła egzekucji. Co więcej, rządy jej starszej przyrodniej siostry, Marii I Tudor, pokazały dobitnie, że polityczny ślub panującej królowej z zagranicznym księciem (w tym przypadku hiszpańskim) spotyka się ze wściekłością poddanych i drastycznie osłabia monarszy autorytet. Elżbieta do końca swoich dni odrzucała więc zalotników. Gdy zmarła w 1603 roku po 44 latach panowania, władzę przejął Jakub VI ze Szkocji, syn jej wieloletniej rywalki Marii Stuart. Zgubiona historia Jak to możliwe, że brytyjski rynek sztuki początkowo przegapił takie odkrycie? W XIX wieku wisiorek znajdował się w prestiżowej kolekcji Johna Malcolma i był oficjalnie wystawiany w Londynie w 1879 roku. Niestety, przechodząc przez ręce kolejnych pokoleń spadkobierców, historia klejnotu uległa zatarciu. Zeszłoroczna aukcja opisywała go zaledwie jako stary element wyposażenia szkockiej posiadłości. Dziś przedmiot ten wzbudza podziw nie tylko swoją wyceną. Jak podsumowują badacze z Sotheby's, ukrycie wizerunku władczyni w sercu ze skamieniałej żywicy to symboliczne „zabalsamowanie” elżbietańskiego Złotego Wieku, by w bałtyckim bursztynie mógł on trwać przez całą wieczność. Źródło: Sotheby's, Smithsonian Magazine Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Dinozaury miały niezwykłe towarzystwo. Naukowcy odkryli „świecącą” tajemnicę bursztynu sprzed 100 milionów lat
Dobrze nam znane świetliki zamieszkiwały naszą planetę zdecydowanie wcześniej, niż dotychczas sądzono. Naukowcy odkryli skamieniałość sprzed niemal 100 milionów lat, która została zatopiona w bursztynie. Znalezisko udowadnia jak bioluminescencja pozwoliła przetrwać tym owadom całe ery.
Świetliki to jedne z najbardziej fascynujących owadów współczesnego świata. Te wykorzystujące bioluminescencję stworzenia zajmują wyjątkowe miejsce nie tylko w systematyce przyrodniczej, ale również w naszej kulturze. Ich zwyczajowa nazwa – robaczki świętojańskie – wywodzi się od najkrótszej nocy w roku, na którą przypada szczyt ich okresu godowego. Co roku Noc Kupały rozświetlają dziesiątki maleńkich iskier emitowanych z odwłoków tych owadów, co przez wieki nadawało tej nocy magiczny, niemal mistyczny wymiar. Jak się okazuje, te niezwykłe zwierzęta żyją na naszej planecie od milionów lat. Na długo przed tym, zanim ludzkość zaczęła zachwycać się ich blaskiem, świetliki zamieszkiwały gęste lasy wspólnie z dinozaurami, rozświetlając mroki ery mezozoicznej podobnie do tego, jak robią to podczas dzisiejszych letnich wieczorów. Świetlik zatopiony w krwawym bursztynie Prehistoryczny świetlik został odnaleziony w niewielkim bursztynie. Ten cenny surowiec, w którym przez miliony lat zatopiony był owad, różni się jednak od jantaru znanego z bałtyckich plaż. Skamieniałość została świetnie zakonserwowana w tzw. bursztynie birmańskim, który wydobywany jest w kraju ze stolicą w Naypyidaw. Choć z perspektywy nauki znalezisko jest fascynujące, budzi ono poważne kontrowersje etyczne. Ze względu na trwający od lat krwawy konflikt wewnętrzny w Mjanmie, wydobycie tamtejszych złóż wiąże się z licznymi naruszeniami praw człowieka. Z tego powodu część środowiska naukowego oraz niektóre prestiżowe czasopisma zdecydowały się na bojkot badań opartych na birmańskim bursztynie. Paleontolodzy i etycy zwracają uwagę, że handel tym „krwawym kruszcem” może bezpośrednio finansować działania zbrojne, co stawia badaczy przed trudnym dylematem. Niewielki gatunek z czasów dinozaurów Spoglądając na rozmiar odnalezionego świetlika, trudno sobie wyobrazić, jak tak niewielkie stworzenie przetrwało czasy panowania potężnych dinozaurów. Cretoluciola birmana – bo tak został nazwany owad – mierzy zaledwie kilka milimetrów długości. Mimo mikroskopijnego rozmiaru naukowcom udało się dostrzec wiele szczegółów jego budowy. Rozpoznano sześć wyraźnych segmentów odwłoka oraz dwusegmentowy narząd świetlny. Te cechy upodabniają skamieniałość do współczesnych świetlików z podrodziny Luciolinae, których cechą charakterystyczną są właśnie jarzące się odwłoki. Ewolucja świecących owadów Dostrzeżenie narządów świetlnych w odnalezionym okazie zdaje się kluczowe z perspektywy ewolucji. Wiedza ta pozwala nam wnioskować, że świecące się owady zamieszkiwały naszą planetę niemal 100 milionów lat temu. Oznacza to, że już w czasach okresu środkowej kredy, presja ewolucyjna doprowadziła do wykształcenia tych bioluminescencyjnych zdolności. Prawdopodobnie niewielkie owady - bez tych funkcji - byłyby bezbronnym mieszkańcem prehistorycznych lasów, który bez świecącego odwłoku nie mógłby odstraszać drapieżników lub przyciągać potencjalnych partnerów. To odkrycie rzuca zupełnie nowe światło na ekosystemy mezozoiku. Zwierzęta, które zachwycają nas dzisiaj, odgrywały istotną rolę w środowisku zdominowanym przez dinozaury. Wykształcenie bioluminescencji pozwoliło tym niewielkim owadom przetrwać miliony lat, dzięki czemu co roku, wraz z nadejściem wakacji, wciąż możemy wypatrywać ich blasku w polskich lasach. Źródło: ScienceX Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ten pająk „zmienił się” w mrówkę. Niezwykłe odkrycie zaklęte w bursztynie
Pająk w bursztynie sprzed 99 milionów lat okazał się mistrzem kamuflażu. Badacze odkryli, że nie był zwykłym drapieżnikiem, lecz naśladował mrówki, by zwiększyć swoje szanse na przetrwanie. To rzadkie znalezisko pozwala zajrzeć w świat lasów okresu kredy.
Bursztyn to coś więcej niż piękny kamień. To naturalna kapsuła czasu, w której bywają uwięzione zwierzęta sprzed milionów lat. Większość takich znalezisk zawiera tylko jeden organizm. Te najbardziej cenne zawierają kilka stworzeń w jednej bryłce. Pozwalają one podejrzeć prawdziwe relacje między gatunkami. Tak jest w tym przypadku, przebadanym przez hiszpańskich badaczy. Wyniki badań opublikowano na łamach „Frontiers in Ecology and Evolution”. Bursztyn z Mjanmy Badany okaz pochodzi z doliny Hukawng w Mjanmie. Powstał w okresie kredy, około 99 milionów lat temu. W tamtym czasie lasy były pełne lepkiej żywicy spływającej z drzew. Stała się ona pułapką, która na zawsze unieruchomiła dwóch bohaterów naszej opowieści. Pierwszym bohaterem jest mrówka z jednej z wymarłych linii. Drugim bohaterem jest pająk z rodzaju Chimerarachne. To wyjątkowe stworzenie, które pomaga naukowcom zrozumieć pochodzenie dzisiejszych pająków. Pająk, który chciał być mrówką Jednak ten konkretny pająk, zaklęty w bursztynie, nie był zwyczajnym drapieżnikiem. Jego wygląd i budowa sugerują, że stosował on wyrafinowaną strategię przetrwania. Pająka i mrówkę dzieli w bursztynie zaledwie 5 mm. Dla naukowców taka odległość to bardzo silna wskazówka, sugerująca że ich spotkanie nie było dziełem przypadku. W paleoetologii, czyli nauce o zachowaniu kopalnych zwierząt, każdy milimetr ma znaczenie. Tak mały odstęp pozwala sądzić, że organizmy te wchodziły ze sobą w interakcje tuż przed śmiercią. Pająk prawdopodobnie śledził mrówkę lub przebywał w jej bezpośrednim otoczeniu. Żywica zalała ich w momencie, gdy ich drogi się skrzyżowały. Wynik badania: ewolucyjna maskarada Jaki jest finał tego naukowego śledztwa? Badacze ustalili, że pająk stosował tzw. myrmekomorfię, czyli chciał upodobnić się do mrówki. Ale po co pająk miałby chcieć być mrówką? Mrówki już w okresie kredy były znane z agresji i żyły w grupach. Większość drapieżników wolała ich unikać, by nie ryzykować ataku całej kolonii. Pająk wykształcił w toku ewolucji takie cechy budowy ciała, które sprawiały, że przypominał mrówkę. W ten sposób zyskiwał darmową polisę na życie. Dzięki temu „oszustwu” mógł bezpiecznie poruszać się w środowisku zdominowanym przez mrówki. Wynik badania potwierdza, że ta sprytna strategia obronna ma co najmniej 99 milionów lat. Nie tylko mrówki W bursztynach uwięzione bywają też inne zwierzęta. Najczęściej znajduje się stawonogi, zwłaszcza owady: mrówki (zarówno formy wymarłe, jak i współczesne), osy, termity, komary, muchówki i chrząszcze. Częstymi znaleziskami są też pajęczaki, takie jak roztocza, pająki oraz kleszcze. Do rzadszych inkluzji należą ślimaki lądowe, krocionogi, równonogi, a nawet organizmy morskie, takie jak amonity. Takie okazy bursztynu osiągają bardzo wysokie ceny na rynku. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Tajemnicza skamieniałość sprzed 40 milionów lat. Sekret krył się w kolekcji słynnego poety
Nietypowa kolekcja słynnego niemieckiego poety Johanna Wolfganga von Goethego przez lata skrywała niesamowite skarby ze świata przyrody. Naukowcy z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie - dzięki wyjątkowym zbiorom artysty - dokonali odkrycia zmieniającego wiedzę na temat wymarłego gatunku prehistorycznej mrówki. Szczegółowe badania nad insektem zastygniętym w bałtyckim bursztynie pozwalają ponownie opisać gatunek z dużo większa dokładnością i precyzją.
Johann Wolfgang von Goethe uznawany jest za jednego z najwybitniejszych niemieckich poetów. Autor „Cierpień młodego Wertera”, był twórcą romantyzmu — nurtu w kulturze, który rozwinął się w Europie na przełomie XVIII i XIX wieku — ale interesował się również przyrodą. Jednym z kluczowych elementów pasji artysty była spektakularna kolekcja bursztynów, którą gromadził przez całe swoje życie. Obecnie — 200 lat po śmierci Goethego — naukowcy przeprowadzili badania nad tymi zbiorami, których wyniki ukazują zupełnie nowe informacje na temat prehistorycznego owada. Jak udało się odnaleźć niewidocznego owada? Naukowcy z Uniwersytetu Friedricha Schillera w Jenie odkryli skamieniałość prehistorycznego stworzenia w jednym z czterdziestu bursztynów wchodzących w skład kolekcji Goethego. Co ciekawe, dotarcie do wiekowej mrówki nie było takie proste i wymagało wykorzystania nowoczesnych technologii. Wymarły gatunek nie jest bowiem widoczny „gołym okiem” w zastygniętej żywicy, a dotarcie do niego wymagało specjalistycznej wiedzy. Niemieccy badacze wykorzystali technikę mikrotomografii komputerowej, która pozwala zajrzeć do wnętrza bardzo małych obiektów bez ich niszczenia. Wyjątkowo silne i precyzyjne promieniowanie dało możliwość dotarcia do mikroskopijnego insekta oraz jego dokładnego odwzorowania w modelu 3D. W ten sposób mrówka, której wiek datowany jest na około 34–47 milionów lat, stała się możliwa do zidentyfikowania. Prehistoryczny gatunek mrówki — co udało się znaleźć w bursztynie? Owad został zidentyfikowany jako wymarły gatunek Ctenobethylus goepperti. Liczne egzemplarze tego zwierzęcia były już znajdywane w bałtyckich bursztynach, jednak dopiero mrówka z kolekcji Goethego pozwala na szczegółowe opisanie jej anatomii. W trakcie procesu fosylizacji, który polega na przekształcaniu się szczątków organizmu w skamieniałość, zwykle uszkodzeniu ulegają wnętrza głowy i tułowia. Inaczej było w przypadku nowo znalezionej mrówki, u której udało się bardzo szczegółowo odwzorować te części ciała w trójwymiarowej rekonstrukcji. Znaczenie odkrycia w bursztynie Badacz z Muzeum Filogenetycznego w Jenie (placówki zajmującej się nauką o ewolucji organizmów), Bernhard Bock uważa, że bursztynowe odkrycie pozwala nie tylko zidentyfikować skamieniałość, ale również dokładniej opisać gatunek, którego potomkowie poruszają się współcześnie po planecie. Wyniki badań sugerują bowiem, że Ctenobethylus goepperti może być silnie spokrewniona z obecnie żyjącym rodzajem mrówek Liometopum. Te zamieszkujące tereny Ameryki Północnej, Europy i Azji owady prowadzą życie na drzewach oraz znane są ze zdolności tworzenia bardzo rozległych i licznych kolonii. Te umiejętności prawdopodobnie dotyczyły również wymarłego prehistorycznego gatunku. Częsta obecność Ctenobethylus goepperti zatopionych w bałtyckim bursztynie ukazuje nie tylko rozległy zasięg lasów iglastych, ale również zasięg owada, który około 40 milionów lat temu mógł być jednym z dominujących gatunków mrówek swoich czasów. Bursztyn — prehistoryczna kapsuła czasu Odkrycie ma nie tylko znaczenie paleontologiczne. Autorzy badania zaznaczają, że prace nad odnalezieniem mrówki mają również wymiar kulturowo-historyczny. Wszystko za sprawą sposobu, dzięki któremu bursztyn przetrwał do naszych czasów. Gdyby nie XVIII-wieczna pasja Goethego, nie moglibyśmy dziś dokonać tego przełomowego badania. W pracach nad Ctenobethylus goepperti spotykają się trzy bardzo odległe od siebie pokolenia: mrówka z okresu eocenu, który miał miejsce około 40 milionów lat temu; Johann Wolfgang von Goethe, tworzący swoją kolekcję w okresie romantyzmu; oraz naukowcy z Uniwersytetu w Jenie, którzy 200 lat po śmierci artysty prowadzą nowoczesne technologicznie badania nad skamieniałościami. Źródło: Arkeonews Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Szlak bursztynowy to tysiąclecia handlu i kultury. Przebieg trasy do dziś nie został w pełni poznany
Szlak bursztynowy jest jedną z najbardziej znanych tras handlowych w historii Europy, której znaczenie nie ograniczało się wyłącznie do wymiany produktów i surowców. Droga prowadząca znad Morza Śródziemnego do krajów nadbałtyckich zapewniała także wymianę kulturową, co miało niebagatelny wpływ dla rozwoju cywilizacyjnego na Starym Kontynencie. Jak przebiegał szlak bursztynowy? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Początki handlu bursztynem Jak przebiegał szlak bursztynowy? Wrocławski skarb Nie tylko bursztyn był przedmiotem wymiany Bezpieczeństwo na szlaku Bursztyn, nazywany „złotem Bałtyku”, a w czasach antycznych – elektronem, już 3 tysiące lat temu był znany Etruskom, ludowi, który od VII wieku p.n.e. do I wieku p.n.e. tworzył cywilizację w północnej Italii, między rzekami Arno i Tyber. Początki handlu bursztynem Bursztyn, skamieniała kopalna żywica drzew (przede wszystkim iglastych), już wiele wieków temu był obiektem pożądania. Tak jak ma to miejsce dziś, starożytni wykorzystywali ten surowiec do produkcji ozdób, ale nie tylko. Bursztyn pełnił też ważną funkcję w rytuałach i obrzędach, a także w lecznictwie. Handel tym surowcem kwitł jeszcze przed nastaniem pierwszego stulecia naszej ery. Znany był też w Grecji. W II tysięcleciu p.n.e. ozdoby z tego surowca nosiły elity kultury mykeńskiej. To oznacza, że jakiś szlak bursztynowy istniał już kilka tysięcy lat temu. Niedawno naukowcy ogosili odkrycie ozdoby z bursztynu bałtyckiego w grobie z Półwyspu Iberyjskiego z IV tysiąclecia p.n.e. Prawdziwy boom na bursztyn nastąpił jednak wraz z rosnącym popytem w Imperium Rzymskim w I-III wieku n.e. i wtedy szlak bursztynowy był najbardziej uczęszczany. Wyprawy nad Bałtyk, które znacząco zwiększyły opłacalność handlu, rozpoczęły się dopiero, gdy Rzymianie podbili tereny nad Dunajem. To właśnie w czasach rzymskich obrót tym surowcem nabrał ogromnego rozpędu. Nad Bałtyk wyprawiały się oficjalne państwowe ekspedycje handlowe, ale nie tylko. W dużej mierze wymiana miała charakter prywatnej inicjatywy. Wyeliminowanie pośrednika było nader korzystnym posunięciem. Krótszy łańcuch to niższy koszt zakupu, a niższy koszt zakupu oznaczał większy zysk. Jak przebiegał szlak bursztynowy? Szlak Bursztynowy nie był jedną drogą. Nie ulega wątpliwości, że traktów prowadzących z Panonii do Sambii było kilka, ale ich przebieg do dziś w dużej mierze pozostaje zagadką. Historycznych źródeł piśmiennych zachowało się niewiele. Najwięcej informacji na temat prawdopodobnego przebiegu traktów dostarczają badania archeologiczne. Śladami wędrówki starożytnych kupców są rzymskie monety, fragmenty ceramiki, a także depozyty samego bursztynu. Pewne jest, że główny szlak, łączący basen Morza Śródziemnego z krajami nadbałtyckimi, podobnie jak inne historyczne trasy handlowe prowadził dolinami rzek. Powszechnie uznaje się, że rozpoczynał bieg w Akwilei nad Adriatykiem – mieście, które na początku naszej ery było jednym z ważniejszych rzymskich centrów rzemieślniczych i głównym ośrodkiem handlu bursztynem na terenie całego imperium. Stamtąd prowadził przez Bramę Morawską, a dalej skręcał w kierunku północnym i przebiegał przez obszar Śląska, wschodniej Wielkopolski i Kujaw, skąd docierał nad Bałtyk. Należy zaznaczyć, że nie była to zawsze jedna i ta sama trasa, dlatego podany wyżej jej przebieg jest jednym z możliwych. Szlak bursztynowy można sobie wyobrazić bardziej jako siatkę tras. Wrocławski skarb O ile badacze nie mają stuprocentowej pewności co do wielu punktów na trasie szlaku bursztynowego, to pewne jest, że nitka wiodła przez Wrocław. Na początku XX wieku, na terenie osiedla Partynice znaleziono depozyt cennego surowca, ważący około 1500 kg. Do tej pory nigdzie na świecie nie odkryto większego znaleziska bursztynu. Badacze ocenili, że tzw. bursztynowy depozyt z Partynic pochodzi z I wieku p.n.e. Niestety, tuż po odkryciu znalezisk, część cennego surowca rozkradziono. Większość tego, co ocalało, umieszczono w Śląskim Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności we Wrocławiu, ale i tam skarb nie był bezpieczny. W 1945 roku, podczas oblężenia miasta, niemal cały depozyt został zniszczony. Przetrwało zaledwie kilka kilogramów bursztynu. Skromna pozostałość jest eksponowana na wystawie w Muzeum Archeologicznym we Wrocławiu. Nie tylko bursztyn był przedmiotem wymiany Wbrew temu, co sugeruje nazwa traktu, bursztyn nie był jedynym przedmiotem wymiany handlowej. Nadbałtyckie plemiona kupowały od kupców z basenu Morza Śródziemnego tkaniny, naczynia, wino, wyroby z brązu i mosiądzu. Płacili za to workami z bursztynem, ale także futrami, skórami i drewnem. Nie ulega jednak wątpliwości, że to właśnie bursztynu było najwięcej na rzymskich wozach. Był przecież najdroższym towarem, a przy tym zajmował stosunkowo niewiele miejsca. Wynik rachunku opłacalności wymiany był więc oczywisty. Bezpieczeństwo na szlaku Na terenie Cesarstwa Rzymskiego bezpieczeństwo karawanom kupieckim zapewniały władze rzymskie. Być może na terenach północnych, nad kupcami z basenu Morza Śródziemnego czuwały władze i związki plemienne. Należy jednak podkreślić, że i tak dochodziło do spotkań z rzezimieszkami. Nic nie wskazuje, że Rzymianie dążyli do konfrontacji. Lokalni rabusie z całą pewnością mieli przewagę, choćby w kwestii znajomości terenu. Potrafili wybrać dogodne miejsce na zasadzkę, więc najprawdopodobniej takie spotkania kończyły się wręczeniem podarunków, czyli formą okupu. aktualizacja: 19.08.2025 r. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Bursztynowe żniwa nad Bałtykiem. Po sztormach znaleziono cenne bursztyny z inkluzjami
Po ostatnich sztormach Bałtyk wyrzucił na brzeg w gminie Postomino prawdziwe skarby – bursztyny z zatopionymi wewnątrz owadami. Takie inkluzje mogą być warte nawet kilkanaście tysięcy złotych. Za najrzadsze okazy kolekcjonerzy są gotowi zapłacić fortunę.
Spis treści: Cena bursztynu zależy nie tylko od zawartości Bałtyk wyrzuca tony bursztynu: gdzie i jak szukać skarbów? Bursztyn nad Bałtykiem: wartość nie zawsze łatwo mierzalna Jarosławiec w gminie Postomino znów przyciąga uwagę łowców skarbów. Po serii sztormów fale wyrzuciły na plażę nie tylko wodorosty, kawałki drewna i muszle, ale także dużą ilość bursztynu. Wśród licznych bryłek żywicy sprzed milionów lat znalazły się wyjątkowe okazy z inkluzjami – czyli zatopionymi wewnątrz organizmami (zazwyczaj są to owady). Takie bursztyny przyciągają uwagę zarówno kolekcjonerów, jak i naukowców. To właśnie inkluzje sprawiają, że zwykły bursztyn może zyskać nieprzeciętną wartość. Jak szacują eksperci, komar lub mucha uwięziona w bursztynie – ze względu na stosunkowo najczęstsze występowanie – może być wyceniana na 2–3 tysiące złotych. Rekordową wycenę osiągnął egzemplarz z jaszczurką w środku – oszacowano jego wartość na ponad 1,3 miliona dolarów. Cena bursztynu zależy nie tylko od zawartości Wartość bursztynu to nie tylko kwestia tego, co znajduje się w jego wnętrzu. Liczy się również kolor, przejrzystość oraz rozmiar bryłki. Zwykle spotykany jest bursztyn w odcieniach żółci i miodu – właśnie takie kawałki najczęściej trafiają na plaże Bałtyku po sztormach. Znalezienie dużej bryły o wadze powyżej pół kilograma może oznaczać duży zysk. Kilka lat temu w Kołobrzegu przypadkowy spacerowicz natknął się na okaz, którego wartość oszacowano na kilkanaście tysięcy złotych. Zaskakująca historia miała miejsce w Rumunii. Kamień o wadze około 3,5 kilograma został odnaleziony przez starszą kobietę w strumieniu. Przyniosła go do domu i umieściła przy drzwiach jako odbojnik. Okazało się, że jest to bursztyn wart milion euro. Największą gratką dla kolekcjonerów są jednak bryłki o rzadkiej barwie. Najdroższy i najbardziej pożądany jest bursztyn biały. Eksperci zwracają uwagę, że cena za kilogram może sięgać nawet 100 tysięcy złotych. Na drugim biegunie znajduje się bursztyn czarny, który jest najmniej ceniony ze względu na dużą ilość zanieczyszczeń. Bałtyk wyrzuca tony bursztynu: gdzie i jak szukać skarbów? Zbieranie bursztynu to nie tylko hobby – to również prawdziwa sztuka. Według szacunków każdego roku podczas silnych sztormów Bałtyk wyrzuca na brzeg nawet kilka ton skamieniałej żywicy. Doświadczeni zbieracze wiedzą, że najlepsze łowy odbywają się tuż po burzy, kiedy cofające się fale pozostawiają na piasku pasma wodorostów, patyków i morskich śmieci. Właśnie tam, między naturalnymi resztkami, najłatwiej dostrzec połyskujące bryłki. Wielu poszukiwaczy używa podbieraków i woderów, brodząc w płytkiej wodzie. Inni preferują długie spacery wzdłuż plaży – zwłaszcza nocą, z latarką UV. Bursztyn posiada bowiem właściwości fluorescencyjne i w ultrafiolecie błyszczy żółtawo-białym światłem. Bursztyn nad Bałtykiem: wartość nie zawsze łatwo mierzalna Nie bez powodu bursztyn bywa nazywany „złotem Bałtyku”. Jego wartość potrafi przewyższyć cenę niejednego metalu szlachetnego, zwłaszcza gdy w grę wchodzą inkluzje lub rzadki kolor. Zbieranie bursztynu nie wymaga specjalnych zezwoleń, pod warunkiem że odbywa się ręcznie i z poszanowaniem środowiska. Nie wolno używać sprzętu hydraulicznego ani penetrować obszarów chronionych, takich jak wydmy czy tereny rezerwatów. Sezon bursztynowy dopiero się rozkręca, a Bałtyk potrafi zaskoczyć. Może właśnie ty podczas spaceru po plaży trafisz na kawałek żywicy, który zmieni twoje życie? Jeśli nie finansowo, to przynajmniej emocjonalnie? Bo bursztyn to nie tylko kopalna żywica – to zamknięta w złocistej bryłce historia sprzed milionów lat.
Ten kamień przez dziesięciolecia służył za odbojnik do drzwi. Okazało się, że jest wart milion euro
To, co dla jednego jest śmieciem, dla drugiego może być skarbem – głosi powiedzenie. W tym wypadku „śmieć” miał wartość około jednego miliona euro, wiek od 38 do 70 milionów lat i służył do przytrzymywania drzwi. Podpórka okazała się jednym z największych nienaruszonych kawałków bursztynu na świecie.
Spis treści: Niezauważony skarb Jak powstaje bursztyn? Rumuński skarb narodowy Największe odnalezione bursztyny Ogromny bursztyn o wadze około 3,5 kilograma został odnaleziony przez starszą kobietę z Colti w Rumunii. Dostrzegła go w korycie strumienia i po prostu przyniosła do domu. Nie podejrzewała, jaką może mieć wartość. Umieściła kamień przy drzwiach jako odbojnik i jako taki sprawdzał się przez wiele kolejnych lat. Dodajmy, że to właśnie nieopodal miejscowości Colti, w piaskowcu z brzegów rzeki Buzau, od lat dwudziestych XX wieku wydobywany jest bursztyn. Ten konkretny, znany jako rumanit, jest ceniony ze względu na swoją charakterystyczną barwę – szeroką gamę głębokich, czerwonawych odcieni. Niezauważony skarb Wartość „odbojnika” wycenia się na około 1 milion euro. Przez sposób wykorzystania bursztynu, cenny łup umknął uwadze złodziei, którzy ograbili dom z biżuterii i innych cennych przedmiotów. Nie zwrócili uwagi na podpierający drzwi kawałek skały. A jego wartość znacznie przewyższała wszystko, co mogli znaleźć w okradanym domu. Po śmierci w 1991 roku właścicielki domu krewny, który odziedziczył jej nieruchomość, podejrzewał, że odbojnik może być czymś więcej niż się wydaje. Dowiedziawszy się, co posiada, sprzedał bursztyn państwu rumuńskiemu, które zleciło jego wycenę ekspertom z Muzeum Historycznego w Krakowie. Według krakowskich specjalistów 3,5-kilogramowy bursztyn ma prawdopodobnie od około 38 do 70 milionów lat. Jak powstaje bursztyn? Przypomnijmy, że bursztyn powstaje w wyniku długotrwałego procesu fosylizacji żywicy drzewnej. Proces zaczyna się od drzew, które wydzielają żywicę. Najczęściej są to drzewa iglaste, choć nie tylko. Żywica wydobywająca się z drzewa może zostać pochłonięta przez ziemię lub inne materiały organiczne. Tam ulega procesowi twardnienia i przekształcania w polimery. To początkowe utwardzenie nazywane jest procesem wstępnej polimeryzacji. Z biegiem milionów lat, w wyniku pogłębiającego się procesu chemicznego, żywica przechodzi proces fosylizacji. Staje się coraz bardziej twarda i stabilna, ostatecznie przekształcając się w bursztyn. Trzeba pamiętać, że bursztyn tworzy się tylko w odpowiednich warunkach geologicznych. Żywica musi być chroniona przed czynnikami atmosferycznymi, co pozwala na jej stopniowe przekształcanie się. Oznacza to, że każdy, nawet najmniejszy kawałek bursztynu, który dziś odnajdujemy, jest efektem długotrwałych procesów geologicznych i chemicznych, które miały miejsce na przestrzeni wielu milionów lat. Rumuński skarb narodowy 3,5-kilogramowy bursztyn – samorodek – został sklasyfikowany jako skarb narodowy Rumunii. Od 2022 r. znajduje się w Muzeum Prowincji Buzau – okręgu, w którym go odnaleziono. – Jego odkrycie ma ogromne znaczenie zarówno na poziomie naukowym, jak i muzealnym – powiedział El Pais Daniel Costache, dyrektor Muzeum Prowincji Buzau. Odnalezienie go przypomina odkrycie dokonane przez mężczyznę z Michigan. On również używał dużego odłamka skalnego jako odbojnika do drzwi. Dopiero kilkadziesiąt lat później dowiedział się, że tym odbojnikiem był meteoryt o wartości 100 tys. dolarów. Największe odnalezione bursztyny Chociaż 3,5-kilogramowy bursztyn robi wielkie wrażenie, to jego waga jest dość niewielka w porównaniu z największymi bursztynami świata. Największy jest ważący 50,4 kg bursztyn z Sumatry. Niestety nie trafił do muzeum, lecz jest w rękach prywatnego kolekcjonera z Indonezji. Kolejnym jest bursztyn znany jako „Amber Lion”. Znaleziony w Kaliningradzie kamień waży 47,5 kg. Jest przechowywany w tamtejszym Muzeum Bursztynu, gdzie stanowi jeden z najcenniejszych eksponatów. Trzecią lokatę na naszej liście zajmuje bursztyn z Mjanmy. Waży 15 kg i znany jest z zawartości licznych inkluzji, w tym doskonale zachowanych owadów i roślin. Przechowywany jest w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Trzy kilogramy mniej waży bursztyn „Słoneczny Kamień”. Podobnie jak „Amber Lion” został odnaleziony i jest przechowywany w Kaliningradzie. Natomiast w Muzeum Bursztynu w Gdańsku przechowywany jest „Gdański Gigant” o wadze 9,75 kg. Został znaleziony na wybrzeżu Bałtyku. Jest jednym z najcenniejszych i najpopularniejszych eksponatów znajdujących się w gdańskiej kolekcji. Źródło: ScienceAlert. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Bałtyckie złoto” eksportowano już 5000 lat temu. Docierało nawet na Półwysep Iberyjski
Naukowcy odkryli najstarsze bursztyny bałtyckie na Półwyspie Iberyjskim. Zespół twierdzi, że eksport tej naturalnej biżuterii odbywał się już ponad 5000 lat temu.
W tym artykule: Bursztyn bałtycki sprzed 5000 lat w Hiszpanii Neolityczna sieć handlowa Kiedy bałtyckie złoto dotarło na Półwysep Iberyjski? Bursztyny bałtyckie, zwane również „bałtyckim złotem”, to naturalny kamienie szlachetne. Powstają w wyniku długotrwałej krystalizacji żywicy, głównie z drzew iglastych. Działo się to w eocenie, czyli środkowej epoce paleogenu. Okres trwał od ok. 56 do 34 milionów lat temu. Bursztyn już w czasach starożytności uważany był za wyjątkowo cenny przedmiot. Przypisywano mu cechy magiczne. Bursztynowe wyroby traktowano jak amulety lub talizmany. Bursztyn bałtycki sprzed 5000 lat w Hiszpanii Zespół naukowców z hiszpańskiego Uniwersytetu w Granadzie i University of Cambridge w Wielkiej Brytanii dokonał niedawno wyjątkowego odkrycia. Badacze odnaleźli najstarszy bursztyn bałtycki, jaki sprowadzono na Półwysep Iberyjski. Odkryto go na stanowisku Cova del Frare. To jaskinia położona w Katalonii. Uczeni twierdzą, że przedmiot ten został zaimportowany z krajów bałtyckich nawet ponad 5000 lat temu. Oznacza to, że historia bursztynów jako towarów luksusowych jest dłuższa, niż dotychczas podejrzewano. – Nasze badania pozwalają z całą pewnością stwierdzić, że import bursztynu bałtyckiego w odległe regiony Europy Zachodniej nastąpił co najmniej w IV tysiącleciu p.n.e. To ponad tysiąc lat wcześniej, niż sądziliśmy – twierdzi Mercedes Murillo-Barroso, główna autorka badań i profesorka na Uniwersytecie w Granadzie. Neolityczna sieć handlowa Badacze twierdzą, że bursztyny bałtyckie prawdopodobnie stanowiły część znacznie szerszych sieci handlowych. Mogły być połączone z południem współczesnej Francji. – Rozbudowane więzi kulturowe były równie ważne w przeszłości, jak i obecnie. W szczególności sieci handlowe na duże odległości mogłyby umożliwić uprzywilejowany dostęp do wiedzy, technologii i nawiązanie relacji społecznych – czytamy w artykule opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports”. Autorzy przypomnieli, że już wcześniej udokumentowano wykorzystanie licznych złóż bursztynu na Półwyspie Iberyjskim od epoki górnego paleolitu. Dzięki badaniom, które prowadzone są od wielu lat, wiemy, że od IV tysiąclecia p.n.e. na Półwysep Iberyjski docierał bursztyn z Sycylii. Droga handlowa prowadziła przez Morze Śródziemne. Kiedy bałtyckie złoto dotarło na Półwysep Iberyjski? Do tej pory uważano, że bursztyn z regionu Bałtyku dotarł na półwysep dopiero w II tysiącleciu p.n.e. To wtedy właśnie stał się głównym minerałem organicznym i zastąpił bursztyny z innych regionów Europy. – Miejsce odnalezienia bursztynu jest naprawdę wyjątkowe. Pokazuje przejście z jednej neolitycznej kultury do innej – twierdzi Araceli Martín Cólliga, dyrektor wykopalisk w jaskini. – Ponieważ nie ma żadnych pisemnych źródeł z czasów prehistorycznych, jedyną metodą badania działalności człowieka są pozostałości archeologiczne. Do badania transportu i wymiany materiałów używamy bardzo precyzyjnych technik analitycznych, takich jak spektroskopia w podczerwieni. Metody te dają nam swego rodzaju „odciski palców” złóż i różnego rodzaju przedmiotów – wyjaśnia Murillo-Barroso. Oto największy kwiat zamknięty w bursztynie. Ma ponad 30 milionów lat, ale nie to jest w nim wyjątkowe Kwiat odnaleziono 151 lat temu u wybrzeży Morza Bałtyckiego. Pochodzi z największego na świecie złoża bursztynu, które znajduje się w dzisiejszym Kaliningradzie. W przeszłości został b.. Autorzy badań twierdzą, że bursztyn znad Bałtyku dostał się w region północno-wschodniej Hiszpanii w epoce neolitu, prawdopodobnie w latach 3634–3363 p.n.e. – Ten import należy rozumieć w kontekście zmian społecznych, jakie wówczas zachodziły. Bardzo możliwe, że sprowadzenie tych kamieni z tak odległej części kontynentu sugeruje wyznaczenie nowych trendów kulturowych. Uważamy, że sprowadzenie bursztynów zawdzięcza się kulturze Véraza – twierdzą naukowcy. Badacze zwracają jednak uwagę, że neolityczna kultura z dzisiejszej Hiszpanii mogła wcale nie mieć styczności z ludźmi z Europy Północnej. Naukowcy sugerują raczej, że do wymiany handlowej dochodziło pomiędzy ludami z północy Półwyspu Iberyjskiego a społecznościami z południa Francji. – Niemniej jednak to odkrycie niewątpliwie ma ważne implikacje dla naszego zrozumienia wczesnych sieci wymiany „egzotycznych” materiałów i ich wpływu na struktury społeczne – wyjaśnia Marcos Martinón-Torres, profesor na University of Cambridge. Odkrycie jest kolejny dowodem na to, że „bałtyckie złoto” od dawien dawna jest cenione przez ludzi na całym świecie. Źródło: Scientific Reports. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Oto największy kwiat zamknięty w bursztynie. Ma ponad 30 milionów lat, ale nie to jest w nim wyjątkowe
Kwiat odnaleziono 151 lat temu u wybrzeży Morza Bałtyckiego. Pochodzi z największego na świecie złoża bursztynu, które znajduje się w dzisiejszym Kaliningradzie. W przeszłości został błędnie sklasyfikowany. Teraz naukowcy ponownie zbadali okaz.
W tym artykule: Naukowcy ustalili, do jakiego gatunku należy inkluzja kwiatowa Kwiat może mieć nawet 38 milionów lat Żywica zachowała proces uwalniania ziaren pyłku kwiatowego W 1872 roku na terenie dzisiejszego Kaliningradu odnaleziono wyjątkową inkluzję organiczną w bursztynie. Kwiat, który znajdował się w środku miał prawie 3 cm średnicy. Oznacza to, że skamieniałość jest trzykrotnie większa, niż większość kwiatowych inkluzji, które dotychczas odnaleziono. Naukowcy stwierdzili wówczas, że to Stewarcja. To roślina z rodziny herbatowatych, która obejmuje 22 gatunki. Po 151 latach badacze postanowili jeszcze raz przyjrzeć się bursztynowi. Naukowcy ustalili, do jakiego gatunku należy inkluzja kwiatowa Okazało się, że przed laty doszło do pomyłki. Dr Eva-Maria Sadowski z Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie i dr Christa-Charlotte Hoffmann z Uniwersytetu Wiedeńskiego zbadały skamieniałość pod mikroskopem elektronowym. Badania zostały opublikowane na łamach czasopisma naukowego „Scientific Reports”. W bursztynie sprzed prawie 100 milionów lat znaleziono owłosionego ślimaka. Po co mu włoski? Ślimak ślimakowi nierówny. Jedne żyją na lądzie, inne w wodzie. Które z nich mają włoski, a które potrafią odciąć sobie głowę i przeżyć? <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-bursztynie-sprzed-prawie-100-milionow-lat-znaleziono-owlosionego-slimaka-po-co-mu-wlosie-37300c3.jpg" width="938" height="528" alt="W bursztynie sprzed prawie 100 milionów lat znaleziono owłosionego ślimaka. Po co mu włosie?" title="W bursztynie sprzed prawie 100 milionów lat znaleziono owłosionego ślimaka. Po co mu włosie?" /> Naukowcy odkryli, że kwiat należy do gatunku Symplocos. To rodzaj roślin kwiatowych z rzędu wrzosowców, około 300 gatunków, które występują w Azji i Ameryce Północnej i Południowej. Wiele z nich rośnie w wilgotnych regionach tropikalnych. Jest to pierwszy zapis kopalny tego gatunku zatopiony w bursztynie, który pochodzi z wybrzeża Morza Bałtyckiego. Kwiat może mieć nawet 38 milionów lat Kwiat w bursztynie ma ok. 34–38 milionów lat. Autorki badania sugerują, że w tym czasie w regionie Morza Bałtyckiego występowały rośliny, które dziś spotykamy głównie w Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej. – Nowe badanie pozwala rzucić nowe światło na bałtycki ekosystem i pomaga zrozumieć zmieniający się klimat w przeszłości oraz ewolucję lasów w czasie i przestrzeni – czytamy w komunikacie Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie. – Bursztyn jest jak kapsuła czasu. Zachowuje inkluzje roślin i zwierząt, które mogą pochodzić sprzed milionów lat. Dzięki temu możemy odkryć niesamowite szczegóły – informują naukowcy. Żywica zachowała proces uwalniania ziaren pyłku kwiatowego Co więcej, dzięki użyciu zaawansowanego mikroskopu, badacze zaobserwowali, że w bursztynie widoczny jest proces uwalniania ziaren pyłku kwiatowego z pręcików kwiatu. Próbkę pyłku wydobyto z bursztynu za pomocą drobnego skalpela. – Inkluzje roślinne w bursztynie są bardzo rzadkie, ale niezwykle cenne dla nauki. Pozwalają zrekonstruować roślinność w kilku okresach historii Ziemi i zrozumieć prehistoryczną florę – twierdzą badacze. Skamieniałość obecnie znajduje się w Federalnym Instytucie Nauk o Ziemi i Zasobów Naturalnych w Berlinie. Sensacyjne odkrycie w soli sprzed 830 mln lat. Wewnątrz kryształka znajduje się potencjalnie żywy mikroorganizm Uczeni odkryli ślady prokariontów i eukariontów, które zostały uwięzione w prehistorycznej soli kamiennej. Kryształ ma ponad 830 milionów lat. Oznacza to, że mikroorganizm, który znajduje... – To naprawdę wyjątkowa sytuacja, odnaleźć tak duży kwiat zamknięty w bursztynie z pręcikami. Żywica zatrzymała moment, w którym roślina była otwarta i uwalniała swój pyłek – mówi Eva-Maria Sadowski, współautorka badania. – Tylko dzięki bardzo dużemu powiększeniu udało nam się zobaczyć szczegóły morfologiczne ziaren pyłku, które mają zaledwie kilka mikrometrów – dodaje dr Christa Hofmann. Większość inkluzji kwiatowych zamkniętych w bursztynach ma zaledwie kilka milimetrów wielkości, a rzadko przekraczają 1 cm. W żywicy drzew mogą utknąć zarówno żywe organizmy, jak i martwe. Do powstania skamieniałości dochodzi w sytuacji, gdy żywica otoczy cały organizm i odetnie go od tlenu. Najczęstszymi inkluzjami są drobne zwierzęta, takie jak mrówki i pajęczaki. Najstarsze inkluzje organiczne pochodzą z okresu triasowego. Są niezwykle cenne dla współczesnej paleontologii. Źródło: Scientific Reports Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Naukowcy odkryli niesporczaka sprzed 16 milionów lat!
Skamieniałe szczątki niesporczaka zostały znalezione dominikańskim bursztynie.
W tym artykule: Okaz sprzed 16 mln lat Mamy jeszcze mnóstwo do odkrycia Niesporczaki są naprawdę niezwykłymi organizmami. Są malutkie – ich ciała mają długość od 0,01 do 1,2 milimetra. Ich rozmiary są niewielkie i nie są zbyyt urodziwe, ale zdolności przetrwania jakie posiadają są naprawdę imponujące. Są bowiem w stanie przetrwać niemal wszystko. Niesporczaki uznawane są za najbardziej odporne na warunki zewnętrzne ze wszystkich znanych nam organizmów. Kiedy warunki stają się niesprzyjające, mogą wyschnąć, przekonfigurować swoje ciała i wejść w stan zwany desykacją czyli ograniczonej ruchliwości na całe lata. Niestraszne są im mroźne temperatury, brak tlenu, wysokie ciśnienie, próżnia kosmiczna, promieniowanie kosmiczne. Są również w stanie znieść gotowanie, brak wody przez okres ponad stu lat! Niesporczaki zdołały przetrwać wszystkie masowe wymierania w historii życia na Ziemi. Jednak ich historia ewolucyjna jest wciąż tajemnicą. Okaz sprzed 16 mln lat Niesporczak znaleziony w dominikańskim bursztynie mierzy niewiele ponad pół milimetra długości. Okaz pochodzi z miocenu, czyli ery sprzed około 16 milionów lat. Jest to dopiero trzeci zachowaną w bursztynie przedstawiciel tego gatunku. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest według naukowców fakt, iż ich organizmy nie produkują minerałów, które mogłyby przetrwać długie okresy czasu. „Dla paleontologów są one niczym nieuchwytny gatunek–widmo, na skamieniałości którego praktycznie nie trafiamy”, mówi biolog Phil Barden z Instytutu Technologicznego New Jersey, który dodaje: „Odkrycie skamieniałego niesporczaka to wydarzenie, które zdarza się raz na pokolenie! Tym co jest w tym wypadku tak niezwykłe, to fakt, że niesporczaki są wszechobecną starożytną linią organizmów, które były na Ziemi już w czasach ekspansji lądowej roślin przez cały okres bytowania na niej dinozaurów”. Odkryty okaz jest, według badaczy, najlepiej zobrazowaną skamieliną niesporczaka na jaką natrafiono. Na zdjęciach wyraźnie widać małe pazurki tego organizmu, a także jego aparat gębowy, który jest jednocześnie jelitem przednim. To spowodowało, że naukowcy zdali sobie sprawę, że mają do czynienia z wyjątkowym okazem. „Mimo, że na zewnątrz ten niesporczak wygląda jak współczesny osobnik tzw. „konfokalnej mikroskopii laserowej” mogliśmy zobaczyć, że ma unikalną organizację jelita przedniego, która uzasadniła utworzenie nowego rodzaju w ramach istniejącej grupy nadrodzin niesporczaków", mówi specjalista badający ten gatunek na Uniwersytecie Harvarda, Marc Mapalo. Oznacza to również, że naukowcy mają teraz świetną okazję, by lepiej zbadać zmiany ewolucyjne, jakie niesporczaki przeszły w ciągu milionów lat. Mamy jeszcze mnóstwo do odkrycia Odkrycie potwierdza również, że bursztyn może służyć jako niewykorzystany dotychczas zasób skamieniałości niesporczaków. Ponieważ zwierzęta te mają tendencję do zamieszkiwania wilgotnych środowisk, gdzie w przeszłości mogły rosnąć drzewa i ponieważ ich maleńkie ciała nie są w stanie przetrwać jako skamieniałości (lub być może niesporczaki żyją wiecznie, bo to też jest całkowicie prawdopodobna możliwość), bursztyn wydaje się być najlepszym materiałem, w którym można poszukiwać ich szczątków z nadzieją na sukces. Ze względu na ich mikroskopijne rozmiary, możliwe jest, że skamieniałości niesporczaków w innych złożach bursztynu mogły zostać po prostu przeoczone. Badacze mają nadzieję, że ich odkrycie może teraz zainspirować innych do przyjrzenia się bliżej próbkom bursztynu, w nadziei, że odkryją nowe pozostałości tych niezwykłych organizmów i dowiedzą się o nich więcej. Wspomniany wcześniej biolog Barden, mówi: „Jesteśmy dopiero na początku drogi, jeśli chodzi o zrozumienie żywych niesporczaków, zwłaszcza w miejscach takich jak Karaiby, gdzie nie były one dotychczas badane. To badanie przypomina też, że wciąż wiemy bardzo mało o żyjących obecnie gatunkach na naszej planecie". Badania o których mówi artykuł zostały opublikowane w Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences.
Najmniejszy dinozaur świata okazał się jaszczurką
Czaszka sprzed 99 milionów lat miała należeć do Oculudentavis khaungraae. Naukowcy byli jednak w błędzie. Szczegółowa analiza skanów pozostałych kości pozwoliła im wykryć cechy typowe dla jaszczurek.
W tym artykule: Naukowcy byli w błędzie Najmniejszy dinozaur czy prehistoryczna jaszczurka? W 2020 r. maleńka czaszka zachowana w bursztynie sprzed 99 milionów lat stała się przedmiotem debaty naukowej po tym, jak uznano, że należała do najmniejszego gatunku dinozaura na świecie – Oculudentavis khaungraae. Głośny artykuł opublikowany w marcu ubiegłego roku został jednak szybko wycofany. Naukowcy byli w błędzie Najnowsze badania oparte na analizie lepiej zachowanego fragmentu bursztynu dowodzą, że czaszka pochodziła w rzeczywistości od prehistorycznej jaszczurki. Wskazywać ma na to fragment szkieletu z widocznymi łuskami i tkanką miękką. – To naprawdę dziwne zwierzę. Nie przypomina żadnej innej znanej nam dziś jaszczurki. Szacujemy, że wiele zwierząt z tamtych czasów nie wyewoluowało swojego współczesnego wyglądu. To może być mylące. Mają cechy konkretnego gatunku, ale w rzeczywistości nie należą do niego – opisuje Juan Diego Daza, współautor badań, w komunikacie prasowym. Po przeanalizowaniu skanów poszczególnych kości naukowcy wykryli cechy, które pozwoliły im zidentyfikować nieznane zwierzę jako jaszczurkę. Są to: łuski, zęby połączone bezpośrednio z kośćmi szczęki, a nie osadzone w zębodołach jak u dinozaurów, typowe dla jaszczurkowatych struktury oka i kości barkowe oraz czaszka w kształcie kija hokejowego. W próbce z lepiej zachowanego bursztynu badacze zauważyli dodatkowo płat luźnej skóry pod brodą, który mógł wypełniać się powietrzem – to kolejna cecha wspólna dla wielu gatunków jaszczurek. Ameryka Północna straciła blisko 30 proc. ptasiej populacji. Jak pomóc ocalałym gatunkom? Już dzieci w szkole wiedzą, że wyłączanie światła, kiedy nie jest nam potrzebne, ma zbawienny wpływ na środowisko. Jak się okazuje, w ten sposób możemy też przysłużyć się migrując... Najmniejszy dinozaur czy prehistoryczna jaszczurka? Badacze nazwali stworzenie Oculudentavis naga na cześć ludu Naga z Indii i Mjanmy, gdzie znaleziono bursztyny sprzed blisko 100 milionów lat. Jak ustalili, gad pochodzi z tej samej rodziny co Oculudentavis khaungraae, ale prawdopodobnie jest przedstawicielem innego gatunku. Daza wyjaśnia, że ze względu na zasady taksonomiczne regulujące nazywanie i grupowanie gatunków zwierząt, razem z kolegami musiał użyć pierwotnego członu nazwy, mimo że nie był dokładny. Naukowcy tłumaczą, że czaszki uległy deformacji na skutek stwardnienia bursztynów. To miało doprowadzić do pomyłki. – Zniekształcenia uwydatniły cechy ptaków w jednej czaszce i jaszczurek w drugiej – tłumaczy Edward Stanley z Muzeum Historii Naturalnej na Florydzie.
Cała Polska mówi o Mamerkach. Co odkryto w mazurskich lasach?
Słynna Bursztynowa Komnata od dziesięcioleci spędza poszukiwaczom skarbów sen z powiek. Ostatnie odkrycie w Mamerkach na nowo rozpaliło ich wyobraźnię.
W tym artykule: Bursztynowa Komnata - marzenie poszukiwaczy skarbów Bursztynowa Komnata została ukryta w Mamerkach? Ostatnio ogólnopolskie media obiegła wiadomość o odkryciu systemu podziemnych korytarzy w Mamerkach. Dla wielu poszukiwaczy skarbów jest to dowód na to, że przed laty w mazurskich lasach została ukryta Bursztynowa Komnata. Prawdę poznamy w drugiej połowie czerwca – wtedy korytarze będą eksplorowane. Bursztynowa Komnata - marzenie poszukiwaczy skarbów Bursztynowa Komnata to wykonany z bursztynów wystrój gabinetu skradziony przez Niemców z Carskiego Sioła w 1941 r. Od czasu jej zaginięcia badacze z Polski, Niemiec oraz Rosji co jakiś czas podejmują się poszukiwań. Jak dotąd bezskutecznie. Nikt nie wie, gdzie tak naprawdę została ukryta Bursztynowa Komnata, co utrudnia jej poszukiwania. Jedna z wersji mówi o mazurskich lasach, w których podczas II wojny światowej stacjonował Wermacht. Opowieści o schowanych przez nazistów skarbach na przestrzeni lat zdążyły obrosnąć licznymi legendami. Wśród kosztowości miały być też fragmenty Bursztynowej Komnaty. Bursztynowa Komnata została ukryta w Mamerkach? Poszukiwania skarbów w Mamerkach trwają od lat. W 2017 r. bezskutecznie próbowano dostać się do rzekomo ukrytych pomieszczeń, a dwa lata później trafiono na nieczynną studzienkę kanalizacyjną. Wówczas pojawiły się domysły, jakoby w środku zostały schowane owiane legendami kosztowności. Tropem miał być bunkier, pełniący w czasach wojny rolę kasyna. Poszukiwania wznowiono w tym roku. – „Dzięki zastosowaniu nowoczesnego georadaru odnaleźliśmy pięć wejść do podziemnych tuneli technicznych. […] Jak dotychczas, jest to największe odkrycie na terenie Mamerek. Wygląda na to, że odkryta sieć tuneli ma co najmniej 50 metrów długości, a po dokładnym zbadaniu może się okazać jeszcze większa” – mówi Bartłomiej Plebańczyk z Muzeum w Mamerkach. Do czasu eksploracji, korytarze zostały zamaskowane, aby uchronić je przed wizytą nieproszonych gości. Dodatkowo profesjonalna firma zajmie się wykluczeniem obecności niewypałów z czasów wojny. Rzymskie łaźnie na plaży. Archeolodzy nie spodziewali się, że wykopią je w tym regionie Odkrycia naukowe mają to do siebie, że z jednej strony zbliżają nas do poznania prawdy o pewnym miejscu lub zjawisku, a z drugiej pokazują, jak wiele jeszcze nie wiemy. Wykopalisko na jednej z... Poprzednim razem o Bursztynowej Komnacie zrobiło się głośno na początku maju, kiedy Urząd Morski w Gdyni poinformował, że , na Bałtyku zakończyła się druga ekspedycja, której uczestnicy badają dwa statki, zalegające na dnie morze 30 mil na północ od Ustki. Badaczy w szczególności zainteresował wrak, który przed laty najprawdopodobniej był jednostką Karlsruhe. Tomasz Stachura, który przewodniczy zespołowi nurków Baltictech, po przeanalizowaniu źródeł historycznych, sugeruje, że na pokładzie Karslruhe mogła znajdować się zaginiona wiele lat temu Bursztynowa Komnata. W czerwcu grupa badaczy ponownie zanurkuje w Bałtyku, aby zbadać wrak i jego ładunek.
Bursztynowa gorączka nad Bałtykiem. Plażę zalali poszukiwacze surowca
Dziki Zachód miał swoją złotą gorączkę, tymczasem nad Bałtykiem wybuchła prawdziwa bursztynowa gorączka. To następstwo przekopu Mierzei Wiślanej.
Choć często wydaje nam się, że to kulinaria, w tym pierogi, są polskim towarem eksportowym znanym na całym świecie, to w jednym niedawnych zestawień za najpopularniejszą pamiątkę z Polski uznano jednak bursztyn – symbol polskiego wybrzeża. Wykorzystuje się go m.in. przy wytwarzaniu kosztownej biżuterii. Już nawet gram bursztynu ma swoją cenę, a więc nie dziwią tłumy zwabione pojawieniem się surowca na plażach. Bursztynowa gorączka na Mierzei Wiślanej Ważące ponad 100 gramów bryły bursztynu zostały wyrzucone podczas prac pogłębiarki i rury transportującej piach z dna Mierzi Wiślanej. Jak informuje Telewizja Regionalna Żuławy TV, nocą przy miejscu przekopu zjawiło się kilkadziesiąt osób z nadzieją, że uda im się znaleźć cenny surowiec. Plaża od strony Kątów Rybackich została "oblężona". Na terenie przekopu wydobyto już 17 kg bursztynu. – Bursztyn będzie przemieszczał się wraz z prądem wody i morze wyrzuci go na plażę. W zależności od pogody i wiatru może to być Mikoszewo, Jantar czy inne plaże – zapowiada Tomasz Ołdziejewski, lokalny bursztynnik, w rozmowie z Żuławy TV. Na terenie przekopu wydobyto już 17 kg bursztynu. Przyjmując ceny sprzed dwóch lat, taka ilość surowca jest warta 17 tys. złotych. View oEmbed on the source website Mierzeja Wiślana "oddaje bursztyn" Kwestia Przekopu Mierzei Wiślanej od kilku lat wzbudza kontrowersje nie tylko ze względu na ingerencję w naturalne środowisko, ale też właśnie potencjalne zyski z wydobycia zalegającego w tym miejscu bursztynu. W maju 2019 r. ówczesny minister gospodarki morskiej i żeglugi śródlądowej Marek Gróbarczyk potwierdził, że na dnie Mierzi Wiślanej znajduje się około "1,4 tony bursztynu o szacunkowej wartości 1,4 mln zł, przyjmując bardzo wysoki przelicznik tysiąca złotych za kilogram". Wtedy też ustalono, że jantar jest podzielony na dwa złoża. Szacuje się, że złoża północne ważą około 900 kg. Ich wydobycie uznano jednak za nieopłacalne, ponieważ bursztyn jest tak drobny, że mógłby być stosowany wyłącznie przy produkcji nalewek. Sytuacja wygląda inaczej na złożach południowych, gdzie znajdują się większe kamienie surowca, będące dobrym materiałem do wytwarzania drobnego jubilerstwa. Bursztyny kuszą nie tylko "zwykłych śmiertelników ", ale też rasowych poszukiwaczy skarbów. Niedawno media ponownie zainteresowały się słynną Bursztynową Komnatą. Jej fragmenty mają znajdować się na wraku statku zatopionego przed w pobliżu Ustki. W czerwcu grupa badaczy zanurkuje w Bałtyku, aby zbadać jednostkę Karlsruhe i jej ładunek.
Bursztynowa Komnata znów na językach. Nurkowie podejrzewają, że skarb leży w pobliżu Ustki
Bursztynowa Komnata od lat rozbudza wyobraźnię historyków i poszukiwaczy skarbów. Czy właśnie zbliżyliśmy się do poznania jej sekretu? Jak poinformował Urząd Morski w Gdyni, na Bałtyku zakończyła się druga ekspedycja, której uczestnicy badają dwa statki, zalegające na dnie morze 30 mil na północ od Ustki.
W tym artykule: Czy Bursztynowa Komnata leży u wybrzeży Ustki? Poszukiwacze skarbów na tropie Bursztynowej Komnaty Na dnie oceanów i mórz na całym świecie leżą dziesiątki zatopionych statków. Te, które zainteresowały polskich badaczy to stary obiekt przypominający barkę oraz wrak, który przed laty najprawdopodobniej był jednostką Karlsruhe. Jak na razie jego nazwa nie została jeszcze rozczytana. Wiadomo jednak, co się na nim znajduje. Jan Młotkowski, zastępca dyrektora Urzędu Morskiego do spraw oznakowania nawigacyjnego, mówi o rozrzuconym wokół ładunku, szczątkach i skrzyniach. Ich zawartość częściowo nadal jest jednak owiana tajemnicą. – Z tych, które do tej pory zostały zinwentaryzowane, wiemy, że tam są narzędzia, pozostałości dokumentacji. Natomiast dalsze prace będą kontynuowane w czerwcu – dodaje. Czy Bursztynowa Komnata leży u wybrzeży Ustki? Tomasz Stachura, który przewodniczy zespołowi nurków Baltictech, po przeanalizowaniu źródeł historycznych, sugeruje że na pokładzie Karslruhe mogła znajdować się zaginiona wiele lat temu Bursztynowa Komnata. Statek zatonął 13 kwietnia 1945 r. w czasie nalotów radzickich sił powietrznych. Parowiec zamykał konwój opuszczający oblężony przez Sowietów Królewiec. Urząd Morski w Gdyni studzi jednak entuzjazm Stachury. – Nie potwierdzono zalegania na dnie wraków dwóch samolotów Douglas A-20 (lub ich fragmentów), które według informacji historycznych, pozyskanych przez płetwonurków, zostały zestrzelone również 13 kwietnia 1945 r. podczas dwóch radzieckich ataków powietrznych na konwój niemieckich jednostek płynących w kierunku zachodnim – informują pracownicy instytucji. fot. Baltictech Marcin Westphal, zastępca dyrektora Narodowego Muzeum Morskiego w Gdańsku, dodaje z kolei, że jeśli ewentualny wrak Karlsruhe zostanie uznany za grób wojenny, to nie będzie można wyławiać z niego żadnych znalezionych przedmiotów. Poszukiwacze skarbów na tropie Bursztynowej Komnaty Czym była, a może nadal jest, Bursztynowa Komnata? To wykonany z bursztynów wystrój gabinetu skradziony przez Niemców z Carskiego Sioła w 1941 r. Od czasu jej zaginięcia badacze z Polski, Niemiec oraz Rosji co jakiś czas podejmują się poszukiwań. Jak dotąd bezskutecznie. W czerwcu grupa badaczy ponownie zanurkuje w Bałtyku, aby zbadać wrak i jego ładunek. Być może wtedy poznamy odpowiedzi na nurtujące pytania.
Etyczny spór wśród paleontologów o ”krwawe bursztyny” z Birmy
Niczym diamenty wydobywane z kopalni w ogarniętych konfliktami państw Afryki, pochodzące z Birmy bursztyny z inkluzjami roślin i zwierząt stały się elementem etycznego sporu. Stało się to po tym, gdy jedno z większych międzynarodowych stowarzyszeń skupiających paleontologów wystosowało apel do swojego środowiska, by w pracy naukowej nie posługiwać się ”krwawymi bursztynami” z kopalni w birmańskim stanie Kaczin. Od lat wojska rządowe krwawo walczą tam z miejscową partyzantką o kontrolę nad zasobami bursztynu. Paleontolodzy kłócą się o ”krwawe bursztyny” z Birmy
Society of Vertebrate Paleontology (stowarzyszenie paleontologii kręgowców) skierowało w kwietniu otwarty list m.in. do 300 czasopism naukowych, by powstrzymały się przed publikacją prac bazujących na badaniach bursztynowych ”skamielin” wydobytych w Birmie po czerwcu 2017 roku. Wówczas Siły Zbrojne Mjanmy (Tatmadaw), przejęły kontrolę nad wydobyciem we wspomnianym stanie Kaczin. View oEmbed on the source website Miejsce to od ponad wieku znane jest z płytko zakopanego bursztynu o głęboko czerwonej barwie, nazywanych nawet w sąsiednich Chinach (gdzie nielegalnie się je przemyca) ”krwawymi bursztynami”. W tym przypadku, twierdzi organizacja SVP, chińska nazwa oddaje dobrze dramatyczne tło pozyskiwania tego ważnego dla paleontologów źródła informacji o historii Ziemi. Na całym świecie można znaleźć rośliny, owady czy fragmenty zwierząt złapanych w pułapkę z żywicy. Jednak do rzadkości należą bursztynowe sarkofagi dla organizmów uwięzionych przed 100 mln lat, czy generalnie przed wyginięciem dinozaurów. Akurat kopalnie w Birmie są miejscem, gdzie o nie relatywnie łatwo. Choć ceną często jest życie ludzkie. Problem w tym, że na wyłącznej sprzedaży tego surowca zarabiać chciały władze centralne. Wysłane tam oddziały Tatmadaw od lat walczą z Armią Niepodległego Kaczin (ShangLawt Hpyen), zbrojnego ramienia organizacji KIO skupiającej wszystkie plemiona grupy etnicznej Kaczinów. Według dokumentów ONZ z 2018 roku przejmujący kontrolę nad stanem, żołnierze Tatmadaw regularnie dopuszczali się tortur, porwań, gwałtów i przemocy seksualnej na miejscowej ludności. Świadkowie tych zajść i ofiary wyjaśniali, że te działania miały pozwolić na zapanowanie nad lokalnym przemysłem wydobywczym i złożami bursztynu. - Mamy dowody na naruszanie praw człowieka bezpośrednio powiązane z pozyskiwaniem bursztynu. Jako paleontolodzy, ale też jako zwykli ludzie, musimy myśleć o etycznych konsekwencjach tego, co robimy – stwierdziła prof. Emily Rayfield, wykładająca na Wydziale Nauk o Ziemi Uniwersytetu w Bristolu oraz szefowa SVP. View oEmbed on the source website Do wezwania stowarzyszenia odnieśli się zarówno wydawcy, inne organizacje naukowe oraz poszczególni badacze zajmujący się badaniem skamielin. Jednym z nich jest emerytowany profesor i paleobiolog z uniwersytetu stanowego w Oregonie, George Poinar. Uważa, że embargo na bursztyn z Birmy niesie za sobą wymierne szkody dla powiększania naszej wiedzy o historii Ziemi. Szczególnie, że utwardzona na dnie mórz i oceanów żywica stanowi unikalne okno przez które można obserwować życie na Ziemi w czasach, gdy żyły na niej dinozaury. View oEmbed on the source website Poinar wie co mówi, bo to jego odkrycie z 1982 roku pokazało, że żywica więżąc żywy organizm zachowuje w niezmienionej postaci także jego międzykomórkową strukturę. Badania, które prowadził na bursztynach zainspirowały Michaela Crichtona do napisania w 1990 roku powieści ”Park Jurajski” i otwarcia wrót dla serii filmów fabularnych i animowanych. Poinar nie podważa faktu, że birmańskie wojsko popełniało przestępstwa względem ludności etnicznej stanu Kiczan. Zwraca on jednak uwagę na brak bezpośredniego dowodu, że ”pieniądze ze sprzedaży birmańskich bursztynów używane w owych aktach przemocy”. Wątpliwości i obawy naukowca z Oregonu podzielają też paleoentomolodzy. To grupa badaczy najczęściej posługująca się w swojej pracy organizmami zastygłymi w żywicy. Ciężko o skamielinę owada, a bursztyn z komarem czy ważką uwięzioną w żywicy sprzed 100 mln lat da się kupić na przygranicznym targu w chińskim mieście Tengchong nawet za równowartość kilkuset złotych. W czerwcu tego roku na łamach czasopisma “Paleoentomologia” kierownictwo Międzynarodowego Stowarzyszenia Paleoentomologicznego (IPS), w tym para polskich naukowców, określiła akcję SVP jako kontr-produktywną. - Bojkot handlu, zakupów muzealnych czy naukowych publikacji nie pomoże ludności Mjanmy w wydobyciu się z ich trudnej sytuacji. W zamian napędzi nielegalny handel, doprowadzi do utraty materiałów badawczych i informacji naukowych przy jednoczesnym powiększaniu się prywatnych kolekcji [bursztynu], co niesie za sobą negatywne skutki zarówno dla Mjanmy, jak i reszty świata – stwierdzili m.in. dr. hab. Agnieszka Soszyńska-Maj, polska entomolog, adiunkt Instytutu Ekologii i Ochrony Środowiska Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego a także dr hab. Jacek Szwedo, prezes IPS i Kierownik Pracowni Entomologii Ewolucyjnej i Muzeum Inkluzji w Bursztynie Uniwersytetu Gdańskiego. Podobne odczucia ma 55 sygnatariuszy listu z Niemiec, Polski, Rosji czy Hiszpanii opublikowanego w sierpniu niemieckim czasopiśmie ”Paläontologische Zeitschrift”. W blokowaniu prac na bursztynach z Birmy widzą źródło szczególnego ryzyka dla osób na początku swojej naukowej kariery; podobnie jak koledzy z Polski, nie wieżą by takie bojkotowanie przyniosło pozytywne skutki dla mniejszości etnicznych Mjanmy. – Nauka służy zdobywaniu wiedzy o rodzaju ludzkim. Pozbawiając się możliwości pracy nad birmańskim bursztynem pozbawiamy się możliwości poznania historii życia na Ziemi – napisano w liście. Z drugiej strony są naukowcy w pełni zgadzający się z propozycjami SVP. – Nie ma żadnego powodu, by skamielina, niezależnie od tego jak ważna, miała wartość większą niż ludzkie życie – napisał w liście do CNN Alessandro Chiarenza, paleontolog z University College London. View oEmbed on the source website Phil Barden z New Jersey Institute of Technology, autor naukowej publikacji stworzonej w oparciu o birmański bursztyn z mrówką w środku (pozyskany przed 2017 rokiem) zapewnił, że jego laboratorium przestrzegać będzie rygorystycznie kwestii dat i pochodzenia próbek. – SVP napisało ten list mając dobre intencje i sądzę, że w naszej pracy też powinny obowiązywać standardy zapobiegające badaniom wspierającym, nawet pośrednio, nieetyczne zachowania – stwierdził. Niektóre czasopisma, jak redakcja wydawanego w Polsce od 1956 roku przez Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN ”Acta Paleontologica Polonica”, jednoznacznie zgodziły się przestrzegać zaleceń członków Society of Vertebrate Paleontology dotyczących bursztynów pozyskanych po 2017 roku. Inne, jak magazyn ”Nature” odmówiły całkowitego zakazu. To drugie wydawnictwo, słynące ze szczególnie prestiżowych publikacji naukowych w komentarzu dla CNN potwierdziło, że ”sprzeciwia się przemocy i prześladowaniu ludzi na Ziemi, pozwalając swoim autorom na publikowanie jedynie prac badawczych poddanych rygorystycznej ocenie merytorycznej i spełniającej najwyższe standardy etyczne”.
Na początku nikt nie spodziewał się, że będzie to taka sensacja. Salamandra w bursztynie
Ponad 20 mln lat temu życie dopiero co urodzonej salamandry długości niecałych 2 cm zakończyło się tragicznie. Bursztyn zatrzymał tę historię jakby robił zdjęcie.
Głodny drapieżnik – być może pająk, ptak lub wąż – odgryzł jej przednią nogę, zostawiając dyndający kawałek. I choć salamandrze udało się uciec prześladowcy, to zaraz wpadła w żywicę. I tak oto mały płaz przetrwał w bursztynie. George Poinar Jr., biolog z Uniwersytetu Stanowego w Oregonie, który specjalizuje się w zagadnieniach związanych z bursztynem, twierdzi, że gdy kilka lat temu w Republice Dominikany ten okaz wpadł mu w ręce, nie zdawał sobie sprawy, jakiej wagi jest to znalezisko. Dopiero niedawno uświadomił sobie, co jest w środku. Salamandra! To pierwszy przypadek znalezienia tego płaza w bursztynie. Do tego jest to jedyny znany okaz tej salamandry. Na podstawie widocznych cech fizycznych, takich jak przednie i tylne łapy z błoną pławną, uznano ją za nowy gatunek. – Ten przypadek doskonale pokazuje, jak wiele nieznanych nam stworzeń istniało miliony lat temu – komentuje Poinar. Tekst: A.R. Williams
Ten bursztyn zatrzymał w swoim wnętrzu skrzydła dinozaura! Praprzodek ptaków
Dwa malutkie skrzydełka zatopione w bursztynie pokazują, że upierzenie (warstwy, wzory, kolory i układ piór) dzisiejszych ptaków istniało już u niektórych przodków prawie sto milionów lat temu. Kość, tkanka i pióra dowodzą, że liczące prawie 100 milionów lat skrzydła są wyjątkowo podobne do tych, które mają dzisiejsze ptaki.
Badania skrzydeł zostały opublikowane 28 czerwca 2016 w czasopiśmie Nature Communications i częściowo sfinansowała je Rada Ekspedycyjna Towarzystwa National Geographic. Z artykułu wynika, że skrzydła prawdopodobnie należały do enantiornitów – grupy ptasich dinozaurów, które wyginęły pod koniec okresu kredowego. „Niesamowicie super” Choć od lat 90. XX wieku powszechnie przyjmuje się, że prawie wszystkie dinozaury miały pióra, nasza wiedza o prehistorycznym upierzeniu do tej pory pochodziła ze odcisków piór w zwęglonych skamielinach i indywidualnych piór znalezionych w zastygłej żywicy. Jednak choć odciski piór w skamielinach mogą sugerować pewien układ, z reguły brakuje im bardzo drobnych detali i rzadko kiedy zachowują informacje o kolorze, a pojedyncze pióra nie mogą być skojarzone ze zwierzęciem, od którego pochodziły. Dwie nowe próbki, ważące jedynie 1,6 i 8,51 gramów, zawierają jednak strukturę kostną, pióra i tkankę miękką. To pierwsze próbki upierzenia z kredy, które zawierają coś więcej niż tylko osobne, pojedyncze pióra – twierdzi współautor badania Lida Xin z China University of Geosciences. - Największy problem z jakim się zmagamy w przypadku piór znalezionych w bursztynie to fakt, że zazwyczaj badamy małe fragmenty lub pojedyncze pióra i nigdy tak do końca nie wiemy, do kogo należały - tłumaczy współautor badania Ryan McKellar, kustosz w kanadyjskim Royal Saskatchewan Museum zajmujący się paleontologią bezkręgowców. – Takich materiałów nigdy nie dostajemy. To jest niewyobrażalnie super – twierdzi. Znajome pióra Badania rentgenowskie mikrotomografem wykazały, że obie próbki, ze względu na rozmiar kości i etap rozwoju, należały do młodych osobników. Podobieństwa w strukturze kostnej i w proporcjach, a także w cechach upierzenia sugerują, że próbki należały też do tego samego gatunku. Obie próbki zawierają skórę, mięśnie, pazury i pióra, a także pozostałości po niesymetrycznych piórach sterówkach pierwszego rzędu, piórach drugiego rzędu i pokrywach. Ich układ i mikrostruktura są zbliżone do współczesnych ptaków. Choć gołym okiem pióra wyglądają jakby były czarne, analiza mikroskopowa pozwoliła określić, że sterówki były głównie koloru ciemnobrązowego, a pokrywy występowały w kolorach od nieznacznie jaśniejszego brązu po srebrny i biały. Obfitujące w skamieliny źródło w niestabilnym regionie Większość skamielin zatopionych w birmańskim bursztynie pochodzi z kopalni w Dolinie Hukawng w stanie Kachin, na północy Birmy. Dolina jest obecnie kontrolowana przez Armię Wyzwolenia Kachinu, która od ponad 50 lat z przerwami znajduje się w konflikcie ze stanem. Ze względu na konflikt, wydobywanie i sprzedawanie birmańskiego bursztynu jest w dużej mierze nieuregulowane pod względem prawnym, a większość materiału sprzedaje się chińskim konsumentom, którzy używają go przy produkcji biżuterii i rzeźb dekoracyjnych. Xing i jego zespół badaczy znaleźli skamieniałe próbki skrzydeł na dobrze znanym targu bursztynów w Myitkyina, stolicy stanu Kachin. Dla naukowców atrakcyjność birmańskiego bursztynu tkwi w fakcie, że prawdopodobnie zawiera on największy wybór zwierzęcych i roślinnych pozostałości z okresu kreteńskiego – tłumaczy David Grimaldi, kustosz w amerykańskim Muzeum Historii Naturalnej zajmujący się zoologią bezkręgowców. - Około 70 procent birmańskiego bursztynu jest pusta, ale pozostałe 30 procent zawiera fenomenalną różnorodność biologiczną – twierdzi Garibaldi. – Nigdy bym nie pomyślał, że może chodzi o taki poziom różnorodności. Tekst: Kristin Romey Źródło: National Geographic News, pełna wersja artykułu znajduje się tutaj.
Ma zęby w ksztalcie rogów i jest pająkiem. Mało? Żył w czasach dinozaurów
W erze dinozaurów dwa pająki wpadły do kałuży z żywicy drzewa. Po milionach lat tkwienia w żywicy, dobrze zachowana para została zidentyfikowana jako członkowie nowego gatunku pajęczaków.
Szacuje się, że te prastare pająki liczą sobie mniej więcej 99 milionów lat. Mają niezwykle długie wypustki, które rozciągają się od górnej skorupy albo pancerza, oraz zęby w kształcie rogu. Ten wymarły już pająk, znaleziony w kawałku bursztynu, został dodany do rodziny Tetrablemmidae, do której należy cała gama malutkich, mocno uzbrojonych pająków mieszkających w regionach tropikalnych lub subtropikalnych, głównie na półkuli południowej. Naukowcy nazwali ten gatunek Electroblemma bifida – nazwa częściowo odnosi się do charakterystycznej podwójnie rozdzielonej końcówki na końcu pancerza. - To wyjątkowo dziwna forma tej rodziny opancerzonych pająków – twierdzi Paul Selden, paleontolog bezkręgowców na Uniwersytecie Kansas, którego zespół opisał ten nowy gatunek w artykule opublikowanym online w czerwcowym wydaniu czasopisma Cretaceous research. Wysoko osadzone oczy? Pomimo iż pancerz ochronny jest relatywnie powszechny wśród żyjących członków tej samej rodziny – twierdzi Selden – jego rozmiar u tego gatunku jest wyjątkowo duży, nawet porównując do dzisiejszych standardów. Choć wystająca część pancerza rozrasta się na końcu i ma cztery boki, Selden wierzy, że na niej osadzone były oczy pająka, choć nie widać tego w badanym okazie. Erin Saupe, paleobiolog na Uniwersytecie Yale nie był zaangażowany w badania, ale zgadza się z tą oceną i dodaje, że współczesny członek rodziny Tetrablemmidae ma oczy usadowione w podobnym miejscu. Z kolei zęby w przekonaniu Seldena są cechą seksualną, która umożliwia samcom i samicom tego gatunku wzajemne rozpoznawanie się. Choć inne samce należące do tej samej rodziny również posiadają zęby w kształcie rogu, nowy gatunek wyróżnia się odnogami na końcach. Zęby mogą być też używane do obrony i polowań. Polowanie na skamieliny Nowo odkryte gatunki są zatopione w birmańskim bursztynie, pochodzącym z Doliny Hukawng w północnej Birmie. Ten bursztyn jest stosowany od ponad 2000 lat w rzeźbiarstwie i innych sztukach – informuje Ryan McKellar, kustosz paleontologii bezkręgowców w Royal Saskatchewan Museum. Przez ostatnie 20 lat kopalnie w Dolinie Hukawng stały się największym źródłem skamielin insektów i pajęczaków z okresu kredy, do dzisiaj wydobyto prawie 10 ton materiału. Selden wszedł w posiadanie nowego okazu pająka dzięki współautorowi badania Weiwei Zhangowi, który jest kolekcjonerem birmańskiego bursztynu. Okazy obecnie znajdują się na Capital Normal University w Pekinie, ale ostatecznie zostaną przekazane do Three Gorges Entomological Museum w chińskim Chongqing. Okazy znalezione w birmańskim bursztynie pomagają w zrozumieniu zróżnicowania biologicznego, roślinności i klimatu w późnym okresie kredy. - Skamieliny są oknem do przeszłości i pozwalają zrozumieć czas i sposób dywersyfikacji życia na Ziemi – podsumowuje Saupe w e-mailu. – Poprzez studiowanie skamielin możemy sobie wyobrazić, skąd pewne grupy pochodzą i jak zmieniały się na przestrzeni czasu. Przykładowo naukowcy wiedzą, że dzisiejsze opancerzone pająki chronią się przed osami, które na nie polują – wyjaśnia Selden. Jeśli takie osy znajdziemy w bursztynie birmańskim – dodaje – będziemy mieć dowód, że podobne stosunki między drapieżnikiem i ofiarą panowały już sto milionów lat temu. Tekst: Aaron Sidder Źródło: National Geographic News Pomóżmy mieszkańcom Nepalu odzyskać normalne życie po trzęsieniu ziemi. Rok temu kataklizm zniszczył ten kraj, UNICEF zorganizował akcję pomocy dla Nepalczyków, w którą włączył się Robert Lewandowski! Dołączcie i wy! View oEmbed on the source website
Zabójcze prehistoryczne kwiaty. Krewniacy ziemniaka, tytoniu i kawy
Prehistoryczne kwiaty były piękne, ale prawdopodobnie część z nich była trująca – dowodzą naukowcy na łamach pisma „Nature Plants”.
W kawałku bursztynu sprzed 20-30 mln lat odkryto znakomicie zachowane dwa fragmenty kwiatów, należących do kladu astrowych. Do tej licznej grupy systematycznej zalicza się dziś tak różne rośliny, jak ziemniaka, tytoń, petunię czy kawę. Co ciekawe, odkryte okazy sprzed milionów lat należą do rodzaju Strychnos, z którego wywodzą się rośliny trujące, zawierające w sobie takie trucizny, jak strychnina czy kurara. Jak tłumaczy George Poinar Jr. z Oregon State University (USA), okazy są piękne, doskonale zachowane, pochodzą z tropikalnych, parnych lasów Dominikany. „Tego rodzaju okazy dają nam wgląd w ekologię środowiska odległych czasów” - dodaje. Astrowe zalicza się do najważniejszych i najbardziej zróżnicowanych roślin okrytonasiennych na Ziemi. Wyodrębnia się w ich przypadku 10 rzędów, 98 rodzin i ok. 80 tys. gatunków. Reprezentują blisko jedną trzecią wszystkich roślin okrytonasiennych. Okazuje się teraz, że jeden z rodzajów, należący do astrowych, najstarszy tak doskonale zachowany okaz, reprezentował odnogę trującą. Istniała ona na miliony lat przed pojawieniem się człowieka. „Niemal wszystkie gatunki należące do rodzaju Strychnos są toksyczne. Każdy zawiera swój własny alkaloid o różnych działaniach. Niektóre są bardziej, inne mniej toksyczne” - wyjaśnia Poinar. Obecnie znanych jest ok. 200 gatunków należących do tego rodzaju systematycznego. Część z nich wykorzystuje się jako trucizny, np. strychninę czy kurarę, a w bardzo małych stężeniach również w medycynie. Źródło: PAP
Bursztyn to nasza duma narodowa. Przez lata istniał w naszej świadomości, a mimo to gdzieś po drodze o nim zapomnieliśmy. Słusznie? Nie, bo właśnie jesteśmy świadkami jego wielkiego powrotu!
Czołowi polscy projektanci biżuterii tworzą niepowtarzalne i ultra-nowoczesne wyroby z tego niezwykłego kamienia, a salony odnowy biologicznej prześcigają się w oferowanych zabiegach odżywczych na bazie bursztynowego ekstraktu. Zaskoczeni? Na pewno. Poznajcie zatem bursztyn na nowo… Na świecie istnieje ponad 60 gatunków bursztynu. Obok pięknego bursztynu bałtyckiego istnieje również bursztyn japoński, meksykański czy dominikański. Jednak to bursztyn znad Bałtyku ma największe złoża i charakteryzuje się bogactwem inkluzji. Na tle zagranicznych odmian wyróżnia go również paleta kolorów, w jakich występuje w Polsce – od najbardziej znanego żółto-złotego przez zielony, biały, brązowy, aż po czerwony. Zabarwienie ma ścisły związek z zawartością składników mineralnych i wielkością uwięzionych w nim pęcherzyków powietrza. Jednocześnie polskie złoża bursztynu były przez lata mocno eksploatowane. To dlatego obecnie zaczyna go brakować, co sprawia, że bursztyn powoli staje się co najmniej tak cenny, jak złoto. Jak wydobywa się bursztyn? Są różne metody wydobywania bursztynu, ale najbardziej ceniony jest bursztyn poławiany metodą tradycyjną. W ten sposób można znaleźć wyjątkowe okazy, o czym przekonał się jeden z najsłynniejszych polskich poławiaczy – pan Sylwester Malucha, który wyłowił bryłę bursztynu ważącą blisko 1kg. Możemy ją dziś podziwiać w Muzeum Bursztynu w Gdańsku. Metoda, którą pan Sylwester wydobywa bursztyn jest jednak bardzo pracochłonna, wymaga intuicji, wyczucia i dużej cierpliwości. – Przede wszystkim czekamy na odpowiedni sztorm. Najlepiej żeby wiał wiatr północny lub północno-wschodni, o sile 7-8 w skali Beauforta. Wiać musi co najmniej dwie doby. Na morze wychodzimy dopiero jak wiatr ucichnie. (…) Czasem dzieje się to nad ranem, czasem w środku nocy, ale zawsze musimy oczekiwać w gotowości – opowiada pan Sylwester. Ubrani w długie gumowe spodnie poławiacze zbierają kaszorkiem (specjalną siecią zamocowaną na obręczy) morskie osady, by już na brzegu wraz z rodziną i znajomymi przeszukać tzw. „śmieci” w poszukiwaniu cennego kruszcu. Morze podczas sztormu jest dzikie i nieubłagane, dlatego praca poławiacza nie należy do najłatwiejszych. Gdy deszcz lub śnieg uniemożliwiają szukanie bursztynu, poławiacze chowają się za wydmę i czekają. Wyłowienie bursztynu wymaga nie tylko cierpliwości, doświadczenia, ale też sporej dawki szczęścia. I choć poławianie wydaje się bardzo niebezpieczne i ryzykowne, to doświadczony poławiacz nas uspokaja – Głęboko do morza się nie wchodzi, maksymalnie do kolan, ewentualnie odrobinę powyżej kolan. Na takiej głębokości można znaleźć najwięcej i najładniejsze okazy. Niektórym może się to wydawać mało fascynującym zajęciem, ale to trzeba przeżyć samemu, jak twierdzi pan Sylwester. - Po sztormie morze jest wzburzone i na brzeg wyrzuca patyki, w których są nie tylko muszle, ale i bursztyny. W tych czarnych patykach widać czerwone, żółte i wszystkie inne kolory bursztynów. To jest piękny widok! To jest właśnie to – wyrwać morzu skarb! – podsumowuje pan Sylwester zapytany o to, co go najbardziej fascynuje w tym zajęciu. Bursztyn artystyczną inspiracją Bursztynowy pył, wybrany z osadów wyrzuconych na brzeg, wykorzystywany jest do bursztynowych nalewek, natomiast większe okazy trafiają w ręce doświadczonych jubilerów. Całe Pomorze słynie z oryginalnych wyrobów biżuteryjnych z wykorzystaniem bursztynu. Największy zakład produkujący bursztynową biżuterię, Manufaktura S&A znajduje się w Gdyni. W naszyjnikach, bransoletkach i pierścionkach bursztyn łączony jest z innymi półszlachetnymi i szlachetnymi minerałami, nawet z diamentami. Całość natomiast oprawiana jest już nie tylko w srebro, ale też w złoto, drewno i skórę. Efektem pracy pomorskich artystów jest ekskluzywna i niezwykła biżuteria, regularnie nagradzana na krajowych i zagranicznych konkursach i wystawach. Na pytanie, skąd się bierze inspiracja i motywacja współczesnych artystów sztuki jubilerskiej, którzy tworzą te bursztynowe cuda, odpowiada Wojciech Kalandyk, założyciel i projektant Art7, zwycięzca wielu prestiżowych konkursów branżowych. - Jeżeli człowiek poszukuje, jest kreatywny i chce coś osiągnąć, to zawsze rozgląda się za czymś nowym. Faktem jest, że nieustannie poszukuję nowej formy. W związku z tym nie mogę i nie opieram się na rzeczach, które są ogólnodostępne, jak kamienie szlifowane prosto z Indii, czy brylanty. One są piękne, ale cały czas takie same. Naśladując innych twórców, biżuterii się nie tworzy, tylko odtwarza (…) Inspiruję się różnymi rzeczami – od architektury, przez przyrodę, piękno kobiet, światło… Jeżeli człowiek chce coś zobaczyć, to wszystko go zainspiruje – wyjaśnia. Bursztynowa Piąta Aleja Spacerując gdańskimi ulicami: Mariacką, Długą i Długim Pobrzeżem możemy odwiedzić wspomniane galerie i warsztaty bursztyniarskie. Nie bez powodu ten ciąg ulic nazwany został Bursztynową Piątą Aleją. Artyści–rzemieślnicy często szlifują i obrabiają bursztyn na oczach odwiedzających, tworząc niezwykłą biżuterię, która wyznacza światowe trendy jubilerskie. W Gdańsku odbywają się także największe międzynarodowe targi bursztyniarskie - Amberif i Ambermart. Na targi przyjeżdżają goście z całego świata, a przede wszystkim liczne delegacje z Chin. W Chinach bowiem bursztyn ma szczególne znaczenie. Kupowany jest nie tylko ze względu na swoje estetyczne walory i pewną lokatę kapitału. Jest tam powszechnie uznawany za kamień o silnych leczniczych właściwościach, a także ma duże znaczenie symboliczne - jest czwartym atrybutem Buddy. Gwiazdy noszą bursztyn Bursztyn jest pięknym kamieniem, z którego wytwarzana jest nowoczesna, designerska biżuteria. Polska biżuteria z bursztynem cieszy się popularnością już nie tylko na Dalekim Wschodzie, ale także wśród zachodnich gwiazd. Bursztynową bransoletkę nosi Jennifer Lopez i Michelle Obama. Natomiast Sharone Stone otrzymała naszyjnik zaprojektowany przez Annę Orską, zapowiedziała, że wystąpi w nim na najbliższym Festiwalu Filmowym w Cannes. Nic dziwnego, bursztyn pasuje do każdego typu urody, a jego złote refleksy podkreślają urodę właścicielki. W zależności od połączenia z innymi materiałami z bursztynu może powstać biżuteria w różnej stylistyce - od romantycznej, poprzez etno i boho, aż do współczesnego minimalizmu. Zapomnijmy o jednakowych sznurach bursztynu wiszących na kupieckich straganach przy nadmorskich deptakach. Bursztyn jest różnorodny i inspirujący. Najlepiej podążać jego śladami na Pomorzu. To tu wielowiekowa tradycja przenika się z nowoczesnością i najbardziej aktualnymi trendami ze świata wzornictwa, mody, technologii. To tu znajdziemy ludzi z pasją, dla których ten piękny kamień jest niekończącą się inspiracją. Pomocne adresy: Sylwester Malucha – Gdański Poławiacz Bursztynów z Wyspy Sobieszewskiej - www.polowbursztynu.pl Manufaktura Bursztynu S&A - www.s-a.pl/manufaktura_bursztynu.html Art7 - www.art7.com.pl Targi Amberif – www.amberif.amberexpo.pl Targi Ambermart – www.ambermart.amberexpo.pl Pomorskie.travel – www.pomorskie.travel
Grecy nazywali go elektronem, gdyż po potarciu przyciągał drobiny innych substancji, natomiast Rzymianie glaesum, czyli żywicą.
Owa tajemnicza żywica, której nadawano moc leczniczą i magiczną, była towarem najbardziej pożądanym przez rzymskich cezarów, możnowładców , uczonych, a więc tym samym i kupców, których nęciła możliwość znakomitego zarobku. Kopalina ta występowała obficie na południowych brzegach Bałtyku, ale nad Morzem Śródziemnym znana była już w epoce neolitu, docierając tam w wyniku handlu pośredniego, przekazywana sobie przez wielu lokalnych kupców tzw. metodą łańcuszkową. Prawdziwy handlowy szlak bursztynowy ukształtował się w Europie Środkowej w okresie wpływów celtyckich, czyli między IV a I w. p.n.e. Wiódł z Rzymu aż do ujścia Wisły i Półwyspu Sambijskiego. O rozmachu handlu tym towarem świadczył, odkryty na początku XX w. na Partynicach (obecnie dzielnica Wrocławia) magazyn, zawierający ponad trzy tony bursztynu zapakowanego w worki i gotowego do transportu. Zysk był też z tego handlu duży, o czym może świadczyć fakt, że ludność żyjąca przy szlaku, dbała o jego bezpieczeństwo, a nawet sama zapewniała transport przez swoje terytorium. Największe profity osiągali naczelnicy plemion i właśnie w grobowcach plemiennej starszyzny znajdujemy luksusowe wyroby rzymskich rzemieślników. Odkryto je np. we Wrocławiu Zakrzowie czy Łęgu Piekarskim. Bursztyn sprowadzano do Rzymu w ogromnych ilościach, o czym świadczą m.in. zapiski historyka Pliniusza, który, relacjonując przebieg igrzysk gladiatorskich za czasów Nerona, pisał:” nawet siatka służąca do powstrzymywania zwierząt i osłaniania podium miała w każdym węzełku bursztyn”. Tekst: Agnieszka Budo