Imponująca rekonstrukcja rzymskiej budowli. To efekt prac polsko-bułgarskiej misji
Amfory pełne wina, zboże i inne produkty spożywcze przechowywano w budowli, którą odkryła polsko-bułgarska misja archeologiczna. Badacze stworzyli jej wizualną rekonstrukcję. Gmach był imponujący.
Novae, ważne rzymskie i bizantyjskie centrum wojskowe, znajdowało się niedaleko dzisiejszego miasta Swisztow w północnej Bułgarii. Od I wieku n.e. aż do połowy V wieku, stacjonował tam I Legion Italski, jednostka składająca się wyłącznie z mieszkańców Italii. Jej zadaniem była obrona granicy Cesarstwa Rzymskiego. Szeroko zakrojone badania Novae W Novae działa kilka misji z polskim udziałem. Teraz sezon badań podsumowała Międzynarodowa Interdyscyplinarna Ekspedycja Archeologiczna UAM w Poznaniu pod kierunkiem prof. Eleny Kleniny. Badacze kontynuowali wykopaliska w obrębie arsenału (łac. armamentarium) należącego do rzymskiego legionu I Italskiego. Jak mówi prof. Klenina, odkryty w Novae rzymski arsenał jest unikatową, monumentalną budowlą, ponieważ jest to pierwsza tego typu konstrukcja z rzymskiego obozu legionowego, która zachowała się w tak dobrym stanie i została zbadana. Wcześniej wiedza o rzymskich zbrojowniach pochodziła wyłącznie z historycznych źródeł pisanych. Okazało się, że zbrojownia powstała w II wieku n.e., została przebudowana w kolejnych stuleciach i zmieniono jej przeznaczenie. To wszystko udało się „wyczytać” archeologom w czasie ostatnich wykopalisk. Co zbudowano w jej miejscu? Machiny oblężnicze zamieniły się w amfory z winem – Najważniejszym odkryciem sezonu 2025 jest potwierdzenie, że w późnej starożytności budynek został przekształcony w rozległe horreum, czyli magazyn prowiantowy, w którym przechowywano annona militaris – zaopatrzenie dla legionistów – przekazała National Geographic Polska prof. Elena Klenina. W tamtych czasach zbrojownię przeniesiono pod same mury obozu legionowego. Monumentalne prostokątne kamienne filary, dzielące niegdyś arsenał na trzy części, wykorzystano jako zewnętrzne ściany późnoantycznego horreum. Przejścia między tymi monumentalnymi filarami zarówno od północnej jak i południowej strony budynku byłego arsenału, zostały starannie zamurowane. Powierzchnia magazynu żywnościowego wynosiła 1840 m kw. – czyli dwa razy mniej niż zbrojowni. Konstrukcja została wzniesiona w czasach cesarza Walensa (364–372 r.), a następnie kilkakrotnie przebudowywana, m.in. za panowania Marcjana w połowie V w. oraz Justyniana Wielkiego w VI w. O tym, że faktycznie był to magazyn na żywność świadczą znaleziska fragmentów amfor na wino, pithoi (wielkich zasobowych naczyń na m.in. zboże) oraz ołowianych pieczęci cesarskich. To wskazuje na przechowywanie w tej budowli różnorodnych produktów – od wina i oliwy po mięso i warzywa. – Pod koniec IV wieku legioniści otrzymywali żołd za swoją służbę w naturze, ponieważ hiperinflacja nie pozwalała państwu płacić armii w formie pieniężnej. W ten sposób w całym imperium, zwłaszcza na granicy, gdzie stacjonowały wojska rzymskie, zaczęto budować magazyny żywnościowe oraz niewielkie zbrojownie lokalizowane wzdłuż murów obronnych. Pod tym względem Novae nie było wyjątkiem – opowiada prof. Klenina. Interdyscyplinarność i współpraca międzynarodowa Od lat 70. XX wieku badania UAM w Novae mają charakter interdyscyplinarny. W ekspedycji uczestniczą nie tylko archeolodzy, lecz także historycy, archeozoolodzy, chemicy, fizycy czy geolodzy. Niezmiennie istotną rolę odgrywa współpraca z architektami Politechniki Wrocławskiej. Rekonstrukcje i wizualizacje horreum wykonał inż. arch. Michał Wiśniewski przy naukowej konsultacji prof. Eleny Kleniny. Rekonstrukcje pokazują budowlę magazynu z okresu 364–376 n.e. Misja nieustannie dba też o dobrostan zabytków i prowadzi prace konserwatorskie odkrytych artefaktów. Szczególną rolę odgrywa współpraca z Międzyuczelnianym Instytutem Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki ASP w Warszawie. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Złota moneta z czasów cesarza Justyna II. Odkryto ją w bułgarskiej twierdzy
Archeolodzy odnaleźli rzadką monetę z VI wieku. Znajdowała się w starożytnych ruinach twierdzy Tuida w Sliwen w środkowej Bułgarii. Odkrycie rzuca nowe światło na znaczenie tej lokalizacji w czasach bizantyjskich.
Spis treści: Archeolodzy odnaleźli rzadką bizantyjską monetę Niezwykłe odkrycia w twierdzy Tuida Kim był Justyn II? Tuida to starożytna twierdza położona na wzgórzu Hisarlaka w bułgarskim Sliwen. Nie wiadomo dokładnie, kiedy została zbudowana, ale znana była już w czasach rzymskich. Przetrwała najazd Gotów w 378 r. n.e., ale została poważnie zniszczona podczas natarcia Hunów na ten region w V w. W czasach panowania cesarza Anastazjusza I, czyli w latach 491–518 została odbudowana. Jej koniec nastał dopiero pod koniec VI wieku, najprawdopodobniej w wyniku napadu Awarów i Słowian. Archeolodzy odnaleźli rzadką bizantyjską monetę To właśnie w tym miejscu archeolodzy z muzeum w Sliwen podczas najnowszych prac wykopaliskowych odnaleźli rzadką, złotą monetę. Początkowo badacze sądzili, że pochodzi z czasów cesarza Justyniana I Wielkiego, który panował w latach 527–565 n.e., ale po pracach konserwacyjnych i dokładnych analizach naukowcy doszli do wniosku, że została wybita w okresie panowania jego następcy, Justyna II. Na awersie monety widnieje popiersie cesarza, który w lewej dłoni trzyma kulę, a w prawej długie berło. Nad postacią znajduje się także inskrypcją, która głosi: „D N IVSTINVS P P AVG”, co oznacza dokładnie „Dominus Noster Justinus Perpetuus Augustus”, czyli po łacinie „Nasz Pan Justyn, zawsze August”. Z kolei na rewersie znajduje się napis: „Victoria AVGGG OS”. Archeolodzy uważają, że moneta najprawdopodobniej została wybita w Antiochii, tureckim mieście położonym nad rzeką Orontes, ok. 20 km od brzegu Morza Śródziemnego. W czasach antycznych było to jedno z najważniejszych centrów kulturalnych, handlowych, politycznych i religijnych regionu. Badacze podkreślają, że sygnatura OS na rewersie potwierdza, że moneta pochodzi z mennicy właśnie z ego miasta. Niezwykłe odkrycia w twierdzy Tuida – Odkrycie tej niezwykle rzadkiej monety z wizerunkiem Justyna II rzuca nowe światło na badania nad bizantyjską numizmatyką i historią gospodarczą regionu. Znalezisko podkreśla również znaczenie twierdzy Tuida jako ważnego punktu gospodarczego we wczesnym okresie bizantyjskim – napisali w oświaczeniu autorzy odkrycia. Co ciekawe, podczas najnowszych wykopalisk stanowisku archeologicznym odnaleziono już 23 monety z okresu od II do XIII wieku, co sugeruje, że twierdza mogła być wykorzystywana znacznie dłużej, niż dotychczas uważano, bo aż do późnego średniowiecza. Justyn II urodził się w 520 r. n.e. i żył 58 lat. Był cesarzem bizantyjskim panującym w latach 565–578. Urodził się w rodzinie o iliryjskim pochodzeniu, objął tron w trudnym okresie dla Bizancjum, które było wówczas osłabione kosztownymi wojnami i problemami gospodarczymi po rządach Justyniana I Wielkiego. W czasie swoich rządów władca próbował utrzymać ogromne terytorium cesarstwa. Kim był Justyn II? Justyn II początkowo odrzucił politykę płacenia danin sąsiednim ludom, co doprowadziło do wznowienia konfliktów z Persją Sasanidów. Wojna z Persją, która zaczęła się w 572 roku była katastrofalna dla cesarstwa bizantyjskiego. Persowie zdobyli ważne twierdze, takie jak Dara, co osłabiło wschodnie granice państwa. Na zachodzie z kolei cesarz zmagał się z najazdami Longobardów w Italii, co znacznie osłabiło finanse imperium. Cesarz miał bardzo ambitne plany, aby jego rządy prowadziły do dobrych reform i dobrobytu, ale podczas swojego panowania wielokrotnie podejmował błędne decyzje, które prowadziły do problemów wewnętrznych, również rozgrywek politycznych na jego własnym dworze. Po klęskach na froncie syryjskim u Justyna II rozwinęły się objawy choroby. Kronikarze opisywali, że cesarz narzekał na osłabienie mięśni, bóle kończyn i układu moczowego. Rozwinęły się także objawy choroby psychicznej. Miał słyszeć różne głosy, a także widzieć złe duchy, co wywoływało u niego ataki agresji. Opisy tych objawów sugerują dziś schizofrenię. Ze względu na swoje problemy zdrowotne Justyn zmuszony został przez swą żonę do wyznaczenia następcy, który pomógłby mu w sprawowaniu rządów. Nie wybrał jednak żadnego z krewnych, lecz generała Tyberiusza, prawą rękę Justyniana I Wielkiego. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Sofia – co warto zobaczyć w stolicy Bułgarii? Przewodnik po atrakcjach
Sofia to miasto, które łączy w sobie historię, sztukę i majestatyczne piękno gór. To mieszanka, której trudno się oprzeć.
W tym artykule: Żeński Pazar w Sofii Historia Sofii krok po kroku Z Sofii na górski szlak Sofia – informacje praktyczne Wędrówkę po bułgarskiej stolicy rozpoczynamy od tzw. czworokąta tolerancji, czyli miejsca, gdzie obok siebie znajdują się świątynie czterech różnych wyznań: synagoga, cerkiew Sweta Nedela, kościół katolicki oraz meczet Bania Baszi. Pod koniec XVIII w. w Sofii było 30 meczetów. Dziś czynny jest jeden. Bułgarzy po odzyskaniu niepodległości niemal całkiem wyburzyli starą osmańską Sofię. Będąc w Skopju czy Sarajewie, miastach, gdzie wciąż zostało sporo pamiątek po Turkach, nie mogę odżałować, że stolica Bułgarii bezpowrotnie straciła to orientalne dziedzictwo. Ostali się tylko handlarze w tureckim stylu. Żeński Pazar w Sofii Spotkać ich można na Żeńskim Bazarze na bulwarze Stambołowa. Jego nazwa wywodzi się od miejsca, w którym dawno temu matki szukały mężów dla swoich córek. Na targowisku panuje gwar, co rusz któryś ze sprzedawców ogłasza promocję, a wtedy przy jego stoisku momentalnie ustawia się kolejka. – Dyni za lewa! – słyszę i podbiegam do brodatego sprzedawcy. Na jego straganie pysznią się piramidy arbuzów, bo dynia to po bułgarsku arbuz. Język bułgarski należy do grupy języków słowiańskich – wiele słów jest podobnych do polskich, ale często znaczą coś innego (np. „zapomnieć” to „zapamiętać”). Wybieram małego arbuza, ale sprzedawca zaczyna cmokać z dezaprobatą. – Nie zapukałaś. Skąd wiesz, czy dojrzały? – Mam zapukać do arbuza? – Tak, a on musi ci odpowiedzieć. Jeśli wyda z siebie głuchy dźwięk, to znaczy, że jest dobry. Sprawdzam i daję się namówić na kupno. I bardzo dobrze – to jest arbuz mojego życia: soczysty, słodki i różowy w środku. Jeszcze kilka lat temu pod koniec lata sprzedawcy arbuzów okupowali całe skwery, które wyglądały jak zielone paskowane dywany. Handlarze spali na ulicach, przykrywając swoje owoce na noc plandeką. Po Żeńskim Bazarze oprowadza mnie Paulina Samunkowa – tłumaczka z bułgarskiego na polski, która mieszka w Sofii. – O stosowanych na bazarze trikach można by napisać książkę – mówi. Przekonuję się o tym na własnej skórze. Sprzedawca w sklepiku przy bazarze wciąga nas za ręce do środka. – Chodź, chodź, mam najsłodsze słodycze na świecie – uśmiecha się. Parzy nam miętową herbatę w małych filiżankach. Na podłodze widzę ciężki kilim w trójkąty. Sprzedawca zauważa moje spojrzenie: – Dywan jest z Cziprowci. Wiecie, że te zdobienia mają ukryte znaczenie? Trójkąt jest symbolem kobiecości, zaś odwrócony do góry nogami – męskości, romby konotują nieskończoność, wieczność i ludzką seksualność. We wzorach tych dywanów zachowały się szczątki prabułgarskiej magii. Właścicielom domów, w których się znajdują, mają przynosić szczęście. Nie mogę wam go sprzedać – śmieje się. – Spokojnie, wystarczy nam coś do jedzenia – odpowiadam. – Próbowaliście kiedyś lokum? To taka galaretka. Sprzedam wam najlepszą – z bułgarskiej Doliny Róż. Byliście tam kiedyś? Pojeźdźcie koniecznie na początku czerwca, kiedy odbywa się święto róży. Może któraś z was zostanie różaną miss? – trajkocze sprzedawca, przy okazji napełniając siatki łakociami. Jest tak sympatyczny, że nie umiemy odmówić. Później okaże się, że słodycze są częściowo przeterminowane. Ale nie potrafię mieć mu tego za złe. Wizyta w jego sklepie była jak podróż do świata „Baśni tysiąca i jednej nocy”. Historia Sofii krok po kroku Żeński Bazar kojarzy mi się targowiskami Stambułu. W czasach osmańskich (Turcy panowali tu prawie 500 lat) miasto nazywano zamiennie Sredec (co po bułgarsku oznacza: leżący w środku kraju) i Sofia. W czasach bizantyjskich, a wcześniej trackich, określane było z kolei jako Serdika. Cesarz Konstantyn Wielki, którego matka urodziła się tutaj, mawiał: „Serdika jest moim Rzymem”. Chciał nawet przenieść tam swój dwór. Pozostałości antycznej Serdiki znajdujemy na dziedzińcu ministerstwa obrony i pałacu prezydenckiego. Stoi tu malutka kamienna cerkiew św. Jerzego. Ta rotunda to najstarszy budynek w mieście. Zbudowali go w IV w. Rzymianie. Zachowały się tu oryginalne freski z XII–XIV w. Za czasów Imperium Osmańskiego budynek służył za meczet, a od jego upadku: cerkiew-muzeum. Dalej nasz spacer wiedzie do cerkwi św. Aleksandra Newskiego, czyli najważniejszej świątyni Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego. Wzniesiono ją na cześć cara Aleksandra II, który pomógł Bułgarom wyzwolić się spod tureckiego jarzma. Ten kościół w stylu neobizantyjskim w środku zachwyca kolekcją fresków. Nazwy użytych przy budowie materiałów oszałamiają: marmur na wejściu, onyks i alabaster na tronach patriarchy i cara, złoto na najwyższych kopułach. Po odwiedzinach w równie bajkowej cerkwi św. Mikołaja zaczynamy powoli czuć zmęczenie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/12/shutterstock1533006287-03b33b2.jpg" width="5460" height="3637" alt="Ogromny sobór Aleksandra Newskiego wzniesiono na cześć rosyjskiego cara Aleksandra II, który w XIX w. wspierał niepodległościowe dążenia Bułgarów" title="Ogromny sobór Aleksandra Newskiego wzniesiono na cześć rosyjskiego cara Aleksandra II, który w XIX w. wspierał niepodległościowe dążenia Bułgarów" /> Paulina Samunkowa namawia na odpoczynek w Południowym Parku: – Wystarczy trochę bałkańskiego słońca, a wszyscy wychodzą do parków. Uwielbiam Południowy, bo trochę mi przypomina Central Park. Sofia w ogóle ma wiele wspólnego z Nowym Jorkiem i nie chodzi tylko o metro i wszechobecne żółte taksówki. Tu pracuje się więcej niż w innych bułgarskich miastach, od Sofii zależy bułgarska ekonomia. Ale nie przypomina ona Warszawy. Tu ludzie mają jeszcze czas na rozmowy. Na kawę i papierosa. Na wiele kaw. Dołączamy do tłumu spacerowiczów. Park jest pełen biegaczy i grupek młodzieży, które łączą ławki i puszczają głośno muzykę z boomboxów. Młodych pełno też przy pomniku Armii Radzieckiej. Ten monument międzynarodową sławę zyskał po akcji z 2011 r., kiedy został przerobiony na popkulturową modłę. Żołnierze „otrzymali” stroje Supermana, Batmana i Ronalda McDonalda, a całości dopełniał podpis: „W krak s wremeto” („Z duchem czasu”). W 2013 r. pomnik przemalowano na różowo – dla upamiętnienia rocznicy Praskiej Wiosny. Pojawił się na nim napis po czesku: „Bulharsko se omlouva”, czyli „Bułgaria przeprasza”, w domyśle – za współudział w inwazji Układu Warszawskiego z 1968 r. Zimą 2014 r., kiedy Rosja zajmowała Krym, został z kolei pomalowany na żółto-niebiesko, czyli w barwy Ukrainy. Podchodzę do jednego z nastolatków siedzących pod pomnikiem, który teraz nie jest pomalowany. – Co się stało z graffiti? – pytam. – Policja zwykle po kilku dniach nas namierza i musimy wszystko umyć, ale do tego czasu zdjęcia pomnika obiegają cały świat. Geneza powstania pomnika niejako skłania do prowokacji. Ma on upamiętniać wyzwolicieli. Ale od kogo wojska radzieckie wyzwalały Bułgarię? Nikt jej przecież w czasie II wojny światowej nie zajął! Poza „wyzwolicielami”. Z Sofii na górski szlak Podczas zwiedzania Sofii ciągle mamy przed oczami pobliskie góry Witosza, które zdają się nas zapraszać na wędrówkę po połoninach. Jedziemy tam kolejką z Simeonowa. – Przyjedźcie zimą – doradza kasjerka. – Będziecie mogli poszaleć na nartach. Sofia, obok Zagrzebia, jest jedyną europejską stolicą, w której można wybrać się na narty. Patrząc z góry na miasto, zazdroszczę sofijczykom możliwości takiego wypadu. Wyobrażacie sobie: Zakopane pod Warszawą?! Górski spacer budzi w nas chęć odwiedzenia jeszcze wyższych szczytów. Półtorej godziny jazdy samochodem ze stolicy znajdują się góry Riła z architektoniczną perłą – Rylskim Monastyrem, który w 1983 r. wpisano na listę światowego dziedzictwa UNESCO. To swoiste centrum duchowe Bułgarów. Miejsce, które pozwoliło przetrwać tutejszej kulturze w czasie dominacji osmańskiej. Jedziemy do niego przez Dupnicę (po bułgarsku „dupka” znaczy dziura, bez dwuznaczności). Monastyr wodzi nas jak fatamorgana. Najpierw widzimy coś jakby szpilkę i wydaje się, że to tuż, tuż. Ale nie, to jeszcze spory kawałek do przejechania. Docieramy wieczorem. Wszystko jest zamknięte, a w plecaku pusto. Za niewielką opłatą dostajemy celę. Jesteśmy tu jedynymi turystami. Po drewnianych krużgankach przemykają mnisi i czarne koty. Nad dziedzińcem malują się przepiękne rylskie szczyty. Zwiedzamy następnego dnia. Przechadzamy się wśród łuków pomalowanych na biało-czarno, które sprawiają, że monastyr wygląda, jakby był domem z origami. Ten solidny gmach jest tak wykończony, że wydaje się złożony z papieru, tak jakby miał w sobie coś z japońskich pagód. Może to masywne otoczenie dodaje mu lekkości? Główna cerkiew, pw. Świętej Bogurodzicy, robi ogromne wrażenie. To trójnawowa bazylika zbudowana na planie krzyża z kopułą na skrzyżowaniu naw. Ozdobą świątyni są freski i ogromny ikonostas. Tutaj znajduje się też baszta Chrelina – 6-kondygnacyjna wieża z 1335 r. Nie przypadkiem też mury mają tu wysokość 24 m i grubość 2 m. Na pierwszy rzut oka może tego nie widać, ale miał to być ostatni punkt oporu dla obrońców klasztoru. Również dlatego drzwi nie są tu umieszczone na poziomie podłoża, lecz piętro wyżej. Monastyr ma długą historię. Został zbudowany na miejscu X-wiecznej pustelni założonej przez św. Iwana Rylskiego – bułgarskiego mistyka, najważniejszego z tutejszych świętych, rzecznika bułgarskiego narodu w niebie, a na ziemi – anioła. W XIV w. pustelnię zamieniono w klasztor. Ale jego współczesne oblicze, w stylu bułgarskiego odrodzenia, pochodzi z XIX w. Sofia – informacje praktyczne Dojazd Samolotem LOT-u do Sofii dolecimy z warszawskiego Lotniska Chopina. Do Sofii kursują też bezpośrednie autobusy z Warszawy. Samochodem z Krakowa dojedziemy w 14 godz. Nocleg Tsarsko Selo, Okolovrasten Pat 72; hotel spa u stóp Witoszy. Dwa baseny – zewnętrzny i wewnętrzny, sauny oraz siłownia. Hotel BudaPest, Budapeshta 92A. Położony w centrum, tuż obok Lwiego mostu, świetny punkt wypadowy do zwiedzania miasta. Rozrywka Sofia jest, po Madrycie, najwyżej położoną europejską stolicą. Park Witosza to najstarszy park narodowy na Bałkanach. Zimą można wybrać się tu na narty ze stacji kolejki Simeonowo. Górskie szlaki mają swój początek także w Dragalewci, Bojanie i Knjażewie. Darmowe wycieczki po Sofii z przewodnikiem w jęz. angielskim: freesofiatour.com. Dobrze widziane jest zostawienie napiwku. Oprócz trasy standardowej do wyboru są m.in. (płatne): komunistyczna, żydowska, pubowa oraz alternatywna. Muzeiko – Dziecięce Centrum Naukowe przy ul. Prof. Bojan Kamenow 3. W środku sekcje m.in.: planetarium, podziemne tajemnice, inteligentny ogród; muzeiko.bg. Na ochłodę Aquapark Wodne Młyny; ok. 30 km z centrum Sofii. Źródło: National Geographic Traveler
Rzymscy legioniści byli dobrze zaopiekowani i pachnący. Polscy archeolodzy mają na to dowody
Rzymscy legioniści mieszkający w obozie w Novae w dzisiejszej Bułgarii mieli dostęp nie tylko do bieżącej wody i kompleksu łaźni, ale też do opieki medycznej. Dowody na to znaleźli polscy archeolodzy pracujący w Bułgarii.
Spis treści: Polacy w Novae – dużo znalezisk Nadzwyczaj spore łaźnie Nietypowe zabytki w łaźni Do takich wniosków doszli archeolodzy, którzy od wielu lat badają obóz legionowy w Novae w dzisiejszej Bułgarii. Obóz powstał w I n.e. Wówczas obawiano się plemion mieszkających tuż za granicą Cesarstwa Rzymskiego. Z tego względu przeniesiono nad Dunaj świeżo sformowany legion: I Legion Italski. Tworzyli go wyłącznie mieszkańcy Italii. Polacy w Novae – dużo znalezisk Na terenie Novae działa kilka polskich misji wykopaliskowych. Wśród nich jest ta kierowana przez prof. Piotra Dyczka, dyrektora Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW. Dotychczasowe odkrycia Polaków dostarczyły mnóstwa nowych informacji na temat legionistów rzymskich. Wyłania się z nich interesujący obraz życia wojskowych, zwłaszcza w kontekście ich dobrostanu. Dlaczego? Bo to w Novae przebadano najlepiej zachowany szpital w całym Imperium Rzymskim. Powstał na przełomie I i II w. n.e. za panowania cesarza Trajana i zajmował powierzchnię ok. 80 na 100 m. Wyniki najnowszych wykopalisk, które odbyły się latem tego roku dodały więcej intrygujących informacji na temat dobrostanu legionistów. Okazało się, że żyło im się „na placówce” lepiej, niż do tej pory naukowcy sądzili. – Mimo licznych trudności, upału, głębokich wykopów, skomplikowanych prac terenowych i dokumentacyjnych kolejna kampania przyniosła zaskakujące wyniki – przekazał National Geographic Polska prof. Piotr Dyczek. Nadzwyczaj spore łaźnie Jedną z największych niespodzianek w czasie tegorocznych wykopalisk były znaleziska pochodzące z łaźni obozowej. Udało się odsłonić wewnętrzną strukturę systemu grzewczego – łaźnie posiadały „podłogowe” ogrzewanie. Składały się z kilku pomieszczeń, w których panowała różna temperatura wody i powietrza. Z łaźnią był związany cały system kanałów oraz wodociągów, które regulowały przepływ wody w systemach łaziebnych. – Gdy sądziliśmy, że mamy już komplet danych na temat konstrukcji łaźni, czekała nas kolejna niespodzianka. Okazało się ze łaźnia miała drugie caldarium [najcieplejsze z pomieszczeń w rzymskich łaźniach – przyp. red.]. Jest to obszerny basen ogrzewany osobnym systemem hypokaustycznym – relacjonuje szef wykopalisk. Na ścianach pomieszczenia zachowały się krawędzie basenu, pozwalające na ustalenie jego głębokości. Ponadto na ścianach zachowały się fragmenty malowideł. Panele były pokryte czerwoną i białą farbą. Archeolodzy natknęli się też na tzw. glify niszy okiennej i fragmenty szyb, co sugeruje, że pomieszczenie miało przynajmniej jedno okno. – Patrząc na odkryte części łaźni można dojść do wniosku, że mamy do czynienia z bardzo rzadkim typem łaźni podwójnej. Możemy roboczo założyć, że łaźnia służyła zarówno centurionowi, jak również legionistom z I kohorty, przynajmniej z 1 centurii I kohorty. To nadzwyczajny luksus w obozach wojskowych – zauważa prof. Dyczek. Nietypowe zabytki w łaźni Badacze przeszłości odsłonili też jedno – jak mówią – bardzo tajemnicze pomieszczenie włączone w system architektoniczny łaźni. – Przy czym tajemnicza nie jest jego architektura, a odkryte w nim zabytki – mówi prof. Dyczek. Co znaleźli archeolodzy? Na przykład figurkę boga egipskiego boga Harpokratesa. To już druga – w ubiegłym roku odkryto podobną. – Jednak to, co nas zdziwiło najbardziej wśród znalezisk to fragmenty spatul i sond z brązu, które co prawda mogły służyć także do celów kosmetycznych, ale przede wszystkim medycznych. Były też gwoździe z brązu, które zapewne łączyły meble – wylicza naukowiec. Do czego służyła komnata z odkrytymi zabytkami? Badacze mają kilka wyjaśnień. Może było to pomieszczenie służące do relaksu po kąpieli i pielęgnacji ciała, tzw. oleoterion. Druga opcja: to miejsce, gdzie działali lekarze specjalnie opiekujący się legionistami I kohorty. Możliwe jest też to, że pomieszczenie łączyło obie te funkcje. – To znalezisko sugeruje rzecz dotychczas nieznaną: legioniści I kohorty znajdowali się pod specjalną medyczną opieką – konkluduje prof. Dyczek. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy odnaleźli 5 monet z czasów Justyniana Wielkiego. Były ukryte w średniowiecznym domu
Nieopodal bułgarskiej wsi Debnewo archeolodzy odnaleźli złote monety z czasów cesarza Justyniana Wielkiego. Znajdowały się w spalonym domu z okresu średniowiecza.
Spis treści: 5 złotych monet z czasów Justyniana I Wielkiego W spalonym mieszkaniu został cały dobytek Odnaleziono również tracką osadę sprzed 2300 lat Bułgarscy archeolodzy prowadzili wykopaliska w północnej części kraju, w gminie Trojan i na stanowisku „Kaleto”. Nieopodal wsi Debnewo natrafili na średniowieczną budowlę, którą kilkaset lat temu strawił pożar. Jednak nie to było interesujące w tym znalezisku. W ruinach domostwa badacze odnaleźli pięć złotych monet, które pochodziły z okresu znacznie wcześniejszego, mianowicie z VI wieku n.e. 5 złotych monet z czasów Justyniana I Wielkiego Był to czas już po rozpadzie cesarstwa rzymskiego i okres w dziejach, w którym istniało Bizancjum. W VI wieku imperium władał Justynian I Wielki. Władca znany jest między innymi z tego, że za jego rządów, w 542 roku, w Konstantynopolu wybuchła epidemia dżumy, którą nazwano od imienia cesarza – dżumą Justyniana. W czasie jej trwania w samej stolicy zmarło ponad 300 tys. ludzi. Badania w północnej Bułgarii prowadzone są już szósty rok z rzędu pod kierunkiem dr. Stiliyana Iwanova, archeologa z Narodowego Instytutu Historycznego. Badacz przyznał, że wykopaliska pokazują interesujący okres w dziejach regionu. – Ciekawe odkrycie to właśnie spalone wczesnośredniowieczne mieszkanie. Przede wszystkim chodzi o stan zachowania, pomimo że konstrukcja została zniszczona przez ogień – przekazał uczony. W spalonym mieszkaniu został cały dobytek – W innych przypadkach spotykane są podobne domy bez pozostałości konstrukcji wewnętrznej. Natomiast tutaj mamy rzadką okazję zobaczyć drewnianą okładzinę mieszkania, która, chociaż jest zwęglona, ​​jest także wyraźnie widoczna. Mieszkanie to pochodzi z X wieku, czyli z okresu panowania bułgarskich królów Symeona i Piotra – stwierdził archeolog. Co ważne dla naukowców, właściciele domostwa pozostawili w mieszkaniu cały swój dobytek. Oznacza to, że pożar był nagły i musiał mieć związek albo z napaścią wrogów i konfliktem w regionie, albo był to przypadek. W obydwu tych sytuacjach domownicy zostali zmuszeni do natychmiastowego opuszczenia tej budowli. – W środku znajdowały się dwa żelazne sierpy, żelazne narzędzia, sprzączka od paska, trzy pierścienie z brązu, naczynia ceramiczne różnej wielkości. Inwentarz ten sugeruje, że ludzie ci zajmowali się rolnictwem – dodał badacz. – Jednak najciekawszym znaleziskiem z mieszkania jest odkrycie pięciu złotych monet rozrzuconych na podłodze. Dwie z nich zostały poważnie uszkodzone w wyniku pożaru. Interesujące jest to, że powstały znacznie wcześniej niż okres, w którym żyli właściciele tego wczesnośredniowiecznego mieszkania – tłumaczy. Odnaleziono również tracką osadę sprzed 2300 lat – Monety te, choć nie były w obiegu, były cenne, ponieważ zostały wykonane ze złota. Ten materiał był niezwykle pożądany niemal w każdej epoce, również w średniowieczu – stwierdził archeolog. W oświadczeniu bułgarskich naukowców możemy przeczytać, że badania na stanowisku „Kaleto”, gdzie niegdyś znajdowała się twierdza (dziś to jedynie ruiny), rozpoczęły się już w 1974 roku. Jednak po kilku latach w okresie komunizmu zostały przerwane i zawieszone. Dopiero w 2019 roku z inicjatywy Narodowego Instytutu Historycznego uczeni wrócili do „Kaleto”. Twierdza miała powierzchnię prawie 2 hektarów. Tylko część murów się zachowała, ponieważ reszta konstrukcji została niegdyś rozebrana do budowy pobliskiej osady. Jak większość tego typu fortyfikacji powstała na wzgórzu, w bliskiej okolicy rzeki. W trakcie tegorocznych wykopalisk w tej części Bułgarii badacze osłonili również pozostałości dużej osady trackiej z IV–III w. p.n.e. Źródło: BTA. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
„Obiekt niezwykle ważny z racji jego militarnych funkcji”. Archeolodzy odkryli arsenał rzymskich legionistów
Miecze, włócznie i pancerze, ale też duże machiny wojenne: onagry i balisty – składowano w zbrojowni odkrytej przez polsko-bułgarską misję archeologiczną w Novae w Bułgarii. Tegoroczne badania arsenału potwierdziły jego monumentalny i wyjątkowy charakter.
W tym artykule: Monumentalny arsenał. Pierwsze takie odkrycie Jak wyglądał rzymski arsenał w Novae? Co przechowywano w zbrojowni w Novae? Novae, niedaleko współczesnego miasta Swisztow w północnej Bułgarii, było w czasach rzymskich i bizantyjskich ważnym centrum militarnym. Od I w. n.e., znajdowała się tam siedziba I Legionu Italskiego, składającego się tylko z mieszkańców Italii, na granicy Cesarstwa Rzymskiego. Stacjonował w Novae do połowy V w. Monumentalny arsenał. Pierwsze takie odkrycie Odkryty przez Międzynarodową Interdyscyplinarną Ekspedycję Archeologiczną UAM w Poznaniu pod kierunkiem prof. Eleny Kleniny arsenał (łac. armamentarium) należał do rzymskiego legionu I Italskiego. Archeolodzy właśnie zakończyli kolejną kampanię wykopaliskową. I mają szereg ciekawych wniosków. – Odkrywana od kilku sezonów, monumentalna budowla uważana jest obecnie za w pełni unikatową. Pierwszą w tak dużym stopniu zachowaną i badaną konstrukcją tego typu lokowaną na terenie obozów legionowych całego Cesarstwa Rzymskiego. Dotychczasowe informacje dotyczące arsenałów w rzymskich obozach legionowych pochodziły dotychczas wyłącznie z informacji zawartych w źródłach pisanych. Dzięki odkryciu reliktów tej budowli w Novae uzyskano niezbite dowody na ich istnienie, a co ważniejsze poznano formę architektoniczną – przekazała prof. Klenina. Jak wyglądał rzymski arsenał w Novae? Tegoroczne badania arsenału potwierdziły monumentalny i wyjątkowy charakter odkrywanej zbrojowni. Wymiary tej budowli wynoszą w przybliżeniu 80 x 40 m, a więc zajmuje ona obszar aż 3200 m kw. Wiadomo, że stosowane wysublimowane techniki budowlane, z wykorzystaniem ogromnych doskonale opracowanych bloków wapiennych. Do ich łączenia wykorzystano metodę kotwień na tzw. jaskółczy ogon. Oznacza to, że w specjalne gniazda wstawiano żelazne klamry, a następnie mocowano je płynnym ołowiem. Taka technika budowy znana była w Novae do tej pory tylko w murach obronnych, basztach i bramach miejskich. Budowlę wzniesiono na planie wydłużonego prostokąta. Na dłuższych bokach znajdowało się po każdej stronie po siedem potężnych prostokątnych filarów. Z kolei na nich wspierały się kamienne, łukowate sklepienia, pod którymi rozmieszczono otwory przejazdów umożliwiające bezpieczne wprowadzanie i wyprowadzanie artylerii rzymskiej. Zarówno filary, jak i oparte na nich łuki sklepień mają grubość 150 m oraz długość ponad 5 m. Świadczy to o monumentalizmie i wyjątkowym charakterze budynku arsenału w Novae – uważają badacze. Król Gotów Teodoryk Wielki miał swoją siedzibię w Bułgarii. Odkryli ją poznańscy archeolodzy Pozostałości po rezydencji króla Gotów, Teodoryka Wielkiego, odkryli w Novae w Bułgarii archeolodzy z Poznania. W środku budowli znaleźli dziesiątki monet i biżuterię. Co przechowywano w zbrojowni w Novae? W tym roku archeolodzy skupili się na badaniu architektury. W poprzednich sezonach natknęli się jednak na broń. Do tej pory w murach budowli znaleziono m.in. sprzączkę z pancerza tzw. lorica segmentata. Wewnątrz przechowywano też broń miotającą: onagry, balisty, katapulty. Mamy na to pośredni dowód: kamienne odbojnice (osłon) przy wszystkich filarach, które pozwalały na bezpieczne przemieszczanie machin miotających. W wydzielonej części budynku produkowano i naprawiano uzbrojenie legionistów. Po raz pierwszy archeolodzy natknęli się na pozostałości budowli zbrojowni w 2015 roku. Ale wówczas nie wiedzieli, jaką pełniła funkcję. Dopiero w kolejnym sezonie badań udało się stwierdzić, że przechowywano tam broń. Następne lata badań dały dowód na monumentalność założenia. Początkowo sądzono, że budowla zajmowała 1800 m kw. Teraz wiemy, że było to dwa razy tyle. Ten sezon postawił w tej kwestii kropkę nad i w kwestii rozmiarów antycznej budowli. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Czy do Bułgarii potrzebny jest paszport? To musisz wiedzieć przed wakacjami
Czy do Bułgarii potrzebny jest paszport, a może wystarczy jedynie dowód osobisty? W poniższym artykule rozwiewamy wszelkie wątpliwości w tym temacie i podpowiadamy, jakie dokumenty warto zabrać na wczasy.
W tym artykule: Bułgaria – paszport czy dowód? Czy do Bułgarii potrzebna jest wiza? Bułgaria – informacje praktyczne Gdzie najlepiej jechać na wakacje do Bułgarii? Bułgaria od kilku lat niezmiennie pozostaje jednym z ulubionych kierunków wakacyjnych Polaków. Piaszczyste plaże, świetna baza noclegowa i bardzo przystępne ceny (tygodniowe wczasy z wyżywieniem spędzimy tu od ok. 1000 zł) co roku przyciągają nad Morze Czarne tłumy urlopowiczów z kraju nad Wisłą. Tylko w 2022 roku – według danych tamtejszego ministerstwa turystyki – było ich 250 tys. Jeśli ty także rozważasz wakacje w Bułgarii, przechodzimy z porcją najważniejszych informacji. Podpowiadamy między innymi jakich dokumentów nie może zabraknąć w czasie podróży. Szczegóły poniżej. Bułgaria – paszport czy dowód? Bułgaria należy do Unii Europejskiej, dlatego paszport nie jest wymagany. Polacy wjeżdżający do tego kraju muszą mieć przy sobie jedynie ważny dowód osobisty. Jak czytamy na rządowej stronie gov.pl, obecnie nie ma żadnych regulacji w zakresie wymaganej minimalnej ważności dokumentu podróży dla obywateli RP. Podsumowując, aby przekroczyć bułgarską granicę, potrzebujemy: paszportu, paszportu tymczasowego, lub dowodu osobistego. Czy do Bułgarii potrzebna jest wiza? Skoro wiemy już, czy do Bułgarii potrzebny jest paszport, warto odpowiedź na kolejne pytanie dotyczące wizy. Tu także przychodzimy z dobrą wiadomością, ponieważ obywatele Polski nie podlegają obowiązkowi wizowemu. Dozwolony okres pobytu w ramach ruchu bezwizowego to 90 dni pobytu w ciągu każdego 180-dniowego okresu pobytu. Weekend na Podkarpaciu – co warto zobaczyć? Lista atrakcji, które nas urzekły Planujesz weekend na Podkarpaciu, ale nadal nie wiesz, jakie miejsca warto odwiedzić? Nic nie szkodzi! Oto nasze propozycje, które (mamy nadzieję) pomogą w zaplanowaniu wycieczki po regionie. Bułgaria – informacje praktyczne Waluta: lew bułgarski (BGL); 1 lew = ok. 2,20 zł. Dodajmy, że Bułgaria szykuje się na przyjęcie euro w perspektywie najbliższego czas; Na terenie Bułgarii obowiązuje EKUZ, czyli Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego. Zaleca się jednak, by przed podróżą zaopatrzyć w dodatkowe ubezpieczenie, które uchroni nas przed nieprzewidzianymi wydatkami. W 2024 r. Bułgaria częściowo dołączą do strefy Schengen. Kontrole graniczne zniesiono na lotniskach i w portach morskich; z kolei na granicach lądowych kontrole wciąż obowiązują; W Bułgarii jest honorowane polskie prawo jazdy; zielona karta nie jest wymagana, ale warto mieć ją przy sobie na wszelki wypadek; Specjalność Bułgarii to: haftowane tkaniny i ubrania, koronki, kilimy, ikony i rzeźby, wino oraz miejscowa brandy (rakija), miody i przetwory z fig. Co warto zjeść w Bułgarii? Na obfity obiad w restauracji polecamy: sałatkę szopską, popularną zupę czorbę, kebapcze (wołowe mielone kotleciki), pieczona lub marynowana papryka i masliny (oliwki). Grzechem byłoby nie spróbować bułgarskich win; Skinięcie głową, w Polsce potakujące, w Bułgarii oznacza „nie”; Ambasada RP w Sofii: ul. Chan Krum 46, 1000 Sofia, BG; telefon: +359 2 902 34 00 ; e-mail: sofia.amb.sekretariat@msz.gov.pl. Podczas lotu poproś o „gorące kubeczki”. Uciążliwy problem zniknie w mig Zatkane uszy to problem, z którym boryka się wielu pasażerów podczas lotu samolotem. Okazuje się, że istnieje proste i szybkie rozwiązanie tej nieprzyjemnej dolegliwości. Gdzie najlepiej jechać na wakacje do Bułgarii? Jednym z najsłynniejszych i najpopularniejszych kurortów w tym kraju jest Słoneczny Brzeg, to istny raj dla wczasowiczów. Miasto leży obwodzie Burgas i nazywane jest „Las Vegas Europy Wschodniej”. Miano to zawdzięcza tętniącym życiem dyskotekom, klubom, restauracjom, parkom rozrywki i kurortom hotelowym z basenami, które po zmroku oświetlają całe wybrzeże. Bogaty wybór hoteli z formułą All inclusive, kolorowe aquaparki, baseny ze zjeżdżalniami i piaszczyste szerokie plaże pozwalają poczuć smak letniej przygody. Będąc w Słonecznym Brzegu, z całą pewnością, warto odwiedzić niemal połączony z miastem Nessebar, do którego wjazd symbolizuje stary wiatrak. Miejscowość jest rezerwatem architektonicznym i archeologicznym, zaś od 1983 tutejsze zabytki figurują na liście światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Drugim co do wielkości bułgarskim kurortem jest miejscowość Złote Piaski, oddalona o ok. 17 kilometrów na północ od Warny. Miejsce słynie z bogatej infrastruktury rozrywkowo-rekreacyjnej oraz, na co wskazuje nazwa, szerokich, piaszczystych plaż z łagodnym zejściem do morza. Źródła: gov.pl; archiwum redakcji. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Tajemnicza babka Łokietka. Mąż miał ją przywieźć z wyprawy krzyżowej
Nosiła nietypowe wówczas imię, wydawała unikatową pieczęć, a według przekazów kronikarskich pochodziła aż z dalekiej Bułgarii. Historia księżnej opolsko-raciborskiej Wioli od lat fascynuje badaczy, którzy wysuwają coraz odważniejsze teorie na jej temat.
W tym artykule: Skąd pochodziła księżna opolska Wiola? Bułgarka, Węgierka, Rusinka, a może… Polka? Kim był Kazimierz I, tajemniczy książę krzyżowiec W trosce o synów Księżna opolska – dobrodziejka Kościoła Małżeństwa przedstawicieli dynastii Piastów miały przede wszystkim charakter polityczny. Kandydatek na żonę najczęściej szukano u najbliższych sąsiadów. Wśród księżnych piastowskich nie brakowało więc kobiet z dynastii Przemyślidów, Rurykowiczów czy Arpadów. A także z niemieckich rodów królewskich i książęcych. Na tle innych mariaży polskich królów i książąt małżeństwo księcia opolsko-raciborskiego Kazimierza I z Wiolą, która miała być z pochodzenia Bułgarką, wydaje się dosyć zaskakujące. Zdaniem części badaczy władca Opola poznał swoją żonę w czasie piątej wyprawy krzyżowej. Ich małżeństwo było inicjatywą króla Węgier Andrzeja II. Problem w tym, że nie ma całkowitej pewności, czy Kazimierz brał w ogóle udział w krucjacie. Ani nawet czy jego wybranka faktycznie pochodziła z Bułgarii. Skąd pochodziła księżna opolska Wiola? Pochodzenie Wioli od lat budzi wśród badaczy spory. W zachowanych dokumentach próżno szukać wzmianki o jej rodzicach. Dopiero Jan Długosz w pisanych w drugiej połowie XV wieku „Rocznikach czyli kronikach sławnego Królestwa Polskiego” wspomina, że była ona z pochodzenia Bułgarką. Władysław Dziewulski uważał, że Wiola była przedstawicielką dynastii Asenowiczów – córką cara Bułgarii Kałojana lub jego następcy Boriła. Jako że noszone przez nią imię ma łacińskie (a nie greckie) pochodzenie, musiała urodzić się krótko po unii kościoła Bułgarii z Rzymem w 1204 r. Dziewulski domniemywał, że chrzest carówny odbył się w czasie wizyty w Tyrnowie (ówczesnej stolicy Bułgarii) kardynała Leona Brancaleonego, który 7 listopada 1204 r. konsekrował arcybiskupa Bazylego na prymasa Bułgarii. Jego ród pochodził z północnych Włoch, a św. Wiola była otoczona kultem w położonej na tym obszarze Weronie. Chociaż hipoteza Dziewulskiego początkowo spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem wśród badaczy, z czasem została podana w wątpliwość. Badacz dziejów Bałkanów Wincenty Swoboda zauważył, że przymiotnik „bułgarska” nie zawsze oznaczał u Długosza „konkretny związek z etnosem bułgarskim”. Jego zdaniem księżna opolska Wiola mogła pochodzić z Węgier lub Rusi, choć sam nie wskazał, kto mógłby być jej ojcem. Bułgarka, Węgierka, Rusinka, a może… Polka? O krok dalej poszedł Jerzy Horwat, autor książki „Piastowie górnośląscy”. Horwat wysunął przypuszczenie, że Wiola mogła być córką króla Węgier Emeryka. Dałaby zatem synowi imię Władysław na cześć swojego zmarłego w dzieciństwie brata Władysława III. Horwat dopuszczał też jej pochodzenie od króla Węgier Beli III i jego drugiej żony Małgorzaty z dynastii Kapetyngów. Dodawał, że być może w nawiązaniu do francuskich przodków księżnej w herbie Piastów opolskich złoty orzeł został umieszczony na niebieskim tle. Drugie małżeństwo Beli III powszechnie uchodzi jednak za bezpotomne. Warto w tym miejscu wspomnieć, że już przedwojenny historyk Stanisław Kętrzyński wnioskował na podstawie imienia Wioli, iż pochodziła nie z Bułgarii, a z jakiejś rodziny weneckiej lub francuskiej osiadłej na terenie Bizancjum, Bałkanów czy nawet Azji. Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? Chociaż nie zachował się żaden jej portret namalowany za życia, to wiemy, że była wysoka, miała blond włosy, wysokie czoło i smukły nos. Jadwiga Andegaweńska, jedna z dwóch kobiet koro... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jadwiga-andegawenska-rekonstrukcja-twarzy-jak-wygladala-mlodziutka-krolowa-polski-i-skad-to-wiemy-fot-maria-poprzecka-polskie-malarstwo-salonowe-1991-17c2c35.jpg" width="938" height="471" alt="Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? (fot. Maria Poprzęcka "Polskie malarstwo salonowe", 1991)" title="Jadwiga Andegaweńska – rekonstrukcja twarzy. Jak wyglądała młodziutka królowa Polski i skąd to wiemy? (fot. Maria Poprzęcka "Polskie malarstwo salonowe", 1991)" /> W ostatnim czasie pojawiła się kolejna dość zaskakująca teoria dotycząca Wioli. Pisarka i publicystka Renata Schumann zasugerowała, że mogła być ona… przedstawicielką opolskiej linii Odrowążów. Argumenty na korzyść tej tezy są jednak dosyć słabe – przede wszystkim imię nawiązujące do kwiatów, podobnie jak imię Hiacynt, którym posługiwał się św. Jacek Odrowąż. Nie może zatem dziwić, że historycy zgodnie odrzucili ten kontrowersyjny pomysł. Większą wartość ma natomiast spostrzeżenie Schumann, że wyrażenie „z Bułgarii” wcale nie musi oznaczać dynastycznego pochodzenia. Na opolskim dworze przebywał choćby rycerz o imieniu Wasyl, być może Bułgar z pochodzenia, a więc potencjalny ojciec księżnej. Ze wszystkich dotychczas wysuwanych teorii największą popularnością cieszy się jednak ta o pochodzeniu Wioli z bułgarskiej dynastii carskiej, chociaż trzeba ją oznaczyć dużym znakiem zapytania. Kim był Kazimierz I, tajemniczy książę krzyżowiec Data i okoliczności małżeństwa Wioli z księciem opolsko-raciborskim Kazimierzem I także stanowią od lat przedmiot badań historyków. Władysław Dziewulski uznaje Kazimierza za niewymienionego z imienia polskiego księcia, który brał udział w zorganizowanej przez króla Węgier Andrzeja II piątej wyprawie krzyżowej w latach 1217–1218 i o którym wspominał w dokumencie z 1246 r. król Węgier Bela IV. Podczas powrotu z wyprawy doszło do zaręczyn córki węgierskiego monarchy z carem Bułgarii Iwanem Asenem II. Zdaniem Dziewulskiego mogło wówczas dojść także do zaręczyn, a następnie małżeństwa opolskiego księcia. Jerzy Horwat, który widział we Wioli księżniczkę węgierską, także wiązał to małżeństwo z udziałem Kazimierza I w krucjacie, lecz w nieco inny sposób. Przypuszczał, że opolski władca poślubił krewną Andrzeja II tuż przed wyruszeniem z nim do Ziemi Świętej oraz był tożsamy z rycerzem węgierskim i krewnym węgierskiego króla, którego oddział został pokonany w styczniu 1218 r. w górach Libanu. Sam jednak nazwał swoje spostrzeżenie jedynie „daleko idącym domysłem”. Część badaczy, m.in. wspomniany już Wincenty Swoboda, odrzuca jednak identyfikację Kazimierza I z uczestnikiem piątej wyprawy krzyżowej. A co za tym idzie nie wiąże z ową wyprawą jego małżeństwa. Równie dużą popularnością cieszy się bowiem teoria, że Piastem krzyżowcem był władca Wielkopolski Władysław Odonic – jej zwolennikami są choćby biografowie księcia Krzysztof Witkowski i Sławomir Pelczar. Najbezpieczniej więc przyjąć, że Wiola i Kazimierz I wzięli ślub między 1212 a 1220 r., prawdopodobnie w 1217 lub 1218 r. Z małżeństwa tego pochodziło czworo dzieci – synowie Mieszko Otyły i Władysław, którzy rządzili kolejno księstwem opolsko-raciborskim, oraz córki: Więcesława, norbertanka w klasztorze w Czarnowąsach, i Eufrozyna, żona księcia kujawskiego Kazimierza i matka króla Władysława Łokietka. W trosce o synów Pierwsze pewne wiadomości na temat Wioli pojawiają się dopiero po śmierci jej męża Kazimierza I, który zmarł 13 maja 1230 r. Przejęła ona wówczas rządy regencyjne w księstwie opolsko-raciborskim w imieniu swoich małoletnich synów Mieszka i Władysława. Nie tylko wystawiała samodzielnie dokumenty jako „z Bożej łaski księżna Opola”, ale też zaczęła posługiwać się własną pieczęcią. Pieczęć ukazuje ją w czepku na tronie i z dwoma synami po bokach, których trzyma za ręce. Taki wizerunek służy podkreśleniu, że to właśnie ona sprawuje opiekę nad Mieszkiem i Władysławem. Historyk Zenon Piech określił ją mianem jednej z najbardziej oryginalnych pieczęci czasów średniowiecza, a inny badacz Marian Gumowski zauważył jej podobieństwo do pieczęci używanych w owym czasie we Francji. Księżna przejęła też najprawdopodobniej po zmarłym mężu bicie monety, do czego prawo miał wyłącznie władca. Ambicje Wioli jako regentki spotkały się z odpowiedzią ze strony księcia śląskiego Henryka I Brodatego, który rościł sobie prawo do opieki nad małoletnimi książętami. Obawiając się o przyszłość swoich synów, księżna wystosowała skargę do papieża Grzegorza IX. Papież dokumentem z 3 grudnia 1233 r. wziął ją wraz z dziećmi w opiekę oraz polecił arcybiskupowi gnieźnieńskiemu Pełce i biskupowi wrocławskiemu Tomaszowi, aby zadbali o jej bezpieczeństwo. Ostatecznie Wiola i Henryk doszli do porozumienia. Na jego mocy książę przejął kuratelę nad Mieszkiem i Władysławem, jak również zwierzchnictwo nad księstwem opolsko-raciborskim. Wszelkie decyzje dotyczące księstwa podejmował jednak w porozumieniu z Wiolą, o czym świadczy choćby dokument z 1234 r. potwierdzający nadania Kazimierza I dla klasztoru norbertanek w Czarnowąsach. Umieszczone są na nim pieczęci Henryka I Brodatego oraz Wioli z tytułem księżnej opolskiej. Po śmierci Brodatego w marcu 1238 r. Mieszko, starszy syn Kazimierza I i Wioli, rozpoczął samodzielne rządy w księstwie opolsko-raciborskim. Księżna otrzymała wówczas od księcia Henryka II Pobożnego (zdaniem części badaczy jeszcze od jego ojca Henryka I Brodatego) ziemię kaliską i rudzką, do której udała się ze swoim młodszym synem Władysławem. Tam przez kolejne trzy lata sprawowała rządy regencyjne w jego imieniu. Kiedy w 1241 r. Władysław osiągnął wiek sprawny, dopuścił matkę do współrządów. 25 marca 1243 r. księżna brała udział w zjeździe w Mechnicy, na którym jako „z Bożej łaski księżna Kalisza” zwolniła wieś Poniszowice pod Bytomiem od ciężarów wojskowych i obowiązku utrzymania psów książęcych i psiarzy. Wioli i jej synowi nie było jednak dane długo cieszyć się spokojem. W 1244 r. ziemia kaliska została zajęta przez rycerzy wielkopolskich, którzy przekazali ją w ręce księcia Przemysła I. Pięć lat później Władysław stracił także ziemię rudzką. Księżna opolska – dobrodziejka Kościoła Dużym wstrząsem była zapewne dla Wioli przedwczesna śmierć starszego syna Mieszka, który zmarł w październiku 1246 r. w wieku zaledwie 26 lat. Na mocy sporządzonego przez niego testamentu Wiola otrzymała grody Cieszyn i Racibórz z dochodami (z wyjątkiem całego czynszu rocznego, przeznaczonego przez księcia na spłatę długów oraz jałmużnę dla wykonawców jego testamentu – biskupa wrocławskiego Tomasza I i przeora zakonu dominikanów w Raciborzu). Władysław Dziewulski przypuszczał, że to hojne nadanie dla Wioli ze strony Mieszka mogło być formą zadośćuczynienia za to, że nie pomógł jej i Władysławowi w czasie najazdu Wielkopolan na Kalisz. Wzorem wielu kobiet czasów średniowiecza Wiola dużo uwagi poświęcała sprawom Kościoła, na rzecz którego na przestrzeni lat dokonywała licznych nadań. Najprawdopodobniej to właśnie ona wraz z synem Mieszkiem ufundowała kolegiatę Świętego Krzyża w Opolu, a także namówiła go, aby sprowadził do miasta franciszkanów. Odegrała też znaczącą rolę w fundacji klasztoru dominikanów w Raciborzu. Nie dożyła jednak momentu, w którym dominikanie otrzymali od jej syna Władysława plac pod zabudowę klasztoru i kościoła, ogród oraz dom. Po śmierci starszego syna opuściła Rudę, a ostatnie lata życia spędziła najprawdopodobniej w Opolu. Zmarła 7 września 1251 r. i zapewne spoczęła obok męża w klasztorze norbertanek w Czarnowąsach. ŹRÓDŁO: National Geographic Polska Nasz ekspert Marek Teler Dziennikarz, popularyzator historii, bloger. Absolwent Wydziału Dziennikarstwa, Informacji i Bibliologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autor książek „Kobiety króla Kazimierza III Wielkiego", „Zapomniani artyści II Rzeczypospolitej", „Zagadka Iny Benity". „ AK-torzy kontra kolaboranci" (Nagroda Klio III stopnia w kategorii varsaviana) i „Upadły amant. Historia Igo Syma". Publikował na łamach magazynów „Focus Historia” i „Skarpa Warszawska” oraz na portalu historycznym Histmag.org.
Naczynia do zbierania łez żałobników. Zaskakujące rzymskie odkrycie w Bułgarii sprzed 1800 lat
Dwa grobowce rzymskie mające 1800 lat odkryte na bułgarskim polu miały ciekawe wyposażenie. Umieszczono w nich między innymi szklane butelki do zbierania łez żałobników.
W tym artykule: „Smutna rodzinna historia” Jak płakać, to tylko do szkła Miejsce odkrycia – część Cesarstwa Rzymskiego Odkrycia dokonał przypadkowo rolnik na polu we wsi Nova Varbovka. W jego badania zaangażowali się archeolodzy z Regionalnego Muzeum Historycznego w Wielkim Tyrnowie w północnej Bułgarii. „Smutna rodzinna historia” Jak informują badacze w serwisie Live Science, dwa duże groby prawdopodobnie opowiadają „smutną historię rodzinną” o zamożnych rzymskich właścicielach ziemskich. Ich dziecko zmarło w III wieku naszej ery. Oba groby wyłożone cegłami i zewnątrz pokrywał je tynk. Nakryte były wielkimi wapiennymi płytami. Większy z grobów miał około 3 metrów długości i zawierał szczątki kostne dwóch dorosłych osób – mężczyzny i kobiety. W chwili śmierci mieli około 45–60 lat. Złożono ich do grobu wraz z biżuterią, monetami oraz szklanymi i ceramicznymi naczyniami. W mniejszym grobie, który wykopano trochę wcześniej, spoczywał szkielet dziecka w wieku od 2 do 3 lat. Na ostatnią drogę włożono mu unikatowy medalion z brązu, przedstawiający wizytę rzymskiego cesarza Karakalli (panował w latach 198–217 n.e.) w 214 r. n.e. w Pergamonie w Azji Mniejszej. Tam szukał świątyni Asklepiosa. Badacze uważają, że te dwa groby należały do jednej rodziny. – Myślę, że jest to smutna historia rodzinna z pierwszej połowy III wieku. Martwe niemowlę, pochowane przez rodziców, którzy spoczęli w tym samym miejscu – powiedział Chakarov. Archeolodzy chcą przeprowadzić badania powierzchniowe w okolicy, aby spróbować namierzyć stanowiska archeologiczne z czasów rzymskich, w tym domostwa tych bogatych ludzi. W ich ocenie powinny znajdować się w pobliżu grobowców. Jak płakać, to tylko do szkła Artefakty odkryte podczas wykopalisk są trafiły do lokalnego muzeum, gdzie są poddawane konserwacji. Obejmują one przedmioty używane w czasie życia zmarłych, ale także takie, które towarzyszyły im w życiu pozagrobowym. Oprócz biżuterii wykonanej ze szklanych paciorków i złota, znaleziono sześć monet. Pochodzą z początku III wieku n.e. Była też lampka oliwna i pozostałość po skórzanym bucie. Uwagę zwracają trzy szklane flasze w typie „lacrimaria”. To małe flakoniki do zbierania łez żałobników. Miejsce odkrycia – część Cesarstwa Rzymskiego Współczesna wieś Nova Varbovka leżała w starożytności w granicach Imperium Rzymskiego. Była to prowincja zwana Mezją. – Odkrycie takich grobowców na terytorium Bułgarii nie jest zaskoczeniem, ponieważ klimat i gleby są bardzo dobre do uprawy roli – przekazał Live Science Ivan Tsarov, dyrektor Regionalnego Muzeum Historii w Veliko Tarnovo. Dodał, że w jego ocenie groby należą do bogatych właścicieli ziemskich, którzy zamieszkiwali w tej prowincji rzymskiej w miesiącach letnich. Góry w Bułgarii zachwycają wspaniałymi krajobrazami i różnorodnością [PRZEWODNIK] Bułgaria kojarzy się przede wszystkim z beztroskim plażowaniem, nie można jednak zapominać, że ten wspaniały kraj ma wiele do zaoferowania nie tylko wielbicielom słonecznych kąpieli, ale t... Kilkadziesiąt kilometrów na północny-zachód od właśnie odkrytych grobowców znajdował się rzymski obóz legionowy w Novae, obok współczesnej miejscowości Swisztow. Powstał w I w. n.e. jako stała baza I Legionu Italskiego na granicy cesarstwa w prowincji Mesia Inferior. Stacjonował w Novae do połowy V w. Od wielu lat w Novae wykopaliska prowadzą badacze z Polski: z Wydziału Archeologii UW, Ośrodka Badań nad Antykiem Europy Południowo-Wschodniej UW i Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Wśród ciekawszych znalezisk z ubiegłego roku w tym miejscu jest antyczna „lodówka”, z której korzystali legioniści. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Bułgarii odkryto berło należące do pradawnego ludu, który pił ludzką krew. Artefakt wykonano z kości
Archeolodzy odnaleźli w Bułgarii wyjątkowe berło, które należało do scytyjskiego dowódcy. Datowanie wykazało, że artefakt pochodzi z V wieku p.n.e. i wykonano go z kości.
W tym artykule: W Bułgarii odnaleziono grób scytyjskiego watażki Bardzo rzadkie odkrycie W scytyjskiej mitologii często występowały motywy zwierzęce Ciekawostki o Scytach Scytowie to starożytny lud koczowniczy, który w okresie od od VII wieku do III wieku p.n.e. zamieszkiwał północne obszary Morza Czarnego. W tym dzisiejszą Ukrainę, Rosję i Kazachstan. Znani byli przede wszystkim ze swoich wyjątkowych umiejętności wojennych, a także jeździeckich. Cechowała ich również bezwzględność i brutalność w konfrontacji z wrogiem. Wojownicy wypijali krew pierwszego zabitego przeciwnika. Co więcej, wypiciem krwi zatwierdzali najróżniejsze przymierza. W Bułgarii odnaleziono grób scytyjskiego watażki Lud ten zamieszkiwał również niektóre obszary Bułgarii i to właśnie tutaj doszło właśnie do niezwykłego odkrycia. Badacze prowadzili wykopaliska w na stanowisku archeologicznym Solnitsata, w pobliżu Provadii w północno-wschodniej części kraju. Uważa się, że jest to najstarsze miasto w Europie. Znane było z wytwarzania ceramiki, a także produkcji soli ok. 6000 lat temu. Największy szczyt rozwoju osady przypada na lata 4700–4200 p.n.e. Archeolodzy odnaleźli tam berło wykonane z kości, które pochodziło z V wieku p.n.e. Badacze uważają, że należało do scytyjskiego watażki (dowódcy wojennego). Naukowcy przyznali, że chociaż istnieją dowody na to, że Scytowie przebywali na terytorium Bułgarii, to nie ma potwierdzenia, że prowadzili wojny z lokalną ludnością. Autorzy odkrycia sugerują, że berło mogło być własnością wodza, który przewodził armią walczącą przeciwko Trakom na tych terenach. Bardzo rzadkie odkrycie To indoeuropejski lud, który zamieszkiwał schodnią część Półwyspu Bałkańskiego. Jednak dokładne pochodzenie Traków jest dyskusyjne. Istnieją trzy teorie, które dotyczą ich korzeni. Jedna zakłada, że był to lud autochtoniczny, który zamieszkiwał ten obszar. Druga, że najechał Bałkany w epoce brązu lub wczesnej epoce żelaza. A trzecia, że jego przedstawiciele napłynęli dopiero na przełomie IX i VIII wieku p.n.e. i wymieszali się z rdzenną ludnością. Król Gotów Teodoryk Wielki miał swoją siedzibię w Bułgarii. Odkryli ją poznańscy archeolodzy Pozostałości po rezydencji króla Gotów, Teodoryka Wielkiego, odkryli w Novae w Bułgarii archeolodzy z Poznania. W środku budowli znaleźli dziesiątki monet i biżuterię. – Groby, w których pochowano Scytów w Bułgarii, należą do rzadkości. Jak dotąd odkryto zaledwie cztery lub pięć pochówków, w której znajdowały się szczątki należące do przedstawicieli tego ludu – wyjaśnia prof. Wasil Nikołow w rozmowie z Bułgarską Agencją Informacyjną. To archeolog, który kierował wykopaliskami. Berło znajdowało się właśnie w scytyjskim grobie. Autorzy przyznają, że nowe odkrycie może rzucić nowe światło na historię tego ludu na ziemiach Bułgarii. – Wykopany dół grobowy różni się od dotychczas znalezionych. Kształt grobu scytyjskiego wojownika przypomina „but z wydrążoną częścią”. Najwyraźniej odkopano go wiele lat później. Ludzie zobaczyli czaszkę i górną część szkieletu mężczyzny (których dziś brakuje) i natychmiast przestali dalej kopać– twierdzi prof. Nikołow. W scytyjskiej mitologii często występowały motywy zwierzęce Autorzy przypominają, że Scytowie bardzo szanowali swoich przodków. Bezczeszczenie grobowców było wyjątkowym przewinieniem. – Każdy, kto uszkodziłby jeden z tych grobowców, uraziłby honor Scytów. Być może ludzie, którzy kopali grób, zdali sobie sprawę, że leżąca tam osoba była ważnym Scytyjczykiem i opuścili grób bez grabieży – zwracają uwagę naukowcy. – Najważniejszym artefaktem, który odnaleźliśmy w grobowcu, było to kościane berło. To niesamowite dzieło sztuki z czasów kultury Scytów – przyznał prof. Nikołow. Artefakt ma 39 centymetrów długości. Rękojeść wykonano z połączenia dwóch kawałków kości. Na samym końcu wyrzeźbiono głowę orła. Badacze twierdzą, że przedmiot ten został bardzo precyzyjnie wykonany, co sugeruje, że należał do ważnego Scyta. W grobie znajdowały się kości owego wojownika. A także szczątki konia, prawdopodobnie jego wierzchowca zmarłego oraz żelazny nóż i kości psa. – Takie berło było dowodem umiejętności wojennych osób, które je dzierżyły – zauważył prof. Nikołow – Prawdopodobnie należało do dowódcy wojskowego małej jednostki. Orzeł to symbol, który znany jest ze scytyjskiej mitologii – dodaje uczony. Wierzenia Scytów często wiązały się z kultem przyrody. Bardzo często w wierzeniach pojawiały się motywy zwierzęce. Niektóre z ich obrzędów i praktyk religijnych znane są z archeologicznych znalezisk. Ciekawostki o Scytach Scytowie ze skóry i skalpów robili kołczany, rękawiczki i odzież. Według Herodota, podczas uczt używali do wznoszenia toastów czaszek zabitych przez siebie wrogów, niekiedy ozdobionych złotem. Byli znakomitymi łucznikami. Byli cenionymi najemnikami. Walczyli m.in. w armii ateńskiej, a także uczyli łucznictwa perskich wojowników. Scytowie wynaleźli łuk refleksyjny. Byli spokrewnieni z Sakami i Sarmatami. Scytowie dotarli na tereny Polski. Na przełomie VII i VI w. p.n.e najechali ludy kultury łużyckiej żyjące między Odrą i Wisłą. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ciekawostki o Bułgarii. Poznaj zaskakujące fakty o ulubionym kraju bałkańskim Polaków
Złote Piaski, Dolina Róż, rakija i sałatka szopska to świetnie znane bułgarskie symbole. Od lat jeździmy na bułgarskie wybrzeże Morza Czarnego. Doskonale wiemy że potakiwanie oznacza tam „nie”, a kręcenie głową – „tak”. Ale gdy Bułgarii przyjrzeć się nieco bliżej, okazuje się że potrafi zaskoczyć mało znanymi i arcyciekawymi faktami.
W tym artykule: Historyczne ciekawostki o Bułgarii Kulinarne ciekawostki o Bułgarii Bułgarskie góry i trasy narciarskie Przyroda Bułgarii Jeden z najdłużej niepobitych rekordów świata w lekkiej atletyce należy do Bułgarki – Stefki Kostadinovej. Pobiła go w skoku wzwyż, na Mistrzostwach Świata w lekkiej atletyce w Rzymie, w 1987 r. Tego imponującego wyniku – 2,09 m – do dziś nikt nie pobił. Granicę dwóch metrów Kostadinova w swojej sportowej karierze przekraczała aż 197 razy. Pobiła tez w sumie siedem rekordów świata. Pochodzi w Płowdiwu i jest honorową obywatelką tego miasta. Fakt, że Bułgaria jest największym na świecie producentem olejku różanego jest powszechnie znany. Ale mało kto wie, że to samo dotyczy lawendy. W ostatnich latach Bułgaria wyprzedziła dotychczasowego lidera w produkcji lawendy, czyli Francję. Lawenda świetnie się w Bułgarii udaje, dzięki ciepłemu bałkańskiemu klimatowi. Koszty pracy są tam znacznie niższe niż we Francji. Dlatego bułgarski olejek kosztuje połowę tego, co francuski. Historia uprawy lawendy w Bułgarii ma co najmniej sto lat. Także „lawendowa” rywalizacja Bułgarii i Francji nie jest niczym nowym – trwa od lat 80. poprzedniego wieku. Historyczne ciekawostki o Bułgarii Bułgaria to jedno z najstarszych państw Europy. Powstała w 681 roku. Chrześcijaństwo przyjęła w roku 864. Jest także jedynym państwem w Europie, które nigdy nie zmieniło nazwy. Pierwszy bułgarski parlament został zwołany 11 maja 1879 roku. To czyni go najstarszą instytucją parlamentarną w Europie. Jedź do Bułgarii! Tu jest wszystko - i do tego najtaniej w Europie Góry, morze, świetna kuchnia. W Bułgarii nie trudno o idealny urlop. W Bułgarii znajduje się jeden z najciekawszych i najczęściej fotografowanych budynków z czasów komunizmu w całej Europie. Dom-Pomnik Komunistycznej Partii Bułgarii wybudowano w 1981 r. na szczycie góry Buzłudża, w łańcuchu Starej Płaniny. Przypominający wielkie UFO obiekt jest olbrzymi. Ma 42 metry średnicy, a góruje nad nim 70-metrowa wieża zwieńczona czerwoną gwiazdą. Wykonany z betonu budynek to przykład architektury nurtu brutalizmu. Wewnątrz znajduje się wielka sala, którą zdobiło niemal tysiąc metrów kwadratowych mozaik. Dziś budynek jest już tylko malowniczą ruiną, ale podejmowane są próby jego zachowania i konserwacji. Kulinarne ciekawostki o Bułgarii Lactobacillus bulgaricus to podgatunek probiotycznej bakterii zwanej pałeczką kwasu mlekowego. To jeden z głównych mikroorganizmów obecnych w jogurcie. Został odkryty w 1905 r. przez bułgarskiego mikrobiologa Stamena Grigorova. Dziś, wraz ze Streptococcus thermophilus bakteria ta jest używana na całym świecie do produkcji jogurtu, a także jako składnik preparatów probiotycznych. Jest obecna także w wielu serach. Odpowiada za tzw. fermentację mlekową, czyli rozłożenie laktozy do kwasu mlekowego. Dzięki niemu jogurt ma kwaśny smak. W Bułgarii produkowano wino już 6 tys. lat temu. Uprawa winorośli kwitła też za czasów starożytnego państwa Traków, ok. 2,5 tys. lat temu. W czasach Związku Radzieckiego Bułgaria stała się czwartym producentem wina na świecie. Oczywiście cała ta produkcja była konsumowana właśnie w komunistycznej części Europy. Po 1989 roku Bułgaria zaczęła produkować wina wysokiej jakości i eksportować je na Zachód Europy. Dziś ma ok. 60 tys. hektarów winnic, w których uprawia się zarówno szczepy międzynarodowe, jak cabernet sauvignon i merlot, jak i mnóstwo lokalnych, np. mavrud czy dimyat. A jej znaczenie na winiarskiej mapie świata wciąż rośnie. Gojnik i czosnek bułgarski to dwie rośliny powszechnie konsumowane w Bułgarii. Obecnie robią międzynarodową karierę w świecie zdrowego żywienia i kulinariów. Gojnik, znany również jako herbata mursalska, szałwia libańska czy herbatka wysokogórska, to ziele uważane w Bułgarii niemal za panaceum. Napar z gojnika ma leczyć rany, wspomagać trawienie i odporność, likwidować zgagę i pobudzać. Potwierdzono jego działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Czosnek bułgarski, inaczej samardala, to składnik mieszanki przypraw o tej samej nazwie, a przy okazji niezwykle ozdobna roślina. Używa się jej do przyprawiania mięsa, jajek, ziemniaków i sałatek. Bułgarskie góry i trasy narciarskie Choć kojarzymy ją, jeszcze z czasów PRL, z nadmorskimi kurortami, znacznie więcej jest w Bułgarii kurortów górskich. A konkretnie – wypoczniemy tam w 26 miejscowościach nad morzem i aż w 56 w górach. Co nie dziwi, bo aż 60% powierzchni tego kraju pokrywają właśnie góry. Bułgaria to raj dla miłośników górskich wędrówek. Jej góry są nie tylko rozległe, ale i bardzo różnorodne. Od osiągającego niemal 3 tys. m n.p.m. masywu Riły, przez malownicze Rodopy, usiany jeziorami masyw Pirin, po pełną oryginalnych skalnych formacji Starą Płaninę. Plaże w Bułgarii. Gdzie znaleźć te najpiękniejsze? [PRZEWODNIK] Wymieniając miejsca, które Polacy w sezonie wakacyjnym odwiedzają najchętniej, na jednym z czołowych miejsc z pewnością znajdzie się Bułgaria. Plaże, zabytki, dzikie pasma górskie, malow... A jak góry – to i narty. Bułgaria ma ogromny narciarski potencjał i jest coraz lepiej znana pod tym względem w Europie. Największym ośrodkiem narciarskim kraju jest Bansko w górach Piryn, gdzie regularnie odbywają się zawody Pucharu Świata. Można tu jeździć po 75 kilometrach tras. Niewiele mniejszy jest Borovets (58 km tras), a jego dużą zaletą jest niewielka odległość od Sofii. W całej Bułgarii jest 21 ośrodków narciarskich i w sumie 228 km tras. Przyroda Bułgarii Bułgaria to jedno z najbardziej bioróżnorodnych miejsc w Europie. Występuje tu 3900 gatunków roślin, 210 gatunków ryb, 18 gatunków płazów, 37 gatunków gadów, 428 gatunków ptaków i 95 gatunków ssaków. W sumie w Bułgarii występuje około 1300 gatunków endemicznych (5% całkowitej flory, 8,8% wszystkich gatunków innych niż owady i 4,3% gatunków owadów). Przyczyną tego bogactwa jest zróżnicowanie środowisk, ekosystemów i mikroklimatów. W Bułgarii można podobno wyróżnić ponad 900 typów siedlisk. Choć w kraju są tylko cztery parki narodowe, liczba wszystkich obszarów chronionych i rezerwatów jest znacznie większa i wynosi aż 1392, w tym 340 unijnych obszarów „Natura 2000”.
Wakacje na Bałkanach. 8 pomysłów na lato
Wybuchowa mieszanka kultur, tradycji, języków i religii. Na miejscu znajdziecie zjawiskowe krajobrazy, fantastyczną kuchnię, a także serdecznych i wyjątkowo spontanicznych ludzi. Zobaczcie najciekawsze pomysły na wakacje na Bałkanach.
W tym artykule: Gucza (Serbia) Nesebyr (Bułgaria) Berat, Albania Mostar (Bośnia i Hercegowina) Winnice Słowenii Durmitor (Czarnogóra) Šarganska Osmica (Serbia) Rafting na Peloponezie (Grecja) „Nie mamy wątpliwości, że Bałkany będą hitem tegorocznego lata. Zabieramy was do Czarnogóry, wciąż nieodkrytych Albanii, Kosowa i Serbii, ale też Grecji śladami mitycznych bohaterów" – pisze Agnieszka Franus w czerwcowym wydaniu magazynu „National Geographic Traveler". Magazyn wciąż możesz zamówić w naszym sklepie internetowym. Dla czytelników National-Geographic.pl przygotowaliśmy 8 miejsc, które warto odwiedzić na Bałkanach. Gucza (Serbia) Miasteczko położone jakieś 150 kilometrów od Belgradu. Od 1961 roku, w środku sierpnia zjeżdżają tu zespoły grające szeroko rozumianą muzykę bałkańską. To muzyczne szaleństwo, trwającą dzień i noc imprezę. Są dziesiątki prowadzonych równolegle koncertów i koncercików. Gra się wokół stołów z jedzeniem i na ulicach, koncertuje w ogródkach domów i pod zadaszeniem sklepu, przy cerkwi i stojąc po kolana w rzece. Najlepsi są Romowie – ci z Rumunii, Serbii i z Macedonii. Wystarczy cztery czy pięć trąbek i wielki bęben. Jak nikt, grając, manipulowali słuchaczami, co rusz wprowadzając w nastrój euforii muzyką tak szybką, że nie nadążały nogi, albo w melancholię i przygnębienie rzewnymi, pogrzebowymi dźwiękami. Prócz muzyki, dookoła królowały i dymiły wielkimi paleniskami stoiska z jedzeniem: grillowana pjleskavica z baraniny i wieprzowiny, z ziłami, musaka z bakłażana i mięsne ćevapčići na patyczkach. Na deser zwijane, francuskie naleśniki posmarowane masłem czekoladowym i posypane plazmą – serbskim przysmakiem, czyli kruszonymi herbatnikami. W dłoni festiwalowicza – obowiązkowo – piwo Jeleń. Tuby i trąbki, puzony i rogi, bębny i klarnety towarzyszyły mi cały czas. Bo codziennie, na niewielkiej scenie w centrum miasta odbywały się przed jury przesłuchania konkursowe. Zespoły walczyły o tytuł Pierwszej Trąbki, a tym samym sławę i szansę na koncerty w całej Europie. Ale prawdziwa, muzyczna bomba wybuchła, gdy kulminacyjnego wieczora na scenie miejskiego stadionu stanął Boban Marković z zespołem, ikona serbskiego grania. Do dziś nie wiem, jak grubo ponad stutysięczna publiczność zmieściła się na murawie, i jak Markovićowi udało się być bardziej głośnym niż zgromadzony tłum. Zespół grał blisko dwie godziny, a publiczność była nie do zajechania. Gdy wiele lat temu Miles Davies, pierwsza trąbka światowego jazzu usłyszał muzykę z Guczy, wypowiedział słynne słowa: nie wiedziałem, że na trąbce można tak grać. Gdy wracałem z Serbii na usta cisnęły mi się inne: nie wiedziałem, że można się tak szaleńczo bawić. Nesebyr (Bułgaria) Ten, kto rano nie idzie na plażę w Słonecznym Brzegu, zmierza do Nesebyru. Starożytne, bo mające ponad trzy tysiące lat historii miasteczko leży zaledwie dwadzieścia minut jazdy od kurortu. Nesebyr powstał na wyspie połączonej wąskim cyplem z lądem. Przy wjeździe stoi, widoczny z każdej plaży w Słonecznym Brzegu, wiatrak. W lecie oblegają go tłumy turystów, ławą suną na starówkę wpisaną na listę UNESCO. Tak trafiamy do miasta – bajeczki, niegdyś trackiej osady, potem greckiej kolonii. 1500 lat temu Nesebyr był całkowicie obwarowany, pozostałości tych murów można gdzieniegdzie jeszcze wypatrzeć. Wąskie uliczki, drewniane domy z XIX wieku i setki straganów z pamiątkami zachęcają do robienia zdjęć i zakupów. Mydełka różane, małe torebki z tradycyjnym wzorkiem, przyprawy. Wszędzie niemal to samo, choć sprzedawcy zachwalają po cichu również różne rodzaje rakii: kruszewę, smokinowę, dżibrowicę. Wszystko zależy od tego, z jakich została zrobiona owoców. Przez wieki Nesebyr był biskupstwem, stąd w tym całym turystycznym tyglu kryją się zabytkowe świątynie. Jedna z najpiękniejszych to cerkiew świętego Szczepana. Powstała między XI i XIII wiekiem i choć z zewnątrz może nie robi takiego wrażenia, wejście do środka po prostu oszałamia. Na jej ścianach oglądam 258 obrazów z tysiącem postaci. Te wszystkie kolory, historie tworzą niesamowity klimat. Mamy szczęście, przez chwilę jesteśmy tu sami, więc bez problemu robimy z setki zdjęć. Nesebyr stworzony został do włóczenia się. Dlatego przyjeżdża się tu na kilka godzin, choć można również zostać na jednej z tutejszych plaż. Ale wiele osób chce spędzić chwile przy winie i dobrym jedzeniu. W labiryncie zaułków trafiamy do Palmakoto, restauracji znanej z owoców morza. Za chwilę przy stoliku z widokiem na morze pałaszujemy słynną szopską, która wygląda tu trochę inaczej niż ta na wyspie świętej Anastazji, potem próbujemy grillowanego koziego sera, żeby skończyć na krewetkach i sardelach. Na deser lokalne wino, jest bosko. Macedonia – atrakcje bałkańskiej republiki słońca. 5 rzeczy do zobaczenia w Macedonii Północnej Malownicze góry, urokliwe jeziora i bałkańska gościnność. Każdego roku Macedonia Północna przyciąga coraz więcej turystów z całego świata. Sprawdzamy, jak zorganizować wyjazd i co zo... Berat, Albania Pierwszą osadę założyli tu w starożytności (2600–1800 r. p.n.e.) Ilirowie – indoeuropejski lud u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza zamieszkujący współczesne Bałkany. To do nich odwołują się zresztą dzisiejsi Albańczycy, szukając swoich korzeni i tożsamości. W II w. p.n.e. miasto objęli we władanie Rzymianie, którzy nadali mu imię Antipatrea. Zaś w czasie rządów Bizancjum było siedzibą biskupa i przechrzczono je na Pulcheriopolis. I to z tego ostatniego okresu pochodzi spora część berackich zabytków, na czele z imponującą fortecą. W IX w. miasto podbili Bułgarzy. Wtedy to pojawiła się też nazwa Beligrad („Białe Miasto”), która wyewoluowała w końcu w Berat. Dużo prościej o genezie powstania pierwszej osady w tym miejscu mówi legenda. Według niej przed wiekami mieszkało tu dwóch olbrzymów: Shpirag i Tomorri. Obaj zakochali się w tej samej kobiecie, a następnie długo o nią walczyli. Tak długo, że w końcu obaj opadli z sił i zamienili się w dwie potężne góry. To u ich podnóży wzniesiono miasto. Z kolei z łez nieszczęsnej dziewczyny powstała rzeka Osum. Jadę na wzgórze zamkowe – z dawną zabudową i ruinami twierdzy. Serpentynami, cały czas stromo pod górę, dojeżdżam do bramy fortecy. Samochód zostawiam, niczym dawni rycerze konia, już za solidnymi średniowiecznymi murami. Kwateruję zaś w hotelu Kalaja, w jednej z dawnych komnat przyzamkowych. Pokój jest dość surowy, nieco mroczny. Dzięki temu jeszcze lepiej mogę poczuć klimat miejsca. Zabudowania wewnątrz murów twierdzy powstały w większości w XVIII w. Przed najazdem osmańskim w XIV w. było tu 20 kościołów bizantyjskich. Kolejne pół tysiąclecia mocno zmieniło jednak kulturowy, ale też religijny, obyczajowy czy kulinarny krajobraz tych okolic. Turcy osmańscy panowali na Bałkanach do XIX w. A ich wpływy są tu widoczne do dzisiaj. Aż 60 proc. społeczeństwa albańskiego to muzułmanie. W Beracie warto zajrzeć do ich dwóch meczetów: Królewskiego i Kawalerów. Ale jak w Turcji mogę poczuć się też w miejscowej tawernie, zlokalizowanej w pobliżu murów. Wiele tu dań z jagnięciny czy koziny, ale też z bakłażana, papryki, pomidorów i fasoli. Miejscowi szczególnie zachwalają paçë koke – tradycyjny gulasz z głowy jagnięcia. Ewentualnie tavë kosi – potrawkę z podrobów jagnięcych lub kozich oraz ryżu pieczonego z mieszanką jogurtu i jajek doprawionych czosnkiem i oregano. Tym razem decyduję się jednak na fërgesë – danie z papryki, pomidorów, na bazie solonego twarożku, bazylii, mąki, jogurtu, masła, a także oliwy z oliwek. Po obiedzie spaceruję po ogromnym terenie fortecy. Obszar ten ma kształt zbliżony do trójkąta. Stojące tu budynki to hybryda architektury bizantyjskiej i osmańskiej z nielicznymi śladami antyku. Całość opasana jest monstrualnymi murami z 24 wieżami oraz 4 bramami wjazdowymi. Imponujące główne wejście znajduje się od strony południowej. Tuż za nim wrażenie robi dziedziniec, na którym przed wiekami nie raz dochodziło do starć z wrogami. Ja jednak bardziej niż na fortyfikacjach skupiam się teraz na niewielkich cerkiewkach. W jednej z nich znajduje się niezwykle ciekawe Muzeum Onufrego, XVI-wiecznego artysty, który słynął z pisania wyjątkowej urody ikon. Wewnątrz kameralnej katedry Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny zebrano 106 ikon samego mistrza, ale też jego najlepszych uczniów. Do tego 67 innych dzieł sztuki sakralnej. Większość z nich to zbiory z okresu średniowiecza związane z bizantyjską i postbizantyjską sztuką chrześcijańską Mostar (Bośnia i Hercegowina) Mostar – z kamienną zabudową starówki ulokowaną wokół wijącej się rzeki – jest najlepszym dowodem na to, że Bośnia i Hercegowina wchodzi w nowy etap swojej historii. Wojnę wszyscy starają się tu puścić w niepamięć, a problemy gospodarcze mają szanse rozwiać się wraz z coraz większym ruchem turystycznym. Latem w mieście panuje przyjemny gwar, a wieczorami wszystkie stoliki restauracyjek są zajęte. Przyjezdni i miejscowi płyną brukowanymi uliczkami, zajadając lody, sączą drinki, moszcząc się w leżakach nad brzegiem rzeki czy umawiają się na kolację w ulubionych lokalach. Jeszcze do niedawna turyści pojawiali się tu zaledwie na kilka godzin, przyjeżdżając zazwyczaj na wycieczkę z nieodległego Splitu. Coraz więcej osób decyduje się jednak zostać tu na noc. To świetna decyzja, Mostar wiele uroku ujawnia bowiem właśnie po zmroku, kiedy staje się lekko rozwibrowanym miastem, otulonym przyjemnym, żółtym światłem latarni. Równie piękny, choć inny, jest o świcie. Gdy zaraz po wschodzie słońca wstaję, by zrobić kilka zdjęć o brzasku, brukowane uliczki i słynny most są niemal puste. Przemykają po nich jedynie pojedynczy, spieszący do pracy mieszkańcy. Mimo tak wczesnej pory, kilka kawiarni już działa. Przysiadam w jednej, ciesząc się możliwością wypicia espresso w towarzystwie kilku cierpiących najwyraźniej na bezsenność seniorów oraz wylegujących się na bruku kotów. Przez chwilę miasto jest tylko nasze. Winnice Słowenii Są zakurzone, pokryte piwnicznym nalotem i strzępami pajęczyn. I dlatego tak cenne. Na drewnianej tabliczce dumnie napisano: „Zlata Trta 1917”. – Czyli Złota Winorośl. To najstarsze słoweńskie wino – objaśnia sommelier Franc Brodnjak. Na drewnianych regałach leżą tysiące równie zakurzonych butelek. To vinski arhiv w Ptuju – kolekcja win z ponad setki roczników. Większość trunków pochodzi z pobliskich wzgórz Haloze – jednego z najważniejszych regionów winiarskich Słowenii. – Latem jest tu upalnie, co odpowiada rieslingom. Traminer z kolei lubi burze, a ich też u nas nie brak – Franc nalewa do kieliszków wino o kwiatowym aromacie i wytrawnym smaku. – 95 procent naszych upraw to odmiany białe. Wiąże się to jeszcze z dekretem Marii Teresy, która w XVIII w. zakazała wyrobu czerwonego wina na prawym brzegu Drawy. Dlaczego? Podejrzewam, że w grę wchodził agresywny lobbing – śmieje się Franc. Winiarstwo ma w Ptuju dłuższe tradycje. – Pierwsze wzmianki o uprawie winorośli pochodzą z kronik franciszkanów, którzy przybyli tu w 1239 r. – opowiada Alojž. Po degustacji wybieramy się z nim na spacer po starówce: niewielkiej, ale świetnie zachowanej. Kamienice mają po 2–3 kondygnacje, rude dachy, a niemal wszystkie – jak twierdzi Alojž – także piwnice. – Miasto żyło z handlu winem i z myta pobieranego na moście na Drawie – opowiada. – Kupcy przeprawiali się przez rzekę już 2000 lat temu. To tędy wiódł rzymski szlak z Helwecji nad Morze Czarne, stacjonowali tu legioniści. Jesteśmy najstarszym miastem w Słowenii, nazwanym przez cesarza Poetovio – mówi z dumą przewodnik. Na dowód prowadzi nas na trójkątny plac Słoweński. Pośrodku stoi Orfej: marmurowa stela z II w. n.e. z wizerunkiem Orfeusza grającego na lirze. Otaczają ją najcenniejsze zabytki: stary ratusz z rzeźbionym balkonem, gotycki kościół św. Jerzego i Wieża Miejska – z zegarami na trzech z czterech ścian. Tarczy brakuje tylko od strony górującego nad starówką zamku. – Ponoć to zemsta mieszczan na rezydującym tam rodzie Lesliech, którzy nie chcieli dorzucić się do remontu – mówi Alojž. A potem wskazuje na rzędy winorośli pod murami twierdzy. – A to nasza miejska winnica. Fachu uczą się w niej uczniowie szkoły rolniczej – dodaje. I robią miejskie wino Civis – po łacinie Obywatel. Durmitor (Czarnogóra) O trasie Durmitor słyszałem przed przyjazdem do Czarnogóry równie dużo, jak o tutejszym wybrzeżu. Droga, zwana Durmitor Ring, jest z pewnością najpiękniejszą w kraju, i jedną z najbardziej malowniczych na całych Bałkanach. To pierścień przecinający płaskowyż Tara i Piva, zacieśniający się wokół jednego z wyższych pasm Gór Dynarskich przecinających północną Czarnogórę. Ten region kraju jest najmniej zabudowany i wciąż raczej wolny od presji cywilizacyjnej. Jego sercem jest Park Narodowy Durmitor, ulubione miejsce piechurów i miłośników trekkingu, korzystających z licznych tras i ścieżek. Tym razem rezygnuję jednak z długich wędrówek i postanawiam poznać północ Czarnogóry zza samochodowego „kółka”. Durmitor Ring ma 85 kilometrów, ale ich pokonanie zabiera 4–5 godzin. Droga wiedzie szalonymi serpentynami, mijając malutkie wsie kamiennych i drewnianych domów, z każdym kolejnym zakrętem podsuwając coraz to bardziej zachwycające widoki. Ulica jest wąska i nie ma w zasadzie pobocza. To nie jest przejażdżka dla osób odczuwających za kierownicą jakiekolwiek wątpliwości. Durmitor Ring przez pół roku bywa zasypany śniegiem i nieprzejezdny. Latem osobowy samochód daje sobie tu radę bez problemów. Toczę się przez wąskie kaniony, wbijam w wykute w skale, pełne wilgoci tunele, w których dźwięk silnika i snop reflektorów budzi odpoczywające pod sklepieniem nietoperze. Zrywają się grupkami do lotu i przez kilka sekund przed przednią szybą auta. Zatrzymuję się na wzniesieniach, by przeczesywać wzrokiem zamknięty wzgórzami szeroki krajobraz i próbuję sobie przypomnieć, kiedy ostatni raz widziałem tak wiele zieleni. Nie chcąc stąd za szybko odjeżdżać, postanawiam zostać na noc w miasteczku Žabljak. W nowoczesnym ekologicznym hotelu sączę ziołową herbatę i zajadam specjały z okolicznych gospodarstw: wiejskie sery, domowe wędliny, oliwki, warzywa zebrane przed chwilą z ogródka, lepki i ciężki od słodyczy miód. Wieczorem z balkonu patrzę na ciemne niebo, ciesząc się, że przyjechałem tu ,zanim urzeczywistnią się plany inwestorów, którzy coraz łapczywiej patrzą na tereny wokół Durmitoru. Czarnogóra przeznaczyła właśnie kilka milionów euro na rozbudowę infrastruktury narciarskiej na północy kraju, planując zbudować kilka nowych kurortów i unowocześnić parę mniejszych, już istniejących. Te zamiary, choć mogą dać pracę i pieniądze mieszkańcom, siłą rzeczy wpłyną też na okolicę. Być może to ostatnia szansa, by zobaczyć północ Czarnogóry w jej bardziej tradycyjnym wydaniu. Lwia Skała Sigirija. Odkryj jeden z największych cudów Sri Lanki Stanowisko archeologiczne i twierdza Sigirija to jedno z najbardziej znanych miejsc na Sri Lance. Starożytną skalną fortecę, znaną również jako „Lwia skała”, każdego roku odwiedza mili... Šarganska Osmica (Serbia) Mówią, że to cud inżynierii. Šarganska Osmica jest jedną z największych atrakcji Serbii. I najbardziej tajemniczych – jej powstanie przewidział słynny, XIX-wieczny jasnowidz, Mitar Tarabić. Był rok 1921, właśnie rozpoczęto prace nad najbardziej wymagającym odcinkiem nowej linii, łączącej Belgrad z Dubrownikiem. Trasa miała prowadzić przez góry, przecinać głęboką dolinę. Jak to zrobić? Inżynierowie doszli do wniosku, że najlepszym rozwiązaniem będzie przekopanie się przez „Cygańskie Zbocze” – pasmo gór Šargan. I wtedy przypominano sobie przepowiednię Mitara Tarabića. Wydrążone w litej skale, niektóre długie nawet na półtora kilometra tunele, okupione zostały katorżniczą pracą budowniczych, ale i tragedią. Doszło do zawału, który pogrzebał 200 osób. Po czterech latach skomplikowanych prac budowlanych oddano kluczowy odcinek trasy. Pociąg Ćira ruszył w swój pierwszy kurs do Dubrownika. Nie tylko tunele świadczą o wyjątkowości kolejki. Przed inżynierami stało wyzwanie poprowadzenia trasy, która na odcinku niespełna pięciu kilometrów, dzielących w linii prostej położoną w kotlinie Mokrą Gorę od górskiej stacji Šargan Vitasi, wzniesie się na 350 metrów. Kusiło mnie, by nadać jej miano „kolejki górskiej”, bo widoki, które rozpostarły się gdzieś w okolicach tunelu oznaczonego numerem czterdzieści sprawiły, że oniemiałem. Pięliśmy się serpentynami wzdłuż stromego stoku. Trasa niekiedy chowała się w tunelu, innym razem – mostem – przeskakiwała doliny. Kolejka potrzebowała ponad piętnastu kilometrów, by dotrzeć na miejsce. A pasażerów dziwił fakt, że po godzinie jazdy pociąg znajduje się prawie w tym samym miejscu, tylko nieco wyżej. Podziwiałem widoki, z otwartego okna wystawiałem na wiatr twarz, czuć było zapach lasu, a w tunelach wilgoć skały. Nagle – stop! Wysiadamy! Pociąg zatrzymał się przy niewielkim podeście. Po drugiej stronie doliny rozpościerała się rozległa, nieco mglista panorama. W dole majaczyły budynki Mokrej Góry, wyżej, na niewielkim grzbiecie rozłożyła się całkiem duża, drewniana wieś. Wjechaliśmy w tunel „Aleksandar”, ostatni na trasie. Ciemność ciągnęła się dobre 1600 metrów, aż w końcu z mroku wyłoniły się zabudowania ostatniego przystanku kolejki – Šargan Vitasi. Tutaj czekała nas przerwa. Zwiedziliśmy skansen, podziwialiśmy wagony i lokomotywy pamiętające pierwszą połowę XX wieku. A potem ruszyliśmy w drogę powrotną, prosto do Mokrej Góry. Oryginalnie kolej cieszyła się sprawnością aż do 1974 roku, kiedy to zamknięto nierentowną trasę do Sarajewa. Kilkanaście lat później specjalnie powołane stowarzyszenie rozpoczęło starania o restaurację najbardziej atrakcyjnego odcinka trasy. Plany mieli szerokie: skansen serbskich kolei, zbiór zabytkowych lokomotyw, wagonów. W 2003 roku pierwszy zestaw „Nostalgii” – tak nazwano pociąg – ruszył z Mokrej Góry. Skąd nazwa Osmica – „ósemka”? Cóż, powyżej stacji Golubići widać to jak na dłoni. Tory położono tak, że miejscami tworzą pokręconą ósemkę, krzyżując się w tunelach, wydrążonych na coraz to wyższych poziomach. Gdy pomyśli się, że ponad sto lat temu aż trzy firmy budowlane splajtowały, próbując spełnić wymagania rządowego zlecenia, tym większy podziw należy się tej ostatniej, która w końcu dokończyła projekt. Rafting na Peloponezie (Grecja) Wyrąbana w ścianie parowu ścieżka wspina się zakosami ponad las. U dołu dudniąca rzeka, nad głową posiniaczone niebo zwiastujące burzę. Już blisko. Pierwsza błyskawica rozjaśnia półmrok. I wtedy go dostrzegam. Przyklejony do ściany wąwozu XII-wieczny klasztor Prodromou (św. Jana Chrzciciela). Przypomina jaskółcze gniazdo wiszące nad trzystumetrową przepaścią. Co sprawia, że nie runie w dół? Kilka drewnianych belek podtrzymujących kruchą konstrukcję, czy może żarliwa modlitwa mnichów? Czuję chłodną wilgoć bijącą z wnętrza wykutej w skale kaplicy. Spływa po policzkach świętych zastygłych na kamiennych freskach. Zapach wosku miesza się z wonią kadzidła i czegoś jeszcze… Piekielnie mocnej kawy! Ręka w habicie podaje filiżankę, częstuje słodką galaretką (lukumi). Potem prowadzi na taras. Widok zapiera dech. Na krawędzi urwiska, po drugiej stronie wąwozu, dostrzegam monastyr Filosofu (X w.), jeszcze dalej Emialon (XVII w.) otoczony wianuszkiem skalnych pustelni. A pod nimi, hen daleko, majaczą pogrążone w letargu wsie i miasteczka, owinięte wstęgą mitycznej rzeki Lusios. Jej spieniony nurt niby rozedrgana struna rezonuje w głębi kanionu. Po chwili stoję na brzegu ogarnięty hipnotyzującym szumem. Nagle słyszę kobiecy śmiech. Rozglądam się zaskoczony. Wokół żywego ducha. Czyżby wciąż żyły tu zjawiskowe nimfy z orszaku Artemidy? Aretuza, dla której stracił głowę porywczy Alfejos, a może Dafne, ukochana Apolla? Śmiech narasta, przechodzi w euforyczny krzyk. I wtedy je dostrzegam. Pontony! Wypadają zza skały i tańczą piruety wokół rzecznych kamieni. Roześmiane wioślarki wychodzą na brzeg. Wdrapują się na pobliską skałę i skaczą do wody. Idę w ich ślady. Niesiony huczącym chłodem czuję się jak młody bóg. Nic dziwnego, w końcu w wodach rzeki Lusios zażywał kąpieli sam władca Olimpu – nowonarodzony Zeus. Potem chwytam wiosło, i lawirując między konarami zwalonych dębów, płynę aż do Kariteny, gdzie Lusios wpada do rzeki Alfejos.
Inskrypcja zapisana cyrylicą sprzed 1100 lat. To prawdopodobnie najstarszy przykład użycia tego pisma
Archeolodzy odnaleźli w Bułgarii fragment średniowiecznego napierśnika. Znajdują się na nim inskrypcje zapisane cyrylicą. Badacze uważają, że to najstarsze w historii użycie tego pisma alfabetycznego.
W tym artykule: Cyrylica powstała w X wieku w Bułgarii Amulet może mieć nawet 1100 lat Inskrypcja pochodzi z czasów Symeona I Cyrylica to rodzaj pisma, którego używają kraje wschodnio- i południowosłowiańskie. Alfabet w swojej klasycznej i zmodyfikowanej formie obowiązuje m.in. w Ukrainie, Bułgarii, Serbii, Macedonii Północnej, Białorusi, Kazachstanie i Rosji. Za twórców cyrylicy uważa się jednego z uczniów dwóch bizantyjskich misjonarzy, Cyryla i Metodego. Prawdopodobnie mógł być to Klemens z Ochrydy lub Konstantyn Presławski. Cyrylica powstała w X wieku w Bułgarii Do tej pory za najstarszy artefakt, na którym zidentyfikowano to pismo, uważano dobrudżańską inskrypcję cara Piotra. Spisano ją w 943 roku w Bułgarii. dlatego uważa się, że to właśnie w tym kraju wynaleziono cyrylicę. Stamtąd do XII wieku alfabet ten rozprzestrzenił się na tereny Serbii i Rusi Kijowskiej. Okazuje się jednak, że pismo to może być jeszcze starsze, niż sądzono. Archeolodzy prowadzili wykopaliska w ruinach twierdzy w Bułgarii, niedaleko greckiej granicy. Ponieważ badania są w trakcie, naukowcy nie zdradzili dokładnej lokalizacji stanowiska, aby nie sprowadzić w to miejsce poszukiwaczy skarbów. Tym bardziej, że uczeni natrafili na odkrycie, które może rzucić nowe światło na historię wynalezienia cyrylicy. Odkryto bowiem średniowieczny fragment napierśnika, na którym znajdują się słowa zapisane tym pismem alfabetycznym. Amulet może mieć nawet 1100 lat Wstępna analiza wykazała, że zabytek może mieć ok. 1100 lat. Oznacza to, że napis ten może być jeszcze starszy, niż inskrypcja cara Piotra z 943 roku. Badacze przekazali, że na napierśniku wyryto imiona dwóch mężczyzn – Pavel i Dimitar. – Tekst został spisany na ołowianej płytce noszonej na piersi – mówi Ivailo Kanev, archeolog z bułgarskiego Muzeum Narodowego, który jest kierownikiem wykopalisk. Napierśnik to element zbroi, który miał chronić przednią część tułowia. Wykonywano GO z pojedynczego kawałka kutej, profilowanej blachy, a czasem łączono ze sobą szereg mniejszych płytek na skórzanej podstawie. Autorzy odkrycia przekazali jednak, że odnaleziony przedmiot nie był typowym napierśnikiem. Kanev uważa, że był to raczej rodzaj amuletu, który nie tylko miał chronić właściciela przed ciosami, ale również przed „złymi siłami”. Odnaleziono kolejną część skarbu ze Słuszkowa. Tysiące średniowiecznym monet i złote pierścienie w polu kukurydzy Zdeponowany ok. 1100 roku w Słuszkowie i odnaleziony w 1935 skarb zawiera najliczniejszy zbiór monet w Polsce. Choć jego znana część od 1958 znajduje się w zbiorach Muzeum Okręgowego Ziemi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zdaniem-dra-adama-kedzierskiego-to-jedno-z-najwazniejszych-znalezisk-na-terenie-polski-fot-instytut-archeologii-i-etnologii-polskiej-akademii-nauk-716fd75.jpeg" width="938" height="397" alt="Zdaniem dra Adama Kędzierskiego to jedno z najważniejszych znalezisk na terenie Polski (Fot. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk)" title="Zdaniem dra Adama Kędzierskiego to jedno z najważniejszych znalezisk na terenie Polski (Fot. Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk)" /> – Nie wiadomo, kim byli Dimitar i Pavel. Być może ten pierwszy był członkiem garnizonu, który zajmował twierdzę, a Pavel to jego bliski, a być może jego patron. Opierając się na naszej analizie, uważamy, że przedmiot ten prawdopodobnie trafił do twierdzy w okresie między 916 a 927 rokiem i został przywieziony przez bułgarski garnizon wojskowy – mówił Kanev. Inskrypcja pochodzi z czasów Symeona I Bułgarskie media podały, że napis na zabytku początkowo został niezauważony. Kilka miesięcy później, gdy archeolodzy oglądali zdjęcia poszczególnych artefaktów, zauważyli, że na napierśniku znajduje się tekst. Dopiero wtedy rozpoczęli badania. Archeolodzy przekazali, że inskrypcja pochodzi z czasów Symeona I. W latach 893–927 był władcą Bułgarii, a od 913 roku carem tego kraju. Zasłynął zwycięskimi bitwami przeciwko Bizancjum, Serbom i Madziarom, co pomogło mu poszerzyć terytorium bułgarskie. To właśnie za jego panowania Bułgaria stała się najpotężniejszym państwem Europy Wschodniej. Bułgaria cara rozciągała się wówczas między trzema morzami: Egejskim, Czarnym, i Adriatykiem. Symeon I mianował Presław nową stolicą kraju. Miasto miało być gospodarczą i kulturową konkurencją dla Konstantynopola. To do Presławia sprowadzono Cyryla i Metodego, aby prowadzili działalność dydaktyczną. Czasy panowania Symeona były okresem olbrzymiego rozwoju Bułgarii. Nazywane są złotym wiekiem bułgarskiej kultury. Na razie jednak warto poczekać z ogłoszeniem, że odkrycie jest archeologiczną sensacją. Dokładniejsze badania pozwolą ustalić, czy rzeczywiście przedmiot ten może być najstarszym przykładem użycia cyrylicy, która prawdopodobnie w IX lub X wieku zastąpiła stare pismo słowiańskie, znane również runicznym abecadłem. Źródło: Live Science Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gdzie jechać na narty w Bułgarii? Najlepsze miejsca
Zastanawiasz się, gdzie spędzić zimowe ferie? Ciekawą destynacją może być właśnie Bułgaria. Narty w tym malowniczym kraju z całą pewnością okażą się przygodą, której nikt nie „pogrzebie” gdzieś w odmętach pamięci.
W tym artykule: Pamporovo Chepelare Bansko Vitosha Borowiec Dobrinishte Bułgaria nie jest najczęściej wybieranym kierunkiem narciarskich wyjazdów. Szkoda, bo ten bałkański kraj zapewnia świetne warunki wszystkim miłośnikom białego szaleństwa. Śnieg utrzymuje się tam nawet do kwietnia, a infrastruktura jest dobrze przygotowana na przyjazd turystów. Ponad 20 ośrodków narciarskich ma do zaoferowania ok. 250 km malowniczych tras o różnym stopniu trudności. Bułgaria kojarzy ci się wyłącznie z letnim wypoczynkiem i malowniczymi plażami? Najwyższy czas zmienić ten pogląd, bo bałkański kraj ma do zaoferowania nie tylko nadmorskie atrakcje. Aż 60 proc. powierzchni Bułgarii pokrywają tereny wyżynne i górskie, a to sprawia, że tamtejsze warunki sprzyjają także miłośnikom białego szaleństwa. Ceny utrzymują się tam na atrakcyjnym poziomie, dzięki czemu zimowy urlop w tym kraju kosztuje mniej niż narty w Andorze i zdecydowanie mniej niż narty w Szwecji. Względnie niewielka popularność tamtejszych kurortów (zwłaszcza w porównaniu z alpejskimi destynacjami narciarskimi) sprawia, że bułgarskie stoki nie są przesadnie zatłoczone. Poniżej wymieniamy kilka ciekawych miejsc w Bułgarii, w których warto spędzić zimowy urlop. Pamporovo Zaczynamy od propozycji, która przypadnie do gustu nie tylko osobom, które uwielbiają szusować po stokach, ale także miłośnikom narciarstwa biegowego. Pamporovo, kurort położony na wysokości 1620 m n.p.m., ma do zaoferowania ok. 20 km tras biegowych i ok. 30 km tras zjazdowych o zróżnicowanym stopniu trudności. Sama stacja jest podzielona na dwie części – Mechi Chal i Snazhanka. Skipass uprawnia do korzystania ze stoków w obu sektorach, a przemieszczanie się między nimi ułatwia skibus. Bułgaria to nie tylko Złote Piaski i Słoneczny Brzeg. TOP 5 atrakcji Bułgarii na lato i nie tylko Bułgaria to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków. Które miejsca warto odwiedzić w wakacje? Dla kogo przeznaczone jest to miejsce? Bez cienia wątpliwości odnajdą się tam osoby początkujące i średniozaawansowane, bo Pamporovo ma do zaoferowania przede wszystkim trasy niebieskie i czerwone. A co z ofertą dla doświadczonych narciarzy? Także oni znajdą tam coś dla siebie, bo łączna długość czarnych tras to 6 km. Wypoczynek w Pamporovie polecamy przede wszystkim tym osobom, które są nastawione na wielogodzinne szaleństwa na stokach lub trasach biegowych. Innych atrakcji jest tam niewiele. Można skosztować lokalnych przysmaków w miejscowych restauracjach i wybrać się z dziećmi do snow parku. Chepelare W odległości ok. 10 km od Pamporova mieści się mniejszy i mniej popularny ośrodek narciarski – Chepelare. Nie można go z góry skreślać, bo odpoczynek w tym miejscu może być świetną opcją dla wszystkich, dla których jeden z najpopularniejszych zimowych kurortów w Bułgarii jest zbyt zatłoczony. Chepelare jest nowoczesną stację wyposażoną w wysokiej klasy infrastrukturę. Działają tam liczne wyciągi, a w okresach niedoboru białego puchu stoki są sztucznie dośnieżane. Łączna długość nartostrad to 20 km, z czego 3250 m zajmuje najdłuższa trasa zjazdowa w Bułgarii (oznaczona kolorem czerwonym). Bansko Kolejną propozycję na naszej liście dedykujemy doświadczonym narciarzom. Bansko to bez wątpienia najpopularniejszy i najnowocześniejszy kurort narciarski w całej Bułgarii. Mało tego, poza Europą Zachodnią, drugiego tak dobrze przygotowanego ośrodka można szukać ze świecą. Ośrodek oddaje do dyspozycji gości ok. 65 km tras zjazdowych. Dominują nartostrady oznaczone kolorem czerwonym, sporo jest też czarnych tras. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że te ostatnie mają opinię wyjątkowo trudnych technicznie. Gdzie na narty z dziećmi – 5 najlepszych rodzinnych ośrodków w Europie. Wybierając miejsce na rodzinny na wypad na narty z dziećmi, warto brać pod uwagę nie tylko odległość i atrakcje na miejscu, ale również oferty szkółek narciarskich i pakiety bezpieczeńs... Narciarze mogą korzystać z licznych wyciągów, nie tylko krzesełkowych, ale także orczykowych. Do dyspozycji jest także kolejka gondolowa. Ze znalezieniem noclegu nie będzie najmniejszego problemu. Bansko to popularny kurort, więc na miejscu nie brakuje 4- i 5-gwiazdkowych hoteli. Na szczęście nie oznacza to, że zimowym urlopem w tym miejscu mogą cieszyć się wyłącznie osoby z zasobnym portfelem, bo działają tam też liczne kwatery prywatne. Po długim dniu na stoku, chwilę wytchnienia można znaleźć w strefie SPA lub jednej z wielu tawern i restauracji. W czasie wolnym warto wybrać się do Neofit Rilski Museum. Vitosha Nasza kolejna propozycja to Vitosha – ośrodek narciarski położony w odległości ok. 9 km od Sofii. 14 wyciągów, 20 km tras zjazdowych, z czego większość oznaczona jest kolorem niebieskim i czerwonym – oto najkrótsza charakterystyka tego miejsca. Vitosha z całą pewnością nie jest najnowocześniejszym ośrodkiem narciarskim w Bułgarii. W kontekście dostępnej infrastruktury, to miejsce od opisanego wcześniej dzieli prawdziwa przepaść. Dominują wyciągi krzesełkowe starego typu, próżno szukać tam najnowocześniejszych rozwiązań. Dlaczego więc polecamy tę stację jako idealną na narciarski wyjazd? To proste – starsza technologia nie oznacza, że panują tam złe warunki, a w całej Bułgarii trudno o tańszy ośrodek. Dokładnie tak, Vitosha przyciąga przede wszystkim atrakcyjnymi cenami. Karnety kosztują niewiele, a najbardziej oszczędni mogą zatrzymać się w hostelu. Należy jednak dodać, że ze względu na bliskość stolicy kraju, można też znaleźć tam znacznie wygodniejszy nocleg, nawet w standardzie pięciogwiazdkowym. Rozrywek innych niż narciarskie jest tam niewiele. Ot, kilka restauracji i kawiarni. Pamiętajmy jednak, że w czasie wolnym można udać się na wycieczkę do Sofii, gdzie znajdziemy znacznie więcej turystycznych atrakcji. Borowiec W zestawieniu najciekawszych miejsc dla narciarzy w Bułgarii nie może zabraknąć naszej kolejnej propozycji. Borowiec jest najstarszym ośrodkiem sportów zimowych w kraju. Leży w odległości ok. 70 km od Sofii, a panujące tam warunki należy określić jako wyśmienite (śnieg na północnych zboczach Riły utrzymuje się aż do końca kwietnia). Ośrodek składa się z trzech części: Sitnyakovo, Yastrebetz i Markudjik. Każda z nich jest połączona wyciągami krzesełkowymi lub kolejką gondolową, więc pomiędzy poszczególnymi sektorami można przemieszczać się bez wypinania nart. Łączna długość nartostrad to ok. 70 km. Dominują trasy czerwone (30 km) i niebieskie (24 km). Najbardziej doświadczone osoby mogą spróbować swoich sił na trasach czarnych o łącznej długości 5 km. W okolicy działają liczne hotele, oferujące przede wszystkim czterogwiazdkowy standard. Nie brakuje też tańszych noclegów i kwater prywatnych. Plaże w Bułgarii. Gdzie znaleźć te najpiękniejsze? [PRZEWODNIK] Wymieniając miejsca, które Polacy w sezonie wakacyjnym odwiedzają najchętniej, na jednym z czołowych miejsc z pewnością znajdzie się Bułgaria. Plaże, zabytki, dzikie pasma górskie, malow... Sporą atrakcją tego miejsca jest duże centrum sportowe Bistritsa, dostosowane do potrzeb miłośników narciarstwa biegowego i biathlonu. W czasie wolnym od sportowych aktywności można zjeść smaczny posiłek w jednej z wielu restauracji, udać się na spacer do Tsarska Bistritsa (dawny pałac królewski) lub zwiedzić zabytkową Sofię. Doświadczonym piechurom polecamy trekking na Musałę – najwyższy szczyt Bałkanów. Dobrinishte Na zakończenie wracamy w okolice ośrodka Bansko. W odległości ok. 6 km od jednego z najpopularniejszych kurortów zimowych w kraju działa znacznie mniejsza stacja. Dobrinishte przypadnie do gustu wszystkim, którzy na równi ze świetnie przygotowanymi trasami stawiają kameralną atmosferę. Mówiąc „znacznie mniejsza”, na myśli trzeba mieć naprawdę małą stację. Dobrinishte (wysokość od 1412 do 2236 m n.p.m.) oferuje zaledwie cztery wyciągi i 5 km tras zjazdowych, z czego połowa oznaczona jest kolorem czerwonym. Nie znajdziemy tam kilkukilometrowych nartostrad, a niezbyt długie stoki. Trasy są jednak perfekcyjnie przygotowane, infrastruktura – nowoczesna, a w całym ośrodku panuje wyjątkowo spokojna, niemal rodzinna atmosfera. Ceny skipassów i noclegów utrzymują się tam na wyraźnie niższym poziomie niż w pobliskim kurorcie. Turyści mogą zatrzymać się w jednej z wielu prywatnych kwater lub wynająć pokój w trzygwiazdkowym hotelu. Bardziej wymagającym osobom przypadnie do gustu oferta obiektów oferujących czterogwiazdkowy standard. Warto wspomnieć, że w Dobrinishte działa też słynny kompleks źródeł mineralnych o właściwościach leczniczych. Samo miasteczko jest wyjątkowo urokliwe. Wybierając się na spacer, warto udać się do kościoła św. Piotra i Pawła, który zachwyca niezwykłą architekturą. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Bułgaria to nie tylko Złote Piaski i Słoneczny Brzeg. TOP 5 atrakcji Bułgarii na lato i nie tylko
Bułgaria to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków. Które miejsca warto odwiedzić w wakacje?
W tym artykule: Bułgaria dla każdego Bułgaria Złote Piaski. Co zobaczyć w okolicy? Bułgaria Słoneczny Brzeg. Najciekawsze atrakcje Wakacje Bułgaria. Gdzie wypoczywać? Bułgaria od kilkudziesięciu lat jest jednym z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków. W PRL-u, kiedy wczasy za granicą były rzadkością, nad Morzem Czarnym wypoczywały całe rodziny. Obecnie starsze pokolenia wracają tam powspominać młodość, a młodzi często wyjeżdżają na pierwsze wakacje bez dorosłych. W Bułgarii co roku są organizowane kolonie dla młodzieży szkolnej i wyjazdy studenckie. Indywidualne wyjazdy z biur podróży również cieszą się niesłabnącą popularnością. To zasługa między innymi stosunkowo niskiej ceny w porównaniu do innych krajów. Koszty wypoczynku w ramach all inclusive zaczynają się już od około 1100 zł za tydzień. Bułgaria dla każdego Polacy najczęściej wybierają Złote Piaski lub Słoneczny Brzeg. To najpopularniejsze kurorty w Bułgarii. Jest tam najwięcej hoteli, a w sezonie letnim na turystów czekają liczne atrakcje, w tym wesołe miasteczka czy wesołe miasteczka. Bułgaria ma oczywiście do zaoferowania o wiele więcej. Wypoczywając nad Morzem Czarnym, warto wychylić nos poza kurort. To wcale nie oznacza, że musimy oddalać się od wybrzeża. Bułgaria Złote Piaski. Co zobaczyć w okolicy? Złote Piaski są położone 17 kilometrów na Północ od Warny – trzeciego co do wielkości miasta w Bułgarii. Zwiedzanie Warny to gratka dla miłośników historii, ale nie tylko. Najciekawsze miejsca do zobaczenia to: Sobór Zaśnięcia Matki Bożej Primorski-Park – jeden z największych parków krajobrazów na Bałkanach Ruiny starożytnych rzymskich łaźni termalnych Delfinarium. Turystów z Polski może zainteresować także pomnik-mauzoleum Władysława Warneńczyka na polu bitwy pod Warną. Co prawda Złote Piaski słyną z pięknych plaż, ale w okolicy jest też bardzo zielono. Na pieszą wędrówkę najlepiej wybrać się do Parku Przyrody Złote Piaski. To najmniejszy park narodowy w Bułgarii. Z kurortu można tam dojść na piechotę. Co tam zobaczymy poza bujną przyrodą? Monaster Aładża – słynny eremicki klasztor wykuty w skale. Zwiedzać można też katakumby. Zielono jest również w najstarszym bułgarskim uzdrowisku. Święty Konstantyn i Helena, bo o nim mowa, jest położony zalewie kilka kilometrów na południe od Złotych Piasków. Będąc tam, warto odwiedzić zabytkowy monaster Świętych Konstantyna i Heleny wzniesiony w XIII-XIV w. oraz Pałac Ewksinograd – dawną letnią rezydencję Aleksandra Battenberga, księcia Bułgarii. Bułgaria Słoneczny Brzeg. Najciekawsze atrakcje Słoneczny Brzeg jest oddalony o niecałe 400 kilometrów od Istambułu. Biura podróży zazwyczaj mają w swojej ofercie jednodniowe wycieczki do największego i najludniejszego miasta Turcji. Żeby urozmaicić wypoczynek w Słonecznym Brzegu, nie musimy wyjeżdżać aż tak daleko. Ba, nie musimy nawet korzystać z żadnego pojazdu. Idąc plażą na południe ze Słonecznego Brzegu, dojdziemy do Nessebaru – jednego z najciekawszych miasteczek na bułgarskim wybrzeżu. Nessebar zachwyci miłośników urokliwych, nadmorskich miejscowości. Pełno tam malowniczych uliczek i zaułków. Symbolem miasta jest zabytkowy XVIII-wieczny wiatrak, stojący przy wejściu do portu. Obowiązkowe do zobaczenia są też ruiny zabytkowej Cerkwi Świętej Zofii. Po zwiedzaniu Nessebaru lub w trakcie warto zajrzeć do jednej z winiarni i zaopatrzyć się w różany napitek. Dalej na południe (niecałe 40 km) położone jest Burgas – centrum kulturalne i turystyczne regionu. Jeśli nie chcemy wpadać w zgiełk większego miasta, lepiej jednak odwiedzić Sozopol. Niewielka miejscowość tak jak Nessebar zachwyca zabytkową zabudową, zwłaszcza charakterystycznymi drewnianymi domami. Większość polskich touroperatorów w Bułgarii oferuje wycieczki do Sozopolu z hoteli. Wakacje Bułgaria. Gdzie wypoczywać? Alternatywą dla Złotych Piasków i Słonecznego Brzegu mogą być mniejsze, mniej znane kurorty. Szczególnie jeśli wolimy podróżować na własną rękę, warto rozważyć między innymi: Sweti Włas Albenę Rawdę Obzor Pomorie
Początek maja oficjalnie uznać można za rozpoczęcie sezonu urlopowego. Najwyższy czas zaplanować długi weekend majowy. Jaka będzie twoja majówka?
W tym artykule: Majówka na dłużej niż tydzień Weekend majowy w odwiedzinach u sąsiadów Bezpieczna majówka. Przezorny zabezpieczony kartą Długi weekend majowy w Polsce Sierpień to miesiąc na który przypada największa liczba wyjazdów. Mimo tego spora część urlopowiczów, spakuje walizki i na dłuższy wypoczynek uda się już w maju. Korzystając z wolnego Polacy głównie wybiorą się na zagraniczne wyjazdy do ciepłych krajów. Natomiast ci bardziej zapracowani prawdopodobnie zdecydują się na ekspresowe wyjazdy do europejskich stolic. Tegoroczny majowy weekend, podobnie jak w ubiegłym roku wyjątkowo sprzyja podróżującym. Wystarczy wziąć już jeden dzień wolnego we wtorek, żeby majówka trwała cztery dni. Wiele osób weźmie wolne jeszcze wcześniej, bo już w piątek lub nawet w czwartek. Inni wydłużą urlop po 3 maja. Dzięki takiemu porządkowi dat na popularności zyskują kilkudniowe wyjazdy zagraniczne. Majówka na dłużej niż tydzień W czasie, gdy temperatura w Polsce nie jest jeszcze zbyt wysoka, majowy wyjazd stanowi znakomitą okazję do odpoczynku w sprzyjającym klimacie. Turystów w kurortach nadal nie jest zbyt dużo, a temperatura nie osiąga jeszcze takich wartości jak w szczycie sezonu. Nadal popularnością cieszą się oferty wyjazdu do Egiptu – kurorty takie jak Sharm el Sheikh, Hurghada, Marsa el Alam. Ceny zorganizowanego wyjazdu, gdzie zawsze możemy liczyć na dobrą pogodę zaczynają się już od 1 500 zł. Na wypoczynek w Turcji wydamy około 2 300 zł, nieco więcej wydamy przy zorganizowanej wyprawie na Rodos, czy na Majorkę. Podczas majówki niezmiennie Polacy latają również na południe Europy. W Bułgarii koszt pobytu w trzygwiazdkowym hotelu w wyniesie urlopowicza około 400 - 500 złotych za osobę, w Chorwacji około 900 zł. W wielu wypadkach korzystniejszym finansowo rozwiązaniem jest zrezygnowanie z usług tradycyjnych biur podróży. Turyści stawiają również na mniej popularne europejskiej kierunki. Przykładowo w Albanii zobaczymy zapierające dech widoki i piękne plaże Riwiery Albańskiej. Pozytywnie zaskoczą również atrakcyjne ceny kilkudniowego pobytu. Całkowity koszt tygodniowego pobytu w jednym z nadmorskich kurortów może wynieść nawet do 40 proc. mniej niż przykładowo we Włoszech. Podobnie będzie w Rumunii. Wyjeżdżając na majówkę za granicę warto już teraz pomyśleć o walucie, jaka będzie nam potrzebna podczas wyjazdu. – Wybierając się do np. egzotycznych krajów najlepiej kupić w Polsce euro lub dolary amerykańskie, ponieważ wymiana złotówek na każdą inną walutę, z powodu wysokich marż, na miejscu jest nieopłacalna. Natomiast największym kosztem wymiany walut, który ponoszą wyjeżdżający jest tzw. spread, czyli różnica między kursem kupna, a kursem sprzedaży, dlatego warto poszukać takich rozwiązań, które pozwolą go zmniejszyć lub wyeliminować – wyjaśnia Dagmara Malinowska z platformy walutowej Walutomat.pl. Weekend majowy w odwiedzinach u sąsiadów Bardziej zapracowanym do dyspozycji pozostaje czterodniowy weekend, który może stać się pretekstem do krótkiego wyjazdu do jednego z europejskich miast. W kosmopolitycznym Berlinie, urokliwej Pradze, zaskakującym Wilnie, czy nieco mniej popularnej, ale równie interesującej Bratysławie podróżujący zawsze znajdzie szereg atrakcji. – Ze stolicy Słowacji prowadzi już bardzo prosta droga ku Budapesztowi, lub w zupełnie przeciwnym kierunku – do Wiednia. Dojazd do sąsiadujących z Polską stolic nie zajmuje dużo czasu, a pośród bogatej oferty noclegowej każdego z miast można znaleźć hotel na każdą kieszeń – komentuje Marco Brinkmann. W zależności od formy transportu kilkudniowy pobyt w jednej ze stolic to koszt rzędu ok. 700-1500 zł. Wydatki na miejscu zależą głównie od zasobności portfela turysty i jego mniej lub bardziej wyszukanych potrzeb. Wbrew pozorom, tego typu wyjazd nie łączy się z poniesieniem dużych kosztów, natomiast na pewno zagwarantuje ciekawą przygodę, a przede wszystkim zasłużony odpoczynek. Bezpieczna majówka. Przezorny zabezpieczony kartą Z roku na rok podróżujący coraz szybciej zaczynają przygotowania do wyjazdów. Nic w tym dziwnego, skoro właśnie wtedy szansę na zakup biletu w promocyjnej cenie jest dużo większa niż podczas szczytowego momentu sezonu. Warto przypomnieć, by za przelot, rezerwację hotelu czy wynajem samochodu zapłacić kartą. Dzięki temu konsument otrzyma gwarancję zwrotu poniesionych kosztów tak zwany chargeback w razie gdyby pośrednik nie wywiązał się ze swoich zobowiązań. – W przypadku gdy płacimy kartą i gdy dany pośrednik nie wywiązał się z oferowanej usługi, podróżujący może udać się do banku, który wydał mu kartę płatniczą i zgłosić pisemną reklamację, że dana usługa nie została zrealizowana np. z powodu bankructwa danego przedsiębiorstwa. W przypadku niewykonania usługi (na przykład odwołanie lotu) należy załączyć bilet lotniczy i dokument z lotniska potwierdzający, że lot się nie odbył – wyjaśnia Jakub Michalski, prawnik z kancelarii Fortuna, Szczepaniak i Wspólnicy. Bank po otrzymaniu takiego zgłoszenia, ma obowiązek napisać do centrum rozliczeniowego, które prowadziło transakcję, by zwróciło pobrane od klienta pieniądze poprzez obciążenie rachunku przedsiębiorstwa taką kwotą, jaką wpłacił klient. – Jeśli ta operacja się powiedzie, klient z powrotem otrzyma środki na rachunek osobisty – dodaje. Długi weekend majowy w Polsce Mimo że w majówkę pogoda w Polsce nie jest pewna, wiele osób i tak zostanie wypoczywać w naszym kraju. Jak zorganizować czas nas miejscu? Nie musimy wyjeżdżać za granicę, żeby spędzać czas ciekawie i aktywnie. Aby przeżyć przygodę wystarczy rower. Propozycja dla osób z Mazowsza i okolic to szlak rowerowy dookoła Puszczy Kampinoskiej. Cała trasa ma ok. 130 km. Jej przejechanie zajmuje od 1 do 3 dni. To zależy od tego, w jakiej jesteśmy kondycji i czy ogranicza nas czas. A może city break w jednym z polskich miast? Majówka we Wrocławiu to świetny pomysł na wypoczynek zarówno dla par, jak i całych rodzin. Kraków i Gdańsk także polecają się na weekend majowy. A jeżeli chcesz poznać mniejsze miejscowości, zaplanuj wycieczkę na Lubelszczyznę. Puławy, Nałęczów i Kazimierz Dolny tworzą tam wyjątkowy trójkąt turystyczny.
Plaże w Bułgarii. Gdzie znaleźć te najpiękniejsze? [PRZEWODNIK]
Wymieniając miejsca, które Polacy w sezonie wakacyjnym odwiedzają najchętniej, na jednym z czołowych miejsc z pewnością znajdzie się Bułgaria. Plaże, zabytki, dzikie pasma górskie, malownicze miasteczka i wspaniała kuchnia bałkańska - to wszystko sprawia, że kraj położony nad Morzem Czarnym gwarantuje niesamowite przeżycia, które na długo pozostają we wspomnieniach wczasowiczów. Biorąc pod uwagę fakt, że Bułgaria jest głównie letnią destynacją, odwiedzającym zależy przede wszystkim na możliwości zażycia słonecznych kąpieli. Dla wszystkich, którzy planują urlop w tym kraju, mamy wspaniałą informację - tamtejsze plaże należą do najpiękniejszych w Europie.
W tym artykule: Złote Piaski Słoneczny Brzeg Pomorie Kranewo Święty Włas Sinomorec Co zabrać na plażę w Bułgarii? Kiedy jechać do Bułgarii na plażowanie? Dlaczego tak bardzo lubimy Bułgarię? Powody można wymieniać w nieskończoność, ale w przypadku wielu osób, szalę przeważają trzy czynniki - gwarancja wspaniałej pogody, ciepła, krystalicznie czysta woda i złociste plaże. Za idealne warunki do plażowania odpowiada tam klimat podzwrotnikowy kontynentalny, panujący w rejonie wybrzeża Morza Czarnego. O ile w głębi kraju upał może dawać się we znaki, to w miejscowościach nadmorskich przyjemna okazuje się nawet temperatura przekraczająca 30 stopni Celsjusza. Polacy czują się tam niemal jak w domu - większość bułgarskich plaż, podobnie jak ma to miejsce u brzegów Bałtyku, pokrywa piasek. Niemal, bo pod względem czystości, polskie i bułgarskie plaże dzieli przepaść, oczywiście z korzyścią dla kurortów czarnomorskich. Które z nich warto odwiedzić, wybierając się na wakacje do Bułgarii? Złote Piaski Położone w okolicach Warny Złote Piaski to bez wątpienia jeden z najsłynniejszych kurortów Morza Czarnego. Sprawia to, że dobrze poczują się tam przede wszystkim ci wczasowicze, którym nie przeszkadzają tłumy. Szeroka, pokryta złotym piaskiem plaża rozciąga się mniej więcej na 3 kilometry. O ile w samym kurorcie dominuje typowo "hotelowy" krajobraz, to plażę osłania gęsty las, co dodatkowo sprzyja wypoczynkowi. Słoneczny Brzeg Słoneczny Brzeg, położony w pobliżu Burgas, niezwykle skutecznie rywalizuje ze Złotymi Piaskami o miano najpopularniejszego spośród wszystkich bułgarskich kurortów. Szeroka na ok. 100 metrów i długa na 10 kilometrów piaszczysta plaża jest położona w najbardziej nasłonecznionym obszarze wybrzeża. Zejście do morza jest łagodne, a fale i prądy - delikatne. To sprawia, że Słoneczny Brzeg jest idealnym miejscem dla osób, które na wakacje wybierają się z dziećmi, dla których przygotowano tam wiele wspaniałych atrakcji. Pomorie Nasza kolejna propozycja to Pomorie, leżące w pobliżu Burgas. Miasteczko jest zlokalizowane na niewielkim półwyspie, wdzierającym się głęboko w morskie wody. Plaża zapewnia wspaniały widok na turkusowy bezkres morza. W pobliżu znajdują się stanowiska lęgowe dla ptaków. To sprawia, że Pomorie spodobają się także miłośnikom dzikiej fauny. Warto też wspomnieć, że ze względu na bogatą zawartość manganu i żelaza, tamtejszy piasek oferuje wyjątkowe właściwości zdrowotne. Kranewo Kranewo to niewielka miejscowość, położona tuż obok Albeny - jednego z najmłodszych bułgarskich kurortów. O ile ceny w Albenie predysponują to miejsce do miana luksusowego, to w niezwykle urokliwym Kranewie jest już wyraźnie taniej. Piękna zatoka o kształcie podkowy oferuje 6-kilometrową, pokrytą drobnoziarnistym piaskiem plażę, znacznie bardziej kameralną niż we wszystkich wymienionych wcześniej miejscach. Święty Włas Święty Włas to doskonała alternatywa dla pobliskiego, ale znacznie bardziej zatłoczonego Słonecznego Brzegu. Mimo że nie jest to najpopularniejsza propozycja ze wszystkich nadmorskich miejscowości w Bułgarii, to oferuje świetnie rozbudowaną infrastrukturę turystyczną. Znajdziemy tam trzy plaże. najdłuższa i najszersza jest plaża centralna. Kolejne dwie plaże - południowa i leżąca przy porcie jachtowym, są mniejsze, ale także mniej oblegane przez turystów. Sinomorec Nasza ostatnia propozycja przypadnie do gustu osobom, które szukają wytchnienia od turystycznego zgiełku. Sinomorec to miejscowość położona tuż przy granicy z Turcją. Infrastruktura turystyczna nie jest tam specjalnie rozbudowana - ot, kilka hoteli restauracji. Próżno szukać tam typowo kurortowego klimatu. Znajdziemy jednak coś innego - spokój, skaliste klify, zielone łąki i plaże. Najpiękniejsza jest położona przy ujściu rzeki Weleki i jako że rozdziela rzekę i morze, oferuje stronę słodko- i słonowodną. Co zabrać na plażę w Bułgarii? Odwiedzając otulone promieniami słońca bułgarskie plaże, należy zabrać ze sobą wszystkie niezbędne kosmetyki i akcesoria. Na szczycie listy powinien znaleźć się krem z filtrem UV (a najlepiej dwa kremy, jeden z faktorem 25-30, drugi z faktorem 12-16). Nie może zabraknąć też okularów przeciwsłonecznych (wyposażonych w filtr promieniowania UV) i ochrony głowy. W tej roli świetnie sprawdzi się kapelusz z szerokim rondem. Panowie mogą natomiast postawić na słomkowe kapelusze lub stylowe czapki marynarskie. Kolejne akcesoria, które warto ze sobą zabrać, to: torba plażowa, ręcznik plażowy, mata albo koc, klapki lub japonki, buty do wody. W najpopularniejszych rejonach plaże są wyposażone w rozbudowaną infrastrukturę turystyczną, w tym także w bary oferujące zimne napoje (najlepsze wrażenie robią te zaaranżowane w stylu karaibskim, a takich tam nie brakuje). Warto jednak pamiętać, że tego typu punkty najczęściej są zatłoczone. Chcąc uniknąć stania w kolejce, nie można nie zabrać ze sobą zapasu wody, najlepiej zamkniętej w lodówce turystycznej. Kiedy jechać do Bułgarii na plażowanie? Bałkany słyną ze wspaniałej pogody. W szczycie sezonu turystycznego, czyli w lipcu i sierpniu, temperatura powietrza w Bułgarii zwykle przekracza 30 stopni Celsjusza. Wtedy też panują najlepsze warunki do uprawiania sportów wodnych. Chcąc uniknąć upałów, warto zaplanować wakacje na czerwiec. Temperatura powietrza oscyluje wówczas w granicach 20 stopni Celsjusza. Woda w akwenie Morza Czarnego jest jednak przyjemnie ciepła, więc spokojnie można zażywać relaksujących kąpieli. Osoby, które nie lubią nadmiernego tłoku na plaży, powinny rozważyć wyjazd we wrześniu. Po sezonie wakacyjnym temperatura w Bułgarii spada zaledwie o kilka stopni Celsjusza, a woda wciąż jest ciepła. Reasumując, wszyscy planujący wakacje w Bułgarii w okresie od czerwca do września, z całą pewnością będą zadowoleni z pogody, z zaznaczeniem, że czerwiec jest chłodniejszy niż pozostałe miesiące. PRZECZYTAJ TAKŻE: Góry w Bułgarii zachwycają wspaniałymi krajobrazami i różnorodnością [PRZEWODNIK]
Góry w Bułgarii zachwycają wspaniałymi krajobrazami i różnorodnością [PRZEWODNIK]
Bułgaria kojarzy się przede wszystkim z beztroskim plażowaniem, nie można jednak zapominać, że ten wspaniały kraj ma wiele do zaoferowania nie tylko wielbicielom słonecznych kąpieli, ale także miłośnikom górskiego trekkingu. Góry w Bułgarii zachwycają wspaniałymi krajobrazami i znaczną różnorodnością. Wyrasta tam najwyższy szczyt Bałkanów, ale bez trudu znajdziemy też łatwe trasy, idealne na rekreacyjny spacer. Które miejsca warto zdobyć? Zapraszamy na wycieczkę górskimi szlakami Bułgarii.
W tym artykule: Góry w Bułgarii - czym się charakteryzują? Najwyższe szczyty w Bułgarii Witosza Riła Pirin Strandża Sakar Stara Płanina Kiedy jechać w góry do Bułgarii? Jak się przygotować na wycieczkę po bułgarskich górach? Często zdarza się, że panujące stereotypy przysłaniają nam faktyczny obraz danego miejsca. Tak też jest w przypadku Bułgarii, która wielu osobom kojarzy się przede wszystkim z nadmorskimi plażami. Tymczasem okazuje się, że tereny górskie i wyżynne pokrywają ponad 60 proc. powierzchni kraju i to one definiują tamtejszy krajobraz. Każdy z bułgarskich masywów ma swój unikalny charakter, a większość tras turystycznych charakteryzuje się doskonałym przygotowaniem. Także typowo zimowa infrastruktura nie pozostawia nic do życzenia. Góry w Bułgarii - czym się charakteryzują? Różnorodność - to słowo najlepiej opisuje tamtejsze szlaki górskie. W Bułgarii znajdziemy zarówno niewysokie pasma, idealne na relaksujący hiking, jak i szczyty dedykowane wyłącznie doświadczonym turystom. Charakterystyczną cechą bułgarskich gór jest piętrowość klimatyczna. Na znacznych obszarach występuje klimat umiarkowanie ciepły, ale zimą należy spodziewać się znacznych mrozów. Warto też mieć na uwadze, że na obszary górskie spada nawet 1000 mm wody rocznie. Wspólną cechą bułgarskich masywów jest dobrze rozbudowana infrastruktura turystyczna. Nie brakuje tam miejsc, w których można odpocząć i znaleźć schronienie w przypadku załamania pogody. Oznaczenia na szlakach są dobrze widoczne. Najwyższe szczyty w Bułgarii Bułgarskie góry oferują 7 szczytów, które przekraczają 2500 m n.p.m. i aż 90 przekraczających wysokość 2000 m n.p.m. Najwyższym szczytem Bułgarii, jak i całego Półwyspu Bałkańskiego, jest Musała (masyw Riła). Majestatyczna góra osiąga 2925 m n.p.m. Drugi w kolejności szczyt to Wichren. Najwyższa góra pasma Piryn osiąga 2914 m n.p.m. Trzecie miejsce na tej liście zajmuje kolejny szczyt Piryn - Kuteło, który osiąga wysokość 2908 m n.p.m. Najwyższe szczyty Bułgarii są dość wymagające, zarówno pod względem kondycyjnym, jak i technicznym. Nie oznacza to, że tamtejsze szlaki są zarezerwowane wyłącznie dla wytrawnych górołazów. Poniżej wymieniamy najpiękniejsze miejsca we wszystkich najważniejszych masywach. Witosza O popularności tego masywu decyduje przede wszystkim jego położenie - Witosza rozpościera się na obrzeżach Sofii. Właściwie można powiedzieć, że to przedmieścia bułgarskiej stolicy. Zimą warto skorzystać z tamtejszych tras zjazdowych, a jeżeli planujemy pobyt wiosną lub latem, koniecznie trzeba odwiedzić okolice jaskini Duchłata. Podziemne korytarze tworzą niemal 17-kilometrową sieć, a widok podziemnych rzek dosłownie zapiera dech w piersiach. Osoby czujące się na siłach mogą zdobyć Czarny Wierch - najwyższy szczyt masywu, osiągający 2290 m n.p.m. Riła Najwyższy na Bałkanach masyw kusi nie tylko perspektywą zdobycia Musały. Tamtejsza przyroda zachwyci każdego miłośnika natury (2 rezerwaty biosfery). Obowiązkowym punktem w planie wycieczki jest Monastyr Rilski - pochodzący z X wieku kompleks klasztorny. Zimą warto obrać kurs na Borowiec - jeden z najbardziej znanych kurortów narciarskich. Pirin Masyw położony tuż przy granicy z Grecją zachwyca polodowcowymi jeziorami, zielonymi łąkami i różnorodną florą. Działa tam jeden z najbardziej znanych w Bułgarii ośrodków narciarskich - Bansko. Miłośnicy trudniejszych przepraw powinni obrać kurs na środkową lub północną część łańcucha, gdzie panuje typowo alpejska rzeźba terenu. Odwiedzając masyw Pirin, warto udać się do pobliskiego miasteczka Melnik (najmniejsze miasto w Bułgarii), słynącego ze znakomitych win. Strandża Po stronie bułgarskiej leży tylko niewielka część pasma Strandża. To niskie góry, idealne dla osób, które szukają niezbyt wymagających tras. Na terenie pasma utworzono park narodowy, chroniący występujące tam unikalne okazy przyrody. Warto odwiedzić te góry, choćby dla samych widoków. Sakar Sakar to prawdopodobnie najrzadziej odwiedzane przez turystów góry w Bułgarii. Dzięki temu, można cieszyć się tam ciszą i spokojem. Krajobraz wydaje się niemal dziewiczy, a niskie szczyty nie stanowią wyzwania, nawet dla mniej doświadczonych piechurów. W górach Sakar panuje typowo śródziemnomorski klimat, co dodatkowo sprzyja pieszym wędrówkom. Stara Płanina Stara Płanina to główny masyw górski Bułgarii, przebiegający od zachodniej części kraju aż po wybrzeże Morza Czarnego. Co warto zobaczyć, odwiedzając te tereny? Z całą pewnością słynną Dolinę Róż, którą dosłownie pokrywają plantacje róży damasceńskiej. W planie wycieczki warto też uwzględnić miasto Kazanłyk z zabytkowymi grobowcami i budowlami trackimi. Jedną z największych atrakcji tego masywu jest rozciągający się na całej jego długości szlak Kom-Emine - najdłuższy górski szlak Bułgarii, o długości przekraczającej 650 km. Kiedy jechać w góry do Bułgarii? Odpowiadając na postawione wyżej pytanie - kiedy tylko zechcemy. Bułgarskie góry urzekają o każdej porze roku. Miłośnicy białego szaleństwa powinni wybrać sezon zimowy i obrać kurs na Borowiec lub Bansko. Wiosną i latem możemy podziwiać wspaniałą przyrodę, a najbardziej zachwycające okazy cudów matki natury znajdziemy w masywie Riła i Stara Płanina. Nawet jesienią możemy liczyć na spacer w przyjemnych warunkach, zwłaszcza jeżeli wybierzemy się w rejon masywu Sakar, gdzie panuje niezwykle sprzyjający pieszym wędrówkom śródziemnomorski klimat. Jak się przygotować na wycieczkę po bułgarskich górach? Bułgarskie góry charakteryzują się znaczną różnorodnością. Jeżeli nie zamierzamy zdobywać najwyższych szczytów, w zupełności wystarczy podstawowy ekwipunek - solidne buty trekkingowe, kije turystyczne, a w miesiącach zimowych - także raczki. Jeżeli jednak mamy w planach wyższe wycieczki, wspomniane raczki warto zamienić na pełnowartościowe raki, nie zapominając, że te mogą być założone wyłącznie na specjalnie przygotowane do tego buty. Przyda się też czekan, lonża i kask chroniący głowę przed spadającym materiałem skalnym. Należy jednak pamiętać, że nawet najlepsze wyposażenie nie zastąpi doświadczenia, więc przede wszystkim - mierzymy siły na zamiary. W bułgarskich górach nie brakuje cieków, z których spokojnie możemy czerpać wodę. Jeżeli jednak nie znamy terenu, obowiązkowo należy ją uzdatnić przed wypiciem. Przyda się zatem turystyczny filtr do wody lub tabletki uzdatniające. Bułgarskie góry charakteryzują się świetnie przygotowanymi szlakami. Oznaczenia są wyraźnie widoczne, więc trzymając się wyznaczonej trasy, raczej nie zabłądzimy. Warto jednak pamiętać, że w górach "chuchamy na zimne", więc na wycieczkę (zwłaszcza dłuższą) nie wybieramy się bez mapy (najlepiej papierowej, ale turystyczny GPS lub telefon z odpowiednią aplikacją sprawdzi się tak samo dobrze, o ile nie wyładuje się bateria) i kompasu. Mając na uwadze bezpieczeństwo, w pamięci telefonu należy obowiązkowo zapisać numer telefonu do tamtejszego górskiego pogotowia ratunkowego (prowadzonego przez Czerwony Krzyż). Możemy też skorzystać z europejskiego numeru ratunkowego 112. Nie można zapomnieć, że Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego nie pokryje kosztów ewentualnej akcji ratunkowej. Mając to na uwadze, w góry w Bułgarii nie wybieramy się bez stosownej polisy!
Na majówkę do Egiptu, Hiszpanii albo Bułgarii. Odkryj z nami #ŚwiatOdNowa
Po roku trudów i wyrzeczeń nauczyliśmy się żyć z pandemią w tle. Nie musimy już dłużej zamykać się w domach, czas więc ponownie wyruszyć w podróż. Które kraje otworzyły już granice dla turystów, a które zaproszą ich wkrótce? Czy po przylocie na miejsce czeka nas kwarantanna, czy wystarczy wynik testu? Z redakcją National Geographic Polska oraz zaprzyjaźnionymi podróżnikami, blogerami i fotografami odkryjesz świat od nowa i dowiesz się, jak podróżować bezpiecznie i bez obaw.
Nadeszła wiosna - choć nieco kapryśna - a wraz z nią zaostrzył się nasz apetyt na podróże. Z raportu European Travel Commission wynika, że Polacy znajdują się na czele europejskich nacji chcących jak najszybszego powrotu do podróżowania. W ciągu najbliższych sześciu miesięcy wyruszyć w podróż zamierza niemal 80 procent Polaków. Wielu z nas z niecierpliwością wyczekiwało majówki z nadzieją, że będziemy mogli spędzić te kilka dni w ulubionym zakątku. Niestety koronawirus i tym razem pokrzyżował nam plany, bo hotele w kraju mają pozostać zamknięte przynajmniej do 3 maja. Nic więc dziwnego, że nasze zainteresowanie zwróciło się ku nieco odleglejszym kierunkom. Okazuje się, że jednymi z popularniejszych majówkowych destynacji w tym roku stały się Egipt i Turcja. Liczne środki bezpieczeństwa praktycznie na każdym kroku – od lotnisk po hotele – sprawiają, że podróżni ponownie nabierają zaufania do zagranicznych wyjazdów. Wybierający się do Egiptu i Turcji nie muszą martwić się podróżniczą akrobatyką i organizować nadprogramowych przesiadek, bo loty z Polski nie są objęte kwarantanną. W obu krajach wystarczy przedstawić negatywny wynik testu PCR na koronawirusa. Równie chętnie na długi majowy weekend Polacy wybierają Hiszpanię. Zainteresowani wypoczynkiem w Hiszpanii najczęściej wyszukują loty do Barcelony, Alicante, Malagi i na Majorkę. Od turystów Hiszpania wymaga jedynie negatywnego wyniku testu na koronawirusa, przy czym – co ważne – akceptuje nie tylko testy PCR, ale i szybkie testy antygenowe. Ale to nie koniec majówkowej listy kierunków. Z samym tylko wynikiem testu (niekoniecznie PCR, ale też antygenowego) możemy wybrać się też do Chorwacji, Albanii, Czarnogóry czy Bułgarii. Przed kilkoma dniami Ministerstwo Zdrowia w Bułgarii podało, że od 1 maja wjechać do kraju będzie można także ze świadectwem szczepienia przeciwko Covid-19 (konieczne jest przyjęcie wszystkich dawek), lub z dokumentem potwierdzającym przebycie Covid-19 nie później niż 6 miesięcy przed datą wjazdu do Bułgarii. Tamtejszy resort zdrowia w najbliższym czasie ma też poinformować, jakie rodzaje testów antygenowych w kierunku koronawirusa będą uprawniać do wjazdu do kraju, a informacja znajdzie się na stronie internetowej bułgarskiego MZ. Ostatnio na popularności zyskują też bardziej egzotyczne kierunki, których jedną z głównych zalet – oprócz doskonałej pogody i oszałamiających krajobrazów – są dość łagodne ograniczenia. A to pozwala odpocząć od pandemii – psychicznie i fizycznie. Do Dominikany, Meksyku czy na Zanzibar można wjechać bez testu w kierunku COVID-19, ale już na Malediwach musimy mieć ze sobą wynik badania. Jeszcze więcej inspirujących destynacji na majówkę – bliższych i dalszych – znajdziecie w najnowszym numerze „National Geographic Traveler”. Grecja gotowa na wakacje. Od połowy maja całkowite otwarcie turystyki Grecja coraz bardziej otwiera się na turystów. Zaszczepieni przyjezdni zza granicy oraz osoby, które uzyskały negatywny wynik testu na COVID-19 zostały zwolnione z obowiązkowej kwarantanny na... #ŚwiatOdNowa – Świat powoli otwiera się na nowo, dlatego warto wiedzieć, jak dziś znów ruszyć w drogę. Coraz więcej krajów chce na nowo przyjmować turystów. Coraz więcej krajów europejskich zapowiada poluzowanie obostrzeń i to jeszcze w maju. Jest więc duża szansa, że polecimy na wakacje do Grecji, Hiszpanii, Chorwacji, na Cypr czy do Bułgarii. Dlatego w naszym cyklu Świat od nowa będziemy pisać o aktualnej sytuacji pandemicznej i zasadach wjazdu do krajów, które uwielbiają Polacy – mówi Michał Cessanis, wicenaczelny „National Geographic Traveler”, zapowiadając nowy cykl. Od teraz pod hashtagiem #ŚwiatOdNowa znajdziecie nie tylko informacje, do których krajów wjedziecie bez testów, a gdzie czeka Was kwarantanna, czy porady dotyczącego tego, jak bezpiecznie podróżować w pandemii. Razem z Wami – i dla Was! - świat na nowo będą odkrywać też zaprzyjaźnieni z NatGeo podróżnicy, blogerzy czy fotografowie. Dzięki ich relacjom z najróżniejszych zakątków świata, będziecie mogli zobaczyć, że „szlaban” na podróże nareszcie dobiegł końca! Otwiera się przed nami coraz więcej możliwości i granic, które przez ostatnie kilka miesięcy były surowo strzeżone. Śledźcie #ŚwiatOdNowa na Instagramie i Facebooku i wyruszcie z nami w nową podróż!
Jedź do Bułgarii! Tu jest wszystko - i do tego najtaniej w Europie
Góry, morze, świetna kuchnia. W Bułgarii nie trudno o idealny urlop.
Sofia Według rankingu serwisu TripAdvisor Sofia to najtańsza stolica Europy – oceniono, że zapłacimy tu o 73 proc. niż w najdroższym Oslo. Nadal stosunkowo mało popularna i z dala od głównych szlaków bułgarska stolica budzi sympatię. Z pierwszych dni pamiętam głównie kilometry chodników, bo najlepiej zwiedzać miasto na piechotę. Taksówki łapane na ulicy często naciągają obcokrajowców, nie włączając licznika – warto zadzwonić po samochód z jednej z legalnych firm, np. OK SuperTrans. Jeszcze taniej podróżować komunikacją publiczną – w trakcie można sprawdzić maile, bo w sofijskich trolejbusach działa darmowe wi-fi. W razie podróży z plecakiem lub walizką trzeba tylko pamiętać o dodatkowym bilecie. Z Sofii na łono natury można za grosze dotrzeć taksówką, a potem wędrować z przewodnikiem po zboczach gór Witosza, odległych od miasta o 10 km. Jednym z przystanków jest wspaniała cerkiew Bojańska, do której w poniedziałki po 15.30 można wejść za darmo. W poszukiwaniu sztuki i darmowej panoramy Sofii idę na… basen. Swimming Pool (swimmingpoolprojects.org) to przestrzeń artystyczna na szczycie budynku z 1939 r. Pusta wykafelkowana niecka basenu służy jako miejsce wystaw, dyskusji, projekcji filmów i wykładów. Bezdroża z historią Wielkie Tyrnowo, dawna siedziba bułgarskich carów, w niczym nie przypomina zakonserwowanych mieścin muzeów. To mieszanka antycznych zabytków i studenckiego szaleństwa, ale w letnie sobotnie popołudnie na tutejszych uliczkach spotykam tylko koty i drzemiące w progach sklepików sprzedawczynie. Tyrnowo, położone malowniczo na zboczach wąwozu, wieńczy twierdza Carewec z ruinami 400 domów i 18 kościołów. To doskonała baza dla amatorów wspinaczki i dzikiej przyrody. Wodospady Hotnica, położone 15 km od centrum, to jedna z piękniejszych bułgarskich kaskad; bonusem jest darmowy wstęp. Na wieczór warto jednak wrócić do miasta. Hostel Mostel (hostelmostel.com) poza darmowym śniadaniem oferuje codziennie kolację w cenie noclegu – zwykle to porcja makaronu, który można popić darmowym piwem. Soczyście zielone wzgórza migają za oknem pociągu. Na każdej stacji wsiadają staruszki od stóp do głów odziane w czerń, które po chwili rozmowy szepczą między sobą: „z Polszy, z Polszy…”. Jedziemy do Trjawny, 60 km od Tyrnowa. Bułgarskie pociągi, szczególnie te wolne, osobowe, są tanim – tańszym niż autobusy! – sposobem na podróże, szczególnie jeśli mamy dużo czasu. Ale chyba nikt, kto jedzie do Trjawny, nie może się śpieszyć. To senne miasteczko z plątaniną brukowanych uliczek wśród bielonych domów jest doskonałe na kilka dni wypoczynku. W Trjawnie, jak w całej Bułgarii, można dużo zaoszczędzić, zatrzymując się w pokojach gościnnych w prywatnych domach. Wystarczy zapytać o „kvartira pod naem” i przygotować się na to, że standardy mogą różnić się od tych hotelowych. Podróże po bułgarskich bezdrożach to przyjemność sama w sobie. Kraj przecinają łańcuchy górskie i jedna trzecia powierzchni to niemal alpejskie krajobrazy. Zimą Bansko zamienia się w stolicę narciarstwa, latem szlaki zapełniają się miłośnikami pieszych wędrówek. Wstęp do wszystkich parków narodowych jest bezpłatny. Na noc w górach najtaniej jest zatrzymywać się w chatach zwanych hizha. Jest ich mnóstwo i mimo często spartańskich warunków cieszą się taką popularnością, że warto rezerwować miejsca (np. na zigzagbg.com). Za nocleg zapłacimy od kilku do kilkunastu lewów. Mniejsze i wyżej położone chatki oferują czasem – dosłownie – dach nad głową zupełnie za darmo. Mimo że biwakowanie na terenie parków narodowych jest zakazane, kiedy schroniska są pełne, pozwala się zazwyczaj rozbić namiot w okolicy. Położone między stolicą a grecką granicą pasmo górskie Riła słynie ze skalistych grani, malowniczych jezior i zapomnianych przez świat wiosek. Prawdziwym klejnotem jest jednak Rilski Monastyr zbudowany w X w. jako schronienie pustelnika Iwana. Przez stulecia kompleks rozrósł się do ogromnych rozmiarów. Mieści się tam 300 klasztornych cel, w świątyni zachwycają ścienne malowidła i ikony. Wejście na teren kompleksu jest darmowe, płaci się jedynie za wstęp do muzeum – 8 lewów. Za drobną opłatą można się zatrzymać w klasztorze na noc. Na czarno W zaułkach Sozopola mimo tabunów turystów spragnionych plażowania nietrudno przenieść się w przeszłość. Ta najstarsza w Bułgarii osada na wybrzeżu, w starożytności znana jako Apollonia, ma dwie świetne plaże, kusi też dodatkowymi atrakcjami: nieodległa Wyspa św. Jana to rezerwat przyrody, gdzie żyją foki mniszki. Zabytkowa część Sozopola, cypel wybiegający w Morze Czarne, to labirynt zaułków, wzdłuż których stoją wiekowe drewniane domy. W cieniu staruszki sprzedają słoiczki figowego dżemu. Wybrzeże Morza Czarnego jest popularnym wakacyjnym kierunkiem. Hotele na każdą kieszeń szczelnie wypełniają nawet najmniejszy skrawek przestrzeni w Złotych Piaskach i wzdłuż Słonecznej Plaży. Wystarczy jednak pojechać nieco dalej, żeby trafić na miłośników bardziej liberalnego wypoczynku. Przez letnie miesiące w zatoce Irakli biwakują na plażach całe rodziny, hipisi i ekoaktywiści. W ten sposób protestują przeciwko agresywnej zabudowie bułgarskiego wybrzeża. Przez lata inicjatywa stała się na tyle popularna, że objęła kilkanaście czarnomorskich plaż, w tym jedną z najpiękniejszych w całym kraju: Karadere. Dzikie biwakowanie jest zupełnie darmowe i otwarte dla każdego, należy jednak pamiętać, że na plażach nie ma prawie żadnych udogodnień. Większość plażowiczów rezygnuje z ubrań, a jedynym niepisanym obowiązkiem jest utrzymanie czystości. Kiedy wieczorem siedzę nad brzegiem morza i jem arbuza kupionego na przydrożnym straganie, myślę, że nie potrzeba wiele, żeby mieć idealne wakacje. Szczególnie w Bułgarii. PORADNIK Te miejsca warto zobaczyć ■ Warna (kurort) Czarnomorski kurort, ma świetne restauracje, plaże i promenady, ale także ciekawe muzea; zwłaszcza Muzeum Archeologiczne. ■ Płowdiw (amfiteatr) Pełne uroku studenckie miasto, którego historia zaczęła się w starożytności. Warto zwiedzić ruiny rzymskiego amfiteatru. ■ Kopriwsztica (Skansen) Położone wśród wzgórz miasteczko skansen. XIX-wieczna zabudowa, kościoły, brukowane uliczki i kamienne mosty. Zakupy ■ Najtańszą pamiątką jest martenica, czerwono-biała pleciona bransoletka, którą Bułgarzy obdarowują się 1 marca z okazji święta Baby Marty. Ma przynosić szczęście i pomyślność. ■ Drobiazgi kupisz w sklepikach zwanych Klek, wprost z piwnicznych okienek. ■ Najtańsze śniadania są w piekarniach. Tam zjesz najświeższą banicę: zapiekany placek z szopskim serem.
To NIE figura, to panna młoda w Bułgarii! Poznaj jeden z najdziwniejszych zwyczajów ślubnych [FOTOREPORTAŻ]
Pobielanie twarzy, przyozdabianie głowy choinkowymi łańcuchami… Mieszkający w bułgarskim Rybnowie Pomacy – słowiańscy muzułmanie – kultywują ten zwyczaj od pokoleń. Na takim weselu jeszcze nie byliście!
W tym artykule: Gelena Hora Fatme Inus niewiele widzi. Nie może otworzyć oczu. Przez ostatnie dwie godziny krewne przyszłego męża pokrywały jej twarz białą, kredową farbą, a na powiekach, policzkach i czole naklejały dekoracje z cekinów. Jej głowę zdobią girlandy sztucznych kwiatów, czerwony welon i srebrne łańcuchy – takie, jakie my wieszamy na choince. W dłoni ściska ozdobne lustro: spojrzy w nie już jako żona. Ma jej przypomnieć, że od tej chwili ma być posłuszna mężowi. Krewne prowadzą ją za ręce, zebrani goście biją brawo, wznoszą wiwaty. Pan młody, Mustafa Sirakow, przejmuje od kuzynek narzeczoną i prowadzi przed oblicze imama. Padają słowa ślubnego błogosławieństwa, para jest oficjalnie małżeństwem. Fatme dopiero teraz może spojrzeć w twarz męża. Drugi dzień ich tradycyjnego wesela w bułgarskim miasteczku Rybnowo dobiega końca. Przed nimi trzy dni poprawin. Gelena Rytuał przyozdabiania twarzy panny młodej tym oryginalnym makijażem zwany jest gelena. Nie wiadomo, jakie są jego korzenie, ale zamieszkujący tę część bułgarskich Rodopów Pomacy pielęgnują tę tradycję od pokoleń. Ci słowiańscy muzułmanie, którzy przeszli na islam za czasów okupacji tureckiej, przez lata opierali się integracji kulturowej z Bułgarami. Uznanie wiary Mahometa miało dla mieszkańców ubogich górskich wsi ekonomiczny sens: dzięki temu mogli kupować ziemię i nie musieli płacić podatku od innowierstwa. Po odzyskaniu przez Bułgarię niepodległości w 1848 r. prawosławna większość uznała Pomaków za zdrajców. Po II wojnie światowej komunistyczne władze nie uznały ich jako mniejszości narodowej i przymusowo zmieniały im nazwiska. Często padali ofiarami prześladowań trudno się dziwić, że wielu z nich uciekło za granicę. Z Rybnowa młodzi wciąż wyjeżdżają, tym razem za pracą. Dziś w Bułgarii, głównie w środkowych Rodopach, mieszka ok. 200 tys. Pomaków. Jesień i zima to sezon ślubów. Na pomackie wesele zjeżdżają krewni i przyjaciele nie tylko z odległych miejscowości, ale również ze społeczności Pomaków w Grecji, Turcji i Macedonii. Każdy kieruje pierwsze kroki do domu panny młodej, przed którym stoi długie na kilkadziesiąt metrów rusztowanie. Rozwiesza się na nim posag zbierany dla dziewczyny od jej narodzin: koce, narzuty, chusty, serwety, dywany, obrusy i pościel. Przed tą wystawą tkanin i rękodzieła stoją też meble, które trafią do domu przyszłego męża. Cała miejscowość przychodzi podziwiać tę wyprawę – o jej jakości plotkuje się potem przez długie tygodnie. Hora Wesele Fatme i Mustafy zaczyna się gremialnym tańcem na głównym placu miasteczka. Pierwsza jest hora: wystrojone w tradycyjne stroje ludowe kobiety ruszają w tan za przewodnictwem panny młodej i jej druhen. Po tańcu mężczyzn, do którego przygrywa zaproszona romska kapela, młoda para przechadza się między gośćmi, witając przybyłych, przyjmując gratulacje i prezenty. Oferowane pieniądze przypinają sobie do ubrania – niech wszyscy widzą, jak hojnych mają krewnych. Niech wiedzą też, że nie mają nic do ukrycia, a tym, co dostali od innych, chętnie się podzielą z przyjaciółmi w potrzebie. Cały pierwszy dzień wesela to przerywane posiłkami wspólne tańce. Nikt nie podpiera ścian, nie wykręca się, że nie umie – kroki ludowych tańców zna każdy, to się wynosi z domu. Drugi dzień to dalszy festiwal tańców, zjeżdżają też nowi goście. Wszyscy w Rybnowie czekają jednak na kulminację: chwilę, gdy Fatme pokaże się wszystkim z pobieloną, pooklejaną cekinami twarzą zimowej narzeczonej. Po ceremonii zaślubin Mustafa przeniesie ją przez próg nowego domu i zaprowadzi do sypialni. Tam, w obecności rodziny, pomoże jej zmyć makijaż, wyplącze z jej włosów girlandy i sreberka. A kiedy najbliżsi zamkną za sobą drzwi, młodzi nareszcie zostaną sami.
Poznaj Bułgarię od strony Rodopów. W tych górach miał narodzić się Orfeusz
Dziwne i piękne Rodopy to dzikie szczyty, pustka i zieleń, a pomiędzy górami: dziesiątki tajemnic. Tę magię wciąż poczujesz w Bułgarii.
Zaplanuj pobyt w Bułgarii Zawsze wracam do Czepełare, urokliwej miejscowości położonej wysoko nad rzeką Czają, gdzie stoi mój rodopski dom. Już pierwszego dnia odwiedzają nas krewni i znajomi z darami. Przynoszą kiseło mljako dla dzieci, konfitury z górskich poziomek, domowe masło, soki. „Ty nic się nie zmieniasz, nie starzejesz się”, pada zawsze, „ale dzieci wyrosły”. Pytam, co słychać, co wybudowano, kto sprzedał swoje ziemie, kto umarł w czasie, kiedy mnie nie było. „Ostatni czas był ciężki,” słyszę, „mnóstwo ludzi wymarło. To pewnie przez zanieczyszczenia i smog. Albo przez tamto zdarzenie z popem”. Wiem, o czym mówią. Kilka lat temu padały w Rodopach ulewne deszcze. Woda podmyła brzeg rzeki, skarpa osunęła się i zniszczyła domy, które tam stały. Zginęli wtedy ludzie, między innymi miejscowy pop. To bardzo zła wróżba dla miasta, kiedy jego duchowny odchodzi w tak tragiczny sposób. Uwielbiam tę znajomą już opowieść. Lubię jej powtarzalność. Jedziemy do kurortu Pamporowo, chętnie odwiedzanego zarówno przez Bułgarów, jak i Anglików czy Irlandczyków. Mnie ta miejscowość kojarzy się z noclegiem w kolibie, ukrytym wśród łąk kamiennym domu zbudowanym przez brata pradziadka. Takie koliby można tu spotkać na każdym kroku. Każda rodzina, która ma połacie łąk i zwierzęta, buduje kamienne lub drewniane budowle, aby służyły podczas sianokosów. Kosacze ścinają trawę na niemalże pionowych stokach. Kiedyś nazwałam to sobie „ścianokosami”. Razem z kobietami piekłam tam chleb i przygotowywałam sałaty, aby zmęczeni pracą mężczyźni mogli się posilić. Nasza ciocia nie ma już krowy, dlatego nie ma już wypraw, podczas których piekliśmy na blasze znalezione w lesie kanie i wypijaliśmy rakiję oraz wino przygotowywane przez wujów na jesieni. Pojechaliśmy jednak. Znów zachwyciłam się noclegiem w kolibie, znów wyszłam w nocy na łąkę, żeby podziwiać niebo usiane gwiazdami. Świerszcze nie dały mi spać. Ledwo przy tym wróciłam – ciemność była tak głęboka. Jestem z dziećmi, dlatego oszczędzę im wędrówki po wysokich górach. Rodopy to zresztą dziwne góry. Nawet w wysokich partiach panuje upał, choć pogoda może się zmienić w jednej chwili. Moja babcia mawiała: „Zimą bez chleba, a latem bez ciepłego odzienia nie chodzi się w góry” . Skorzystamy z wyciągu, który zawiezie nas na Śnieżankę, a potem zwiezie prosto do Smoljan, do skał Orfeusza. Dzieciom bardzo się to podoba. Opowiadam im, że kiedyś były tu jedynie rozklekotane krzesełka, a wyciąg co chwila się psuł. Zdarzało się, że drabinami ściągano uwięzionych na kilkudziesięciu metrach ludzi. Widok robi wrażenie. Surowa ogromna skała wyrasta jakby z wody. To stąd według legendy pochodził Orfeusz. W tych właśnie lasach mieszkał i polował. Z tutejszej trzciny zrobił pierwszy instrument, a pod tą skałą komponował swoje bachanalia. Może tu zakochał się w Eurydyce? Jest praojcem wszystkich muzyków rodopskich, do niego odwołują się współcześni pieśniarze i muzykanci. Opowiadam o tym dzieciom. Śmieją się, a ja pytam oburzona dlaczego. Wskazują na coś palcami. Patrzę, a u podnóża skał dwie rodziny zrobiły sobie piknik i pieką jagnię na ruszcie. Wołają nas. Podchodzimy nieśmiało. Po chwili dzieci zajadają kawałki świeżo upieczonej jagnięciny, ja dostaję miseczkę z sałatką szopską, mężczyźni popijają rakiję. Zaraz też zostaję wypytana, kim jestem (zwykle miejscowi doszukują się pokrewieństwa, przy cofnięciu się do dwudziestego pokolenia zawsze udaje się znaleźć wspólne korzenie), skąd przyjechałam, ile czasu zostajemy w Rodopach. Na odchodnym dostajemy „pitki na drogę”, pyszne pieczone chlebki z serem owczym. Białym szlakiem Wyprawę do Baczkowa zaplanowaliśmy na cały dzień. Monastyr położony jest wysoko na wzgórzu, wśród zieleni. Białe kamienie wytyczające drogę są wygładzone przez stopy pielgrzymów. Na poboczach stoją stragany. Większość z nich oferuje przedmioty interesujące wyłącznie dzieci: pluszaki, lalki, grające zabawki i elektroniczne gadżety, ale warto zatrzymać się przy tych, które proponują pamiątki z Rodopów, głównie konfitury domowe z górskich poziomek, fi g, wiśni, czereśni, z płatków róż. Słoiki wypełnione są miodem w przeróżnych kolorach oraz zatopionymi w nim orzechami. Kupuję kilka słoików gęstego wywaru z szyszek zwanego miodem sosnowym, który ma niezwykły aromat. Mam już tego trochę; rodzina wyposażyła mnie w przeróżne przetwory. Gdybym tylko mogła zabrać do domu te wszystkie słoiki ljutenicy (pasta z pieczonych, mielonych bakłażanów, pomidorów i papryk z czosnkiem i przyprawami), turszii (kiszone warzywa), konfi tur (moje ulubione to fi gowe) oraz butelki rakii. Z dziedzińca monastyru roztacza się wspaniały widok na okoliczne wzgórza. Jest także cudowne źródło. Freski cerkiewne przedstawiają mrożące krew w żyłach sceny piekielne. Za kilka stotinek można kupić najmniejsze świece, które pali się w intencji żywych i zmarłych. Kto ma więcej na sumieniu, może zakupić te droższe. Chcę zostać na mszy i posłuchać melodyjnych śpiewów chóralnych, dzieci z kolei wolą zostać na dziedzińcu i bawić się z biegającymi wolno jagniętami. W końcu sytuację rozwiązuje pop, który zarządza, że wszelka dziatwa ma wejść chociaż na chwilę do cerkwi i zapalić świece w dowolnej intencji. W Rodopach można znaleźć wiele cerkwi, jedna piękniejsza od drugiej, ale unikalnym zjawiskiem są paraklisy. To niewielkie kapliczki zbudowane wysoko w górach. Jest ich ok. 50, wzniesionych przed 100–200 laty oraz całkiem nowych. Najwięcej powstawało w czasie tureckiego jarzma i wojen bałkańskich i były to miejsca, gdzie kultywowano chrześcijańskie tradycje, a w których przy okazji można było się schronić. Miejsca te nigdy nie są przypadkowe. Zwykle święci patronujący paraklisowi ukazują się wiernym we śnie i nakłaniają ich do rozpoczęcia budowy. Ostatni paraklis zbudowano 20 lat temu. Mojej kuzynce śniła się woda przebijająca skałę i zalewająca miasto. Odbywają się w nich sabory – zgromadzenia wiernych połączone z mszą świętą. Wielokrotnie uczestniczyłam w takich spotkaniach, jadłam gotowany ryż z mięsem i koliwo, rodzaj kutii – w intencji zmarłych. Spóźniony Orfeusz W okolicach Zlatogradu znajdują się tak zwane Białe Skały mające fantazyjne formy. Na nich zauważalne są regularne wyżłobienia. Podejrzewa się, że mogła stworzyć je ręka ludzka. Jest to uzasadnione tym bardziej, że w pobliżu wioski Starcewo, w miejscowości Białe Kamienie, zobaczyć można największą świątynię tracką poświęconą Bogowi Słońce. Upieram się, żeby pojechać do Utroby (macica). To jaskinia, niby naturalna, ale w południe promień słońca „wchodzi” prosto w nią na podobieństwo świetlnego penisa. Do miasta wjeżdżamy późno po południu. Może upał nieco zelżeje. Zlatograd, czyli Złote Miasto, błyszczy w słońcu. Wita nas prawie pionowa ściana, na której po stawione są domy. W większości są zamieszkane. Skanseny pełne pracowni szewskich, tkackich, kaletniczych znajdują się w centrum. Kiedy byliśmy tu poprzednim razem z malutkim dzieckiem, w każdej kawiarni nieznajomi proponowali nam, żebyśmy zostawili dziecko pod opieką, po to aby zwiedzać spokojnie muzeum etnograficzne. Wiem, że Rodopczanie są ogromnie życzliwi, ale nie chciałam się na to zgodzić, co z kolei powodowało ich zdumienie. Łapali nas za ręce, pokazywali spiżarnie, zapewniali, że nakarmią dziecko, zaopiekują się nim. Jedziemy do Čudnite Mostove (Cudownych Mostów). To powstałe 1,5 mld lat temu wyrzeźbione w kamieniu przez rzekę budowle. Kształtem przypominają mosty i stąd ich nazwa. Są zjawiskiem unikalnym, nie tylko na skalę Rodopów, ale całego Półwyspu Bałkańskiego. Największy składa się z trzech łuków i ma ponad 100 m szerokości oraz 50 m wysoko- ści. Jeszcze 10 lat temu mosty były niezabezpieczone, zdarzały się wypadki śmiertelne. Teraz są tam barierki i dwie restauracje niedaleko szczytów łuków. Autobusy dojeżdżają tylko do szosy, stamtąd trzeba iść jeszcze prawie 10 km. Siadamy w restauracji. Jemy skarę, tutejszą specjalność, czyli talerz grillowanego mięsa z warzywami. Posypujemy je obfi cie czubrycą, najpopularniejszą tutejszą przyprawą. Z głośników płynie ludowa muzyka. Zawsze mnie to zdumiewało. Większość popularnych przebojów wzbogacona jest elementami ludowymi. Następnego dnia zwiedzamy pieczary. Na obrzeżach Rodopów jest ich aż pięć. Zaczynamy od Jagodinskiej Pesztery, potem przychodzi czas na pobliskie Diawolskie Gyrlo, czyli Diabelskie Gardło. Tam, przy samym wejściu, znajduje się 60-metrowy podziemny wodospad. Woda spada tu z dużej wysokości w ogromnej jaskini, dzięki czemu to zjawisko unikalne. Efekt jest piorunujący. Z jaskinią i wodospadem związana jest legenda o Orfeuszu. Mówi się, że to właśnie w tej jaskini znalazł on wejście do Hadesu. Zszedł bardzo nisko, a tam były opary gazów, które „pomieszały mu w głowie”. Orfeuszowi wydawało się, że widzi ukochaną i jest w stanie sprowadzić ją na powierzchnię. Rodopskie kobiety twierdzą jednak, że Orfeusz za późno zszedł do jaskini. Minęło 40 dni od śmierci Eurydyki, to czas, po którym dusza ludzka bezpowrotnie opuszcza ziemię i idzie do nieba albo piekła. Opowiadam tę legendę dzieciom. Nagle słyszę w głębi krzyk. To nietoperze bytujące tutaj w dużych ilościach. W dzień powinny spać. Nie wiedzieć czemu na hasło Orfeusz zrywają się z wrzaskiem. Przypadek? BUŁGARIA - INFORMACJE PRAKTYCZNE Dojazd ■ Samolotem do Sofi i lub Burgas. Koszt: 1000–1200 zł. Z Sofi i kursują autobusy do Czepełare (4 godz., 50 zł). ■ Samochodem można jechać przez Serbię albo Rumunię. Ta druga droga jest wolniejsza, ale bardziej malownicza. Bułgaria nie jest w strefi e Schengen. Transport Na miejscu można poruszać się autobusami, dojeżdżają do najmniejszych miejscowości, albo wynająć taksówkę. Ceny nie są wygórowane. Nie ma transportu kolejowego. Nocleg ■ Latem w Rodopach nie trzeba bukować noclegów. Hotele rodzinne są na każdym kroku. Ceny: od 50 do 300 zł za pokój. ■ W Bułgarii hotele rzadko oferują śniadania. Na każdym rogu są tak zwane „zakuskwalnie” (zakuski – śniadania), czynne do ok. 10–11, gdzie można kupić banice, milinki, bułki drożdżowe, naleśniki, a do tego ajran czy bozę. Jedzenie ■ Koniecznie należy spróbować klinu (rodopska banica z serem i ryżem), gołąbków w liściach winorośli oraz w liściach kiszonej kapusty. Godny polecenia jest czuszki biurek (papryka pieczona i nadziewana serem,a następnie zasmażana). A także podroby: wątróbki, nerki i płucka, a nawet mózg, przygotowywane na wszelkie możliwe sposoby. Z zup najbardziej znany jest chłodnik tara-tor. ■ Unikalnym doświadczeniem jest czewerme, czyli pieczenie barana nad ogniem. Czeka się na to wiele godzin, potem zamawia mięso przygotowywane na naszych oczach. ■ Koniecznie trzeba spróbować rakii oraz wina. Szczep marud występuje tylko w tym miejscu. ■ Jedzenie nie jest drogie, zawsze też podawana jest waga potraw.
Europa Środkowo-Wschodnia: 8 miejsc na urlop
Najczęściej na urlop wybieramy miejsca nam znane, sprawdzone i popularne. Co w takim razie z resztą pięknej Europy? Oto kilka typów, które warto sprawdzić!
1. Szentendre i Zakole Dunaju (Węgry) Szentendre to malownicze miasto, którego historia sięga XI wieku, jednak jego tereny zamieszkiwane były przez okoliczne ludy już wiele wieków wcześniej. Najechane i zniszczone, najpierw przez Mongołów a następnie przez Turków, zostało odbudowane w XVII wieku i wyrosło na niezwykle oryginalne, pełne uroku miasteczko od lat pozostające inspiracją dla artystów. Latem okolice zalewają tłumy turystów i to głównie z tego powodu warto przyjechać tu wiosną bądź jesienią. 2. Południowe Morawy (Republika Czeska) Coraz częściej nazywane „Słowiańską Toskanią” Morawy Południowe, to prawdopodobnie jeden z najbardziej malowniczych regionów Centralnej Europy. To fantastyczna kraina pełna potężnych zamków, bogata w lokalny folklor i słynąca ze wzgórz pokrytych gęstymi lasami i licznymi winnicami. Będąc w okolicy warto odwiedzić nie tylko Brno, ale również kilka mniejszych miejscowości jak Mikulov, Bitov czy Znjomo oraz pobłądzić po wapiennych wąwozach i jaskiniach Morawskiego Krasu. 3. Bańska Szczawnica (Słowacja) Położona w środku Gór Szczawnickich Bańska Szczawnica to prawdziwa perła Słowacji od 1993 roku wpisana na światową listę dziedzictwa kulturalnego UNESCO. To najstarsze miasto górnicze w całej Słowacji pozostaje mieszanką fantastycznych barokowych, renesansowych i neoklasycznych budowli postawionych na przestrzeni wieków w różnych celach. Są to fantastyczne rzeźbione kościoły, konstrukcje obronne oraz zgrabne pałace. Wszystko to na powierzchni 35km2. 4. Zamki chłopskie Transylwanii (Rumunia) Fenomen zamków chłopskich jest taki, że zachowując prawie wszystkie cechy budowli obronnych, zostały w całości postawione przez chłopów i przez nich również były zarządzane. Otoczone potężnymi murami, miały służyć lokalnej ludności jako schronienie podczas najazdu wrogów. Jednym z najbardziej znanych i najlepiej zachowanych zamków chłopskich jest, położony na wzgórzu i wciąż trudno dostępny, Râşnov. Do dziś zamkowe obwarowania budzą wśród odwiedzających respekt. Wartym uwagi jest również, wpisany na listę UNESCO, zamek Câlnic. Obie budowle to jedne z nielicznych w pełni zachowanych tego typu budowli w tym regionie Europy. 5. Półwysep Tihany (Węgry) Długi na nieco ponad 5 km i szeroki na 3 km kawałek ziemi położony na północy słynnego Jeziora Balaton, to nic innego jak Półwysep Tihany. Centralną część tego skalistego terenu zajmują jeziora pochodzenia wulkanicznego, zaś wschód i zachód to głównie małe, urokliwe miasteczka, w których nie trudno o trafienie na winnicę, bowiem większość okolicznych wzgórz porośnięta jest winoroślami, z których produkuje się jedne z najsmaczniejszych win Europy. 6. Przełom Dunaju w Żelaznej Bramie (Serbia/Rumunia) Na pograniczu Serbii i Rumunii, pomiędzy Karpatami a Górami Wschodnioserbskimi, rozciąga się przełomowy odcinek Dunaju zwany Żelazną Bramą. Można się tam dostać drogą lądową bądź wybrać bardziej alternatywny sposób – żeglugę. Bez względu na wybrany środek transportu roztaczające się dookoła widoki potrafią zaskoczyć. Z jednej strony rzeka, a z drugiej porośnięte gęstymi lasami wzgórza, czynią z tej okolicy fantastyczne miejsce do odpoczynku i relaksu. 7. Półwysep Kaliakra (Bułgaria) Skalisty i wysunięty najdalej na wschód punkt Bułgarii to półwysep Kaliakra. Jego klify sięgają nawet 70 metrów wysokości, co czyni z nich idealny punkt do obserwacji pływających w Morzy Czarnym delfinów. Aktualnie Kaliakra to rezerwat przyrody z fantastycznie zachowanym dziedzictwem historycznym. Wszystko to w połączeniu z cudownym krajobrazem i bogactwem kulturowym samej Bułgarii, czyni z tego miejsca jedno z najbardziej wartych odwiedzenia punktów na mapie Europy Środkowo-Wschodniej. 8. Kutna Hora (Republika Czeska) Kutna Hora, przez wielu nazywana „państwowym skarbcem”, to miasteczko w gotyckim stylu położone w centrum czeskiej Bohemii. Dzięki wspaniałej architekturze i bogactwie historycznym w roku 1995 zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa kulturalnego UNESCO. Bez dwóch zdań można ją nazwać perłą środkowoeuropejskiego gotyku – nie trudno bowiem zauważyć, że to ten styl przeważa w architekturze miasta. Kościół św. Barbary, ossuarium kościoła Wszystkich Świętych czy gotycka kaplica czaszek w pobliskiej miejscowości Sedlec, to jedynie niektóre z fascynujących budowli. Listę 8 często pomijanych, a wartych odwiedzenia miejsc w Europie Środkowo-Wschodniej przygotowało trivago.pl we współpracy z autorami bloga gdziewyjechac.pl – laureatami i finalistami konkursu na Blog Roku 2014 w kategorii Podróże.
6 suwenirów, które trzeba przywieźć z podróży
Miły prezent dla bliskich lub pamiątka, która w jesienne i zimowe wieczory przypomni czas urlopu. Te pamiątki warto przywieźć do domu.
Podroż przez środkową Bułgarię jest jak skakanie z płatka na płatek.
Każdy krok jest wpadnięciem w ocean chlorofilu. Wkroczeniem w skomplikowane konstelacje otaczających nas kwiatów. Większości z nich nie znam. Rozpoznaję nieliczne: białe kręgi rumianku, nasyconą żółć dziurawca, krwiste maki. Reszta jest poruszaną wiatrem, otuloną brzęczeniem owadów Enigmą. W Bułgarii rośnie ponad 170 gatunków roślin naczyniowych występujących wyłącznie tutaj. W te bujne łąki wchodzę niemal przy każdym naszym przystanku. Wysiadam z samochodu i odurzony tą kolorową wspaniałością, stąpam pomiędzy smukłymi łodygami, lancetowatymi liśćmi, delikatnymi płatkami. Płynę przez archipelag białych, fioletowych, niebieskich i żółtych kwiatów. Wieczorem rozstawiam na tym dywanie namiot, mając nadzieję, że gdy rano go zwinę, wyleżane moimi plecami rośliny powstaną. *** Poruszamy się kawalkadą ośmiu aut. Połączeni w ramach cyklicznej imprezy Subariada. Sklejeni pomysłem, by zwiedzać świat zza kierownicy samochodów japońskiej marki. Przebijamy się przez kamieniste drogi i śliskie kałuże, wiedzeni chęcią zobaczenia Bułgarii mniej znanej – z dala od morza i uczęszczanych dróg. Wieczorami sączymy wino zrobione z tutejszego szczepu mavrud, otoczeni ciszą i niknącymi w mroku kępami roślin. Otaczają nas świetliki, kreśląc linie światła w ciemności. Towarzyszą nam już do końca wyjazdu, niezależnie od tego, czy śpimy w namiotach, czy siedzimy na werandzie wygodnych bungalowów. Ich pulsujące niczym diody ciała rozbłyskują nisko nad ziemią, jakby ktoś zrzucił nam z nieba gwiazdy do stóp. Ten cały ocean bioróżnorodności wprawia mnie w radość. Z lekkim sercem patrzę na świat, który wydawał mi się już stracony. Na łąki i pastwiska pozostawione sobie, na setki owadów krążących w powietrzu, jaskrawe motyle przysiadające mi na dłoniach, tajemniczy ruch w zaroślach o zmierzchu, który – mam jednak nadzieję – nie jest śladem bliskości niedźwiedzia brunatnego (w Bułgarii żyje ich najwięcej w Europie – ponad 8 tys. osobników). Ku mojemu zaskoczeniu, ten kraj okazał się kojącą ostoją w świecie nękanym przez naszą cywilizację. *** W Dolinie Kazanlak – sercu starożytnej Tracji Północnej – wchodzimy w chłodny korytarz kurhanu Golyama Kosmatka. Usypany z kamieni i przykryty ziemią grobowiec stał się miejscem spoczynku Seuthesa III, króla trackich Odrysów, panującego niemal 2.4 tys. lat temu. Jego wyrzeźbiona w brązie brodata twarz patrzy twardym spojrzeniem na wszystkich wkraczających do 13 metrowego tunelu. Prowadzi on do trzech pomieszczeń – w jednym pochowano królewskiego wierzchowca, w drugim samego władcę obsypanego złotymi przedmiotami i akcesoriami przydatnymi na drugim świecie. Ta dolina jest wielkim cmentarzem – szacuje się, że znajduje się tu ponad 1500 trackich grobowców. Zbadano z nich dopiero 300. Jakby dla kontrastu, ta skrywająca ciała tysięcy osób ziemia rodzi dziś najpiękniejsze najbardziej wonne róże, których olejki trafiają między innymi do perfum Chanel 19 i Chanel 5. Kwiaty zbierane są przez trzy tygodnie, dużo dłużej zajmuje destylowanie z ich płatków olejku. W zakładzie produkcyjnym przechadzam się po rampie na szczycie metalowych kadzi. Każda z nich jest wypełniona destylatem, którego litr jest warty ponad 6 tys. euro. Wyjątkowość bułgarskiego surowca polega na dużej amplitudzie dobowych temperatur. Broniąc się przed nocnym chłodem zalewającym dolinę po upalnych dniach, róże produkują wyjątkowo skoncentrowane substancje zapachowe. *** W Buzłudże patrzymy w oczy socjalistycznemu szaleństwu. Na szczycie góry dogorywają marzenia o komunistycznym świecie. Gigantyczny betonowy budynek był Domem-Pomnikiem Komunistycznej Partii Bułgarii. Okrągły niczym kosmiczny spodek, jest tak absurdalny, że jego istnienie nie do końca mieści się w głowie. 42 metry średnicy, 14.5 m wysokości. Sala konferencyjna przyozdobiona 550 m kw. mozaik przedstawiających komunistycznych przywódców. 70 metrowa wieża z dwiema, niegdyś świecącymi pięcioramiennymi gwiazdami wysokimi na 12 metrów. Po upadku systemu w 1989 r., ta świątynia socjalizmu została pozostawiona sama sobie, a czas i górskie warunki zrobiły swoje. Jeszcze do niedawna można było się wślizgnąć do zrujnowanego wnętrza tajnym wejściem omijającym zakratowane drzwi. Dziś nad spokojem tej kapsuły czasu czuwa strażnik. Tego dnia na nocleg jedziemy w dolinę u stóp Buzłudży, korzystając z napędu na dwie osie i pokonując wyboistą polną drogę. Parząc kawę, patrzę bezwiednie na to majaczące w oddali UFO, pomnik przeszłości i symbol pychy. Jest w nim coś hipnotycznego, jakby był kryjówką Doktora Zło. W końcu betonowy kształt niknie w nocy rozświetlonej wątłymi nićmi kołujących świetlików. Michał Głombiowski