Dlaczego niektóre budynki wydają się nawiedzone? To nie duchy: to mózg nas straszy
Niektóre przestrzenie – mimo braku duchów – wywołują irracjonalny niepokój. Naukowcy tłumaczą, że to nie magia, lecz mechanizmy działania ludzkiego mózgu. Poznaj tajemnice architektury, która wytrąca nas z równowagi.
Spis treści: Jak mózg bada przestrzeń? Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? Gdy dezorientacja uruchamia lęk Dlaczego mózg „błądzi” w takich miejscach? Instynkty pierwotne w nowoczesnych przestrzeniach Zwykle myślimy o domach i hotelach jako o miejscach bezpiecznych i przewidywalnych. Wystarczy jednak wejść w ciemny korytarz, a tętno przyspiesza, zanim zdążymy to sobie uświadomić. Naukowcy twierdzą, że te odczucia to nie zabobon, ale mózg błędnie odczytujący otoczenie. Eksperci pokazują, jak architektura – za sprawą ścian, światła i dźwięku – potrafi zmylić zmysły i zamienić znane miejsca w coś niepokojąco obcego. Jak mózg bada przestrzeń? Gdy wchodzimy do nowego miejsca, zmienia się powietrze i światło. Na moment ciało zastyga – to chwila, gdy przekraczamy próg budynku, którego nie znamy. Tak się dzieje, ponieważ mózg niemal natychmiast zaczyna budować wewnętrzną mapę przestrzeni – wyjaśnia Lisa Giocomo, profesor neurobiologii na Stanford University School of Medicine. Pomagają w tym ściany, narożniki i wyraziste punkty orientacyjne. Gdy taka mapa już powstanie, mózg nakłada na nią znaczenia zaczerpnięte z pamięci i doświadczenia. Rozpoznajemy budynek jako restaurację, więc oczekujemy, gdzie zamówić lub odebrać jedzenie. Ta mapa służy mózgowi nie tylko do ustalenia, gdzie jesteśmy teraz, ale też dokąd możemy pójść w tej przestrzeni w przyszłości – dodaje Giocomo. To nieustanne przewidywanie tego, co dalej (zwane przetwarzaniem predykcyjnym), daje nam poczucie bezpieczeństwa. Gdy jednak przestrzeń łamie te oczekiwania, system się zacina. A nasze poczucie bezpieczeństwa słabnie. Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? – Mózg jest wyczulony na ślady rozkładu. W starych hotelach, dworach czy opuszczonych salach subtelne bodźce – zapach stęchlizny, pleśni i kurzu – sygnalizują biologiczny rozpad. Podpowiadają, że przestrzeń nie nadaje się do zamieszkania – mówi Beth Tauke z University at Buffalo, badaczka percepcji przestrzeni. Dołóżmy echo kroków, które potęguje poczucie izolacji. Na koniec chłodne, wilgotne powietrze – przywodzące na myśl podziemia. Zrujnoane budynki wywołują skojarzenia ze śmiercią. Myślami wracamy do tych, którzy tu bywali – i do tego, co się stało. Ta narracyjna pustka, połączona z niepewnością wzrokową, pobudza sieć spoczynkową układu nerwowego (default mode network) – system odpowiedzialny za wyobraźnię i pamięć – nadając przestrzeni niemal nawiedzony charakter – tłumaczy Tauke. Mózg dopowiada sobie historie, żeby zrozumieć ruinę. A te historie zwykle skręcają w stronę zagrożenia. Gdy dezorientacja uruchamia lęk Wiele rzekomo nawiedzonych miejsc nie ma punktów orientacyjnych, na których polegamy podczas nawigacji. W korytarzach każdy zakręt wygląda tak samo. Długie hale z powtarzalnymi ścianami, drzwiami i obrazami po obu stronach zostawiają nas bez pewności, gdzie byliśmy i dokąd można pójść. Bez punktów orientacyjnych i widocznego końca mózgowi trudno określić, gdzie jesteśmy w przestrzeni – mówi Tauke. Pojawia się dezorientacja i poczucie braku bezpieczeństwa. Badanie z 2021 roku dotyczące formy architektonicznej i zmysłów wykazało, że zmiany krzywizn i oświetlenia wpływają na pobudzenie fizjologiczne – gdy poruszamy się przez określone pomieszczenia, rośnie czujność. Architekci korzystali z tych zasad od dawna, świadomie lub nie – od dezorientującej symetrii Sali Lustrzanej w Wersalu po dudniące pustki budynków brutalistycznych. Powtarzalność potęguje niepokój. Środowisko staje się zbyt przewidywalne, by wydawało się prawdziwe. Tak rodzi się to niepokojące wrażenie czegoś prawie, ale jednak nie całkiem znajomego. Jednolite oświetlenie potrafi zniwelować głębię i cienie, osłabiając wskazówki przestrzenne – mówi Tauke. Brak ruchu i dźwięku sygnalizują "dziwność" środowiska. Dlaczego mózg „błądzi” w takich miejscach? System mapowania przestrzeni w mózgu opiera się na stałości – podkreśla Giocomo. Gdy pojawia się niepewność, coś narusza nasze przewidywania – na przykład nagły, niespodziewany ślepy zaułek – albo gdy bodźce są sprzeczne, jak wtedy, gdy ściany zdają się przesuwać szybciej lub wolniej, niż wskazuje ruch naszego ciała, rodzi się dyskomfort i niepokój – dodaje. „Nawiedzone przestrzenie” często zawierają korytarze wracające do punktu wyjścia, przypadkowe ślepe zaułki lub idealnie symetryczne skrzyżowania czy wielkie, zrujnowane schody opadające w ciemność. Psychologicznie ciemna klatka schodowa oznacza zejście do nieświadomości, gdzie kryją się wyparte lęki – mówi Tauke. Nawet bez realnego zagrożenia ten obraz niesie suspens. Ciemność spłaszcza pole widzenia. Oczy i ciało dostarczają wtedy sprzecznych sygnałów do układu przedsionkowego, który odpowiada za równowagę. Gdy światła jest mało lub cienie zamazują stopnie, kora wzrokowa otrzymuje niepełne informacje o głębi, kontraście i krawędziach – wyjaśnia Tauke. Niedopasowanie między oczekiwanym a rzeczywistym – na przykład tam, gdzie powinna być kolejna krawędź stopnia – tworzy błędy przewidywania, które nakręcają uwagę i pobudzenie. Instynkty pierwotne w nowoczesnych przestrzeniach Bardzo wysokie pomieszczenia także wywołują niepokój, bo mózg ma trudność z oceną skali i lokalizacją potencjalnych zagrożeń. Dodajmy echo – a efekt się pogłębia. Echo oznacza, że dźwięk dochodzi z wielu stron z niewielkimi opóźnieniami. Trudniej wtedy namierzyć źródło – także ewentualne niebezpieczeństwo – mówi Sina Esteky z Miami University, badaczka zachowań i projektowania. Akustyka dużych pomieszczeń może sprawić, że znajome odgłosy brzmią obco lub zniekształcają się. Zmysły pracują wtedy na podwyższonych obrotach. Pozostajemy w lekkim stanie czujności. Przestrzenie ciasne generują inny rodzaj stresu. W ciasnocie mamy ograniczone możliwości poruszania się i ucieczki, co uruchamia reakcje stresowe nawet bez realnego zagrożenia – wyjaśnia Esteky. „Ewolucyjnie bycie uwięzionym oznaczało podatność na drapieżniki.” Te instynkty wpisują się w teorię perspektywy i schronienia (prospect–refuge), według której preferujemy miejsca oferujące jednocześnie szeroki widok i poczucie osłony. Schody są tu wzorcowym przykładem. Strome spadki kojarzą się z urwiskami, a nawet do pułapkami, w które można wpaść. Krzywizny i kształt litery L zasłaniają pole widzenia przed drapieżnikami. Brak poręczy sugeruje brak czegoś, czego można się chwycić – jak roślin czy skalnych krawędzi. Zejście po schodach ujawnia to jeszcze wyraźniej. Na górze czujemy kontrolę. W połowie – niewiadoma w dole i za plecami odbiera poczucie schronienia. Na dole pojawia się ulga, bo mózg znów potwierdza stabilność i drogi ucieczki – dodaje Tauke. Podobnie działają pomieszczenia bez okien. Bez widoku na zewnątrz tracimy wskazówki przestrzenne i czasowe – światło dzienne, informacje o pogodzie i potencjalnych drogach ewakuacji. Pokoje bez okien odbierają nam perspektywę, tworząc wrażenie odcięcia od szerszego świata i niemożności oceny zewnętrznych warunków czy zagrożeń – mówi Esteky. To odcięcie wzmacnia poczucie zamknięcia, lekką klaustrofobię lub niepokój. Świadomość, jak głęboko przestrzeń kształtuje emocje, sprawia, że architekci i neurobiolodzy projektują dziś budynki z myślą o nastroju – kojące szpitale, uspokajające węzły komunikacyjne, a nawet miejsca pracy zmniejszające przeciążenie sensoryczne. Te same zasady, które potrafią sprawić, że korytarz wydaje się złowieszczy, mogą też uczynić pokój kojącym. Źródło: National Geographic
Iracka wizjonerka, która zmieniła świat. Warszawa mogła być kolejnym dziełem Zahy Hadid
Zaha Hadid, architektka znana z odważnych i futurystycznych projektów, zapisała się w historii jako pierwsza kobieta nagrodzona Pritzkerem. Jej wizja sięgała także Warszawy, gdzie planowała stworzyć przełomowy wieżowiec Lilium Tower.
Spis treści: Dzieciństwo i edukacja – początki ikony Kariera pełna przełomów i wyzwań Zaha Hadid i Polska – projekt Lilium Tower w Warszawie Życie prywatne i śmierć – spuścizna niezapomnianej artystki Zaha Hadid jest dziś znana na całym świecie jako twórczyni spektakularnych budynków o płynnych, futurystycznych kształtach. Jej droga na szczyt nie była jednak łatwa. Będąc kobietą i imigrantką w zdominowanym przez mężczyzn świecie architektury, musiała nie tylko przełamywać konwencje artystyczne, ale także bariery kulturowe. Jej projekty, takie jak MAXXI w Rzymie czy Centrum Wodne w Londynie, zapisały się złotymi zgłoskami w historii architektury. Podobno właśnie w stolicy Wielkiej Brytanii jako 11-latka postanowiła, że zajmie się architekturą. Sama Hadid stała się potem symbolem niezależności, odwagi i bezkompromisowej wizji. Dzieciństwo i edukacja – początki ikony Zaha Hadid urodziła się 31 października 1950 roku w Bagdadzie, w rodzinie o silnych korzeniach intelektualnych i społecznych. Jej ojciec, Muhammad al-Hadid, był wpływowym politykiem i przemysłowcem, który promował świecki i postępowy model Iraku. Wychowywana w liberalnym i artystycznym środowisku, już jako dziecko wykazywała zainteresowanie zarówno naukami ścisłymi, jak i sztuką. Studiowała matematykę na American University of Beirut, zanim w 1972 roku przeniosła się do Londynu, by rozpocząć studia architektoniczne w renomowanej Architectural Association School of Architecture. Tam zetknęła się z postmodernizmem i dekonstrukcją, co na zawsze wpłynęło na jej postrzeganie estetyki. Kariera pełna przełomów i wyzwań Początki łatwe nie były. Sławę przyniosły jej projekty… niezrealizowane. Centrum rekreacyjne Peak Club w Hongkongu (1983 r.), budynek przy Ku’damm w Berlinie (1986 r.) i opera w Cardiff (1994 r.). Koncepcje Hadid były wizjonerskie, inspirujące i świeże na tyle, by wygrywać konkursy. Inwestorzy obawiali się jednak kierować je do realizacji. Uznawali za zbyt futurystyczne, nazbyt nowatorskie. Właśnie dlatego Zahę Hadid nazywano papierową architektką. Nawiasem mówiąc, Zaha nie używała komputera, tylko sama wykreślała swoje projekty na papierze. Dzięki temu zresztą mogły być potem pokazywane na wystawach sztuki. W końcu obawy inwestorów zostały przełamane. Pierwszą urzeczywistnioną bryłą był według jej koncepcji był budynek zakładowej straży pożarnej firmy Vitra w Weil am Rhein (dziś pawilon wystawienniczy). Warto zauważyć, że był to 15. rok pracy Zahy w zawodzie! Stopniowo zyskiwała coraz większe uznanie. Pierwsza dekada XXI w. to był jej czas. Contemporary Arts Center w Cincinnati (pierwsze amerykańskie muzeum zaprojektowane przez kobietę). Skocznia Bergisel w Innsbrucku – kontestowana ze względu na brak dialogu z otoczeniem, jako ciało obce wśród tradycyjnej alpejskiej zabudowy. Budynek administracyjny fabryki BMW w Lipsku. Projekt opery w chińskim Kantonie. To najbardziej znane z jej ówczesnych projektów. Zaha Hadid była pierwszą kobietą, która zdobyła Nagrodę Pritzkera (2004), a później także Nagrodę RIBA Stirling (dwukrotnie – w 2010 i 2011 roku). Jej twórczość łączyła nowoczesne technologie budowlane, cyfrowe modelowanie formy i nowatorskie podejście do funkcjonalności. Wśród najbardziej ikonicznych realizacji Hadid znajdują się: Centrum Nauki Phaeno w Wolfsburgu, muzeum MAXXI w Rzymie, Centrum Sportów Wodnych w Londynie (wybudowane na Olimpiadę 2012), wieżowiec Wangjing SOHO w Pekinie oraz Heydar Aliyev Center w Baku, uznawane za jedno z najbardziej organicznych dzieł współczesnej architektury. Założenia dekonstruktywizmu Zaha Hadid, obok Rema Koolhaasa, Franka Gehry’ego i Daniela Libeskinda, należy do najsłynniejszych reprezentantów dekonstruktywizmu w architekturze. I z pewnością jest jego najwybitniejszą reprezentantką płci żeńskiej. Prąd ten ukształtował się w latach 80. XX w. i był kontynuacją postmodernizmu. O ile tradycyjna architektura szukała harmonii i skupiała się na funkcji użytkowej budowli, dekonstruktywiści odrzucili takie podejście. Ich celem było zburzenie i odrzucenie starych architektonicznych porządków. Forma górowała u nich nad funkcją. W dekonstruktywizmie króluje krzywizna, także okien, sufitów czy podłóg. Chaos – takie można odnieść wrażenie, patrząc na dekonstruktywistyczne dzieło. Na takie radykalne odcięcie się od przeszłości pozwalała oczywiście rewolucja technologiczna, zaangażowanie do projektowania komputerów i możliwości współczesnej inżynierii. Teraz budynek nie musiał już szukać stabilności. Wręcz przeciwnie. Mógł być – wizualnie – radykalnie niestabilny, asymetryczny, prowokujący. Mógł być formalnie ekscentryczny. Mógł być krzykliwym manifestem. Cechy projektów Zahy Hadid Mimo że architektka wywodziła się ze świata arabskiego, muzułmańskiego, w jej twórczości inspiracji tą tradycją, nawet w zdekonstruowanej formie, nie widać. Zaha Hadid, jak na dekonstruktywistkę przystało, łączyła nietradycyjne materiały i niejednorodne płaszczyzny. Inspirowała się formami przyrody, w których obłości i krzywizny są czymś oczywistym. Szukała dynamizmu i energii. Zaczynała od ostrych kątów i surowych płaszczyzn (remiza) inspirowanych koncepcją suprematyzmu Kazimierza Malewicza i jego postulatem maksymalnego uproszczenia formy. Z czasem wypracowała własny styl, bazujący na założeniach futuryzmu, oznaczających całkowite zerwanie z tradycją, odrzucanie przeszłości i patrzenie w przyszłość. Jej projekty „złagodniały” w zakresie linii, zyskując łagodność i miękkość, ale zachowując dynamizm i energię. Głównym celem architektki stało osiągnięcie wrażenia płynności formy i ruchu. Stąd Hadid chętnie stosowała duże falujące powierzchnie. Przykładem niech będzie Centrum Hejdara Alijewa w Baku z 2014 r. Zaha Hadid oddziaływała na społeczeństwo nie tylko poprzez swoje projekty, czyli ślady w przestrzeni, ale także poprzez wpływ na studentów architektury. Zaraz po studiach zaczęła bowiem wykłady na swojej macierzystej Architectural Association School of Architecture, a potem na innych renomowanych uczelniach na świecie. Wystarczy wspomnieć Uniwersytet Sztuk Stosowanych w Wiedniu czy amerykańskie uniwersytety Columbia, Harvard i Yale. Zaha Hadid nie ograniczała się do budowli. Projektowała także przedmioty użytkowe, np. flakon perfum dla Donna Karan Women, biżuterię, np. pierścionek dla marki Bulgari, jachty, akcesoria kuchenne czy meble. Zaha Hadid i Polska – projekt Lilium Tower w Warszawie W 2008 roku Zaha Hadid została zaproszona do zaprojektowania wieżowca w samym centrum Warszawy. Lilium Tower, planowana jako 260-metrowa smukła wieża, miała stanąć w miejscu hotelu Marriott. Projekt prezentował się niezwykle futurystycznie – z dynamiczną fasadą przypominającą kwiatowe pąki, która miała podkreślać innowacyjność stolicy. Choć wizualizacje spotkały się z entuzjazmem, projekt nigdy nie został zrealizowany z powodu barier inwestycyjnych i urbanistycznych. Lilium Tower pozostaje symbolem niezrealizowanych ambicji warszawskiego krajobrazu i marzeń o odważnej, światowej architekturze w Polsce. Wpływ Hadid na polską scenę architektoniczną nie ograniczał się do projektu Lilium Tower. Jej odwaga w kształtowaniu przestrzeni, łamanie konwencji oraz konsekwencja artystyczna stały się wzorem dla wielu młodych projektantów w Polsce. W szkołach architektury jej projekty są studiowane jako przykład połączenia technologii z artyzmem, a jej biografia inspiruje kobiety do podejmowania śmiałych działań w tej nadal zdominowanej przez mężczyzn branży. Nawet bez fizycznej obecności jej budynków, duch Hadid jest widoczny w wielu współczesnych projektach, które odważnie wychodzą poza granice tradycyjnych form. Życie prywatne i śmierć – spuścizna niezapomnianej artystki Zaha Hadid prowadziła życie skoncentrowane wokół architektury. Nigdy nie założyła rodziny, co tłumaczyła całkowitym oddaniem swojej pasji. Jej biuro w Londynie stało się jednym z najbardziej wpływowych na świecie, zatrudniając setki architektów z różnych kontynentów. W 2016 roku zmarła nagle w Miami w wieku 65 lat w wyniku ataku serca. Wcześniej była hospitalizowana z powodu zapalenia oskrzeli. Jej śmierć wywołała ogromny smutek wśród architektów, krytyków i fanów na całym świecie. Została pochowana na Brookwood Cemetery w Wielkiej Brytanii. Jej dziedzictwo trwa w postaci ponad 950 zrealizowanych i zaprojektowanych obiektów oraz niegasnącego wpływu na myślenie o architekturze jako formie sztuki i wypowiedzi społecznej. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
24 budowle, które zachwycają świat. Te miejsca to dzieła sztuki
Niektóre z nich powstały tysiące lat temu, inne dopiero niedawno zmieniły oblicze współczesnej architektury. Wszystkie jednak łączy jedno – zapierają dech i pokazują, jak imponujące mogą być ludzkie wizje.
Spis treści: Najpiękniejszy budynek na świecie Hallgrímskirkja i piramidy, czyli architektoniczne cuda z różnych epok Ranking 24 najpiękniejszych budowli na świecie Podczas wyjazdów podróżników zachwycają nie tylko tak spektakularne zjawiska natury, jak m.in. monumentalne wodospady, rozległe pasma górskie czy lśniące plaże, lecz także dzieła stworzone przez człowieka. Od wieków architekci i inżynierowie wznoszą bowiem budowle, które zachwycają swoim wyglądem i intrygują historiami ich powstania. To właśnie ta niezwykła różnorodność – od trwającej ponad sto lat budowy barcelońskiej Sagrada Familia po nowoczesne cuda inżynierii w Australii i Norwegii – dowodzi, że piękno architektury można odnaleźć na każdym kontynencie. Z tego powodu portal Time Out przygotował ranking najpiękniejszych, najbardziej fascynujących i imponujących budowli świata, które pokazują, że wyobraźnia oraz kreatywność ludzka nie mają granic. Najpiękniejszy budynek na świecie Pierwsze miejsce w rankingu Time Out zajął Taj Mahal w Indiach. Ten monumentalny zabytek, położony w Agrze nad rzeką Jamuna, powstawał w latach 1632–1653. Jego historia jest nierozerwalnie związana z jednym z najbardziej poruszających aktów miłości w dziejach. Po śmierci ukochanej żony Mumtaz Mahal cesarz Szahdżahan zlecił wzniesienie mauzoleum, które miało być wiecznym hołdem dla jej pamięci. Budowla, łącząca elementy architektury islamskiej, perskiej, indyjskiej i osmańsko-tureckiej, od wieków zachwyca nie tylko swoim perfekcyjnym kształtem i symetrią, lecz także emocjonalną symboliką. Uważa się, że jej niezwykłe piękno inspirowane było urodą samej Mumtaz. Jak pisał angielski poeta sir Edwin Arnold, Taj Mahal „nie był dziełem architektury, jak inne budowle, ale dumną namiętnością miłości cesarza, uformowaną w żywe kamienie”. Dziś ten klejnot wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO pozostaje nie tylko ikoną Indii, lecz także ponadczasowym dowodem, że uczucie może znaleźć swoje odzwierciedlenie w formie, która przetrwa całe stulecia. Hallgrímskirkja i piramidy, czyli architektoniczne cuda z różnych epok Na drugiej pozycji w rankingu znalazła się Hallgrímskirkja – monumentalna świątynia ewangelicko-luterańska w Reykjaviku, której budowa trwała od 1945 do 1986 roku. Zaprojektowana przez Guðjóna Samúelssona, wyróżnia się fasadą inspirowaną surowym krajobrazem Islandii. Jej strzeliste, pochyłe ściany przypominają zastygłą lawę, a jasny beton sprawia, że kościół zdaje się harmonijnie stapiać z otaczającymi go górami. Hallgrímskirkja to nie tylko największa świątynia w kraju, lecz także symbol Reykjaviku i przykład tego, jak architektura potrafi czerpać z natury, by tworzyć formy jednocześnie nowoczesne i zakorzenione w lokalnej tradycji. Na trzecim miejscu uplasowały się natomiast Piramidy w Gizie, uznawane za najstarsze z cudów świata starożytnego. Powstałe w latach 2550–2490 p.n.e., stanowiły monumentalne grobowce faraonów Starego Państwa, przygotowujące ich do życia jako bogów po śmierci. Ich budowa, prawdopodobnie z wykorzystaniem systemu taranów, sań, lin i dźwigni, do dziś budzi podziw oraz pytania o skalę starożytnej inżynierii. Fakt, że Wielka Piramida przetrwała ponad cztery tysiące lat, czyni ją nie tylko świadectwem potęgi dawnych cywilizacji, lecz także jednym z najbardziej fascynujących symboli ludzkiej wytrwałości i geniuszu. A jak się przedstawia cała lista imponujących budynków? Ranking 24 najpiękniejszych budowli na świecie: Taj Mahal, Indie Hallgrímskirkja, Islandia Piramidy w Gizie, Egipt Fallingwater, USA Ad‑Dajr (Monastery) w Petrze, Jordania Muzeum Fundacji Luis Vuitton, Francja Biblioteka Trinity College (Long Room), Irlandia Wielki Meczet w Djenne, Mali Meczet Nasir ol‑Molk (Różany Meczet), Iran The Twist (muzeum, most i rzeźba w jednym), Norwegia Sagrada Familia, Hiszpania Jatiya Sangsad Bhaban (największy budynek parlamentarny na świecie), Bangladesz Panteon, Włochy Palmiarnia w parku pałacowym Schönbrunn, Austria Centrum Ceramiki w Bát Tràng, Wietnam Muzeum przy Eldridge Street (synagoga), USA Bazylika Las Lajas, Kolumbia Museum of Old and New Art (MONA), Australia Sieć obiektów medycznych Maggie’s Centre w Leeds (grupa trzech konstrukcji przypominających ogromne grzyby), Wielka Brytania Świątynia Lotosu (Baháʼí Temple of South America), Chile Kaplica Futuna Chapel, Nowa Zelandia Nowoczesna przestrzeń edukacyjna Komera Leadership Centre, Rwanda Pomnik National Holocaust Monument (Landscape of Loss…), Kanada Enryaku‑ji (świątynia buddyjska na Górze Hiei), Japonia Źródło: Time Out Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Szpitale nie muszą być przygnębiające. To centrum medyczne uznano za jeden z najpiękniejszych budynków na świecie
Na świecie powstają miejsca, które udowadniają, że architektura może wspierać proces leczenia. Jednym z nich jest Maggie’s Centre – wyjątkowe centrum medyczne, gdzie naturalne światło, zieleń i przyjazne wnętrza zastąpiły szpitalną surowość.
Spis treści: Czym jest projekt Maggie’s Centre? Historia powstania Wnętrza wyjątkowych brytyjskich centrów medycznych Najpiękniejsze centrum medyczne na świecie Dla wielu Polaków obraz szpitala wciąż wiąże się z surowymi wnętrzami, wąskimi salami, metalowymi łóżkami i funkcjonalnymi, lecz mało przyjaznymi korytarzami. Tymczasem na świecie powstają miejsca, które całkowicie zmieniają to wyobrażenie. Jednym z najbardziej niezwykłych przykładów jest brytyjski projekt Maggie’s Centre, stworzony z myślą o tym, by przestrzeń wspierała proces leczenia. Do jego realizacji zaproszono największe nazwiska światowej architektury, w tym Zahę Hadid, Franka Gehry’ego, Rema Koolhaasa, Richarda Rogersa czy Normana Fostera. Wśród efektów tej współpracy szczególne miejsce zajmuje centrum medyczne autorstwa Thomasa Heatherwicka, które znalazło się na liście 24 najpiękniejszych budynków świata. Czym jest projekt Maggie’s Centre? Historia powstania Maggie Keswick, projektantka krajobrazu i pisarka, przez lata zmagała się z nowotworem piersi. W swoich wspomnieniach wielokrotnie opisywała, jak przygnębiające potrafią być wnętrza tradycyjnych szpitali: „Okropne światło jarzeniowe, pomieszczenia bez widoku na zewnątrz, niewygodne meble, puste i szare ściany – wszystko to przyczynia się do fizycznego i psychicznego osłabienia. Pacjenci, którzy przybywają relatywnie pełni nadziei, po przebywaniu w takim otoczeniu tracą siły”. Z tego przekonania narodził się pomysł stworzenia miejsc, które oferowałyby pacjentom nie tylko pomoc medyczną, ale również przestrzeń do rozmów, wymiany doświadczeń i otrzymania wsparcia. Maggie wyobrażała sobie ośrodki, w których chorzy mogliby spędzać czas w przyjaznym otoczeniu, korzystać z pomocy w codziennych sprawach – od zakupu peruki po chemioterapii po doradztwo w kwestiach finansowych – oraz odzyskać poczucie bezpieczeństwa i normalności. Po jej śmierci w 1995 roku, jej mąż Charles Jencks – pisarz, architekt i krytyk architektury – powołał do życia fundację Maggie’s Centre. To właśnie ona zrealizowała wizję Maggie, tworząc sieć ośrodków, które łączą wsparcie psychologiczne i praktyczne z wyjątkową architekturą. Do współpracy zaproszono najwybitniejszych architektów świata, a Maggie jeszcze przed śmiercią przygotowała szczegółowe wytyczne dotyczące tego, jak mają wyglądać budynki. Rok po jej odejściu, w 1996 roku, w Edynburgu powstało pierwsze centrum zaprojektowane przez Richarda Murphy’ego, które stało się początkiem międzynarodowego projektu zmieniającego oblicze opieki nad chorymi na raka. Wnętrza wyjątkowych brytyjskich centrów medycznych W Wielkiej Brytanii działa dziś już kilkadziesiąt ośrodków Maggie’s Centre, a każdy z nich jest materialnym dowodem na siłę idei Maggie Keswick. Już od progu widać, że są to miejsca całkowicie odmienne od tradycyjnych placówek medycznych. Przestronne wnętrza wypełnia naturalne światło, a domową atmosferę podkreślają eklektyczne mebli i obecność dzieł sztuki. Wszystko zostało zaprojektowane tak, by pacjenci nie mieli skojarzeń z surowym, sterylnym otoczeniem szpitali. Budynki tych centrum często otoczone są ogrodami lub parkami, które zapewniają spokój i kontakt z naturą – elementy kluczowe dla procesu zdrowienia. Zamiast recepcji gości wita wspólna przestrzeń: duży salon połączony z kuchnią, w którym wszyscy – pacjenci, ich bliscy oraz personel – mogą swobodnie się spotykać. Nie ma tu uniformów, ani formalnych podziałów ról, dzięki czemu granica między chorym, opiekunem a odwiedzającym zaciera się, tworząc atmosferę wspólnoty i zrozumienia. Jak podkreślał Charles Jencks, współtwórca fundacji i mąż Maggie, miejsca te wymykają się prostym definicjom. Jencks stworzył nawet własne określenia na opisanie ich charakteru: „To dom, który nie jest domem, kolektywny szpital, który nie stanowi żadnej instytucji, kościół – ale bez religii i dogmatów, galeria sztuki, pozbawiona muzealnego dystansu. A przede wszystkim przestrzeń, w której króluje to, co nazywam kuchennizmem – bo to właśnie przy kuchennym stole rodzi się poczucie wspólnoty”. Najpiękniejsze centrum medyczne na świecie Na miano najpiękniejszego spośród wszystkich Maggie’s Centre bez wątpienia zasługuje ośrodek znajdujący się na terenie szpitala uniwersyteckiego St James's w Leeds. Jego autorem jest Thomas Heatherwick – uznany projektant produktów i mebli, który mimo braku formalnego wykształcenia architektonicznego stworzył jedną z najbardziej niezwykłych przestrzeni terapeutycznych w Wielkiej Brytanii. Heatherwick znany jest m.in. z niezrealizowanego projektu mostu Garden Bridge nad Tamizą, planowanego jako hołd dla księżnej Diany, a także z projektów takich jak Coal Drops Yard w londyńskim King’s Cross, Bombay Sapphire Distillery w Whitchurch czy siedziba Google’a w tej samej dzielnicy. Jednak to właśnie Maggie’s Centre w Leeds, stworzone z myślą o osobach dotkniętych chorobą nowotworową, uznawane jest za jego najbardziej poruszające dzieło. Budynek, zaprojektowany jako trzy organiczne struktury przypominające wielkie donice, harmonijnie wpisuje się w pochyły teren. Na jego dachach rozciąga się ogród zaprojektowany przez uznanego architekta krajobrazu Balstona Agiusa. Inspiracją stały się lasy Yorkshire – pełne rodzimych gatunków roślin i obszarów zimozielonych, które zachowują życie nawet w chłodniejszych miesiącach. Dzięki temu odwiedzający mogą nie tylko cieszyć się widokiem przyrody, ale również aktywnie uczestniczyć w jej pielęgnacji, dbając o 23 000 cebul i 17 000 roślin. Jak podkreślił Heatherwick, ten projekt miał być czymś więcej niż budynkiem: „Naszym celem było stworzenie domu dla osób dotkniętych chorobą nowotworową – miejsca pełnego ciepła i gościnności, w opozycji do sterylnych przestrzeni klinicznych. Dzięki naturalnym materiałom i tysiącom roślin udało się zaprojektować środowisko, które daje odwiedzającym nadzieję i siłę w najtrudniejszych chwilach”. Źródła: Maggie's Centre, bryla.pl, archdaily.com, 90years.buildingcentre.co.uk Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Porosty zbudują osady na Marsie. Dokonają tego bez udziału człowieka
Jeśli chcemy zostać gatunkiem muliplanetarnym, musimy nauczyć się budować w kosmosie. I wykorzystywać do tego to, co tam zastaniemy. Naukowcy opracowują właśnie syntetyczny system porostów, który może produkować materiały budowlane bez udziału człowieka.
Spis treści: Między marzeniem a rzeczywistością Syntetyczne porosty Samodzielni jak bakterie z grzybami „Mars stanowi dla ludzkości poważny test. To, jak dobrze sobie z nim poradzimy, zadecyduje o tym, czy pozostaniemy gatunkiem ograniczonym do jednej planety, czy też staniemy się podróżnikami kosmicznymi, przed którymi otworzy się cały wszechświat” – powtarza w swoich publikacjach dr Robert Zubrin – inżynier, założyciel Mars Society i autor książki „The Case for Mars”, w której przedstawia Marsa nie jako science fiction, ale jako kolejny logiczny krok w dziejach cywilizacji. Dla niego Mars to wyzwanie, ale też obietnica – nowa granica, która może na nowo ożywić ducha innowacji i odwagi. Zainspirowany przez Roberta Zubrina Elon Musk przekonuje natomiast, że „zapasowa cywilizacja na Marsie jest niezbędna... na wypadek poważnej katastrofy – takiej jak coś szalonego, na przykład III wojna światowa”. Między marzeniem a rzeczywistością Ale w związku z tym, że Mars nie posiada globalnego pola magnetycznego, jak Ziemia, nie jest dobrze chroniony przed promieniowaniem kosmicznym i słonecznym. W dodatku jego atmosfera jest stopniowo wywiewana w przestrzeń przez wiatr słoneczny – co m.in. tłumaczy, dlaczego Mars ma dziś tak cienką atmosferę. Wszystko to, plus odległość od Ziemi, sprawiają, że kolonizacja Marsa nie jest łatwym zadaniem, a budowa trwałych siedlisk i bezpiecznych dla człowieka obiektów na powierzchni planety również stanowi wyzwanie. Mówiąc najprościej, wysyłanie rakiet z materiałami budowlanymi, zapasami i maszynami potrzebnymi do budowy ludzkiej bazy na Marsie nie jest ani opłacalne, ani praktyczne. Właśnie dlatego naukowcy od dekad badają metody wykorzystania zasobów marsjańskich do zaspokojenia potrzeb przyszłych kolonistów. Proces ten znany jest jako wykorzystanie zasobów in situ (ISRU). Analogiczne prace prowadzone są w odniesieniu do Księżyca. W najnowszym badaniu profesor Congrui Grace Jin z Texas A&M University i jej koledzy z University of Nebraska-Lincoln przedstawiają nowatorski pomysł, który może doprowadzić do powstania konstrukcji bioinżynieryjnych na Marsie. Proces, który zalecają, został szczegółowo opisany w artykule opublikowanym niedawno w czasopiśmie „Journal of Manufacturing Science and Engineering”. Syntetyczne porosty Profesor Jin i jej współpracownicy zajmują się bio-produkcją i materiałami biologicznymi, co doprowadziło do opracowania syntetycznego systemu porostów, który może produkować materiały budowlane bez udziału człowieka. W najnowszym badaniu, finansowanym przez program NASA Innovative Advanced Concepts, pokazują, jak te badania można połączyć z drukowaniem 3D, żeby budować konstrukcje z marsjańskiego regolitu, piasku i skał. – Możemy zbudować syntetyczną strukturę, naśladując naturalne porosty. Opracowaliśmy sposób tworzenia syntetycznych porostów w celu wytworzenia biomateriałów, które łączą cząsteczki regolitu marsjańskiego w struktury. Następnie, dzięki drukowaniu 3D, można wytwarzać szeroką gamę konstrukcji, takich jak budynki, domy i meble – napisała w komunikacie prasowym prof. Jin. Tego typu pomysły nie są nowością. Od pewnego czasu naukowcy rozważają kilka metod przekształcania cząstek regolitu marsjańskiego w materiały budowlane, w tym bombardowanie ich mikrofalami w celu wytworzenia plazmy (zwanego również spiekaniem) lub stosowanie spoiw na bazie magnezu, siarki lub geopolimerów. Problem w tym, że wspomniane metody są energochłonne lub wymagają nadzoru ludzkiego (lub obu tych rzeczy), co sprawia, że są one mniej praktyczne w przypadku długotrwałych misji na Marsa, gdzie zasoby i potencjał siły roboczej są ograniczone. Samodzielni jak bakterie z grzybami Różnorodne grupy badawcze opracowały również kilka alternatywnych metod opartych na technologii samowzrostu z wykorzystaniem mikroorganizmów. Mowa o użyciu bakterii do wiązania cząstek piasku, bakterii ureolitycznych do stymulowania produkcji węglanu wapnia do produkcji cegieł oraz badania NASA nad wykorzystaniem grzybni jako środka wiążącego. Niemniej jednak techniki te nie są autonomiczne, ponieważ pojedyncze szczepy lub gatunki bakterii wymagają ciągłego dostarczania składników odżywczych. Oznacza to, że personel musi być na miejscu, aby zapewnić bakteriom pożywienie niezbędne do wykonywania ich zadania. A przecież chcemy dokonać tego bez udziału ludzi, by nie narażać ich na dodatkowe niebezpieczeństwo. Profesor Jin i jej zespół stworzyli proces oparty na dwóch gatunkach (cyjanobakteriach diazotroficznych i grzybach strzępkowych), które do wzrostu potrzebują jedynie regolitu, powietrza, światła i nieorganicznego medium płynnego. Najpierw cyjanobakterie diazotroficzne wiążą dwutlenek węgla i azot z atmosfery i przekształcają je w tlen i organiczne składniki odżywcze. Pomagają one grzybom strzępkowym rosnąć i zwiększać stężenie jonów węglanowych poprzez fotosyntezę. W międzyczasie grzyby wiążą jony metali na ścianach komórkowych grzybów, umożliwiając produkcję biominerałów, jednocześnie dostarczając wodę, minerały i dwutlenek węgla dla sinic. Bakterie i porosty wydzielają biopolimery, które zwiększają ich przyczepność i wytrącanie cząstek tworzących niezbędne struktury. Ta symbiotyczna relacja zapewnia ciągłe działanie systemu bez nadzoru człowieka i pozwala wytwarzać struktury biomineralne, które lepiej niż inne szczepy bakterii radzą sobie w trudnych warunkach panujących na Marsie. To absolutnie rewolucyjna technologia umożliwiająca tworzenie struktur w najtrudniejszych warunkach, gdzie zasoby są ograniczone. Kolejnym krokiem, który już został podjęty, jest stworzenie „atramentu” z regolitu, aby ułatwić budowę przy użyciu metody Direct Ink Writing (DIW). Ta technika drukowania 3D, znana również jako robocasting, polega na drukowaniu materiału (lub „atramentu”) warstwa po warstwie za pomocą dyszy. Podobnie jak w przypadku innych metod drukowania 3D, technologia ta może mieć również zastosowanie na Ziemi, szczególnie w trudnych warunkach, gdzie materiały budowlane są rzadkością. Źródło: Universe Today Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Diabelski Most ma niejedną lokację. Dwa z nich znajdziesz w Polsce
Diabelski Most przyciąga fotografów do Niemiec, ale diabelskie atrakcje turystyczne znajdziemy również w Polsce. Skąd ich demoniczne nazwy? Od tych legend włos jeży się na głowie.
Spis Treści: Diabelski Most – co to za miejsce? Diabelski Most w Czernej Gdzie jest Diabelski Most w Krakowie? Jakie są diabelskie atrakcje turystyczne? Diabelski Most brzmi jak miejsce wyjęte prosto z polskich legend i podań. W końcu strzygi, biesy i inne zmory często pojawiały się w ludowych opowieściach. I rzeczywiście, do dziś w Polsce zachowały się przynajmniej dwa Diabelskie Mosty. Podobną – jedynie z nazwy – konstrukcją mogą pochwalić się również nasi sąsiedzi. Diabelski Most – co to za miejsce? Diabelski Most w Niemczech jest znany jako Rakotzbrücke. Mowa o oryginalnej kamiennej budowli w miejscowości Kromlau, położonej zaledwie kilkanaście kilometrów od polskiej granicy. Most wzniesiono w latach 1866–1875 z inicjatywy właściciela lokalnych dóbr, Hermanna Friedricha Rötschke. Rakotzbrücke zawdzięcza swoją popularność nie tylko nazwie, ale też niezwykłej architekturze. W połączeniu z odbiciem w wodzie jeziora Rakotzsee, Diabelski Most tworzy idealny okrąg. Ten nietypowy widok przyciąga na miejsce fotografów z całej Europy. Oryginalna konstrukcja znajduje się na terenie 200-hektarowego Parku Rododendronów (Azaleen- und Rhododendronpark Kromlau). Okolica jest znana z bujnych różaneczników i azalii. Kwiaty te najpiękniej kwitną w maju i czerwcu. Diabelski Most w Kromlau zachwyca o każdej porze roku, jednak szczególnie polecane jest odwiedzenie go właśnie w tych miesiącach. W parku założonym w XIX w. przez Rötschke na zwiedzających czekają liczne ścieżki spacerowe. Wejście do parku jest bezpłatne, a ścieżki wokół mostu są przystosowane dla osób niepełnosprawnych oraz dostępne dla spacerowiczów z psami. Dla osób planujących odwiedzić to miejsce dostępny jest duży parking w pobliżu wejścia do parku. Opłata za samochód osobowy wynosi 3 euro za godzinę lub 5 euro za dwie godziny. Parkomat przyjmuje zarówno monety, jak i płatności kartą. W latach 2019–2021 Diabelski Most przeszedł gruntowną renowację, podczas której zabezpieczono konstrukcję i odnowiono otaczający ją teren. Obecnie most jest dostępny do podziwiania z różnych perspektyw, jednak ze względów bezpieczeństwa wejście na niego jest zabronione. Diabelski Most w Czernej Polacy również mają swój diabelski most. I to nie jeden. Najbardziej znany jest Diabelski Most w Czernej, położony w malowniczej Dolinie Eliaszówki. Most został zbudowany w latach 1671–1691 przez zakon karmelitów bosych, aby połączyć klasztor w Czernej z majątkiem w Siedlcu. Miał długość 120 metrów, wysokość 18 metrów i składał się z 11 arkad przypominających rzymskie akwedukty. Most był ozdobiony kamiennymi balustradami i figurami świętych. Z biegiem lat most uległ zniszczeniu. W 1843 roku został poważnie uszkodzony przez osunięcie terenu, a w 1889 roku zamknięto go dla ruchu z powodu złego stanu technicznego. Nazwa „Diabelski Most” wywodzi się z lokalnych legend. Jedna z nich głosi, że raz do roku pod mostem odbywa się zjazd diabłów i wszystkich złych duchów, którym przewodzi sam Lucyfer z pomocą Belzebuba. Obradom mają przysłuchiwać się czarownice. Inna legenda mówi, że pod mostem zakopany jest ogromny skarb, złożony ze złota, srebra i diamentów, którego pilnuje sam diabeł. Ponoć duch czyha na moście na największych grzeszników, a gdy któregoś złapie, leci nad Czarny Staw w Tenczynku i tam go topi. Dziś most, choć w ruinie, jest popularnym celem wycieczek pieszych i rowerowych. Na miejsce prowadzą liczne szlaki turystyczne. Gdzie jest Diabelski Most w Krakowie? Diabelski Most w Krakowie, znany również jako wiadukt w Lesie Wolskim, znajduje się na skrzyżowaniu ulic Jacka Malczewskiego i alei Waszyngtona, w zachodniej części dzielnicy Zwierzyniec. Zbudowany w latach 1855–1870, most jest częścią infrastruktury Twierdzy Kraków. Konstrukcja wykonana z ciosów wapiennych i cegieł ma około 4 metrów wysokości. Nazwa mostu pochodzi od legendy, według której w okolicy miał pojawiać się diabeł zwany Kusym, przybywający z okolic Błoń. W 2010 roku przeprowadzono generalny remont mostu, podczas którego odnowiono kamienne mury oporowe, ceglane sklepienie i balustrady oraz wykonano kamienne odpływy dla wody deszczowej. Jakie są diabelskie atrakcje turystyczne? Diabelskie motywy fascynują turystów na całym świecie. Miejsc, które noszą tę nazwę lub wiążą się z demonicznymi legendami, nie brakuje. Oto kilka najciekawszych „diabelskich” atrakcji, które warto odwiedzić. Diabelska Góra (Czartowska Skała) – tajemnicze wzniesienie na Dolnym Śląsku, owiane legendami o czartach i sabatach. Wspinaczka na szczyt to nie tylko okazja do podziwiania widoków, ale i do zapoznania się z lokalnym folklorem. Diabelskie Skały w Górach Świętokrzyskich – formacje skalne o fantazyjnych kształtach, według podań stworzone przez diabła, który chciał zniszczyć pobliski klasztor. To idealne miejsce dla miłośników przyrody i wspinaczki. Diabelskie Tarasy w USA (Devil’s Postpile) – spektakularne bazaltowe kolumny, które wyglądają jak stworzone przez nadprzyrodzone siły. Położone w Kalifornii, są popularnym celem turystycznym i fotografów krajobrazowych. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Chrysler Building to ikona Nowego Jorku. Przez 11 miesięcy był najwyższym budynkiem świata
Chrysler Building to bez wątpienia jeden z najbardziej wyrazistych symboli Nowego Jorku i jeden z najbardziej rozpoznawalnych wieżowców na świecie. Ikona stylu art déco w swoim czasie była nie tylko najwyższym, ale także najnowocześniejszym drapaczem chmur. Wspaniały gmach do dziś inspiruje architektów z całego świata, którzy rozpływają się nad jego wyrafinowaniem i kunsztownymi detalami. Jaka jest historia tej niezwykłej budowli? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Historia wieżowca Chrysler Building Najwyższy budynek świata Linię nieba Manhattanu przecinają dachy i iglice niezliczonych drapaczy chmur. Wiele z nich to współczesne konstrukcje, ale w panoramie najmniejszego okręgu Nowego Jorku nadal wyróżniają się wspaniałe wieżowce, które wzniesiono w minionym stuleciu. Jednym z nich jest ikoniczny Chrysler Building – smukła wieża, która dziś robi tak samo duże wrażenie, jak niemal sto lat temu. Historia wieżowca Chrysler Building Ikoniczny wieżowiec Chrysler Building powstał z polecenia Waltera Chryslera. W latach 20. XX wieku amerykański magnat motoryzacyjny zapragnął stać się właścicielem najwyższego budynku świata. Wspaniały drapacz chmur nie miał być siedzibą jego korporacji. Dla Chryslera była to inwestycja, jednak nie brakuje opinii, że majętnym przedsiębiorcą kierowała przede wszystkim pycha. Podobno Walter Chrysler chciał mieć najwyżej położone biuro i toaletę, by móc... „defekować na Henry’ego Forda”. Czy Walterem Chryslerem rzeczywiście kierowała wyłącznie pycha? Tego nie wiemy, jednak należy przypuszczać, że duży wpływ na tę inwestycję miał wyścig, który w Nowym Jorku rozpoczął się już w pierwszej dekadzie XX wieku. Nowojorski wyścig do chmur Człowiek od najdawniejszych czasów chciał sięgać wyżej i wyżej. Wielkie budowle wznoszono już w starożytności. Wraz z postępem w budownictwie, marzenia o sięgnięciu chmur zaczynały zyskiwać coraz realniejsze kształty. W 1909 roku, na Madison Avenue, wzniesiono Metropolitan Life Insurance Company Tower. Mierzący 213 metrów gmach stał się najwyższym budynkiem świata. 50-piętrowy wieżowiec stracił ten tytuł w 1913 roku, gdy na Broadway 233 otwarto mierzący 241 metrów i liczący 57 pięter wieżowiec Woolworth Building. Gmach należący do Woolworth Company dzierżył ten status przez siedemnaście lat, jednak już w latach 20. było jasne, że straci go na rzecz jednego z trzech gigantów, którzy niebawem mieli stanąć na Manhattanie. Mowa o drapaczach chmur finansowanych przez Waltera Chryslera (bo właściciel motoryzacyjnego imperium opłacił budowę własnymi środkami), 40 Wall Street Holdings Corp i Empire State Inc. Początek prac nad Chrysler Building Co istotne, Walter Chrysler nie był pierwotnym pomysłodawcą wzniesienia wieżowca u zbiegu Lexington Avenue i 42. ulicy. Pierwotnym inwestorem był William H. Reynolds. Biznesmen prawdopodobnie nie planował ukończyć budowy wieżowca. Przedsiębiorca z branży motoryzacyjnej odkupił projekt przyszłego Chrysler Building za dwa i pół miliona dolarów. Wykonaniem projektu zajął się William Van Alen. Znany i ceniony architekt miał zaprojektować dość skromny biurowiec, ale nowy inwestor całkowicie zmienił fundamentalne założenia projektu. Van Alen otrzymał polecenie zaprojektowania najwyższego budynku, wykonanego z najlepszych materiałów. Dzięki temu udało się mu stworzyć ikoniczne dzieło, które na stałe zapisało się w kanonie światowej architektury. Prace na 405 Lexington Avenue rozpoczęły się 19 września 1928 roku. Każdego tygodnia budowla powiększała się o cztery piętra. Zdarzało się, że na placu budowy pracowało równocześnie 3 tys. osób. Pierwotnie wieżowiec Chryslera miał mierzyć 246 metrów i liczyć 46 pięter. Gdy inwestorzy odpowiedzialni za budowę 40 Wall Street ogłosili, że ich budynek urośnie do 256 metrów, zmianie uległy także plany Waltera Chryslera. Sprytny fortel i wielkie otwarcie Jako pierwszy powstał gmach 40 Wall Street, czyli Bank of Manhattan Trust Building. Sięgający 283 metrów kolos został otwarty 26 maja 1930 roku, ale status najwyższego budynku świata zachował tylko przez jeden dzień. Wydawało się, że wieżowiec Chryslera jest już ukończony, a motoryzacyjny magnat będzie musiał uznać wyższość gmachu wzniesionego przy Wall Street. Nic bardziej mylnego, bo William Van Alen chował w rękawie asa, dzięki któremu miał zgarnąć całą pulę. Okazało się, że wewnątrz budynku potajemnie budowano wielką, 40-elementową iglicę ze stali nierdzewnej. Gdy właściciele wieżowca na Wall Street świętowali sukces, kazał wciągnąć ją na szczyt przez szyb windy. Wówczas mierzący 282 m wieżowiec osiągnął niewiarygodną wysokość 318,9 m. Wielkie otwarcie nastąpiło 27 maja 1930 roku. Najwyższy budynek świata Chrysler Building oficjalnie stał się najwyższym budynkiem świata i najwyższą budowlą świata. Oba tytuły stracił 11 miesięcy później, na rzecz mierzącego 443,2 m Empire State Building. Tak naprawdę od początku było jasne, że wieżowiec wzniesiony u zbiegu Lexington Avenue i 42. ulicy szybko straci swój status. Nie zmienia to jednak faktu, że wieżowiec wybudowany z polecenia Waltera Chryslera do dziś pozostaje najwyższym budynkiem świata wybudowanym z cegły. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najdłuższy blok na świecie wcale nie stoi w kraju postkomunistycznym. Jest ikoną modernizmu
Najdłuższy blok na świecie to wybudowany prawie sto lat temu Karl-Marx-Hof w Wiedniu. Ale pretendentów do tego tytułu jest więcej, w tym jeden z Polski.
Spis treści: Czym jest blok? Najdłuższy blok na świecie Konkurenci do miana najdłuższego bloku na świecie Bloki mieszkalne kojarzą się przede wszystkim z dawnymi krajami komunistycznymi i architekturą powstałą w latach 60. i 70. ubiegłego wieku. Tymczasem pierwsze bloki powstawały znacznie wcześniej. A wśród tych najwcześniejszych jest także budynek, który do dziś jest uznawany za najdłuższy blok na świecie. Czym jest blok? Na początek zdefiniujmy pojęcie „bloku”. To „wielokondygnacyjny wielorodzinny budynek mieszkalny o powtarzalnych segmentach”. Bloki powstały w odpowiedzi na potrzebę zapewnienia tanich mieszkań w rozrastających się gwałtownie miastach. U podstaw ich powstania leży filozofia dostępności, funkcjonalności i użyteczności dla wszystkich, także niezamożnej warstwy pracującej. Idee te podchwyciły szczególnie państwa tzw. Bloku Wschodniego, w okresie centralnie planowanej gospodarki okresu komunizmu. Blokowiska nigdzie indziej nie były (i nie są) tak liczne. Nie znaczy to jednak, że bloków nie budowano w innych państwach. Budowano, i to o wiele wcześniej, choć nie w takiej ilości. Jednym z zachodnich przykładów wczesnego budownictwa tego typu jest właśnie najdłuższy blok na świecie. Mowa o Karl-Marx-Hof w Wiedniu, wybudowanym w latach 1927–1930. Karl-Marx-Hof jest wyjątkowy jeszcze z innego powodu: został zbudowany na długo przed działalnością architekta uznawanego za twórcę współczesnego bloku mieszkalnego – czyli Le Corbusiera. Ten działał w latach 50. i rzeczywiście to na jego budynkach wzorowali się architekci późniejszych blokowisk. Modelowe bloki Le Corbusiera to tzw. „jednostki mieszkalne” (unite d’habitation). Pierwszy taki blok powstał w Marsylii w latach 1947–1952. Najdłuższy blok na świecie Karl-Marx-Hof stoi na północnych krańcach Wiednia, na lewym brzegu Dunaju. Jest długi na 1100 metrów, ale składa się z dwóch połączonych ze sobą budynków na planie zbliżonym do prostokątów. Gdyby zsumować ich długość po obwodzie, byłaby ponad dwa razy większa. To monumentalny budynek, który nie tylko imponuje wielkością, ale także opowiada fascynującą historię epoki modernizmu, walki klasowej i ambicji budowy lepszego świata. Karl-Marx-Hof został zaprojektowany przez Karla Ehna, ucznia Otto Wagnera, słynnego architekta okresu secesji. Budowa trwała w czasie gdy Wiedeń był znany jako „Czerwony Wiedeń” z powodu lewicowych rządów socjaldemokratów. Budynek ma aż cztery rozległe dziedzińce, które zapewniają mieszkańcom dostęp do terenów zielonych. Mieści ponad 1300 mieszkań przeznaczonych dla ok. 5000 osób. Co ciekawe, sam budynek zajmuje jedynie 18,5% powierzchni całej nieruchomości – resztę przeznaczono na parki, ogrody i przestrzenie publiczne. Najdłuższy blok na świecie powstał jako odpowiedź na poważny kryzys mieszkaniowy, który dotknął Wiedeń po I wojnie światowej Socjaldemokratyczne władze miasta zainicjowały program budowy tanich i dostępnych mieszkań komunalnych dla robotników. Tzw. Wiedeński Program Mieszkaniowy był ogromnym przedsięwzięciem urbanistycznym i zaowocował budową ponad 60 tysięcy mieszkań. Karl-Marx-Hof wyposażono w szereg udogodnień, takich jak pralnie, przedszkola, kawiarnie, przychodnie, poczta, apteka oraz biblioteka. Miał być przykładem nowoczesnego, funkcjonalnego i egalitarnego podejścia do urbanistyki. Jego czerwona fasada i architektoniczne nawiązania do pałacowych bram budziły emocje i kontrowersje w mieszczańskim Wiedniu. W lutym 1934 roku był miejscem zaciętych walk podczas austriackiej wojny domowej. Został poważnie uszkodzony w wyniku ostrzału artyleryjskiego, ale jego masywne mury przetrwały. W latach 1989–1992 przeszedł gruntowną renowację i do dziś pozostaje symbolem architektury modernistycznej oraz idei wspólnoty. W pomieszczeniach dawnej pralni dziś działa muzeum historyczne „Das Rote Wien im Waschsalon”. Konkurenci do miana najdłuższego bloku na świecie Jednak, jak to z rankingami bywa, do miana najdłuższego bloku na świecie może pretendować jeszcze kilka obiektów. W tym niektóre z Polski. Najdłuższym blokiem po Karl-Marx-Hof jest budynek zlokalizowany w Łucku, w obwodzie wołyńskim, w Ukrainie. Zbudowany na planie połączonych ze sobą zamkniętych i otwartych sześciokątów, ma długość około 1700 metrów. Gdyby jednak uwzględnić wszystkie jego załamania, byłaby znacznie większa. Można się spierać, czy tak „powyginany” budynek wciąż zasługuje na miano pojedynczego, najdłuższego bloku. Nie ma jednak wątpliwości że jest sumarycznie dłuższy od najdłuższego boku Karl-Marx-Hof. Podobne w kształcie osiedle, choć mniejsze, powstało także w Kijowie. O miano najdłuższego bloku na świecie może powalczyć jeszcze jeden budynek, co ciekawe, znów spoza krajów dawnego bloku komunistycznego. Mowa o osiedlu Il Corviale w Rzymie. To jeden olbrzymi budynek o długości 986 metrów. Surowy, w większości betonowy budynek powstał w latach 1975–1984. Zespół 23 architektów próbował stworzyć funkcjonalną przestrzeń nawiązując do idei Le Corbusiera. W Il Corviale znalazły się np. teatry, sklepy, biura, szkoły, biblioteki oraz oczywiście mieszkania – tych było 1200. Całe czwarte piętro miało być przeznaczone na punkty usługowe. W praktyce szczytne idee architektów niestety się nie spełniły. Il Corviale nigdy w stu procentach nie ukończono. Stał się pełną pustostanów, dzikich lokatorów i przestępczości niemal ruiną. A co gdyby nieco uelastycznić pojęcie „najdłuższy blok na świecie” i włączyć także budynki połączone ze sobą np. galeriami? Wtedy na podium znalazłby się przykład z Polski. Mowa o osiedlu „Przyczółek Grochowski” w Warszawie. Ten kompleks połączonych ze sobą 23 bloków mieszkalnych ma długość w sumie 1500 m. Zaprojektowany został przez słynne małżeństwo architektów: Zofię i Oskara Hansenów. Miał być przykładem przenikającej się, ażurowej przestrzeni. Budynki połączono otwartymi galeriami, po których można przejść z jednego końca osiedla na drugi. Przyczółek Grochowski powstał w latach 1969–1974. Mieści 2330 mieszkań w blokach o wysokości 3–7 pięter. Bywa nazywany „osiedlem Hansenów” lub „Pekinem” ze względu na swoją wielkość. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Jak powstały megalityczne budowle w Göbeklitepe? Poznałem prawdę na własne oczy
Słynne kamienne budowle odkryte w Göbeklitepe w Turcji mają około 11 tysięcy lat. Niektórzy nazywają je najstarszymi świątyniami na świecie. Wbrew obiegowej opinii nie pojawiły się nagle i znikąd. Sprawdziłem to na własne oczy.
Spis treści: Świątynie czy miejsca spotkań. Göbeklitepe pełne znaków zapytania Kim byli ludzie, którzy wznieśli Göbeklitepe? Nie tylko Göbeklitepe. O świątyniach, które zniknęły Nie taki kamień straszny. A Göbeklitepe – nie takie wyjątkowe Kontekst. Słowo klucz w archeologii Archeolog też (czasem) się myli. Historia odkrycia wczesnych osad neolitycznych Göbeklitepe (z języka tureckiego: brzuchate wzgórze) fascynuje nie tylko archeologów, ale też wielu pasjonatów pradziejów. To w tym miejscu, zlokalizowanym na wzgórzach południowo wschodniej Turcji, niedaleko granicy z Syrią, znajdują się jedne z najstarszych na świecie monumentalnych konstrukcji wzniesionych ręką człowieka. Świątynie czy miejsca spotkań. Göbeklitepe pełne znaków zapytania Do tej pory archeolodzy odkopali blisko 10 enigmatycznych budowli (niektóre częściowo), które niektórzy określają mianem świątyń. Są owalne w zarysie. W ich kamiennych ścianach znajdują się wielkie, T-kształtne filary. Nieco większe bloki, osiągające nawet 5–6 metrów wysokości, o takim samym kształcie umieszczone są naprzeciwko siebie wewnątrz tych założeń. Pokryte są płaskorzeźbami, na których widać dzikie zwierzęta. Przyglądam się tym budowlom z kładki, którą zbudowano nad nimi dla niekończącego się tłumu odwiedzających to miejsce. Rocznie przybywa tu od kilku lat nawet paręset tysięcy osób. W 2018 roku Göbeklitepe znalazło się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, co jeszcze bardziej wzmogło zainteresowanie. Mijają mnie przede wszystkim liczne, wielopokoleniowe tureckie rodziny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/11/20241105103419140iOS-6a37695.jpg" width="4032" height="3024" alt="Taj wygląda dzisiejszy krajobraz wokół Göbeklitepe. W czasach świetności osady rosło tu więcej drzew i było bardziej wilgotno" title="Taj wygląda dzisiejszy krajobraz wokół Göbeklitepe. W czasach świetności osady rosło tu więcej drzew i było bardziej wilgotno" /> Co prawda pierwszy badacz stanowiska archeologicznego, prof. Klaus Schmidt z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego (DAI), nazywał budowle świątyniami, to obecna ekipa badawcza jest bardziej ostrożna w tej kwestii. Archeolodzy mówią teraz z reguły o „specjalnych budynkach” lub „budowlach wspólnotowych”, w których spotykano się w różnych celach. Kim byli ludzie, którzy wznieśli Göbeklitepe? Pierwsze stałe siedziby ludzie zaczęli wznosić wraz z pojawieniem się rolnictwa i hodowli – wydawać by się mogło, że tak faktycznie było. Brzmi to przecież rozsądnie. Łowcy i zbieracze przemieszczali się stale za stadami zwierząt. Preferowali mobilny styl życia. Kolejne znaleziska archeologiczne pokazują, że nie jest to prawda. W Göbeklitepe archeolodzy nie znaleźli ani szczątków udomowionych zwierząt, ani roślin uprawnych. Nie stosowano też naczyń ceramicznych. A mimo to ludzie ci mieli trwałe domostwa i monumentalne konstrukcje. Najstarsze pochodzą sprzed blisko 12 tysięcy lat – powstały tuż po zakończeniu ostatniego zlodowacenia, jakieś 9600 lat p.n.e. Jak to możliwe, że łowcom i zbieraczom udało się tego dokonać? Göbeklitepe pojawiło się nagle i znikąd. Za jego powstanie musiała odpowiadać jakaś zaginiona cywilizacja – przekonują tacy fantaści jak np. Graham Hancock, którego serial „Starożytna apokalipsa” można obejrzeć na jednej z platform VOD. Ta prosta i chwytliwa koncepcja nie ma jednak wiele wspólnego z prawdą. Przyjrzyjmy się faktom. Nie tylko Göbeklitepe. O świątyniach, które zniknęły Idę na wypiętrzenie płaskiego wzgórza Çakmaktepe. Zwieńczone jest łopoczącą na wietrze turecką flagą: widzę biały księżyc i gwiazdę na czerwonym tle. Wokół, gdzie nie sięgnąć wzrokiem, rozciąga się lekko pofałdowany teren, porośnięty trawami, spośród których przezierają łagodnie opadające kamienne zbocza. Docieram na miejsce. Wśród otwartych wykopów archeologicznych wita mnie energiczna kierowniczka wykopalisk dr Fatma Şahin z Uniwersytetu Cukurova w tureckiej Adanie. Nie widzę jednak żadnych wielkich filarów czy rzeźb. Przede mną są pozostałości po owalnej w zarysie konstrukcji o średnicy 16 m, nieco zatopionej w kamiennym podłożu. W jej obrzeżach są wykute kamienne ławy. Obok nich – niewielkie dołki. Ślady po kilku kolejnych są też w wewnętrznej części budowli. Na co patrzę i jaki ma to związek z Göbeklitepe? Jak wyjaśnia mi dr Şahin, jest to jedna z najstarszych osad w regionie dzisiejszej Şanlıurfy, kilkusettysięcznego, świętego dla muzułmanów miasta. – Jest starsza od Göbeklitepe i Karahantepe [tutaj też odkryto budowle z T-kształtnymi filarami – przyp. red.] o 500–1000 lat – mówi mi badaczka. To, na co patrzę, to nic innego, jak wcześniejsza wersja świątyni lub budynku specjalnego, którą kojarzymy na przykład z Göbeklitepe. Filary tej budowli były wykonane nie z wapienia, ale z drewna. Do naszych czasów nie zachowało się nic po palach wbitych w podłoże – tylko negatywy w postaci dziur. Obok znajduje się podobna budowla. Na razie przebadana tylko częściowo. Budynki specjalne otaczają niewielkie domostwa mieszkalne wykonane na planie okręgu. Z Göbeklitepe budowle te łączą również kamienne ławy wzdłuż ścian i ich owalny kształt. W ocenie prof. Şahin ówcześni ludzie byli mistrzami w obróbce drewna. Te umiejętności rozwijały się w czasie. Później wykorzystano je do rzeźbienia w wapieniu, którego jest mnóstwo w tej okolicy. I z niego powstały później też T-kształtne filary. Nie taki kamień straszny. A Göbeklitepe – nie takie wyjątkowe W ostatnich latach archeolodzy odkryli kolejne podobne budowle do tych w Göbeklitepe. Wszystkie w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od Sanliurfy. Znajdują się w Sayburç czy Karahantepe i pochodzą mniej więcej z tego samego okresu, co właśnie Göbeklitepe. Nieco późniejszą konstrukcję z kamiennymi filarami odkopano już w latach 80. XX wieku w Nevalı Çori. Nie wywołała jednak sensacji na świece. Chyba zabrakło chwytliwej dziennikarskiej narracji. O to, jak łowcy i zbieracze byli w stanie wznosić tak wielkie budowle pytam dr. Lee Clare z Niemieckiego Instytutu Archeologicznego (DAI), który jest kierownikiem prac terenowych i koordynatorem badań Göbeklitepe z ramienia DAI. Badacz zwraca uwagę, że specjalne budynki nie powstawały jednocześnie, bo pochodzą z różnych okresów istnienia osady. Zatem nie musiał być to wcale wysiłek setek osób, ale niewielkiej grupy. Poza tym surowiec znajdował się blisko, w promieniu zaledwie 100 m. Podobnie jak prof. Şahin zauważa, że mieszkańcy tego regionu mieli bogate doświadczenia w obróbce innych surowców, tak więc technika ta przydała się w obrabianiu kamieni. Nie zawsze jednak wszystko szło po myśli pradziejowych architektów. W Göbeklitepe w kamieniołomie nieopodal osady można zobaczyć filar, który porzucono w czasie wydobywania. Pękł w czasie prac kamieniarskich i go pozostawiono. Zamiast wymyślać niestworzone historii, poszukiwać zaginionych cywilizacji i wątpić w kunszt ówczesnych ludzi, warto zagłębić się w najnowsze artykuły naukowców i śledzić na bieżąco wykopaliska. Można też odwiedzić Göbeklitepe i zagadać do archeologów. Być może znajdą chwilę na pogawędkę? Kontekst. Słowo klucz w archeologii Można powiedzieć, że Göbeklitepe jest archeologicznym skarbem. To pierwsze miejsce tak szeroko znane na świecie z T-kształtnymi filarami. Stało się wizytówką Turcji i jedną z jej głównych atrakcji turystycznych. Kraj ten silnie je promuje – na przykład na prezentacji na ekranach zamontowanych na fotelach w samolocie Turkish Airlines widzę zdjęciu Göbeklitepe wśród innych ikonicznych miejscówek: Troi czy Kapadocji. Ale Göbeklitepe nie jest jedyne. I wcale nie jest wyjątkowe. Bo w archeologii ważny jest kontekst. To, co otacza skarb jest kluczowe, by mieć pełny obraz. Każdy archeolog przyzna temu stwierdzeniu rację. – Aby lepiej zrozumieć Göbeklitepe, należy przebadać wykopaliskowo inne stanowiska w regionie – powiedział mi prof. Necmi Karul, dyrektor wykopalisk na tym stanowisku i jednocześnie koordynator przedsięwzięcia Taş Tepeler Project (Projekt Kamienne Wzgórza). Celem tego projektu jest stworzenie inwentarza osad, obozowisk, terenów łowieckich, które istniały od X do VII tysiąclecia p.n.e. oraz przeprowadzenie w ich obrębie wykopalisk archeologicznych. Na celowniku badaczy jest na razie 10 stanowisk, ale wiedzą o wielu innych. Jeszcze kilka lat temu była to biała plama. Archeolodzy wiedzieli o pobycie ludzi w rejonie południowo wschodniej Turcji w kolejnych tysiącleciach, ale niemal nic nie wiedziano o tym, co działo się po zakończeniu zlodowacenia i w początkach okresu neolitu, gdy ludzie zaczęli osiadły tryb życia. Teraz się to zmienia. A Göbeklitepe jest tylko jednym z wielu elementów tej fascynującej układanki. Archeolog też (czasem) się myli. Historia odkrycia wczesnych osad neolitycznych Naukowcy określają okres, w którym powstało Göbeklitepe i inne osady jako neolit preceramiczny. Ludzie żyli tam w latach 9500–8000 lat p.n.e. W rejonie południowo-wschodniej Anatolii nie znano co prawda wówczas udomowionych zwierząt i roślin ani naczyń glinianych, jednak z jakiegoś powodu łowcy i zbieracze postanowili założyć trwałe osady. Przyczyna? To przedmiot ożywionej debaty naukowców. Badacze tego regionu poszukiwali w ciągu większej części XX wieku pierwszych neolitycznych osad na nizinach, wzdłuż rzek. Nie przychodziło im do głowy, że po zlodowaceniu wznoszono trwałe domostwa na wzgórzach. – To był mój błąd w czasie badań powierzchniowych, które prowadziłem w latach 70. XX w. Szukałem osad na nizinach. To było błędne założenie – przyznaje w rozmowie z National Geographic Polska nestor badań nad neolitem, prof. Mehmet Ozdogan z Uniwersytetu Stambulskiego. Długo archeolodzy wiązali epokę neolitu z udomowionymi zbożami i zwierzętami. Miało to doprowadzić do osiadłego trybu życia. A rolę można uprawiać tylko tam, gdzie jest sporo wody, a więc na nizinach, niedaleko źródeł. Tymczasem znaleziska z okolic Göbeklitepe wskazują, że trwałe osady pojawiły się wcześniej i to w górach. Tam nikt się ich nie spodziewał. – Dla łowców i zbieraczy góry są najlepszymi miejscami do życia. Jestem przekonany, że w górskim rejonie na północ stąd [od Şanlıurfy – przyp. red.], który nie został przebadany w ogóle, są większe osady Göbeklitepe czy Karahantepe – mówi prof. Ozdogan. I faktycznie, gdy patrzymy na mapę z odkrytymi stanowiskami z tego okresu – kropki są widoczne na razie tylko na zachód i wschód od Şanlıurfy. Profesor mówi, że lata temu udało się zlokalizować tak stare neolityczne stanowiska w regionie, ale ówcześni badacze nie mogli uwierzyć w ich wiek i znaleziska uważano za pewne anomalie. Twiedzono, że Anatolia nie mogła być centrum neolityzacji ze względu na trudny klimat, a trwałe osady miały pojawić się tysiące lat później, w epoce brązu. Obraz ten, jak widać po ostatnich wykopaliskach, okazał się błędny. O ważnej roli obecnej Turcji w procesie udomowienia roślin świadczą też badania DNA. Analizy genetyczne pszenicy samopszy wykazały, że jej udomowienie miało miejsce w górach Karacadağ (południowo-wschodnia Turcja), czyli jakieś 140 km na północny wschód od Göbeklitepe. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Stefan Bryła był jednym z najwybitniejszych inżynierów. Spopularyzował rewolucyjną technikę
Stefan Bryła był nie tylko szanowanym wykładowcą akademickim, jednym z najwybitniejszych inżynierów budownictwa i popularyzatorem nowoczesnych technik budowlanych, ale także patriotą i działaczem politycznym. Uchodził za prawdziwego tytana pracy. Przyglądając się jego dorobkowi, trudno temu zaprzeczyć. Kim był Stefan Bryła? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kim był Stefan Bryła? Życiorys Stefana Bryły Kariera zawodowa Działalność patriotyczna Jak zmarł Stefan Bryła? W historii zapisało się wielu polskich naukowców, odkrywców, wynalazców i inżynierów. Swoją pracą i pionierskimi odkryciami realnie wpłynęli na losy świata. Stefan Banach, jeden z pionierów i klasyków analizy funkcjonalnej. Marian Smoluchowski, pionier fizyki statystycznej. Ernest Malinowski, projektant i budowniczy Centralnej Kolei Transandyjskiej, czyli jednego z najśmielszych przedsięwzięć inżynieryjnych XIX wieku. To zaledwie kilka nazwisk z długiej listy. Nie może zabraknąć na niej także Stefana Bryły, inżyniera budowlanego, który zrewolucjonizował swoją dziedzinę. Kim był Stefan Bryła? Stefan Bryła był jednym z najważniejszych i najbardziej zasłużonych inżynierów budownictwa okresu międzywojennego. Odznaczał się wielkim kunsztem konstruktorskim i śmiałością w poszukiwaniu nowych rozwiązań. W historii zapisał się przede wszystkim jako pionier zastosowania technik spawalniczych w budownictwie. Nie można nie wspomnieć, że Bryła angażował się także w działalność patriotyczną, polityczną i naukową. Życiorys Stefana Bryły Przyszły wybitny inżynier budownictwa urodził się 17 sierpnia 1886 roku w Krakowie. Był synem Pawła, nauczyciela gimnazjalnego, i Eligii Marii z Chrzanowskich, działaczki społecznej i publicystki. Edukacja W 1903 roku Stefan Bryła ukończył z odznaczeniem szkołę realną w Stanisławowie. Dalej kształcił się w Szkole Politechnicznej we Lwowie, na Wydziale Inżynierii Wodnej i Lądowej. Na tle swoich kolegów wyróżniał się wiedzą, zaangażowaniem i osiągnięciami, czego dobitnym potwierdzeniem jest fakt, że jeszcze jako student piastował stanowisko asystenta na uczelni (od 1907 roku). W 1909 roku obronił doktorat, co w tamtych czasach było rzadkością w naukach technicznych. W czerwcu 1910 roku zaczął wykładać rysunek techniczny i encyklopedię nauk inżynierskich jako docent prywatny. Od lipca nauczał statyki budowlanej, już jako docent etatowy, jednak należy podkreślić, że jego kształcenie jeszcze się nie zakończyło. Studia za granicą Jesienią 1910 roku, dzięki wsparciu krakowskiej Akademii Umiejętności, wyjechał na studia uzupełniające. Swoją wiedzę pogłębiał między innymi w Königliche Technische Hochschule w Berlinie-Charlottenburgu, École des Ponts et Chaussées w Paryżu i na Uniwersytecie Londyńskim. Kariera zawodowa Już w czasie zagranicznych studiów uzupełniających Bryła zajmował się praktyką inżynierską w dziedzinie konstrukcji stalowych. W 1912 roku przebywał w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, gdzie uczestniczył w kilku ważnych przedsięwzięciach budowlanych. Brał udział między innymi w budowie 250-metrowego wieżowca Woolworth Building w Nowym Jorku, wówczas najwyższego budynku na świecie. Do USA powrócił w 1923 roku, by zapoznać się ze stanem standaryzacji obowiązującym wówczas w amerykańskim budownictwie. W 1913 roku podjął pracę w lwowskiej Szkole Politechnicznej. W następnym roku wraz z żoną wyruszył w podróż poślubną przez Turcję, Persję, Kaukaz i Armenię. Tam zastała go I wojna światowa. Został internowany w Tyflisie (od 1936 roku Tbilisi), a następnie w Kijowie, jako poddany austrowęgierski. W latach 1915–1918 pracował w biurze mostowym, a do 1917 roku prowadził wykłady z dziedziny budownictwa ogólnego w Polskim Kolegium Uniwersyteckim. Poza tym podejmował działalność społeczną w kilku polskich organizacjach, między innymi w Związku Inżynierów i Techników Polskich na Rusi, w którym pełnił funkcję prezesa. Praca na Politechnice Lwowskiej W 1919 roku podjął pracę w Ministerstwie Robót Publicznych w Warszawie, jako naczelnik wydziału mostowego. Dwa lata później objął kierownictwo II Katedry Budowy Mostów Politechniki Lwowskiej, jako profesor zwyczajny. Można stwierdzić, że swoją pracą Bryła zrewolucjonizował program wykładów, zwłaszcza w zakresie żelbetnictwa i kratownic przestrzennych. Z czasem poszerzył program nauczania o zagadnienia z zakresu spawania konstrukcji stalowych. Praca w Warszawie Od 1932 roku Stefan Bryła był członkiem Akademii Nauk Technicznych w Warszawie. Należy podkreślić, że ten zaszczyt był zarezerwowany wyłącznie dla najwybitniejszych specjalistów. 18 października 1934 roku powołano go na Katedrę Budownictwa Konstrukcyjnego na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Tam stworzył Zakład Badawczy Budownictwa, w którym prowadzone były badania laboratoryjne z dziedziny akustyki budowlanej, mechaniki gruntów i ognioodporności materiałów budowlanych. Od 1938 roku pełnił funkcję dziekana. Przełomowy projekt Pomimo zaangażowania w działalność akademicką, Bryła nie porzucił praktyki inżynierskiej. Zaprojektował kilka ważnych konstrukcji. Jego największym, bo wykraczającym poza granice kraju, osiągnięciem był stalowy most drogowy na Słudwi w Maurzycach (koło Łowicza). Obiekt nie był zbyt duży – miał 27 metrów rozpiętości. Gdzie tu ponadkrajowy przełom? Most oddany do użytku 12 sierpnia 1929 roku był pierwszą na świecie konstrukcją spawaną. Nikt wcześniej nie zastosował tej techniki w budownictwie. W tamtym czasie standardem było łączenie elementów za pomocą nitów. Projekt Bryły pozwolił ograniczyć koszty inwestycji i zużycie materiału oraz obniżyć finalną masę mostu (z 70 do 56 ton). O wytrzymałości tej konstrukcji niech świadczy fakt, że istnieje do dziś (jako pomnik techniki). Jeszcze w 1928 roku wybitny inżynier opracował dla Ministerstwa Robót Publicznych zbiór przepisów w zakresie stosowania technik spawalniczych w budownictwie. Było to o tyle ważne, że w tamtym czasie nie istniały jeszcze zaawansowane metody kontroli jakości spoin. Opracowane przez Bryłę przepisy z czasem stały się wzorem w innych krajach. Inne ważne konstrukcje Metoda spawania elektrycznego znalazła zastosowanie nie tylko w dziedzinie budowy mostów. Bryła zaprojektował wiele ważnych obiektów, których rdzeniem był spawany szkielet stalowy. W tym miejscu należy wskazać przede wszystkim na wieżowiec Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Prudential”, który w 1932 roku stanął na placu Napoleona w Warszawie (obecnie plac Powstańców Warszawy). Wytrzymałość tej konstrukcji została potwierdzona w 1944 roku. Podczas powstania warszawskiego najwyższy wówczas wieżowiec w stolicy (66 metrów) został trafiony stu dwudziestoma pociskami artyleryjskimi. Przetrwał ostrzał i pozostaje w użytku do dziś, jako Hotel Warszawa. Mówiąc o innych spawanych konstrukcjach autorstwa Stefana Bryły, warto wymienić choćby gmach Biblioteki Jagiellońskiej w Krakowie i Halę Targową w Katowicach. Z zastosowaniem tej techniki powstało także kilka budynków wojskowych w Warszawie, w tym gmach Dowództwa Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej na ulicy Żwirki i Wigury. Praca naukowa Bryle zależało, żeby nowoczesne ustalenia naukowe znalazły praktyczne zastosowanie w inżynierii. Celem ich upowszechnienia opublikował ponad 250 prac naukowych. Był między innymi głównym redaktorem i autorem siedmiu rozdziałów „Podręcznika inżynierskiego” – pierwszej polskiej encyklopedii budownictwa. Działalność patriotyczna Bryła wykazywał się śmiałością i odwagą nie tylko w pracy inżynierskiej. W 1918 roku wziął udział w obronie Lwowa, za co został odznaczony Krzyżem Walecznych. W 1920 roku jako ochotnik przystąpił do walk w wojnie polsko-bolszewickiej. Konspiracja Podczas II wojny światowej aktywnie działał w konspiracji. Uczestniczył w podziemnym kształceniu politechnicznym. W strukturach Polskiego Państwa Podziemnego kierował wywiadem techniczno-przemysłowym. Wspólnie z Witoldem Gokielim opracował dziesięcioletni plan, wskazujący kierunek odbudowy kraju po wojnie i jego przyszłego rozwoju. Udział w życiu politycznym Stefan Bryła był trzykrotnie wybierany do Sejmu RP w okręgu samborskim (z listy Chrześcijańskiej Demokracji). W 1934 roku zaczął pełnić funkcję prezesa w Radzie Głównej Chrześcijańskiego Związku Zawodowego. W tym samym roku współzakładał Polski Związek Inżynierów Budowlanych. Rok później został mianowany prezesem Stowarzyszenia Robotników Chrześcijańskich. Jak zmarł Stefan Bryła? 10 listopada 1942 roku został aresztowany i osadzony w Pawiaku. Więzienne mury opuścił po miesiącu (został wykupiony). Po wyjściu na wolność nie zaprzestał działalności konspiracyjnej. Dalej działał w podziemiu. Za organizowanie tajnego nauczania 16 listopada 1943 r. został ponownie aresztowany, tym razem wraz z całą rodziną. 3 grudnia okupant wykonał na nim egzekucję. Stefan Bryła został rozstrzelany w rejonie zajezdni tramwajowej na ul. Pułaskiej 13 w Warszawie. Nie wiadomo, co się stało z jego ciałem. Symboliczny grób wielkiego inżyniera znajduje się na Starych Powązkach. Upamiętnienia Stefana Bryły Stefan Bryła patronuje jednej z warszawskich ulic (na Mokotowie). Od 1994 roku jego imię nosi także audytorium w gmachu Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. Patronuje też zespołom szkół w Warszawie i Białymstoku. Od 1964 roku Polski Związek Inżynierów i Techników Budownictwa przyznaje nagrodę im. Stefana Bryły. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najstarsza piramida na świecie? Kontrowersje wokół świętego miejsca w Indonezji i ostatnich badań
Na łamach czasopisma naukowego „Archeological Prospection” opublikowano artykuł, w którym stwierdzono, że stanowisko megalityczne w Indonezji może być najstarszą konstrukcją piramidalną wybudowaną przez człowieka. Badacze stwierdzili, że pierwsze fragmenty budowano nawet 27 tysięcy lat temu. Jednak znaczna część środowiska archeologicznego uważa, że ta teza jest co najmniej kontrowersyjna.
W tym artykule: Czym jest święte miejsce w Jawie Zachodniej? Najstarsza budowla stworzona przez człowieka Kontrowersje wokół badań Nie ma żadnych dowodów na istnienie najstarszej w historii cywilizacji w Indonezji Tajemnicze komory we wnętrzu wzgórza Gunung Padang to olbrzymia megalityczna struktura położona w indonezyjskiej wiosce Karyamukti, w prowincji Jawa Zachodnia. Obiekt położony jest na wysokości 885 metrów n.p.m., na szczycie wygasłego wulkanu. W języku sundajskim nazwa oznacza „Górę Oświecenia”. Do dziś bowiem struktura uważana jest przez Sundajczyków za miejsce święte. Lud ten wierzy, że konstrukcja powstała w wyniku działań legendarnego króla Siliwangi. Władca miał wybudować swój pałac w ciągu jednej nocy. Czym jest święte miejsce w Jawie Zachodniej? Chociaż ruiny enigmatycznej budowli znane są archeologom od XIX wieku, do dziś nie wiadomo dokładnie, czym pierwotnie była. Problem polega na tym, że dziś Gunung Padang wygląda jak ogromne cmentarzysko, przez które przeszedł wielki huragan. Przez lata naukowcy przeprowadzali badania archeologiczne, geologiczne i geofizyczne, aby wyjaśnić znaczenie tego stanowiska. Już kilka lat temu naukowcy odkryli, że pod ziemią, na której znajdują się megalityczne głazy ze skały wulkanicznej, znajduje się prawdopodobnie najstarsza piramida na świecie. W 2018 roku na łamach „Earth and Space Science Open Archive” opublikowano artykuł, w którym postawiono hipotezę, że człowiek mógł wybudować pierwsze zabudowania w tym miejscu już ponad 20 tys. lat temu. To jednak oznaczałoby, że konstrukcja ta byłaby znacznie starsza, niż najstarsza w historii piramida w Egipcie. Biorąc pod uwagę, że piramidy uważa się za symbol cywilizacji, odkrycie mogłoby zmusić badaczy do napisania historii od nowa. Problem polega na tym, że jest wiele wątpliwości co do rzetelności badań w Indonezji. Najstarsza budowla stworzona przez człowieka Badania, które pod koniec października ukazały się w czasopiśmie naukowym „Archeological Prospection”, rzekomo potwierdzają te doniesienia. Multidyscyplinarne analizy miały wykazać, że najstarszy etap budowy Gunung Padang rozpoczął się nawet ok. 25 tys. lat p.n.e. Dla porównania – dotychczas za najstarszą budowlę wykonaną ludzkimi rękoma uchodziła Göbekli Tepe w Turcji. Jej powstanie datowane jest na 10 tys. lat p.n.e. – Nasze badanie ujawniło przekonujące dowody na istnienie złożonego i wyrafinowanego stanowiska megalitycznego. Datowanie radiowęglowe gleb organicznych ze struktur pozwoliło odkryć wiele etapów budowy datowanych na tysiące lat przed naszą erą, przy czym początkowa faza sięga epoki paleolitu. Odkrycia te oferują cenny wgląd w historię budowy Gunung Padang, rzucając światło na możliwości inżynieryjne starożytnych cywilizacji – czytamy w artykule. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... Naukowcy opisują, że udało im się częściowo zrekonstruować, jak mogło w przeszłości wyglądać Gunung Padang. – Szczyt wzgórza charakteryzuje się płaską, ściętą powierzchnią ozdobioną kamiennymi tarasami ze stojącymi kamieniami, zwanymi menhirami. Ta majestatyczna konstrukcja przypominająca amfiteatr zwrócona jest w kierunku północnym. Oferuje urzekający widok na kompleks aktywnego wulkanu Gede-Pangrango – wyjaśniają autorzy. Kontrowersje wokół badań Badania były prowadzone w latach 2011–2015. Zespół archeologów, geologów i geofizyków pracował pod kierownictwem geologa Danny’ego Hilmana Natawidjaja z indonezyjskiej Krajowej Agencji Badań i Innowacji. W ciągu czterech lat wykorzystano różnorodne techniki badawcze, takie jak obrazowanie podpowierzchniowe, tomografia sejsmiczna i georadary. Badacze mieli odkryć, że pierwsze etapy budowy Gunung Padang przypadają na lata między 25 a 14 tys. lat p.n.e. Prawdopodobnie w tym okresie konstrukcja stanowiła swoiste centrum rytualne. Jednak ok. 16 tys. lat temu wzgórze zostało opuszczone na kilka tysięcy lat. Dlaczego? Tego nie wiadomo. Autorzy sugerowali, że prehistoryczni ludzie ponownie zaczęli rozbudowywać piramidalną strukturę ok. 7900–6100 lat p.n.e. W tym okresie zaczęto dodawać do głównej części piramidalnej kolumny ze skał wulkanicznych. Dalsze prace budowlane odbywały się ok. 6000–5500 lat p.n.e. Badacze twierdzą, że to właśnie w tym czasie budowniczy prawdopodobnie celowo zakopali najstarsze fragmenty konstrukcji. Ostatnie prace odbywały się 2000–1100 lat p.n.e. To struktury, które do dziś są najbardziej widoczne i charakteryzują Gunung Padang. Wyżej wymienione teorie zostały skrytykowane przez wielu archeologów na całym świecie. Uczeni twierdzą, że nawet jeśli ludzie zamieszkiwali ten region między 12 000 a 6 000 lat temu (długo po rzekomym zbudowaniu piramidy), to żadne wykopaliska nie ujawniły dowodów na istnienie wyrafinowanych struktur stworzonych przez człowieka. Nie ma żadnych dowodów na istnienie najstarszej w historii cywilizacji w Indonezji – Jestem zaskoczony, że artykuł został opublikowany w takiej postaci – mówi cytowany przez czasopismo naukowe „Nature” Flint Dibble, archeolog z Uniwersytetu w Cardiff w Wielkiej Brytanii. – Chociaż w artykule przedstawiono „uzasadnione dane”, zawarte w nim wnioski na temat miejsca i jego wieku są nieuzasadnione – dodaje. Autorzy odpierają zarzuty i są przekonani, że Gunung Padang powstało przed końcem ostatniej epoki lodowcowej i wierzą, że ówcześni ludzie potrafili wznosić majestatyczne konstrukcje, co jest dowodem na najstarszą cywilizację w historii ludzkości. Bill Farley, archeolog z Southern Connecticut State University w New Haven, w rozmowie z „Nature” powiedział, że artykuł nie dostarczył żadnych dowodów na to, że w czasie ostatniej epoki lodowcowej istniała zaawansowana cywilizacja. – Próbki gleby z Gunung Padang sprzed 27 000 lat, choć dokładnie datowane, nie noszą śladów działalności człowieka, takich jak węgiel drzewny czy fragmenty kości – powiedział uczony. Dane archeologiczne wskazują jedynie, że przejście od społeczeństw łowiecko-zbierackich do społeczeństw złożonych zajmujących duże osady nastąpiło dopiero po rozpoczęciu holocenu ok. 11 700 lat temu. Do sprawy odnieśli się również archeolodzy na platformie X. – To nie 1 kwietnia, dlatego jestem zaskoczony tą publikacją – napisał użytkownik Nondestructiv. View oEmbed on the source website Tajemnicze komory we wnętrzu wzgórza – Prehistoryczni architekci, którzy tworzyli Gunung Padang, musieli posiadać niezwykłe zdolności murarskie. Takie umiejętności nie cechowały jednak tradycyjnych społeczności zbieracko-łowieckich – upierają się autorzy kontrowersyjnego badania. – Biorąc pod uwagę długą i nieprzerwaną okupację stanowiska, uważamy, że miejsce to miało duże znaczenie, zachęcając pradawnych ludzi do wielokrotnego modyfikowania go – dodają. Naukowcy przyznali, że to dopiero początek ich badań. Autorzy wierzą, że kolejne wykopaliska rzucą nowe światło na prawdopodobnie najstarszą budowlę wybudowaną ludzkimi rękami. Przyszłe odkrycia pomogą zrozumieć również, kim byli ludzie odpowiedzialni za ten obiekt. Naukowcy przeprowadzali badania tego, co znajduje się wewnątrz wzgórza, na którym położone jest Gunung Padang. Fale sejsmiczne miały ujawnić dowody na istnienie wielu ukrytych wnęk i komór. Niektóre z nich miały nawet 15 metrów długości i 10 metrów wysokości. W przyszłości uczeni chcą zbadać te tajemnicze obszary. Źródło: Archeological Prospection. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Najbardziej znane budowle na świecie to dowód geniuszu architektów. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy?
Już wiele tysięcy lat temu ludzie nauczyli się wznosić zachwycające budowle. Tym bardziej dzisiaj, gdy do dyspozycji mamy wiedzę i technologię, którą nie dysponowali starożytni, potrafimy tworzyć dzieła architektury, które dosłownie zapierają dech w piersiach. Najbardziej znane budowle świata stanowią wizytówkę krajów, w których je wzniesiono i przyciągają do nich turystów, pragnących doświadczyć ich piękna na żywo. O jakich obiektach mowa? Poniżej opisujemy historię budowli, które bez cienia wątpliwości należy zaliczyć do najbardziej znanych.
W tym artykule: Angkor Wat Bazylika św. Piotra Biały Dom Burdż Chalifa Empire State Building Katedra Notre Dame Sagrada Familia Sydney Opera House Taj Mahal Więzienie na wyspie Alcatraz Odkąd człowiek nauczył się budować, chciał wznosić coraz większe, wyższe i wspanialsze budowle. Nie ulega wątpliwości, że to właśnie architektura jest jedną z kluczowych dziedzin, która napędziła rozwój cywilizowanego świata. Wybitne dzieła architektoniczne są najbardziej wyrazistą pamiątką po dawnych cywilizacjach, ale takie samo zainteresowanie stwarzają współczesne obiekty. Angkor Wat Kambodża – mały kraj z wielkim potencjałem. Wybierz się w podróż życia Kambodża jest niesamowitym krajem w Azji Południowo-Wschodniej z niesamowicie smutną historią, w której przeplatały się blask starożytnej kultury i triumf zdobywców, wstyd dyktatury i niem... Naszą listę otwiera najsłynniejsza kompleks świątynny w Kambodży. Mowa o Angkor Wat – największym zabytku sakralnym na świecie. Przyglądając się monumentalnym budowlom, trudno uwierzyć, że zostały wzniesione ręką człowieka. A jednak. Miasto Świątyń powstawało przez ok. 30 lat, a w pracach brało udział ok. 50 tys. robotników i kilka tysięcy artystów, którzy stworzyli kunsztowne rzeźby i płaskorzeźby. Angkor Wat to pozostałość po imperium Khmerów, które w kambodżańskiej dżungli rozwijało się od IX do XV stulecia. Kompleks zajmujący powierzchnię ok. 163 ha powstał na początku XII wieku, w szczytowym okresie rozwoju państwa khmerskiego, z polecenia króla Suryavarmana II. Władca poświęcił monumentalną świątynię hinduistycznemu bogu Wisznu. Pod koniec XII wieku świątynia zaczęła przekształcać się w obiekt kultu Buddy. Bazylika św. Piotra Znane budowle w Europie można wymieniać niemal w nieskończoność. Jedną z najsłynniejszych bez wątpienia jest Bazylika św. Piotra, wznosząca się w samym sercu Watykanu. Pierwsza bazylika, wedle chrześcijańskiej tradycji wzniesiona nad grobem św. Piotra, powstała w 324 roku, z polecenia Konstantyna I Wielkiego. Pięcionawowa świątynia natychmiast stała się miejscem pielgrzymek wyznawców chrześcijaństwa, ale także celem grabieży. W 846 roku papież Leon IV zadecydował o otoczeniu jej murem obronnym. Na początku XVI wieku świątynia wzniesiona przez Konstantyna była przedstawiała stan, który groził zawaleniem obiektu. Papież Juliusz II zadecydował o zburzeniu bazyliki i wybudowaniu na jej miejscu nowej, równie wspaniałej i okazałej. Kościół powierzył to zadanie najwybitniejszym artystom, m.in. Rafaelowi Santiemu i Michałowi Aniołowi Buonarrotiemu. Biały Dom Kolejna znana budowla na naszej liście to jeden z najbardziej charakterystycznych symboli Stanów Zjednoczonych. Mowa o Białym Domu, czyli oficjalnej rezydencji prezydentów USA. Historia tej ikonicznej budowli rozpoczęła się w grudniu 1790 roku. Wtedy prezydent George Washington podpisał akt, na mocy którego rząd federalny miał rezydować w okręgu o powierzchni nieprzekraczającej 10 mil kwadratowych, zlokalizowanym nad rzeką Potomak, między stanami Virginia i Maryland. Pośrodku obszaru nazwanego District of Columbia zaczęto budować nową stolicę. W październiku 1792 roku wmurowano kamień węgielny pod budowę siedziby prezydentów. 8 lat później oddano do użytku obiekt wzniesiony według projektu Jamesa Hobana. Pierwszym prezydentem, który zamieszkał w okazałej rezydencji, był John Adams. Burdż Chalifa Tutaj niemożliwe nie istnieje. Dubaj wciąż przekracza granice i udowadnia, że „sky is the limit” Chyba każdy, kto chociaż raz odwiedził bliskowschodnią metropolię, zgodzi się z twierdzeniem, że to miasto budzi podziw swoim rozmachem, biciem rekordów i niesztampowym podejściem do archi... Lista obejmująca najbardziej znane budowle nie byłaby kompletna bez najwyższego budynku świata. Wznoszący się w Dubaju Burdż Chalifa mierzy aż 828 metrów wysokości, co przekłada się na niemal cztery wysokości Pałacu Kultury i Nauki! Prace nad wieżą projektu biura Skidmore, Owings and Merrill rozpoczęły się 21 września 2004 roku. Prace zakończyły się 16 sierpnia 2009 roku, a 4 stycznia 2010 roku najwyższy budynek świata został oddany do użytku. Początkowo obiekt miał mierzyć 560 metrów. Następnie górną granicę przesunięto na wysokość 650, później 705 metrów. Finalnie stanęło na 828 metrach. Łączna liczba kondygnacji tego giganta to 206, z czego 163 są piętrami użytkowymi. Empire State Building Wracamy do Stanów Zjednoczonych. W latach 1931–1973 tytuł najwyższego budynku świata dzierżył nowojorski wieżowiec Empire State Building. Obecnie zajmuje 9. pozycję na liście najwyższych obiektów w USA, ale wciąż pozostaje jedną z najbardziej charakterystycznych ikon, nie tylko stanu Nowy Jork, ale całego kraju. Mierzący 381 metrów wieżowiec (do dachu, całkowita wysokość wraz z anteną na dachu to 443 metry) stanął na gruzach luksusowego hotelu Waldorf-Astoria, który musiał być rozebrany z powodu uszkodzeń wywołanych przez pożar. Właściwe prace budowlane rozpoczęły się 17 marca 1930 roku. Uczestniczyło w nich 3400 robotników, którzy łącznie wypracowali 7 mln godzin. 1 maja 1931 roku prezydent Herbert Hoover dokonał uroczystego otwarcia budynku. Katedra Notre Dame Jak brzmiała Notre-Dame? Badacze pracują nad przywróceniem pogłosu katedry W pożarze katedra Notre-Dame straciła nie tylko dach i ściany, ale również akustykę. Jest szansa, żeby ją odzyskać. Ze Stanów Zjednoczonych przenosimy się do Francji. W Paryżu wznosi się jedna z najważniejszych zabytkowych budowli świata – katedra Notre Dame, prawdziwa perła gotyckiej architektury. XII-wieczny Paryż był jednym z najdynamiczniej rozwijających się miast Starego Kontynentu. Jeden z najważniejszych ośrodków handlowych stanowił też potężne centrum religijne. To właśnie ten status sprawił, że biskup Maurice de Sully zadecydował o budowie wspaniałej świątyni w samym sercu miasta. W czerwcu 1163 roku wmurowano symboliczny kamień węgielny. W uroczystości uczestniczył sam papież Aleksander III. Budowa trwała niemal 200 lat, ale pierwsze nabożeństwo odbyło się już w 1182 roku, podczas konsekracji ołtarza. Sagrada Familia Powstała wizualizacja ukończonej bazyliki Sagrada Familia. Wygląda niesamowicie! Nowoczesne technologie często ułatwiają nam życie i potrafią przedstawić coś w sposób wcześniej nie dostrzegalny przez człowieka. Tym razem z pomocą przyszły drony. Zobaczcie sami! Kolejna znana budowla mieści się w Hiszpanii. Sagrada Familia, czyli Świątynia Pokutna Świętej Rodziny to jedna z najbardziej charakterystycznych ikon Barcelony i jedna z największych atrakcji tego miasta. Za projekt świątyni odpowiadał Antoni Gaudi. Sławny architekt, który poświęcił tej wspaniałej budowli ostatnie 15 lat swojego życia, nie był jednak pierwszym wyborem stowarzyszenia finansującego budowę świątyni. Pierwszy projekt opracował Francisco de Paula del Villar y Lozano. Prace rozpoczęły się w marcu 1882 roku, ale w wyniku konfliktu architekta z przedstawicielami stowarzyszenia, w 1883 roku dalsze prace powierzono Gaudiniemu, który całkowicie zmienił istniejący projekt. Co ciekawe, budowa wspaniałej świątyni trwa do dziś. Sydney Opera House Wymieniając największe ikony światowej architektury, nie można pominąć budynku opery w Sydney. Imponujący gmach z betonu, metalu i szkła liczy sobie już 50 lat, a mimo to imponuje tak samo, jak w dniu uroczystej prezentacji. Decyzja o budowie tego wspaniałego obiektu zapadła w latach 40. XX wieku. W 1957 roku rozstrzygnięto konkurs architektoniczny, w którym wzięło udział 233 projektantów. Autorem zwycięskiego projektu był Jørn Utzon. 2 lata później rozpoczęto budowę. Skomplikowana konstrukcja sklepienia znacząco wydłużyła czas prac. Pierwotnie zakładano, że oddanie gmachu do użytku nastąpi w 1965 roku. Finalnie, prace trwały 8 lat dłużej. Taj Mahal Po pół roku pandemii Tadź Mahal otworzył drzwi, turyści nie przyszli Nigdy wcześniej kompleks Tadź Mahal nie był zamknięty tak długo, i nigdy wcześniej tak niewielu ludzi chciało go oglądać jak w pierwszym dniu po półrocznej, wywołanej pandemią, przerwi... Czas na najbardziej charakterystyczny symbol Indii. Nie ulega wątpliwości, że wzniesiony w Agrze Taj Mahal to najbardziej imponująca ze wszystkich indyjskich budowli i jedna z najbardziej imponujących na świecie. Słynne mauzoleum zostało wybudowane z polecenia Szahdżahana z dynastii Wielkich Mogołów. Budowla miała upamiętniać jego żonę, która w 1631 roku zmarła przy porodzie ich czternastego dziecka. Jak głosi legenda, przed śmiercią miała zobowiązać władcę do dotrzymania trzech obietnic: miał nie ożenić się ponownie, otoczyć dzieci troską, w znieść na jej cześć budowlę, która upamiętni ją po śmierci. Pogrążony w smutku Szahdżahan wywiązał się z tych ślubów. Budowa wspaniałego mauzoleum rozpoczęła się w 1632 roku, a zakończyła się 22 lata później. W pracach miało uczestniczyć 25 tys. robotników. Podobno po zakończeniu budowy władca rozkazał obciąć im kciuki, by nigdy nie mogli wybudować równie wspaniałego dzieła. Należy jednak podkreślić, że nie potwierdzają tego żadne źródła historyczne. Więzienie na wyspie Alcatraz Przymknij się: 10 najbardziej niezwykłych więzień Czyli wakacje za kratami! Zestawienie zamyka dość nietypowa budowla. Piękny, monumentalny, kunsztowny, zachwycający – żaden z tych epitetów nie pasuje do nieczynnego zakładu karnego na wyspie Alcatraz, zlokalizowanej na wodach zatoki San Francisco. Mimo to jest jednym z najchętniej odwiedzanych obiektów turystycznych w całych Stanach Zjednoczonych. Nie ulega wątpliwości, że niezwykła popularność tego miejsca wynika z jego historii. Sama wyspa Alcatraz została poznana już w 1775 roku. W 1849 roku stała się własnością rządu USA. W czasie wojny secesyjnej powstał tam fort, który w 1907 roku został przebudowany na więzienie wojskowe. W 1934 roku obiekt przemianowano na więzienie federalne o zaostrzonym rygorze i dostosowano do nowej funkcji. Kompleks więzienny składa się z czterech bloków. Najniebezpieczniejszych przestępców osadzano w bloku D. Zmierzch działalności zakładu karnego na wyspie Alcatraz nastał w 1963 roku, kiedy prokurator generalny Robert F. Kennedy uznał, że wysokie koszty utrzymania tego obiektu podważają zasadność jego funkcjonowania. Obecnie nieczynne więzienie odwiedza ok. 1,5 miliona turystów rocznie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Opuszczone budynki w Polsce. Gdzie znajdują się najciekawsze z nich?
Można się na nie natknąć w każdym mieście, niekoniecznie dużym. Opuszczone fabryki, pałace, dworce czy szpitale przyciągały i przyciągają miłośników urbeksu. Niektóre są niszczejącymi zabytkami, inne zbudowano dopiero niedawno, a mimo to już popadły w ruinę. Gdzie znajdują się najsłynniejsze opuszczone budynki w Polsce?
W tym artykule: Jak znaleźć opuszczone miejsca? Szpital Psychiatryczny w Owińskach Pałac w Krzeszowicach Pałac w Pruszkowie Pałac w Kujawach Zakład Karny w Łęczycy Gazownia w Warszawie Jak znaleźć opuszczone miejsca? Ta lista właściwie nie ma końca. Każdy potrafiłby wskazać w swojej okolicy przynajmniej jeden opuszczony budynek. Mogą to być niedokończone domy, których budowę przerwano jeszcze w stanie surowym. Albo opuszczone fabryki – zakłady przemysłowe z okresu PRL, które upadły po 1989 r. i które nie dostały swojej drugiej szansy. Przy drogach ciągle można napotkać nieczynne stacje paliw, a nawet całe opuszczone wsie i opuszczone miasta. Jednak poza nimi w Polsce znajduje się również wiele porzuconych zabytków oraz opuszczone kościoły. A także inne budowle, niekiedy bardzo niezwykłe. Opuszczone budynki w Polsce – gdzie ich szukać i jaką kryją historię? Szpital Psychiatryczny w Owińskach Położony kilkanaście kilometrów na północ od Poznania w miejscowości Owińska przy drodze krajowej nr 196. Ten potężny gmach, mogący stanowić modelowy przykład nawiedzonego budynku, został wzniesiony w 1838 r. Rozbudowano go w 1880 r. W dwudziestym wieku dysponował 750 łóżkami, później ta liczba jeszcze się powiększyła. W międzywojniu jego dyrektorem był m.in. Mariusz Zieliński, neurolog i psychiatra, lekarz w Legionach Polskich. Zieliński był biegłym w najsłynniejszym procesie II Rzeczypospolitej. Czyli procesie Rity Gorgonowej, guwernantki skazanej za zabójstwo Elżbiety Zaremby, córki swojego pracodawcy i konkubenta. Mariusz Zieliński został zamordowany przez Rosjan w 1940 r. w Katyniu. Jego miejsce pracy po wybuchu wojny trafiło w ręce Niemców. Ci dokonali w Owińskach masowego mordu. W ramach akcji T4, mającej służyć zapewnieniu „czystości rasy” i usuwaniu osób „niewartych życia”, wymordowali pacjentów szpitala. Opuszczone miejsca na Śląsku. Te miejsca zachwycą fanów miejskich eksploracji Opuszczone miejsca na Śląsku przyciągają miłośników urbexu. Co to takiego? Gdzie można znaleźć zapomniane lokacje? Jak można przeczytać na stronie IPN, 1000 chorych zagazowano w bunkrze Fortu VII wschodzącego w skład Twierdzy Poznań. Ich zwłoki zostały pochowane w masowych grobach w lesie koło Obornik Wielkopolskich. W Owiństach testowano też pierwsze stacjonarne i mobilne komory gazowe. Na terenie opustoszałego szpitala naziści założyli filię obozu koncentracyjnego Gross-Rosen. Po wojnie w budynku umieszczono zakład wychowawczy dla młodzieży. Działał do początku lat 90. Później budowla została przejęta przez prywatnego właściciela i opustoszała. Na filmach eksplorerów widać gołe ściany z odpadającymi płatami tynku i okna zabite deskami. „Budynek jest niemal doszczętnie zniszczony” – można przeczytać w artykule na stronie kronikidziejow.pl. – „Mieszkańcy mówią, że nic im nie wiadomo o planach właściciela wobec obiektu. Nie zapowiada się, by odbudował to miejsce i przywrócił mu pierwotną świetność”. Pałac w Krzeszowicach Opuszczone pałace to jedne z najchętniej odwiedzanych tego typu budynków w Polsce. W tej kategorii mamy w czym wybierać. Swoich stron w Wikipedii doczekało się wiele budowli tego typu. Należą do nich renesansowy Pałac Bergmanna w Wojcieszowie Górnym w województwie dolnośląskim (zamieniający się w ruinę ze zniszczoną elewacją) czy piękny pałac Potockich w Krzeszowicach. Ten drugi, należący do rodziny Potockich, w czasie II wojny był letnią rezydencją generalnego gubernatora Hansa Franka. Później przeszedł na własność państwa. Mieścił się w nim dom opieki dla sierot wojennych. O ich losach można przeczytać w książce „Pałacowe dzieci” dr hab. Małgorzaty Michel. Kilka lat temu pałac wrócił do rodziny Potockich. Teren jest obecnie zamknięty. Zza ogrodzenia można jednak obejrzeć zniszczoną budowlę o charakterystycznej żółtej elewacji. Pałac w Pruszkowie Z kolei w pałacyku w Pruszkowie przy ul. Broniewskiego według „Faktu” mieli spotykać się sataniści, odprawiający czarne msze. Budynek jak z wiktoriańskiego horroru, stojący na zaniedbanej, porośniętej trawą działce, wzniesiono w 1908 r. Miał mieścić szpital dla pracowników kolei warszawsko-wiedeńskiej. Później ulokowano w nim szkołę podstawową, następnie zawodową, a w latach 80. – hotel. Teraz popada w ruinę. Pałac w Kujawach O wiele mniej znany opuszczony pałac znajduje się w Kujawach (miejscowości na południe od Opola). To była rezydencja rodziny von Thiele-Winckler zbudowana w XIX wieku. Początkowo pałac wzniesiono na planie litery L, później dobudowano do niego jeszcze jedno skrzydło. Dzięki temu dzisiaj ma kształt podkowy. Budynek ma charakterystyczne wysokie mansardowe dachy z ciemnoczerwonej cegłówki. Pod nimi harmonijnie układają się dwa rzędy wysokich okien. Po roku 1945 w pałacu mieściła się dyrekcja Państwowej Stadniny Koni w Mosznej, później szkoła podstawowa i biblioteka. Obecnie ofertę sprzedaży obiektu można znaleźć na stronie Agencji Nieruchomości Historycznych. Mieszkańcy okolicy skarżą się w internecie, że związane z historią regionu miejsce pozostaje zupełnie niezabezpieczone. Zakład Karny w Łęczycy „Zamknięte na stałe” – obwieszcza Google Maps, gdy wpisujemy w wyszukiwarkę nazwę jednego z najsłynniejszych opuszczonych kompleksów w Polsce. Więzienie w Łęczycy było zakładem karnym o zaostrzonym rygorze, jednym z najcięższych w Polsce. Nikt nigdy z niego nie uciekł. W średniowieczu w tym miejscu znajdował się klasztor dominikanów. Później kościół i klasztor otoczono wałami obronnymi. Miejsce zamieniono w więzienie w 1801 r. W XIX w. było rozbudowywane tak, by jak najlepiej spełniało funkcje miejsca odosobnienia. Najwięcej więźniów przetrzymywano w nim w okresie międzywojennym. W latach 80. do Łęczycy trafiali internowani działacze Solidarności. Więzienie działało do 2006 r. W latach dziesiątych przez pewien okres teren był otwarty dla zwiedzających i potencjalnych inwestorów. Zakład kilkukrotnie wystawiano na sprzedaż, jednak kupiec na razie się nie znalazł. W 2021 r. na terenie byłego więzienia pracowali archeolodzy. W Łęczycy kręcono filmy fabularne i dokumentalne, a także seriale. Najsłynniejsza produkcja to „Vabank” Juliusza Machulskiego. Gazownia w Warszawie Nazywane też Wolskim Koloseum, dwa XIX-wieczne zbiorniki na gaz przy ul. Prądzyńskiego są unikatową ozdobą stolicy. Od wielu lat te ogromne, ceglane rotundy poprzecinane rzędami okien zwracają uwagę każdego odwiedzającego Wolę. Zbiorniki na gaz zbudowano w 1888 r. (zachodni) i w 1900 r. (wschodni). Pierwszy, wyższy, pierwotnie miał tylko dwie kondygnacje, został jednak w 1912 r. podwyższony. Rotundy stanowiły część zakładów produkcji gazu, działającego do lat 70. poprzedniego wieku. Później pojawiały się różne pomysły, co można z nimi zrobić. „W latach 90. zamierzano przeznaczyć zbiorniki na Muzeum Powstania Warszawskiego, a Andrzej Wajda snuł plany umieszczenia w jednym ze zbiorników panoramy Powstania” – można przeczytać na stronie warszawskiej dzielnicy Wola. „Rotundy są obecnie w rękach prywatnego inwestora. Co jakiś czas powraca temat przeznaczenia ich na mieszkania i lofty, jednak obiekty nadal niszczeją, choć są najbardziej spektakularnymi budynkami Woli, unikalnymi w skali europejskiej”. Z taką oceną nie zgadza się właściciel rotund, Fundacja Rodziny Biernackich. Jej przedstawiciele zwracają uwagę, że obie Rotundy mają przeprowadzony gruntowny remont dachów. Odbudowano gzymsy i wieńce, wykonany został system odwodnienia, naprawiono elewacje. Co ciekawe, do remontu użyto cegieł wypalonych w cegielni specjalizującej się w dostarczaniu materiału do renowacji zabytków. Opuszczone miejsca na Pomorzu. 6 niesamowitych budynków. Jakie kryją tajemnice?. Samowola budowlana, marzenie o elektrowni jądrowej, miejsce spotkań masonerii… Opuszczone miejsca na Pomorzu to kopalnia historii niesamowitych, a czasami przyprawiających o dreszcz. Jak rotundy wygląda dzisiaj? Nadal otacza je metalowe ogrodzenie z graffiti. Od strony gazowni jednak wzniesiono znacznie solidniejszy płot. Teren przed nim jest porządkowany, co widać ze Skweru Alojzego Pawełka. Fundacja zapowiada, że w przyszłości w wyższej rotundzie ma powstać Metamuzeum – Centrum Techniki, a w niższej – sala koncertowo-widowiskowa. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Najwyższe budynki świata: odkryj 8 najwyższych drapaczy chmur
Aż siedem z ośmiu najwyższych budynków świata znajduje się w Azji. Sprawdź, ile metrów ma dotychczasowy rekordzista i gdzie stoi najwyższy budynek świata.
W tym artykule: Miasta z największą liczbą drapaczy chmur Burdż Chalifa Merdeka 118 Shanghai Tower Abraj Al-Bait Clock Tower Ping An International Finance Centre Lotte World Tower One World Trade Center Guangzhou CTF Finance Centre Lista najwyższych budynków świata zmienia się dynamicznie. Właściwie co roku powinna być aktualizowana. Od początku XX wieku miano najwyższej budowli na świecie należało do 12 różnych budynków. Dotychczas najwięcej rekordzistów wznoszono w Nowym Jorku. W XXI wieku zdecydowanie więcej potężnych drapaczy chmur powstaje w Azji, a przede wszystkim w Chinach. Oto najwyższe wieżowce na świecie od 1894 roku. 1894–1908 – Philadelphia City Hall w Filadelfii (USA) – 167 metrów 1908–1909 – Singer Building w Nowym Jorsku (USA) – 192 metry 1909–1913 – Metropolitan Life Tower w Nowym Jorsku (USA) – 213 metrów 1913–1930 – Woolworth Building w Nowym Jorsku (USA) – 241 metrów 1930 – 40 Wall Street w Nowym Jorsku (USA) – 283 metrów 1930–1931 – Chrysler Building w Nowym Jorsku (USA) – 318.9 metra 1931–1971 – Empire State Building w Nowym Jorsku (USA) – 381 metrów 1971–1973 – World Trade Center w Nowym Jorsku (USA) – 417 metrów 1973–1998 – Sears Tower w Chicago (USA) – 442 metra 1998–2004 – Petronas Towers w Kuala Lumpur (Malezja) – 452 metra 2004–2010 – Taipei 101 w Taipei (Tajwan) – 510 metrów od 2010 – Burdź Chalifa w Dubaju (ZEA) – 828 metrów Miasta z największą liczbą drapaczy chmur Hong Kong – 657 Shenzhen – 513 Nowy Jork – 421 Dubaj – 395 Guangzhou – 254 Shanghaj – 250 Kuala Lumpur – 211 Oto lista 8 najwyższych budynków świata (stan na lipiec 2022 roku). Spośród nich większość znajduje się w Chinach. Najwyższy budynek w Europie stanął w 2018 roku w Sankt Petersburgu. Łachta Centr ma 462 metry wysokości i jest dopiero na 16. pozycji wśród wszystkich najwyższych drapaczy chmur na świecie. Burdż Chalifa Lokalizacja: Dubaj, Zjednoczone Emiraty Arabskie Wysokość: 828 metrów Liczba pięter: 163 piętra Rok ukończenia: 2010 To od 2010 roku najwyższy budynek świata. Oprócz dzierżenia tego rekordu Burdż Chalifa jest rekordowy z jeszcze przynajmniej sześciu innych powodów. Ten jeden z symboli Dubaju jest także najwyższą wolnostojącą konstrukcją na świecie, ma największą liczbę kondygnacji (163 piętra), najwyższe użytkowane piętro, najwyższy zewnętrzny taras widokowy, najwyżej jadącą windę i najwyższą windę serwisową. Winda jest również jedną z najszybszych. Porusza się z prędkością aż 10 pięter na sekundę, co sprawia, że na taras widokowy, który znajduje się na 124. piętrze budynku, można dotrzeć w zaledwie minutę. Jednym z najbardziej zaskakujących faktów na temat Burdż Chalifa jest informacja, ile ważą wszystkie materiały, z których powstała ta konstrukcja. Masa samego tylko betonu wykorzystanego do budowy Burdż Chalifa odpowiada wadze 100 tysięcy słoni. Zaś całkowita waga aluminium użytego do wzniesienia Burdż Chalifa odpowiada wadze pięciu samolotów A380. Ile pięter ma najwyższy budynek na świecie? Aż 163! Merdeka 118 Lokalizacja: Kuala Lumpur, Malezja Wysokość: 678,90 metra Liczba pięter: 118 Rok ukończenia: 2022 Najwyższy budynek w Azji Wschodniej został oficjalnie otwarty w 2022 roku. Budowa Merdeka 118 trwała 8 lat. Wzornictwo budynku nawiązuje do różnorodnej i bogatej kultury Malezji i jej mieszkańców. Sam projekt to bezpośrednie nawiązanie do pomnika Tunku Abdula Rahmana, ojca niepodległości Malezji i pierwszego premiera kraju. W 1957 roku Tunku Abdul Rahman siedem razy wypowiedział słowo „merdeka", które w języku Malajów oznacza „niepodległość". Na część przyjętej wówczas przez polityka pozy powstał kształt budynku Merdeka 118. Merdeka 118 to pierwszy w Malezji budynek wyróżniony potrójną platynową oceną na podstawie światowych certyfikatów zrównoważonego rozwoju. Mimo oryginalnego projektu i patriotycznych odniesień budowla spotkała się z krytyką Malezyjczyków, którzy uznali ją za marnowanie publicznych pieniędzy. Arabia Saudyjska buduje pierwsze miasto linearne. Bez dróg, samochodów i emisji dwutlenku węgla Budowa 170-kilometrowego, futurystycznego miasta Neom ma być przykładem ekologicznej metropolii – bez ulic, samochodów i smogu. Pierwsi mieszkańcy mają się tu wprowadzić już za 2 lata Shanghai Tower Lokalizacja: Szanghaj, Chiny Wysokość: 632 metry Liczba pięter: 128 Rok ukończenia: 2015 Shanghai Tower to najwyższy budynek w Chinach. Wraz z budynkiem Ping An Finance Center dzierży też rekord najwyższego na świecie tarasu widokowego, który znajduje się na wysokości 562 m. Konstrukcja miała też do 2017 roku najszybsze windy o maksymalnej prędkości 20,5 metra na sekundę (czyli 74 km/h). Budynek jest najwyższym z pierwszych na świecie potrójnie przylegających superwysokich budynków w Pudong. Pozostałe dwa to Jin Mao Tower i Shanghai World Financial Center. Jego wielopoziomowa konstrukcja, zaprojektowana z myślą o wysokiej efektywności energetycznej, zapewnia dziewięć oddzielnych stref podzielonych na przestrzeń biurową, handlową i rekreacyjną. Dzięki certyfikatom ekologicznym Shanghai Tower jest uznawany za najbardziej zielony superwieżowiec na Ziemi. Abraj Al-Bait Clock Tower Lokalizacja: Mekka, Arabia Saudyjska Wysokość: 601 metrów Liczba pięter: 120 Rok ukończenia: 2012 Postmodernistyczny kompleks hotelowy w Mekce powstał w celu obsłużenia pielgrzymów przybywających do najświętszego miasta wyznawców islamu. Budynek stanął bezpośrednio w sąsiedztwie Wielkiego Meczetu, w którego kierunku zwracają się muzułmanie z całego świata podczas codziennych modlitw. Budynek wieńczy czterotarczowy zegar, który jest widoczny z odległości 25 kilometrów. Ten najwyższy na świecie zegar znajduje się na wysokości ponad 400 metrów nad ziemią. Również tarcze zegara są rekordowo duże – większe niż tarcze zegara na Cevahir Mall w Stambule. Budowle starożytnej Grecji – najważniejsze wzniesione obiekty. Gdzie można je zobaczyć? Budowle starożytnej Grecji to bez wątpienia jedna z największych atrakcji tego niezwykle pięknego kraju. Które z nich należy uznać za najważniejsze? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem prezen... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/budowle-starozytnej-grecji-najwazniejsze-wzniesione-obiekty-fot-miguel-palacios-cover-getty-images-65cb8f9.jpeg" width="938" height="611" alt="Budowle starożytnej Grecji - najważniejsze wzniesione obiekty (fot. Miguel Palacios/Cover/Getty Images)" title="Budowle starożytnej Grecji - najważniejsze wzniesione obiekty (fot. Miguel Palacios/Cover/Getty Images)" /> Ping An International Finance Centre Lokalizacja: Shenzhen, Chiny Wysokość: 599,1 metra Liczba pięter: 115 Rok ukończenia: 2017 W tym jednym z najwyższych budynków w Chinach znajdują się powierzchnie biurowe, hotele i centra handlowe. Na 116. piętrze jest taras widokowy Free Sky, z które rozpościera się zapierająca dech w piersiach panorama miasta. Nazwa budynku nawiązuje do firmy Ping An Insurance, która ma tu swoją siedzibę. Sama fasada wykonana ze stali nierdzewnej wieży waży aż 1700 ton. To właśnie ten materiał przede wszystkim odpowiada za niepowtarzalny wygląd budynku. Ping An International Finance Center ma proporcje szerokości do wysokości 1:10. Całość budynku to aż 495 520 metrów kwadratowych powierzchni użytkowej, czyli mniej więcej tyle, ile wynosi powierzchnia Warszawy. Lotte World Tower Lokalizacja: Seul, Korea Południowa Wysokość: 554,50 metra Liczba pięter: 123 Rok ukończenia: 2017 Najwyższy budynek w Korei Południowej powstawał 13 lat. Dopiero w 2016 roku na finiszu budowy udało się na jego fasadzie wyświetlić gigantyczny napis „2016” z pikseli LED. Oficjalne otwarcie nastąpiło 3 kwietnia 2017 roku. Lotte World Tower to symbol Seulu i pierwszy 100-piętrowy budynek w Korei. Kiedy został ukończony, był czwartą co do wysokości wieżą na świecie i najwyższą w krajach OECD. Zewnętrzny projekt wykonany z jasnego szkła czerpie inspirację z tradycyjnej koreańskiej ceramiki i zawiera akcenty w postaci metalowego filigranu. Jeśli zakochać się, to w Guanajuato. Miasto dla zakochanych i fanów mumii Guanajuato leży na wysokości ok. 2 000 m n.p.m. To niezwykłe miasto w środkowym Meksyku przyciąga tysiące turystów wspaniałą hiszpańską architekturą z końca epoki kolonialnej. One World Trade Center Lokalizacja: Nowy Jork, USA Wysokość: 541,30 metra Liczba pięter: 94 Rok ukończenia: 2014 Dziedzictwo dwóch wież WTC zniszczonych w wyniku zamachu z 11 września 2001 roku to nowy symbol Nowego Jorku. Budowla jest jest najwyższym budynkiem w Stanach Zjednoczonych, najwyższym budynkiem na półkuli zachodniej i siódmym co do wysokości na świecie. W wieżowcu znajduje się również iglica, która jest trzecią co do wysokości iglicą na świecie i liczy 124,3 metra. Nowy kompleks World Trade Center docelowo będzie obejmował pięć wieżowców wybudowanych wzdłuż Greenwich Street, w ramach których powstanie muzeum w miejscu, gdzie stały oryginalne dwie wieże WTC. Budowa nowego budynku jest częścią próby upamiętnienia i odbudowy po zniszczeniu oryginalnego kompleksu World Trade Center. Guangzhou CTF Finance Centre Lokalizacja: Kanton, Chiny Wysokość: 530 metrów Liczba pięter: 111 Rok ukończenia: 2016 Centrum Finansowe Guangzhou CTF składa się z wieżowca i ośmiopiętrowego podium. Na podium znajduje się atrium o wysokości 30 metrów zwieńczone szklanym dachem. Drapacz chmur jest podtrzymywany przez kwadratowy rdzeń o bokach 32 m i osiem betonowych mega kolumn. Megakolumny zostały zaprojektowane tak, by sprostać chińskim normom sejsmicznym i zapobiec zniszczeniom w wyniku trzęsień ziemi. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
W Szwajcarii powstaje największy drewniany drapacz chmur na świecie. Jak go zaprojektowano?
Największy drewniany drapacz chmur na świecie będzie kamieniem milowym w architekturze. Co wiadomo o przełomowej budowie?
W tym artykule: Jak wysoki będzie największy drewniany drapacz chmur na świecie? Drewniana architektura. Czy drewno zastąpi beton? Drapacze chmur na świecie Planując podróż do Szwajcarii, najczęściej wybieramy Bazyleę, Zurych, Lucernę lub Genewę. Do tych miast już niebawem może dołączyć Winterthur położony na północy kraju. Wcześniej miasto było znane z przemysłu maszynowego i produkcji lokomotyw. Obecnie rozwija się tam szkolnictwo wyższe i promocja kultury. Za kilka lat w Winterthur stanie też największy drewniany drapacz chmur na świecie. Szwajcarska wioska w Kanadzie trafiła na sprzedaż. Mieszkańcy boją się, że historia Edelweiss Village zostanie zapomniana Edelweiss Village to kolebka kanadyjskiego alpinizmu. Opustoszałą wioskę czeka niepewna przyszłość. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/szwajcarska-wioska-w-kanadzie-trafila-na-sprzedaz-mieszkancy-boja-sie-ze-historia-edelweiss-village-zostanie-zapomniana1-5ae0819.jpeg" width="938" height="625" alt="Szwajcarska wioska w Kanadzie trafiła na sprzedaż. Mieszkańcy boją się, że historia Edelweiss Village zostanie zapomniana" title="Szwajcarska wioska w Kanadzie trafiła na sprzedaż. Mieszkańcy boją się, że historia Edelweiss Village zostanie zapomniana" /> Jak wysoki będzie największy drewniany drapacz chmur na świecie? Rekordowy budynek – Rocket&Tigeli – będzie miał 100 metrów wysokości. O 14,6 metra więcej od obecnego rekordzisty, norweskiego budynku Mjøstårnet. Za projekt odpowiada duńskie biuro architektoniczne Schmidt Hammer Lassen. Nazwa Rocket&Tigerli to nawiązanie do lokomotyw produkowanych na miejscu. W mediach społecznościowych architektów pojawiły się już pierwsze wizualizacje budynku. 100 metrów to niewiele jak na współczesne drapacze chmur. Dla porównania, Pałac Kultury i Nauki jest dwa razy większy. Mierzy 231 metrów. W przypadku Rocket&Tigeli największe zainteresowanie budzi jednak nie jego wysokość, a materiał, z którego powstaje konstrukcja, czyli drewno. To kamień milowy w budowie budynków drewnianych. Nie tylko ze względu na 100 metrów, które ustanowiły rekord dla budynków mieszkalnych o drewnianej konstrukcji nośnej. Także dlatego, że wprowadza innowacyjny system konstrukcyjny, który wykorzystuje drewno jako naturalny zamiennik betonu. Drewniana architektura. Czy drewno zastąpi beton? Czy to będzie nowy trend w architekturze? Dlaczego projektanci i budowniczy wybrali właśnie drewno? Zacznijmy od tego, że drewniane elementy są znacznie lżejsze od betonowych, przez co cała budowa zabiera mniej energii. Nie brakuje też tłumaczeń, że budowanie z drewna jest bardziej przyjazne środowisku. To akurat dość kontrowersyjna kwestia. Branża budownicza przekonuje jednak, że drzewa są odnawialnym materiałem, ponieważ po ich ścięciu można sadzić nowe. Poza tym magazynują dwutlenek węgla, pochłonięty przez drzewo w czasie wzrostu. Natomiast produkcja betonu i stali wiąże się z ogromnymi emisjami CO2. Oczywiście Rocket&Tigeli nie będzie w pełni drewniany. Aby wieżowiec nie odstawał od otaczającej zabudowy miasta, przy wykończeniu zostanie wyłożony czerwonymi i żółtymi cegłami. Warto też podkreślić, że największy drewniany drapacz chmur na świecie nie będzie samodzielną konstrukcją. Wejdzie w skład kompleksu wykonanego w większości z drewna. Inwestycja obejmuje cztery budynki z powierzchniami mieszkalnymi i handlowymi. Budowa rekordowego wieżowca ma zostać ukończona w 2026 roku. Drapacze chmur na świecie Moda na stawianie drapaczy chmur zapanowała na przełomie XX i XXI w. Powoli odchodzi się jednak od tego trendu ze względu na ryzykowność podobnych inwestycji. Kilka miesięcy temu media na całym świecie informowały o krzywej wieży w San Francisco. Najwyższy budynek mieszkalny w mieście zaczął się chwiać niedługo po ukończeniu budowy. To nie jedyny taki przypadek na świecie. W 2021 r. panikę wywołał „ruchomy” drapacz chmur w Chinach. Przypomnijmy, że największym budynkiem na świecie jest Burdż Chalifa. Wieżowiec w Dubaju mierzy 828 metrów wysokości. Branża budownicza żartobliwie porównuje Rocket&Tigeli w Winterhur do słynnej budowli. Mimo że drapacze chmur dzieli ponad 700 metrów, oba będą rekordzistami.
Krzywa wieża w San Francisco? Millenium Tower odchyla się o 7 cm rocznie
Millenium Tower miał być luksusową inwestycją dla bogaczy. Obecnie wzbudza więcej lęku niż zachwytów.
W tym artykule: Millenium Tower w San Francisco Czy apartamentowiec się przewróci? Piza ma swoją Krzywą Wieżę, a San Francisco… krzywy drapacz chmur. Z tą różnicą, że w Millenium Tower mieszkają ludzie. Koloseum i Panteon stoją od prawie 2 tys. lat. Jak to możliwe? Koloseum to obowiązkowy punkt każdej wycieczki do Rzymu. To warto wiedzieć o amfiteatrze Flawiuszów. Millenium Tower w San Francisco Millenium Tower (197 m) to najwyższy budynek mieszkalny w San Francisco. Prace budowlane zakończyły się w 2009 r. Zanim luksusowa inwestycja została oddana do użytku (kosztowała ponad 350 milionów dolarów), wszystkie apartamenty wykupili milionerzy, gwiazdy sportu i przedstawiciele branży IT. Jeszcze kilka lat temu mogli być dumni z tego, że mieszkają w jednym z najbardziej prestiżowych miejsc w Kalifornii. Obecnie luksusowy adres nie cieszy się jednak najlepszą prasą, a ceny apartamentów znacznie straciły na wartości. To dlatego, że konstrukcja dosłownie zapada się w ziemi, a dodatkowo odchyla. Mieszkańcy po raz pierwszy zauważyli pęknięcia ścian w sąsiednim 12-piętrowym budynku w 2016 r. Od tamtej pory Millenium Tower odchylił się o prawie 61 cm na zachód, 20 cm na północ i osiadł w ziemi na głębokość ponad 45 cm. Nad ustabilizowaniem konstrukcji w pionie pracuje już zespół inżynierów, jednak drapacz chmur będzie odchylał się jeszcze przez kilka kolejnych miesięcy. Do września 2022 r. wokół apartamentowca mają zostać wybudowane pale wsporcze z betonu i stali. Projekt naprawy będzie kosztował 100 milionów dolarów. Według Ronalda Hamburgera, głównego inżyniera projektu stabilizacji Millenium Tower, tempo przechylania się budynku zwolniło. Pojawiły się jednak wahania od września do grudnia 2021 r. W tym czasie prace zostały wstrzymane, ponieważ obawiano się, że w rzeczywistości mogą pogarszać problem. Warto wspomnieć, że przechylanie się budowli nie jest czymś niespotykanym w architekturze. Ten sam problem na mniejszą skalę dotyczy między innymi wieży zegarowej Big Ben w Londynie. Polska ma swoje piramidy. Nie tak okazałe, jak w Egipcie, ale równie intrygujące. Gdzie ich szukać? Cudze chwalicie, swego nie znacie. Aby móc podziwiać majestatyczne i tajemnicze grobowce, wcale nie trzeba rezerwować wycieczki do Egiptu. Czasem wystarczy krótka podróż samochodem, bowiem pi... Czy apartamentowiec się przewróci? Hamburger podkreśla, że Millenium Tower jest bezpieczny dla mieszkańców i taki pozostanie. – Przeprowadziłem analizy, które wskazują, że budynek może przechylić się 170 cm na zachód i 76 cm na północ, zanim zostanie zagrożona jego odporność na trzęsienia ziemi – powiedział w rozmowie z CNN. Jak dodaje, nawet przy takim przechyleniu Millenium Tower byłby bezpieczniejszy od większości budynków w San Francisco, ale to niezgodne z obowiązującym kodeksem budowlanym. Kto zawinił w tym przypadku? Prawdą jest, że San Francisco to dość trudny teren do budowy ze względu na piaszczyste podłoże. Mimo to co roku powstają tam nowe inwestycje. Po pierwszych pęknięciach ścian zakładano, że Millenium Tower zapadnie się maksymalnie na głębokość 15 cm. Inżynierowie musieli najprawdopodobniej popełnić błąd jeszcze na etapie pierwszych obliczeń. Budowa najwyższego budynku mieszkalnego w San Francisco od początku miała wielu przeciwników. 58-piętrowy apartamentowiec powstawał na początku XXI wieku, kiedy na całym świecie zapanowała moda na stawianie drapaczy chmur. Powoli odchodzi się jednak od tego trendu właśnie ze względu na ryzykowność podobnych inwestycji. Przypomnijmy, że naprawa Millenium Tower pochłonie niemal 1/3 kosztów budowy. Źródło: CNN
Czy ruiny mogą być piękne? TAK! Przekonasz się, oglądając te niezwykłe zdjęcia z Hawany [GALERIA]
Michael Eastman udowadnia, że zdjęcia architektury nie muszą być nudne, i zabiera nas w fotograficzną podróż po Hawanie w poszukiwaniu minionego piękna.
Ślady minionego piękna Wyobraź sobie, że spacerujesz jedną z uliczek magicznej Hawany. Zaglądasz przez przybrudzoną szybę starej kamienicy. Ze ściany odpada tynk, pod sufitem wisi nadłamana sztukateria, która ma przypominać dawny blask. Masz wrażenie, że ktoś opuszczał to miejsce zbyt pospiesznie. Chciałbyś wejść. Swoją ciekawość postanowił zaspokoić Michael Eastman. Do środka wszedł z aparatem fotograficznym na szyi. To, co zobaczył przerosło jego oczekiwania. -Takiej scenografii nie da się chyba podrobić. Łatwiej podrabiać dolary – pisze o pracach Eastmana jeden z internautów. Podróż w czasie Hawana to zresztą bardzo fotogeniczne miejsce. Eklektyzm, bieda, elegancja - wszystko to decyduje o jego niebywałym uroku. Hawana jakby zatrzymała się w czasie. - W ciągu kilkunastu lat, od czasu mojej pierwszej wizyty na Kubie, niewiele zmieniło się na lepsze. Wydaje się, że podjęto próby rewitalizacji budynków, z marnym jednak skutkiem ze względu na brak funduszy – opowiada fotograf. - Poprawił się natomiast system transportu, na ulicach pojawiły się nowoczesne autobusy. Nie zmienili się – na szczęście – ludzie. Wciąż są wspaniali, jak wtedy, kiedy po raz pierwszy przybyłem tu w grudniu 1999 r. Niektóre, znane z jego fotografii, miejsca, zniknęły z architektonicznej mapy miasta. Mistrz kadru Eastman udowadnia, że zdjęcia architektury mogą wzruszać. Oglądającym jego zdjęcia udziela się dekadentyzm - fotografuje przecież ślady minionego piękna, obrócone w ruinę dzieła sztuki. Od czterech dekad penetruje zakamarki takich miast, jak Hawana, Paryż, Rzym czy Nowy Orlean. Dokumentuje głównie elewacje budynków i ich wnętrza. To architektura gra pierwsze skrzypce na jego zdjęciach. Brzmi nudno? Nic podobnego. Fotograf ma niezwykłą umiejętność wydobywania duszy z kształtów i faktur. Kolory postrzega okiem malarza. Tylko on, fotografując budynki, potrafi snuć tajemnicze opowieści. Choć jest samoukiem, zyskał miano jednego z czołowych fotografów w swojej dziedzinie. Jego zdjęcia pojawiły się w takich magazynach, jak Time, Life czy American Photographer. Można było oglądać je w największych amerykańskich galeriach, m.in. w The Metropolitan Museum of Art, The Art Institute w Chicago czy Los Angeles County Museum of Art. Album Havana można kupić tutaj. Więcej na stronie fotografa.
Architektura to nie tylko funkcjonalność, ale przede wszystkim sztuka. Czasem twórców ponosi wyobraźnia...
Architektura ewoluuje w różnych kierunkach, to jedna z najciekawszych gałęzi sztuki. Z jednej strony klasyczne pałace, z drugiej drapacze chmur, ale nie brakuje także miejsce na nieco bardziej oryginalne budowle i to nawet w naszym kraju. 1. Dom do góry nogami na Kaszubach Jeśli chcesz przekonać się na własnej skórze, jak szaleje twój błędnik, gdy zamiast po podłodze chodzisz po suficie, musisz zajrzeć do "Domu do góry nogami", który znajduje się w Szymbarku. Nieprzypadkowo znajdziesz tam meble i wystrój z czasów PRL, kiedy wszystko "stało na głowie". fot. domdogorynogami.pl 2. Krzywy domek w Sopocie Może nie aż tak spektakularny, ale równie ciekawy jest "Krzywy domek", który można obejrzeć w Trójmieście. Mieszczą się w nim biura, gabinety kosmetyczne, medyczne, sklepy, a wieczorem Krzywy Domek tętni życiem: znajdują się tam kluby oraz puby. fot. Wikipedia 3. Biblioteka w Kansas City Trudno wyobrazić sobie lepsze miejsce dla wszystkich miłośników literatury. Biblioteka Publiczna w Kansas City to prawdziwa perełka! fot. oficjalna strona biblioteki To dopiero początek długiej listy ciekawych budynków. Ciekawi całej reszty? Zajrzyjcie na stronę http://www.strangebuildings.com/, która jest im w całości poświęcona.
Największy budynek na świecie powstał w Chinach
The New Century Global Center właśnie został otwarty. Budynek wyposażony jest w miasteczko śródziemnomorskie, sztuczną plażę a nawet słońce
The New Century Global Center zyskał to największy budynek na świecie. Co ciekawe, powstał nie w Dubaju, gdzie znajduje się większość nowatorskich projektów budowlanych lecz w chińskim Chengdu. Budowa trwała 3 lata. Czym przyciąga The New Century Global Center? Gigantyczny obiekt handlowo-rozrywkowy został zaprojektowany w taki sposób, by klienci mieli wrażenie, iż przebywają w małym miasteczku nad Morzem Śródziemnym. Powierzchnia budynku jest tak duża (500 metrów długości, 400 szerokości, wysokość 100 m i powierzchnię ponad 1,7 mln m2), że mogłaby zmieścić 20 oper z Sydney. W największym budynku na świecie znajdują się ogromne outlety, centra handlowe, kina. Coś dla siebie znajdą nie tylko miłośnicy zakupów czy rozrywki, ale także osoby, które chcą odpocząć, Na terenie The New Century Global Center znajdują się liczne hotele, a nawet park wodny ze sztuczną plażą. The New Century Global Center to także idealne miejsce dla klientów biznesowych. Spora część budynku to powierzchnie biurowe, oraz centra konferencyjne.