Peenemünde skrywa mroczną przeszłość. Nad Bałtykiem wciąż widać jej ślady
Peenemünde, niewielka gmina na północno-zachodnim cyplu wyspy Uznam, stanowi jeden z najbardziej paradoksalnych punktów na mapie Europy. Z jednej strony kojarzy się z sielskim krajobrazem bałtyckich plaż i sosnowych lasów, zaś z drugiej – jest miejscem, w którym narodziła się jedna z najbardziej niszczycielskich technologii XX wieku. To właśnie tam, w warunkach ścisłej tajemnicy, niemieccy inżynierowie nie tylko położyli fundamenty pod współczesną astronautykę, ale także stworzyli narzędzia terroru, które pochłonęły tysiące istnień.
Spis treści: Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Od rybackiej osady do centrum technologii Niegdyś poligon, dziś atrakcja turystyczna Peenemünde to miejsce obarczone ogromnym ciężarem historycznym. Miejscowość ta dziś zachwyca nadmorską przyrodą. Kilkadziesiąt lat temu naukowcy wykonali tam obliczenia, które stały się fundamentem dla misji Apollo i pokojowej eksploracji kosmosu. Nie można jednak zapomnieć, że te same dane i technologie umożliwiły rakietom V-2 niszczenie europejskich miast. Można zatem powiedzieć, że miejsce to oferuje bezcenną lekcję o dwoistości postępu technologicznego. Niewielka miejscowość na wyspie Uznam Peenemünde zajmuje strategiczne położenie u ujścia rzeki Peene (Piana) do Bałtyku, w północnej części wyspy Uznam, należącej do kraju związkowego Meklemburgia-Pomorze Przednie. Gmina graniczy bezpośrednio z popularnym kurortem Karlshagen. Pod względem administracyjnym, jest częścią urzędu Usedom-Nord, którego siedziba znajduje się w Zinnowitz, i przynależy do powiatu Vorpommern-Greifswald. Powierzchnia gminy obejmuje obszar 25,54 kilometra kwadratowego, a gęstość zaludnienia jest wyjątkowo niska (ok. 18 osób na kilometr kwadratowy). Wynika to z militarnej przeszłości terenu, który przez dekady pozostawał zamknięty dla osadnictwa cywilnego. Tamtejszy krajobraz jest zdominowany przez lasy iglaste, piaszczyste wydmy i pozostałości ogromnej infrastruktury przemysłowej, która po wojnie została częściowo odzyskana przez naturę. Uznam, znany jako najbardziej nasłoneczniona wyspa Niemiec, oferuje Peenemünde specyficzny mikroklimat, sprzyjający zarówno turystyce pieszej, jak i rowerowej. Od rybackiej osady do centrum technologii Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z 1282 roku, kiedy to książę pomorski Bogusław IV przekazał wieś miastu Wolgast. Przez stulecia Peenemünde funkcjonowało jako skromna osada rybacka, której mieszkańcy zmagali się z siłami natury, w tym z niszczycielskimi powodziami sztormowymi w latach 1872, 1904 i 1913. Epoka nowożytna i znaczenie militarne Strategiczne znaczenie ujścia rzeki Peene zostało dostrzeżone już podczas wojny trzydziestoletniej. 26 czerwca 1630 roku król szwedzki Gustaw II Adolf wylądował w Peenemünde z armią liczącą 15000 żołnierzy, co zapoczątkowało okres szwedzkiej dominacji na tych terenach. Po pokoju westfalskim w 1648 roku, miejscowość stała się częścią Pomorza Szwedzkiego, a dopiero w 1720 roku, w wyniku traktatu sztokholmskiego, przeszła pod pruskie panowanie. W XVIII i XIX wieku budowano tam liczne szańce i umocnienia, mające chronić dostęp do ujścia rzeki, co zapowiadało późniejszą całkowitą militaryzację regionu. Utworzenie HVP Decyzja o przekształceniu Peenemünde w serce niemieckiego programu rakietowego zapadła w 1935 roku. Dotychczasowy poligon w Kummersdorfie był niewielki, co utrudniało przeprowadzanie testów rakiet o dużym zasięgu, a gęsta zabudowa wokół Berlina uniemożliwiała zachowanie tajemnicy. Peenemünde oferowało idealne warunki. Bezludne tereny wzdłuż wybrzeża Bałtyku pozwalały na bezpieczne kierowanie lotów rakiet nad morzem, gdzie mogły być one śledzone przez systemy pomiarowe rozlokowane na wyspach Oie i Ruden. W latach 1936–1937 utworzono ośrodek badawczy Heeresversuchsanstalt Peenemünde (HVP), w którym połączono siły armii lądowej (Peenemünde-Ost) i lotnictwa Luftwaffe (Peenemünde-West). Dyrektorem technicznym mianowano Wernhera von Brauna, młodego inżyniera. Rozwój technologiczny i przełomowe wynalazki Podczas II wojny światowej Peenemünde stało się jednym z najnowocześniejszych ośrodków technologicznych świata. To właśnie tam opracowano rakietę Aggregat 4 (A4), znaną później jako V-2, która była pierwszym w historii pociskiem balistycznym napędzanym paliwem ciekłym. 3 października 1942 roku prototyp A4 wzbił się na wysokość ok. 80–85 km i zbliżył się do granicy przestrzeni kosmicznej. Wśród innych innowacji opracowanych w Peenemünde należy wymienić: Fieseler Fi 103 (V-1), pierwszy system telewizji przemysłowej, naddźwiękowy tunel aerodynamiczny, zaawansowany system żyroskopowy i automatyczny układ sterowania lotem. Praca przymusowa Od 1943 roku produkcja rakiet i rozbudowa ośrodka opierały się na pracy tysięcy więźniów z obozów koncentracyjnych i robotników przymusowych. W Karlshagen utworzono dwa podobozy KZ-Arbeitslager Karlshagen I i II, w których panowały tragiczne warunki bytowe. Więźniowie byli zmuszani do pracy przy produkcji seryjnej i rozładunku materiałów niebezpiecznych, często stając się ofiarami wypadków lub egzekucji. Operacja Hydra Informacje o znaczeniu Peenemünde dotarły do aliantów m.in. dzięki polskiemu wywiadowi i austriackiej grupie oporu skupionej wokół księdza Heinricha Maiera. W nocy z 17 na 18 sierpnia 1943 roku brytyjski RAF przeprowadził zmasowany nalot w ramach Operacji Hydra. Prawie 600 bombowców zrzuciło blisko 1800 ton bomb, celując głównie w osiedla mieszkaniowe naukowców i hale produkcyjne. Atak, choć nie zniszczył całkowicie potencjału badawczego, wymusił na Niemcach przeniesienie seryjnej produkcji rakiet do podziemnej fabryki Mittelwerk w górach Harz, co ostatecznie opóźniło program „broni odwetowej” o kilka kluczowych miesięcy. W lutym i marcu 1945 roku, w obliczu zbliżającej się Armii Czerwonej, ośrodek został ewakuowany, a wiele instalacji wysadzono w powietrze. 5 maja 1945 roku Peenemünde zostało zajęte przez wojska radzieckie. Peenemünde w czasach NRD Po wojnie większość ocalałych urządzeń została zdemontowana i wywieziona do Związku Radzieckiego. Naukowcy z zespołu von Brauna, w ramach operacji Paperclip, zostali sprowadzeni do Stanów Zjednoczonych, gdzie stali się ojcami amerykańskiego programu kosmicznego. W samym Peenemünde nastała era militaryzacji radzieckiej, a następnie wschodnioniemieckiej. Od 1952 roku stacjonowały tam jednostki marynarki wojennej NRD, a w 1956 roku utworzono dowództwo 1. Flotylli. Cały teren północnego Uznamu stał się strefą zamkniętą, co paradoksalnie przyczyniło się do zachowania wielu ruin w stanie nienaruszonym. Dopiero zjednoczenie Niemiec w 1990 roku umożliwiło zainicjowanie procesu przekształcenia dawnego poligonu w miejsce pamięci. Niegdyś poligon, dziś atrakcja turystyczna Współczesne Peenemünde jest przykładem adaptacji terenu o skomplikowanej przeszłości na cele turystyczne. Nie jest to typowy kurort nadmorski, a miejsce refleksji, które każdego roku przyciąga tysiące odwiedzających z całego świata. Muzeum Historyczno-Techniczne Mieści się w budynku dawnej elektrowni węglowej. Obiekt ten, wybudowany w latach 1939–1942 przy użyciu pracy przymusowej, sam w sobie jest fascynującym eksponatem. Elektrownia produkowała 30 MW energii, która zasilała m.in. fabrykę ciekłego tlenu niezbędnego do startów rakiet V-2. Wystawa stała dokumentuje historię technologii rakietowej, od wizji pierwszych pionierów, przez tragiczny okres nazistowski, aż po lądowanie na Księżycu i zimnowojenny wyścig zbrojeń. Radziecki okręt podwodny U-461 Cumujący w porcie okręt U-461 to jedna z najbardziej spektakularnych atrakcji marynistycznych w Niemczech. Jest to jednostka projektu 651, będąca jednym z największych konwencjonalnych okrętów podwodnych świata. Służył w latach 1965–1991, patrolując wody Północnego Atlantyku z czterema pociskami manewrującymi zdolnymi do przenoszenia głowic nuklearnych. Interaktywne Centrum Nauki Zlokalizowane w dawnym hangarze lotniczym, centrum Phänomenta oferuje ponad 300 stanowisk doświadczalnych na powierzchni 3000 m². Jest to idealna przeciwwaga dla merytorycznego i ciężkiego emocjonalnie muzeum HTM, oferująca rozrywkę intelektualną dla dzieci i dorosłych. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Poszukiwacz znalazł miecz sprzed blisko 3000 lat. „Bardzo ciekawe znalezisko”
W lesie niedaleko Gdańska poszukiwacz znalazł miecz z epoki brązu, który ma blisko 3 tysiące lat. Był pionowo wbity w ziemię. Znalazca poinformował o odkryciu Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Specjaliści wydobyli zabytek podczas wykopalisk.
Coraz więcej Polaków przemierza nasz kraj z detektorami metali. Poszukiwacze przemierzają ze specjalistyczną aparaturą głównie lasy. Prowadzenie takich działań jest możliwe tylko w przypadku posiadania odpowiedniej zgody wydanej przez konserwatora zabytków. Do jednego z poszukiwaczy ostatnio uśmiechnęło się szczęście. Marcin Wiśniewski przemierzał z wykrywaczem las niedaleko Gdańska. Pierwsze „znaleziska” nie były zbyt cenne. Ale do czasu. Miecz wbity w ziemię Do odkrycia doszło 14 czerwca. Poprzedziły go inne znaleziska w postaci zakrętki po napoju alkoholowym, łusek i puszek po piwie. W końcu pan Marcin natknął się na niezwykły zabytek. Jego oczom ukazał się fragment miecza wbitego pionowo w ziemię. „Chwilę mi zajęło by otrząsnąć się i pomyśleć na chłodno” – zrelacjonował poszukiwacz w mediach społecznościowych. „Wierzcie lub nie – poleciały mi łzy. (…) Każdemu życzę takich emocji podczas poszukiwań” – dodał. Podjął decyzję o zabezpieczeniu znaleziska (nie wydobył go z ziemi samodzielnie) i poinformowaniu odpowiednich służb: Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (PWKZ) oraz nadleśnictwa. Miejsce odkrycia przykrył gałęziami i pniakami. Aby było łatwiejsze do zlokalizowania, postawił tam walającą się po lesie puszkę po piwie. Akcja archeologów Na miejscu pojawili się zaalarmowani pracownicy Wydziału ds. Zabytków Archeologicznych PWKZ. Prowadzili wykopaliska w trudnych warunkach. Tego dnia padał deszcz. „Lało coraz mocniej i było coraz bardziej zimno, ale patrząc, jak warstwa po warstwie odsłaniany jest miecz rekompensował te niedogodności” – wspomina Marcin Wiśniewski, który towarzyszył ekspertom. Po konserwacji miecz trafi do jednego z lokalnych muzeów. Którego? O tym zdecyduje pomorski konserwator zabytków Dariusz Chmielewski. Co wiemy o mieczu? „Bardzo ciekawe znalezisko! W czasie legalnych poszukiwań odnaleziono miecz wykonany brązu. Datujemy go na V okres epoki brązu ok. 900–700 p.n.e.” – podał w mediach społecznościowych PWKZ. Nie jest to pierwsze znalezisko Marcina Wiśniewskiego. Już wcześniej zaalarmował archeologów o znalezieniu skarbu z epoki brązu w gdańskich lasach. „Panu Marcinowi po raz kolejny gratulujemy i dziękujemy za wzorową współpracę z urzędem” – czytamy we wpisie w mediach społecznościowych PWKZ. Podano, że nie jest to też pierwsze znalezisko miecza z terenów dzisiejszego Nadleśnictwa Gdańsk. „W latach 20 XX w. na terenie torfowiska w Rynarzewie odkryto dwa miecze antenowe wykonane z brązu. Zabytki trafiły wówczas do Muzeum Prowincjonalnego w Gdańsku. Zaginęły w trakcie II wojny światowej” – czytamy we wpisie PWKZ. Źródła: Marcin Wiśniewski, PWKZ Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
„Rewelacyjne znalezisko archeologiczne!”. Średniowieczny miecz wyciągnięty z Warty obok Wronek
Czy to broń wojownika, a może element dawnego kultu? XI-wieczny miecz wyłowiony z Warty koło Wronek rozpala wyobraźnię historyków. Zabytek został uratowany dzięki czujności pana Mirosława Tucholskiego. Teraz trafił do konserwacji, a już niebawem znajdzie się na wystawie.
Susza jest dla dziedzictwa archeologicznego zarówno szansą, jak i zagrożeniem. Szansą ze względu na możliwość odkrycia wyłaniających z wody zabytków, ale zagrożeniem z powodu ryzyka uszkodzeń – wilgoć posiada właściwości konserwujące. Dzięki temu bardzo dobrze zachowały się relikty łużyckiej osady w Biskupinie. Miecz w Warcie We wtorek Muzeum Ziemi Wronieckiej poinformowało za pośrednictwem mediów społecznościowych o tym, że do tej placówki trafił miecz datowany na XI wiek. „Rewelacyjne znalezisko archeologiczne! Uczciwy znalazca, Wronczanin p. Mirosław Tucholski, wydobył średniowieczny miecz z rzeki Warty na terenie naszej gminy. Po wstępnych oględzinach przedmiotu w muzeum, będący na miejscu archeolog p. Ryszarda Pietrzak, potwierdził oryginalność miecza i wydatował go na XI w.!” – napisali rozentuzjazmowani muzealnicy. Informację o znalezisku przekazano, zgodnie z obowiązującym prawem, do Wojewódzkiego Wielkopolskiego Konserwatora Zabytków. Sam miecz, zgodnie z zaleceniami, odpowiednio zabezpieczono. Jaka jest historia odnalezionej broni? Miecz jest niestety anonimowy. „Czy należał do wojownika żyjącego w czasach wczesnego średniowiecza na naszych ziemiach, czy może został wyrzucony z łodzi płynącej Wartą w wyniku jakiegoś aktu kultu? Tego już się pewnie nie dowiemy…” – zastanawiają się muzealnicy. W ich ocenie ziemia wroniecka nadal chowa przed nami jeszcze wiele tajemnic. Co dalej z mieczem? Burmistrz Wronek Rafał Zimny zadeklarował zabezpieczenie środków finansowych na konserwację i opracowanie naukowe broni. W tym celu artefakt trafi do pracowni Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Muzealnicy pochwalili odpowiedzialną postawę znalazcy. Dzięki temu to niezwykłe znalezisko będzie można już za kilka miesięcy obejrzeć w Muzeum Ziemi Wronieckiej. „Dzięki p. Mirosławowi ten fascynujący zabytek będzie stanowił podstawę wielu prac naukowych, badawczych, lekcji muzealnych oraz niebywałą atrakcję turystyczną dla naszego miasta” – napisali w mediach społecznościowych. To nie pierwsze takie znalezisko Odkrycia mieczy w rzekach w ostatnich latach są coraz częstsze. W lipcu 2025 roku pisaliśmy o wędkarzu, który w Warszawie na wysokości Tarchomina wyciągnął średniowieczny miecz. Zabytek trafił do pracowni konserwatorskiej Państwowego Muzeum Archeologicznego. Z kolei w 2024 roku w czasie pogłębiania Wisły we Włocławku wydobyto kolejny średniowieczny miecz. Mógł być na wyposażeniu wojownika wikińskiego, ale równie dobrze należeć do miejscowego możnowładcy w X wieku. Jedno z największych w Polsce nagromadzenie średniowiecznej broni zatopione w wodzie zlokalizowano w jeziorze Lednica. W sumie na przestrzeni kilku dekad wydobyto olbrzymią „zbrojownię” – kolekcję militariów z czasów Mieszka I i Bolesława Chrobrego. To blisko 300 zabytków wśród których są topory, włócznie i miecze. Źródło: Muzeum Ziemi Wronieckiej Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Co sztylet potomków Herkulesa robił na warszawskim bazarze? Mamy komentarz stołecznej policji
Stołeczna Policja dokonała wyjątkowej interwencji na jednym z warszawskich targów staroci. W ręce funkcjonariuszy trafił zabytkowy sztylet z epoki brązu, który prawdopodobnie używany był przez przedstawicieli kultury Scytów. Jak wynika z relacji posiadacza artefaktu, broń dotarła do naszego kraju z Niemiec
Powszechnie wiadomo, że tzw. targi staroci często skrywają wyjątkowe skarby. Stara ceramika, narzędzia czy sztuka to tylko niektóre z rarytasów, jakie możemy – często po promocyjnych cenach – dostać na pchlich targach. Mało kto mógłby się jednak spodziewać, że wśród typowych produktów wystawowych – odbiorników radiowych, ubrań i płyt CD – jak gdyby nigdy nic leżeć będzie artefakt z poprzedniej ery. Na warszawskim Ursynowie stołeczna policja zarekwirowała zabytkowy sztylet, którym posługiwali się starożytni Scytowie. Starożytny sztylet na warszawskim targu Do zajścia doszło na warszawskim Ursynowie, gdzie policjanci z mokotowskiej komendy wraz z funkcjonariuszami Komendy Wojewódzkiej Policji z siedzibą w Radomiu oraz Biura Kryminalnego Komendy Głównej Policji prowadzili działania kontrolne. Ze wszystkich wystawców wytypowano stoisko, na którym – jak podaje oficer prasowa Komendy Rejonowej Policji Warszawa II, asp. szt. Marta Haberska – znajdował się przedmiot mogący stanowić dobro kultury. Wstępne analizy wykazały, że tajemniczym artefaktem może być akinakes – charakterystyczny sztylet dla kultury Scytów, co potwierdził biegły archeolog z Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Specjalista ocenił wiek powstania oręża na około VIII wiek p.n.e. 68-letni mężczyzna zatrzymany W konsekwencji policyjnej interwencji zatrzymany został 68-letni mężczyzna, który na warszawskim targu próbował sprzedać zabytkowy sztylet. Mężczyzna tłumaczył się, że nieświadomy jego wartości, nabył przedmiot w Niemczech. Z uwagi na podejrzenie, że artefakt podlega szczególnej ochronie prawnej jako dobro kultury, funkcjonariusze przejęli zabytek. Sprzedawca trafił do jednostki, gdzie policjanci prowadzą z jego udziałem czynności procesowe. Za handel tego typu przedmiotami grozi kara pozbawienia wolności do 2 lat. Przyszłość sztyletu Jak udało nam się dowiedzieć od asp. szt. Marty Haberskiej, nie zapadły jeszcze ostateczne decyzje w sprawie przyszłości wyjątkowego artefaktu. – Na obecnym etapie postępowania nie zapadły jeszcze ostateczne decyzje dotyczące miejsca jego docelowego przechowywania czy ewentualnej ekspozycji muzealnej. Kwestie te będą uzależnione od rozstrzygnięć procesowych oraz decyzji właściwych instytucji zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego – mówi rzeczniczka prasowa. Pozostaje więc czekać na finał historii scytyjskiego oręża, który – miejmy nadzieję – zakończy się na muzealnej wystawie. Krwawi potomkowie Herkulesa Scytowie bywają nazywani potomkami samego Herkulesa. Według legendy półbóg miał wejść w romans z Echidną – pół kobietą i pół wężem. Owocem ich związku został m.in. Skytos, pierwszy przedstawiciel ludu Scytów. Potomek półboga i kreatury zasłynął wyjątkowym osiągnięciem – jako jedyny potrafił napiąć cięciwę łuku swojego ojca. Tak miała zacząć się historia jednej z najkrwawszych społeczności starożytności, która trwała do IV w. n.e. Brutalność Scytów nie znała granic. Współczesne badania dowodzą, że lud ten kultywował m.in. zwyczaj picia krwi swojego pierwszego uśmierconego oponenta. Rytuał ten miał być inicjacją młodego wojownika, który po pokonaniu pierwszego przeciwnika stawał się pełnoprawnym żołnierzem, brutalnie zwalczającym wrogów. Ze skóry pokonanych Scytowie wytwarzali odzienie i kołczany, czaszki natomiast służyły im jako kielichy do picia wina. Ten krwawy lud pojawił się również na terenach współczesnej Polski. Co więcej, Scytowie nie tylko niszczyli i plądrowali nasze ziemie (jak na ówczesny koczowniczy lud przystało), ale również zamieszkiwali nadwiślańskie tereny. Najbardziej wyrazistym śladem po kulturze scytyjskiej na naszych ziemiach jest grodzisko odkryte we wsi Chotyniec w województwie podkarpackim. Prawdopodobnie to właśnie w takich twierdzach używano sztyletów podobnych do tego, który został wystawiony na sprzedaż na jednym z warszawskich targowisk. Źródło: KRP II Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pompeje pod ostrzałem niezwykłej broni. Naukowcy twierdzą, że był to starożytny „karabin maszynowy”
Starożytne Pompeje odkrywają kolejną tajemnicę przed badaczami. Tym razem znalezione zostały dowody na użycie bardzo zaawansowanej broni podczas oblężenia miasta pod Wezuwiuszem. Ślady świadczą o wykorzystaniu wyrzutni nazywanej „starożytnym karabinem maszynowym”.
Stanowisko archeologiczne w ruinach starożytnych Pompejów co roku przynosi kolejne spektakularne odkrycia naukowe. Wulkaniczny popiół, który po erupcji w 79 r. n.e. zasypał miasto u stóp Wezuwiusza, zakonserwował ślady funkcjonowania świata rzymskiego w niemal niezmienionym kształcie. Pod grubą warstwą osadu włoscy naukowcy odkryli nietypowe oznaki zniszczeń bojowych, które prawdopodobnie były konsekwencją działań mających miejsce na południu Włoch ponad 150 lat przed wybuchem wulkanu. Wyjątkowość śladów podkreśla sposób, w jaki powstały. Wojenne dziedzictwo Pompejów Pompeje usłane są śladami działań bojowych mających miejsce na tych terenach w I w. p.n.e. Naukowcy przez długi czas skupiali się przede wszystkim na zagłębieniach powstałych po ciężkich kamiennych kulach wystrzeliwanych z typowych rzymskich katapult. Oczom archeologów umykały jednak mniejsze, czworokątne otwory znajdujące się na północnych murach starożytnego miasta. Uważano, że zniszczenia te są wynikiem zwykłej degradacji terenu, który jeszcze przed erupcją Wezuwiusza trawiony był licznymi konfliktami wojennymi. Prawda okazała się jednak zdecydowanie bardziej zaskakująca, ukazując badaczom działanie charakterystycznej wyrzutni, zbliżonej funkcjonowaniem do współczesnych broni maszynowych. Starożytny „karabin maszynowy” Zespół naukowców postawił hipotezę, że zaobserwowane zagłębienia w murach są wynikiem ostrzału z tzw. polybolosa. Ta zaawansowana machina wojenna określana jest mianem pierwszego karabinu maszynowego, który w starożytności został prawdopodobnie wynaleziony przez greckich inżynierów. Wyjątkowa broń była w stanie wystrzelić całą serię bełtów, które przy pomocy automatycznego mechanizmu osiągały śmiercionośną prędkość. Wyrzutnia wyposażona była dodatkowo w przekładnie i łańcuch, pozwalające na powtarzalne oddawanie strzałów i samodzielne ładowanie kolejnych pocisków, które precyzyjnie trafiały w fortyfikacje wroga. Polybolos (oznaczający dosłownie „wielowyrzutnię”) był prawdziwą rewolucją na starożytnych polach bitew, wprowadzając zupełnie nową jakość w działania oblężnicze. Zagadkowe ślady w murach Aby potwierdzić hipotezę dotyczącą używania starożytnego „karabinu maszynowego”, naukowcy stworzyli modele 3D wysokiej rozdzielczości otworów przy użyciu skanowania laserowego i fotogrametrii. Określenie dokładnych parametrów zagłębień, takich jak kształt, szerokość i głębokość, pozwoliło badaczom odwzorować rodzaj broni, która została użyta przeciwko murom Pompejów. Analiza wskazała na pociski o dużej prędkości, a nie ładunki wystrzeliwane siłą ludzkich mięśni. Badacze porównali również zebrane dane z greckimi projektami inżynieryjnymi z III w. p.n.e., które opisują mechanikę polybolosa, i dopasowali wachlarzowy układ śladów na murach do ruchu tej broni. Dodatkowym potwierdzeniem były zbiory muzealne, w tym zachowane pociski z rzymskich stanowisk wojskowych. Wymiary pocisków odpowiadały modelom 3D odtworzonym na podstawie uszkodzeń murów, co wzmocniło hipotezę o użyciu zaawansowanej artylerii w Pompejach. Kiedy doszło do ataku? Naukowcom udało się również oszacować moment, w którym pociski wystrzeliwane przez starożytny „karabin maszynowy” uderzyły w miasto pod Wezuwiuszem. Stało się tak podczas oblężenia Pompejów przez Lucjusza Korneliusza Sullę – rzymskiego generała, który zaatakował południe Włoch niemal 160 lat przed wulkaniczną erupcją. W latach 91–88 p.n.e. Pompeje wzięły udział w tzw. wojnie sprzymierzeńców, w trakcie której italijscy sojusznicy (tzw. socii) sprzeciwili się Republice Rzymskiej. W konsekwencji doszło do jednego z najkrwawszych konfliktów starożytnego Rzymu, pełnego aktów agresji podobnych do tego z Pompejów. Ponad 150 lat po tych wydarzeniach wulkaniczny popiół przykrył pozostałości wojennego krajobrazu, konserwując niektóre ślady aż do dnia dzisiejszego. Źródło: Phys.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Kiedy powstała najstarsza broń palna? Badacze odnaleźli w Niemczech bardzo stary prymitywny pistolet
Podczas wykopalisk w niemieckiej Brandenburgii archeolodzy odnaleźli broń krótką datowaną na końcówkę XIV wieku. Naukowcy uważają, że jest 9 lat starsza od słynnej broni z Tannenbergu.
Historia broni palnej ma swój początek w Chinach. W Kraju Środka w IX wieku wynaleziono proch czarny. Początkowo był on używany głównie w celach rozrywkowych oraz do prostych broni zapalających. Z czasem Chińczycy zaczęli wykorzystywać proch w działaniach militarnych. Jedną z pierwszych takich konstrukcji była lanca ognista, którą uważa się za pierwszą na świecie broń prochową i poprzednik broni palnej. Kiedy powstała broń prochowa? Była to włócznia z przymocowaną rurą, z której po zapaleniu prochu wydobywał się płomień oraz drobne odłamki. Lance ogniste wykorzystywano m.in. w wojnach dynastii Song przeciw północnym państwom Liao i Jin, a później także przez Jin przeciwko Mongołom Czyngis-chana. W Europie lance pojawiły się dopiero w XIV w. Z chińskiej technologii stopniowo rozwijały się kolejne rodzaje broni, również krótkiej. W krajach europejskich zaczęły pojawiać się się pierwsze ręczne działa. Były to proste metalowe lufy zamocowane na drewnianym trzonku, które ładowano od przodu prochem i kulą. Strzał następował po przyłożeniu zapalonego lontu do otworu zapłonowego. Dotychczas jednym z najstarszych zachowanych egzemplarzy takiej broni było działko z Tannenbergu z 1399 roku. Najstarsza broń palna na świecie Okazuje się jednak, że istnieje starsza broń. Naukowcy prowadzący wykopaliska na terenie Brandenburgii znaleźli broń palną datowaną na 1390 r. W sumie ma ok. 6 cm długości. – Nie mamy żadnych pisemnych ani archeologicznych dowodów na używanie broni palnej z tego okresu w Brandenburgii. Do tej pory mogliśmy to jedynie zakładać w sposób ogólny – powiedział Christof Krauskopf, dyrektor Brandenburskiego Urzędu ds. Zarządzania Dziedzictwem i Państwowego Muzeum Archeologicznego. Broń została odnaleziona w 2023 roku przez Matthiasa Dasse, wolontariusza i konserwatora zabytków. Odkrył fragmenty tego prymitywnego pistoletu podczas badań terenowych w pobliżu zamku Kletzke. Odkrywca przekazał artefakt Gordonowi Thalmannowi, kierownikowi Urzędu Ochrony Zabytków w Prignitz, który zidentyfikował przedmiot jako lufę średniowiecznej broni palnej. Skąd pochodziło odkryte ręczne działo? Naukowcy nazwali tę broń „działem ręcznym Kletzke”, od miejsca odkrycia i wydarzeniem, z którym mogła być związana. Badacze sugerują, że pistolet mógł być elementem ekwipunku wojownika, który brał udział w oblężeniu zamku w 1390 roku. Była to część większego regionalnego konfliktu. W oświadczeniu niemieccy uczeni przypomnieli zachowaną relację franciszkanina Detmara z Lubeki. Według niej dwóch brandenburskich książąt – Henryk I i ErykaIV – miało poprowadzić ponad 1100 żołnierzy w marszu na zamek Kletzke, który był wówczas w posiadaniu potężnej rodziny von Quitzow. Obrońcom udało się zabezpieczyć twierdzę i odeprzeć napastników. Zamek uległ jednak zniszczeniom był odbudowywany w kolejnych latach. – Jeśli związek między oblężeniem a ręcznym działem Kletzke zostanie potwierdzony, przedmiot ten będzie stanowił rzadki dowód wczesnej broni palnej, która zaczęła pojawiać się w późnośredniowiecznych działaniach wojennych – pokreślił Krauskopf. Zaznaczył jednak, że pistolet prawdopodobnie nie został wykonany w Niemczech, co może świadczyć o tym, że należał do najemnika z innej części Europy, który był wynajęty na czas kampanii przeciwko von Quitzom. Źródło: Landkreis Prignitz
Ten miecz z Bawarii lśni po 3400 latach. Badania w Berlinie odsłoniły jego ukryty sekret
Archeolodzy odkryli w Bawarii miecz, który po 3400 latach wciąż lśni i budzi podziw kunsztem wykonania. Aby poznać jego sekrety, naukowcy prześwietlili go najpotężniejszymi promieniami rentgena w berlińskim akceleratorze cząstek.
W 2023 roku w Nördlingen w Bawarii odkryto podczas wykopalisk niezwykły przedmiot. Był to tzw. miecz ośmiokątny, pochodzący ze środkowej epoki brązu. Znalezisko było wprost fenomenalne. Mimo upływu ponad trzech tysięcy lat, metal w niektórych miejscach wciąż odbijał światło. Na rękojeści widoczne były kunsztowne zdobienia, a sama krawędź tnąca była ciągle dość ostra. Miecz wyglądał tak, jakby jego właściciel odłożył go zaledwie wczoraj, a nie tysiące lat temu. Dla naukowców z Bawarskiego Urzędu Konserwacji Zabytków (BLfD) był to sygnał, że trzymają w rękach coś więcej niż zwykły zabytek. Postanowili poznać artefakt na wylot. Miecz w „maszynie czasu” Aby zrozumieć, jak wykonano to arcydzieło, miecz musiał opuścić Bawarię i trafić do Berlina. Tamtejsze laboratoria Helmholtz-Zentrum Berlin (HZB) oraz Federalny Instytut Badań i Testowania Materiałów (BAM) dysponują sprzętem, który widzi to, co niewidoczne dla ludzkiego oka. Kluczowym narzędziem stał się synchrotron BESSY II. To gigantyczne urządzenie generuje promieniowanie tak intensywne, że pozwala badać materię na poziomie atomowym. Zderzając cząstki przy prędkościach bliskich prędkości światła, odtwarza warunki panujące ułamek sekundy po Wielkim Wybuchu. Dlatego takie urządzenia bywają nazywane „maszynami czasu”. Naukowcy użyli trzech różnych metod, by „rozebrać” miecz na części pierwsze. – Dzięki najnowocześniejszym metodom pomiarowym możemy odtworzyć sposób obróbki metalu sprzed blisko trzech i pół tysiąca lat. Cechuje go zdumiewająca precyzja i wysoko rozwinięte umiejętności wytwórcze – mówi prof. Mathias Pfeil, główny konserwator BLfD. Badacze chcieli się między innymi dowiedzieć, jak wówczas łączono rękojeść z głownią i w jaki sposób nanoszono widoczne wzory. Solidne nity i ukryte naprężenia Pierwsze odpowiedzi przyniosła tomografia komputerowa 3D. Obraz o wysokiej rozdzielczości pozwolił zajrzeć do wnętrza rękojeści. Badanie wykazało, że głownia miecza została bardzo solidnie zamocowana. Wsunięto ją w uchwyt za pomocą specjalnego trzpienia i dodatkowo zanitowano. To odkrycie ucina spekulacje – ten miecz nie był tylko symbolem statusu. To była w pełni funkcjonalna i groźna broń, gotowa do walki. Ale naukowcy poszli jeszcze dalej. Wykorzystali dyfrakcję rentgenowską, by zbadać tak zwane naprężenia własne w strukturze metalu. Każde uderzenie młotem, każde podgrzanie i hartowanie zostawia w krysztale metalu swoisty „odcisk palca”. Analiza tych mikrośladów pozwala odtworzyć kroki kowala, który formował brąz tysiące lat temu. Na wnioski z tych analiz trzeba jeszcze poczekać Artystyczna precyzja i chemiczne triki Największe zaskoczenie czekało jednak podczas analizy zdobień na głowicy miecza. Widnieją tam głębokie rowki ułożone w geometryczne wzory. Naukowcy spodziewali się, że wypełniono je cyną, która jest miękka i łatwa w obróbce. Jednak spektroskopia fluorescencji rentgenowskiej (tu użyto synchrotronu BESSY II) wykazała coś zupełnie innego. Intarsje wykonano z drobnych kawałków miedzianych drutów, pieczołowicie do siebie dopasowanych. Użycie miedzi wymagało znacznie większych umiejętności rzemieślniczych. Co więcej, miedź i brąz mają podobne kolory. Aby wzory były dobrze widoczne, starożytni mistrzowie prawdopodobnie barwili miedź chemicznie na czarno. Być może używali w tym celu... moczu. Ten kontrast między czernią miedzi a złotym blaskiem brązu musiał robić piorunujące wrażenie. Wszystko to dowodzi, że południowe Niemcy były w okresie epoki brązu niezwykle zaawansowanym ośrodkiem przetwarzania metali. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odkryli olbrzymi zbiór artefaktów z czasów rzymskich. Bez nich broń legionistów byłaby tępa
Archeolodzy odkryli w północnej Anglii pozostałości rzymskiego centrum produkcyjnego, które uległo zapomnieniu. Nad brzegiem rzeki Wear odnaleźli setki osełek, które służyły do ostrzenia broni legionistów. To największy zbiór takich przedmiotów znany z tej części Europy.
Od I do początków V w. n.e. Rzymianie okupowali duże tereny Brytanii, włączając część Szkocji, czyli ówczesnej Kaledonii. To za ich czasów powstało tam wiele miast na bazie obozów wojskowych. Takie właśnie korzenie ma współczesny Londyn. Obecność ta odcisnęła tam silne piętno, co odnotowują brytyjscy archeolodzy – pozostałości po Rzymianach są bardzo częste w czasie wszelkich projektów badawczych. Tak też było i tym razem. Nietypowy skarb w telewizji Skarby kojarzą się nam z reguły z monetami ukrytymi w glinianych garncach. Ten odkryty właśnie przez zespół badaczy m.in. z Uniwersytetu w Durham we wsi Offerton hrabstwie Tyne and Wear w północnej Anglii, wygląda nieco inaczej. Wykopaliska trwały sześć miesięcy w 2025 roku i zaprezentowano je w ramach popularnonaukowego cyklu „Digging for Britain” na kanale BBC. Największy „skarbiec” osełek w tej części Europy Zdradźmy zatem, jak wyglądał skarb, a w zasadzie skarby. Podczas wykopalisk wydobyto: ponad 800 osełek; 11 kamiennych kotwic. Osełki to kamienne bloki służące do ostrzenia narzędzi i broni. To odkrycie, ze względu na ich liczbę, jest wyjątkowe w skali całej Europy Północno-Zachodniej. Osełki były w tamtych czasach tak niezbędne, jak dzisiaj energia elektryczna. Używano ich wszędzie: w domach, handlu, rolnictwie, a nawet w medycynie. Przede wszystkim jednak były kluczowe dla rzymskiej armii – bez nich miecze i włócznie byłyby tępe. Skala znaleziska sugeruje, że Offerton było kluczowym centrum produkcyjnym takich przedmiotów. Jak „nakłonić” piasek do mówienia? Aby potwierdzić, że znaleziska pochodzą z czasów rzymskich, archeolodzy musieli zbadać warstwy ziemi. Zastosowano nowatorską metodę datowania OSL (optycznie stymulowana luminescencja). Metoda ta mierzy, kiedy dany minerał ostatni raz miał kontakt ze światłem słonecznym. Przez lata spędzone pod ziemią minerały gromadzą energię. W laboratorium, po stymulacji światłem, oddają ją w postaci słabego blasku. Ten blask pozwala naukowcom precyzyjnie określić, jak długo dany przedmiot był ukryty przed światem. Wyniki badań osadów pod osełkami wskazały na lata 42–184 n.e., a samej warstwy z osełkami na lata 104–238 n.e. To okres największej potęgi Rzymian w Brytanii. Standardy sprzed tysiącleci Badania ujawniły, że po drugiej stronie rzeki znajdował się kamieniołom piaskowca. To prawdopodobnie pierwsze odkryte w Brytanii miejsce, gdzie celowo wydobywano kamień do masowej produkcji osełek. Naukowcy znaleźli tam przedmioty na każdym etapie obróbki. Były tam naturalne bloki, ale też gładkie, niemal gotowe produkty. W kamieniołomach znaleziono też porzucone osełki, które nie spełniały standardów rzymskiej armii. Dlaczego armia rzymska tak rygorystycznie podchodziła do jednolitych wymiarów osełek? Świadczy to o tym, że wojsko nie akceptowało półśrodków i wymagało narzędzi o precyzyjnie określonych parametrach. Utrzymanie jednolitych wymiarów było niezbędne do sprawnego zarządzania dostawami dla legionów stacjonujących w Brytanii. Źródło: Durham University Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Naukowcy znaleźli najstarsze ślady wielorybnictwa. Miejsce nie jest oczywiste
To nie Arktyka, a południowa Brazylia okazuje się kolebką wielorybnictwa. Wykopaliska ujawniły liczne artefakty z kości wielorybów, w tym harpuny sprzed 5000 lat. Wraz z ekofaktami są dowodem na zorganizowane polowania. Takie odkrycie zaskoczyło nawet badaczy.
Odkrycie to przesuwa początki aktywnego wielorybnictwa o około tysiąc lat wstecz w stosunku do tego, co wcześniej sądzili naukowcy. Do tej pory uważano, że polowania na duże walenie narodziły się wśród społeczności półkuli północnej w rejonie Arktyki, między 3500 a 2500 lat temu. Dokonano jednak weryfikacji danych. O tym nowym ustaleniu piszą badacze na łamach „Nature Communications”. Dowody na polowanie na wieloryby Dowodami na istnienie zorganizowanego wielorybnictwa już 5000 lat temu są liczne artefakty wykonane z kości tych zwierząt oraz same ich szczątki. Artefakty te odnaleziono w trzech kopcach muszlowych, zwanych sambaquis – Morro do Ouro, Conquista i Cubatãozinho. Takie kopce są monumentalnymi strukturami wzniesionymi z nagromadzonych muszli, szczątków ryb oraz kości ssaków morskich. Miały różne funkcje. Czasem chowano w nich zmarłych, ale wokół nich mieszkano i obrabiano upolowane zwierzęta, a odpadki trafiały na kopiec. Większość tych przedmiotów została wydobyta przez archeologa-amatora Guilherme Tibúrtiusa w latach 1940–1960, często podczas niszczenia kopców w celach przemysłowych, np. do produkcji wapna. Obecnie zabytki stanowią część kolekcji Muzeum Archeologicznego Sambaqui w Joinville (MASJ) w Brazylii. W ramach nowych badań dokładnie przyjrzano się tym obiektom. Co odkryto w zagadkowych kopcach? Artefakty przechowywane w muzeum okazały się skarbnicą wiedzy o dawnych społecznościach Brazylii. Szczególną uwagę przyciągnęły pałki, które okazały się być… harpunami wykonanymi z kości waleni. Z datowania radiowęglowego wynika, że mają około 5 tysięcy lat. W kopcach odkryto też nasady do mocowania grotów. Wielorybie ekofakty Naukowcy przeanalizowali też kości odkryte przez archeologów, nie będące artefaktami – nie były to przedmioty użytkowe. Są to więc ekofakty. Licznie występujące kości wielorybów noszą wyraźne nacięcia i ślady narzędzi, co świadczy o celowym ćwiartowaniu zwierząt w celu pozyskania mięsa i tłuszczu. Ludzie ułatwiali sobie życie. Świadczy o tym duża liczba szczątków młodych osobników, które pływały w towarzystwie matek niedaleko brzegu. – Dane pokazują, że społeczności te dysponowały wiedzą, narzędziami i specjalistycznymi strategiami pozwalającymi na polowanie na duże wieloryby tysiące lat wcześniej, niż do tej pory zakładaliśmy – mówi Krista McGrath, główna autorka badania z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie w Hiszpanii Archeolodzy uważają, że harpuny oraz kości waleni były celowo umieszczane w grobach jako cenne dary. A groby znajdowały się w kopcach, których dużą część stanowiły muszle. Czy na pewno najstarsze? Istnieją potencjalnie starsze dowody na polowanie na wieloryby. Są to przedstawienia sztuki naskalnej z Korei czy w Skandynawii. Mogą sugerować polowania na te zwierzęta już 6000 lat temu. Jednak ich dokładne datowanie i kontekst kulturowy pozostają niepewne, co sprawia, że znaleziska z Brazylii są obecnie najlepiej udokumentowanym dowodem na tak wczesne systematyczne wielorybnictwo. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Prastare trujące strzały mają 60 tysięcy lat. Nie stworzono ich, by zabijały natychmiast
Naukowcy odkryli bezpośrednie dowody na użycie zatrutych strzał sprzed 60 000 lat. To rewolucja w naszej wiedzy o ewolucji człowieka. Użycie trucizny było przełomem technologicznym. Dowodzi niezwykłej wiedzy łowców i zbieraczy.
Zastosowanie trucizny można uznać za szczytowe osiągnięcie technologii łowieckiej w okresie paleolitu. Dotychczas najwcześniejsze bezpośrednie dowody na taką praktykę były o wiele tysiącleci późniejsze. Wśród nich jest, mający około 24 tysiące lat, obiekt określany mianem „aplikatora trucizny”, pochodzący z Border Cave w RPA. Warto zaznaczyć, że identyfikacja rośliny w tym przypadku jest nadal przedmiotem debaty. Kolejne znaleziska tego typu mają zaledwie kilka tysięcy lat. Dlatego nowe znalezisko jest tak ważne. Toksyczny koktajl sprzed 60 000 Lat Groty, na których są ślady trucizny, archeolodzy wydobyli w schronisku skalnym Umhlatuzana w KwaZulu-Natal w Republice Południowej Afryce. Groty są kwarcowe i naukowcy określają je mikrolitami, ze względu na niewielkie wymiary. Pochodzą z warstw datowanych na 60 tys. lat. Na pięciu z dziesięciu analizowanych mikrolitów wykryto toksyczne alkaloidy roślinne. Substancje te pochodzą wyłącznie z roślin z rodziny Amaryllidaceae, rosnących w Afryce Południowej. Ich wykrycie nie było łatwe – użyto zaawansowanej analizy mikrobiologicznej i chemicznej, w tym chromatografii gazowej ze spektrometrią mas. Badacze musieli pracować z niesamowicie niewielkimi pozostałościami trucizny – ważącymi poniżej 100 μg. Pochodzenie trucizny Najbardziej prawdopodobnym źródłem trucizny jest roślina Boophone disticha, znana lokalnie jako „trująca cebulka”. Jest to roślina obficie występująca w regionie i udokumentowana historycznie jako trucizna nakładana na strzały kilkaset lat temu. Trucizna dowodem na myślenie abstrakcyjne Jak przebiegało polowanie z zatrutymi strzałami dziesiątki tysięcy lat temu? Substancja nie zabijała zwierzęcia od razu. Trafione osobniki uciekały, a trucizna działała z opóźnieniem, osłabiając ofiarę. Zapewne w ten sposób polowano na groźniejsze zwierzęta, których trafienie strzałą nie nie gwarantowało sukcesu. Być może łowcy tropili ofiary przez wiele godzin, zanim je dopadli. Jedno jest pewnie: użycie trucizny było dowodem na zaawansowane myślenie abstrakcyjne. Nasi przodkowie musieli posiadać wiedzę i zastosować odpowiednią procedurę w celu przygotowania trucizny i jej użycia. „Użycie zatrutej broni myśliwskiej stanowi niezwykłą innowację w strategiach zdobywania mięsa i od wieków intryguje badaczy. Ostatnie prace neurokognitywne podkreślają, jak technologia może przyczynić się do naszego zrozumienia rozwoju złożoności technicznej i poznawczej” – piszą naukowcy, którzy są autorami badania na łamach „Science Advances”. Badanie to podkreśla złożoność strategii przetrwania i funkcji poznawczych u ludzi w Afryce, ponieważ wymagało zaawansowanego planowania i rozumowania przyczynowo-skutkowego Źródło: Science Advances Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najwyżsi, najsilniejsi, najbardziej zaufani. Kim byli dawni żołnierze do zadań specjalnych
Na polu walki grenadierzy musieli wykazywać się żelaznymi nerwami. Stojąc pod ostrzałem, musieli zachować spokój, zapalić prymitywny lont i precyzyjnie cisnąć żeliwną kulę wypełnioną czarnym prochem w szeregi wroga, by siać śmierć tam, gdzie nie docierały kule muszkietów. Jak powstała ta doborowa formacja? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Narodziny elity Nie każdy mógł zostać grenadierem Narzędzia wojennego rzemiosła Jak działali grenadierzy? Zmierzch grenadierów Najstarsze formy miotanych ręcznie pocisków, wypełnionych materiałem zapalającym lub wybuchowym, pojawiły się już w starożytności i dalej były używane w średniowieczu. Pierwsze znane użycie granatów wypełnionych czarnym prochem jest natomiast datowane na XV stulecie. Jednak dopiero ponad 200 lat później stały się na tyle powszechne, że w armiach zaczęto tworzyć specjalne oddziały piechoty, wyspecjalizowane w ich miotaniu. Narodziny elity Koncepcja wyposażenia wojska w granaty sięga czasów dynastii Ming, kiedy stacjonujący na Wielkim Murze żołnierze używali bomb grzmotowych. Z kolei najstarsze wzmianki o żołnierzach używających granatów w armiach europejskich pochodzą z wczesnej ery nowożytnej, z armii austriackiej i hiszpańskiej. Wzmianki na temat oddziałów miotających granaty pojawiają się również w Anglii uwikłanej w wojny biskupie. Jednak kompania żołnierzy służących jako grenadierzy powstała we Francji, w czasach rządów Ludwika XIV. Formalny początek istnienia oddziałów grenadierów datuje się na rok 1667, kiedy podpułkownik Jean Martinet utworzył pierwszą elitarną kompanię w prestiżowym Régiment du Roi. Ten pomysł okazał się tak skuteczny, że został błyskawicznie wdrożony w całej armii. W październiku 1670 roku około 30 regimentów piechoty posiadało własne, stałe kompanie grenadierskie. Wkrótce stały się one ważnym elementem każdego batalionu. Francuscy grenadierzy odnosili wielkie sukcesy na polach bitew, a to sprawiło, że idea utworzenia oddziałów wyspecjalizowanych w miotaniu ręcznych granatów szybko rozprzestrzeniła się na inne europejskie kraje. Holendrzy wprowadzili ich do swojej armii już w 1670 roku, natomiast Anglicy poszli w ich ślady siedem lat później. Nie każdy mógł zostać grenadierem Kryteria rekrutacji do oddziałów grenadierów były niezwykle rygorystyczne i faworyzowały żołnierzy o określonych predyspozycjach fizycznych i psychicznych. Kandydaci musieli być najwyższymi, najsilniejszymi i najodważniejszymi ludźmi w całym pułku. Każdy z tych wymogów miał solidne uzasadnienie. Po pierwsze, ówczesne granaty ważyły ok. 1,5 kg, więc żołnierz musiał wykazywać się niemałą siłą, by cisnąć tak ciężki ładunek na odległość gwarantującą osiągnięcie zamierzonego rezultatu. Po drugie, grenadier musiał stanąć w ogniu bitwy, wyciągnąć lont zapalić go, odczekać odpowiednią chwilę i dopiero wtedy cisnąć granat w szeregi wroga. Zbyt wczesny rzut dawał nieprzyjacielowi czas na odrzucenie ładunku. Zbyt późny, groził eksplozją w powietrzu lub, co gorsza, w rękach miotacza. Te czysto praktyczne wymogi dawały jeszcze jedną istotną przewagę – stanowiły potężną broń psychologiczną. Imponująca postura grenadierów sama w sobie stała się narzędziem zastraszania wroga. W czasach, w których wiele bitew rozstrzygano walką na bagnety, widok szarżujących „olbrzymów” mógł złamać morale nawet najtwardszych żołnierzy. Narzędzia wojennego rzemiosła Wyposażenie grenadierów doskonale odzwierciedlało technologiczny przełom, jaki dokonywał się w wojskowości. Główną bronią był oczywiście granat, który wówczas miał formę wypełnionej czarnym prochem żeliwnej kuli (wielkością zbliżonej do piłki tenisowej), zatkanej drewnianym korkiem, przez który przechodził lont. Jednocześnie grenadier miał na wyposażeniu najnowocześniejszą broń palną swoich czasów – muszkiet skałkowy z bagnetem tulejowym. Ten śmiercionośny duet zdominował pola bitew na następne 150 lat. Uzupełnieniem rynsztunku była krótka szabla piechotna. Grenadierom często wydawano także toporki, które okazywały się niezwykle pomocne przy przełamywaniu umocnień. Najcharakterystyczniejszym elementem munduru, które pozwalało odróżnić grenadiera od reszty piechoty, było nakrycie głowy. Standardowy dla muszkieterów szerokoskrzydły kapelusz nie miał prawa się sprawdzić, bowiem znacząco utrudniał zarzucenie muszkietu na plecy i swobodne wykonanie zamachu ręką przy rzucaniu granatu. Z tego względu, zastąpiono go kaszkietem grenadierskim – wysoką, sztywną czapką w kształcie biskupiej mitry. W niektórych armiach stosowana była czapa z niedźwiedziego futra, tzw. bermyca. Jak działali grenadierzy? Głównym zadaniem grenadierów było prowadzenie szturmu na umocnione pozycyjne. Celem tego działania było podejście pod pozycje wroga, obrzucenie go gradem granatów (co miało wywoływać nie tylko straty, ale i panikę), a następnie natychmiastowe natarcie z bagnetami na broń, by zdobyć wyłom w murach lub oczyścić okopy. W bitwach toczonych na otwartym polu oddziały grenadierów zajmowały miejsce na prawym skrzydle batalionu. Taka pozycja była uważana za najbardziej zagrożoną, ale i za najbardziej honorową. Prawdziwą innowacją taktyczną, która znacząco zwiększała skuteczność tych żołnierzy, stało się elastyczne podejście do ich wykorzystania w walce. Dowódcy szybko zorientowali się, że w najważniejszych momentach bitwy można czasowo odłączyć kompanie miotaczy z poszczególnych pułków i sformować z nich improwizowane bataliony szturmowe. W ten sposób powstawał „bojowy młot” złożony z najlepszych żołnierzy w armii, a to umożliwiało wykonanie nawet najtrudniejszych zadań. Grenadierzy w polskiej armii W XVII wieku Rzeczpospolita Obojga Narodów nie poszła w ślady zachodnich sąsiadów i nie wydzieliła w szeregach armii formacji grenadierów. Pierwsze oddziały wyspecjalizowanych żołnierzy pojawiły się w naszym wojsku dopiero w XVIII wieku. Dlaczego? Wbrew pozorom, bierność w tej kwestii nie wskazywała na zacofanie armii Sobieskiego. Po prostu specyfika polskiej wojskowości była zupełnie inna od zachodniej. Dominująca rola kawalerii, zwłaszcza husarii, odsuwała piechotę na dalszy plan, sprowadzając ją do roli pomocniczej. Mało tego, w tamtym czasie Rzeczpospolita toczyła wojny na rozległych, otwartych przestrzeniach wschodnich i południowych, gdzie wojna manewrowa i bitwy w polu były znacznie częstsze niż metodyczne oblężenia nowoczesnych fortyfikacji w stylu zachodnim. Problemy, które na frontach zachodnich rozwiązywali grenadierzy, nie były tak pilne dla armii walczącej z Imperium Osmańskim czy Chanatem Krymskim. Formalne przyjęcie tej formacji w XVIII wieku było częścią szerszego procesu modernizacji polskiej armii, którego celem było upodobnienie jej do zachodnich wzorców. Stanowił on reakcję na zmianę układu sił w Europie. Zmierzch grenadierów Z czasem rola grenadierów w armii zaczęła się zmieniać. Już na początku XVIII wieku użycie granatów w walce stawało się coraz rzadsze. Było to podyktowane dwoma głównymi czynnikami. Po pierwsze, artyleria polowa stawała się coraz lżejsza i bardziej mobilna. Skoncentrowany ogień armatni okazał się znacznie skuteczniejszym sposobem na „oczyszczanie” umocnień niż garstka ludzi z ręcznymi ładunkami. Po drugie, taktyka piechoty ewoluowała. Pojawiły się nowe metody przełamywania linii wroga, opierające się na sile uderzenia. Granat zniknął z ich rąk, ale grenadierzy pozostali. Gdy ich pierwotna funkcja stała się przestarzała, zamiast rozwiązać kompanie grenadierskie skupiono się na przydzieleniu im nowych zadań. Głównym obszarem działania najsprawniejszych i najlepiej wyszkolonych żołnierzy stała się szarża na bagnety i przełamywanie oporu wroga w walce wręcz. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Bombowe odkrycie ojca i syna w Górach Orlickich. Ponad 100 pocisków z czasów II wojny światowej
Podczas hobbystycznych poszukiwań z wykrywaczem metali ojciec z synem natknęli się w Bartošovicach, niedaleko granicy z Polską, w Górach Orlickich na niezwykłe znalezisko. Był to olbrzymi skład amunicji artyleryjskiej z czasów II wojny światowej. Niezbędna była interwencja policji.
O takich historiach słyszymy coraz częściej – detektory metali coraz częściej są kupowane przez pasjonatów historii, którzy z ich pomocą przeczesują pola i lasy w poszukiwaniu pamiątek. Jednak nie zawsze takie działanie jest bezpieczne, o czym przekonali się ojciec z synem. Wybrali się na poszukiwania z detektorem metali po Górach Orlickich w Czechach, niedaleko granicy z Polską. Efekt ich wycieczki musiał ich zadziwić. Niebezpieczny przedmiot w ziemi Do tego wydarzenia doszło 28 października. Krótko po południu, 48-letni mężczyzna zgłosił na numer alarmowy czeskiej policji, że znalazł przedmiot przypominający amunicję w lesie. Lokalizacja: około 300 metrów od przejścia granicznego w Bartošovicach w Górach Orlickich. Poszukiwacz wykrył zagadkowy przedmiot na głębokości około 30 cm. Policja rozdysponowała na miejsce ekipę, która zabezpieczyła teren oraz specjalistę – pirotechnika policyjnego. O tym wydarzeniu poinformowała w komunikacie komenda policji Kraju Hradeckiego. Cała masa pocisków Poszukiwacz postąpił słusznie, zawiadamiając służby. Okazało się, że pod ziemią skrywał się zdecydowanie więcej niż tylko jeden niebezpieczny przedmiot. Tylko pierwszego dnia wykopano 28 sztuk amunicji artyleryjskiej kalibru 105 mm, 1 sztukę kalibru 75 mm oraz 2 naboje kalibru 105 mm. Wykopaliska przerwano na noc, ale obszar był pod stałym nadzorem policji. Kolejny dzień okazał się jeszcze bardziej owocny. Eksperci kontynuowali prace wykopaliskowe z wykorzystaniem ciężkiego sprzętu. Łącznie w czasie dwudniowych prac wydobyto 110 sztuk amunicji artyleryjskiej kalibru 105 mm, 13 sztuk kalibru 75 mm oraz 3 naboje. „Po zakończeniu badań całą amunicję bezpiecznie przetransportowano do specjalistycznego magazynu w Ralsku. Transportowi towarzyszył patrol policyjny z Rokytnic w Górach Orlickich” – czytamy w komunikacie czeskiej policji. Apel: zachowajmy ostrożność Policja Republiki Czeskiej apeluje o zachowanie szczególnej ostrożności w przypadku znalezienia podejrzanego przedmiotu – zwłaszcza takiego, który może przypominać amunicję, materiały wybuchowe lub inne materiały niebezpieczne. „Nie należy manipulować przedmiotem. Nie należy go wykopywać, przenosić ani badać. Należy zachować bezpieczną odległość od miejsca znalezienia przedmiotu” – wylicza czeska policja. W przypadku takie znaleziska należy zadzwonić do służb. Na terenie Czech – pod numer 158. Jeżeli znajdziemy niewybuch na terenie Polski – należy zawiadomić policję, która wstępnie sprawdzi czy znaleziony przedmiot jest wybuchowy i niebezpieczny. A jeżeli tak – wtedy zawiadomi o tym fakcie jednostkę wojskową i zabezpieczy miejsce do czasu przybycia patrolu minerskiego. „Niezachowanie należytych środków bezpieczeństwa po odkryciu takiego znaleziska, niewłaściwe postępowanie wynikające z braku świadomości o grożącym niebezpieczeństwie może doprowadzić do wielu niepotrzebnych nieszczęść, a nawet śmierci” – czytamy na stronie polskiej policji. Następujące dane należy podać policji w przypadku zgłoszenia: miejsce odnalezienia; opisać wygląd przedmiotu, gabaryty, liczbę; podać telefon kontaktowy do osoby, która dokonała odkrycia. Warto przypomnieć, że prowadzenie poszukiwań zabytków, np. za pomocą detektora metalu, jest w Polsce możliwe pod pewnymi warunkami. Należy jednak uzyskać na to pozwolenie jednego z Wojewódzkich Urzędów Ochrony Zabytów. Źródła: Policie České republiky, komenda powiatowa policji w Bełchatowie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Spektakularne znalezisko z jeziora Lednica. „To nie była zwykła broń”
Pieczołowicie wykonaną włócznię wydobyli archeolodzy z jeziora Lednica. Częściowo była pokryta złotem, srebrem i brązem oraz stopami innych metali. Przedmiot ten mógł być symbolem władzy lub służyć w czasie rytuałów.
Archeolodzy podwodni od wielu lat prowadzą badania wokół Ostrowa Lednickiego – wyspy na jeziorze Lednica między Gnieznem a Poznaniem. Od połowy X wieku znajdowała się tutaj jedna z głównych siedzib władzy państwa pierwszych Piastów. Wewnątrz grodu mieścił się zespół pałacowo-sakralny, wraz z kamiennym palatium, do którego przylegała kaplica. Od lat archeolodzy podwodni z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu przeczesują obszar wokół wyspy. Przyszedł czas na podsumowanie ostatnich prac, które zamieszczono na stronie Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy. – Ten sezon miał być spokojny, a okazał się jednym z najbardziej emocjonujących w ostatnich latach – mówią badacze. Przebogata włócznia Największe emocje badaczy wzbudziło w czasie tegorocznych badań znalezisko w postaci włóczni, która określono jako „książęcą”. Całkiem nieźle zachował się grot ze skrzydełkami. Z kolei stalowe ostrze (liść) umieszczone jest na misternie zdobionej tulei, w której zachował się fragment drzewca. „Znaczna jej część – jak wykazały specjalistyczne badania – pokryta jest złotem, srebrem i brązem oraz stopami innych metali” – opisali archeolodzy. Uwagę zwraca powierzchnia tulei i skrzydełek, która jest zdobiona jest ornamentem o motywach spiralnych i triskelionowych. Widoczne są wzory ukazujące plecionkę, której ostre zakończenia przypominają pazury lub dzioby. Dopełnia je ornament punktowy w postaci rzędów drobnych kropek tworzących wypełnienie plecionkowych motywów. Z analiz specjalistycznych wynika, że włócznia pochodzi z XI wieku, a jej drzewiec wykonano z jesionu. Znaczenie odkrycia Jak wyjaśniają naukowcy, groty ze zdobioną tulejką należą do wyjątkowych okazów uzbrojenia z wczesnośredniowiecznej Europy Północnej i Wschodniej. Trzy podobne zabytki znaleziono w latach 90. XX wieku w jeziorze Lednica. Ale żadne – do tej pory – nie było tak bogate. – To nie była zwykła broń. Włócznia ta mogła pełnić funkcję symbolu władzy, insygnium wojownika wysokiego rodu lub przedmiotu o charakterze rytualnym – twierdzą archeolodzy podwodni z Torunia. Włóczni było więcej W tym roku zespół naukowców z Centrum Archeologii Podwodnej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, pod kierunkiem dr. hab. Andrzeja Pydyna zlokalizował więcej średniowiecznych włóczni, ale żadna nie dorównuje tej opisanej powyżej. W sumie z jeziora Lednica na przestrzeni kilku dekad wydobyto olbrzymią „zbrojownię” – kolekcję militariów z czasów Mieszka I i Bolesława Chrobrego. To blisko 300 zabytków wśród których są topory, włócznie i miecze. „Odkryte w 2025 roku artefakty powiększają tę największą w Europie kolekcję wczesnośredniowiecznej broni pochodzącą z jednego stanowiska archeologicznego o kolejne elementy” – informują muzealnicy. Przyczyny zatapiania broni Nadal nie ma jasne odpowiedzi, dlaczego broń w tak dużej liczbie znalazła się w jeziorze. Naukowcy biorą pod uwagę dwie główne hipotezy. Pierwsza związana jest z obroną w czasie najazdu państwa piastowskiego przez czeskiego księcia Brzetysława w latach 30. XI wieku. W myśl drugiej hipotezy broń złożono do wody celowo. Miała być to ofiara dla bóstw lub duchów. „Takie praktyki znane są z wcześniejszych okresów z wielu miejsc w Europie. Woda była postrzegana jako brama do świata zmarłych, a wrzucenie do niej cennego przedmiotu stanowiło gest o głębokim znaczeniu symbolicznym” – opisują muzealnicy. Te rytuały miały miejsce zatem już po symbolicznym chrzcie Polski w 966 roku. Nie można wykluczyć, że obie hipotezy są prawdziwe i że broń trafiała do wody w różnych okolicznościach. Źródło: Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Ostatni mistrzowie katany w Japonii. Ginąca sztuka wykuwania samurajskich mieczy
Dawniej w Kraju Kwitnącej Wiśni działały tysiące rzemieślników wytwarzających tradycyjne miecze – katany. Dziś pozostało ich już tylko kilku.
W przebudowanej stodole, przy jednej z bocznych uliczek na japońskim półwyspie Tango, około 120 km na północ od Kioto, trzej mężczyźni pracują z ogniem. Wśród buchających płomieni, przy piecu osiągającym temperaturę 1300 st.C, Kosuke Yamazoe rytmicznie uderza 7-kilogramowym młotem w rozżarzoną stal. Na tle deszczu iskier opadających na glinianą podłogę Tomoyuki Miyagi pewnie trzyma szczypcami rozpalony metal i dołącza do rytuału uderzeniami mniejszego młotka. Obok, przy zadymionej ścianie, Tomoki Kuromoto parzy herbatę. To siedziba Nippon Genshosha – jednej z ostatnich na świecie kuźni wytwarzających samurajskie miecze, czyli katany. Umierający zawód Od setek lat miecznicy tworzyli ostrza dla japońskich wojowników, w tym legendarnych samurajów. Dawne rejestry wymieniają tysiące nazwisk takich rzemieślników. Tradycja ta zaczęła jednak zanikać po roku 1876, kiedy to w Japonii zakazano noszenia broni w miejscach publicznych. Po II wojnie światowej okupacyjne władze amerykańskie zakazały produkcji katan, co doprowadziło do zniknięcia wielu warsztatów i utraty źródeł utrzymania przez ich właścicieli. Dziś pozostało ok. 200 licencjonowanych mieczników, ale nie wszyscy oni pozostają aktywni. Yamazoe, Miyagi i Kuromoto są jedynymi twórcami katan w regionie, który niegdyś szczycił się kuźniami należącymi do najstarszych w kraju. – To smutne, że ten zawód umiera – mówi Kuromoto. Mimo to wspólnie starają się zachować tę zanikającą sztukę. Trójka kowali po trzydziestce poznała się w czasie wymagającego, 10-letniego stażu w Tokio u mistrzów Yoshikazu i Yoshindo Yoshiharów. To ojciec i syn należący do najbardziej cenionych w Japonii rzemieślników wykuwających miecze. Prace starszego Yoshihary znajdują się m.in. w kolekcji nowojorskiego Metropolitan Museum of Art, zaś jego dziadek był znanym kowalem z okresu Shōwa. Po krótkich epizodach pracy na własną rękę w 2019 r. w opuszczonej stodole należącej do dziadków Yamazoe założyli wspólnie Nippon Genshosha. Miecz za 15 tys. dolarów W Japonii tworzenie mieczy od wieków uznawane jest za formę sztuki. Doświadczeni znawcy potrafią datować ostrza z taką samą precyzją, jak rzeczoznawcy porcelanę czy dendrolodzy wiek drzew. Miecze Nippon Genshosha, wykonywane w pełni ręcznie, kosztują średnio 15 tys. dol. i są pożądane przez kolekcjonerów. Jak większość katan, powstają z tamahagane – specjalnej stali wytwarzanej z piasku żelazistego wydobywanego w prefekturze Shimane leżącej na północ od Hiroszimy. Wysoka cena wynika z czasochłonnego, precyzyjnego procesu produkcji, który może trwać nawet rok. Wszystko zaczyna się od trzydniowego nieprzerwanego wytopu w glinianym piecu. Dzięki odpowiedniemu podgrzewaniu i uderzaniu młotem z metalu usuwany jest żużel – odpad powstały w procesie wytapiania. Stal jest następnie składana w setki cienkich warstw i zgrzewana. Gdy nabierze twardości, nadaje się jej formę i szlifuje ostrze z niezwykłą precyzją. Wielką część magii japońskiego miecza stanowi sposób, w jaki jego powierzchnia odbija światło. – Zamiast odbijać jedną, jednolitą wiązkę, światło zostaje rozbite na drobne refleksy – tłumaczy Kuromoto, obracając właśnie wypolerowane ostrze w promieniach słońca wpadających przez okno. Nowe pomysły Choć rzemieślnicy robią wszystko, by utrzymać starą tradycję przy życiu, stają przed poważnymi wyzwaniami. Zainteresowanie katanami słabnie, a przetrwanie Nippon Genshosha zależy od pozyskania nowej generacji kolekcjonerów. Dlatego też zespół zaczął eksperymentować z hamonem – wzorem umieszczanym na ostrzu. Tradycyjnie hamon odzwierciedla krajobraz związany z miejscem produkcji miecza. – Jeśli jednak ktoś ze Stanów Zjednoczonych chce zobaczyć na ostrzu widok ze swojego okna, wystarczy przesłać panoramiczne zdjęcie, a my go odtworzymy. Wprowadzili też nowatorski sposób prezentacji ostrzy. Zamiast tradycyjnej drewnianej pochwy umieszczają miecze w przezroczystej żywicy. – Chodziło nam o to, by ludzie mogli bezpiecznie podziwiać piękno miecza. Bo jaki sens ma sztuka, jeśli nie można jej oglądać? – podsumowuje Kuromoto. W kraju, który do tradycji odnosi się z wielkim szacunkiem, ci kowale znaleźli delikatną równowagę między historią a współczesnością. – Wydaje się, że zwykli ludzie mają coraz mniej okazji, by obcować z japońską sztuką – mówi Kuromoto. – Ale miecze, dziś jako dzieła sztuki, wciąż mają swoje miejsce we współczesnej kulturze. Źródło: archiwum NG
Wędkarz złowił w Wiśle średniowieczny miecz. Niezwykłe odkrycie w Warszawie
Średniowieczny miecz jest niemal w idealnym stanie. Miał charakterystyczną kulistą głowicę i znak krzyża na trzonie. To już kolejny skarb, jaki w ostatnim czasie odsłoniła Wisła.
Spis treści: Wyjątkowy miecz znaleziony w Wiśle Co się teraz stanie z mieczem? Czy wykrywacz metalu jest w Polsce legalny? Do tego niesamowitego odkrycia doszło we wtorek 1 lipca. Wędkarz łowił ryby w Wiśle na wysokości Tarchomina na warszawskiej Białołęce. W pewnym momencie zauważył, że z wody wystaje podłużny przedmiot. Mężczyzna sięgnął po niego i od razu rozpoznał z czym ma do czynienia. Miecz był tak dobrze zachowany, że trudno byłoby pomylić go z czymś innym. Rybak zabrał broń i zaniósł ją do biura stołecznego konserwatora zabytków. Wyjątkowy miecz znaleziony w Wiśle – Super, że wiedział, co powinien zrobić. Znalazca czym prędzej przyniósł go nam, dopełniając tym samym ustawowy obowiązek. W środę przyniósł go do naszego biura. Potwierdziliśmy, że jest to miecz średniowieczny. Więcej będziemy wiedzieli po dalszych analizach – mówił PAP konserwator zabytków Michał Krasucki. – Miecz prawdopodobnie miecz został wypłukany przez Wisłę, która często zmienia kształt dna. Nie wiadomo na razie, skąd się w niej wziął. Wisła skrywa jeszcze wiele tajemnic – dodał. Miecz został przekazany Pracowni Konserwacji Metalu Państwowego Muzeum Archeologicznego. Tam też specjaliści rozpoczną jego szczegółowe badania, a także profesjonalną konserwację. – Późnośredniowieczny miecz, wyłowiony niedawno z rzeki, trafił do naszych specjalistów z Zespołu ds. Konserwacji Metali i Innych Zabytków Wydzielonych. Teraz przed nim intensywny proces konserwacji i zabezpieczania. To m.in. seria zdjęć RTG, sześciotygodniowa kąpiel w specjalnym roztworze usuwającym szkodliwe chlorki, płukanie aż do uzyskania neutralnego pH, mechaniczne oczyszczanie z piasku, ziemi i... wiślanych żyjątek. A na koniec – zabezpieczenie zabytku specjalną powłoką ochronną – napisali pracownicy muzeum. Co się teraz stanie z mieczem? Dopiero po tych wszystkich czynnościach miecz trafi w ręce archeologów i rozpoczną się jego naukowe badania. Analiza historyczna może potrwać nawet kilka miesięcy, zanim badacze będą mogli przedstawić pierwsze wnioski, m.in. mówiące o tym, skąd miecz pochodził i jak mógł trafić do Wisły. – To już kolejne interesujące odkrycie archeologiczne w Warszawie. Ostatnio na wysokości ulicy Tamka znaleziono m.in. pistolet skałkowy. Należy pamiętać, że wszystko, co znajduje się w ziemi czy w wodzie, jest własnością Skarbu Państwa. Zabytki archeologiczne muszą być przekazane konserwatorowi zabytków – przypominał Krasucki. Co ciekawe, polskie prawo jest w tym aspekcie bardzo restrykcyjne. Czy wykrywacz metalu jest w Polsce legalny? Najbardziej liberalne przepisy w tej kwestii ma Anglia. W tym kraju każdy może szukać cennych przedmiotów, m.in. na polach lub łąkach. Wystarczy jedynie zgoda właściciela konkretnego gruntu. Wyjątkiem jednak są stanowiska archeologiczne, gdzie prawo do wykopalisk mają tylko wykwalifikowani specjaliści, którzy aktualnie prowadzą badania. Co więcej, Anglicy mogą w tym celu legalnie używać wykrywaczy metalu. Angielskie prawo wręcz zachęca detektorystów i archeologów-amatorów do poszukiwań w imię wspólnej pracy i ochrony na rzecz dziedzictwa narodowego. W Anglii każde znalezisko powinno zostać zgłoszone, a prawo pierwokupu zachowuje państwo. Jednak 50% ceny ze sprzedaży zabytku trafia do znalazcy, a 50% do właściciela ziemi. W Polsce natomiast za poszukiwanie skarbów bez zezwolenia możemy dostać karę grzywny, a w najgorszym wypadku karę pozbawienia wolności do 2 lat. Zabronione jest również używanie wykrywacza metali do poszukiwania zabytków bez specjalnej zgody, choć samo urządzenie nie jest nielegalne. Jeśli skarb znajdziemy przypadkiem, mamy obowiązek jak najszybciej powiadomić o tym władze lub lokalnego konserwatora zabytków. Całość skarbu należy przy tym do państwa i nie ma mowy o zysku dla znalazcy. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Wędkarz wyłowił z Wisły w Warszawie miecz. Na trzonie widać zagadkowy znak
Zachowany niemal w całości miecz z charakterystyczną kulistą głowicą i z intrygującym znakiem krzyża na trzonie – znalazł w Wiśle w Warszawie wędkarz. Swoje znalezisko przekazał stołecznemu konserwatorowi zabytków.
Spis treści: Zamiast ryby – średniowieczny miecz Co wiemy o tajemniczym mieczu? Niezwykłe znalezisko archeologiczne nad Wisłą – przypadek, który poruszył środowisko Takie znaleziska są coraz bardziej częste. Przyczyniają się do nich zmiany klimatu. W ich wyniku susze są zjawiskami, do których musimy się po prostu przyzwyczaić. Jednym z ich symptomów są rekordowo niskie poziomy wód w rzekach, tak jak ma to teraz miejsce w Wiśle. Dzięki temu z dna wyłaniają się pamiątki po przeszłości, które do tej pory spoczywały głęboko zatopione w rzece. Zamiast ryby – średniowieczny miecz „Miała być taaaka ryba, a jest taaaki miecz! Jak widać Wisła skrywa nie lada skarby. Średniowieczny miecz z jej nurtu w Warszawie wyłowił wędkarz. Miecz zachowany jest prawie na całej długości. Znalazca co prędzej przyniósł go nam, dopełniając tym samym ustawowy obowiązek – poinformowano w środę na profilu w mediach społecznościowych Stołecznego Konserwatora Zabytków. Artefakt przekazano niezwłocznie do Pracowni Konserwacji Metalu w Państwowym Muzeum Archeologicznym w Warszawie. Teraz fachowcy zajmują się jego profesjonalnym zabezpieczeniem. Po wyjęciu zabytku ze środowiska wodnego i beztlenowego, rozpoczyna się wyścig z czasem. Jeśli nie trafi do konserwatora, może ulec zniszczeniu. Miecz wystający z toni wyłowi wędkarz Andrzej Korpikiewicz, na wysokości warszawskiego Tarchomina. Zabezpieczył go zawinięty w wilgotnej tkaninie. Co wiemy o tajemniczym mieczu? Specjalistyczne analizy miecza są dopiero przed nami. Magdalena Łań z Biura Stołecznego Konserwatora Zabytków przekazała National Geographic Polska, że dobrym tropem w identyfikacji będzie zapewne znak na trzonie broni. Widać na nim krzyż równoramienny. Łań dodała, że kluczowa jest wiedza na temat tego, co zrobić, gdy przypadkowo natkniemy się na zabytek. – Nie wszyscy wiedzą ze według prawa ma on [znalazca – przyp. red.] obowiązek przekazać go lokalnemu organowi konserwatorskiemu czy przedstawicielowi władzy samorządowej (wójtowi, burmistrzowi itp.), tak jak dokonał tego znalazca miecza – podkreśliła Łań. Dodała, że miejsce zabytków jest w muzach, a nie w szufladach w domu. Przypadkowo znalezionego zabytku nie powinno się wyciągać z ziemi, jeśli nie jest to konieczne. Szczegółowe informacje na ten temat znajdują się na stronie resortu kultury. Niezwykłe znalezisko archeologiczne nad Wisłą – przypadek, który poruszył środowisko – Ludzie szukają latami takich rzeczy, a mi się trafiło zupełnie przez przypadek. Gratulacje płyną ze środowiska poszukiwaczy za postawę. Że sobie tego nie zatrzymałem, nie schowałem dla siebie, tylko przekazałem konserwatorowi – powiedział znalazca reporterowi PAP. Jednocześnie wyraził nadzieję, że niebawem będzie mógł zobaczyć odkryty przez siebie artefakt w jednym z warszawskich muzeów. W ubiegłym roku w czasie pogłębiana Wisły na wysokości Włocławka również wyciągnięto średniowieczny miecz. Egzemplarz pochodzi z X wieku. Jego budowa świadczy, że pochodzi z północnego kręgu kulturowego, zapewne ze Skandynawii lub Półwyspu Jutlandzkigo. Źródło: National Geographic Polska, Dzieje.pl, MKiDN Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tajna broń Hitlera w sercu Borów Dolnośląskich. Co odkryli archeolodzy w zapomnianym obozie?
Więźniowie tego niemieckiego obozu byli zmuszani do budowania supertajnej nazistowskiej broni V1. Teraz archeologom udało się go zlokalizować na terenie Borów Dolnośląskich. Jedna rzecz pozostaje jednak zagadką.
Spis treści: AL Kittlitztreben – więźniowie pracujący nad supertajną bronią Czego dowiedzieliśmy się o obozie AL Kittlitztreben? Mroczne tajemnice nadal czekają na odkrycie Naukowcy z Katedry Antropologii Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu i Katedry Archeologii Uniwersytetu Zachodnioczeskiego w Pilźnie podsumowali właśnie szeroko zakrojony projekt badawczy. Jego celem było kompleksowe rozpoznanie dwóch podobozów niemieckich KL Gross-Rosen: AL Halbau (Czyżówek) i AL Kittlitztreben (Karczmarka). To pierwsze tak szczegółowe opracowanie tych miejsc, do tej pory będących poza zainteresowaniem naukowców. Wyniki opublikowano na łamach „Antiquity”, a sfinansowano w ramach projektu Narodowego Centrum Nauki. AL Kittlitztreben – więźniowie pracujący nad supertajną bronią W Karczmarce (AL Kittlitztreben) obóz powstał w 1944 r. Był zlokalizowany na terenie potężnego kompleksu Luftwaffe, gdzie więźniowie pracowali przy produkcji i transporcie amunicji, m.in. bomb kierowanych Fritz X oraz V-1. V-1 (niem. Vergeltungswaffe-1, broń odwetowa nr 1) był tajnym niemieckim samolotem-pociskiem manewrującym opracowanym przez nazistów w czasie II wojny światowej. Produkcja pocisków V-1 rozrzucona była po całych Niemczech, a testowano je w Peenemünde. Druga z zaawansowanych broni produkowanych w tym miejscu to Fritz X. Była to niemiecka bomba kierowana zdalnie (radiowo), przeznaczona do zwalczania silnie opancerzonych okrętów. Cały kompleks zajmował ponad 5,5 hektara, podzielony był na strefy: koszarowo-logistyczną (z obozem), magazynową oraz produkcyjną. Przyjmuje się, że przez obóz przeszło w sumie ok. 1700–2500 więźniów, głównie Żydów pochodzących z Polski i Węgier, ale też z Niemiec, Austrii, Belgii i Holandii. Czego dowiedzieliśmy się o obozie AL Kittlitztreben? Z nowych badań wynika, że obóz koncentracyjny miał regularny, prostokątny układ z wewnętrzną drogą, równolegle ustawionymi barakami i układem infrastruktury technicznej. Zachowały się fundamenty baraków, systemy kanalizacyjne, elementy ogrodzenia, a nawet relikty łaźni z betonowymi korytami. Część z nich została przekształcona po wojnie – do lat 90. XX wieku miejsce to pełniło funkcję bazy Armii Radzieckiej. Naukowcy natrafili także na relikty przedwojennej zieleni, m.in. czerwone dęby prawdopodobnie sadzone w okresie funkcjonowania w tym miejscu wcześniejszego obozu Służby Pracy Rzeszy (Reichsarbeitsdienst, RAD). Obóz AL Kittlitztreben należał do sieci ponad 100 podobozów Gross-Rosen. Ich historia i funkcje były odmienne, ale łączył je wspólny cel: wykorzystanie więźniów do przymusowej pracy w przemyśle zbrojeniowym i logistyce wojennej nazistowskich Niemiec. Mroczne tajemnice nadal czekają na odkrycie Dzięki zastosowaniu interdyscyplinarnego podejścia, obejmującego różne metody teledetekcji (w tym LiDAR), badania powierzchniowe i wykopaliska, po raz pierwszy udało się precyzyjnie określić dokładne położenie obozu koncentracyjnego w kompleksie Karczmarka. Nie udało się jednak odpowiedzieć na wszystkie pytania. – Mimo zastosowania zaawansowanych metod i dokładnej analizy relacji świadków, lokalizacja mogił masowych nadal pozostaje nieznana – komentuje prof. Paweł Konczewski z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, kierownik projektu i współautor publikacji. Chodzi zarówno o obóz AL Halbau (Czyżówek) i AL Kittlitztreben (Karczmarka). W badaniach uczestniczyli ochotnicy. – Pomoc wolontariuszy, zarówno z Polski, jak i z zagranicy była nieoceniona – dodaje dr Radosław Biel, współautor publikacji. Wykonano wnikliwą kwerendę źródłową oraz sprawdzono wszystkie charakterystyczne lokalizacje, w tym także takie wskazywane przez lokalnych regionalistów, ale jak dotąd nie natrafiono na żadne ludzkie szczątki. Część ludzi zmuszona do pracy w tych obozach została zamordowana w czasie jego funkcjonowania, a cześć – podczas Marszu Śmierci pod koniec II wojny światowej. Ich mogiły nadal nie są rozpoznane. Źrodło: Antiquity Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Broń z kości morskich gigantów? Jest zdecydowanie starsza, niż do tej pory sądzono
Ludzie wykonywali groty z kości wielorybów już nawet 20 tysięcy lat temu. Takie artefakty pochodzą z wybrzeża Zatoki Baskijskiej na pograniczu francusko-hiszpańskim. Broń zrobiona z takiego surowca miała specyficzne właściwości.
Spis treści: Narzędzia z kości gigantów Co mówią nam kości wielorybów? Najstarszy okres w dziejach człowieka nazywany jest epoką kamienia. To trochę mylące pojęcie, bo sugeruje, że wówczas wykonywano przedmioty tylko z tego surowca. Tymczasem okazuje się, że wiele z rzeczy, których używali krewni czy przodkowie człowieka współczesnego, powstawało tak naprawdę z surowców organicznych. Popularne było wykorzystanie kości, ale wiele z takich przedmiotów nie przetrwało do dziś, bo uległy rozkładowi. Najstarsze znane artefakty z kości mają nawet 1,5 mln lat i pochodzą z Afryki. Do ich wytworzenia wykorzystano szczątki hipopotamów i słoni. Narzędzia z kości gigantów Międzynarodowy zespół ekspertów z Hiszpanii, Danii i Francji postanowił przeanalizować kościane artefakty z górnego paleolitu pochodzące z obszaru zachodniej Europy. Chciał ustalić, ile z nich wykonano z wielorybów. Udało się wskazać ponad 100, a szczegółowe analizy wykonano na 83 z nich. Wnioskami podzielono się w „Nature Communications”. Aby z „wycisnąć” z kości jak najwięcej informacji, zastosowano kilka zaawansowanych metod: spektrometrię mas, analizę radiowęglową i izotopów stałych. To umożliwiło określenie wieku artefaktów, ale też gatunków zwierząt, których kości wykorzystano do wykonania przedmiotów. Próbki pochodzą z magazynów. Zabytki były wykopane podczas wcześniejszych wykopalisk, z reguły na stanowiskach archeologicznych położonych nad morzem – schronisk skalnych czy jaskiń. Ówcześni ludzie pozyskiwali kości z truchła wielorybów wyrzuconego na brzeg. Raczej wówczas nie polowano na te wielkie morskie zwierzęta. Co mówią nam kości wielorybów? Ekspertom udało się dokonać pewnego przełomu, jeśli chodzi o wiedzę na temat wykorzystania kości wielorybów. Oto najważniejsze wnioski z analiz: groty i długie ostrza używane przez myśliwych wykonane z kości wielorybów mają nawet 20 tys. lat. Do tej pory najstarsze znane miały 18–18 tys. lat; to czasy „panowania” w tej części Europy społeczności kultury magdaleńskiej; narzędzia wykonano z co najmniej pięciu gatunków dużych wielorybów. Były to m.in. kaszaloty i płetwale błękitne, ale też pływacze szare. Ten ostatni gatunek został wytępiony w Atlantyku i dziś występuje w Pacyfiku i w Arktyce. Kości wielorybów nie były pierwszym wyborem przy produkcji grotów. Wykorzystywano je jednak z kilku powodów. Po pierwsze taki surowiec był dłuższy niż kości większości innych zwierząt. Kości wielorybów cechują też specyficzne właściwości mechaniczne. Być może były bardziej odporne od tych należących do innych gatunków zwierząt. Techniki obróbki kości waleni do wykonania pradziejowej broni nie różniły się od tych stosowanych do obróbki poroża czy kości innych zwierząt. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy odnaleźli dziwaczny sztylet. Wykonano go w czasach średniowiecza
Nieopodal twierdzy Gullberg w szwedzkim Göteborgu archeolodzy odnaleźli szereg znalezisk z czasów średniowiecza. Wśród nich odkryto sztylet, którego rękojeść przypominała męskie przyrodzenie. Analiza wykazała, że nie był tylko ozdobą, ale wykorzystywano go także w trakcie bitew.
Spis treści: W szwedzkim Göteborgu odnaleziono niezwykły sztylet Bogactwo znalezisk na terenie dawnego fortu Dlaczego w dawnych czasach czczono fallusy? Ostrze sztyletu było złamane mniej więcej w połowie i już mocno wyszczerbione. Jednak drewniana rękojeść była bardzo dobrze zachowana, a jej falliczny kształt bardzo zaskoczył archeologów. Jelec broni przypominał męskie jądra, a rękojeść przyrodzenie. I naukowcy przyznają, że nie był to wypadek przy pracy, a celowa robota kowala, który w ten sposób wykonał tę broń. W szwedzkim Göteborgu odnaleziono niezwykły sztylet Co ciekawe, sztylet został odkopany w tej samej warstwie archeologicznej, co bełty kuszy i kilka mieczy. To sugeruje, że był używany najprawdopodobniej przez rycerza, który na wzgórzu w Göteborgu stoczył bitwę, prawdopodobnie między XIV a XVII wiekiem. Tamtejsza twierdza Gullberg miała w średniowieczu ogromne znaczenie strategiczne przez wiele stuleci. Był to jedyny bezpośredni punkt dostępu Szwecji do Morza Północnego, podczas gdy reszta zachodniego wybrzeża należała do Danii i Norwegii. Tamtejsze wzgórze zostało ufortyfikowane w XIV wieku. – Wczesnośredniowieczna twierdza została zbudowana jako obrona przed pobliskimi duńsko-norweskimi potencjalnymi agresorami, którzy stacjonowali na Hisingen oraz w czasie, gdy Duńczycy kontrolowali zamek Älvsborg – powiedział Anders Altner, kierownik wykopalisk i archeolog z Państwowego Muzeum Historycznego. W oświadczeniu zamieszczonym przez szwedzkich archeologów napisano, że wykopaliska na terenie wzgórza i twierdzy prowadzone były w latach 2014–2023 przy okazji budowy nowej trasy kolejowej. W ciągu tych kilku lat odnaleziono ogromną ilość średniowiecznych artefaktów, które rzuciły światło na historię tego regionu. Bogactwo znalezisk na terenie dawnego fortu Kilka spośród tych fascynujących obiektów, jak również trójwymiarowy model twierdzy Gullberga z XVII wieku, można zobaczyć na mini-wystawie Current Archaeology w Muzeum Historycznym w Sztokholmie. – Nie sądziliśmy, że ostało się tu tak wiele artefaktów. Falliczny sztylet to tylko jeden z przedmiotów, które tu odnaleźliśmy. To między innymi zegary słoneczne, zatyczki do beczek z piwem, krany do piwa, a także wiele przedmiotów osobistych i ślady codziennego życia – mówi Altner. Eksperci twierdzą, że osobliwy sztylet już w czasach średniowiecza mógł uchodzić za bardzo ekstrawagancki. Badacze podkreślają jednak, że konstrukcja zapewniała pewny chwyt podczas zadawania ciosów. Ta broń biała zostanie teraz wystawiona w Muzeum Historycznym w Sztokholmie w ramach wystawy. Będzie można ją podziwiać tylko do stycznia 2026 roku. Dlaczego w dawnych czasach czczono fallusy? Co ciekawe, artefakty o fallicznym kształcie nie są niczym nowym dla archeologii. Choć nie był to bardzo powszechny motyw, w historii znane są przykłady podobnych mieczy lub sztyletów. Elementy w kształcie fallusa pojawiały się głównie w kontekście symbolicznym, rytualnym lub dekoracyjnym i często związane były z kulturami, w których fallus był symbolem płodności, mocy lub ochrony, jak np. w starożytnym Rzymie. W imperium przedmioty te najczęściej jednak pełniły funkcję amuletów. Z drugiej strony to nie pierwszy raz, gdy w Szwecji odkryto przedmiot nawiązujący do męskich genitaliów. W 2023 roku badacze w hrabstwie Södermanland odnaleźli kamień w kształcie fallusa, który pochodził z epoki wikingów. Kamień został znaleziony centralnie w wypełnieniu kamiennego stosu grobowego. Źródło: Popular Science Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Zagadka afrykańskich mieczy rozwiązana. Używano ich w czasie rytuałów w królestwie Dahomej
Pieczołowicie wykonane miecze z afrykańskiego królestwa Dahomeju, były wykorzystywane w czasie rytuałów. Długo sądzono, że sprowadzano je z Europy. Nowe badania temu przeczą. Ta broń była związana z formacją żołnierek.
Spis treści: Broń wojowniczek pod lupą Lokalna produkcja mieczy? Gdy mowa o kobiecych wojowniczkach, z reguły przed oczami stają nam mityczne Amazonki. Jednak z historii znane są przykłady formacji zbrojnych, które tworzyły panie. Na przykład w królestwie Dahomeju, w dzisiejszym Beninie w zachodniej Afryce, istniała formacja kobiet, która strzegła władcy i pałacu. Niektórzy naukowcy sugerują, że pierwsza taka jednostka zaczęła działalność w XVII lub początku XVIII wieku. Znana była ze swojej zaciekłości i wojowniczości. W połowie XIX wieku było już kilka tysięcy wojowniczek, co stanowiło około jednej trzeciej wszystkich żołnierzy królestwa Dahomeju. Broń wojowniczek pod lupą Eksperci z Australijskiej Organizacji Nauki i Technologii Jądrowej (ANSTO) postanowili bliżej przyjrzeć się broni używanej w królestwie Dahomeju. Przebadali sześć mieczy z XIX wieku. Były one używane zapewne do celów rytualnych. Miecze często wiązane są z legendami. Naukowcy sugerują, że analizowane miecze „są związane” z afrykańskimi Amazonkami. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Heritage”. Do tej pory uważano, że broń ta lub surowiec były sprowadzane z Europy. Powątpiewano w umiejętności i technologię mieszkańców królestwa Dahomej. Do zbadania mieczy z Dahomeju użyto nieinwazyjnej metody opartej na technikach neutronowych, w tym dyfrakcji neutronowej. Dzięki niej można się sporo dowiedzieć o surowcu, z którego powstał badany przedmiot. Lokalna produkcja mieczy? We wnioskach badacze stwierdzili, że miecze z dużym prawdopodobieństwem zostały wykonane w Afryce przez lokalnych kowali. Odkrycia te znacząco podważają wcześniejsze założenia o masowym imporcie żelaza z Europy do Dahomeju w XIX wieku. O tym, że miecze wykonano w zachodniej Afryce świadczą: specyficzna obróbka rudy żelaza, obecność w metalu wtrąceń żużlowych (zanieczyszczeń), brak obecności cementytu, który występuje w wytworach europejskich wytapianych w wysokich temperaturach, charakterystyczna afrykańska technika kucia i zdobienia. Z kolei z samych analiz surowca wynika, że ruda mogła pochodzić z różnych źródeł. Mogło być to Bassar (obecnie Togo), Szwecja lub Zagłębie Ruhry, a nawet Brazylia (za pośrednictwem niewolników). Może więc były różne domieszki rudy, a miecze wykonano w Dahomeju – na to wskazuje technika kucia. We wnioskach archeolodzy stwierdzili, że miecze były związane z magiczno-religijnymi rytuałami i obrzędami, a żelazo z lokalnych źródeł mogło być preferowane do tych celów. Źródło: Heritage Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
„Dzieło sztuki sprzed tysięcy lat”? Naukowcy mają wątpliwości
W gliniastej bryle odłamanej od klifu nad Bałtykiem początkująca poszukiwaczka odnalazła pięknie dekorowany sztylet. Pojawiły się jednak wątpliwości co do datowania.
Spis treści: Sztylet sprzed tysięcy lat? Co wiemy o zabytku? Wątpliwości naukowców Wiele cennych zabytków odkrywają pasjonaci historii i archeologii, którzy z detektorami metali przemierzają pola, ale też – jak w tym przypadku – plaże. Sztylet sprzed tysięcy lat? Pod koniec marca do Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej w woj. zachodniopomorskim zgłosili się Jacek Ukowski i Katarzyna Herdzik. Poinformowali o niezwykłym odkryciu dokonanym na plaży niedaleko Dziwnowa. – Nie spodziewałam się, że dokonam tak wielkiego odkrycia, ale w momencie, gdy zobaczyłam ten przedmiot, od razu wiedziałam, że może być to coś cennego – skomentowała szczęśliwa poszukiwaczka. Przemierzając plaże z detektorem pani Herdzik – początkująca poszukiwaczka skarbów – natknęła się w gliniastej bryle na wspaniały artefakt. A była to jej pierwsza lekcja obsługi wykrywacza metalu! Jest to bogato ornamentowany sztylet z brązu. Podejrzewano, że pochodzi z okresu halsztackiego (lata 1200 do 450 p.n.e.). Miałby zatem co najmniej 2500 lat. Co wiemy o zabytku? Jak podaje Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, gdzie trafił sztylet, artefakt zachował się w doskonałym stanie, „co czyni go jednym z najcenniejszych znalezisk tego typu w Polsce”. – Ostrze pokrywają linearne półksiężyce oraz krzyże przypominające gwiazdy. Pośrodku klingi biegnie zdobienie być może symbolizujące konstelacje, a całość uzupełniają ukośne linie. Rękojeść zakończona jest spiczastą główką i zdobiona naprzemiennym ornamentem schodzącym aż do ostrza. Trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, do czego służył ten sztylet – informują muzealnicy. Eksperci przypuszczają, że mógł odgrywać jakąś rytualną rolę związaną z kultem solarnym. Nie można jednak wykluczyć, że był na wyposażeniu bogatego wojownika. – Sztylet ten bez wątpienia jest prawdziwym dziełem sztuki i przykładem wysokiego poziomu metalurgii. Być może jest importem i odlany został w jednym z warsztatów na południu Europy – czytamy w komunikacie muzeum. Wątpliwości naukowców W czasopiśmie „Archeologia Żywa” pojawiła się jednak analiza kwestionująca wiek znaleziska. Polscy naukowcy twierdzą, że obiekt nie powstał 2500 lat temu. „Sztylet znaleziony nad Bałtykiem nie odpowiada ani formą, ani zdobieniem innym znaleziskom z wczesnej epoki żelaza znanym z terenów Polski” – piszą. Ich zdaniem przedmiot może być wykonany nie z brązu, lecz z mosiądzu. Formą i zdobieniami zaś najbardziej przypomina broń z z XVIII lub XIX wieku, pochodzącą z Bliskiego Wschodu. Kropkę nad „i” w kwestii funkcji i pochodzenia artefaktu postawią dalsze badania. Źródła: Muzeum Historii Ziemi Kamieńskiej, Archeologia Żywa Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Niezwykłe odkrycie niedaleko Iławy. „Trzewik” sprzed ponad 1000 lat
Miłośnik historii Michał Młotek odnalazł wczesnośredniowieczny trzewik, czyli dolne okucie pochwy miecza. Artefakt ma teraz trafić do Muzeum w Ostródzie.
Spis treści: Odkrycie pruskiego trzewika niedaleko Iławy Kolejne badania już wkrótce Kolejne odkrycie w województwie warmińsko-mazurskim Michał Młotek swojego odkrycia dokonał za pomocą wykrywacza metalu. Od wielu lat, wspólnie z Iławską Grupą Poszukiwawczą i za zgodą odpowiednich instytucji, prowadzi systematyczne badania terenowe w lasach pod Iławą w województwie warmińsko-mazurskim. – Wykorzystując wykrywacze metali, poszukujemy przede wszystkim śladów osadnictwa z wczesnego średniowiecza, a więc sprzed powstania miasta. To właśnie podczas jednej z takich wypraw odkryłem trzewik pochwy miecza – mówi National Geographic Polska autor odkrycia. Odkrycie pruskiego trzewika niedaleko Iławy Artefakt w przeszłości był najprawdopodobniej częścią uzbrojenia, które należało do wojownika pruskiego. – To wyjątkowe i niezwykle rzadkie znalezisko, w dodatku kompletne, tzn. zachowane w całości i pięknie zdobione – tłumaczy Michał Młotek. Trzewiki, poza zastosowaniem praktycznym, czyli wzmocnieniem i zabezpieczeniem pochwy miecza przed uszkodzeniem, pełniły też funkcje estetyczne i symboliczne. – Stanowiły wyznacznik statusu społecznego, władzy, przynależności do drużyny czy funkcji pełnionej w plemieniu – mówi badacz. Co ciekawe, to nie pierwszy trzewik, który odkrywca znalazł w swojej karierze. Znalazł jeszcze jedno dolne okucie pochwy miecza, które datowano na drugą połowę X wieku. Przedmiot trafił do Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie. – Ponieważ nie był to pierwszy trzewik pochwy miecza, jaki udało mi się odkryć, od razu rozpoznałem, z jakim znaleziskiem mam do czynienia. Trudno opisać emocje, które towarzyszą takiemu momentowi. Trzymałem w dłoni przedmiot, który spoczywał w ziemi przez niemal tysiąc lat i który zagubiono bądź porzucono w czasach, gdy w tutejszych lasach żyły pruskie plemiona – opowiada miłośnik historii. Kolejne badania już wkrótce Pan Michał tłumaczy, że to nie koniec badań i być może w przyszłości zaskoczy kolejnymi równie ciekawymi odkryciami. – Wraz z Iławską Grupą Poszukiwawczą chcielibyśmy przeprowadzić dokładniejsze badania w miejscu odkrycia. Na tym etapie wszystko jednak zależy od decyzji elbląskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Olsztynie, która nadzoruje nasze działania. Czekamy na dalsze wytyczne i mamy nadzieję na kontynuację naszych prac. Prowadzimy je z pasji, wolontarystycznie, w swoim czasie wolnym – mówi. Badacz dodaje, że będzie się starał o to, aby tym razem odkryty przez niego zabytek wzbogacił Muzeum w Ostródzie. – Byłby to piąty w naszych zbiorach trzewik ze wczesnego średniowiecza – powiedział PAP Łukasz Szczepański, archeolog z Muzeum w Ostródzie. – To eksponaty świadczące o wykorzystywaniu w regionie mieczy, które były elitarną bronią – dodał. Kolejne odkrycie w województwie warmińsko-mazurskim Polska Agencja Prasowa przypomina, że trzewik spod Iławy to już kolejny artefakt o dużej wartości historycznej, odkryty w ostatnim czasie w województwie warmińsko-mazurskim przez archeologów-amatorów. W połowie marca w okolicach Leśniewa odkrywca z Towarzystwa Miłośników Ziemi Kętrzyńskiej im. Zofii Licharewej odnalazł niewielki przedmiot wykonany z brązu, który przypominał dysk. Archeolodzy ze służby ochrony zabytków ocenili wówczas, że jest to najprawdopodobniej ozdobne okucie pasa typu balteus. Był to typowy pas rzymskiego legionisty, który podtrzymywał tunikę i miecz u boku. Kończył się kilkoma rzemykami, które zdobiły metalowe okucia. Często były przewieszane przez ramię. Z czasem zostały zapożyczone i zaadaptowane przez plemiona znad Łaby. Michał Młotek poszukiwaniem zabytków zajmuje się od prawie 20 lat. Prowadzi Internetowe Muzeum Iławy – ilawasprzedlat.pl – czyli jedno z pierwszych cyfrowych muzeów w Polsce. W 2022 r. został laureatem konkursu PAP Popularyzator Nauki. W 2024 r. Otrzymał srebrnego BohaterONa (za organizację cyklu spacerów po Iławie). Jest także autorem kilku książek o poszukiwaniach skarbów. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Archeolodzy odkryli groby wojowników sprzed 4500 lat. Niespodzianka czekała w jednym z nich
Pełne wyposażenie łuczników odkopali archeolodzy w grobach wojowników zlokalizowanych w Niemczech. W jednym z nich namierzono relikty kołczanu. To wyjątkowe znalezisko.
Spis treści: Cmentarzysko wojowników Przedmioty wykonane ze skóry i drewna w grobach Kultura pucharów dzwonowatych. Co o niej wiemy? Archeolodzy coraz częściej prowadzą wykopaliska w związku z dużymi inwestycjami. Tego typu badania określa się mianem ratowniczych, bo ich celem jest zadokumentowanie i zabezpieczenie zabytków przed rozpoczęciem prac budowlanych. Badacze przeszłości z reguły nadzorują prace budowlańców. Tak samo było i tym razem w pobliżu miejscowości Förderstedt w kraju związkowym Saksonia-Anhalt w Niemczech, gdzie modernizowana jest sieć elektryczna. Cmentarzysko wojowników W sumie badacze zlokalizowali co najmniej 10 grobów, z czego dwa były kurhanami – pod nimi znajdowały się pojedyncze pochówki. To cmentarzysko pochodzi sprzed około 4500 lat. Są to zatem czasem, kiedy w starożytnym Egipcie powstawały największe faraońskie piramidy. To, co rzuciło się w oczy archeologom to świetny stan zachowania nekropolii. Wynika przede wszystkim z tego, że groby znajdowały się głęboko, bo około dwóch metrów pod poziomem gruntu. W grobach odkryto bardzo charakterystyczne naczynia ceramiczne. Dzięki temu badacze wiedzą, że mają do czynienia ze społecznością określaną w literaturze naukowej jako kultura pucharów dzwonowatych. W jednym z grobów znaleziono naczynie ze śladami substancji organicznej. Zapewne była to strawa złożona tam w momencie pogrzebu. W innym grobie, należącym zapewne do mężczyzny, znajdowała się kamienna płytka łucznicza o wymiarach 8 na 4 cm. Wykonano ją z piaskowca gotlandzkiego, który został przetransportowany przez lodowce do środkowych Niemiec w epoce lodowcowej. Tego typu artefakty z reguły posiadają otwory, przez które przewlekano rzemienie i przywiązywano je do nadgarstków, by ochraniały je w czasie oddawania strzału z łuku. Być może pełniły też inną funkcję: manifestowały wysoką pozycję właściciela. Przedmioty wykonane ze skóry i drewna w grobach Archeolodzy bardzo rzadko odkrywają w czasie badań wykopaliskowych w Europie zabytki organiczne. Drewniane naczynia, przedmioty – takie jak strzały czy skórzane mieszki, po prostu szybko się rozkładają, a były przecież używane na co dzień przed tysiącami lat. W przypadku wykopalisk w Förderstedt do badaczy uśmiechnęło się szczęście. Nawet bez obecności strzał, jedną z pochowanych osób zidentyfikowano jako wojownika lub myśliwego. Zmarły leżał na lewym boku. Za plecami znaleziono dwa groty strzał, które znajdowały się podłużnym przebarwieniu gleby. Zdaniem archeologów są to ślady po rozłożonym kołczanie wykonanym ze skóry. – Dowody na istnienie obiektów organicznych, takich jak odkryty tutaj kołczan, są bardzo rzadkie. To właśnie czyni to znalezisko tak wyjątkowym – mówi Susanne Friedrich z Urzędu ds. Ochrony Zabytków i Archeologii (LDA) w Saksonii-Anhalt. Kultura pucharów dzwonowatych. Co o niej wiemy? W środowisku archeologicznym trwa dyskusja na temat społeczności wiązanych z kulturą pucharów dzwonowatych. Nazwa tej kultury związana jest z wyrabianiem naczyń w kształcie odwróconego dzwonu. Tego typu naczynia pojawiały się na dużych połaciach Europy 5-4 tysiące lat temu. Być może związane było to z ruchami ludnościowymi z Półwyspu Iberyjskiego, bo tam odkryto najstarsze naczynia „dzwonowate”. Jednak tej koncepcji nie wspierają badania genetyczne wykonane w kontynentalnej Europie. Naczynia dzwonowate odkrywane są „wyspowo” wśród osad, na których wytwarzano je w inny sposób. Dlatego badacze sugerują, że była to odmienna kulturowo społeczność. Ludzie ci chowali swoich zmarłych w pozycji przykucniętej na boku. Kobiety składano na prawym boku z głową zwróconą na południe, mężczyzn – na lewym z głową w kierunku północny. Wyposażenie grobów było często dość skąpe, ograniczone głównie do jednego lub kilku naczyń ceramicznych. Jednak niektórzy zmarli na ostatnią drogę otrzymywali zestaw wskazujący na to, że byli wojownikami: groty strzał, ochraniacze na nadgarstki, miedziane sztylety i biżuterię, również wykonaną ze złota. Na terenie Niemiec najstarsze przedmiot z tego kruszcu wiązane są właśnie z kulturą pucharów dzwonowatych. Źródło: IDW Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Najstarsza zatruta strzała w historii ma 7000 lat. Znaleziono ją w jaskini w RPA
W jaskini w Parku Narodowym Krugera w północno-wschodniej części Republiki Południowej Afryki archeolodzy odnaleźli strzałę sprzed 7000 lat. Badanie wykazało, że została zatruta substancją, która miała w szybki sposób uśmiercać trafioną zwierzynę.
Spis treści: Mieszanka trujących substancji w grocie strzały sprzed 7000 lat Kiedy ludzie zaczęli zatruwać broń? Najstarszy przepis na truciznę myśliwską w historii Zespół naukowców z Uniwersytetu w Johannesburgu przeprowadził nowe badania i analizy kości zwierząt, które zostały odnalezione podczas wykopalisk archeologicznych prawie czterdzieści lat temu. W jednej z kości, która została przerobiona na kołczan, znajdowały się trzy groty strzał. Badacze przeprowadzili szczegółowe badanie mające na celu określenie składu chemicznego kości w poszukiwaniu potencjalnych anomalii. Okazało się, że kość udowa antylopy zawierała ślady co najmniej dwóch toksycznych substancji pochodzenia roślinnego. Mieszanka trujących substancji w grocie strzały sprzed 7000 lat To m.in. digitoksyna i strofantydyna. Należą one do glikozydów nasercowych. To związki, które występują w kilku roślinach, m.in. w naparstnicy purpurowej i wełnistej, konwalii majowej i strofancie wdzięcznym. Z jednej strony te glikozydy mają zdolność poprawy wydolności pracy serca. Jednak w przypadku podania dużej dawki mogą zakłócać pracę tego narządu. – Obecność tych związków sugeruje, że ówcześni ludzie żyjący w tej części Afryki byli biegli w mieszaniu różnych toksyn roślinnych w celu tworzenia skutecznych trucizn myśliwskich – twierdzi Justin Bradfield, paleobiolog i główny autor badania, które zostało opublikowane na łamach czasopisma naukowego „iScience”. Kiedy ludzie zaczęli zatruwać broń? Naukowcy podejrzewają, że ludzie zaczęli dodawać środki trujące do broni myśliwskiej ok. 70 a 60 tys. lat temu, równocześnie z wynalezieniem broni miotającej w Afryce. Potrzeba dodawania trucizny wynikała z prostego faktu. Prymitywne strzały czy inne pociski były zbyt słabe, aby wyrządzić wystarczające obrażenia lub zabić większą zwierzynę. – Dowody na obecność trucizny w tym okresie są jednak w najlepszym razie niepewne. Najwcześniejszy dowód na obecność trucizny pochodzi z drewnianego narzędzia, które odkryto w jednej z jaskiń również w RPA. Badanie wykryło ślady kwasu rycynolowego. Jednak nawet ten dowód jest kwestionowany, ponieważ kwas rycynolowy znajduje się również w oleju rycynowym, który nie jest toksyczny i jest szeroko stosowany w medycynie oraz w produkcji odzieży skórzanej – tłumaczy Bradfield. Najstarszy przepis na truciznę myśliwską w historii Jednak trucizna z Parku Narodowego Krugera jest wyjątkowa z dwóch powodów. Po pierwsze – to nie jedna substancja, lecz mieszanka co najmniej dwóch trujących związków. – Te dwa związki nie występują w tych samych roślinach. Jest to najstarszy jednoznacznie złożony przepis na truciznę myśliwską, jaki kiedykolwiek zidentyfikowano, pomimo wielu niepotwierdzonych chemicznie twierdzeń starszych przykładów – napisali w badaniu naukowcy. Po drugie – żaden z gatunków roślin, które zawierają te toksyny, nie pochodzi z tego obszaru Południowej Afryki. – Oznacza to, że składniki mogły pochodzić z odległych miejsc albo tamtejsi myśliwi nabyli je drogą handlową. Odkrycie to podważa wcześniejsze założenia dotyczące handlu i transportu roślin z odległych regionów w Afryce w tym okresie, czyli ok. 7000 lat temu – dodaje Bradfield. Autorzy badania podkreślają, że odkrycie rzuca nowe światło na wiedzę zarówno botaniczną, jak i toksykologiczną starożytnych populacji. Wskazuje też na zaawansowane umiejętności myśliwskie ówczesnych ludzi, którzy żyli w tym regionie Republiki Południowej Afryki. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na bagnie znaleziono prehistoryczną broń rytualną. „Bardzo rzadkie znalezisko”
Szczęśliwy przypadek przyniósł wyjątkowe odkrycie. W Danii znaleziono miecz o bardzo nietypowym kształcie. Został dwukrotnie wygięty, tak żeby nie można było go używać w walce. Zamiast tego złożono go w bagnie jako część rytualnej ofiary.
Spis treści: Co jeszcze znaleziono na bagnach? Z jakich epok pochodziły znalezione przedmioty? Gdzie powstał wygięty miecz? Co wiemy o bagiennych mumiach? Tego odkrycia dokonał Claus Falsby, amatorski poszukiwacz skarbów. Z pomocą nowo zakupionego wykrywacza metali Falsby przeszukiwał bagno w gminie Egedal na zachód do Kopenhagi. Natrafił na coś niezwykłego – rytualnie wygięty miecz w kształcie litery S. Broń, wykuta z brązu, okazała się bardzo stara. Ma ponad 2,5 tys. lat. – To coś, co opisałbym jako bardzo rzadkie znalezisko – powiedział Emil Winther Struve. Struve jest archeologiem i kuratorem organizacji muzealnej ROMU, z którą związani są naukowcy pracujący w Egedal. Co ciekawe, to już kolejne niezwykłe odkrycie, jakiego dokonano w tamtej okolicy. Dwa lata temu archeolodzy znaleźli w Egedal szkielet bagiennej mumii sprzed 5 tys. lat. Co jeszcze znaleziono na bagnach? Również tym razem na miejscu szybko pojawili się naukowcy powiadomieni przez odkrywcę. Jak się okazało, miecz nie był jedynym cennym przedmiotem zatopionym na bagnach. Oprócz niego w pobliżu miejscowości Veksø znaleziono m.in. dwie małe siekiery, kilka bransoletek na kostkę z brązu oraz żelazne nity. Kilka dni później w odległości 70 m od pierwotnego miejsca naukowcy odkryli jeszcze jedną ozdobę – dużą bransoletę na szyję. To zaledwie drugi tego rodzaju przedmiot znaleziony w Danii. Co ciekawe, najprawdopodobniej nie został wytworzony na miejscu. Styl jego wykonania wskazuje, że powstał na wybrzeżu Bałtyku dzisiaj należącym do Polski. Z jakich epok pochodziły znalezione przedmioty? Jak wyjaśnia Struve, wyjątkowe jest datowanie nowo odkrytych przedmiotów. Dotychczas w duńskich bagnach znaleziono sporo artefaktów z wczesnej i środkowej epoki brązu. Jednak najnowszy skarb pochodzi z samego jej końca. Z okresu, kiedy ludzie, wytwarzając narzędzia, coraz częściej sięgali już nie po brąz, ale po żelazo. Szczególnie znaczącą częścią odkrycia jest dziwacznie wygięty miecz. Struve zwraca uwagę, że łączy on te dwa materiały – brąz i żelazo. Nity broni wykonano z żelaza. Stanowią one jeden z najstarszych przykładów wykorzystania tego surowca w Danii. Najprawdopodobniej powstały ok. 500 roku p.n.e. Gdzie powstał wygięty miecz? Rytualnie wygięty miecz nie został wykuty na miejscu. Badania wykazały, że pochodzi z Europy z rejonu położonego na północ od Alp. Na tamtych terenach w okresie 800-450 p.n.e. rozwijała się tzw. kultura halsztacka. Miecz, wykuty przez jej przedstawicieli, był prawdziwą bronią. Reprezentował nowy rodzaj oręża – już nie lekki miecz nadający się najlepiej do dźgania, ale mocniejszą, ciężką broń, pozwalającą wykonywać śmiertelnie groźne cięcia. Taki miecz był idealny dla wojownika z kultury halsztackiej, żyjącego z wojny i podboju. Kiedy broń trafiła na tereny dzisiejszej Danii, została celowo zdeformowana w ramach rytuału ofiarnego. Ostrze zostało wygięte, tak by nigdy więcej nie mogło zostać użyte w walce. Miecz stracił znaczenie praktyczne, za to powiększyła się jego wartość ofiarna i symboliczna. Został następnie złożony w bagnie razem z innymi przedmiotami. Co wiemy o bagiennych mumiach? Bagna i torfowiska były miejscami, gdzie prehistoryczni mieszkańcy Europy składali ofiary i gdzie często grzebali zmarłych. Także tych zamordowanych przez siebie. Bagienne mumie, odnajdowane obecnie w wielu krajach, niekiedy stanowią szczątki osób zabitych, a następnie złożonych do bagna w ramach ofiarnego rytuału. Taki los spotkał najprawdopodobniej np. tak zwanego człowieka z Vittrup. Jego czaszka, odnaleziona na początku XX w., została dokładnie przebadana w tym roku. Człowiek z Vittrup, 30-40-latek żyjący między 3300 a 3100 r. p.n.e., był najprawdopodobniej wędrownym handlarzem krzemienia. Kiedy dotarł w okolice dzisiejszej wsi Vittrup w Danii, mógł zostać napadnięty przez miejscowych. Został brutalnie pobity, po czym złożony w pobliskim bagnie. Źródła: ROMU, Live Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com