Świat ma dość turystów? Tu tego nie odczujesz. Oto 10 najbardziej gościnnych miejsc
W czasach, gdy w wielu popularnych kurortach coraz częściej mówi się o nadmiarze turystów, gościnność przestaje być oczywistością, a staje się wartością samą w sobie. Nikt nie chce przyjechać na wymarzony urlop tylko po to, by poczuć, że jest nieproszonym gościem. Dlatego przy wyborze kierunku coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na krajobrazy czy atrakcje, lecz także na nastawienie mieszkańców. Gdzie więc podróżni mogą liczyć na autentycznie życzliwe przyjęcie i poczucie, że są naprawdę mile widziani?
Rosnące zjawisko overtourismu sprawia, że w części najpopularniejszych regionów świata relacje między turystami a lokalnymi społecznościami stają się napięte. W niektórych miejscach wprowadzane są dodatkowe opłaty, limity odwiedzających czy restrykcje mające ograniczyć napływ gości – jak dzieje się to choćby w niektórych regionach Hiszpanii czy w alpejskich obszarach północnych Włoch. Równocześnie istnieją destynacje, które wciąż budują swoją markę na otwartości i wysokiej jakości obsługi. To właśnie one znalazły się w najnowszym zestawieniu najbardziej gościnnych miejsc na świecie na 2026 rok, przygotowanym w ramach corocznego plebiscytu Booking.com Traveller Review Awards. Montepulciano, Toskania – gościnność w sercu włoskiej krainy wina Montepulciano to przykład miejsca, w którym turysta od pierwszych chwil czuje się bardziej gościem niż klientem. Położone na wzgórzu w południowej Toskanii miasto zachowało średniowieczny układ ulic i kamienną zabudowę, dzięki czemu spacer po jego stromych zaułkach ma niemal filmowy charakter. Gościnność budowana jest tu wokół lokalnych tradycji – od rodzinnych trattorii po niewielkie enoteki, w których właściciele chętnie opowiadają o winie Vino Nobile di Montepulciano. Region uchodzi za jeden z najważniejszych obszarów winiarskich we Włoszech, ale mimo renomy nie zatracił kameralności. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, lecz wciąż utrzymują bezpośredni, serdeczny kontakt, co sprawia, że pobyt ma charakter osobisty, a nie anonimowy. Otaczające miasto wzgórza, gaje oliwne i winnice dodatkowo wzmacniają poczucie spokoju i autentyczności. Warto dodać, że właśnie tu kręcono sceny „włoskiego miasta” w filmie „Zmierzch: Księżyc w nowiu”, choć w fabule miejsce to występowało jako Volterra. Magong na Tajwanie – tradycja, świątynie i azjatycka serdeczność Magong, położone na archipelagu Penghu, łączy nadmorskie krajobrazy z silnie zakorzenioną kulturą religijną i społeczną. Jednym z najważniejszych punktów miasta jest świątynia Mazu, uznawana za jedną z najstarszych na Tajwanie, której początki sięgają XV wieku. To wokół takich miejsc koncentruje się życie wspólnotowe, co przekłada się na wyjątkowo otwarte podejście do przyjezdnych. Lokalne targi, niewielkie restauracje serwujące owoce morza i spokojne portowe uliczki tworzą atmosferę, w której łatwo nawiązać kontakt z mieszkańcami. Gościnność w Magong nie ma charakteru komercyjnego – wynika raczej z kulturowego przywiązania do uprzejmości i wzajemnego szacunku. Dla turystów oznacza to poczucie bezpieczeństwa i autentycznego zainteresowania, a nie jedynie obsługę nastawioną na zysk. San Martín de los Andes – argentyńska natura i przyjazna społeczność San Martín de los Andes leży nad jeziorem Lácar w andyjskiej części Patagonii i przyciąga miłośników przyrody przez cały rok. Miejscowość rozwijała się jako ośrodek turystyki aktywnej, jednak zachowała niewielką skalę i bliskie relacje między mieszkańcami a odwiedzającymi. W okolicy znajdują się wulkany, lasy, rzeki i rozległe tereny Parku Narodowego Lanin, co sprzyja trekkingowi, wędkarstwu, sportom zimowym i wodnym. Lokalne pensjonaty i restauracje często prowadzone są przez rodziny, które budują atmosferę opartą na bezpośrednim kontakcie i trosce o komfort gości. Dzięki temu nawet w sezonie miasteczko nie sprawia wrażenia anonimowego kurortu, lecz miejsca, w którym turysta szybko staje się częścią lokalnej codzienności. Harrogate, czyli najbardziej przyjazne miasto Wielkiej Brytanii Harrogate łączy elegancką historię uzdrowiskową z wyraźnym poczuciem wspólnoty. Miasto słynie z zadbanych parków, kwietnych rabat i architektury przypominającej czasy wiktoriańskie, ale to mieszkańcy nadają mu reputację jednego z najbardziej gościnnych miejsc w kraju. Niezależne sklepy, kawiarnie i restauracje tworzą środowisko, w którym goście traktowani są z uwagą i życzliwością. Jednocześnie atmosfera jest swobodna, bez przesadnej formalności, co sprzyja dłuższym pobytom. Uznane hotele, takie jak Hotel du Vin & Bistro czy Rudding Park, dodatkowo wzmacniają wizerunek miasta jako miejsca, gdzie wysoki standard idzie w parze z ciepłym podejściem do przyjezdnych. Fredericksburg w Teksasie – wino, historia i południowa gościnność Fredericksburg powstało jako niemiecka osada, co do dziś widać w architekturze i lokalnych tradycjach. Położone w regionie Hill Country miasteczko liczy około 10 tysięcy mieszkańców, ale przyciąga ponad milion turystów rocznie, głównie dzięki rozwijającej się scenie winiarskiej. Mimo rosnącej popularności zachowało kameralny charakter, a właściciele winnic, butikowych hoteli i restauracji budują relacje z gośćmi w oparciu o bezpośredni kontakt. Południowa uprzejmość i spokojne tempo życia sprawiają, że odwiedzający czują się tu mile widziani, a nie traktowani wyłącznie jako źródło dochodu. Pirenópolis – kolonialny klimat i brazylijska serdeczność Pirenópolis to niewielkie miasto w stanie Goiás, znane z kolonialnej zabudowy i brukowanych ulic. Jego siłą jest połączenie historycznego charakteru z naturalnym otoczeniem pełnym wodospadów i szlaków. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do lokalnych festiwali, muzyki i wspólnego spędzania czasu, co przekłada się na otwartość wobec turystów. Restauracje i bary sprzyjają długim, spokojnym spotkaniom, a atmosfera nie jest zdominowana przez masową turystykę. Dzięki temu Pirenópolis pozostaje miejscem, w którym łatwo poczuć autentyczne, południowoamerykańskie ciepło. Swakopmund i namibijska przygoda w europejskim stylu Swakopmund leży między pustynią Namib a Atlantykiem i łączy krajobrazy ekstremalne z architekturą o niemieckich korzeniach. Kolonialna przeszłość widoczna jest w nazwach ulic i zabudowie, co tworzy nietypowe połączenie kultur. Miasteczko stało się centrum sportów przygodowych, ale uniknęło niekontrolowanej ekspansji typowej dla wielu kurortów. Lokalne pensjonaty i operatorzy wycieczek słyną z troski o gości, oferując pomoc i indywidualne podejście. Gościnność w Swakopmund wynika z poczucia wspólnoty i zależności od turystyki, która traktowana jest jako partnerstwo, a nie jedynie biznes. Takayama – tradycyjna japońska gościnność w górskim wydaniu Takayama zachowała starą zabudowę z okresu Edo, drewniane domy kupieckie i browary sake, które tworzą spójny historyczny krajobraz. Japońska koncepcja omotenashi, czyli uprzejmej, dyskretnej troski o gościa, jest tu szczególnie widoczna. Lokalne ryokany, sklepy i restauracje kładą nacisk na detale i szacunek wobec odwiedzających. Festiwal Takayama oraz skansen Hida Folk Village przyciągają turystów, ale miasto nie zatraciło równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców. Noosa Heads – australijski luz i naturalna równowaga Noosa Heads oferuje połączenie plaż, jezior i terenów chronionych Parku Narodowego Noosa. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do stylu życia opartego na równowadze między naturą a rekreacją, co przekłada się na otwarte podejście do gości. Kawiarnie, targi i lokalne wydarzenia budują atmosferę swobody, a turystyka rozwija się w zgodzie z ochroną środowiska. Dla odwiedzających oznacza to komfortowy wypoczynek bez presji i nadmiernego pośpiechu. Kłajpeda – nadbałtycka gościnność i morska tradycja Klaipėda wyróżnia się starówką z XVIII-wieczną zabudową o niemieckim rodowodzie oraz silnym związkiem z morzem. Portowy charakter miasta łączy się z rozwiniętą ofertą kulturalną i licznymi festiwalami. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, ale zachowują bezpośredni, serdeczny styl bycia. Bliskość Mierzei Kurońskiej i bałtyckich plaż sprawia, że Kłajpeda jest dobrym miejscem zarówno na krótki wypad, jak i dłuższy pobyt, w którym goście mogą poczuć się swobodnie i bezpiecznie. Źródła: Daily Mail, Booking.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ta ulica bywa nazywaną najpiękniejszą na świecie. Łączy w sobie miejski zgiełk z naturą
W brazylijskim mieście Porto Alegre znajduje się jedna z najpiękniejszych ulic na świecie. Jej wyjątkowość polega na połączeniu funkcji miejskich z bujną przyrodą, która niemal wchodzi w sam środek ludzkiej zabudowy. Wielu urbanistów uważa, że przykład Rua Gonçalo de Carvalho jest wzorem dla współczesnego projektowania ludzkich siedzib.
W powszechnej świadomości miejskie ulice mają dość określony kształt. Zwykle na granicy jezdni – drogi przeznaczonej dla samochodów, tramwajów, autobusów – pojawiają się przestrzenie dla pieszych i rowerzystów. Czasem na poboczu stają również drzewa, krzaki lub inne elementy roślinnego wyposażenia miasta. Rośliny pozostają marginalnymi użytkownikami ulicy, a ich liczba często zależy od reprezentatywności danego fragmentu zabudowy. Miasto Porto Alegre, położone w południowej Brazylii, może pochwalić się jednak ulicą, na której to roślinność wyraźnie dominuje nad innymi użytkownikami przestrzeni. Rua Gonçalo de Carvalho przypomina zielony tunel – jakby przeniesiony wprost z oddalonej o kilka tysięcy kilometrów puszczy amazońskiej. Walory takich ulic nie ograniczają się jednak wyłącznie do efektu wizualnego, na co zwracają uwagę liczni urbaniści. Historia najpiękniejszej ulicy na świecie Ulica Rua Gonçalo de Carvalho mierzy zaledwie 500 metrów długości i znajduje się w samym centrum południowobrazylijskiego miasto Porto Alegre. Wysokie temperatury oraz wyjątkowo wysoka wilgotność stanowią mankamenty, do których od lat mieszkańcy muszą dopasowywać swoje życie. Wiele miejskich obszarów w sezonie, kiedy dni są najcieplejsze, nie nadaje się do dłuższego przebywania, zamykając Brazylijczyków w klimatyzowanych pomieszczeniach. Podobna sytuacja miała miejsce w latach 30. XX wieku, gdy pracownicy pobliskiego browaru Cervejaria Bopp zdecydowali się przystosować jedną z tamtejszych ulic do panujących warunków pogodowych. W tym celu potomkowie niemieckich imigrantów zasadzili ponad 100 drzew wzdłuż drogi Rua Gonçalo de Carvalho, które miały rzucać kojący cień na ten fragment dzielnicy. Do zasadzenia wykorzystano typowo południowoamerykańskie rośliny z gatunku tipuana, które wyrastają nawet do 25 metrów wysokości. Nie inaczej było w przypadku ulicy z Porto Alegre, gdzie zasadzony drzewostan pokrył swoimi koronami obszar całej ulicy, tworząc zieloną enklawę w rozrastającej się metropolii. Oddolna inicjatywa doceniona Z czasem praktyczność Rua Gonçalo de Carvalho była coraz bardziej doceniana. Ulica, która swoją nazwę wzięła od XIX-wiecznego kupca Gonçalo Herculano de Carvalho, handlującego w Porto Alegre, skutecznie dawała wytchnienie mieszkańcom tamtejszej dzielnicy. W 2006 roku burmistrz brazylijskiego miasta, José Fogaça, ogłosił ulicę „dziedzictwem historycznym, kulturowym i środowiskowym miasta”, co znacząco wpłynęło na popularyzację tego miejsca. „Zielony tunel” zaczął przyciągać turystów chcących zobaczyć to wyjątkowe miejskie rozwiązanie. Ulica stała się nie tylko świadectwem ekologicznego podejścia do projektowania miast, lecz także przykładem oddolnej współpracy mieszkańców, którzy w XIX wieku doprowadzili do powstania Rua Gonçalo de Carvalho, a przez lata bronili jej przed szkodliwymi działaniami deweloperów. Zielone płuca miasta Gdy spojrzymy na zdjęcie satelitarne ulicy Rua Gonçalo de Carvalho, dostrzeżemy niezwykle wyjątkowy widok. Zielone korony tipuan, które porastają ten skrawek miasta, tworzą wrażenie osobnego organizmu, który przysiadł na jednym z zurbanizowanych kwartałów. Jak już wspomniałem, istotność brazylijskiej ulicy nie polega jedynie na jej niepowtarzalnym, dzikim pięknie, lecz także na roli, jaką droga spełnia w miejskim ekosystemie. Włoski botanik Stefano Mancuso w swojej książce zatytułowanej „Fitopolis” podkreśla, w jaki sposób zazielenione obszary miejskie mogą przeciwdziałać tzw. miejskiej wyspie ciepła. Gęsta zabudowa, której powierzchnia intensywnie pochłania tropikalne gorąco, dzięki zazielenieniu zostaje pozbawiona części nagrzewających się elementów. Liściaste gałęzie chronią asfalt, chodniki i budynki przed promieniami słonecznymi, redukując efekt miejskiej wyspy ciepła. Korzyści, jakie niosą ze sobą przestrzenie takie jak Rua Gonçalo de Carvalho są rzecz jasna zdecydowanie liczniejsze. Począwszy od retencyjnych właściwości roślin, których systemy korzeniowe pochłaniają dużą część wód opadowych, a skończywszy na wzmacnianiu bioróżnorodności rozwijającej się wśród zasadzonych drzew. W Porto Alegre udało się połączyć wszystkie te cechy, które nie tylko uatrakcyjniły tamtejszą przestrzeń, lecz także pozwoliły jej mieszkańcom odetchnąć chłodniejszym powietrzem. Źródło: InHabitat Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Polszczyzna na drugim końcu świata. W tym dalekim kraju nasz język uznano za urzędowy
Brazylia to marzenie niejednego podróżnika i dom dla setek milionów ludzi. Większości kojarzy się z kawą, karnawałem i piłką nożną, ale ten piękny kraj skrywa znacznie więcej. Oto najciekawsze fakty o najludniejszym państwie Ameryki Południowej.
W tym artykule: Informacje o Brazylii Z czego słynie Brazylia? Ciekawostki o Brazylii Ciekawostki o Brazylii z pewnością zainteresują osoby planujące w najbliższym czasie podróż do ojczyzny samby, ale nie tylko. Brazylia zajmuje niemal połowę powierzchni Ameryki Południowej – dokładnie 8,5 mln km kw. – co czyni ją największym krajem czwartego co do wielkości kontynentu na kuli ziemskiej. Pod względem zajmowanego obszaru ustępuje jedynie Rosji (17 mln km kw.), Kanadzie (10 mln km kw.), Stanom Zjednoczonym (9,8 mln km kw.) i Chinom (9,6 mln km kw.). Brazylia to także najbardziej zaludnione państwo w Ameryce Południowej. Liczba ludności w 2025 roku przekroczyła 212 milionów. Dla porównania, Kolumbię i Argentynę, czyli drugi i trzeci kraj pod względem zaludnienia w tej części świata, zamieszkują odpowiednio 53 mln i 45 mln osób. Ciekawostki o Singapurze. Kraju 435 razy mniejszym od Polski, który zachwyca, ale i zaskakuje na każdym kroku Nie należy do największych państw świata. Wręcz przeciwnie – jest drugim co do wielkości najmniejszym krajem Azji. Mimo to cieszy się dużą popularnością wśród turystów z całego glo... Informacje o Brazylii Brazylia, a właściwie Federacyjna Republika Brazylii, leży we wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim. Co ciekawe, jest to jedyny kraj świecie, przez który przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca. Sąsiaduje z niemal wszystkim krajami na kontynencie: Argentyną, Boliwią, Gujaną, Gujaną Francuską, Kolumbią, Paragwajem, Peru, Surinamem, Urugwajem oraz Wenezuelą (najdłuższa granica). Wyjątek stanowią Chile i Ekwador. Brazylia uzyskała niepodległość 7 września 1822 roku od Portugalii, która jako pierwsza skolonizowała tamtejsze tereny w XVI wieku. W ramach ciekawostki dodajmy, że pierwszym Europejczykiem, który zobaczył Brazylię, był Pedro Álvares Cabral. W 1500 r. żeglarz wyruszył w morską podróż śladem swojego wielkiego rodaka, Vasco da Gamy. Według jednych źródeł portugalska flota przypadkowo odkryła nowy ląd. Inne z kolei podają, że obieżyświat świadomie obrał nowy kurs, by potwierdzić swoje przypuszczenia o istniejącym lądzie. Głównym językiem używanym w Brazylii jest portugalski, choć różni się nieco od tego z Portugalii. Zaskoczeniem dla wielu może być fakt, że jednym z oficjalnych języków urzędowych w największym kraju Ameryki Południowej jest... polski. W 2022 r. język polski stał się – z inicjatywy polonijnego działacza Fabricio Wichrowskiego – językiem urzędowym w gminie Aurea w południowej części kraju. „To niewątpliwy dowód uznania dla wkładu naszych rodaków w rozwój społeczny i kulturalny Brazylii, a zwłaszcza miejsc, w których diaspora potomków polskich emigrantów – często z drugiej połowy XIX wieku – jest najliczniejsza” – brzmiał komunikat stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Na ulicach miast i miasteczek można usłyszeć także język włoski, hiszpański czy niemiecki. Walutą obowiązującą w Brazylii jest real brazylijski o nominałach 1, 5, 10, 25 i 50 centavo oraz 1 real. W przeliczeniu 1 R$ to ok. 0,84 zł. Głową państwa jest prezydent, który jednocześnie stoi na czele Rady Ministrów. Przywódca wybierany jest na 4-letnią kadencję w wyborach powszechnych. Od 1 stycznia 2023 roku funkcję sprawuje ponownie Luiz Inácio Lula da Silva, prezydent Brazylii w latach 2003–2010. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu – Izby Deputowanych (513 członków) i Senatu (81). Siedzibą najważniejszych instytucji państwowych jest Brasília, stolica kraju od 1960 roku. Ciekawostki o Korei Północnej. Zaskakujące fakty na temat najbardziej zamkniętego państwa świata Korea Północna fascynuje, a jednocześnie przeraża. Reżim Kimów całkowicie podporządkował sobie życie obywateli, tworząc państwo kompletnie odizolowane od reszty świata, gdzie słowo €.. Z czego słynie Brazylia? Brazylia to marzenie niejednego podróżnika. Rocznie odwiedzana jest przez miliony turystów z całego świata (w 2025 do Brazylii zastało 9 milionów zagranicznych turystów). I naprawdę trudno się temu dziwić. Piąty co do wielkości kraj globu słynie z ogromnej różnorodności, masy atrakcji i wielu zabytków. Najpopularniejszym kierunkiem wśród podróżujących do Brazylii jest oczywiście Rio de Janeiro, czyli światowa stolica samby i drugie po São Paulo największe brazylijskie miasto. To właśnie tutaj stoi słynna, mierząca 38 metrów Statua Chrystusa Zbawiciela, okrzyknięta w 2007 roku jednym z siedmiu nowych cudów świata. Władze Rio największą liczbę turystów odnotowują w lutym, gdy w mieście obywają się najsłynniejsze na świecie imprezy karnawałowe. Szalona zabawa w rytmach samby zaczyna się w piątek poprzedzający Środę Popielcową i trwa pięć dni. Przypomnijmy, że historia karnawału w Rio de Janeiro sięga XVIII wieku, gdy do Ameryki Południowej przypłynęli Portugalczycy. Brazylia to również bogata, a zarazem unikatowa fauna i flora. Występują tu liczne gatunki roślin i zwierząt (ok. 4 mln). W tej części globu zadomowił się m.in. kapibara, czyli największy współcześnie żyjący gryzoń świata, czy Thysania agrippia – gigantyczna ćma osiągająca rozpiętość skrzydeł do 30 cm. 60% lasu Amazonii, nazywanej „zielonymi płucami świata”, znajduje się właśnie w Brazylii. Warto wspomnieć, że największą rzeką Brazylii jest Amazonka, z kolei najwyższym szczytem – Pico da Neblina (2994 m n.p.m.). Ważnym elementem życia Brazylijczyków jest sport. Udowodnili to wielokrotnie, organizując najważniejsze sportowe wydarzenia na świecie. W 2016 roku wspominane już Rio de Janeiro organizowało letnie igrzyska olimpijskie. Wówczas po raz pierwszy i jak do tej pory jedyny w historii, najważniejsza impreza sportowa zawitała do Ameryki Południowej. Dwa lata wcześniej Brazylia organizowała mistrzostwa świata w piłce nożnej (poprzednio w 1950 r.), czyli bezapelacyjnie najpopularniejszym sporcie w Brazylii. Canarinhos (potoczna nazwa reprezentantów Brazylii) to pięciokrotni zwycięzcy mundialu. Po złoty medal mistrzostw globu sięgali w 1958, 1962, 1970, 1994 oraz 2002 roku. To w Brazylii urodził się Pelé uznawany za najlepszego piłkarza wszech czasów. Zawodnik zmarł 29 grudnia 2022 r. w wieku 82 lat. Brazylijczycy liczne sukcesy odnoszą także w siatkówce. Męska reprezentacja w swoim dorobku ma trzy złote medale igrzysk olimpijskich oraz trzy mistrzostwa świata (z rzędu). Niemniej utytułowana jest żeńska drużyna, która dwukrotnie zdobyła mistrzostwo olimpijskie i trzy tytuły wicemistrzyń globu. Z Brazylii pochodził również jeden z najwybitniejszych kierowców Formuły 1 – Ayrton Senna. Trzykrotny mistrz świata zginął tragicznie podczas Grand Prix San Marino w 1994 roku. Ciekawostki o Meksyku. Poznaj najciekawsze informacje o meksykańskiej kulturze i historii Meksyk to kraj z bogatą historią, w którym nikt nie będzie narzekać na brak atrakcji. Z czego słynie Meksyk? Ciekawostki i zaskakujące fakty na temat tego miejsca wymieniamy poniżej. Ciekawostki o Brazylii Brazylijczycy słyną nie tylko z wysokiej jakości kawy. Brazylia jest także liderem pod względem upraw trzciny cukrowej, kukurydzy, soi czy pomarańczy. Brazylijska gospodarka jest największą w Ameryce Południowej i 9. na świecie. Brazylia jest drugim krajem na świecie, tuż za Stanami Zjednoczonymi, pod względem liczby lotnisk. Jest ich ponad 4 tysiące. Port lotniczy w kraju to międzynarodowe lotnisko São Paulo-Guarulhos, które w 2019 roku obsłużyło rekordowe 43 mln pasażerów. Rio de Janeiro, w czasach kolonizacji, było stolicą Portugalii. To jedyny przypadek w historii, gdy stolica europejskiego mocarstwa zlokalizowana była poza Starym Kontynentem. W 2014 roku w São Paulo powstał najdłuższy uliczny korek na świecie o długości 344 kilometrów. Blumenau to niemieckie miasteczko w Brazylii, w którym corocznie, tak jak u naszych zachodnich sąsiadów, organizowane jest święto piwa, czyli Oktoberfest. W Brazylii obowiązuje przymus wyborczy. To oznacza, że udział w wyborach jest obowiązkowy. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Śmiertelnie groźny dla płazów grzyb pojawił się w Brazylii i rozprzestrzenił na cały świat. Doprowadził już do wyginięcia ponad 500 gatunków
Śmiercionośny, tajemniczy grzyb od lat zabija płazy na całym świecie. Naukowcy wreszcie odkryli jego pochodzenie – jest stary, pochodzi z Brazylii i rozprzestrzenił się poprzez handel żabim mięsem.
Skąd pochodzi grzyb pustoszący świat płazów? Naukowcy przeanalizowali 2280 okazów – także historycznych – by prześledzić jego podróż po świecie. Informacja o pochodzeniu mogłaby pomóc z nim walczyć. Czy naprawdę winne są wielkie żaby? Historia rozprzestrzeniania się śmiercionośnego grzyba Grzyb Batrachochytrium dendrobatidis, a konkretnie jego szczep Bd, wywołujący chytridiomikozę, doprowadził do wymierania ponad 500 gatunków płazów na całym świecie. Naukowcy od dawna starają się prześledzić jego pochodzenie, ale po kilku nieudanych „strzałach” wreszcie mamy przełom – dzięki analizie próbek muzealnych i danych dotyczących handlem mięsem żab ustalono, że rozprzestrzenił się on z Brazylii. Zyskał dzięki temu nowe miano: Bd-Brazil. Wielkie badanie płazów Badacze przeanalizowali tysiące okazów płazów zgromadzonych w muzeach zoologicznych na całym świecie. W 40 z nich wykryto obecność grzyba Bd. Najstarszy przypadek infekcji wykryto u pięciu osobników ropuchy Alytes obstetricans pochodzących z francuskich Pirenejów. Ciekawe jest to, że zostały one zebrane w… 1915 roku. Inny dawny przypadek dotyczył żaby Megophrys goeldii z 1964 roku występującej w Rio de Janeiro. Skąd wiadomo, że grzyb pochodzi z Brazylii? W badaniu naukowców z Uniwersytetu Stanowego w Campinas prześledzono 3617 historycznych tras handlu żabim mięsem. Wyróżniono 8 głównych – Brazylia eksportowała je do Stanów Zjednoczonych w latach 1991–2009, skąd następnie transportowano je do Korei Południowej w 2004 i 2008 roku. Ponieważ nie ma udokumentowanych przypadków eksportu grzyba z kraju azjatyckiego, w którym potwierdzono obecność Bd-Brazil, do innych krajów już dotkniętych chorobą, jest wysoce prawdopodobne, że to właśnie Brazylia jest rzeczywistym źródłem genotypu. Czy wszystkiemu winne są żaby olbrzymie? Trop w poszukiwaniu grzyba prowadził do buczków południowoafrykańskich (tzw. żab olbrzymich, żab byczych), które od lat 30. XX wieku hodowane są w Brazylii na skalę przemysłową – pozyskuje się z nich mięso. Populacja tych żab została ponownie wprowadzona w kraju w latach 70. XX wieku. Z czasem gatunek zaczął być eksportowany na rynki międzynarodowe jako źródło mięsa, co miało ogromny wpływ na globalne rozprzestrzenienie się Bd-Brazil. Grzyb nie pojawił się jednak w Brazylii za sprawą wielkich żab – a tak podejrzewano wcześniej. Zespół badaczy ustalił, że obecność Bd w Brazylii sięga 1916 roku, czyli na długo przed wprowadzeniem wielkich płazów. Żabie mięso pomogło jedynie skuteczniej roznieść go na cały świat. Co powoduje chytridiomikoza? Grzyb Bd wywołuje chorobę zaburzającą równowagę elektrolitową u płazów, prowadząc do ich śmierci. Jest obecny zarówno na brazylijskich farmach żab, jak i w środowisku naturalnym, szczególnie wśród rodzimych gatunków, które często nie wykazują objawów choroby. Wyniki badań brazylijskich naukowców jednoznacznie wskazują na potrzebę wprowadzenia globalnych środków zapobiegawczych. Autorzy apelują o wprowadzenie kontroli importu, badań przesiewowych patogenów oraz ścisłych protokołów kwarantanny. Ma to ogromne znaczenie dla ochrony rodzimych gatunków płazów oraz przeciwdziałania kolejnym epidemiom grzybiczym. Następna może dosłownie zmieść płazy z powierzchni Ziemi. Źródło: Biological Conservation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Komary coraz bardziej lubują się w ludzkiej krwi. Powodem jest to, że... nie mają co jeść
Rozciągający się wzdłuż wschodniego wybrzeża Brazylii las atlantycki jest domem dla setek gatunków ptaków, płazów, gadów, ssaków i ryb. A raczej był, bo z powodu ekspansji człowieka pozostała zaledwie 1/3 jego pierwotnej powierzchni. Rezydujące tam komary – z braku laku – zmieniają swoją dietę i coraz śmielej ostrzą „kłujki” na ludzi. Są wyjątkowo krwiożercze.
W brazylijskich lasach – i nie tylko – obserwuje się w ostatnich latach wzrost liczby ukąszeń ludzi przez komary. Powodem tego stanu rzeczy ma być utrata bioróżnorodności. Dlaczego komarom coraz bardziej smakuje ludzka krew i co nas czeka? Wygłodniałe komary coraz bliżej ludzi Naukowcy z Federalnego Uniwersytetu w Rio de Janeiro przeprowadzili badania terenowe w dwóch brazylijskich rezerwatach przyrody – Sítio Recanto Preservar w Silva Jardim oraz Guapiaçu w Cachoeiras de Macacu. W ciągu badań schwytano łącznie 1714 komarów reprezentujących 52 gatunki. Spośród nich tylko 145 osobników było najedzonych krwią, a zaledwie w 24 przypadkach udało się ustalić jej źródło. Wyniki były zaskakujące: aż 18 z tych 24 komarów żerowało na ludziach. W analizowanych przypadkach odnotowano również posiłki z mieszanej krwi – np. krew człowieka i płaza czy krew ptaka i gryzonia. Zidentyfikowano też pojedyncze przypadki pobierania krwi od ptaków, płazów, gryzoni i psa. Wyniki zostały opublikowane w czasopiśmie „Frontiers in Ecology and Evolution”. Dlaczego ludzka krew smakuje komarom najbardziej? Dr Jeronimo Alencar, biolog z Instytutu Oswaldo Cruza, podkreśla, że preferencja komarów wobec ludzi – zwłaszcza w tak różnorodnym biologicznie środowisku jak lasy atlantyckie – jest bezsprzeczna. Wskazuje to na zmieniające się nawyki żywieniowe owadów. Komary są zmuszone do poszukiwania nowych źródeł krwi, a ludzie stają się najłatwiej dostępnymi „naczyniami”. Sami to na siebie sprowadziliśmy – w wyniku ingerencji człowieka w naturalne środowiska wiele zwierząt znika, co ogranicza dostępność dotychczasowych żywicieli. Chociaż niektórym gatunków komarów ludzka krew rzeczywiście smakuje najbardziej, większość po prostu korzysta z okazji: bliskość człowieka sprawia, że nie szukają dalej. Komary mieszają krew zwierząt i przenoszą choroby Komary w tropikalnych brazylijskich lasach mogą przenosić szereg groźnych wirusów: w tym żółtą febrę, dengę, wirusy Zika, Mayaro, Sabiá czy Chikungunya. Te patogeny mogą powodować ciężkie choroby, stanowiące realne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Komary, które wcześniej kąsały jedynie płazy, teraz gryzą zarówno płazy, jak i ludzi. Przenoszą między gatunkami choroby, które wcześniej krążyły znacznie rzadziej. Komary częściej atakujące ludzi to nie tylko kwestia dyskomfortu związanego z ukąszeniami, ale przede wszystkim poważne ryzyko. Potrzeba dokładnego monitorowania tych owadów jest coraz pilniejsza. Dr Alencar podkreśla, że świadomość dominującej obecności ludzi w diecie komarów to sygnał ostrzegawczy. Dzięki temu możliwe jest planowanie prewencyjnych działań oraz opracowywanie strategii, które będą brały pod uwagę zachowanie równowagi ekosystemu. Komary muszą coś jeść. A my jesteśmy pod ręką. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Naukowcy znaleźli najstarsze ślady wielorybnictwa. Miejsce nie jest oczywiste
To nie Arktyka, a południowa Brazylia okazuje się kolebką wielorybnictwa. Wykopaliska ujawniły liczne artefakty z kości wielorybów, w tym harpuny sprzed 5000 lat. Wraz z ekofaktami są dowodem na zorganizowane polowania. Takie odkrycie zaskoczyło nawet badaczy.
Odkrycie to przesuwa początki aktywnego wielorybnictwa o około tysiąc lat wstecz w stosunku do tego, co wcześniej sądzili naukowcy. Do tej pory uważano, że polowania na duże walenie narodziły się wśród społeczności półkuli północnej w rejonie Arktyki, między 3500 a 2500 lat temu. Dokonano jednak weryfikacji danych. O tym nowym ustaleniu piszą badacze na łamach „Nature Communications”. Dowody na polowanie na wieloryby Dowodami na istnienie zorganizowanego wielorybnictwa już 5000 lat temu są liczne artefakty wykonane z kości tych zwierząt oraz same ich szczątki. Artefakty te odnaleziono w trzech kopcach muszlowych, zwanych sambaquis – Morro do Ouro, Conquista i Cubatãozinho. Takie kopce są monumentalnymi strukturami wzniesionymi z nagromadzonych muszli, szczątków ryb oraz kości ssaków morskich. Miały różne funkcje. Czasem chowano w nich zmarłych, ale wokół nich mieszkano i obrabiano upolowane zwierzęta, a odpadki trafiały na kopiec. Większość tych przedmiotów została wydobyta przez archeologa-amatora Guilherme Tibúrtiusa w latach 1940–1960, często podczas niszczenia kopców w celach przemysłowych, np. do produkcji wapna. Obecnie zabytki stanowią część kolekcji Muzeum Archeologicznego Sambaqui w Joinville (MASJ) w Brazylii. W ramach nowych badań dokładnie przyjrzano się tym obiektom. Co odkryto w zagadkowych kopcach? Artefakty przechowywane w muzeum okazały się skarbnicą wiedzy o dawnych społecznościach Brazylii. Szczególną uwagę przyciągnęły pałki, które okazały się być… harpunami wykonanymi z kości waleni. Z datowania radiowęglowego wynika, że mają około 5 tysięcy lat. W kopcach odkryto też nasady do mocowania grotów. Wielorybie ekofakty Naukowcy przeanalizowali też kości odkryte przez archeologów, nie będące artefaktami – nie były to przedmioty użytkowe. Są to więc ekofakty. Licznie występujące kości wielorybów noszą wyraźne nacięcia i ślady narzędzi, co świadczy o celowym ćwiartowaniu zwierząt w celu pozyskania mięsa i tłuszczu. Ludzie ułatwiali sobie życie. Świadczy o tym duża liczba szczątków młodych osobników, które pływały w towarzystwie matek niedaleko brzegu. – Dane pokazują, że społeczności te dysponowały wiedzą, narzędziami i specjalistycznymi strategiami pozwalającymi na polowanie na duże wieloryby tysiące lat wcześniej, niż do tej pory zakładaliśmy – mówi Krista McGrath, główna autorka badania z Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie w Hiszpanii Archeolodzy uważają, że harpuny oraz kości waleni były celowo umieszczane w grobach jako cenne dary. A groby znajdowały się w kopcach, których dużą część stanowiły muszle. Czy na pewno najstarsze? Istnieją potencjalnie starsze dowody na polowanie na wieloryby. Są to przedstawienia sztuki naskalnej z Korei czy w Skandynawii. Mogą sugerować polowania na te zwierzęta już 6000 lat temu. Jednak ich dokładne datowanie i kontekst kulturowy pozostają niepewne, co sprawia, że znaleziska z Brazylii są obecnie najlepiej udokumentowanym dowodem na tak wczesne systematyczne wielorybnictwo. Źródło: Nature Communications Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Rozmowy, protesty i konflikt o Amazonię. Jak przebiega największa klimatyczna konferencja na świecie?
Tegoroczna lokalizacja konferencji COP (ang. Conference of the Parties) ma dodatkowe znaczenie. Pierwszy raz globalne dyskusje na temat klimatu mają miejsce w regionie Amazonii, a dokładniej w mieście Belém. Obradom, w których uczestniczy ok. 50 000 osób z 191 krajów, towarzyszą kontrowersje, obecne od samego początku konferencji.
Spis treści: Ubiegłoroczne kontrowersje w Baku Wątpliwości związane z „Bramą do Amazonii” Brazylijska hipokryzja Protesty w Belém Co dalej z Belém? COP30 to trzydziesty szczyt klimatyczny Organizacji Narodów Zjednoczonych. Doroczne spotkanie stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC), podczas którego przedstawiciele blisko 200 państw, organizacji międzynarodowych, naukowcy i aktywiści debatują nad globalnymi działaniami na rzecz ograniczenia skutków zmian klimatu. Tegoroczna edycja odbywa się w brazylijskim mieście Belém, nazywanym często „bramą do Amazonii”. Mimo że wybór lokalizacji budzi wiele kontrowersji, nie jest to pierwszy raz, gdy organizatorzy szczytu klimatycznego muszą mierzyć się z międzynarodową krytyką. Ubiegłoroczne kontrowersje w Baku Zeszłoroczny szczyt klimatyczny odbywał się w Baku, stolicy Azerbejdżanu. Również ta lokalizacja obrad wzbudziła liczne głosy niezadowolenia. Krytycy zarzucali organizatorom popieranie kraju, który nie przestrzega praw człowieka oraz prowadzi brutalną walkę o tereny Górskiego Karabachu. Protesty wobec wyboru tamtejszego umiejscowienia popierała nawet popularna młoda aktywista Greta Thunberg, która wraz z mieszkańcami Tbilisi wyszła na ulice demonstrować swój sprzeciw. Ostatecznie COP29 w Baku się odbyło, lecz nie obeszło się bez kontrowersji. Organizatorom zarzucano ukrywanie tematu eksploatacji paliw kopalnych, która jest ważnym sektorem azerskiej gospopdarki. Tym samym kontrowersyjny szczyt z ubiegłego roku przygotował grunt pod tegoroczny, równie kontrowersyjny COP30. Wątpliwości związane z „Bramą do Amazonii” Na pierwszy rzut oka założenie, którym mogli kierować się organizatorzy COP przy wyborze lokalizacji, wydaje się słuszne. Celem takiej decyzji było zwrócenie uwagi na koszty klimatyczne, jakie muszą ponosić lasy deszczowe Południowej Ameryki. Krytycy szybko jednak dostrzegli, że Belém nie jest gotowe na przyjazd dziesiątek tysięcy uczestników konferencji. W mieście brakowało chociażby miejsc noclegowych. Niektóre hotele – jak np. tzw. love motels – musiały całkowicie przeobrazić swoje wnętrza, by pasowały do konferencyjnych standardów. Mała liczba pokoi sprawiła dodatkowo, że właściciele istniejącej infrastruktury noclegowej drastycznie podwyższyli swoje ceny, uniemożliwiając mniej zamożnym przyjezdnym udział w COP30. Brazylijska hipokryzja Chaos logistyczny sprawił, że od samego początku konferencja owiana była złą sławą. Oliwy do ognia dolał prezydent Brazylii Luiz Inácio Lula da Silva, który w swoich wystąpieniach wyraźnie akcentował walkę z wylesianiem Amazonii. Nie byłoby w tym nic kontrowersyjnego, gdyby nie wcześniejsze decyzje polityka, który popiera wydobycie ropy naftowej na terenach bardzo wrażliwego amazońskiego ekosystemu. Sygnalizowana polityka klimatyczna państwa gospodarza kłóci się więc z realnymi działaniami jego rządu. Intensywna eksploatacja złóż Amazonii czy wycinanie lasów pod budowę dróg stoją w sprzeczności z przesłaniem konferencji. Nic więc dziwnego, że organizatorzy kolejny raz zostali skrytykowani – tym bardziej, że problem ochrony lasów tropikalnych zajmuje wysokie miejsce na liście spraw dyskutowanych podczas COP30. Takie zachowania sprawiły, że konflikt przybierał na sile, czekając na eksplozję. Protesty w Belém Do prawdziwej eskalacji konfliktu pomiędzy organizatorami a krytykami konferencji doszło wieczorem 11 listopada. Tego dnia do budynku, w którym odbywa się COP30, wtargnęło kilkudziesięciu aktywistów. Grupa wyłamała drzwi oraz obeszła bramki bezpieczeństwa, dzięki czemu znalazła się w „niebieskiej strefie” – głównej sali całego szczytu. Według doniesień obserwatorów demonstranci mieli ze sobą transparenty nawołujące do ochrony lasów Amazonii. Wyrażali też frustrację związaną ze zbyt małym udziałem ludności rdzennej w konferencji. Aktywista Agustin Ocaña z Global Youth Coalition w rozmowie z „Associated Press” zaznaczył, że zdenerwowanie wiąże się z budżetowymi decyzjami, jakie są realizowane w tej części Brazylii. Jego zdaniem rząd niesłusznie finansuje rozbudowę miasta Belém, nie biorąc pod uwagę potrzeb edukacyjnych czy zdrowotnych dotyczących rdzennej ludności Amazonii. Warto jednak zaznaczyć, że w porównaniu z poprzednimi edycjami ta brazylijska wyjątkowo aktywnie angażuje społeczeństwo obywatelskie i ruchy uliczne. Mieszkańcy i organizacje pozarządowe są w tym roku zdecydowanie bardziej liczne, niż miało to miejsce chociażby w Baku. Co dalej z Belém? Aktywiści nie zapowiadają końca protestów. Już teraz w Belém mają miejsce demonstracje organizowane przez kolektywy feministyczne czy społeczności propalestyńskie. Konferencja stała się idealną scenerią dla takich działań, zwracając oczy całego globu na problemy współczesnego świata. Do Brazylii płynie również flotylla ok. 100 jednostek, na czele której stoją czołowi aktywiści walczący o losy południowoamerykańskich lasów tropikalnych: Raoni Metuktire i Davi Kopenawa Yanomami. Należy więc obserwować to, co dzieję się w „bramie do Amazonii” – zarówno na salach konferencyjnych jak i poza nimi. Koniec COP30 zaplanowany jest na 21 listopada. Źródła: The Guardian, CNN Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Raj dla paleontologów – na tym obszarze świata żyła rekordowa ilość dinozaurów
Na terenie dzisiejszej Brazylii mogło żyć nawet 80 różnych gatunków dinozaurów: to zdecydowanie więcej, niż jeszcze do niedawna zakładali naukowcy. W ich odkryciu pomogły… powodzie. Południowoamerykański kraj to nowe królestwo dinozaurów.
Najnowsza publikacja paleontologa i biologa Felipe Alvesa Eliasa z Muzeum Zoologii na Uniwersytecie Sao Paulo udowadnia, że na terenie Brazylii żyło około 80 różnych gatunków dinozaurów. To o 33% więcej, niż wcześniej zakładali naukowcy. Brazylia pełna starożytnego życia Liczba rozpoznanych gatunków dinozaurów występujących w największym kraju Ameryki Południowej wzrosła w sierpniu 2025 roku do 80 – tak możemy przeczytać w publikacji Animais Pré-Históricos do Brasil dotyczącej występowania prehistorycznych zwierząt w Brazylii. To sprawia, że łączna przedwiecznych stworzeń wzrasta do blisko 1000 gatunków, co czyni ten teren jednym z ciekawszych paleontologicznie na całym świecie. Alves Elias wyjaśnia na łamach książki, że wciąż odkrywane skamieliny dinozaurów dowodzą ogromnego urozmaicenia brazylijskiej fauny w okresie od 150 do 233 mln lat temu. Jak odkrywa się nowe gatunki dinozaurów? Paleontolodzy systematycznie badają związane z dinozaurami znaleziska: odciski stóp, tropy czy inne ślady działalności wielkich gadów. Najcenniejsze są jednak zachowane szczątki kopalne, takie jak kości i zęby. Wiele z nich udało odkryć i zidentyfikować przy współpracy ze speleologami – odnajdywano je w brazylijskich jaskiniach, do których zostały naniesione w wyniku… powodzi. To kreatywne podejście pozwoliło poznać 20 nowych gatunków. Dinozaury w całej Ameryce Południowej Nowe odkrycia pokazują, że wielkie gady zamieszkiwały także te obszary Ameryki Południowej, których się po nich nie spodziewano. Liczne skamieliny zostały odnalezione w Bacia de Santos w stanie Sao Paulo, który do tej pory uważano za rejon zbyt suchy dla bytowania dinozaurów. Duże zróżnicowanie gatunków w regionie wynika z tego, że wiele milionów lat temu Ameryka Południowa tworzyła wraz z Afryką Gondwanę – południowy kontynent, który rozpadł się na skutek ruchów płyt tektonicznych około 180 mln lat temu. Ostatecznie tereny dzisiejszej Brazylii oddzieliły się od Czarnego Lądu około 145 mln lat temu, „zabierając” ze sobą wiele gatunków zwierząt. Niestety, na skutek wzmożonej aktywności geologicznej w tym okresie ślady po wielu dinozaurach – oraz ich przodkach – pochłonął mrok dziejów. Najpopularniejsze dinozaury w Brazylii Felipe Alves Elias wyjaśnia, że według naukowej wiedzy najpopularniejsze dinozaury występujące przed milionami lat w Brazylii to spinozaury. Odnajduje się jednak także wiele pozostałości po smilodonach – starożytnych drapieżnych ssakach – dużych, nielotnych ptakach z rodziny phorusrhacidae czy pterozaurach. Źródło: Vida de Bieho, naukawpolsce.pl, National Geographic Polska, Animais Pré-Históricos do Brasil Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To maleństwo może uratować ginący gatunek. „Pisklę 101” daje nową nadzieję
Tej pięknej papugi w naturze już nie ma. Żyła na niewielkim obszarze, w gęstych lasach brazylijskiej Amazonii. Od 2019 roku jest uznawana za gatunek wymarły na wolności. Jej przetrwanie zależy już tylko od osobników żyjących w niewoli. Pojawiła się nowa iskierka nadziei – w ogrodzie zoologicznym w Belgii właśnie wykluło się pisklę ary modrej.
Ara modra to piękna papuga, której niestety już w naturze nie zobaczymy. Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) w 2019 roku ogłosiła ją gatunkiem wymarłym na wolności. Ostatni dziki osobnik widziany był w 2000 roku. Obecnie wszystkie istniejące ary modre żyją w niewoli – w ogrodach zoologicznych i ośrodkach hodowlanych uczestniczących w międzynarodowych programach ochrony. Jeden z nich – prywatne ZOO Pairi Daiza w Hainaut (Belgia) – właśnie dochował się pisklęcia. Był to długi i trudny proces. Sukces hodowców ary modrej w Belgii Belgijska placówka od lat uczestniczy w globalnym programie ochrony ary modrej. Współpracuje m.in. z brazylijskim instytutem ICMBio (Chico Mendes Institute for Biodiversity Conservation) oraz ogrodem zoologicznym w São Paulo. W Pairi Daiza mieszka dwanaście takich papug. Tylko trzy z nich są pokazywane publicznie. Pozostałe przebywają w odizolowanej wolierze, z minimalnym kontaktem z ludźmi, ze względu na ich niezwykłą wrażliwość i płochliwość. Wysiłki belgijskich hodowców, by ary modre rozmnożyć, przez całe lata nie przynosiły efektu. Od początku ich obecności w placówce ptaki złożyły już dokładnie 100 jaj. Niestety, żadne nie było zapłodnione. Dopiero jajko numer 101 okazało się sukcesem. Dlaczego? Dokładnie nie wiadomo. Opiekunowie przypuszczają, że mogło być skutkiem ostatnich zmian w diecie ptaków, które wpłynęły korzystnie na ich płodność. Jak wyhodowano cenne pisklę? Para papuzich rodziców była niedoświadczona, więc zapłodnione jajo zostało od razu zabrane z gniazda i przekazane pod opiekę zespołu specjalistów. Po starannej inkubacji, 21 września 2025 roku wykluło się zdrowe pisklę! Od tego czasu jest karmione ręcznie, co dwie godziny, przez całą dobę. Jak podkreśla opiekun ptaków, Thomas Biagi, to praca wyczerpująca, ale niezwykle satysfakcjonująca. Cały zespół ZOO ma świadomość, że w jego rękach leży przyszłość jednego z najrzadszych gatunków na świecie. Nowonarodzone pisklę nie ma jeszcze pięknego błękitnego upierzenia – na razie jego ciałko jest nagie i różowe, a zaczątki piór dopiero przebijają się przez skórę. Jego narodziny to ogromny przełom dla programu ochrony ary modrej. Młody ptak w przyszłości odegra kluczową rolę jako osobnik hodowlany i pomoże w odbudowie populacji w Brazylii. W 2022 roku rozpoczęto tam program reintrodukcji ary modrej i wypuszczono kilka ptaków na wolność. Naukowcy i opiekunowie w Pairi Daiza wierzą, że nowonarodzone „pisklę 101” odegra istotną rolę w przywróceniu gatunku naturze. Inne programy ochrony ary modrej W 2012 roku Brazylijska Agencja Ochrony Przyrody (ICMBio) wraz z kilkoma organizacjami partnerskimi utworzyła plan ratowania ary modrej, którego celem jest zwiększenie populacji hodowlanej. W 2016 roku, wraz z międzynarodową organizacją ratującą zagrożone papugi (ACTP), rozpoczęła projekt reintrodukcji ary modrej. Dwa lata później wiele osobników zostało zgromadzonych w ośrodku ACTP w Berlinie, gdzie udało się z powodzeniem rozmnożyć ary. Dziś te osobniki stanowią podstawę programu reintrodukcji. W 2020 roku ponad 50 ar modrych przewieziono do specjalnie wybudowanej przez ACTP stacji w Curaçá w Brazylii. To z niej ptaki będą przywracane do środowiska naturalnego. Źródła: Pairi Daiza, Muzeum Naturalne w Berlinie Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Szczepionka na dengę sprawdziła się w warunkach polowych. Zatrzymała epidemię w Brazylii
Duża epidemia dengi z 2024 roku w São Paulo mogła mieć tragiczne skutki. Nie stało się tak dzięki szczepionce przeciwko tej groźnej, przenoszonej przez komary chorobie. Naukowcy cieszą się, że szczepionka sprawdziła się w warunkach polowych: to może być przełom w ochronie przed tą pojawiającą się również w Europie dengą.
Denga to jedna z najszybciej rozprzestrzeniających się chorób wirusowych przenoszonych przez komary, której pomaga ocieplenie się klimatu i zwiększenie populacji owadów z groźnego rodzaju Aedes. Ostatnia epidemia w São Paulo udowadnia jednak skuteczność szczepionki Qdenga, co dobrze rokuje na przyszłość. Jak bardzo pomogła mieszkańcom Brazylii? Jakie są objawy dengi? Denga to groźna choroba, na którą według danych umiera 40 000 osób rocznie. Wartość ta z pewnością jest jednak zaniżona – w wielu krajach, które dręczy denga, nie są prowadzone żadne statystyki zgonów. Liczbę zarażeń WHO szacuje na 100–400 milionów osób każdego roku. Objawy dengi obejmują wysoką gorączkę, silny ból głowy za oczami, bóle mięśni, stawów czy wysypkę. Niekiedy przyjmuje ona cięższą postać, tzw. dengę krwotoczną, którą objawia się krwawieniami z błon śluzowych, np. z nosa czy przewodu pokarmowego oraz silnymi bólami brzucha. Choroba rozpoczyna się po około 6–8 dniach od ugryzienia i u 80% osób nie daje objawów. Gdzie można zarazić się dengą? Gdzie można zarazić się dengą? Zwykle pojawia się tam, gdzie groźne komary – w klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Ogniska są jednak coraz częściej wykrywane w regionach nieendemicznych, takich jak Europa. Szczepionka na dengę może być potrzebna na całym świecie. Epidemia dengi w São Paulo Duża epidemia dengi wybuchła w 2024 roku w brazylijskim São Paulo – odnotowano tam dziesiątki tysięcy przypadków objawowych, a zarażonych mogło być kilkunastokrotnie więcej. Władze podjęły błyskawiczną decyzję o priorytetowym zaszczepieniu młodzieży w wieku od 10 do 14 lat – ta grupa była szczególnie obciążona ryzykiem hospitalizacji. Czemu akurat młodzież? Okazuje się, że jest ona silnie narażona na kontakt z komarami-nosicielami ze względu na swoją codzienną aktywność na zewnątrz i wzmożone przemieszczanie się po metropolii, co wystawiało ją na większe ryzyko. W trakcie epidemii zastosowano 690 000 dawek szczepionki Qdenga. Skuteczna szczepionka na dengę Po ustaniu epidemii naukowcy przebadali 90 000 nastolatków, u których wystąpiły objawy i którzy przeszli specjalistyczne antygenowe badania laboratoryjne. To pozwoliło oszacować rzeczywistą skuteczność szczepionki w warunkach polowych, a nie tylko w teorii. Wyniki tych badań opublikowane zostały w czasopiśmie „The Lancet Infectious Diseases”. Okazało się, że podanie pojedynczej dawki szczepionki zmniejszało liczbę przypadków objawowej dengi o 50%, a podwójnej 62%. Liczba hospitalizacji zmniejszała się również o 68%. Ochrona szczepionki zaczynała się 14 dni od jej podania i trwała 3 miesiące, później zanikała. – Chociaż badanie ma pewne ograniczenia, jego wyniki konsekwentnie wskazują, że Qdenga chroni przed dengą i zmniejsza ryzyko hospitalizacji. Dane te będą miały kluczowe znaczenie dla decyzji dotyczących szczepień – mówi dr Otavio Ranzani, kierownik grupy analizującej wyniki. Denga w Europie Nowe badanie jest pierwszym, które pokazało wpływ szczepionki na populację w warunkach poważnej epidemii, co wzmacnia jego wartość w procesie podejmowania decyzji dotyczących zdrowia publicznego. Skuteczna szczepionka to gwarancja poradzenia sobie z dengą także w Europie, w której notuje się coraz więcej przypadków choroby – w latach 2022–2024 w Katalonii zanotowano rekordowe 500 zachorowań. Źródło: The Lancet Infectious Diseases Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Amazonia – największy las deszczowy świata i jego tajemnice
Amazonia to więcej niż tylko bujna dżungla. To system naczyń połączonych, od którego zależy los globalnego klimatu, lokalnych społeczności i tysięcy gatunków, które nie występują nigdzie indziej na świecie. Przez wieki pozostawała niemal nietknięta, ale dziś staje się areną dramatycznych zmian – zarówno naturalnych, jak i wywołanych działalnością człowieka. Jakie tajemnice wciąż skrywa i dlaczego przyszłość Amazonii to sprawa, która dotyczy nas wszystkich?
Spis treści: Gdzie leży Amazonia? Klimat Amazonii Ekosystem Amazonii – piętrowa dżungla Zwierzęta niezwykłego świata Rośliny Amazonii Amazonia – ciekawostki, które zadziwiają Zagrożenia dla Amazonii i jej przyszłość Amazonia to jedno z najbardziej fascynujących i jednocześnie najbardziej zagrożonych miejsc na Ziemi. W tym zielonym sercu naszej planety wciąż odkrywa się nieznane gatunki roślin i zwierząt, ale działalność człowieka sprawia, że ten unikalny ekosystem coraz szybciej znika. Dowiedz się, dlaczego Amazonia ma znaczenie nie tylko dla lokalnych społeczności, lecz także dla całego świata. id="1"Gdzie leży Amazonia? Amazonia to rozległy region geograficzny położony w dorzeczu Amazonki. Jest ulokowana na terenie dziewięciu krajów Ameryki Południowej: Brazylii, Peru, Kolumbii, Wenezueli, Ekwadoru, Boliwii, Gujany, Surinamu i Gujany Francuskiej. To obszar o ogromnym znaczeniu dla klimatu, bioróżnorodności i cywilizacji całego świata. Obejmuje aż 7 milionów km², z czego około 5,5 miliona km² porasta las deszczowy – tzw. selwa. Większość amazońskiego lasu deszczowego leży na terytorium Brazylii (około 60% tej zielonej krainy). Amazonia nie bez powodu bywa nazywana zielonymi płucami Ziemi. To właśnie ten region odpowiada za produkcję znaczącej części tlenu oraz pochłanianie ogromnych ilości dwutlenku węgla, co czyni go kluczowym regulatorem globalnego klimatu. Klimat Amazonii Amazonia znajduje się w strefie klimatu równikowego wilgotnego, charakteryzującego się wysoką temperaturą przez cały rok i obfitymi opadami deszczu. Średnie roczne temperatury wahają się między 24 a 27°C. Nie występują tu klasyczne pory roku – zamiast tego klimat kształtują naprzemiennie suchsze i bardziej wilgotne miesiące, zależne od lokalizacji w obrębie dorzecza Amazonki. Największe nasilenie opadów przypada zazwyczaj na miesiące od grudnia do maja. Stała wilgotność powietrza i wysoka temperatura tworzą idealne warunki dla bujnej roślinności i ogromnej różnorodności biologicznej. Klimat Amazonii ma też znaczenie globalne – wpływa na obieg wody i temperaturę w skali całej planety. Zakłócenia w jego funkcjonowaniu, np. przez wylesianie lub zmiany klimatu, mogą mieć skutki odczuwalne także poza Ameryką Południową – m.in. w postaci susz, powodzi czy zmian w cyrkulacji atmosferycznej. Ekosystem Amazonii – piętrowa dżungla Lasy Amazonii tworzą wyjątkowy, piętrowy ekosystem. Najwyższe partie zajmują korony drzew sięgających nawet 60 metrów. W ich obrębie żyją duże ptaki (takie jak harpia wielka) i owady zdolne do życia na znacznych wysokościach. Niżej rozciąga się warstwa średnich drzew, gdzie dominują liany, epifity (np. orchidee i bromelie) oraz setki gatunków ptaków i ssaków. Najniższe piętro – poszycie – to królestwo owadów, grzybów i detrytusów. Dociera tu mniej niż 1% światła słonecznego, dlatego roślinność jest skąpa, a życie opiera się głównie na rozkładzie materii organicznej. Całość stanowi jeden z najbardziej złożonych i stabilnych systemów ekologicznych na świecie. Zwierzęta niezwykłego świata Amazonia to prawdziwy raj dla miłośników przyrody. Występuje tu ponad 400 gatunków ssaków, około 1300 gatunków ptaków, blisko 400 gatunków gadów oraz tysiące bezkręgowców. Zwierzęta, które zamieszkują Amazonię to bardzo szeroki temat, ale warto wspomnieć kilka jej najbardziej znanych przedstawicieli: jaguara, kapibarę, małpy (w tym charakterystyczną tamarynę cesarską), leniwce, barwne amazońskie ptaki (w tym tukany i papugi). Oprócz tego Amazonia jest domem dla niezliczonych gatunków owadów, w tym motyli, termitów i mrówek, których kolonie liczą nawet milion osobników. Niedawno w Amazonii odkryto przepiękną żabę w niebieskie paski. id="3"Rośliny Amazonii Roślinność Amazonii zachwyca różnorodnością. Lasy te są domem dla dziesiątek tysięcy gatunków roślin naczyniowych, z których wiele występuje tylko w tym regionie. W zależności od piętra lasu rośliny przybierają różne formy – od potężnych drzew górujących nad sklepieniem po epifity zwisające z gałęzi i drobne paprocie pokrywające ściółkę. Najsłynniejsze rośliny Amazonii to drzewo kapokowe, liczne gatunki palm, wiktoria amazońska czy kauczukowiec brazylijski. Rośliny Amazonii wykorzystywane są w tradycyjnej medycynie i stanowią źródło badań nad lekami. Szacuje się, że mniej niż 10% z nich zostało dokładnie przebadanych pod kątem właściwości farmakologicznych. Amazonia – ciekawostki, które zadziwiają Amazonia kryje w sobie wiele tajemnic. Oto kilka fascynujących faktów: Niektóre rdzenne plemiona Amazonii nie miały dotąd kontaktu z cywilizacją. Żyją według dawnych zasad, korzystając z darów lasu i kierując się rytmem natury. Amazonka ma ponad 1100 dopływów. Las produkuje własne deszcze – dzięki transpiracji roślin i parowaniu wody powstaje unikalny mikroklimat. Gleba Amazonii jest uboga w składniki odżywcze – roślinność utrzymuje się dzięki zamkniętemu obiegowi materii organicznej. Liczba pożarów w Amazonii w 2019 roku wzrosła aż o 84% w porównaniu z rokiem poprzednim. To skutek wypalania lasów pod pastwiska i uprawy. Zagrożenia dla Amazonii i jej przyszłość Choć Amazonia wydaje się wieczna i niezniszczalna, jest dziś jednym z najbardziej zagrożonych ekosystemów świata. Wycinka drzew, wypalanie lasów, wydobywanie surowców i zmiany klimatyczne prowadzą do degradacji tego unikalnego środowiska. Susze, jak ta z 2005 roku, pokazują, że las nie jest odporny na ekstremalne zmiany pogodowe – według naukowców, może zapaść się ekologicznie, prowadząc do nieodwracalnej przemiany Amazonii w sawannę. WWF ostrzega, że punkt krytyczny może zostać osiągnięty już w najbliższych dekadach, jeśli tempo deforestacji nie zostanie zahamowane. Amazonia to jedno z najważniejszych miejsc na Ziemi – zarówno pod względem przyrodniczym, jak i klimatycznym. Jej ogrom, różnorodność biologiczna oraz znaczenie dla planety są trudne do przecenienia. To kluczowy regulator klimatu całej planety. Nieoceniony dostawca tlenu, który dodatkowo pochłania olbrzymie ilości CO₂. Zniszczenie Amazonii miałoby dramatyczne skutki globalne: zmniejszenie bioróżnorodności, wzrost temperatur, załamanie się ekosystemów i niedobory wody. Dlatego obrona Amazonii to obowiązek nie tylko Brazylii czy krajów regionu, ale całej społeczności międzynarodowej. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Ranking najbardziej rozrywkowych państw na świecie. Turyści nie mieli wątpliwości
Wraz ze zmianą oczekiwań podróżnych zmienia się definicja turystycznej atrakcyjności. Gdy priorytetem staje się swoboda i autentyczność, rośnie znaczenie miejsc oferujących coś więcej niż zabytki. Najnowszy ranking pokazuje kraje najlepiej odpowiadające na oczekiwania tych, którzy szukają doznań i emocji.
Spis treści: Gdzie najlepiej się bawić? Hiszpania na pierwszym miejscu Najlepsze kraje dla spragnionych rozrywki Dla wielu podróżowanie to okazja do poznawania historii i odkrywania nowych miejsc. Dla innych – przede wszystkim poszukiwanie atmosfery swobody i rozrywki. To właśnie z myślą o tej drugiej grupie powstał ranking państw, w których zabawa staje się częścią tożsamości narodowej. US News, czyli autor prestiżowego zestawienia „Best Countries”, opracował listę najbardziej rozrywkowych krajów świata, bazując na opiniach około 17 tysięcy respondentów, w tym liderów biznesu, osób z wyższym wykształceniem i obywateli z różnych części globu. Gdzie według nich rozrywka osiąga najwyższy poziom? Gdzie najlepiej się bawić? Hiszpania na pierwszym miejscu Hiszpania znalazła się na pierwszym miejscu w rankingu krajów najbardziej kojarzonych z rozrywką. Od lat postrzegana jest jako kierunek, w którym turystyka łączy się z żywiołowością, otwartością i intensywnym stylem życia. To tu organizowany jest m.in. festiwal La Tomatina w Buñol – wydarzenie, podczas którego ponad 20 tysięcy uczestników obrzuca się 150 tonami dojrzałych pomidorów. Z perspektywy zagranicznych turystów to niecodzienny przykład lokalnej tradycji, która stała się częścią globalnej kultury masowej. Co więcej, miejsca takie jak Madryt, Barcelona czy Ibiza są uznanymi ośrodkami nocnego życia, kultury klubowej i festiwali, które przyciągają setki tysięcy zagranicznych gości rocznie. Rozrywka w Hiszpanii nie ogranicza się jednak do imprez, lecz przejawia się również w sposobie spędzania wolnego czasu, modelu życia społecznego i dostępnej infrastrukturze. Dzięki temu Hiszpania zajęła również wysokie pozycje w kategoriach „przygoda” oraz „wpływ kulturowy”, co wskazuje na szerokie spektrum doświadczeń dostępnych dla podróżnych. Popularność ma jednak swoją cenę. Rosnąca liczba odwiedzających prowadzi do napięć społecznych, szczególnie w regionach najbardziej obciążonych ruchem turystycznym. W Barcelonie i na Majorce nasila się opór mieszkańców wobec masowej turystyki wyrażany w protestach przeciwko rosnącym kosztom życia i ograniczonemu dostępowi do mieszkań. To konsekwencje, które coraz częściej stają się przedmiotem debaty publicznej zarówno w Hiszpanii, jak i w innych krajach południowej Europy. Najlepsze kraje dla spragnionych rozrywki Drugie miejsce w zestawieniu zajęła Brazylia – kraj nieodłącznie kojarzony z karnawałem w Rio de Janeiro, wielobarwnymi paradami, muzyką i tańcem. To jedno z najbardziej spektakularnych wydarzeń kulturalnych na świecie, a zarazem istotny element brazylijskiej tożsamości narodowej. W rankingu US News ten kraj został dodatkowo uznany za „najseksowniejsze państwo świata”. A to wzmacnia to jego wizerunek jako miejsca, w którym w codzienność wpisana jest radość życia, ekspresyjność i zmysłowość. Na trzeciej pozycji uplasowała się Tajlandia – jedyny kraj azjatycki w pierwszej dziesiątce. Bangkok, Chiang Mai oraz liczne wyspy w Zatoce Tajlandzkiej przyciągają zarówno backpackerów, jak i cyfrowych nomadów czy turystów zainteresowanych lokalną kulturą. Oferta rozrywkowa jest zróżnicowana: od tętniących życiem klubów w stolicy, przez festiwale o wielowiekowej tradycji, po nocne targi pełne zapachów i barw. Z kolei zajmujące czwarte miejsce Włochy łączą dziedzictwo historyczne z nowoczesnym podejściem do sztuki i stylu życia. Karnawał w Wenecji, letnie festiwale filmowe czy koncerty plenerowe w amfiteatrach i na miejskich placach przyciągają turystów przez cały rok. Na dalszych pozycjach znalazły się m.in. Meksyk (miejsce 5.), znany m.in. z plaż w Cancún i tętniącej życiem stolicy, oraz Grecja (miejsce 6.), a w szczególności wyspa Mykonos, od lat przyciągająca turystów poszukujących intensywnych letnich doznań. A jak przedstawiają się kolejne pozycje rankingu? Lista 40 najbardziej rozrywkowych państw na świecie: Hiszpania Brazylia Tajlandia Włochy Meksyk Grecja Australia Portugalia Nowa Zelandia Francja Niderlandy Argentyna Irlandia Singapur Turcja Stany Zjednoczone Kanada Kostaryka Islandia Malezja Filipiny Dominikana Wielka Brytania Japonia Belgia Maroko Egipt Szwajcaria Cypr Austria Chorwacja Indonezja Zjednoczone Emiraty Arabskie Chile Finlandia Republika Południowej Afryki Kolumbia Peru Szwecja Dania Źródła: Visual Capitalist, Voronoi, US News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przepiękna trująca żaba w niebieskie paski odkryta w głębi puszczy amazońskiej
W głębi brazylijskiej Amazonii po raz pierwszy od dekady odkryto nowy gatunek żaby. Należy do rodziny drzewołazowatych i wytwarza sile toksyny. Trucizn z tych żab używają rdzenni mieszkańcy do wyrobu zatrutych strzał. Nowa żabka jest wyjątkowo kolorowa: jej ciało pokrywają niebiesko-brązowe pasy, a brzuch ma w kropki.
Spis treści Nowa trująca piękność z Amazonii Kolorowe żaby i zatrute strzały Naukowcy z Instituto Nacional de Pesquisas da Amazônia we współpracy z Narodowym Muzeum Republiki Czeskiej odkryli nowy gatunek żaby w brazylijskiej Amazonii. Nowa żabka, nazwana Ranitomeya aetherea, wyróżnia się pięknymi, niebieskimi liniami biegnącymi wzdłuż ciała oraz miedzianymi nogami z brązowymi plamkami. To pierwsze od dekady odkrycie nowego gatunku w rodzaju Ranitomeya. Nowa trująca piękność z Amazonii Odkrycia dokonano w wyjątkowo trudno dostępnym rejonie lasów Amazonii: dorzeczu rzeki Juruá. Zespół badawczy dotarł tam samolotem, następnie odbył 10-godzinną podróż łodzią, a na końcu pieszą wędrówkę przez dżunglę z pomocą lokalnych przewodników. W rejonie porośniętym palmami zaobserwowano nieznany wcześniej gatunek żaby. Zebrano kilka okazów, w tym kijanki, które przewieziono do laboratorium. Dorzecze rzeki Juruá w Brazylii to trudny do badania region o ogromnej, lecz słabo poznanej bioróżnorodności. Analiza DNA potwierdziła, że jest to nowy gatunek z rodzaju Ranitomeya. Nowa żaba jest maleńka: osiąga długość około 15 mm, wydaje też unikatowe dla swojego gatunku odgłosy. Pierwsze obserwacje wskazują, że wykazuje aktywność głównie wczesnym rankiem i późnym popołudniem, choć podczas opadów deszczu zmienia swoje zwyczaje. Często ukrywa się pod opadłymi liśćmi palmowymi. Dotychczas zaobserwowano ją tylko na jednym, niewielkim obszarze dżungli. Nowy gatunek został opisany na podstawie danych morfologicznych, morfometrycznych, nagrań głosów godowych, cech kijanek oraz analizy genetycznej. Wszystkie zastosowane metody potwierdziły, że jest to nowy gatunek. Kolorowe żaby i zatrute strzały Drzewołazowate, do których należy mała piękność, to fascynująca rodzina płazów bezogoniastych. Są jednymi z najbardziej kolorowych zwierząt lądowych. Większość z nich nie przekracza półtora centymetra długości, a jednak są zwierzątkami bardzo niebezpiecznymi. Intensywne odcienie żółci, czerwieni, błękitu i zieleni to barwy ostrzegawcze: skóra drzewołazowatych wydziela silne toksyny. Niektóre gatunki są tak trujące, że rdzenni mieszkańcy Amazonii wykorzystywali ich toksyny do zatruwania strzał. Rodzina składa się z około 200 gatunków, podzielonych na kilka rodzajów, m.in. Dendrobates, Ranitomeya, Phyllobates i Oophaga. Większość z nich prowadzi dzienny tryb życia i wykazuje dużą aktywność. Mimo niewielkich rozmiarów te kolorowe żabki wykazują złożone zachowania społeczne i rozrodcze. Opiekują się jajami i kijankami, przenosząc je często do niewielkich zbiorników wodnych, takich jak kałuże w liściach bromelii. Źródło: PLoS ONE Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Już ponad 1200 lat temu w Brazylii hucznie obchodzono „karnawał”. Naukowcy mają dowody
Już mieszkańcy prekolonialnej Brazylii mieli swój karnawał. Nawet 2 tysiące lat temu hucznie bawili się obok świętych kopców. Raczyli się świeżymi rybami i alkoholem – takie wnioski płyną z analizy naczyń ceramicznych.
Spis treści: Imprezka w Brazylii Informacje zaklęte w ceramice Brazylijski karnawał sprzed tysiąca lat Ostatnie lata przyniosły prawdziwą rewolucję w badaniach archeologicznych. Przez wiele dekad naukowcy tylko przypuszczali, do czego służyły odkrywane przez nich w czasie wykopalisk naczynia ceramiczne. Zwracano uwagę na formę i surowiec, z którego wykonano naczynia i na tej podstawie gdybano, co w nich przechowywano lub szykowano. Teraz archeolodzy korzystają coraz częściej z możliwości badań osadów organicznych wnętrza naczyń. W ten sposób wykrywane są na przykład tłuszcze, proteiny czy alkaloidy. Dzięki takim analizom wiemy na przykład, że tysiące lat temu na terenie Kujaw wykonywano sery – z pomocą specjalnych naczyń sitowatych. Imprezka w Brazylii W nurt takich badań wpisuje się publikacja przygotowana przez międzynarodowy zespół w „PLOS One”. Byli to naukowcy z University of York w Wielkiej Brytanii, Universitat Autònoma de Barcelona w Hiszpanii i Universidade Federal de Pelotas w Brazylii. Badacze przeanalizowali kilkadziesiąt skorup ceramicznych odkrytych na dwóch stanowiskach archeologicznych wokół laguny Patos w Brazylii. To tam znajdują się kopce ziemne określane jako Cerritos. Wzniosła je ludność Ameryki Południowej jeszcze przed przybyciem na kontynent Europejczyków. Byli to przodkowie rdzennych grup ludzi Pampean zwanych Charrua i Minuano. We wnioskach z analiz fragmentów naczyń ceramicznych naukowcy stwierdzili, że prekolonialni mieszkańcy Brazylii mogli zbierać się obok kopców w miesiącach letnich, aby ucztować. Skąd to wiadomo? Informacje zaklęte w ceramice To, że mieszkańcy obecnej Brazylii już setki lat temu chętnie się bawili, wiemy dzięki temu, że nie szorowali porządnie naczyń. Dzięki temu badacze pobrali próbki z ich szczelin. I już wiedzą do czego służyły. Przeanalizowano fragmenty ceramiki sprzed 2300-1200 lat, zatem wtedy miało dojść do uczt. Naukowcy wstępnie zidentyfikowali jedne z najwcześniejszych dowodów produkcji napojów alkoholowych w tym regionie. Alkohol mógł być wytwarzany z różnych roślin, w tym kukurydzy cukrowej, bulw i palmy. Z danych etnograficznych wynika, że faktycznie z nich wytwarzano alkohol w okresach historycznych. Aby wspomóc proces fermentacji, napój ten zapewne podgrzewano – tak się działo w przypadku fermentacji trunków szykowanych na bazie manioku i kukurydzy. Inne fragmenty ceramiki zawierają dowody na przetwarzanie w ich wnętrzu ryb. Brazylijski karnawał sprzed tysiąca lat Najnowsza analiza stanowi kolejny dowód potwierdzający przekonanie badaczy, że ludzie w okresie przedkolonialnym mogli gromadzić się wokół kopców i przy nich świętować. Te kurhany miały symboliczne znaczenie. Raczej nie były to monumentalne grobowce, ale markery terytorium danej społeczności. W ważnych momentach w roku świętowano przy tych budowlach. W ten sposób celebrowano udany sezon połowu ryb. Główna autorka badania, dr Marjolein Admiraal, która przeprowadziła badania w Laboratorium Bioarcheologii na Uniwersytecie w Yorku, sugeruje, że sezonowe spotkania przy kopcach były ważnymi wydarzeniami kulturalnymi. Przyciągały do obszaru laguny społeczności żyjące w rozproszeniu. Być może połowy były tak duże, że uczestniczyli ono w przetwórstwie tego urobku. – Znamy przykłady takich praktyk na całym świecie, często związanych z sezonową obfitością gatunków wędrownych. Wydarzenia te stanowią doskonałą okazję do działań społecznych, takich jak pogrzeby i małżeństwa, i mają ogromne znaczenie kulturowe – dodaje ekspertka. W jej ocenie najnowsze analizy dostarczają przekonujących dowodów na stosowanie napojów fermentowanych w tych starożytnych społecznościach i pokazują, że ceramika odgrywała kluczową rolę w ucztowaniu i społecznych interakcjach. Źródło: PLOS One Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wodospady Iguazú leżą na granicy między Brazylią i Argentyną. Są najpiękniejsze na świecie
Wodospady Iguazú są wyższe niż Niagara. Ich nazwa oznacza wielką wodę. Majestat przyrody można podziwiać z terytorium dwóch państw Ameryki Południowej.
Spis treści: Wodospady Iguazú z bliska Ciekawostki o wodospadach Iguazú Dojazd do Iguazú Nie widziałem piękniejszych wodospadów na świecie od tych na granicy brazylijsko-argentyńskiej. Wodospady Iguazú zachwycają najpierw uszy. Huk wody słychać bowiem w odległości 20 km. To jedynie przedsmak tego, co zobaczy się na własne oczy. Na długości 2 km ciągnie się aż 275 progów skalnych, z których spływa woda. Granica między Brazylią a Argentyną przebiega centralnie przez Diabelską Gardziel. To największa kaskada Iguazú. Woda w tym miejscu spada aż z 82 m, a więc z wysokości większej niż wodospad Niagara! Wodospady Iguazú z bliska Ten cud natury oglądam najpierw od brazylijskiej strony. Gdy idę przez park narodowy, nad głową przelatują mi tukany, kolorowe motyle, po drzewach skaczą małpy i jeszcze co chwila muszę omijać różnej wielkości jaszczurki. Wodospad oglądam z kilku tarasów widokowych, z góry i z dołu, podchodząc najbliżej, jak się da. Taksówką przejeżdżam na argentyńską stronę wodospadu Iguazú. Stąd wygląda nieco mniej spektakularnie, co nie znaczy, że nie zachwyca. Aż trudno uwierzyć, że kilka razy przestał płynąć. Tak było w maju i czerwcu 1978 r. Wówczas podczas suszy nurt osłabł tak bardzo, że przez 28 dni przez krawędź urwiska nie przepłynęła ani kropla wody... Na koniec jadę do Triple Frontier – miejsca, w którym schodzą się granice trzech państw: Brazylii, Argentyny i Paragwaju. Tam zbiegają się rzeki Iguazú i Parana. Można też odwiedzić trzy miasta: Ciudad del Este (Paragwaj), Puerto Iguazu (Argentyna) i Foz do Iguazu (Brazylia). I to w jeden dzień! Ciekawostki o wodospadach Iguazú Przed przybyciem Hiszpanów tereny wokół wodospadu należały do Indian Guarani. Nazwa rzeki i wodospadu pochodzi z języka guaraní. Słowo Yguasu powstało z połączenia słów y – „woda” i ûasú – „wielka”. Po portugalsku pisze się je Iguaçu. Rzeka Iguaçu podczas swojego biegu jeszcze przed wodospadem Iguazu opada po blisko 70 progach skalnych. Docierając do wodospadu ma 4 km szerokości. 80% obszaru wodospadu Iguazu jest na terytorium Argentyny, pozostałe 20% na obszarze Brazylii. Wodospad otaczają parki narodowe. Na ich terenie występuje ok. 400 gatunków ptaków. Liczącą 80 metrów długości kładką można przejść w pobliże najwyższego spadku wód, czyli Diabelskiej Gardzieli. Wodospady Iguazú pojawiły się m.in. w słynnym na cały świat filmie „Misja”. Dojazd do Iguazú Z Warszawy do Rio de Janeiro samolotem z przesiadką np. w Madrycie. Potem z Rio do Foz de Iguazú samolotem linii GOL. Źródło: archiwum NG.
Kurytyba to najbardziej polskie miasto w Brazylii. Ślady Polonii są tam widoczne na każdym kroku
Kurytyba wyraźnie różni się od pozostałych brazylijskich metropolii. Ociekający zielenią moloch bardziej niż południowoamerykańskie przypomina europejskie miasta. Jest tam ciszej, spokojniej, a zdaniem wielu osób – także ładniej. Gdzie znajduje się Kurytyba? Co warto zobaczyć w tym wyjątkowym mieście? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Gdzie znajduje się Kurytyba? Historia Kurytyby Polonia w Kurytybie Zielone miasto Atrakcje Kurytyby Południowoamerykańskie metropolie kojarzą się z komunikacyjnym i architektonicznym chaosem, górami śmieci i zanieczyszczonym powietrzem. Na ich tle Kurytyba jawi się jako inny świat. Nie bez powodu mówi się o tym molochu, że jest najzieleńszym dużym miastem, nie tylko w Brazylii, ale także w całej Ameryce Południowej. Wszechobecna zieleń nie jest jedynym wyróżnikiem Kurytyby. Przechadzając się jej ulicami, można poczuć się tam jakby swojsko. Pomniki wyglądają znajomo, podobnie jak zabudowania, a karty dań wielu restauracji wyraźnie celują w polskie gusta. Nic dziwnego. Kurytyba jest głównym ośrodkiem polonijnym w Brazylii, więc polskie akcenty są tam widoczne niemal na każdym kroku. Gdzie znajduje się Kurytyba? Kurytyba jest zlokalizowana w południowej części rozległej Wyżyny Brazylijskiej, niedaleko źródła rzeki Iguaçu. Jest największym miastem i jednocześnie – stolicą stanu Paraná. Mieszka tam około 2 mln osób, a licząc z przedmieściami – 3 mln. Miasto znajduje się w odległości około 400 kilometrów od Sao Paulo. Pogoda w Kurytybie Obszar miasta rozciąga się na płaskowyżu, na wysokości 932 metrów n.p.m. Panuje tam subtropikalny klimat morski. Najcieplej jest tam między listopadem a kwietniem, a najzimniej – od początku czerwca do końca lipca. W okresie letnim panuje tam przyjemna temperatura, wynosząca średnio 25 stopni Celsjusza. Tylko w najcieplejsze dni termometr wskazuje wartość powyżej 30 stopni Celsjusza. Zimy są łagodne, ale także wilgotne. Średnia temperatura w najchłodniejszych miesiącach nie spada poniżej 7 stopni Celsjusza. Przymrozki zdarzają się wyłącznie nocą. Opady śniegu należą tam do rzadkości. Należy wspomnieć, że w Kurytybie uwidaczniają się wpływy zimnych frontów atmosferycznych, które latem wywołują tropikalne burze (najintensywniejsze opady odnotowuje się tam w styczniu i lutym), a zimą odpowiadają za chłodne powiewy wiatru. Historia Kurytyby O Kurytybie mówi się, że jest najbardziej europejskim miastem w Ameryce Południowej. Faktem jest, że tamtejsza pogoda przypomina nieco panującą na Starym Kontynencie, ale porównania z Europą nie wynikają z panującego tam klimatu, a z historii, która ukształtowała wielką metropolię i jej unikatowy charakter. Początki założonego przez Portugalczyków miasta sięgają 1693 roku. Nazwa Curitiba została zaczerpnięta z języka tupi i oznacza „wiele szyszek”. To nawiązanie do araukarii, które obficie porastały teren, na którym „wyrosło” miasto. Pierwsi mieszkańcy Kurytyby trudnili się górnictwem. W mieście wydobywano minerały, ale ze względu na strategiczne położenie pomiędzy Sao Paulo na północy i Rio Grande na południu, szybko zyskało na znaczeniu jako cześć szlaku handlowego. Imigracja z Europy W drugiej połowie XIX wieku władze Brazylii zaczęły stawiać na rozwój rolnictwa. Żeby osiągnąć ten cel, musieli sprowadzić do kraju doświadczonych rolników, a tacy byli w Europie. Rząd zachęcał Europejczyków do emigracji, nadając im hektary ziemi, zupełnie za darmo. Wielu przybyszów zza oceanu, między innymi Włochów, Niemców, Polaków i Ukraińców, trafiło na południe kraju, w tym do Kurytyby. Głównie byli to ubodzy chłopi, którzy na emigrację zdecydowali się przede wszystkim z przyczyn ekonomicznych. To właśnie oni nadali miastu jego współczesny kształt i charakter. Niezwykły był to wyczyn, tym bardziej, że gdy przybyli na miejsce, znaczna część obszaru miasta była porośnięta dżunglą. Kurytyba dziś Europejscy osadnicy dostosowali teren do swoich potrzeb, a miasto zaczęło gwałtownie się rozwijać. Dziś Kurytyba jest nie tylko największym miastem stanu Paraná, ale także czwartą gospodarką Brazylii, jednym z najbezpieczniejszych, najczystszych i najzieleńszym miastem w kraju. Stanowi ważny ośrodek włókiennictwa, meblarstwa, przemysłu metalowego, chemicznego, papierniczego, drzewnego i spożywczego. Wypada też wspomnieć, że działają tam dwa uniwersytety. Polonia w Kurytybie W mieście mieszka około 400 tys. Polaków, którzy są potomkami osadników, którzy przybyli tam pod koniec XIX wieku, ale także tzw. emigrantów drugiej fali, którzy w mieście osiedlili się po II wojnie światowej. Tamtejsza polska społeczność stanowi około 70 proc. brazylijskiej Polonii. Na ulicach Kurytyby nasz ojczysty język jest niemal tak samo powszechny, jak portugalski. Działają tam polskie szkoły, instytucje kulturalne, religijne i społeczne, w tym najstarsza w całej Brazylii. Mowa o założonym w 1890 roku Towarzystwie Tadeusza Kościuszki. Ślady Polaków w Kurytybie W całym mieście nie brakuje polskich akcentów. W Kurytybie można podziwiać pomnik Mikołaja Kopernika, podarowany tamtejszej Polonii przez Toruń. Jest też tablica upamiętniająca wizytę Lecha Wałęsy. Jednym z najbardziej wyrazistych polskich akcentów w mieście jest Las im. Jana Pawła II, będący jednym z tamtejszych parków etnicznych. Stanął tam pomnik papieża Polaka, upamiętniający jego wizytę w mieście (w 1980 roku) i mszę świętą, odprawioną dla imigrantów. Pomnik jest jedną z najważniejszych atrakcji miasta i obowiązkowym punktem w planie zwiedzania Kurytyby. Na terenie parku znajduje się też niewielki skansen z chatami pierwszych osadników z Polski. W środku można podziwiać tradycyjny wystrój, przedmioty codziennego użytku i narzędzia rolnicze. Organizowane są też wystawy czasowe. W pobliżu parku znajduje się lokal gastronomiczny, serwujący przysmaki rodzimej kuchni. Zielone miasto To, jak Kurytyba wygląda dziś, w dużej mierze jest zasługą Polaka – urodzonego w Łodzi Jaimera Lernera, który trzykrotnie był wybierany na burmistrza Kurytyby. W sumie rządził miastem przez trzynaście lat i właśnie wtedy stolica stanu zaczęła odznaczać się unikatową architekturą. Stała się także najzieleńszym, a w wielu aspektach – także najbardziej innowacyjnym miastem w kraju. Parki i tereny rekreacyjne Na terenach zalewowych Lerner zaczął organizować parki. Wprowadził też innowacyjny system utrzymania zieleni miejskiej. Gdy był włodarzem Kurytyby, w mieście nie rozlegał się hałas silników kos spalinowych. Przystrzyganiem trawników zajmowały się... owce. W stu procentach ekologiczne rozwiązanie sprawdziło się wyśmienicie. Segregacja i recykling odpadów Nadmiar śmieci jest poważnym problemem w Ameryce Południowej. Gdy w pozostałych miastach Brazylii piętrzyły się hałdy odpadów, Lerner postanowił zachęcić mieszkańców do ich zbierania. Zmobilizował do tego przede wszystkim rybaków, którzy poza sezonem połowów zmagali się z brakiem pracy. Zaczął płacić za każdy zebrany kilogram śmieci, które nadawały się do recyklingu. Zadziałało, i to jak! Program segregacji obowiązuje tam do dziś, a uczestniczący w nim mieszkańcy otrzymują bony pieniężne lub dopłaty do biletów autobusowych. Komunikacja miejska Skoro o komunikacji miejskiej mowa, wypada wspomnieć, że w Kurytybie działa jedna z najsprawniejszych sieci autobusowych w kraju. Pojazdy są na tyle punktualne i przemieszczają się wystarczająco sprawnie, by zachęcić ludzi do korzystania z transportu zbiorowego. Autobusami przemieszcza się większość mieszkańców, co pozwoliło ograniczyć emisję dwutlenku węgla o 25 proc. względem średniej w Brazylii. Atrakcje Kurytyby Kurytyba rozciąga się w wyjątkowo malowniczej okolicy. Miasto wzniesiono pośród stepów i bujnych lasów atlantyckich, podlegających ochronie jako rezerwat biosfery UNESCO. Obszar ten cechuje się bogactwem flory i fauny i sam w sobie stanowi nie lada atrakcję. Należy jednak podkreślić, że wiele ciekawych miejsc można znaleźć także w samej Kurytybie. Oto niektóre z nich: Ogród botaniczny w Kurytybie – otwarty w 1991 roku, dziś jest jedną z wizytówek miasta, Park Barigui – to jeden z najczęściej odwiedzanych parków w mieście, w którym wielką atrakcją są kapibary, Las imienia Jana Pawła II – wspomniany już park etniczny, Opera de Arame – w sali opery odbywają się koncerty i spektakle teatralne, Park Tangua – powstał w miejscu dawnego kamieniołomu, Muzeum Oscara Niemeyera – ze względu na swój charakterystyczny kształt, jest nazywane „okiem Niemeyera”. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Karnawał w Rio de Janeiro ma bogatą historię. Przed laty zamiast samby tańczono walca
Karnawał w Rio de Janeiro ma dla Brazylijczyków ogromne znaczenie nie tylko kulturalne, ale też ekonomiczne. W końcu coroczna impreza przyciąga do metropolii setki tysięcy turystów i tancerzy z całego świata. Dziś trudno wyobrazić sobie brazylijski karnawał bez samby, choć ta zawitała do Rio dopiero w XX w.
Spis treści: Karnawał w Rio de Janeiro 2025 Ile trwa karnawał w Rio de Janeiro? Kiedy kończy się karnawał w Rio de Janeiro? Ciekawostki o karnawale w Rio de Janeiro Karnawał w Rio de Janeiro – obok karnawału w Wenecji – to zdecydowanie najbardziej znana i najhuczniejsza impreza taneczna na świecie. Mowa przecież o kilku dniach (i nocach) wypełnionych rytami samby i nie tylko. Stałym elementem corocznego karnawału w Brazylii są parady, podczas których na platformach tańczą mężczyźni i kobiety. Panie częściej jednak występują jako główne solistki w paradach na Sambodromie – specjalnie zaprojektowanej arenie z trybunami. To tutaj odbywają się główne parady szkół samby, które rywalizują o miano najlepszej. Brazylijski karnawał słusznie kojarzy się z też z charakterystycznym, skąpym ubiorem. Styl tancerzy nawiązuje do tradycji afrykańskich, europejskich i rdzennych brazylijskich. Tym samym odzwierciedla bogactwo kulturowe kraju. Pióra mają reprezentować wartości takie jak wolność, piękno i połączenie z naturą. Elementy dekoracyjne, takie jak cekiny i kamienie szlachetne symbolizują z kolei radość i przepych. Jedno jest pewne – kolorowe i błyszczące akcesoria z powodzeniem przyciągają uwagę widzów (zarówno zgromadzonych w Rio, jak i przed telewizorami). Karnawał w Rio de Janeiro 2025 W 2025 roku karnawał w Rio de Janeiro rozpocznie się 28 lutego i potrwa do 4 marca. Występy tancerzy z najlepszych szkół samby zaplanowano na 2, 3 i 4 marca. Tematy ich show mogą dotyczyć polityki, sztuki, sportu czy kultury. Środkami wyrazu są muzyka, kreatywne kostiumy i oczywiście spektakularne choreografie. Każda ze szkół samby ma na występ 80 minut. Karnawał rozpocznie się w piątek uroczystą ceremonią otwarcia, podczas której burmistrz Rio de Janeiro symbolicznie przekazuje klucze do miasta królowi Momo – uosobieniu radości i zabawy. Wieczorem tego samego dnia pierwsze parady szkół samby nadają ton czterem kolejnym dniom pełnym muzyki, tańca i artystycznych popisów. W piątek i sobotę członkowie Access Group zaprezentują swoje umiejętności w ramach rywalizacji o awans do prestiżowej elity szkół samby. Niedziela, poniedziałek i wtorek to dni zarezerwowane właśnie dla najlepszych szkół samby, które walczą o najwyższe laury. Zwieńczeniem tej rywalizacji są mistrzostwa, podczas których sześć najlepszych szkół powraca na Sambodrom w następną sobotę, by raz jeszcze oczarować publiczność i przypieczętować swoje miejsce w historii karnawału. Ile trwa karnawał w Rio de Janeiro? Karnawał w Rio de Janeiro trwa zazwyczaj pięć dni. Rozpoczyna się w piątek przed Środą Popielcową i kończy we wtorek, znany jako Fat Tuesday lub Mardi Gras. Kiedy kończy się karnawał w Rio de Janeiro? W 2025 roku karnawał w Rio de Janeiro zakończy się 4 marca, czyli w dzień poprzedzający Środę Popielcową, która rozpoczyna okres Wielkiego Postu. Ciekawostki o karnawale w Rio de Janeiro Historia brazylijskiego karnawału sięga XVIII w., kiedy do kraju przypłynęli Portugalczycy. Wówczas uliczne zabawy wyglądały zupełnie inaczej niż obecnie. Ludzie oblewali się nawzajem wodą, obrzucali błotem oraz jedzeniem. Nierzadko dochodziło do bójek. W XIX w. koncepcja karnawału zaczęła się zmieniać. Zorganizowano pierwsze parady, podczas których arystokracja miała na sobie maski i bogato zdobione kostiumy. Najpopularniejszymi tańcami były wtedy... walce. W połowie XIX w. parady zaczęły uświetniać platformy ciągnięte przez konie. W kolejnych dekadach karnawał stał się świętem klasy robotniczej. Ludzie przebierali się i dołączali do muzyków grających na instrumentach smyczkowych i fletach. W czasie cenzury uczestnicy pochodu wyrażali swoje niezadowolenie z sytuacji politycznej. Samba stała się integralną częścią karnawałowego świata dopiero na początku XX w. Do Brazylii trafiła przez afrykańskich niewolników. Po zniesieniu niewolnictwa pulsujące rytmy wybrzmiewały głównie w slumsach otaczających Rio de Janeiro. Dziś sambę tańczy się dosłownie wszędzie w Brazylii – od faweli po luksusowe hacjendy. Co jeszcze warto wiedzieć o słynnej imprezie? Oto ciekawostki karnawale w Rio de Janeiro. Karnawał w Rio de Janeiro co roku przyciąga setki tysięcy turystów z całego świata. Szacuje się, że wpływy z turystyki sięgają wówczas setek milionów dolarów. To więc jedno z najważniejszych wydarzeń w Brazylii nie tylko pod względem kulturalnym, ale też ekonomicznym. Oprócz oficjalnych parad na Sambodromie, w różnych częściach miasta odbywają się uliczne imprezy nazywane „blocos”, organizowane przez lokalne społeczności. Najbardziej znane z nich to Cordão do Bola Preta i Simpatia é Quase Amor. Polki od lat uczestniczą w karnawale w Rio de Janeiro jako tancerki samby. Przykładem jest Sylwia de Paula, która od 2013 roku regularnie bierze udział w paradach na Sambodromie, reprezentując różne szkoły samby. Źródło: Rio.com Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Język w Brazylii – wielojęzyczne serce Ameryki Południowej
Kojarzy się z sambą, piłką nożną i Amazonią, ale mało kto wie, jak wielką rolę odgrywa język w Brazylii. Choć dominuje tu portugalski, największy kraj Ameryki Południowej jest również domem dla setek rdzennych systemów mowy, języków afrykańskich, a także tych, które przywieźli ze sobą imigranci, w tym Polacy.
Spis treści: Portugalski w Brazylii – język z taneczną duszą Języki rdzennych ludów – dziedzictwo przeszłości Języki afrykańskie – dziedzictwo przymusowej migracji Języki imigrantów – małe ojczyzny w Brazylii Język polski w Brazylii – mała ojczyzna w tropikach Język migowy – libras jako język oficjalny Język w Brazylii – ciekawostki Przed przybyciem Europejczyków w 1500 roku tereny dzisiejszej Brazylii zamieszkiwały setki plemion posługujących się różnorodnymi mowami. Szacuje się, że przed kolonizacją używano tu około 1200 języków. Były one częścią różnych rodzin językowych, takich jak arawacka, tupi-guarani, makro-ge-bororo czy pano. Kolonizacja portugalska wprowadziła portugalski jako urzędowy język administracji, religii i edukacji. Jednak przez pierwsze dwa stulecia narzecza rdzennych ludów, szczególnie z rodziny tupi, były powszechnie używane przez kolonizatorów. Tak zwana Lingua geral – język oparty na tupi – pełnił funkcję języka kontaktowego w dużej części kolonii. Dopiero w XVIII wieku, gdy Portugalia zaostrzyła politykę językową, portugalski zaczął wypierać inne mowy i od tego czasu funkcjonuje jako urzędowy język w Brazylii. Portugalski w Brazylii – język z taneczną duszą Dziś portugalski jest jedynym językiem urzędowym Brazylii i posługuje się nim niemal cała populacja licząca ponad 200 milionów osób. Brazylijski portugalski różni się od swojego europejskiego odpowiednika zarówno w wymowie, jak i słownictwie. Te różnice są na tyle znaczące, że Brazylijczycy i Portugalczycy muszą czasem dostosowywać język, by się zrozumieć. Charakterystyczny dla brazylijskiego portugalskiego jest śpiewny akcent oraz zapożyczenia z języków rdzennych i afrykańskich. Słowa takie jak: abacaxi (ananas), caipirinha (popularny koktajl) mają korzenie w językach rdzennych, podczas gdy: samba axé (styl muzyki tanecznej) wywodzą się z języków afrykańskich, wprowadzonych przez niewolników. Brazylijczycy są dumni ze swojego języka, ale ich wersja portugalskiego jest także narzędziem integracji w kraju pełnym różnorodności kulturowej i regionalnej. Języki rdzennych ludów – dziedzictwo przeszłości Brazylia to dom dla około 305 rdzennych grup etnicznych, które posługują się ponad 180 językami. Mimo drastycznego spadku liczby użytkowników rdzennych języków od czasów kolonizacji, wiele z nich wciąż jest używanych na co dzień w amazońskich wioskach i rezerwatach. Największą rodziną językową w Brazylii jest tupi-guarani. Język guarani jest używany nie tylko w Brazylii, ale także w sąsiednich krajach, takich jak Paragwaj, gdzie ma status urzędowy. Język tenetehara, należący do tej samej rodziny, jest wciąż żywy wśród ludu Guajajara w stanie Maranhão. Inne ważne rodziny językowe to makro-ge-bororo, do której należy np. język kayapo, oraz język arawacki, z językiem baniwa używanym na północy kraju. Każdy z nich niesie w sobie wyjątkową wiedzę o środowisku naturalnym, mitologiach i tradycjach, które są nieocenioną częścią dzisiejszej brazylijskiej świadomości narodowej. Języki afrykańskie – dziedzictwo przymusowej migracji Podczas trwającego ponad trzy wieki okresu niewolnictwa do Brazylii sprowadzono miliony Afrykańczyków, głównie z zachodniej Afryki. Choć większość języków afrykańskich uległa asymilacji, ich wpływ na portugalski brazylijski jest niezaprzeczalny. Niektóre afrykańskie języki i tradycje przetrwały w formie religijnych praktyk i muzyki. Język joruba – do dziś powszechnie używany w Nigerii, po drugiej stronie Atlantyku – wpłynął w Brazylii na rozwój religii takich jak candomblé i wciąż jest używany w pieśniach i rytuałach. Podobnie języki z grupy bantu wpłynęły na muzykę, tańce i obyczaje Brazylii. Ciekawostką jest, że w XVIII i XIX wieku język nagô (odmiana joruba) był używany jako lingua franca w niektórych częściach stanu Bahia. Dziś ten wpływ jest widoczny głównie w słownictwie związanym z kulturą afro-brazylijską. Języki imigrantów – małe ojczyzny w Brazylii Brazylia była i jest krajem imigrantów. W XIX i XX wieku przybyły tu fale Europejczyków, Japończyków, Arabów. W wielu regionach do dziś można usłyszeć języki takie jak włoski, niemiecki, japoński czy polski. W południowym stanie Santa Catarina język niemiecki jest używany przez potomków osadników z Niemiec, którzy przybyli w XIX wieku. W niektórych miejscowościach, takich jak Pomerode, mówi się językiem pomorskim – dawną odmianą niemieckiego, którą posługiwano się m.in. w przedwojennym Szczecinie. Co ciekawe, w 2000 roku w Pomerode powstała replika ceglanej bramy portu morskiego w Szczecinie. Konstrukcja ta stanowi wyraz pamięci mieszkańców Pomerode o Pomorzu i jego stolicy. Podobnie włoski jest żywy w stanie Rio Grande do Sul, gdzie lokalna odmiana zwana talian przetrwała w codziennych rozmowach i kulturze kulinarnej. Japońska społeczność w São Paulo – największa poza Japonią – zachowała znajomość języka japońskiego, choć kolejne pokolenia coraz częściej przechodzą na portugalski. Język polski w Brazylii – mała ojczyzna w tropikach Polacy zaczęli emigrować do Brazylii w XIX wieku, głównie z powodów ekonomicznych. Największa fala emigracji działa się w latach 70. XIX wieku, kiedy tysiące polskich rodzin osiedliło się w południowych stanach Brazylii, takich jak Paraná, Santa Catarina i Rio Grande do Sul. Dziś Brazylia jest domem dla jednej z największych polonijnych społeczności na świecie, liczącej około 1,5 miliona osób polskiego pochodzenia. Język polski przetrwał w Brazylii głównie w małych, wiejskich społecznościach. Największym skupiskiem Polonii jest miasto Kurytyba, stolica stanu Paraná, gdzie polska kultura i język są pielęgnowane w szkołach, kościołach i stowarzyszeniach. W niektórych wsiach, takich jak Cruz Machado, polski jest nadal używany w codziennych rozmowach. Co ciekawe, z polszczyzną zaszły tam podobne procesy co z innymi językami europejskimi przeszczepionymi na inne kontynenty. Po dekadach w odosobnieniu od ziem rdzennych zaczęła ewoluować na swój własny sposób, nierzadko też zachowując pewne archaiczne formy, od dawna już nie słyszane w Polsce. Polacy w Brazylii zachowali język ojczysty, szczególnie w pierwszych pokoleniach, ale z czasem ulegał on wpływom portugalskiego. Dziś wiele młodych osób polskiego pochodzenia zna język polski tylko częściowo lub w ogóle go nie używa. Niemniej jednak język polski pozostaje ważnym elementem tożsamości polonijnej. Co ciekawe, język polski jest również obecny w szkolnictwie. W niektórych regionach działa kilkanaście szkół językowych i organizacji polonijnych, które uczą języka i kultury. Polska tradycja widoczna jest także w lokalnych festiwalach, takich jak Festiwal Polskiej Kultury w Kurytybie, podczas którego można usłyszeć polskie pieśni, zobaczyć tradycyjne tańce i skosztować pierogów czy bigosu. Język migowy – libras jako język oficjalny Nie wszyscy wiedzą, że Brazylia uznaje także język migowy libras (Língua Brasileira de Sinais) za oficjalny język w kraju. Libras jest szeroko używany przez społeczność głuchych i różni się od innych języków migowych, takich jak amerykański ASL czy polski język migowy PJM. Od 2002 roku Libras ma status języka oficjalnego, co oznacza, że musi być używany w instytucjach publicznych, szkołach i telewizji. Jego uznanie jest symbolem inkluzywności i troski o różnorodność w Brazylii. Język w Brazylii – ciekawostki Lingua geral, oparta na języku tupi, była powszechnie używana przez pierwszych kolonizatorów. Zanikła niemal całkowicie po XVIII wieku. Brazylijski „spanglish” – na granicy z Paragwajem i Argentyną rozwija się mieszanka portugalskiego, hiszpańskiego i języków lokalnych, zwana portuñol. Najdłuższe słowo w brazylijskim portugalskim to anticonstitucionalíssimamente, które oznacza „w sposób absolutnie niezgodny z konstytucją”. Język na wyspie – w stanie Espírito Santo mieszkańcy wyspy Pancas posługują się dialektem niemieckim zwanym hunsrik. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Stolica Brazylii często jest mylona z tym miastem. Dlaczego?
Stolica Brazylii nie jest największym miastem tego południowoamerykańskiego kraju. Co więcej, pod względem turystyki ustępuje przynajmniej dwóm innym brazylijskim metropoliom. Jakie miasto jest więc stolicą Brazylii i czy warto je odwiedzić? Oto najważniejsze informacje i podpowiedzi.
Spis treści: Stolica Brazylii zaskakuje architekturą Brasília dla turystów Co zobaczyć w stolicy Brazylii? Stolica Brazylii – ciekawostki Jaka jest stolica Brazylii? Podróżnicy i pasjonaci geografii z pewnością znają odpowiedź na to pytanie. Stolicą największego kraju Ameryki Południowej nie jest ani Rio de Janeiro, ani Sao Paulo. Warto jednak podkreślić, że Rio było stolicą Brazylii do 1960 r. Ponad 60 lat temu honory przejęła jednak zaprojektowana od podstaw w połowie XX wieku Brasília. Stolica Brazylii zaskakuje architekturą Brasília to jedno z najbardziej nietypowych miast świata. Choć kojarzy się z biurokratycznym centrum Brazylii, jej historia, architektura i znaczenie są fascynujące i pełne zaskakujących szczegółów. Na pierwszy rzut oka Brasília przypomina bardziej gigantyczny eksperyment architektoniczny niż klasyczne miasto. Stolica Brazylii została zaprojektowana przez znanego brazylijskiego architekta Oscara Niemeyera oraz urbanistę Lúcio Costę. Plan miasta z lotu ptaka przypomina kształtem samolot lub ptaka z rozpostartymi skrzydłami. Centralną aleję miasta, Monumental Axis, wzdłuż której znajdują się najważniejsze budynki administracyjne, otaczają równoległe linie dróg, nadając miastu futurystyczny charakter. Całość została podzielona na funkcjonalne strefy: osiedla mieszkalne, handlowe, biurowe czy rządowe, co nadaje porządek i klarowność. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych budynków jest Katedra Matki Bożej z Aparecidy, której nowoczesna struktura z żebrami wznoszącymi się ku niebu symbolizuje otwartość ku boskości. Inne ważne budowle w stolicy Brazylii to m.in. Kongres Narodowy czy Palácio do Planalto – siedziba prezydenta. Mimo że infrastruktura miasta nie jest wiekowa, została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1987 roku. Jest to rzadki przypadek, gdzie całe miasto – od samego projektu po indywidualne budynki – uznano za przykład „arcydzieła ludzkiego geniuszu twórczego”. Brasília dla turystów Brasília to centrum polityczne kraju. Znajduje się tu siedziba prezydenta, Kongres Narodowy oraz Sąd Najwyższy. To tu podejmowane są najważniejsze decyzje dotyczące przyszłości Brazylii. Plac Praça dos Três Poderes (Plac Trzech Władz) symbolizuje równowagę między władzą wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą. Miasto często bywa kojarzone z formalnym, urzędowym charakterem, co odróżnia je od tętniącego życiem Rio de Janeiro​. Nie oznacza to jednak, że w Brasílii nie ma atrakcji dla mieszkańców i turystów. Faktem jest jednak, że stolica Brazylii jest odwiedzana przez podróżników znacznie rzadziej niż do Rio de Janeiro czy Sao Paulo. Obie te metropolie w odróżnieniu od brazylijskiej stolicy są położone nad lub niedaleko oceanu. Brasília, mimo że jest oddalona od wybrzeża o ponad 1000 km, ma dostęp do wody. To za sprawą Jeziora Paranoá, sztucznego zbiornika wodnego stworzonego w celu poprawy klimatu i zwiększenia zapasów wody pitnej w regionie. Dziś pełni ono funkcję rekreacyjną, przyciągając miłośników sportów wodnych – od windsurfingu po nurkowanie. Pod taflą jeziora znajduje się nawet zanurzona wioska, Vila Amaury, co jest dodatkową atrakcją dla nurków. Co zobaczyć w stolicy Brazylii? Panorama miasta z wieży telewizyjnej. Wieża telewizyjna o wysokości 224 metrów jest jednym z najlepszych punktów widokowych w mieście. Z platformy na wysokości 75 metrów można podziwiać panoramiczny widok na miasto, w tym na Monumental Axis oraz jezioro Paranoá. To świetne miejsce na robienie zdjęć i zobaczenie z góry nietypowego planu urbanistycznego Brasílii. Memoriał Juscelino Kubitscheka. To muzeum poświęcone prezydentowi Juscelino Kubitschekowi, który odegrał kluczową rolę w budowie Brasílii. W środku przechowywane są liczne pamiątki związane z jego życiem i dorobkiem, w tym dokumenty, fotografie oraz eksponaty przedstawiające etapy powstawania miasta. Memoriał mieści również jego mauzoleum. Dla miłośników historii jest to kluczowy punkt na mapie miasta. Parque Nacional de Brasília. Park narodowy zajmuje obszar ponad 42 tysięcy hektarów. Jest to największy na świecie park położony na obszarze zurbanizowanym. To idealne miejsce dla miłośników przyrody. Wytyczone szlaki piesze prowadzą przez naturalne źródła, lasy Cerrado oraz obok malowniczych wodospadów. Na miejscu można kąpać się w naturalnych basenach oraz obserwować dziką przyrodę, w tym ponad 200 gatunków ptaków​ (np. papugi i tukany). Jardim Botânico de Brasília. Ogród botaniczny to kolejne miejsce, w którym można podziwiać przyrodę regionu Cerrado, który otacza Brasílię. Oprócz licznych gatunków roślin, ogród oferuje trasy spacerowe, punkty widokowe oraz miejsca piknikowe. Jest to świetne miejsce na odpoczynek i bliższe poznanie unikatowej roślinności tej części Brazylii​. W planie zwiedzania warto uwzględnić również wspomniane wcześniej Katedrę Matki Bożej z Aparecidy, plac Praça dos Três Poderes oraz jezioro Paranoá. Stolica Brazylii – ciekawostki Brasília jest jednym z niewielu miast na świecie, które zostało zaplanowane i wybudowane w tak krótkim czasie – w niespełna cztery lata! Projekt ten był oczkiem w głowie prezydenta Juscelino Kubitscheka, który chciał przenieść stolicę w głąb kraju, aby przyspieszyć rozwój mniej zaludnionych obszarów​. W Brasílii ulice nie mają nazw – numeracja oparta jest na precyzyjnym kodzie urbanistycznym, co dla przyjezdnych może być dużym wyzwaniem, jeśli chodzi o nawigację​. Wieża telewizyjna Brasílii znana jest także jako Flor do Cerrado ze względu na swoją unikatową konstrukcję przypominającą kwiat. Jest jednym z najwyższych punktów widokowych w mieście​. W wielu częściach miasta nie ma typowych latarni. Zamiast tego Brasília wykorzystuje innowacyjne oświetlenie uliczne wbudowane w chodniki i fasady budynków, co dodaje miastu nowoczesnego charakteru. Choć Brasília może wydawać się odległa od stereotypowego wyobrażenia o Brazylii pełnej kolorów, karnawałów i tętniących życiem plaż, to miasto ma swój unikatowy urok. Jego niezwykła architektura, urbanistyka i znaczenie polityczne sprawiają, że jest to jedno z najważniejszych i najbardziej charakterystycznych miejsc nie tylko w Brazylii, ale i na świecie. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
W Brazylii odkryto 16 nowych stanowisk archeologicznych. Ujawniają starożytną sztukę naskalną
Na terenie parku stanowego Jalapão w Brazylii archeolodzy odnaleźli szereg nowych malowideł naskalnych. Prawdopodobnie powstały ok. 2000 lat temu.
W tym artykule: 16 nowych stanowisk archeologicznych w Brazylii Obecność człowieka w centrum kraju nawet sprzed 12 000 lat Wciąż nie wiadomo, kto stworzył malowidła naskalne Jalapão to park stanowy w Brazylii o powierzchni ok. 400 tys. akrów. Położony jest w odległym północnym zakątku Cerrado, czyli największej sawanny Ameryki Południowej, która oddziela Amazonię od wybrzeża Atlantyku. To region niezwykle trudno dostępny. Aby tam dotrzeć, trzeba dolecieć do Palmas, stolicy brazylijskiego stanu Tocantins. A następnie jechać od pięciu do sześciu godzin na wschód po nieutwardzonych drogach. 16 nowych stanowisk archeologicznych w Brazylii To właśnie w tym dalekim regionie brazylijscy archeolodzy z IPHAN prowadzili w ciągu ostatnich miesięcy badania naukowe. Efektem było odnalezienie 16 nowych stanowisk, w których odkryli starożytne malowidła naskalne. O znaleziskach poinformowało Ministerstwo Kultury Brazylii. W oświadczeniu podano, że na skałach wyryto postaci ludzi i zwierząt, a także różne symbole. Naukowcy uważają, że ryty powstały ok. 2000 lat temu. – Działalność człowieka, taka jak wandalizm i wylesianie, a także klęski żywiołowe, pożary lasów i erozje, stanowią zagrożenie dla niedawno odkrytych stanowisk. W ramach naszej pracy na rzecz ochrony tych miejsc podejmujemy w regionie projekty konserwatorskie i edukacyjne mające na celu ich ochronę – przekazał Romulo Macedo, archeolog z IPHAN, który od 2022 roku szuka starożytnych śladów obecności człowieka w Jalapão. Obecność człowieka w centrum kraju nawet sprzed 12 000 lat Macedo wyjaśnia, że nowe stanowiska zostaną dołączone do dużego kompleksu archeologicznego w regionie. To miejsce, które dokumentuje okres przedkolonialny. Naukowiec dodaje, że najstarsze dotychczas dowody osadnictwa ludzkiego, które tu odkryto, pochodziły sprzed 12 000 lat. Czyja jest Amazonia? Recenzja filmu „Terytorium” w reż. Alexa Pritza Dokumentalny thriller pokazuje losy plemienia Uru-eu-wau-wau, które każdego dnia musi walczyć o swoje życie i swoją ziemię. Film będzie można obejrzeć podczas tegorocznego festiwalu Millen... Badacze z IPHAN podkreślili również, że w miarę przyspieszania rozwoju infrastruktury w Amazonii, w całym bioregionie Cerrado odnotowano znaczny wzrost liczby badań archeologicznych. Umożliwiło to zebranie danych ze stanowisk, które nie były wcześniej przebadane. – Ponadto obecność struktur związanych z archeologią podkreśla znaczenie obszaru jako miejsca spotkania Lasu Amazonii z ekoregionem Cerrado w centralnej Brazylii – tłumaczy Macedo. Wciąż nie wiadomo, kto stworzył malowidła naskalne – Za prace archeologiczne w tej części kraju odpowiadają prywatne firmy, które działają na rzecz ratowania dziedzictwa na terenach dotkniętych działalnością przedsiębiorstw gospodarczych. Za priorytetowe uważa się dwa działania: usystematyzowanie wiedzy na temat znalezionych aktywów oraz ochrona środowiska i dóbr archeologicznych – napisali autorzy w oświadczeniu. Naukowcy wciąż nie są pewni, której kulturze można przypisać wykonanie malowideł naskalnych. Ok. 2000 lat temu region Jalapão w Brazylii zamieszkiwały różne kultury archeologiczne. To między innymi Tapuia, Xerente, Kadiwéu i Xavante. To ludy, które silnie związane były z naturą. Każdą z tych kultur charakteryzowały wyjątkowe wierzenia, rytuały i technologia. Naukowcy mają nadzieję, że podczas przyszłym badań uda się odnaleźć artefakty, które pozwolą powiązać stanowiska z konkretną grupą rdzennej ludności Brazylii. Źródło: IPHAN. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Niezwykłe odkrycie. W Brazylii znaleziono płaza, który karmi swoje potomstwo mlekiem z kloaki
Naukowcy zaobserwowali, jak beznogi płaz wydziela z kloaki substancję przypominającą mleko. Dzieje się tak, gdy jego potomstwo sygnalizuje kliknięciami, że jest głodne.
W tym artykule: Które zwierzęta dają mleko? Jak marszczelec troszczy się o młode? Jak potomstwo beznogiego płaza sygnalizuje głód? Na pierwszy rzut oka to zwierzę nie przypomina płaza. Marszczelec pierścieniowy (Siphonops annulatus) wygląda jak długi, szary robak. Nie ma kończyn przednich ani tylnych, a jego cylindryczne ciało składa się z pierścieni przedzielonych białymi pasami. Dorastający 40 cm marszczelec wydaje się bliższym kuzynem dżdżownic – czyli bezkręgowców – niż np. żab. A jednak zwierzę to jest kręgowcem, a dokładniej: płazem beznogim. Po zapłodnieniu wewnętrznym składa jaja, z których następnie wylęgają się młode. Są od razu dobrze przygotowane do życia: każdy robak-niemowlak ma 44 zęby w kształcie łyżek. Po co mu one? Młode marszczelców żywią się skórą matki, bogatą w składniki odżywcze. Zjadają ją w kilka minut, po czym czekają, aż skóra odrośnie. A przynajmniej tak sądzono do dzisiaj. W najnowszym numerze prestiżowego czasopisma naukowego „Science” ukazał się artykuł, który rzuca nowe światło na opiekę na potomstwem u marszczelców. Naukowcy z Brazylii odkryli, że samice marszczelców wydzielają substancję przypominającą mleko. Karmią nią swoje młode, tak samo jak ssaki. Które zwierzęta dają mleko? Gdyby przyjrzeć się liście cech, które odróżniają ssaki od innych grup zwierząt, na pewno znalazłaby się na niej laktacja. Czyli wydzielanie pożywnego mleka przez samice dla swoich dzieci. Długo uważano, że ta charakterystyczna cecha ssaków jest dla nich unikatowa. Z czasem jednak zaczęto odkrywać, że inne zwierzęta – ptaki, ryby, a nawet pająki – też wydzielają przypominające mleko substancje na potrzeby potomstwa. Na tej liście znajdują się również płazy beznogie. Wśród 200 znanych zwierząt z tej grupy znaleziono 20 takich, które karmiły „mlekiem” młode wykluwające się wewnątrz ich ciała. Nigdy jednak naukowcy nie spotkali się z przypadkiem, by płaz beznogi odżywiał w ten sposób potomstwo, które przyszło na świat poza jego organizmem. Jak marszczelec troszczy się o młode? Skóra matek marszczelców jest bogata w tłuszcze i białka. Po wykluciu się młode pożerają całą jej warstwę. Dzieje się tak jednak tylko raz na tydzień. Tyle potrzeba, by warstwa skóry marszczelców odrosła. Zainteresowało to naukowców z Butantan Institute w São Paulo. Zwrócili oni uwagę, ze przez pierwszy tydzień życia niektóre marszczelce rosną aż o 150 proc. Tak szybki wzrost wymaga dużej ilości substancji odżywczych. Posiłek raz w tygodniu raczej nie byłby w stanie ich zapewnić. By wyjaśnić zagadkę, badacze nagrywali 16 samic marszczelców z młodymi. Po zgromadzeniu i przeanalizowaniu 200 godzin nagrań zauważyli, że kilka razy na dzień młode marszczelce odwijają się wokół tylnego końca ciała swoich matek. Czasami nawet wtykały głowy do ich kloak. Po bliższym przyjrzeniu okazało się, że wycieka stamtąd biaława substancja. Analiza wykazała, że zawiera dużo tłuszczów i węglowodanów. Te drugie są szczególnie ważne dla szybko rosnących młodych. Czy płazy mogą zniknąć z Ziemi? "Ekologiczne skutki takiej zmiany są trudne do przewidzenia" Stoimy w obliczu masowego wymierania płazów. Egzotyczny grzyb staje się zagrożeniem dla stworzeń i tak już nękanych przez zanieczyszczenie środowiska, utratę siedlisk i zmiany klimatu. Pro... Jak potomstwo beznogiego płaza sygnalizuje głód? Badacze odkryli również, że samice produkują „mleko” w swoich narządach rodnych, stymulowane przez potomstwo. Kiedy młode robiły się głodne, zaczynały wydawać specyficzne, wysokie dźwięki przypominające kliknięcia. Jednocześnie dotykały kloak matek. To wystarczyło, by zachęcić je do produkcji „mleka”. – Płazy beznogie to prawdziwe pudełka z niespodziankami – komentował Carlos Jared, jeden z autorów pracy. – Są bardzo tajemnicze i żyją w podziemnym świecie, bardzo różniącym się od tego na powierzchni. Zaadoptowały się do środowiska całkowicie różnego od tego, które znamy. Musiały wynaleźć kilka nowych zachowań, żeby przeżyć – dodaje badacz. Źródła: Science, EurekAlert, New Scientist, Nature.com. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Wysychająca Amazonka odsłoniła ponad 100 skalnych rzeźb. Mają nawet 2000 lat
Tak dotkliwej suszy w Amazonii nie było od 120 lat. Jeden z dopływów Amazonki wysechł tak bardzo, że odsłonił ryty skalne sprzed 2000 lat. Rzeźby przedstawiają ludzkie twarze, zwierzęta i geometryczne figury.
W tym artykule: Susza odsłoniła wyjątkowe ryty skalne Ryty mogą mieć nawet 2000 lat Artystyczne zdolności dawnych kultur Brazylijska Amazonia zmaga się z największą od lat suszą. W niektórych regionach woda na rzece osiągnęła poziom poniżej 14 metrów. Tak źle nie było od 1902 roku. Amazonka i jej dopływy wysychają, temperatura wody jest niezwykle wysoka. Eksperci ostrzegają – to zagrożenie życia setek tysięcy ludzi oraz wielkie niebezpieczeństwo dla ekosystemu lasów deszczowych. Susza odsłoniła wyjątkowe ryty skalne Problemy Amazonii dodatkowo pogłębiają brak deszczu, który jest konsekwencją zjawiska pogodowego El Niño oraz ocieplenie na północnym Atlantyku w związku z kryzysem klimatycznym. Susza w Brazylii okazała się jednak pomocna w badaniach archeologicznych. Po ekstremalnym wysychaniu Rio Negro, największego lewego odpływu Amazonki, badacze zauważyli wyjątkowe rzeźby skalne. Tak zwane petroglify zostały wyrzeźbione przez ludzi nawet 2000 lat temu. Ryty znajdowały się nieopodal miasta Manaus, największego miasta Amazonii w Regionie Północnym. Petroglify badał archeolog Carlos Augusto da Silva z Federalnego Uniwersytetu Amazonas. Potwierdził, że wyrzeźbione w skałach ryty przedstawiają ludzi, zwierzęta i kształty geometryczne, m.in. kwadraty i koła. – Archeolodzy dostrzegli ślady tych tajemniczych rzeźb już 18 lat temu – powiedział badacz. Gdy w 2005 roku susza nawiedziła brazylijską Amazonię, naukowcy zauważyli, że pod wodą znajdują się niezidentyfikowane obiekty. Ryty mogą mieć nawet 2000 lat Dopiero susza z 2010 roku sprawiła, że badacze mogli lepiej przyjrzeć się rytom. Petroglify zostały wówczas oficjalnie zarejestrowane przez brazylijski National Historical and Artistic Heritage Institute (IPHAN). Jednak tegoroczna susza jest znacznie poważniejsza i odsłoniła rzeźby, których nigdy wcześniej nie widziano. Rośliny Amazonii – odkryj co stanowi florę dżungli amazońskiej Amazonia – zielone płuca Ziemi – to najbardziej zróżnicowany gatunkowo biom na naszej planecie. W granicach jej obszaru mieści się więcej niż połowa wszystkich lasów deszczowych, a opr... Uczeni odkryli 25 nowych rytów. Cytowani przez Reuters archeolodzy podkreślają, że większa różnorodność rzeźb może pomóc badaczom dowiedzieć się więcej o ich pochodzeniu. Wszystko wskazuje na to, że będą mieli na to dużo czasu. Eksperci przewidują, że tak niski poziom rzeki utrzyma się jeszcze przez wiele tygodni. Ryty skalne znajdują się dokładnie na wyschniętych brzegach rzeki w Ponto das Lajes. To stanowisko archeologiczne w pobliżu miejsca, w którym spotykają się Rio Negro i Solimões. – Rzeźby pochodzą z czasów prehistorycznych lub przedkolonialnych – mówi Jaime de Santana Oliveira, archeolog z IPHAN. – Nie możemy ich dokładnie datować. Jednak na podstawie dowodów na obecność człowieka na tym obszarze uważamy, że mają od 1000 do 2000 lat – dodaje. Artystyczne zdolności dawnych kultur – Przychodzimy tu i patrzymy na te rzeźby skalne. Są przepiękne. Ale ich widok jest również niepokojący. Sprawia, że myślę o tym, czy ta rzeka będzie istnieć za 50 lub 100 lat – mówi w rozmowie z AFT Livia Ribeiro, mieszkanka Manaus. Według agencji obrony cywilnej w stanie Amazonas, susza jest problemem dla nawet 480 tysięcy mieszkańców regionu. Reuters zwrócił uwagę na to, że w niektórych wioskach transport rzeczny jest kluczowy. Większość mieszkańców żyje nad brzegami rzek, strumieni i jezior. Niski poziom rzeki to utrudnienia w dostawach żywności, wody pitnej oraz leków. – Chociaż ryty skalne są niezwykle cennym zabytkiem archeologicznym, naszym priorytetem jest przywrócenie normalnego poziomu wody. To niezbędne dla żyjących tu społeczności – mówi Beatriz Carneiro, historyk i ekspert z IPHAN. – Ryciny te pokazują zdolności artystyczne dawnych mieszkańców tego obszaru. Są swego rodzaju odrodzeniem historii Amazonii, która dawnej była brutalnie wypierana przez zachodnie społeczeństwo. Kolonizatorzy w przeszłości uważali ludy, które jako pierwsze żyły na tym obszarze za niewystarczająco inteligentne, żeby tworzyć taką sztukę – powiedział Silva. Naukowiec przyznaje, że rzeźby skalne zostały wykonane niezwykle wyrafinowaną techniką, która pozwoliła im przetrwać tysiące lat. Prawdopodobnie była to wiedza przekazywana z pokolenia na pokolenie. – Na razie nie mamy jednak wystarczających dowodów, aby jednoznacznie stwierdzić, czy wszystkie rzeźby wykonała ta sama kultura – dodał badacz. Źródło: IPHAN. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Noiva do Cordeiro to legendarna wioska kobiet. Jak są tam traktowani mężczyźni?
Pewną brazylijską osadę ukształtowały starania kobiet o ich prawa. Wokół Noiva do Cordeiro narosło wiele mitów i medialnego szumu. Jak naprawdę działa wioska kobiet?
W tym artykule: Historia Noiva do Cordeiro – przyczółka tolerancji Wioska kobiet rządzona przez kaznodzieję Mieszkańcy Noiva dzielą się zasobami i obowiązkami Wioska kobiet staje się sławna Jeśli słyszeliście kiedyś nazwę Noiva do Cordeiro, to pewnie znacie ją jako wioskę zdominowaną przez kobiety. Wszystkie są młode, piękne i regularnie wysyłają swoich mężczyzn na wygnanie. Takie ekscytujące doniesienia na jej temat krążą od dekady lub dłużej, kiedy to w mediach pojawiło się kilka prowokacyjnych artykułów powielonych na całym świecie. W rzeczywistości jest to jednak mocno koloryzowany obraz prawdziwego miejsca, odosobnionej wiejskiej społeczności w południowo-wschodniej Brazylii. W Noiva mieszka bowiem mniej więcej tyle samo mężczyzn, co kobiet. Populacja wynosi ok. 350 osób. Większość mężczyzn zarabia w pobliskim mieście, dlatego w ciągu tygodnia są nieobecni. Większość kobiet pracuje we wsi, której uprawy mieszkańcy prowadzą wspólnie. Kobiety (w każdym wieku) nie traktują poważnie opinii na jej temat i są dumne z prawdziwej historii kobiet Noiva, zwłaszcza jednej linii rodzinnej. Historia Noiva do Cordeiro – przyczółka tolerancji María Senhorinha de Lima dorastała w XIX-wiecznej Brazylii, przesiąkniętej machismo portugalskich kolonizatorów i dogmatami katolicyzmu. Po trzech miesiącach zaaranżowanego małżeństwa María uciekła z mężczyzną, którego kochała, Chico Fernandesem. Za karę kościół ekskomunikował Marię i jej potomków do czwartego pokolenia. Te 6 miejsc w Brazylii trzeba zobaczyć. Rio to za mało! Jakich miejsc nie można pominąć w czasie wizyty w Brazylii? Przedstawiamy ranking testowany na "travelerowej" skórze. Oczywiście w naszym zestawieniu znalazło się cudowne Rio, ale czy znacie... María i Chico osiedlili się na terenie stanu Minas Gerais. Przyłączyły się do nich kolejne osoby, w tym inne kobiety odrzucone przez Kościół. Tak zawiązała się społeczność ukształtowana przez równość płci i wolność wyznania. Ale ekskomunika prześladowała mieszkańców osady. Kobiety napiętnowane jako „grzesznice” nie mogły bezpiecznie opuszczać wioski. Gdy posyłały potomstwo do szkół w sąsiednich miejscowościach, nazywano je „dziećmi prostytutek”. – To było bardzo smutne – wspomina Marcia Fernandes, jedna z potomkiń Marii. Mimo to wioska ostała się przez dziesięciolecia jako przyczółek tolerancji, przyjmując rozmaitych nonkonformistów i wyrzutków. Wioska kobiet rządzona przez kaznodzieję Wszystko uległo zmianie w latach 40. XX w., wraz z pojawieniem się Anisio Pereiry, protestanckiego ewangelisty, który swoją wersję chrześcijaństwa oparł na dosłownym czytaniu Pisma Świętego. Pereira założył kościół i zaoferował zbawienie dawnym katolikom, którzy go słuchali. Ograniczył alkohol i muzykę oraz nakazał, aby kobiety były podporządkowane mężczyznom we wszystkim. W latach 60., gdy jego dominacja rosła, 45-letni kaznodzieja wziął za żonę 16-letnią Delinę Fernandes, wnuczkę Marii. – Było ciężko, bardzo ciężko – mówi 75-letnia María Doraci de Almeida, która żyła pod przywództwem Pereiry. – My, kobiety, nie miałyśmy nic do powiedzenia. Piętnaścioro dzieci Deliny przyszło na świat w domu, bez położnej. Jedną z córek urodziła o piątej rano, a dwie godziny później już oprawiała świnię w rzeźni. Nie tylko Brazylia i Indie. Gdzie uprawia się najlepszą kawę na świecie? [WYWIAD] Jak smakuje kawa na końcu świata? Gdzie mała czarna jest serwowana w najbardziej nietypowy sposób? O picie kawy w różnych miejscach i okolicznościach spytaliśmy Anitę i Pawła Skowerę, au... Pereira nazwał swój kościół Noiva do Cordeiro, Oblubienica Baranka. Jednak 58-letnia Rosalee Fernandes Pereira, trzecia córka Deliny, mówi teraz, że jej ojciec był „bardzo fanatyczny”. – Jego nauki nie były z tych, które prowadzą do królestwa Bożego – opowiada. – Nigdy jednak nie pozbawiono go przywództwa. Mieszkańcy Noiva dzielą się zasobami i obowiązkami Gdy w 1995 r. Pereira zmarł, jego kościół został zamknięty i zburzony. Wioska zachowała nazwę Noiva do Cordeiro. Jednak aby utrwalić zmianę stylu życia, jeden z synów Pereiry otworzył po drugiej stronie ulicy tawernę. Przywództwo społeczności objęła Delina. To jej powszechnie przypisuje się fakt, że Noiva ponownie jest społecznością niewykluczającą. W odpowiedzi na rosnące ubóstwo pod koniec lat 90. Delina zaproponowała, aby wszystko we wsi było dzielone, w tym praca niezbędna do zbiorów. – Nie mieliśmy nic. Co innego moglibyśmy zrobić? – opowiada. Mieszkańcy kupili dużą działkę, na której posadzili 3,5 tys. drzew mandarynkowych i pozornie niekończące się rzędy kawowców, stanowiące główne uprawy komercyjne Noiva. Członkowie społeczności opiekują się także ogrodem warzywnym i wspólnie hodują zwierzęta gospodarskie. Mieszkańcom wioski przydziela się obowiązki, takie jak gromadzenie drewna opałowego, szycie czy sprzątanie wspólnych przestrzeni. – Udało się. Nie mamy ani bogactwa, ani pieniędzy, ale mamy obfitość – mówi z dumą Delina. Dziś większość czasu spędza w Domu Matki w centrum wioski, siedząc w kuchni, popijając kawę i krojąc kapustę, którą karmi kurczaki. Tam też udziela porad mieszkańcom przychodzącym do niej ze swoimi problemami. Wioska kobiet staje się sławna To jak to było z tym żartem? Wielu mieszkańców Noiva poszło tym tropem, gdy odwiedzający ich dziennikarze napisali, że była to wioska z kilkoma zaledwie mężczyznami, rządzona przez kobiety podobne do Amazonek, mlekiem i miodem płynąca. Nagłówki takie jak „Zagubiona wioska brazylijskich kobiet apeluje o samotnych mężczyzn” przyciągały zalotników z całego świata. Ekipy filmowe starały się zapraszać kobiety z Noiva do programów telewizyjnych. – Kiedy pojawiali się reporterzy, odsyłałam mężczyzn, aby podtrzymać fikcję, że w Noiva mieszkają jedynie kobiety – żartuje matriarchini Delina. Córka Deliny, Rosalee, widzi sens w szumie medialnym. Osobom z zewnątrz kobiety Noiva mogą się wydawać dominujące, ale w rzeczywistości tu panuje równość – mówi. – Gdzie indziej takiej nie ma. Tutaj jesteśmy istotami ludzkimi. To tak proste, że aż trudne do wytłumaczenia. Źródło: National Geographic. Pełną wersję artykułu można przeczytać w najnowszym wydaniu magazynu National Geographic Polska. National Geographic 6/23
Polonia na świecie. Ilu Polaków mieszka za granicą?
Największa Polonia na świecie żyje za oceanem. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych mieszka ok. 10 mln naszych rodaków. Sprawdź, gdzie jeszcze spotkamy najwięcej Polaków.
W tym artykule: Gdzie mieszka najwięcej Polaków? Polacy w USA Polacy w Brazylii Polacy w Niemczech Polacy we Francji Polacy w Kanadzie Polacy w Wielkiej Brytanii Polacy w Argentynie Polacy w Australii Polacy na Litwie i Białorusi Ile liczy Polonia na świecie? Szacuje się, że poza granicami kraju żyje ponad 21 mln Polaków. Najwięcej, bo ok. 10 mln, mieszka w Stanach Zjednoczonych. Duże skupiska naszych rodaków znajdują się także w Niemczech, Brazylii, Francji czy Wielkiej Brytanii. Poniżej prezentujemy ranking dziesięciu państw z największą liczbą polskich emigrantów. Gdzie mieszka najwięcej Polaków? Stany Zjednoczone Brazylia Niemcy Francja Kanada Wielka Brytania Argentyna Białoruś Australia Litwa Wymieniona dziesiątka to państwa z największym skupiskiem Polonii. W zestawieniu zabrakło Norwegii i Islandii, choć warto wspomnieć, że w obu krajach Polacy są największą mniejszością narodową. W liczącej 376 tysięcy mieszkańców Islandii żyje 25 tysięcy naszych rodaków, czyli siedem procent ogółu społeczeństwa. Najwięcej naszych rodaków spotkamy w Reykjavíku, Kópavogur, Hafnarfjörður oraz Reykjanesbær. Z kolei w Norwegii przebywa obecnie przeszło 110 tysięcy Polaków. Zamieszkują oni głównie duże miasta – Oslo, Stavanger, Trondheim, Bergen i Drammen. Polacy największymi optymistami w Europie. Aż 79 proc. planuje wyjechać w wakacje za granicę Każdy z nas w mniejszym lub większym stopniu odczuł skutki pandemii koronawirusa. Dla miłośników zagranicznych podróży jedną z największych bolączek od wielu miesięcy są obostrzenia w ... Polacy w USA Największe skupiska Polonii znajdują się w Stanach Zjednoczonych. Za oceanem, według różnych danych, żyje od 9 do 10 milionów naszych rodaków, którzy szczególnie upodobali sobie Chicago. Trzecie co do wielkości miasto USA zamieszkuje ponad milion Polaków i Amerykanów polskiego pochodzenia. Nic więc dziwnego, że jest głównym ośrodkiem amerykańskiej Polonii i siedzibą władz centralnych Kongresu Polonii Amerykańskiej. Inne amerykańskie miasta, do których Polacy przeprowadzają się najczęściej to Denver, Detroit, Los Angeles, Nowy Jork i Seattle. Polacy w Brazylii Brazylia to jedyne państwo na Ziem przez które przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca. Ciekawostek o czwartym co do wielkości kraju świata jest jednak znacznie więcej. Niewielu wie, że wóz czterokołowy jest nazywany przez Brazylijczyków „carro polaco”, czyli „polski wóz”. To właśnie emigranci znad Wisły upowszechnili tego typu pojazd w tej części globu. Przypuszcza się, że brazylijska Polonia może liczyć nawet 3 miliony, choć nie zostało to nigdy oficjalnie potwierdzone. W 2022 r. język polski stał się – z inicjatywy polonijnego działacza Fabricio Wichrowskiego – językiem urzędowym w gminie Aurea w południowej części kraju. – To niewątpliwy dowód uznania dla wkładu naszych rodaków w rozwój społeczny i kulturalny Brazylii, a zwłaszcza miejsc, w których diaspora potomków polskich emigrantów – często z drugiej połowy XIX wieku – jest najliczniejsza – brzmiał komunikat stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Polacy w Niemczech Największym skupiskiem Polonii w Europie, a zarazem trzecim na świecie, są Niemcy. Za zachodnią granicą mieszka – według różnych danych – od 1,5 do 2 milionów Polaków. Z danych Niemieckiego Federalnego Urzędu Statystycznego wynika, że jest to druga – zaraz po Turkach – największa grupa migrantów. Za najbardziej polskie regiony Niemiec uznaje się Nadrenię Północną-Westfalię, Bawarię, Badenię-Wirtembergię i Dolną Saksonię. Ponad 120 tysięcy naszych rodaków, czyli najwięcej spośród wszystkich mniejszości narodowych, zamieszkuje Berlin. W ramach ciekawostki dodajmy, że większość mieszkańców niemieckiej stolicy to przyjezdni, dokładnie 54%. Pozostałe 46% berlińczyków stanowią osoby urodzone nad Odrą. Polacy we Francji Mówiąc o największych skupiskach Polonii na świecie, nie sposób pominąć Francji. To właśnie tutaj, szczególnie w okresie zaborów, osiedlało się wielu wybitnych Polaków, między innymi Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin czy Maria Skłodowska-Curie. Zarówno ceniony kompozytor, jak i dwukrotna laureatka Nagrody Nobla są pochowani w Paryżu. We Francji mieszka ok. miliona osób polskiego pochodzenia. Francuska Polonia uznawana jest za jedną z najstarszych i największych na świecie. Polacy w Kanadzie Polacy stanowią jedną z najliczniejszych mniejszości narodowych w Kanadzie. W Państwie Klonowego Liścia mieszka, podobnie jak we Francji, ok. miliona naszych rodaków. Największym skupiskiem Polonii jest Toronto – największe kanadyjskie miasto i stolica prowincji Ontario. W 2011 roku – według danych Kanadyjskiego Urzędu Statystycznego – niemal 80 tysięcy torontończyków mówiło po polsku. Polacy w Wielkiej Brytanii Wielka Brytania przez lata była głównym kierunkiem emigracji Polaków. Liczba naszych rodaków na Wyspach z roku na rok stale maleje. Wszystko dlatego, że w 2016 r. Brytyjczycy opowiedzieli się za wyjściem z Unii Europejskiej. W 2021 r. w Zjednoczonym Królestwie mieszkało ponad 743 tys. osób mających polskie obywatelstwo. Dla porównania w 2001 r. Wielką Brytanię zamieszkiwało ponad 57 tysięcy osób urodzonych nad Wisłą, a w 2011 – przeszło pól miliona. Polacy są drugą (po Hindusach) najliczniejszą mniejszością narodową. Wjazd do Wielkiej Brytanii utrudniony. Wymagany jest nowy dokument Od 2021 roku wjazd do Wielkiej Brytanii jest możliwy wyłącznie na podstawie ważnego paszportu. Turystów czekają jednak spore zmiany w tej kwestii, o czym poinformował tamtejszy rząd. Polacy w Argentynie Polskę i Argentynę dzieli niemal 13 tysięcy kilometrów. Ale to właśnie w tym drugim co wielkości państwie Ameryki Południowej żyje ponad 100 tys. naszych rodaków. Niektóre źródła podają nawet liczbę 200–300 tys. Szacuje się, że pierwsi Polacy pojawili się w tej części świata w XIX wieku i byli to najprawdopodobniej uczestnicy wojen napoleońskich. Polscy żołnierze wspierali także siły argentyńskie w wojnie z Paragwajem w latach 1864–1870. Od 1995 roku w Argentynie – jako jedynym kraju na świecie – obchodzone jest święto narodowe Día del Colono Polaco, czyli Dzień Osadnika Polskiego – upamiętniający pierwszych Polaków, którzy dotarli na argentyńską ziemię. Polacy w Australii W 2016 roku w Australii żyły 182 tysiące Polaków. Najwięcej naszych rodaków mieszkało wówczas w stanie Wiktoria (56,6 tys.), Nowa Południowa Walia (52,5 tys.), Queensland (26,8 tys.), Australii Zachodniej (20,7 tys.) i Australii Południowej (18,7 tys.). Polacy na Litwie i Białorusi Polacy są najliczniejszą mniejszością narodową na Litwie. W 2021 roku kraj naszych północnych sąsiadów zamieszkiwało 183 tysiące osób o polskich korzeniach, co stanowi prawie 7% ogółu społeczeństwa. Liczne skupiska Polonii znajdują się także na sąsiadującej z Polską Białorusią, gdzie może mieszkać nawet milion Polaków. Jest to druga, po Rosjanach, mniejszość narodowa w tym kraju. Niestety, ze względu na antypolską politykę Alaksandra Łukaszenki, Polacy na Białorusi coraz częściej są represjonowani i prześladowani przez władzę w Mińsku. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Dywany fioletowego łubinu kwitnącego od czerwca do sierpnia zamieniają Islandię w rajski ogród. Ich widok zapiera dech w piersiach i sprawia, że natychmiast sięgamy po aparaty fotograficzne. Jednak warto pamiętać, że ta pochodząca z Alaski roślina jest prawdziwym utrapieniem Islandczyków. Ten obcy gatunek kolonizuje kolejne tereny, wspinając się coraz wyżej i docierając w głąb wyspy wbrew pierwotnym założeniom. Łubin sprowadzono bowiem, żeby zapobiegał erozji gleby w kilku miejscach Islandii, tymczasem wymknął się spod kontroli. To tylko pokazuje, jak wrażliwe są wyspiarskie ekosystemy. I jak bardzo trzeba je chronić. Islandia to jedna z tych wysp, które zrobiły na mnie ostatnio największe wrażenie. Wodospady, gejzery, wulkany, pola lawy, rzeki z ciepłą wodą, w których można się kąpać, plaże z lodowymi bryłami niczym diamenty, jeziora o bladobłękitnej wodzie, góry we wszystkich kolorach tęczy, jaskinie lawowe, wszechobecne konie pasące się na soczyście zielonych łąkach. Do tego wieloryby, maskonury i powszechny język polski za sprawą liczącej 30 tys. populacji rodaków tutaj mieszkających. Islandia to jedna z 30 europejskich wysp, które polecamy w tym wydaniu specjalnym „Travelera”. Niektóre – jak właśnie Islandia, Wyspy Owcze czy Azory – zachwycają nieskażoną naturą, inne – np. Madera lub Majorka – atmosferą wiecznych wakacji, które czas już powoli planować. Agnieszka Franus redaktor naczelna