Właściciele psów nie zauważają ich bólu. Nieoczywiste objawy, które warto znać
Każdy opiekun związany ze swoim psem może mieć wrażenie, że rozumie go bez słów – z wzajemnością. I tak w wielu przypadkach jest. Jednak nowe badania sugerują, że ludzie mają problem z rozpoznaniem fizycznego cierpienia u psów. Warto znać subtelne sygnały bólu u naszych pupili.
Zwierzęta zwykle starają się zatuszować swoje cierpienie. Na przykład nie wokalizują, chyba że doznały nagłego silnego urazu. Większość przypadków bólu psy (i inne ssaki) skrzętnie ukrywają. Takie zachowanie ma głębokie korzenie ewolucyjne – jest formą ochrony przed drapieżnikami. Jednak opiekunom może utrudnić rozpoznanie, że z ich zwierzakiem dzieje się coś niedobrego. Nowe badanie dowodzi, że ludzie mają problemy z rozpoznaniem bólu u swoich psów. Ludzie nie potrafią odczytać sygnałów bólu u psów Badanie przeprowadzili naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie. 530 właścicieli psów oraz 117 osób nieposiadających psa wypełniło kwestionariusz z listą 17 rodzajów psich zachowań. Zostali poproszeni o ocenę prawdopodobieństwa, że dane zachowanie wskazuje na ból. W rzeczywistości wszystkie 17 wymienionych zachowań było sygnałami, że pies cierpi. Wśród nich były zachowania oczywiste, takie jak wahanie przy podnoszeniu łap, brak chęci do zabawy oraz zmiany nastroju. Tu uczestnicy badania nie mieli problemów z oceną. Nie zdawali sobie jednak sprawy z bardziej subtelnych wskaźników bólu, takich jak: ziewanie, oblizywanie warg i nosa, unikanie wzroku i większa częstotliwość mrugania. Tymczasem to wszystko są sygnały dyskomfortu, a potencjalnie cierpienia. Nie brakowało i większych zaskoczeń: uczestnicy nieposiadający psów lepiej rozpoznawali, że zastygnięcie w bezruchu i odwracanie głowy lub ciała są sygnałami bólu. Sugeruje to, że właściciele czworonogów mogą z czasem tracić wrażliwość na subtelne sygnały. Nieoczywisty związek między bólem a zachowaniem Uczestników poproszono też o ocenę trzech konkretnych przypadków zachowań. Dwa z opisanych psów cierpiały na bolesne schorzenia. Trzeci przypadek nie był związany z bólem. Właściciele psów dobrze rozpoznali, że skakanie i unoszenie łap to sygnały bólu. Jednak zachowania bardziej subtelne – niepokój w nocy i „śledzenie” członków rodziny krok w krok – okazały się trudniejsze. Tu nie było różnic między opiekunami psów, a osobami bez psa – rozpoznawały sytuację jednakowo źle. Nie dziwi fakt, że ci którzy mieli doświadczenie z cierpiącymi psami, lepiej rozpoznawali oznaki bólu. Interesującym wnioskiem z tego badania jest to, że samo posiadanie psa nie zmieniało zbyt dużo w umiejętnościach zauważenia psiego cierpienia. Jak zwierzęta okazują ból? Poprzednie badania wykazały, że różne gatunki zwierząt okazują ból na różne sposoby. Na przykład króliki często zastygają w bezruchu, co może być mylnie wzięte za strach. Coraz częściej stosuje się również skale grymasów twarzy (facial grimace scales) do oceny bólu u wielu gatunków, w tym u kotów i koni. Narzędzia te śledzą różne ruchy mięśni, takie jak zamykanie oczu. U psów subtelne i nieoczywiste oznaki bólu to między innymi: zmieniona częstotliwość mrugania, chwilowe pauzy lub zastyganie w bezruchu, zwiększona reaktywność na hałas, zaburzone wzorce snu, nadmierna potrzeba bliskości, nietypowe lizanie lub gryzienie własnego ciała, niechęć do dotyku, dyszenie, ziewanie, oblizywanie się, unikanie wzroku, leżenie w nietypowych miejscach, szukanie ustronnych miejsc, brak energii, bezruch. Nawet zmiany w ułożeniu uszu psa, jakości sierści i jej ułożeniu, mogą wskazywać na ukryty dyskomfort. Zatem, jeśli uważasz, że twój pies potrzebuje szkolenia z powodu stopniowej lub nagłej zmiany w zachowaniu, zastanów się, czy jego zachowanie nie jest po prostu oznaką bólu. Źródła: PLOS One, The Conversation Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Kobiety nie udają – je naprawdę częściej i mocniej od mężczyzn boli brzuch. Naukowcy odkryli mechanizm zespołu jelita drażliwego
Estrogen nasila ból jelit – wszystko przez aktywację określonych komórek. To może wyjaśniać, czemu kobiety dwa razy częściej chorują na zespół jelita drażliwego oraz obalać mit, że są po prostu bardziej „delikatne”.
Badanie poświęcone reakcji komórek jelitowych na hormony może pomóc wyjaśnić, dlaczego kobiety doświadczają częstszego i silniejszego bólu brzucha niż mężczyźni. Naukowcy z San Francisco właśnie znaleźli winnego. Kobiety dwa razy częściej chorują na zespół jelita drażliwego Zespół jelita drażliwego (IBS) to przewlekłe zaburzenie czynnościowe jelit, charakteryzująca się nawracającymi bólami brzucha oraz zmianami w rytmie wypróżnień. Dotyka ono 10–15% populacji na całym świecie, ale to kobiety diagnozowane są z tym schorzeniem nawet dwa razy częściej niż mężczyźni. Objawy IBS, takie jak wzdęcia, zaparcia czy biegunki, często nasilają się pod wpływem stresu lub określonych pokarmów. Jak dotąd przyczyny tej płciowej różnicy w zachorowalności były niejasne, ale właśnie się to zmienia. Na jelita działają… hormony. Wszystkiemu winien estrogen Zespół badawczy pod kierownictwem neurofizjologa Davida Juliusa z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco przeprowadził pionierskie badania na myszach, które sugerują, że estrogen – główny kobiecy hormon płciowy – może zwiększać wrażliwość nerwów jelitowych na bodźce bólowe. Odkrycia te zostały opublikowane 18 grudnia 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie „Science”. W ramach eksperymentów zespół porównał reakcje bólowe jelit u samców i samic myszy. Wyniki wykazały, że samice myszy miały wyższy poziom wrażliwości jelit już w stanie spoczynku. Co więcej, po usunięciu jajników, co spowodowało obniżenie poziomu estrogenu, ich reakcje na ból uległy znacznemu osłabieniu. Przywrócenie estrogenu doprowadziło do ponownego wzrostu wrażliwości. W jaki sposób ból zależny jest od hormonów? To teraz trochę teorii. Badacze skupili się na lokalizacji receptorów estrogenu w jelitach. Ku ich zaskoczeniu znajdowały się one w rzadkich komórkach jelita zwanych komórkami L. Estrogen je aktywował, a te z kolei zwiększały produkcję receptora OLF78. Receptor OLFR78 odpowiada za wykrywanie krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych. Są one ubocznymi efektami trawienia. Ich obecność z kolei wywołuje wydzielanie hormonu PYY, który sygnalizuje naszemu organizmowi, że jesteśmy najedzeni. Jak się jednak okazało, PYY wpływa również na komórki enterochromafinowe, pobudzając je do wydzielania serotoniny – neuroprzekaźnika odpowiedzialnego za aktywację nerwów bólowych. Nowe terapie mogą poradzić sobie z zespołem jelita drażliwego Zidentyfikowanie tego procesu stanowi klucz do rozwiązania zagadki większej wrażliwości jelit u kobiet. Genetycznie zmodyfikowane samice myszy, u których usunięto receptory estrogenu w komórkach L, wykazywały znacząco obniżoną wrażliwość nerwową oraz mniejsze uwalnianie serotoniny. To odkrycie może otworzyć drogę do opracowania nowych terapii. Jak podkreśla David Julius, OLFR78 i PYY to potencjalne cele leczenia, które mogłyby przynieść ulgę pacjentkom z IBS. Co więcej, może to także wyjaśniać, dlaczego niektóre diety – takie jak dieta low FODMAP, ograniczająca spożycie cukrów fermentowanych przez bakterie jelitowe – łagodzą objawy IBS. Co to oznacza dla kobiet? – Wahania poziomu estrogenu podczas cyklu menstruacyjnego mogą wpływać na nasilenie objawów IBS – mówi prof. Marissa Scavuzzo. Dodaje, że badanie to potwierdza realne doświadczenia kobiet, których dolegliwości często były bagatelizowane. Znaczenie odkrycia wykracza poza kobiety w wieku reprodukcyjnym. Wyniki mogą mieć istotne implikacje także dla kobiet po menopauzie oraz osób przechodzących terapię hormonalną. Naukowcy podkreślają jednak, że choć badania na myszach dostarczają cennych wskazówek, konieczne są dalsze badania kliniczne na ludziach, aby potwierdzić mechanizm działania w organizmie człowieka. Nie da się jednak zaprzeczyć, że mechanizm hormonalny odkryty przez zespół z San Francisco rzuca nowe światło na związek pomiędzy hormonami a bólem jelit. To ważny krok w stronę bardziej spersonalizowanego i skutecznego leczenia IBS – schorzenia, które dotyka milionów kobiet na całym świecie. Źródło: Science Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
„To nie jest zwykły ból głowy”. Migrena u kobiet: częstsza, dłuższa i bardziej obciążająca
Dlaczego kobiety mają migreny częściej niż mężczyźni? Nowe badanie pokazuje nie tylko różnice w częstości, ale i w długości napadów bólu głowy. Eksperci komentują wyniki.
Spis treści: Migrena to więcej niż ból głowy – czym naprawdę jest? Migrena to nie „zwykły ból głowy” – co naprawdę dzieje się w organizmie Hormony i nerw trójdzielny - kluczowy związek Migrena a cykl menstruacyjny i wiek Dlaczego potrzebujemy więcej badań o migrenie u kobiet? Kobiety nie tylko częściej doświadczają migreny niż mężczyźni – statystycznie są na nią aż trzykrotnie bardziej narażone. Nowe badanie pokazuje również, że u kobiet napady migreny trwają dłużej. Analizę opublikowano w grudniu 2025 roku w prestiżowym czasopiśmie „The Lancet Neurology”. Naukowcy przeanalizowali dane dotyczące bólów głowy pochodzące od 41 tysięcy pacjentek i pacjentów z 18 krajów. – Sama częstość występowania niewiele nam mówi – podkreśla Andreas Kattem Husøy, jeden z głównych autorów badania i naukowiec z Norwegian Center for Headache Research. – Kluczowe jest również to, jak choroba wpływa na codzienne funkcjonowanie poszczególnych osób. Migrena to więcej niż ból głowy – czym naprawdę jest? Autorzy badania oparli się na ankietach wypełnianych przez pacjentów, w których zapisywali oni typowy czas trwania oraz częstotliwość napadów migreny. Po raz pierwszy przeanalizowano także, jak długo trwają napady migreny w zależności od wieku i płci. Wyniki pokazują, że łączny czas cierpienia z powodu migren u kobiet jest niemal dwukrotnie większy niż u mężczyzn. Ponieważ kobiety doświadczają migren również częściej, autorzy publikacji w „The Lancet” wnioskują, że tzw. „obciążenie chorobą” jest u nich ponad dwa razy większe niż u mężczyzn. Skąd bierze się ta różnica? O najważniejsze obecne hipotezy zapytaliśmy neurologów. Migrena to nie „zwykły ból głowy” – co naprawdę dzieje się w organizmie Wbrew powszechnemu przekonaniu migrena nie jest zwykłym bólem głowy. Zwraca na to uwagę dr Messoud Ashina, dyrektor jednostki badań nad migreną u ludzi w Danish Headache Center. Podczas napadu wiele osób doświadcza także innych uciążliwych objawów, takich jak nudności i wymioty, silne zmęczenie czy nadwrażliwość na światło i zapachy. Dokładne mechanizmy biologiczne migreny wciąż nie są w pełni poznane. Aktualne badania sugerują jednak, że choroba ta wiąże się z układem trójdzielno-naczyniowym – kluczowym systemem nerwowo-naczyniowym, który łączy nerw trójdzielny z naczyniami krwionośnymi wewnątrz i na zewnątrz mózgu człowieka. Naukowcy uważają, że rozszerzanie się naczyń krwionośnych w tej sieci może wywoływać ból głowy. Wyzwalacze migreny są różnorodne. Znaczenie mają m.in. czynniki genetyczne, nieprawidłowa dieta, niedobór snu, a także wahania hormonalne. U części pacjentów problemem okazuje się również zbyt częste sięganie po leki przeciwbólowe – zarówno dostępne bez recepty, jak i przepisywane przez lekarza. Może to prowadzić do tzw. bólu głowy z nadużywania leków, jak pokazuje badanie zespołu Husøya. Autorzy szacują, że około 20% całkowitego obciążenia bólami głowy można by uniknąć, gdyby leki były stosowane w sposób prawidłowy. Hormony i nerw trójdzielny – kluczowy związek To właśnie hormony mogą tłumaczyć, dlaczego u kobiet napady migreny trwają dłużej – uważa Addie Peretz, neurolog i specjalistka w leczeniu bólów głowy na Uniwersytecie Stanforda, która nie brała udziału w opisywanym badaniu. Dziesięciolecia badań sugerują, że hormony istotnie wpływają na to, jak migrena przebiega u kobiet. Receptory dla żeńskich hormonów płciowych – estrogenów i progesteronu – znajdują się w układzie trójdzielno-naczyniowym, co dodatkowo wskazuje na możliwy mechanizm hormonalny choroby. Peretz nie jest więc zaskoczona wynikami dotyczącymi dłuższego czasu trwania migren u kobiet. Teoria spadku poziomu estrogenu jako wyzwalacza migreny sięga 1972 roku. Neurolog Brian Somerville, zaintrygowany zapisem z 1666 roku dotyczącym arystokratki, u której napady migreny pojawiały się w czasie miesiączki, przeprowadził niewielkie badanie. Sugerowało ono, że migreny mogą być wyzwalane w momentach, gdy poziom estrogenu – kluczowego hormonu regulującego cykl menstruacyjny – gwałtownie spada w organizmie. W kolejnych latach wielu neurologów próbowało zweryfikować tę hipotezę. Często przywoływane jest badanie z 1962 roku, w którym ankietowano chłopców i dziewczęta. Wykazało ono, że przed 10. rokiem życia migrena występowała u obu płci z podobną częstością, natomiast po tym wieku ryzyko u dziewcząt wyraźnie rosło. Nowsze badania również wskazują na związek między dojrzewaniem a pojawieniem się migren. – Zaczyna się miesiączka i to wydaje się bardzo silnym czynnikiem wyzwalającym migrenę – mówi Addie Peretz. – Podczas cyklu menstruacyjnego poziom estrogenu co miesiąc się waha, a jego spadek następuje w późnej fazie lutealnej, tuż przed rozpoczęciem krwawienia. Co istotne, kilka badań sugeruje, że na częstość i nasilenie migren wpływa także etap życia kobiety, co wiąże się z różnymi poziomami estrogenu. Przykładowo, u kobiet w ciąży często obserwuje się złagodzenie objawów migreny w drugim lub trzecim trymestrze, gdy poziom estrogenu jest wysoki. Z kolei w okresie perimenopauzy – zwykle w połowie lub pod koniec czwartej dekady życia – stężenie estrogenu waha się w sposób nieregularny. – W tym czasie migrena może się nasilać – zauważa Peretz. Jednocześnie dr Messoud Ashina podkreśla, że wahania estrogenu tylko częściowo tłumaczą mechanizmy migreny. Wiele kobiet doświadcza bólów głowy niezależnie od cyklu, a miliony mężczyzn również cierpią na migreny. Dr Ashina współtworzył artykuł z 2023 roku, w którym wskazano, że choć hipoteza spadku estrogenu jest szeroko akceptowana, opiera się ona na ograniczonych danych. – Badanie Somerville’a objęło zaledwie sześć osób i zostało przeprowadzone w latach 70. – przypomina drAshina. – Te dowody wymagają dalszego doprecyzowania. Jego zespół prowadzi obecnie badania nad molekularnymi mechanizmami migreny, a w przyszłości planuje szczegółowe analizy także u kobiet. – W ludzkim organizmie w tym czasie zachodzi bardzo wiele procesów – podkreśla dr Ashina. – Może być w nie zaangażowanych wiele różnych cząsteczek. Mimo jednoznacznych danych pokazujących, że migrena częściej dotyczy kobiet, wciąż brakuje badań, które koncentrowałyby się na tym, jak choroba wpływa konkretnie na kobiety – argumentują autorzy publikacji z 2025 roku. W przeszłości kobiety cierpiące na migreny były często stygmatyzowane. Jak wynika z analizy z 2024 roku, dr Harold G. Wolff – były główny neurolog Cornell Medical Center, uznawany za „ojca nowoczesnych badań nad bólami głowy” – inaczej diagnozował migrenę u kobiet i u mężczyzn. Migreny u kobiet interpretował jako „problem psychologiczny”, co wzmacniało stereotypy o „kruchych” kobiecych mózgach i sprawiało, że pacjentki były traktowane mniej poważnie. Taki sposób myślenia miał długofalowe konsekwencje. Do dziś zdrowie kobiet pozostaje obszarem relatywnie słabiej zbadanym i niedofinansowanym. – To może przekładać się na nierówne obciążenie chorobą – mówi Andreas Kattem Husøy. Zaburzenia bólowe głowy są szóstą najbardziej ograniczającą sprawność grupą schorzeń na świecie, a migrena należy do głównych przyczyn absencji w pracy. U kobiet choroba często nasila się w okresie życia, w którym nakładają się szczyt kariery zawodowej i wychowywanie rodziny. Husøy zwraca uwagę, że najwyższa częstość migren występuje u obu płci około 30. roku życia, a dodatkowo w perimenopauzie, czyli w czwartej dekadzie życia, objawy u kobiet mogą się pogarszać. – Najlepszym sposobem przeciwdziałania nieproporcjonalnemu cierpieniu są badania – podkreśla Husøy, który planuje dalej analizować, jak różni się wpływ migreny na kobiety i mężczyzn. Lepsze zrozumienie mechanizmów choroby może też prowadzić do bardziej skutecznych terapii dla kobiet. Suchitra Joshi, adiunktka neurologii w University of Virginia Brain Institute, opublikowała w 2025 roku badanie dotyczące roli progesteronu – hormonu regulującego cykl menstruacyjny i produkowanego we wczesnej ciąży. Wykazano w nim, że aktywacja receptorów progesteronu u samic myszy zwiększała wrażliwość na objawy migreny, natomiast ich zablokowanie osłabiało te objawy. Choć wyników badań na zwierzętach nie da się bezpośrednio przenieść na ludzi, Joshi podkreśla ich znaczenie: – Zrozumienie roli kluczowych żeńskich hormonów może istotnie pogłębić wiedzę o patofizjologii migreny. Migrena jest chorobą wyniszczającą, a kobiety w najlepszym wieku są szczególnie narażone na wpływ hormonów. – Jeśli zrozumiemy, co wywołuje migreny, zwłaszcza u kobiet, możemy w przyszłości zidentyfikować terapie celowane, które realnie zmniejszą ich cierpienie. Źródło: National Geographic
Paracetamol w ciąży nie powoduje autyzmu – badanie obejmujące 2,5 miliona dzieci to potwierdza
Wbrew temu, co z największych mównic świata głoszą niektórzy, paracetamol przyjmowany w ciąży nie powoduje zwiększenia ryzyka wystąpienia autyzmu u dzieci. Badania obejmujące miliony ciąż udowadniają, że nawet prezydent Stanów Zjednoczonych może się mylić.
Donald Trump zasugerował ostatnio, że acetaminofen (w Polsce znany szerzej jako paracetamol, a w Stanach Zjednoczonych jako Tylenol) stosowany przez kobiety w ciąży ma przyczyniać się wzrostu ilości diagnoz autyzmu. Zaproponował, by zamiast ulżyć sobie w bólu, matki „przeczekały” trudny czas gorączki. Wywołało to ostry sprzeciw środowiska naukowego, według którego nie ma twardych dowodów naukowych na temat powiązań paracetamolu z rozwojem neurologicznym dzieci. Są za to odwrotne. Największe badanie nad środkami przeciwbólowymi Badanie opublikowane w 2024 roku w prestiżowym czasopiśmie „Journal of the American Medical Association” objęło niemal 2,5 miliona urodzeń w latach 1995–2019 w Szwecji. Nie wykazało dowodów na to, że stosowanie paracetamolu w ciąży zwiększa ryzyko wystąpienia autyzmu u dziecka. To największe analizy naukowe przeprowadzone w tym temacie. 7,5% matek przyznało się do stosowania paracetamolu w ciąży. Naukowcy przeanalizowali dodatkowo wszystkie zmienne, które mogły wpłynąć na wyniki analizy statystycznej – uwzględnili między innymi czynniki zdrowotne, takie jak gorączkę czy ból, które mogły wpływać na to, czy zażywane były środki przeciwbólowe. Przyjrzeli się następnie wynikom rozwoju neurologicznego urodzonych dzieci: sprawdzano, czy częściej diagnozowano u nich ADHD, autyzm czy niepełnosprawność intelektualną. Stosowanie paracetamolu a rozwój rodzeństwa Długi czas trwania badania pozwolił porównywać ze sobą nawet rodzeństwa: dzieci urodzone przez tę samą matkę, u której paracetamol był stosowany w jednej ciąży, a w drugiej nie. To bardzo ważne, ponieważ rodzeństwo dzieli ze sobą bardzo wiele – od wspólnych genów, po środowisko, w którym się wychowuje. Dzięki temu łatwiej było oszacować, czy na zwiększone ryzyko rozwoju neurologicznego miał wpływ sam lek, czy cechy rodzinne lub stan zdrowia. Czy paracetamol powoduje autyzm? Pierwsze wyniki badań przykuły uwagę naukowców. Okazało się, że u dzieci, których matki przyznały się do stosowania paracetamolu, faktycznie nieznacznie częściej diagnozowano autyzm. Wątpliwości jednak szybko się rozwiały – wszystko dzięki temu, że w kompleksowym badaniu udało się przeanalizować także rodzeństwa. Kiedy przeprowadzono między nimi porównania, zależność między paracetamolem a autyzmem całkowicie zniknęła. Co to znaczy? Gdy porównano pary, w których jedno z rodzeństwa było narażone w trakcie ciąży na działanie paracetamolu, a drugie nie, różnice w diagnozach autyzmu nie występowały. To znaczy, że na rozwój neuronalny nie miał wpływu acetaminofen, tylko cechy genetyczne i społeczne. Stosowanie paracetamolu w ciąży – czy jest bezpieczne? To nie jedyne badanie naukowe, które stwierdza, że stosowanie paracetamolu w ciąży jest bezpieczne. Naukowcy z Japonii niedawno opublikowali inne, w którym także porównywali ze sobą rodzeństwa. Wyniki ich badań były zbliżone do wyników przedstawionych wyżej. Jedyną różnicą było to, że prawie 40% matek w Japonii przyznało się do stosowania paracetamolu. Nieuważne studiowanie wyników może być mylące i prowadzić do błędnych wniosków, na które powoływał się m. in. Donald Trump. Matki przyjmujące paracetamol to zwykle te, które ciężko znoszą ciążę: występuje u nich przewlekły ból, gorączki czy przechodzą poważne infekcje. Te schorzenia są genetycznie powiązane z występowaniem ADHD czy autyzmu. Powiązanie rozwoju neuronalnego z paracetamolem więc istnieje, tylko nie jest tak bezpośrednie, jak chcą przekonać niektórzy. W ciąży warto więc nie dokładać sobie zmartwień: niezależnie od tego, co twierdzi przywódca Stanów Zjednoczonych. Należy pamiętać jednak o zaleceniach lekarzy: mimo, że paracetamol jest najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym w czasie ciąży, to zawsze powinien być stosowany w najniższej skutecznej dawce i w wyłącznie razie potrzeby. Źródło: JAMA, Japan Science and Technology Agency Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nie uwierzysz, dlaczego niektórzy lepiej śpią na boku. Ta pozycja może zdziałać cuda
Dlaczego niektórzy ludzie lepiej śpią na boku? Sprawdź, jak jedna zmiana pozycji może przynieść ulgę przy chrapaniu, zgadze i bólu pleców.
Spis treści: Jak spanie na plecach wpływa na bezdech senny Jak spanie na boku łagodzi objawy bezdechu Jak spanie na boku pomaga na ból pleców Jak spanie na boku pomaga przy zgadze Jak przestawić się na spanie na boku Twoja pozycja podczas snu może powodować wszystko – od bólu pleców po refluks żołądkowy. Prosta zmiana może znacząco poprawić zdrowie. W ostatnich latach liczne badania wykazały, że coś tak prostego jak spanie na boku może pomóc w zmniejszeniu bólu pleców, zgagi i bezdechu sennego – dolegliwości, które dotykają dziesiątki milionów osób – nawet jeśli nie łagodzi innych dolegliwości, o które często się je podejrzewa. – Spanie na boku ma wyraźne korzyści w porównaniu do spania na brzuchu czy plecach, ale tylko dla niektórych grup ludzi – mówi dr Raj Dasgupta, pulmonolog i specjalista medycyny snu w szpitalu Huntington Memorial w Kalifornii. Jak spanie na plecach wpływa na bezdech senny Jeśli śpisz na plecach, istnieje duże prawdopodobieństwo, że chrapiesz. Chrapanie samo w sobie może być problemem, ale często jest objawem obturacyjnego bezdechu sennego – stanu częstego u osób śpiących na plecach. – Zator ten jest zwykle spowodowany językiem, który pod wpływem grawitacji opada w kierunku tylnej części gardła podczas snu na plecach – wyjaśnia Rafael Pelayo, profesor kliniczny na wydziale medycyny snu Uniwersytetu Stanforda. Taki zator przerywa przepływ powietrza i prowadzi do przerw w oddychaniu – zwanych bezdechami – które mogą trwać od kilku sekund do ponad minuty. Te bezdechy nie tylko zakłócają sen, ale również ograniczają dopływ tlenu do płuc, mózgu i serca. W efekcie osoby dotknięte tym schorzeniem gorzej śpią i mogą doświadczać „senności w ciągu dnia, co może prowadzić do pogorszenia koncentracji, wypadków, obniżonej jakości życia i zaburzeń nastroju,” mówi dr Meir Kryger. Nieleczony bezdech senny zwiększa również ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. – Najbardziej niepokojące skutki nieleczonego bezdechu to zwiększone ryzyko udaru, nadciśnienia, chorób serca, demencji, a nawet śmierci – ostrzega Sonia Ancoli-Israel. Jak spanie na boku łagodzi objawy bezdechu Spanie na boku może zapobiegać tym problemom, ponieważ język naturalnie opada na bok jamy ustnej, a nie ku tyłowi gardła. – Istnieją solidne dowody na to, że spanie w tej pozycji pomaga utrzymać drożność dróg oddechowych, co zmniejsza chrapanie i liczbę bezdechów – dodaje Dasgupta. Jak mówi Susan Redlone, pozycja ta wpływa również na ułożenie podniebienia miękkiego i krtani, zmieniając kształt i rozmiar górnych dróg oddechowych Redline dodaje również, że spanie na boku zwiększa objętość płuc, co ułatwia głębszy oddech i usztywnia górne drogi oddechowe – zmniejszając ich zapadalność i ryzyko bezdechu. Wykazano także, że spanie na boku poprawia sprawność mięśni górnych dróg oddechowych, co dodatkowo pomaga w utrzymaniu ich drożności. Jak spanie na boku pomaga na ból pleców Meta-analizy wskazują, że spanie na boku jest korzystniejsze dla osób z bólem pleców niż spanie na plecach, a znacznie lepsze niż spanie na brzuchu. – Spanie na brzuchu nie jest zalecane dla osób z bólem dolnej części pleców – mówi Aleksandar Videnovic. Z kolei spanie na boku pomaga utrzymać naturalną krzywiznę kręgosłupa i zmniejsza nacisk na dolne partie pleców. Dasgupta zauważa, że pozycja ta zmniejsza również ból bioder i odciąża narządy wewnętrzne – co jest szczególnie ważne dla kobiet w ciąży i osób z nadwagą. Choć samo spanie na boku może łagodzić ból, Pelayo zaznacza, że umieszczenie poduszki między kolanami może dodatkowo poprawić ułożenie kręgosłupa i złagodzić objawy. Jak spanie na boku pomaga przy zgadze Spanie na plecach może nasilać refluks kwasowy. Jeśli pozostanie nieleczona, zgaga może prowadzić do wrzodów, problemów z przełykaniem, przepukliny rozworu przełykowego, a nawet zwiększać ryzyko raka przełyku. Badania pokazują, że spanie na boku zapobiega zgadze i GERD, ponieważ w tej pozycji przełyk znajduje się powyżej żołądka, co utrudnia cofanie się treści żołądkowej. Ze względu na kształt żołądka i kąt połączenia przełyku z żołądkiem, spanie konkretnie na lewym boku jest skuteczniejsze w zapobieganiu zgadze niż spanie na prawym. Kryger podkreśla, że spanie na boku przyspiesza również proces trawienia, co oznacza mniej treści żołądkowej do cofania się do przełyku. Videnovic dodaje, że spanie na grubszej poduszce lub uniesienie wezgłowia łóżka może dodatkowo zmniejszyć refluks. Jak przestawić się na spanie na boku Choć osoby cierpiące na bezdech senny, ból pleców czy zgagę pragną ulgi, zmiana pozycji z brzucha lub pleców na bok może wydawać się trudna. – Upewnij się, że masz wystarczająco dużo miejsca, by ułożyć się wygodnie – radzi Jennifer Martin. Ustaw ciało tak, aby spanie na boku było najwygodniejsze przez całą noc – możesz spać oparty o poduszkę, ułożyć zwinięty ręcznik po jednej stronie lub wszyć piłeczkę tenisową do piżamy. Dostępne są też urządzenia, które wibrują lub wydają dźwięk, gdy przekręcisz się na plecy, a aplikacje snu mogą powiadomić Cię o potrzebie zmiany pozycji. –Czasem szturchnięcie łokciem od partnera też może szybko sprawić, że wrócisz do pozycji na boku – dodaje Kryger. Martin radzi również, by „zapewnić sobie ciche, ciemne i chłodne otoczenie,” bo czynniki zewnętrzne mogą przeszkadzać podczas nauki nowej pozycji. autor: Daryl Austin źródło: National Geographic
Ból towarzyszy nam od zawsze. Może być i naszym zbawcą, i podstępnym wrogiem
Skąd nasz mózg wie, co i kiedy powinno nas boleć? Kiedy ból jest naszym przyjacielem, a kiedy wrogiem? Naukowcy badają to od bardzo dawna i dzięki temu wiemy coraz więcej.
Spis treści: Czym tak naprawdę jest ból? Bólu nie powinno się ignorować Odczuwanie bólu ma różne oblicza Mózg wytwarza wrażenie bólu Czym jest chroniczny ból? Skąd inni mają wiedzieć, jak bardzo mnie boli? Jak leczyć ból? Mimo że nauczyliśmy się uśmierzać ból za pomocą leków, pozostaje on nieodłączną częścią ludzkiego życia. Odczuwamy zarówno ból fizyczny, jak i emocjonalny, o bardzo różnym natężeniu, od rozdzierającego po delikatne ćmienie. Czym jednak jest, jaką funkcję pełni i skąd wiemy, jak silnie odczuwają go inni? Czym tak naprawdę jest ból? Przede wszystkim jest doskonałym sygnałem ostrzegawczym. Bez niego nie cofnęlibyśmy ręki natychmiast po dotknięciu rozgrzanej patelni i poparzylibyśmy się naprawdę poważnie. Tego typu nagły ból ma zbawienny charakter i może od niego zależeć nasze przetrwanie. To dlatego do jego odczuwania zdolnych jest także wiele innych gatunków zwierząt. Niektórzy sądzą, że dotyczy to również roślin. Nie mają one jednak układu nerwowego ani mózgu, więc trudno powiedzieć, w jaki sposób miałyby odczuwać ból. Bez zdolności do odczuwania bólu wpadlibyśmy w poważne tarapaty. Wiemy o tym dobrze dzięki istnieniu rzadkiej choroby genetycznej – analgezji wrodzonej. Cierpiący na nią ludzie nie odczuwają ostrzegawczego ukłucia bólu, gdy zrobią sobie krzywdę. Dawniej większość z nich nie dożywała dorosłości – ginęli w wyniku urazów, z których nie zdawali sobie sprawy. Bólu nie powinno się ignorować Ból motywuje nas do działania. Odwołajmy się raz jeszcze do przykładu z gorącą patelnią. Wyobraźcie sobie, że chwyciliście za nią, nie wiedząc, że jest zbyt rozgrzana, byście byli w stanie utrzymać ją w dłoni. W takiej sytuacji macie do wyboru: upuścić naczynie i narobić bałaganu albo spróbować wytrzymać do czasu znalezienia rozwiązania. W ułamku sekundy zdajecie sobie sprawę: że patelnia jest gorąca (wrażenie termiczne), że trzymacie ją w dłoni (określenie położenia), że sprawia wam ból (intensywność bodźca), że się to wam nie podoba (odczucie nieprzyjemności), że sytuacja ta całkowicie pochłania waszą uwagę (wrażenie poznawcze), że jesteście z tego powodu niezadowoleni (odczucie emocjonalne). Słowem, odczuwacie mnóstwo różnych wrażeń – to dlatego ból ma „wielowymiarowy”charakter. Co więc robicie? Na podstawie dotychczasowych doświadczeń, wyuczonych reakcji i oceny potencjalnych skutków (np. perspektywy awantury z powodu bałaganu po upuszczeniu patelni) podejmujecie decyzję, a potem działanie. Zaprzęgając do pracy niezwykłą sieć, w której centrum znajduje się mózg, wytrzymujecie ból, odstawiacie rozgrzane naczynie w bezpieczne miejsce i natychmiast wkładacie dłoń pod zimną wodę. Krótko mówiąc, ból stymuluje was do działania. Odczuwanie bólu ma różne oblicza Tuż pod powierzchnią naszej skóry znajduje się misterna sieć odpowiedzialnych za odczuwanie bólu czuciowych włókien nerwowych, zakończonych specjalnymi receptorami, które nazywamy nocyceptorami. Po odebraniu bodźca przesyłają one za pośrednictwem neuronów sygnał do rdzenia kręgowego i dalej do mózgu, w którym pojawia się wrażenie bólu. Nocyceptory reagują na najróżniejsze bodźce: termiczne (ciepło), mechaniczne (skaleczenie nożem albo uderzenie młotkiem) czy chemiczne (coś kwaśnego albo ostre chili). Informacja o nich jest przesyłana za pośrednictwem kilku rodzajów czuciowych włókien nerwowych. Włókna typu A-delta przenoszą tzw. ból szybki – natychmiastowy, krótki sygnał „auu!”, gdy dotkniesz przykładowej gorącej patelni. Z kolei włókna typu C odpowiedzialne są za „ból późny” –pojawiające się po chwili wrażenie, że zranione miejsce nadal cię boli. Informacje o zwykłych bodźcach – dotyku ubrań na skórze czy długopisu w dłoni – są przenoszone zaś przez włókna A-beta. Co ciekawe, wiele nocyceptorów ma charakter polimodalny. Oznacza to, że ten sam receptor może odbierać bodźce związane np. i z temperaturą, i ze składnikami jedzenia. Poszczególne nocyceptory termiczne reagują na różne poziomy temperatur, odpowiadając za bolesne wrażenie dotkliwego gorąca lub zimna. Te same nocyceptory pobudzane są także przez niektóre naturalne substancje chemiczne, co skutkuje podobnymi doznaniami. Przykładowo, jeśli ugryziemy chili, znajdująca się w nim kapsaicyna zostanie zarejestrowana przez nocyceptory odpowiedzialne za odczuwanie sprawiających nam ból temperatur powyżej 42 stopni Celsjusza. To dlatego wydaje nam się, że mocno przyprawione curry „pali” nas w podniebienie. Mózg nie odróżnia bowiem, jakiego rodzaju bodziec został zarejestrowany przez nocyceptor: termiczny czy chemiczny. Mózg wytwarza wrażenie bólu Gdy bodźce bólowe dotrą do mózgu, uruchamiana jest rozległa sieć, w skład której wchodzi pień mózgu, wzgórze i kora mózgowa, a w efekcie pojawia się odczucie bólu. Póki mózg w sposób świadomy nie przetworzy docierających do niego sygnałów, nie mówimy jeszcze o bólu jako takim, lecz o nocycepcji – reakcji układu nerwowego na uszkodzenie tkanek. Związki między rozległością urazu a nasileniem i rodzajem odczuwanego bólu są złożone. Docierające do mózgu sygnały bywają wzmacniane, przytłumiane lub modyfikowane, co potrafi całkowicie zmienić ich odbiór i charakter doznań. Przykładowo, jeśli obawiasz się bólu towarzyszącego wizycie u dentysty, będzie on zapewne dotkliwszy. Emocje zadziałają niczym wzmacniacze, nasilając odczucie bólu. Posiadamy też – na szczęście – układ ograniczający bolesne doznania. Części mózgu odpowiedzialne za odczuwanie bólu mogą wydać polecenie rdzeniowi kręgowemu i wytłumić sygnały nocyceptywne, działając niczym hamulec. Skutkuje to ograniczeniem aktywności mózgu i odczuwanego bólu, przynajmniej do czasu zdjęcia owego hamulca. Doświadczają tego np. sportowcy i żołnierze w sytuacjach wysokiego pobudzenia albo osoby, których uwaga zostanie odciągnięta od odczuwania bólu (np. dzieci, które rodzice desperacko próbują zająć czymkolwiek, byle tylko nie poczuły tego okropnego zastrzyku). Nie jest to magiczny trik, tylko czysta fizjologia. To właśnie ten układ, nazywany układem zstępującym hamowania bólu, jest aktywowany, gdy efekt placebo redukuje odczuwany ból – następuje wówczas „znieczulenie placebo”. Czym jest chroniczny ból? To błąd systemu – ból, który utrzymuje się mimo wygojenia uszkodzonych tkanek. Doświadcza go aż jedna na pięć dorosłych osób. Odczuwa się go średnio przez siedem lat, ale u 20 proc. pacjentów utrzymuje się przez ponad dwie dekady. Na tę przypadłość częściej zapadają kobiety i osoby starsze. Powoduje ona cierpienia ich samych i ich rodzin, generuje też znaczne koszty dla całych społeczeństw, szacowane w Europie na 200 mld euro, a w Stanach Zjednoczonych na 600 mld dol. rocznie. Co gorsza, chronicznemu bólowi często towarzyszą stany lękowe, depresja i bezsenność. Chroniczne bóle to jeden z najpoważniejszych globalnych problemów zdrowotnych, a stosowane obecnie terapie nie przynoszą większości pacjentów wystarczającej ulgi. Chroniczny ból może pojawić się u osób cierpiących na różne dolegliwości: uszkodzenie nerwów w wyniku cukrzycy, bóle spowodowane chemioterapią, stwardnienie rozsiane, kontuzje, bóle fantomowe czy zapalenie stawów. Opisywane symptomy są we wszystkich przypadkach bardzo podobne. Dlatego też lekarze zaczynają uznawać chroniczny ból za odrębną dolegliwość – o własnej charakterystyce i przyczynach – i próbują znaleźć na nią skuteczne remedium. Kluczowym wyzwaniem w przypadku chronicznego bólu jest fakt, że włókna nerwowe typu A-delta i typu C wchodzą wówczas w stan permanentnego pobudzenia i nieustannie wysyłają do mózgu sygnały powodujące odczuwanie bólu. Co gorsza, wykazano, że ścieżka neuronalna z nocyceptora do mózgu może w takim przypadku stać się „nadwrażliwa”, co skutkuje nasileniem doznań. Sprawia to, że nawet dotykanie ubrań czy pościeli staje się dla pacjentów bolesne. Skąd inni mają wiedzieć, jak bardzo mnie boli? Jeśli coś nas boli, bardzo ważne jest powiedzenie o tym innym – po to, by wywołać u nich współczucie i uzyskać pomoc w wyeliminowaniu przyczyny bólu. Próbując ustalić, czy osobom w naszym otoczeniu coś dolega, polegamy zwykle na obserwacjach behawioralnych i komunikatach werbalnych. Patrzymy, czy ktoś nie skręca się, nie jęczy z bólu albo nie wykrzywia twarzy w grymasie. Zmierzenie intensywności bólu jest jednak trudne – to przecież subiektywne odczucie. Jeśli możemy porozumieć się z cierpiącą osobą, pomocne może być odwołanie się do skali określającej nasilenie czy rodzaj bólu (gdzie 0 oznacza jego brak, a 10 – ból nie do wytrzymania). Niekiedy używa się kwestionariuszy albo po prostu symboli uśmiechniętej i zmartwionej buźki – te ostatnie są praktyczne zwłaszcza w przypadku dzieci. Określenie bólu doświadczanego przez noworodki, osoby w śpiączce lub narkozie albo pacjentów z demencją jest jednak trudniejsze – niełatwo powiedzieć, co tak naprawdę w danej chwili czują. Do pewnego stopnia można to określić, obserwując parametry organizmu, jak tętno czy tempo oddychania. Z niektórych badań wynika, że kobiety są bardziej wrażliwe na ból niż mężczyźni. Jest jednak możliwe, że znoszą go lepiej. Urządzenia obrazujące pracę mózgu pomagają nam w zrozumieniu procesów odczuwania bólu, nie należy jednak przedkładać ich wskazań nad bezpośrednią relację cierpiącej osoby. Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu definiuje go jako „nieprzyjemne doznanie zmysłowe i emocjonalne, związane z faktycznym lub potencjalnym uszkodzeniem tkanek lub opisywane w kategoriach takiego uszkodzenia”. Krótko mówiąc, jeśli ktoś mówi, że go boli, to po prostu tak jest, niezależnie od przyczyny. Jak leczyć ból? Środki przeciwbólowe przynoszą pacjentom pewną ulgę. Dwa najstarsze to aspiryna, czyli ekstrakt z kory wierzbowej, oraz morfina wyrabiana z maku lekarskiego. Obecnie zamiast aspiryny stosuje się zwykle ibuprofen (jeśli bólowi towarzyszy stan zapalny) lub paracetamol (jeśli nie stwierdza się zapalenia). Morfina, substancja z grupy opioidów, bywa nadal używana, nie jest jednak tolerowana przez wszystkich pacjentów i może mieć działanie uzależniające. Do środków przeciwbólowych należą też różne rodzaje środków przeciwzapalnych, przeciwpadaczkowych i antydepresantów. Istnieje wiele dodatkowych metod leczenia bólu, w tym terapia poznawczo-behawioralna, fizjoterapia i zabiegi chirurgiczne, a najbardziej skuteczne wydaje się połączenie kilku metod. Jako że nieustannie opracowywane są nowe leki, a nasze rozumienie procesów odczuwania bólu staje się coraz bardziej dogłębne, można mieć nadzieję, że w przyszłości nikt nie będzie musiał cierpieć z powodu niepotrzebnie odczuwanego bólu.
Tarantula hawk to pogromca pająków. Użądlenie przez tego owada należy do najboleśniejszych
Tarantula hawk to jedno z tych zwierząt, którego raczej nikt nie chciałby spotkać na swojej drodze. Natura wyposażyła tę błonkówkę w długie żądło i silny jad, a jej użądlenie należy do najboleśniejszych. Jak wygląda tarantula hawk? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Czym jest tarantula hawk? Gdzie występuje tarantula hawk? Jak wygląda tarantula hawk? Tryb życia błonkówki tarantula hawk Użądlenie błonkówki tarantula hawk Rząd błonkoskrzydłych obejmuje ponad 150 tys. opisanych gatunków. Wiele z nich żyje w Polsce, a największym przedstawicielem błonkówek w naszym kraju jest szerszeń europejski. Należy jednak podkreślić, że na świecie żyją znacznie większe owady. Większe i bardziej jadowite. Jednym z nich jest tarantula hawk. Czym jest tarantula hawk? Wbrew temu, co sugeruje angielskie nazewnictwo, opisywane zwierzę nie jest ani pajęczakiem, ani drapieżnym ptakiem. Zatem co to jest tarantula hawk? Pod tą nazwą kryje się owad z rzędu błonkoskrzydłych, zaliczany do rodziny Pompilidae (nastecznikowatych) w obrębie rodzaju Pepsis. Wraz z pokrewnym rodzajem Hemipepsis, owady te należą do grupy tzw. os samotnic, które są ważnymi regulatorami populacji niektórych stawonogów. Gdzie występuje tarantula hawk? Błonkówki z rodzajów Hemipepsis i Pepsis są ze sobą spokrewnione, ale mają inny zasięg występowania. Przedstawiciele rodzaju Hemipepsis żyją na wszystkich kontynentach świata, z wyjątkiem Antarktydy i obszarów polarnych. Z kolei zasięg występowania rodzaju Pepsis ogranicza się do obu Ameryk. Tarantula hawk, czyli Pepsis thisbe, żyje w Ameryce Północnej. Najwięcej osobników z tego gatunku można spotkać na południowym zachodzie. Szczególnie upodobały sobie tereny pustynne, półpustynie i prerie, gdzie klimat jest gorący i suchy. Jak wygląda tarantula hawk? Tarantula hawk osiąga około 5 cm długości. Mówimy tu zatem o jednej z największych błonkówek. Na głowie owada odznaczają się duże oczy o złożonej budowie i silnie zbudowany aparat gębowy gryzący, zaopatrzony w masywne żuwaczki. Czułki są dość grube, ale niezbyt długie. Pepsis thisbe ma dwie pary cienkich, przezroczystych skrzydeł. Pierwsza jest wyraźnie większa od drugiej. Od tułowia odchodzą trzy pary kończyn i masywny, wyraźnie odznaczający się odwłok. Na jego końcu znajduje się gruczoł jadowy i żądło o długości do 7 mm, ale dotyczy to wyłącznie osobników płci żeńskiej. Skrzydła owada są rdzawo-brązowe. Z kolei odwłok ma charakterystyczną dla rodziny Pepsis i Hemipepsis niebieskoczarną barwę. Tryb życia błonkówki tarantula hawk Tarantula hawk prowadzi samotniczy tryb życia. Dorosłe owady odżywiają się nektarem i pyłkiem kwiatowym. Należy jednak podkreślić, że w stadium larwalnym ich nawyki żywieniowe są zgoła inne. Tutaj dochodzimy do genezy angielskiej nazwy tej błonkówki. Tarantula hawk jest zaliczana do owadów pasożytniczych. Samica poluje na duże pająki z rodziny ptasznikowatych, ale nie w celach żywieniowych. Błonkówka składa na ciele pająka jajo, z którego wykluwa się larwa. Stawonóg jest więc pożywieniem dla jej potomstwa. Strategia polowania Ofiary błonkówek nie mogą polegać na zmysłach wzroku i słuchu. Ptaszniki są za to niezwykle wyczulone na drgania powietrza. Krążąc wokół pająka niczym jastrząb lub inny drapieżny ptak, błonkówka dezorientuje swoją zdobycz. Silnymi skrzydłami wprawia powietrze w ruch, które w pewnym momencie zaczyna nacierać na pająka ze wszystkich stron. Ofiara nie wie, skąd nadejdzie atak. Gdy tarantula hawk wbije żądło w jej ciało, jest już po wszystkim. Co ciekawe, Pepsis thisbe poluje przede wszystkim na pająki płci męskiej. Dlaczego? Wynika to z faktu, że samice rzadko oddalają się od swoich schronień. Gdyby w trakcie pojedynku zdołała wciągnąć osę do nory, myśliwy byłby bez szans. Samce odbywają natomiast wędrówki w poszukiwaniu samic. To czyni je znacznie łatwiejszą zdobyczą. Rozwój larw Należy podkreślić, że celem błonkówki nie jest uśmiercenie pająka. Wstrzyknięty jad nie zabija stawonoga, a doprowadza do wystąpienia paraliżu. Po użądleniu pająk przestaje się ruszać, ale funkcje życiowe nie zanikają. Gdy toksyna zadziała, myśliwy wygrzebuje w ziemi norkę lub znajduje schronienie zbudowane przez inne zwierzę i zaciąga tam zdobycz. Następnie składa na pająku jajo, wychodzi z norki i zasypuje wejście. Po wykluciu larwa zaczyna pożerać pająka żywcem. Co warte podkreślenia, niedojrzałe osobniki sprytnie omijają wszystkie ważne organy, by ich żywiciel jak najdłużej pozostał przy życiu. W tzw. międzyczasie larwa przepoczwarza się w procesie linienia. Osiąga dojrzałość po szóstym przeobrażeniu, które następuje dopiero po kilku tygodniach. Wówczas opuszcza norkę, a do tego momentu przez cały czas pożywia się na wciąż żywym pająku. Użądlenie błonkówki tarantula hawk Żeby móc skutecznie polować na duże pająki, tarantula hawk musi mieć skuteczną broń. Tak jest w istocie. Natura wyposażyła tego owada w silny jad. Użądlenie jest wyjątkowo bolesne. Doskonale obrazuje to skala bólu Schmidta. Zestawienie opracowane przez naukowca z Instytutu Biologicznego Uniwersytetu Arizońskiego jest niczym innym, jak klasyfikacją doznań towarzyszących ogryzieniu lub użądleniu przez owady. Szerszeń europejski, którego użądlenie często jest opisywane jako niezwykle bolesne, wywołujące trudny do zniesienia ból, plasuje się dość nisko na tej liście. Analogiczną pozycję zajmuje pszczoła miodna. Za najboleśniejsze Schmidt uznał użądlenie tzw. mrówki pociskowej, czyli bullet ant. Tarantula hawk uplasowała się na drugim miejscu. Co czuje osoba użądlona? Ból trwa dość krótko. Po użądleniu może pozostać ślad w postaci obrzęku i zaczerwienienia, które ustępuje po około siedmiu dniach. Największe dolegliwości ustępują po około pięciu minutach, jednak dla osób użądlonych ten krótki czas to istna droga przez mękę. Ból jest tak silny, że skłania do krzyku i uniemożliwia podjęcie jakichkolwiek działań. Zdarza się, że osoby użądlone padają na ziemię i zaczynają się miotać. Należy jednak podkreślić, że użądlenie tego owada nie zagraża życiu. Jeżeli u ofiary nie wystąpiła reakcja alergiczna, pomoc lekarska nie jest konieczna. Trzeba też wspomnieć, że do przypadków użądleń dochodzi niezwykle rzadko. Samice tej błonkówki nie są agresywne. Atakują wyłącznie wtedy, gdy zostaną sprowokowane. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Szykujesz się do operacji? Nie zapomnij o playliście. Słuchanie muzyki to skuteczny środek przeciwbólowy
Naukowcy po raz kolejny potwierdzili, że ulubione utwory muzyczne działają na nas leczniczo. Z najnowszych badań wynika, że ludzie, którzy słuchają muzyki po operacji, odczuwają mniejszy ból i potrzebują znacznie mniej morfiny niż ci, którzy tego nie robią.
Muzyka a ból pooperacyjny Muzyka łagodzi nie tylko ból, ale i niepokój Muzyka łagodzi ból? Badania wskazują na to od dawna Jak poradzić sobie z bólem pooperacyjnym? Słuchać muzyki. To dobry środek przeciwbólowy – nieinwazyjny, powszechnie dostępny i tani. Obok wymienionych wyżej zalet muzyka ma również dodatkową. Nie powoduje skutków ubocznych. Zalety muzyki jako metody walki z bólem pooperacyjnym potwierdza najnowsza metaanaliza. Opracował ją zespół Elda Frezzy z California Northstate University College of Medicine, chirurga z 30-letnią praktyką. Jak donosi „New Scientist”, wyniki najnowszych badań zostały przedstawione na kongresie American College of Surgeons w San Francisco w Kalifornii. Muzyka a ból pooperacyjny – Wiele osób, gdy budzi się z narkozy, jest zagubionych – mówi „New Scientistowi” Eldo Frezza. – Odczuwają niepokój lub ból po zabiegu. Chirurg wraz z zespołem przeanalizował wyniki 35 badań. Oceniano w nich, jak słuchanie muzyki bezpośrednio po zabiegu wpływało na ból, niepokój, częstość akcji serca i stosowanie leków przeciwbólowych. Każde badanie obejmowało około 100 osób, z których połowa została poproszona o słuchanie muzyki różnych gatunków po operacjach brzusznych lub ortopedycznych. Kojące dźwięki rekonwalescenci puszczali sobie przez czas różnej długości. Druga grupa, kontrolna, w ogóle nie słuchała muzyki po operacji. Wynik? Muzyka zmniejszała poziom bólu o około 20 procent. Tak raportowali uczestnicy badań, którzy sami oceniali – w skali od 20 do 80 – swoje dolegliwości bólowe. Okazało się również, że ci, którzy słuchali muzyki, potrzebowali podczas pobytu w szpitalu nawet o połowę mniej morfiny, niż ci, którzy tego nie robili. Muzyka łagodzi nie tylko ból, ale i niepokój Zespół Frezzy stwierdził również, że słuchanie muzyki zmniejsza niepokój. Średnio obniżało ono częstość akcji serca o około 4,5 uderzenia na minutę. Dodatkowo zmniejszało odczuwany poziom niepokoju o około 2,5 punktu (również w skali od 20 do 80). – 2,5 punktu to dość mało, ale idziemy w dobrym kierunku – skomentowała Annie Heiderscheit, profesorka muzykoterapii z Anglia Ruskin University w Cambridge. Co właściwie dzieje się z nami, gdy słuchamy muzyki? Naukowcy nie są do końca pewni, ale posuwają pewne tropy. Nasza uwaga przestaje koncentrować się na bólu. Pomaga w tym większa ilość neuroprzekaźnika serotoniny, który poprawia nam nastrój i odsuwa na bok niepokojące myśli – wyjaśnia „New Scientistowi” Heiderscheit. I dodaje, że muzyka może być dla szpitali tanim i łatwym sposobem pomocy pacjentom w powrocie do zdrowia po operacji. Muzyka łagodzi ból? Badania wskazują na to od dawna Wpływ muzyki na zmniejszenie bólu pooperacyjnego od lat fascynuje naukowców. Przełomowa praca na ten temat to metaanaliza opublikowana w 2015 r. w prestiżowym czasopiśmie „Lancet”. Jej autorzy przeanalizowali dane z 73 randomizowanych badań, w których uczestniczyło ponad 7000 pacjentów poddanych różnym zabiegom chirurgicznym. Wyniki wskazywały, że muzyka słuchana po operacji przynosi aż cztery pozytywne skutki. Zmniejszenie odczuwania bólu. Słuchanie muzyki znacząco redukowało intensywność bólu pooperacyjnego. Mniejsze zapotrzebowanie na leki przeciwbólowe. Pacjenci, którzy słuchali muzyki, potrzebowali mniej środków farmakologicznych do złagodzenia bólu. Zmniejszenie lęku. Muzyka miała również pozytywny wpływ na poziom lęku chorych. Większa satysfakcja z leczenia. Pacjenci, którzy mieli możliwość słuchania muzyki, byli bardziej zadowoleni z opieki medycznej. Ale – muzyka nie sprawiła, że skrócił się czas pobytu w szpitalu po operacji. Zarówno rodzaj muzyki, jak i czas, kiedy słuchali jej pacjenci, nie miały też wpływu na ich samopoczucie. „Muzykę można oferować jako sposób pomocy pacjentom w zmniejszeniu bólu i lęku w okresie pooperacyjnym. Czas i sposób dostarczania można dostosować do warunków klinicznych i zespołów medycznych” – podsumowywali autorzy tamtej pracy. Źródło: New Scientist. Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Czy owady odczuwają ból tak jak ludzie? Jest na to coraz więcej dowodów
Kiedy następnym razem będziesz chciał zamachnąć się na muchę lub osę, dwa razy się zastanów. Owady te prawdopodobnie odczuwają ból tak samo, jak ludzie.
W tym artykule: Owady są niezwykle pożyteczne dla ekosystemów Czy owady potrafią odczuwać ból? Muszka owocowa odczuwa ból po stracie odnóży „Jest bardzo dużo dowodów, że owady odczuwają ból zupełnie jak ludzie” Na świecie istnieje kilkadziesiąt milionów gatunków owadów. Stanowią ważną i elementarną część ziemskich ekosystemów. Jest to najbardziej zróżnicowana gatunkowo gromada zwierząt. Owady zapylają większość roślin użytkowych, oczyszczają ziemię z martwych resztek organicznych lub poprawiają strukturę gleb. Owady są niezwykle pożyteczne dla ekosystemów Znaczenie owadów w przyrodzie jest niezwykle pozytywne, choć nie można zapominać również o tych negatywnych aspektach. Niektóre insekty niszczą lasy, uprawy i ogrody, a inne przenoszą bardzo groźne choroby m.in. malarię, dengę lub boreliozę. Jadalne owady, którymi zajadają się ludzie na całym świecie. Są niezwykle pożywne i... bardzo smaczne Jadalne owady coraz częściej trafiają na stoły, a nawet do restauracyjnego menu. Choć dla wielu to wciąż nie do pomyślenia, warto wiedzieć, które gatunki mogą znaleźć się na talerzu, ... Niemniej jednak owady, głównie ze względu na swoje rozmiary, często postrzegane są jako niezbyt mądre i irytujące stworzenia, niebędące w stanie odczuwać żadnych emocji. Coraz więcej badań pokazuje, że takie myślenie może być błędne. Czy owady potrafią odczuwać ból? Częstym pytaniem o uczucia i emocje, jest pytanie o ból. Na początku warto zastanowić się, czym ból w ogóle jest. Według definicji Międzynarodowego Towarzystwa Badania Bólu jest to „subiektywnie przykre i negatywne wrażenie zmysłowe i emocjonalne, powstające pod wypływem bodźców, które uszkadzają tkankę lub zagrażają jej uszkodzeniem”. Receptorami bólu są nocyceptory. To receptory bólowe, które reagują na bodźce uszkadzające tkanki. Właśnie one wywołują wszelkiego rodzaju mechanizmy obronne, m.in. odruchy bezwarunkowe. Intensywność bólu jest regulowana przez układ przeciwbólowy, którego działanie polega na ograniczeniu impulsów bólowych, docierających do mózgu. Owady znikają w alarmującym tempie. To wbrew pozorom bardzo zła dla nas wiadomość Owady mogą nas żądlić lub przestraszać, ale dzięki nim planeta nadaje się do życia. Niektóre ich populacje gwałtownie maleją, a naukowcy próbują zrozumieć, dlaczego tak się dzieje €.. Czy w takim razie owady potrafią odczuwać cierpienie fizyczne i posiadają takie receptory bólu? Jeżeli tak, to w jaki sposób? Badania z ostatnich lat wykazały, że wiele gatunków owadów odpowiednio reagują na potencjalne niebezpieczeństwo, które może wyrządzić im krzywdę. Muszka owocowa odczuwa ból po stracie odnóży W 2019 roku przeprowadzono kompleksowe badania na dobrze znanych muszkach owocowych (Drosophila melanogaster). Okazało się, że insekty te wykazywały objawy przewlekłego bólu po usunięciu członu jednego odnóża. Co więcej, badacze odkryli, że po jej regeneracji, przeciwległe odnóże stało się nadwrażliwe na wszelkie bodźce. Boisz się owadów? Kiedyś były naprawdę ogromne Wyobraź sobie gigantyczne karaluchy, metrowej długości skorpiony i towarzyszące im dwumetrowe węże. Straszne prawda? Tak kiedyś było na Ziemi! Autorzy najnowszych badań opublikowanych w czasopiśmie naukowym „Proceedings of the Royal Society B” postanowili dokładniej przyjrzeć się dowodom na to, czy owady odczuwają ból. Prof. Matilda Gibbons wyjaśnia, że jej zespół chciał sprawdzić, czy owady posiadają mechanizmy nerwowe, które uświadamiają im ból i zagrożenie z nim związane. „Jest bardzo dużo dowodów, że owady odczuwają ból zupełnie jak ludzie” Uczeni twierdzą, że jest dużo behawioralnych dowodów na to, że owady odczuwają ból zupełnie tak samo, jak ludzie. Co więcej, mają w mózgu neurony, które przetwarzają informacje i wywołują reakcję obronną przed potencjalnym niebezpieczeństwem. Prof. Gibbons podaje za przykład m.in. zawisaka tytoniowego. Owad ten nie dość, że odczuwa ból, to dodatkowo na swój sposób „pielęgnuje” zranione miejsca. – Sądzimy, że ośrodkowy układ nerwowy owadów jest skonstruowany tak, że potrafią odczuwać ból. Istnieje szereg dowodów, które to potwierdzają – piszą w artykule naukowcy. Naukowcy podkreślają, że taka perspektywa stawia dodatkowe pytania o etyczność dalszych badań nad emocjonalnością insektów. Źródło: Proceedings of the Royal Society B Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Ośmiornice odczuwają nie tylko ból fizyczny, ale również emocjonalny. Sensacyjne badania nad głowonogami
Badania neurobiologów dają w końcu dowód, że ośmiornice mogą reagować na cierpienie podobnie jak my.
W tym artykule: Jak ośmiornice odczuwają ból Eksperymenty na ośmiornicach Zrozumieć bezkręgowce Ośmiornice są uznawane za jedne z najbardziej inteligentnych zwierząt. Nowe badania potwierdzają, że odczuwany przez ośmiornice ból może może również powodować silny stres. Doświadczenie bólu to coś więcej niż prosty odruch na wrogie bodźce lub urazy – to złożony stan emocjonalny, który może prowadzić do niepokoju i cierpienia. Podczas gdy powszechnie wiadomo, że kręgowce są zdolne do odczuwania zarówno fizycznych, jak i emocjonalnych aspektów bólu, w przypadku bezkręgowców kwestia ta była nierozstrzygnięta – do teraz. Ośmiornice - sprytne, inteligentne, zaskakujące. Jak blisko im do nas? Ośmiornica ciekawostki. Są szybkie, inteligentne i wyjątkowo sprawne. Ze wszystkich bezkręgowców właśnie ośmiornice najbardziej przypominają nas ludzi. Jak ośmiornice odczuwają ból Ośmiornice są najbardziej złożonymi neurologicznie bezkręgowcami na Ziemi. Mimo to zaskakująco niewiele eksperymentów skupiło się na potencjale odczuwania bólu przez te właśnie zwierzęta. Neurobiolożka dr Robyn Crook z Uniwersytetu Stanowego w San Francisco od lat bada kwestię bólu odczuwanego przez ośmiornice. W najnowszej pracy jej laboratorium zastosowano te same protokoły badania bólu u ośmiornic, które powszechnie stosuje się w przypadku laboratoryjnych badań nad gryzoniami. Wykorzystując szczegółowe pomiary spontanicznych zachowań związanych z bólem oraz aktywności neuronalnej, dr Crook zidentyfikowała trzy argumenty, które wskazują, że ośmiornice są zdolne do odczuwania negatywnych stanów emocjonalnych w konfrontacji z bólem. Są to te same cechy, które wykazują ssaki. I to pomimo faktu, że układ nerwowy ośmiornicy jest zorganizowany w zasadniczo inny sposób niż u kręgowców. Oczywiście, naukowcom niewyobrażalnie trudno jest interpretować subiektywne odczucie lub stan emocjonalny u zwierzęcia. Zwłaszcza tak różnego od nas. Dr Robyn Crook twierdzi jednak, że zachowanie ośmiornic w tych eksperymentach sugeruje, że prawdopodobnie doświadczają one fizycznych i emocjonalnych składników bólu w sposób nie tak różny od gryzoni. W tym odczuwają utrzymujący się stan afektywny (po ludzku: nastrój, uczucia i postawa). – podsumowuje dr Robyn Crook. Eksperymenty na ośmiornicach Poprzednie badania pod wodzą ekspertki wykazały, że ośmiornice mogą odruchowo reagować na szkodliwe bodźce, ucząc się unikać ich w przyszłości. Nowe badania idą o kilka kroków dalej. Po pojedynczej sesji treningowej w trzykomorowym pudełku, ośmiornice, które otrzymały zastrzyk z kwasu octowego w jedno ramię, wykazywały wyraźne unikanie komory, w której otrzymały ten zastrzyk. Z kolei te, którym wstrzyknięto nieszkodliwą sól fizjologiczną, nie wykazywały takiego zachowania. Co więcej, kiedy ośmiornicom, które otrzymały bolesny zastrzyk, podano następnie lidokainę (środek przeciwbólowy), zwierzęta wykazywały tendencję do preferowania komory, w której doświadczyły natychmiastowej ulgi w bólu. Ośmiornice, które otrzymały z kolei tylko sól fizjologiczną, w ogóle nie przejmowały się komorą, w której zastosowano środek przeciwbólowy. Ta preferencja miejsca wolnego od krzywdy jest uważana za mocny dowód na afektywne doświadczenie bólu u kręgowców. Nie jest to też jedyna analogia. dr Robyn Crook znalazła również dowody na to, że ośmiornice mogą rozróżniać różne jakości i intensywności bólu w różnych miejscach na swoim ciele. Wszystkie ośmiornice, którym wstrzyknięto kwas, wykazywały zachowania pielęgnacyjne w miejscu wstrzyknięcia przez cały 20-minutowy trening, usuwając dziobem niewielki obszar skóry w bolesnym miejscu. Poczuć światło. Ośmiornice „widzą” światło mackami, nawet bez udziału wzroku Ośmiornice są jednymi z najbardziej fascynujących zwierząt na świecie. Nowe badania wykazały, że posiadają też skomplikowany mechanizm ochronny, który polega na wyczuwaniu światła. Gdy ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/poniewaz-osmiornice-na-ogol-maja-slabe-wyczucie-polozenia-swojego-ciala-musialy-wyksztalcic-szereg-mechanizmow-ochronnych-fot-getty-images-0124bb6.jpeg" width="938" height="528" alt="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" title="Ponieważ ośmiornice na ogół mają słabe wyczucie położenia swojego ciała, musiały wykształcić szereg mechanizmów ochronnych (fot. Getty Images)" /> Nowe badanie różni się od poprzednich badań nad obwodowymi reakcjami bólowymi, w których ośmiornicom miażdżono lub odcinano macki. Wtedy celem było wywołanie u ośmiornicy sugestii, że wstrzyknięcie kwasu wywołuje jakiś rodzaj scentralizowanej odpowiedzi organizmu. W przypadku ssaków ból powodowany jest aktywnością na peryferiach, która następnie napędza zmiany w mózgu lub rdzeniu kręgowym. Głowonogi zaś polegają w dużym stopniu na obwodowym układzie nerwowym i nie jest jasne, jak wiele z tych informacji trafia do ich centralnych obwodów. Używając nagrań elektrofizjologicznych, dr Robyn Crook pośrednio wykazała przedłużoną reakcję obwodową w ścieżce do mózgu ośmiornicy, która wydaje się reprezentować intensywność bólu odczuwanego przez zastrzyki kwasu. Co więcej, komunikaty te są szybko wyciszane i odwracane za pomocą środka przeciwbólowego, co jest silną oznaką doświadczenia bólu. „Razem, dane te dostarczają silnego wsparcia dla istnienia trwałego, negatywnego stanu afektywnego u ośmiornic” – podsumowuje zespół w artykule, który opublikowano w czasopiśmie iScience. Zrozumieć bezkręgowce Do tej pory przedłużające się odczucia bólowe (w przeciwieństwie do krótkotrwałych) były przypisywane tylko ssakom. Fakt więc, że naukowcy znaleźli dowody na na podobne procesy u bezkręgowców, jest dość niezwykłym odkryciem. Kilka dni temu badacze ośmiornic wykazali również, że mątwy mają zdolność do samokotroli, przeprowadzając na zwierzętach test słodkiej pianki. Ta wiedza rodzi nowe pytania, jak opiekować się głowonogami i badać ich specyfikę, jednocześnie dostarczając nowych ewolucyjnych źródeł doświadczenia bólu w królestwie zwierząt. „Naszym celem było przeniesienie kwestii bólu bezkręgowców ponad uzasadnione wątpliwości" – mówi komunikat prasowy laboratorium dr Robyn Crook – „Chcemy, aby wysiłki w celu lepszego uregulowania ich humanitarnego wykorzystania mogły postępować z silną podstawą dowodową, której do tej pory brakowało". Czytaj więcej o fascynujących ośmiornicach: Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror Miejscy eksplorerzy odkryli w Hiszpanii budynek porzuconego akwarium. A w nim prawdziwą galerię zmumifikowanych morskich potworów, przy których bledną nawet najstraszniejsze monstra z filmów ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zdjecia-z-opuszczonego-akwarium-przerazaja-martwy-rekin-osmiornica-i-kalmar-pobija-kazdy-horror-fot-youtube-juj-urbex-18c2f93.jpeg" width="938" height="380" alt="Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror (fot. YouTube, Juj' Urbex)" title="Zdjęcia z opuszczonego akwarium przerażają. Martwy rekin, ośmiornica i kalmar pobiją każdy horror (fot. YouTube, Juj' Urbex)" /> Pierwsze w historii nagranie, na którym widać, że kałamarnice potrafią zmieniać barwę w zależności od koloru podłoża Naukowcy z Japonii odkryli, że kałamarnice z gatunku Sepioteuthis lessoniana potrafią zmieniać swoją barwę. Zaobserwowano to w zbiorniku, w którym stworzenia te pływały. Pierwsza komercyjna hodowla ośmiornic ma wystartować już za rok na Wyspach Kanaryjskich. Czy to etyczne, skoro ośmiornice to stworzenia rozumne? Takie pytanie zadała Kristin Andrews, filozofka i badaczka zwierząt z kanadyjskiego Uniwersytetu York, na łamach portalu „The Conversation”. Jej zdaniem hodowla ośmiornic w akwakulturach mo...
Po epidemii opioidów naukowcy muszą lepiej zrozumieć cierpienie [REPORTAŻ]
Żniwo zbierane przez chroniczny ból staje się w ostatnich latach coraz bardziej widoczne. Zadanie zrozumienia biologii bólu i znalezienia bardziej skutecznych metod zwalczania jego przewlekłej postaci stało się pilne. Badacze dokonują znaczących kroków w wyjaśnianiu, jak sygnały bólowe są przekazywane z nerwów czuciowych do mózgu i jak mózg postrzega uczucie bólu.
Ponad 30 lat temu walczący z rakiem Tom Norris przeszedł radioterapię pachwiny i lewego biodra. Jego rak znikł i nie powrócił, ale pozostawił przenikliwy ból promieniujący od biodra przez kręgosłup do szyi. Od tamtej pory Norris, dziś 70-letni, nie przeżył ani jednego dnia bez cierpienia. Ból przerwał jego karierę mechanika samolotowego w siłach powietrznych USA. Był jego nieodłącznym towarzyszem, jak laska, z którą Norris chodzi. W złe dni jest tak nieznośny, że nie pozwala mu wstać z łóżka, ale nawet w najlepszych okresach poważnie ogranicza jego zdolność poruszania się, uniemożliwiając wykonywanie najprostszych czynności, takich jak wyniesienie śmieci. Czasami jest tak dojmujący, że utrudnia oddychanie. – Czuję się wtedy, jakbym tonął – mówi Norris mieszkający na przedmieściach Los Angeles. Rozmawia ze mną z długiej, tapicerowanej ławki, dzięki czemu może chwilami siedzieć, a chwilami kłaść się płasko na plecach. Ten wysoki, sympatyczny mężczyzna nabrał wprawy w ukrywaniu swego bólu za maską spokoju. Nie zauważyłem, aby choć raz się skrzywił. Marianne, jego żona od 31 lat, mówi, że potrafi stwierdzić, kiedy jego cierpienie jest szczególnie silne, bo jego oczy stają się wtedy jakby nieruchome. Kiedy ból zaczął przejmować kontrolę nad jego życiem, Norris szukał pociechy w przemawianiu. Stał się orędownikiem osób cierpiących na przewlekły ból i założył grupę wsparcia. I od 30 lat próbuje znaleźć ulgę. Przez wiele z tych lat zażywał fentanyl, silny opioid, który przykrywał jego ból jak gruby koc, ale zmuszał go do leżenia i zasadniczo wyłączał z życia. Norris próbował akupunktury, która poniekąd pomagała, a także pszczelich żądeł, magnetoterapii i leczenia wiarą, co nie dawało poprawy. Teraz panuje nad swym bólem za pomocą fizykoterapii, która poprawia jego mobilność, oraz sterydów wstrzykiwanych w kręgosłup, które koją stan zapalny nerwów. 17-letnia, Hailey Nankivel leży obok swojego obrazu, który ilustruje jej chroniczny ból, który odczuwa po kontuzji doznanej podczas tańca. Przeszła operację, ale ból się rozprzestrzenił fot, DAVID GUTTENFELDER Podobnie jak Norris, z przewlekłym bólem żyje prawie 50 mln Amerykanów i znacznie więcej ludzi na całym świecie. Przyczyny są różne, od raka, poprzez cukrzycę, po choroby neurologiczne i inne. Lecz źródło cierpienia tych osób jest wspólne – to fizyczna męczarnia, która zaburza ich życie, co jakiś czas albo bez przerwy. Zdarza się nierzadko, że pacjenci z nowotworami, doświadczający ostrego, niesłabnącego bólu po chemioterapii, rezygnują z kuracji na rzecz śmierci, która przynosi ulgę. Żniwo zbierane przez chroniczny ból staje się w ostatnich latach coraz bardziej widoczne. Od czasu, gdy lekarze pod koniec lat 90. ubiegłego wieku zaczęli przepisywać na uporczywy ból leki opioidowe, takie jak oksykodon, setki tysięcy Amerykanów uzależniło się od tych środków, które czasem oprócz łagodzenia bólu dają też odczucia przyjemności. Nawet gdy zagrożenia stały się oczywiste, nie zaprzestano stosowania opioidów, po części dlatego, że niewiele jest alternatyw. W ciągu kilkudziesięciu ostatnich lat nie opracowano żadnych nowatorskich leków przeciwbólowych. Niewłaściwe stosowanie opioidów – które idealnie nadają się do krótkotrwałego zwalczania ostrego bólu – zaczęło się szerzyć w Stanach Zjednoczonych. Szacuje się, że w 2017 r. 1,7 mln Amerykanów miało zaburzenia związane z nadużywaniem opioidów. Każdego dnia w USA około 130 osób umiera z powodu ich przedawkowania (ta statystyka obejmuje zarówno zgony spowodowane przez środki przeciwbólowe na receptę, jak i narkotyki, np. heroinę). Zadanie zrozumienia biologii bólu i znalezienia bardziej skutecznych metod zwalczania jego przewlekłej postaci stało się pilne. Badacze dokonują znaczących kroków w wyjaśnianiu, jak sygnały bólowe są przekazywane z nerwów czuciowych do mózgu i jak mózg postrzega uczucie bólu. Naukowcy odkrywają też role odgrywane przez określone geny w regulowaniu bólu, co pomaga wyjaśnić, dlaczego percepcja i tolerancja bólu bywają tak bardzo różne. Nowe odkrycia radykalnie zmieniają spojrzenie klinicystów i naukowców na ból – zwłaszcza ten przewlekły, trwający dłużej niż trzy miesiące. Nauki medyczne tradycyjnie uważały ból za następstwo urazu lub choroby, drugorzędne dla zasadniczego źródła. Okazuje się jednak, że u wielu pacjentów ból wynikający z traumy lub dolegliwości utrzymuje się długo po ustaniu podstawowej przyczyny. W takich sytuacjach ból sam staje się chorobą. Istnieje nadzieja, że to spostrzeżenie, w połączeniu z coraz lepszym rozumieniem bólu, doprowadzi do powstania nowych terapii jego przewlekłej postaci, łącznie z nieuzależniającymi zamiennikami opioidów. Norris i inni pacjenci czekają na takie przełomy. Tymczasem badacze testują obiecujące terapie alternatywne, takie jak stymulowanie mózgu łagodnymi wstrząsami elektrycznymi, w celu zmiany percepcji bólu i wykorzystania wrodzonej zdolności organizmu do jego uśmierzania. Zdaniem Clifforda Woolfa, neurobiologa ze szpitala dziecięcego w Bostonie badającego ból od ponad 40 lat, jest tragedią to, że potrzeba było aż społecznej katastrofy, żeby naukowcy i lekarze zwrócili na ból należną mu uwagę, ale impet, z jakim zabrano się do badań, napawa nadzieją. – Myślę, że mamy potencjał, żeby w ciągu kilku następnych lat ogromnie pogłębić nasze rozumienie bólu, a to z pewnością przyczyni się do nowych możliwości leczenia – mówi Woolf. Zdolność odczuwania bólu jest jednym z darów natury dla ludzkości i reszty królestwa zwierząt. Bez niej nie cofalibyśmy odruchowo ręki, dotykając gorącego pieca, ani nie wiedzielibyśmy, że należy unikać chodzenia boso po stłuczonym szkle. Te działania, na które wpływa bezpośredni lub zapamiętany ból, pomagają nam minimalizować ryzyko cielesnych urazów. Na drodze ewolucji nauczyliśmy się odczuwać ból, gdyż działa on jak system alarmowy, kluczowy element instynktu samozachowawczego. Rolę wartowników w tym systemie pełni specjalna klasa neuronów czuciowych zwanych nocyceptorami, które mieszczą się w pobliżu kręgosłupa, a ich włókna dochodzą do skóry, płuc, jelit i innych części ciała. Są przystosowane do wyczuwania różnych rodzajów szkodliwych bodźców: skaleczenia nożem, oparzenia termicznego roztopionym woskiem lub chemicznego, kwasem. Po wykryciu któregokolwiek z tych zagrożeń nocyceptory wysyłają sygnały elektryczne do rdzenia kręgowego, który przekazuje je poprzez inne neurony do mózgu. Neurony wyższego rzędu, w korze – punkcie docelowym wstępującej drogi bólu – przekładają te dane na odczuwanie bólu. Zarejestrowawszy ból, mózg próbuje mu przeciwdziałać. Istniejące w nim sieci neuronowe wysyłają sygnały elektryczne wzdłuż rdzenia kręgowego tzw. zstępującą drogą bólu, wywołując wydzielanie endorfin i innych naturalnych opioidów. Te związki biochemiczne hamują wstępujące sygnały bólowe, skutecznie redukując stopień odczuwanego bólu. Naukowcy naszkicowali ten podstawowy schemat wstępujących i zstępujących dróg bólu w latach 80., kiedy Woolf rozpoczynał pracę na tym polu. Poruszał go los pacjentów, których oglądał na oddziale chirurgicznym, gdzie przygotowywał się do uzyskania tytułu lekarza. – Było jasne, że wszyscy odczuwają dotkliwy ból – wspomina łagodnym głosem. Wydawało mu się wtedy, że starszy chirurg ma im niemal za złe, że narzekają. – Zapytałem go: „Dlaczego nic nie robicie?” – opowiada Woolf. – A on mi odpowiedział: „No a czego się spodziewasz? Dopiero co przeszli operację. Poprawi im się”. – Ból był problemem, który medycy bagatelizowali. W znacznym stopniu dlatego, że nie mieli bezpiecznych i skutecznych metod jego zwalczania – mówi Woolf. Kiedy to sobie uświadomił, zapragnął zrozumieć naturę bólu. Użył szczurów, by dowiedzieć się więcej o tym, jak ból jest transmitowany. Badał aktywność neuronów w rdzeniach kręgowych zwierząt w reakcji na krótkotrwałe poddawanie ich skóry działaniu ciepła. Tak jak oczekiwał, zaobserwował gorączkową pracę tych neuronów, kiedy docierały do nich sygnały z nocyceptorów. Ale dokonał też nieoczekiwanego odkrycia. Kiedy w rejonie skóry poddawanym działaniu ciepła dochodziło do stanu zapalnego, neurony w rdzeniu kręgowym osiągały stan podwyższonej wrażliwości. Wystarczyło dotknięcie okolicy,w której wcześniej doprowadzono do urazu, żeby się uaktywniały. To dowodziło, że uraz skóry uwrażliwiał ośrodkowy układ nerwowy, sprawiając, że neurony w rdzeniu kręgowym przekazywały sygnały bólowe do mózgu nawet wtedy, kiedy bodziec odbierany przez nerwy obwodowe był niewinny. Od tamtej pory inni badacze zademonstrowali to zjawisko – nazwane uwrażliwieniem centralnym – na ludziach, i wykazali, że wywołuje ono różne typy bólu, na przykład wtedy, gdy obszar przylegający do skaleczenia lub oparzenia boli przy najlżejszym dotknięciu. Zdumiewający wniosek z pracy Woolfa i późniejszych badań jest taki, że do bólu może dochodzić pod nieobecność urazu, który go wywołuje. To podważało wyznawany przez niektórych lekarzy pogląd, że pacjenci uskarżający się na ból, którego nie dało się wytłumaczyć oczywistą patologią, prawdopodobnie kłamią, z tego lub innego powodu – np. żeby dostać środki przeciwbólowe, które nie są im potrzebne, albo żeby wzbudzić współczucie. System transmisji bólu może stać się nadwrażliwy w wyniku urazu – do czego dochodziło u szczurów – ale może też sfiksować samoczynnie lub pozostać w stanie uwrażliwionym długo po wyleczeniu urazu. Dochodzi do tego u pacjentów z bólem neuropatycznym, fibromialgią, zespołem jelita drażliwego oraz pewnymi innymi chorobami. Ich ból nie jest objawem. Jest chorobą wywołaną przez wadliwe działanie układu nerwowego. Dzięki postępowi w hodowaniu ludzkich komórek macierzystych w warunkach laboratoryjnych Woolf i jego koledzy tworzą teraz różne typy ludzkich neuronów, łącznie z nocyceptorami. Ten przełom pozwala im badać neurony w sposób bardziej szczegółowy niż wcześniej, aby określać warunki, w jakich stają się one „patologicznie pobudliwe”, jak mówi Woolf. Wraz z kolegami, Woolf użył wyhodowanych w laboratorium nocyceptorów do sprawdzenia, dlaczego leki do chemioterapii wywołują ból neuropatyczny. Narażone na te środki nocyceptory uruchamiają się łatwiej i zaczynają ulegać degeneracji. Prawdopodobnie to właśnie przyczynia się do neuropatii, na które cierpi 40 proc.chorych poddawanych chemioterapii. Kiedy naukowcy tacy jak Woolf pogłębiali wiedzę o transmitowaniu bólu, inni badacze odkryli, że te sygnały są tylko jednym z czynników postrzegania bólu przez mózg. Na to, w jaki sposób sygnały bólowe są w końcu przekładane na odczuwanie bólu, może mieć wpływ emocjonalny stan człowieka. Kontekst, w jakim odczuwany jest ból, też może wpływać na jego odbiór, o czym świadczy przyjemność, jakiej doznajemy po forsownym treningu, choć wszystko nas boli, albo to, że sięgamy po drugą porcję pikantnej potrawy pomimo pieczenia języka. – Mamy niewiarygodną zdolność zmiany przetwarzania tych sygnałów, kiedy się pojawiają – mówi Irene Tracey, neurobiolożka z Uniwersytetu Oksfordzkiego, która przez znaczną część swej kariery próbowała rozwikłać tajemnice relacji między urazem i bólem. – To wysoce nielinearny związek. Wiele spraw może go pogorszyć albo poprawić, albo poważnie zmienić. W swoich eksperymentach Tracey i jej koledzy obrazowali mózgi ochotników w czasie poddawania ich skóry ukłuciom, impulsom cieplnym lub działaniu kremu z kapsaicyną, związkiem, który sprawia, że papryka piecze. To, co stwierdzili, pozwoliło im stworzyć znacznie bardziej złożony obraz percepcji bólu niż ten obowiązujący wcześniej. Nie ma pojedynczego ośrodka bólu w mózgu. W reakcji na bolesne bodźce uaktywniane są liczne regiony, w tym sieci zaangażowane w emocje, pojmowanie, pamięć i podejmowanie decyzji. Badacze stwierdzili też, że ten sam bodziec nie daje takiego samego wzorca uaktywniania za każdym razem, co oznacza, że doświadczany przez daną osobę ból może być różny nawet wtedy, gdy urazy są podobne. Ta elastyczność dobrze nam służy, bo zwiększa naszą tolerancję bólu w sytuacjach, które tego wymagają – na przykład gdy przenosimy rozgrzaną miseczkę zupy z kuchenki mikrofalowej na blat. Umysł wie, że upuszczenie miseczki w połowie drogi przyniesie więcej nieszczęścia niż krótkie cierpienie związane z jej trzymaniem, więc znosi ten chwilowy ból. Tracey wraz z kolegami wykazała, że lęk, niepokój i smutek mogą nasilać odczuwanie bólu. W ramach jednego z eksperymentów studenci ochotnicy słuchali melancholijnego utworu Prokofiewa Rosja pod mongolskim jarzmem w tempie o połowę wolniejszym, czytając negatywne stwierdzenia w rodzaju „Moje życie jest porażką”, a jednocześnie fragment ich skóry na lewym przedramieniu, posmarowany wcześniej kapsaicyną, poddawano działaniu gorąca. Później stosowano ten sam bodziec podczas słuchania pogodniejszej muzyki i czytania neutralnych zdań, takich jak „Wiśnie to owoce”. Badani stwierdzali, że w smutnych okolicznościach ból był „bardziej nieprzyjemny”. Porównując skany ich mózgów w obu nastrojach, badacze stwierdzili, że smutek wpływał nie tylko na ich obwody regulujące emocje. Prowadził do większego pobudzenia innych regionów mózgu, co świadczyło o tym, że fizjologicznie wzmacnia ból. – Doprowadzaliśmy ludzi do poczucia niepokoju, zagrożenia i lęku – mówi Tracey – i wykazaliśmy, że to wzmaga przetwarzanie tych sygnałów. Anestezjolog poinformował Jo Cameron, że do stłumienia bólu po operacji związanej z zapaleniem stawów jej ręki będą potrzebne silne leki. Ale ta 66-letnia Szkotka mu nie uwierzyła. – Założę się o każde pieniądze, że nie będę brać środków przeciwbólowych – powiedziała. Lekarz spojrzał na nią, jakby nie była całkiem trzeźwa. Wiedział z doświadczenia, że ból pooperacyjny jest koszmarny. Kiedy przyszedł ją zbadać po operacji, był zdumiony, stwierdzając, że nie sięgnęła po to, co jej przepisał. – Nie wzięła pani nawet paracetamolu? – spytał. – Nie – odparła. – Mówiłam, że nie wezmę. Cameron wspomina, że kiedy dorastała, często odkrywała na swoim ciele siniaki, których pochodzenie było dla niej zagadką. Gdy miała dziewięć lat, złamała rękę w wypadku na wrotkach, ale minęły trzy dni, zanim jej matka zauważyła, że ręka jest spuchnięta. Wiele lat później Cameron wydała na świat dwójkę swoich dzieci, nie odczuwając żadnego bólu przy porodzie. – Ja tak naprawdę nie wiem, czym jest ból – mówi. – Widzę ludzi, którzy cierpią, widzę ich wykrzywione, pełne napięcia twarze, ich stres, a ja nie mam takich odczuć. Niezdolność do odczuwania fizycznego bólu może nie być dla Cameron niczym nadzwyczajnym, ale dzięki niej ta kobieta należy do rzadkiej grupy jednostek, które pomagają naukowcom poznawać genetyczne podłoże naszego czucia bólu. Ten zdumiony anestezjolog skontaktował ją z Jamesem Coxem, genetykiem z londyńskiego University College. Cox z kolegami zbadał jej DNA i odkrył, że Cameron ma dwie mutacje w dwóch sąsiadujących ze sobą genach zwanych FAAH i FAAH-OUT. Stwierdził, że te mutacje ograniczają rozpad neuroprzekaźnika o nazwie anandamid, który przynosi ulgę w bólu. Cameron ma nadmiar biochemicznego związku, który izoluje ją od fizycznego cierpienia. Cox bada osoby takie jak Cameron od połowy pierwszej dekady obecnego wieku, kiedy robił habilitację w Cambridge. Jego promotor, Geoffrey Woods, dowiedział się o 10-letnim artyście ulicznym z Pakistanu, który potrafił chodzić boso po rozżarzonych węglach i wbijać sobie sztylety w ramiona, nie wydając choćby jęku. Chłopiec zarabiał pieniądze na tych wyczynach, po czym szedł do szpitala, gdzie leczono jego rany. Nigdy nie był przedmiotem badań – zmarł w wyniku urazów głowy po upadku z dachu w trakcie zabawy z przyjaciółmi – ale Cox i jego koledzy zdołali przeanalizować DNA sześciorga dzieci z tego samego klanu, które wykazywały podobną niewrażliwość na ból. Każde z nich miało mutację genu SCN9A, o którym wiadomo, że ma związek z sygnalizacją bólu. Ten gen wytwarza białko odgrywające zasadniczą rolę w transmisji komunikatów bólowych z neuronów nocyceptywnych do rdzenia kręgowego. Białko to, nazwane Nav1.7, znajduje się na powierzchni neuronu i służy jako kanał pozwalający jonom sodu wniknąć do komórki, co umożliwia impulsom elektrycznym stanowiącym sygnał bólowy przemieszczanie się wzdłuż nitkowatego aksonu do innego neuronu, w rdzeniu kręgowym. Mutacje odkryte przez badaczy w SCN9A dają zdeformowane wersje białka Nav1.7, dzięki czemu jony sodu nie mogą się dostać do neuronów nocyceptywnych. Ponieważ ich nocyceptory nie mogły przewodzić sygnałów bólowych, dzieci nic nie czuły, gryząc się w język lub parząc. – Piękno pracy z tymi niezwykle rzadkimi rodzinami polega na tym, że możesz rozpoznać zmutowany gen, który zasadniczo jest celem leków analgetycznych dla ludzi – mówi Cox. Mutacje genu SCN9A są też kojarzone z rzadką chorobą dziedziczną zwaną bolesnym rumieniem kończyn. Cierpiący na nią pacjenci doznają skrajnego przeciwieństwa niewrażliwości na ból – pieczenia dłoni, stóp i twarzy. W ciepłym otoczeniu lub przy lekkim wysiłku to odczucie staje się nieznośnie intensywne, przypomina trzymanie ręki nad płomieniem. Pamela Costa, 53-letnia psycholożka kliniczna z Tacomy w stanie Waszyngton, która cierpi na ten zespół, określa ból jako „nieuchronny”. Aby sobie z nim radzić, ustawia temperaturę w swoim gabinecie na zaledwie 16OC. Może spać tylko z zestawem czterech wentylatorów wokół łóżka i klimatyzacją włączoną na pełny regulator. Ironiczne podobieństwo z osobami niewrażliwymi na ból polega na tym, że ciągłe pieczenie utrudnia jej czasem rozpoznawanie gorących powierzchni, w wyniku czego rok temu oparzyła się podczas prasowania. – Nie zdawałam sobie sprawy, dopóki nie usłyszałam syku mojej przypiekającej się skóry – mówi. – Odczucie było takie samo jak to, którego już doznawałam. Stephen Waxman, neurolog ze Szkoły Medycznej Uniwersytetu Yale i jeden z czołowych światowych ekspertów w dziedzinie przewodnictwa nerwowego, badał Costę i inne osoby z tym samym schorzeniem w swoim laboratorium ośrodka medycznego do spraw weteranów w New Haven, w stanie Connecticut. Uprzejmy i życzliwy Waxman mówi z ożywieniem i ma wesołe usposobienie, choć przedmiotem jego pracy jest ból. Wraz z kolegami stwierdził, podobnie jak inna grupa badaczy, że pacjenci z bolesnym rumieniem mają mutacje genu SCN9A. Te mutacje działają odwrotnie niż u pakistańskich dzieci, sprawiając, że kanały Nav1.7 otwierają się zbyt łatwo, umożliwiając jonom sodu wnikanie do komórek nawet wtedy, gdy nie powinny. Poprzez eksperymenty na neuronach hodowanych w szalkach Petriego Waxman i jego koledzy udowodnili, że taki jest właśnie mechanizm wywoływania choroby u pacjentów takich jak Costa przez mutacje SCN9A. – Udało się nam otworzyć kanał w neuronach sygnalizujących ból i sprawić, że robiły WRRRR!, gdy powinny robić tyk-tyk – opowiada Waxman, chcąc zobrazować nadaktywność wynikającą z ciągłego napływu jonów sodu. U pacjentów z bolesnym rumieniem ten defekt sprawia, że neuroreceptory bezustannie bombardują mózg komunikatami bólowymi. Odkrycie, że Nav1.7 może otwierać lub zamykać zastawki nocyceptywnych sygnałów bólu sprawiło, że ten kanał stał się atrakcyjnym celem dla badaczy dążących do opracowania nowych leków przeciwbólowych, niestwarzających takiego zagrożenia uzależnieniem jak opioidy. Działanie opioidów polega na tym, że wiążą się z białkiem na powierzchni komórek nerwowych, nazywanym receptorem opioidowym mi. Dzięki temu receptor komunikuje się z białkami we wnętrzu komórki. Podczas gdy część tych białek łagodzi ból, komunikacja receptora z innymi daje przyjemne odczucia. Organizm rozwija tolerancję na te leki, co oznacza, że do wywołania poczucia euforii potrzebne są coraz wyższe dawki, co z kolei może powodować uzależnienie. Ponieważ białko Nav1.7 jest obecne tylko w neuronach wyczuwających uszkodzenia, lek selektywnie wyłączający ten kanał będzie zapewne skutecznym środkiem przeciwbólowym. Jedynym znanym skutkiem ubocznym jest utrata poczucia węchu. Osoby z mutacją też go nie mają. Istniejące leki znieczulające miejscowo, takie jak lidokaina, blokują na oślep dziewięć kanałów sodowych w organizmie, łącznie z tymi, które są kluczowe dla szeregu funkcji mózgowych, toteż lekarze mogą otępiać nimi pacjentów jedynie tymczasowo. Mimo to Waxman jest optymistą i uważa, że badania przyniosą w końcu lepsze leki. – Jestem przekonany, że powstanie nowa, skuteczniejsza klasa środków przeciwbólowych, które nie będą uzależniać – mówi, a jego oczy jaśnieją. Potem przerywa na moment i studzi swój własny entuzjazm: – Ale nie potrafię powiedzieć, nawet w przybliżeniu, kiedy to nastąpi. Podczas gdy poszukiwania nowych leków trwają, klinicyści i naukowcy badają sposoby wykorzystania wrodzonych zdolności modulowania bólu i zmniejszania związanego z nim cierpienia przez mózg. A te zdolności są imponujące. W końcu nasze umysły i ciała radzą sobie z bólem znacznie dłużej, niż my go badamy. Weźmy na przykład niedawne brytyjskie studium ponad 300 pacjentów z pewnym typem bólu barku wywoływanym, jak się uważa, przez ostrogi kostne. Aby złagodzić ból, ostrogę często usuwa się chirurgicznie. Badacze podzielili losowo uczestników na trzy grupy. Jedna przeszła operację. Drugą zapewniono, że ją przeszła, choć tak nie było. Trzecią grupę poproszono, żeby wróciła za trzy miesiące, na konsultacje ze specjalistą. Pacjenci, którzy mieli operację, i ci, którzy myśleli, że ją mieli, stwierdzali podobny poziom ulgi w bólu barku. – Okazało się, że to tylko placebo. Sam zabieg mechanicznie niczego nie zmienia – mówi Irene Tracey z Oksfordu, jedna z autorów badania. – Na ulgę odczuwaną przez pacjentów wpływa po prostu efekt placebo. Ale ten wynik nie jest dla niej mniej ważny dlatego, że zadziałał efekt placebo. Wręcz przeciwnie, to badanie dowodzi, jaką siłą jest wiara pacjenta w leczenie. – To nam mówi dobitnie, że oczekiwania kształtują ból – twierdzi Tracey. Inne badania ujawniły, jak oczekiwane przez pacjentów zmniejszenie bólu może się przekładać na rzeczywistą ulgę. Wygląda na to, że aktywizuje ono ścieżkę zstępującą bólu, prowadząc do uwalniania opioidów syntetyzowanych w mózgu, które zakłócają sygnały bólowe napływające z ciała. – Tu nie chodzi tylko o udawanie – mówi Tracey. – Placebo przejmuje kontrolę nad tym potężnym systemem w mózgu. Nasza percepcja bólu nie ogranicza się do jego odczuwania. Wrażenia przykrości, lęku i niepokoju, które mu towarzyszą, są integralną częścią doświadczania bólu. W ramach studium prowadzonego w Cleveland Clinic badacze pod kierunkiem neurochirurga Andre Machado użyli głębokiej stymulacji mózgu (DBS) do leczenia tego emocjonalnego komponentu bólu u 10 pa-cjentów cierpiących na przewlekły ból neuropatyczny po udarze. Wszczepili maleńkie elektrody w część mózgu przetwarzającą emocje. Potem te elektrody, podłączone do urządzenia elektronicznego wstawionego do klatki piersiowej, przekazywały łagodne impulsy w rejon implantu w tempie prawie 200 razy na sekundę. – U kilku pacjentów odnotowaliśmy poprawę jakości życia, jeśli chodzi o samopoczucie, bez zwiększenia ilości bólu – mówi Machado. Pacjenci, którzy oceniali swój ból np. na dziewięć w 10-stopniowej skali, nadal oceniali go tak samo, ale mówili, że są w stanie funkcjonować lepiej. Jedna z badanych, Linda Grubb, nazywa to leczenie transformacyjnym. – To zmienia wszystko, jeśli chodzi o możliwości poruszania się – mówi, dodając, że ból po udarze zmuszał ją do spędzania całych dni na kanapie. – Mam o wiele więcej energii. Mój mąż twierdzi, że wydaję się znacznie szczęśliwsza. To naprawdę całkowicie zmieniło moje życie. Dalsza część badania, obejmująca zarówno zdrowe osoby, jak i pacjentów z przewlekłym bólem, pozwoliła naukowcom zrozumieć, dlaczego głęboka stymulacja mózgu wpływa, jak się wydaje, korzystnie na pacjentów takich jak Grubb. Badacze zapisywali elektryczną aktywność mózgów uczestników, którzy obserwowali ekran, mając przypięte do ramion dwa urządzenia. Jedno przekazywało na skórę impuls cieplny, drugie wydawało nieszkodliwe brzęczenie. Wizualne wskazówki pojawiające się na ekranie informowały uczestników, który rodzaj bodźca za chwilę otrzymają albo że nie otrzymają żadnego. Naukowcy porównywali aktywność mózgów uczestników w tych trzech sytuacjach. Stwierdzili, że mózgi osób z przewlekłym bólem reagowały podobnie, oczekując zarówno bolesnego bodźca, jak i nieszkodliwego, natomiast mózgi zdrowych ochotników wykazywały zwiększoną aktywność pewnych obszarów tylko wtedy, gdy spodziewały się gorąca. Kiedy pacjenci z bólem powtórzyli eksperyment, otrzymując impulsy DBS, aktywność ich mózgów bardziej przypominała reakcje zdrowych uczestników. Zdaniem Machado te odkrycia sugerują, że mózgi pacjentów z przewlekłym bólem w wyniku ciągłego narażenia na przykre doznania są zaprogramowane tak, że każdy bodziec traktują jako potencjalnie bolesny, dlatego ludzie ci żyją w cierpieniu. Wygląda na to, że leczenie DBS przywraca pewien stopień normalności. – To pozwala mózgowi ponownie odróżniać doznania bolesne od bezbolesnych, a tego właśnie trzeba, by funkcjonować – mówi Machado. Kolejnym sposobem ograniczania bólu może się okazać wirtualna rzeczywistość. Poznałem siłę tej techniki na własnej skórze w laboratorium, które prowadzi Luana Colloca, neurobiolożka z Uniwersytetu Maryland. Usiadłem w wygodnym fotelu, a jedna z jej asystentek przypięła mi do lewego przedramienia małe pudełko. Było podłączone do komputera i mogło gwałtownie rozgrzewać się lub stygnąć. W prawej ręce trzymałem kontroler z guzikiem, który mogłem nacisnąć, by przerwać podgrzewanie mojej skóry. – Bez obaw, nie oparzysz się – zapewniła mnie asystentka. Przy kilku pierwszych próbach Colloca prosiła mnie, żebym naciskał guzik, gdy tylko poczuję, że urządzenie staje się ciepłe. W kilku następnych miałem czekać trochę dłużej, do chwili, gdy będzie nieprzyjemnie gorące. W ostatniej serii prób miałem je wyłączać dopiero wtedy, gdy nie będę w stanie znieść wysokiej temperatury. Potem Colloca przeprowadziła ze mną tę samą sekwencję, ale tym razem miałem na głowie wirtualne gogle, które pogrążyły mnie w oceanie. Słuchałem kojącej muzyki, obserwując olśniewająco kolorowe ryby śmigające w wodzie rozświetlanej sączącym się z góry światłem. Obok mnie przepłynęła wielka, opalizująca meduza. Od czasu do czasu czułem, że urządzenie na moim przedramieniu się rozgrzewa, co mi przypominało, że bynajmniej nie nurkuję. Po zakończeniu eksperymentu Colloca pokazała mi temperatury, do jakich pozwoliłem się rozgrzać urządzeniu podczas wszystkich prób. Wszystkie odczyty tego, co uznałem za „ciepłe”, „gorące” i „nieznośnie gorące”, były wyższe przy „zanurzeniu”. Mówiąc dokładniej, najwyższa temperatura, jaką wytrzymałem z kamienną twarzą, wzrosła o 1,5OC, do 47,7OC, i zdaniem badaczki była „ogromna”. – To oznacza, że tolerowałeś znacznie wyższy poziom bólu, kiedy byłeś zaabsorbowany tym otoczeniem – twierdzi Colloca. Naukowcy nie wiedzą jeszcze na pewno, dlaczego wirtualna rzeczywistość wywiera ten pozytywny wpływ na tolerancję bólu. Jedni stawiają hipotezę, że działa przez odwrócenie uwagi – angażując obwody, które w przeciwnym razie służyłyby do sygnalizowania i odbierania bólu. Inni domyślają się, że jej działanie polega na regulacji emocji i zmianie nastroju. Colloca wykazała, że głównym napędem jest odprężenie wynikające z doznań, co pozwala pacjentom rozluźnić się i łagodzi ich niepokój. Bez względu na mechanizmy kryjące się za jej skutecznością, lekarze już pomagają pacjentom z ostrym bólem, np. po ciężkich oparzeniach, wykorzystując wirtualną rzeczywistość. Colloca uważa, że ta strategia może się okazać przydatna także w leczeniu przewlekłego bólu. Każdego miesiąca Norris prowadzi spotkanie grupy wsparcia, w której zakładaniu pomagał kilka lat temu Amerykańskiemu Stowarzyszeniu Przewlekłego Bólu. Celem jest zapewnienie członkom nieformalnej terapii grupowej zgodnie z krystalizującym się poglądem, że nasze myśli i uczucia potrafią zmienić doświadczanie bólu. Podczas niedawnego zebrania w kościele w Los Angeles przyłączyłem się do Norrisa, a on przedstawiał mnie przybywającym członkom. Jeden z nich, szczupły mężczyzna o imieniu Brian, uścisnął mi rękę. Kiedy mu wyjaśniłem, tak jak innym, że przyszedłem, żeby słuchać, a nie uczestniczyć, zażartował: – Może powinniśmy walnąć cię w twarz, żebyś mógł opowiedzieć, co czujesz. W sumie było nas dziesięcioro – pięciu mężczyzn i tyleż kobiet. Ustawiliśmy krzesła w koło i usiedliśmy na nich. Norris poprosił członków, żeby opowiedzieli, co u nich słychać. Brian, cierpiący na ból brzucha, którego lekarze nie potrafią zdiagnozować, mówił jako pierwszy. Opowiedział, że poszedł na zajęcia dżiu-dżitsu, by na chwilę zapomnieć o bólu. – To smutne, że muszę sprawić sobie inny ból, żeby zapomnieć o tym „podstawowym” – zaśmiał się. – Myślałem o was wszystkich przez cały tydzień i czułem się przez to lepiej. Członkowie grupy znają swe opowieści, ale wygląda na to, że wiąże ich milcząca umowa, żeby słuchać każdego z pełną uwagą, nawet jeśli słyszeli już wcześniej te same słowa. – Zadzwoniłam dziś na telefon zaufania dla samobójców – powiedziała kobieta o imieniu Jane. Cierpi na fibromialgię, zespół przewlekłego bólu, i inne przypadłości. – Tyle się już nauskarżałam moim przyjaciołom, że nie chcę do nich więcej telefonować. Norris powiedział jej i innym, że zawsze mogą zadzwonić do niego. – Czasami człowiek musi się po prostu wykrzyczeć – stwierdził. Po czym zwracając się do innej kobiety, która wcześniej przyznała, że niechętnie zwraca się o pomoc, powiedział: – Proszę, krzycz. Kiedy spotkanie dobiegło końca, zapytałem Norrisa, co zainspirowało go do organizowania tych comiesięcznych zebrań. – Zauważam, że moje doświadczenia są często pomocne dla innych – odparł. Ale zaraz dodał, że w tym samym stopniu pomaga też sobie samemu. – Dzięki tym spotkaniom czuję, że nadal coś wnoszę do społeczeństwa, i widzę, że nie ja jeden zmagam się z chronicznym bólem.
Pracujesz nie schodząc z kanapy? To może skończyć się problemami z kręgosłupem
Praca z domu niesie za sobą wiele korzyści, jak choćby fakt, że nie tracimy czasu na dojazdy. Ale dla naszych kręgosłupów może okazać się koszmarem. A to dlatego, że wielu z nas nie pracuje przy biurku, a na przykład przy stole w kuchni, w łóżku, na kanapie przed telewizorem. Jak sprawić, żeby praca w domu nie odbiła się negatywnie na naszym ciele?
Prawidłowa postawa podczas siedzenia to stopy ułożone płasko na ziemi, bezpośrednio pod kolanami, kąt prosty między łydkami i udami, właściwie wyrównany kręgosłup, postawa bez pochylania się do przodu nad klawiaturą albo biurkiem, ramiona nieco odciągnięte do tyłu. Nadgarstki na poziomie łokci, aby nie przemęczać rąk. Wzrok na wysokości górnej krawędzi monitora, aby nie zadzierać ani nie pochylać głowy w czasie pracy. Wydaje się, że to dużo do zapamiętania, ale taka właśnie postawa jest najmniej dokuczliwa w czasie wielogodzinnej pracy przy komputerze. Niestety, niektórych punktów trudno przestrzegać, szczególnie w przypadku, gdy pracujemy na laptopie. Jak poradzić sobie z niedogodnościami w czasie pracy zdalnej radzi Stephanie Mansour, dziennikarka zajmująca się zdrowiem i couch dietetyczna, prowadząca „Step It Up With Steph” w telewizji PBS. Oto jej rady na najczęściej spotykane w homeoffice problemy. Problem: za wysokie krzesło Rozwiązanie: Ułóż książki, pudełka lub poduszki pod stopami tak, aby pod kolanami nogi układały się w kąt prosty. Kolana powinny znajdować się prosto nad kostkami oraz na wprost bioder. Problem: garbienie się na kanapie Rozwiązanie: Usiądź prosto na kanapie, podłóż za plecy poduszki, aby znaleźć stabilne oparcie dla pleców. Możesz też bokiem, opierając się o podłokietnik. Wtedy wysuń nogi prosto przed siebie. Pamiętaj o właściwym ułożeniu ramion i łokci. Trzymając laptopa na kolanach możesz mieć problemy z zachowaniem właściwej postawy. Zainwestuj w przenośny stolik pod laptopa. Problem: leżenie w łóżku Rozwiązanie: Praca na leżąco może wydawać się świetnym pomysłem, ale niekoniecznie jest takim dla naszego ciała. Pracując z łóżka możesz przyjąć pozycję podobną do „kanapowej”, albo rzeczywiście się położyć. Wtedy będziesz potrzebować poduszek za plecami, pod pachami i pod kolanami. Kolana powinny być ułożone pod kątek 90 stopni, a łokcie wygodnie oparte na tej samej wysokości, co boki ciała. Problem: pochylanie się nad ławą Rozwiązanie: Postaw komputer na pudełkach, książkach albo gazetach tak, abyś nie musiał stale się pochylać, a żeby monitor znalazł się na wysokości twoich oczu. Ćwicz w czasie pracy Właściwie nie musisz wstawać od komputera, żeby chwilę się porozciągać. Te krótkie, ale przynoszące ulgę ćwiczenia możesz wykonywać nawet w trakcie służbowego spotkania. Rozluźnienie ramion. Usiądź na brzegu krzesła, fotela albo kanapy. Z głową skierowaną do przodu i wyprostowanymi plecami, wysuń ręce do przodu, przesuń je w górę, do tyłu, a następnie w dół. Powtórz ćwiczenie pięć razy. Popularna agrafka. Sięgnij dłońmi za plecy – jedną znad ramienia, drugą z dołu i spróbuj złączyć palce za plecami. Wytrzymaj przez chwilę, jakiej potrzebujesz na pięć pełnych oddechów, a następnie przełóż ręce. Rozciąganie boków i całego ciała. Usiądź stabilnie, pamiętaj o kącie prostym pod kolanami. Wyciągnij ręce w kierunku sufitu i złącz dłonie. Przesuwaj złączonymi dłońmi na prawo i lewo. Nie utrzymuj zbyt długo pozycji na jednej stronie i nie przeciążaj się. Powtórz skłony kilka razy. Powyższe krótkie ćwiczenia mogą przynieść chwilową ulgę, ale jeśli chcesz na stałe pozbyć się bólów kręgosłupa, szyi i ramion, powinieneś wygospodarować minimum 20 minut trzy razy w tygodniu na ćwiczenia. Badania pokazują, że ludzie, którzy regularnie ćwiczą w celu poprawy postawy, rzadziej uskarżają się na ból szyi, ramion, kręgosłupa, krzyża czy części miednicznej. Nie zapominaj o przerwach W czasie pracy z domu, szczególnie jeśli mieszkasz sam, pokusa nie ruszania się z fotela jest ogromna. Nie ma już tradycyjnych przerw na spotkanie przy ekspresie do kawy czy spacerów na drugie piętro. Możesz tego nie zauważać, ale te kilka minut przerwy, z których korzystałeś w biurze, a z których być może nie korzystasz pracując z domu, robi ogromną różnicę. Nawet jeśli masz doskonale dopasowane krzesło i biurko i spędzasz czas w nienagannej pozycji, twoje ciało potrzebuje ruchu. Zgodnie z aktualnymi badaniami zaleca się wstawanie od biurka nawet co 30 minut i robienie 5-minutowych przerw. Możesz pospacerować po domu, maszerować w miejscu albo trochę się porozciągać. Poprawi to krążenie w twoim ciele. Możesz ustawić przypomnienie w telefonie, które da ci znać, że czas na chwilę wstać od komputera i się poruszać, na przykład w rytm ulubionej muzyki. Katarzyna Grzelak
Medytacja działa przeciwbólowo, i to od pierwszego razu. To sprawdzone!
Nawet krótka medytacja pozwala lepiej radzić sobie z bólem i negatywnymi emocjami psychicznymi – wynika z badań przeprowadzonych na niewielkiej grupie chętnych. Co ważne, uzyskanie pozytywnych rezultatów medytacji nie wymagało od uczestników doświadczenia wtej kwestii. Większość z nich próbowała tego „zabiegu” po raz pierwszy.
W badaniu wzięło udział 17 osób, więc trudno mówić o wnioskach właściwych dla szerszej populacji. Jednak wszyscy wolontariusze biorący udział w badaniu dzięki zastosowaniu technik podanych w krótkim 20-minutowym ćwiczeniu uważności – czyli technik "mindfulness" – lepiej radzili sobie zarówno z bólem fizycznym, jak i negatywnymi emocjami. Wszyscy uczestnicy badania ćwiczyli medytację po raz pierwszy. To główny czynnik wyróżniający ten „eksperyment” spośród innych dotyczących medytacji. Dzięki temu, że badani byli niedoświadczeni na tym polu, wyniki pozwalają sądzić, że ludzki mózg może szybko nauczyć się wprowadzać w stan wywołany medytacją. – Odkrycie potwierdza ideę, że medytacja reguluje intensywność emocjonalną, poprzez zmianę wstępnych ocen afektywnego znaczenia bodźców, co ma konsekwencje dla klinicznego leczenia bólu i emocji – oceniają autorzy badań w artykule zamieszczonych w czasopiśmie „Social Cognitive and Affective Neuroscience”. Medytacja na ból i negatywne emocje W czasie badania ochotnicy zostali poddani dwóm testom. W jednym na przedramię badanego/badanej nakładano coś ciepłego lub gorącego. W drugim uczestnikom pokazywano negatywne (np. okaleczone ciała) bądź neutralne w odbiorze obrazy (np. zdjęcie krzesła). Podczas testów przez pierwszą połowę czasu mówiono uczestnikom, aby działali naturalnie. W drugiej połowie poproszono ich, aby zastosowali rozwiązania, które poznali w trakcie 20-minutowego kursu „mindfulness”. W części testów, podczas której uczestnicy mogli stosować proponowane techniki, zgłaszali, że odczuwają mniej bólu i mniej negatywnych emocji. Naukowcy użyli również skanów fMRI (funkcjonalnego obrazowania metodą rezonansu magnetycznego), aby zobaczyć, jak reagują mózgi badanych osób. Wyniki okazały się zaskakujące. Badanie rezonansem ujawniło znaczny spadek aktywności obszarów mózgu związanych z odczuwaniem bólem i negatywnymi emocjami, gdy ochotnicy starali się być „uważni”, czyli stosowali techniki medytacyjne. W przypadku eksperymentu „fizycznego”, przy zastosowaniu okładów o najwyższej temperaturze, mózgi badanych reagowały tak, jakby badany miał do czynienia z zaledwie ciepłą lub niezbyt ciepłą materią – mówi neurobiolog Hedy Kober z Uniwersytetu Yale. Eksperci podkreślają, że zaobserwowane pod rezonansem zmiany neurologiczne nie zachodziły w korze przedczołowej mózgu, gdzie przetwarzane są świadome i racjonalne decyzje. To może sugerować, że niektóre techniki "mindfulness" mogą wpływać na nasz mózg na poziomie podświadomości. Już wcześniej badania pokazały, że medytacja i stosowanie niektórych technik "mindfulness" może mieć pozytywne skutki dla naszego zdrowia psychicznego i fizycznego. Jednak obecna analiza pozwoliła stwierdzić, że nie potrzeba wielogodzinnych treningów i wieloletniej praktyki medytacji, aby te skutki odczuć. Autorzy badań zapowiedzieli, że konieczne będą dalsze badania na bardziej złożonej i szerszej grupie badanych. Mają jednak nadzieję, że wyniki ich pracy pozwolą przynieść ulgę m.in. osobom zmagającym się z przewlekłymi chorobami i dolegliwościami fizycznymi. Katarzyna Grzelak
Jak rozpoznać ból u zwierząt? Poznaj praktyczne wskazówki
Sprawdź, czy wiesz kiedy twój podopieczny wysyła niepokojące sygnały. Możesz mu pomóc, zanim będzie za późno.
Na początku stycznia wystartowała wspierana przez nas kampania społeczna ,,Zwierzęta też czują ból. Nie pozwól, by cierpiały’’. Zwierzęta nie wyrażają bólu w taki sam sposób jak ludzie, ale odczuwają go równie mocno. Często nawet doświadczeni właściciele nie są świadomi, że ich zwierzę cierpi. Celem kampanii społecznej ,,Zwierzęta też czują ból’ jest dotarcie do takich osób. Fundacja Towarzystwo Weterynaryjne chce w ten sposób przyczynić się do wzrostu świadomości i zmiany postawy względem zwierząt. Czytaj sygnały Czasami sygnały, jakie wysyła pupil są tak subtelne, że bardzo łatwo je przeoczyć. Zdarza się też, że choroby rozwijają się wolno, a opiekunowie stopniowo przyzwyczajają się zmian w zachowaniu zwierzęcia. Właściciele często tłumaczą sobie, że są one wynikiem starości lub ich pupil ,,ma tak od zawsze’’. Do najczęstszych tego typu chorób, występujących u psów i kotów należą: choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa, niektóre choroby uszu oraz choroby jamy ustnej (zębów i przyzębia). Choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa u psów Jeśli pies wraz z wiekiem porusza się coraz wolniej, ma trudności w chodzeniu po schodach, a po dłuższym odpoczynku z trudnością wstaje, widać, że wszystkie te czynności wykonuje ostrożniej i wolniej niż kiedyś, możemy podejrzewać u niego chorobę zwyrodnieniową stawów i kręgosłupa. W zaawansowanych stanach można zauważyć trzęsące się łapy w czasie stania . Dodatkowo niektóre psy liżą bolące kończyny. Problem dotyczy wielu starszych czworonogów, szczególnie tych dużych i średnich. Stąd błędne przekonanie, że to naturalny objaw starzenia się, a skoro to "tylko starość", nie trzeba tego leczyć. Nic bardziej mylnego. Choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa to poważne schorzenie. Główną przyczyną odczucia bólu jest rozwijający się stan zapalny w obrębie stawów, powstający na skutek ocierania się o siebie nierównych (zwyrodniałych) powierzchni stawów. Każdy ruch w takim wypadku powoduje dyskomfort. Zdarza się, że organizm sam wycisza zapalenie, częściej niestety problem trwa, a wraz z nim przewlekły ból. Chociaż zmiany zwyrodnieniowe nigdy się nie cofną, właściciel czworonoga powinien ograniczać zapalenie oraz działać przeciwbólowo. Plan terapii powinien zostać zlecony przez lekarza weterynarii i opracowany indywidualnie dla każdego psa. Ważne, by o tym pamiętać i unikać stosowania leków na własną rękę. W żadnym wypadku nie wolno podawać leków przeznaczonych dla ludzi. Choroba zwyrodnieniowa stawów i kręgosłupa u kotów U kotów choroba zwyrodnieniowa wiąże się z takim samym przewlekłym bólem jak u psów, natomiast jej wykrycie oraz prawidłowa diagnoza są dużo trudniejsze i wymagają sporego doświadczenia ze strony lekarza. Objawy choroby są mniej charakterystyczne i niełatwe do zaobserwowania. Często głównym symptomem jest tylko niewielka osowiałość lub drobna zmiana zachowania - np. kot nie wskakuje jak dawnej na parapet. - Opiekun myśli wtedy najczęściej, że kotu znudziło się jego dawne miejsce. Należy więc wykazać się dużą czujność, bacznie obserwować starsze koty i wyjaśniać u weterynarza wszelkie wątpliwości - tłumaczą organizatorzy akcji. Choroby uszu Innym problemem, który bywa bagatelizowany są choroby uszu, a dokładniej kanałów słuchowych. Bywa, że opiekunowie zwracają uwagę, że w uszach zwierzęcia ,,coś’’ się znajduje, ale kojarzą to po prostu ze zwykłym zabrudzeniem. W końcu udają się do lekarza weterynarii, gdzie dowiadują się o zapaleniu, a zabrudzenie okazuje się być zapalnym wysiękiem. Kanały słuchowe zewnętrzne są wyścielone bardzo delikatną skórą i kończą się na błonie bębenkowej. Każde oczyszczanie chorych uszu powoduje dodatkową bolesność i zaostrzanie sie choroby, a zupełnie nie rozwiązuje problemu. Nieprzyjemny zapach Często spotykanym problemem jest także nieprzyjemny zapach z pyska. Pies nie daje żadnych zewnętrznych objawów, łatwo więc jest uznać taki stan za normę. Tymczasem na zębach osadza się kamień, jego masy wciskają się po dziąsła i osłabiają przyczepy zębów do zębodołów. Bakterie rozmnażające się w mikroprzestrzeniach masy kamienia, powodują zapalenia dziąseł i silną bolesność. Stan taki może rozwijać się całymi latami, a mimo dobrego apetytu towarzyszy mu przewlekły ból. Uczmy się naszych zwierząt Pamiętajmy więc, że można podjąć szereg kroków, aby poprawić komfort życia naszego zwierzaka i nie narażać go, nawet nieświadomie, na przewlekły ból. To my ludzie odpowiadamy za naszych mniejszych przyjaciół. W ramach tegorocznej kampanii społecznej ,,Zwierzęta też czują ból. Nie pozwól by cierpiały’’ powstała strona akcji www.zwierzetaczujabol.org na której znajduje się ,,Bólometr’’ – aplikacja, wskazująca poziom bólu, jaki odczuwają zwierzęta cierpiące na poszczególne choroby.
Polacy odkryli nowy sposób na uśmierzanie bólu. Pięć tysięcy razy mocniejszy od morfiny
Tak, nie pomyliły nam się zera. Zespół naukowców z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego opracował zupełnie nową substancję. Nie dość, że jest potężny to działa dwutorowo – wyłączając sam ból oraz miejsce jego powstawania.
Wynalazek polskich naukowców przebija swoim działaniem najsilniejsze leki opioidowe. Substancja z rodziny peptydomimetyków, czyli jak tłumaczą chemicy „, czyli związków chemicznych imitujących występujące w komórkach żywych peptydy, m.in. hormony”. Za odkryciem stoi zespół pod kierunkiem prof. Aleksandry Misickiej-Kęsik na Wydziale Chemii UW, współpracujący z prof. Barbarą Przewłocką z Instytutu Farmakologii PAN. - Mieliśmy wielkie szczęście, ponieważ stworzyliśmy związek bifunkcjonalny - mówi dr Rafał Wieczorek z grupy badawczej, która opracowała związek na Wydziale Chemii UW - Jedna część naszej cząsteczki oddziałuje na receptory opioidowe, co oznacza wygaszanie reakcji bólowych, natomiast druga jej część działa na receptor melanokortylowy czwarty, który odpowiada za wysyłanie sygnału inicjującego ból. Innymi słowy podanie jednego związku powoduje, że organizm jednocześnie wysyła sygnał hamujący i uśmierzający istniejący już ból oraz drugi sygnał wygaszający źródło jego wywoływania. Substancja przeszła już pomyślnie fazę testów na zwierzętach, obecnie „trwają zaawansowane prace nad rozpoczęciem pierwszej fazy testów klinicznych.” Udane testy kliniczne pozwolą na stworzenie leku, który będzie mógł pomagać osobom cierpiącym na przewlekłe bóle. Według danych zebranych przez profesora Jana Dobrogowskiego, prezesa Polskiego Towarzystwa Badania Bólu, około 27% osób w Polsce miewa problemy z przewlekłym (trwającym ponad 3 miesiące) bólem. Obecnie najcięższe bóle leczy się lekami z rodziny opioidów, między innymi morfiną. Niosą one za sobą niestety szereg skutków ubocznych, w tym wyniszczające uzależnienie. Do tego dochodzi tak zwany efektu pułapowy, czyli ciągła konieczność podwyższania dawki leku by był skuteczny.
Ta kobieta nie czuje bólu. To z powodu ciekawej mutacji
71-latka ze Szkocji nie poczuła przez całe życie bólu oparzenia czy innego obrażenia. Przez wiele lat żyła w przekonaniu, że to zupełnie normalne.
Wiemy, że Szkoci i Szkotki to twardzi ludzie, ale mimo wszystko jesteśmy zaskoczeni. Przypadek kobiety nie czującej bólu opisuje Journal of Anaeshesia. Po raz pierwszy lekarze zauważyli, że to wyjątkowy przypadek, gdy kobieta musiała przejść chirurgiczny zabieg ręki. Zarówno przed jak i po nim zapewniała, że nie czuje żadnego bólu związanego ze zdrowotną dolegliwością. Rok wcześniej zdiagnozowano u niej artretyzm, a prześwietlenia biodra wykazały alarmujące zmiany w stawach. Jednak mimo tak bolesnej u innych dolegliwości – ona nie odczuwała niczego co mogłaby nawet nazwać dyskomfortem. Badaniem tajemniczego przypadku zajęła się grupa naukowców z University College London oraz University of Oxford. Postanowili zajrzeć do wnętrza jej kodu genetycznego i tam poszukać przyczyny ciekawej cechy. Badacze trafili na dwie ciekawe genetyczne mutacje. Pierwsza z nich to coś, co roboczo nazwano „pseudogenem”, niefunkcjonalna kopia genu, którą nazwano FAAH-OUT. Druga zmiana dotyczyła już właściwego genu pierwotnego, o nazwie FAAH. Po tym, jak został zduplikowany z oryginału FAAH-OUT zgromadził w sobie kilka zmian, które sprawiły, że nie może budować białek tak jak FAAH. James Cox z University College London przekonuje, że może mieć zupełnie nowe funkcje, które dopiero poznamy. Co ciekawe, mutacja FAAH-OUT znana była naukowcom wcześniej, jednak diabeł tkwi w szczegółach: w pseudogenie część kodu uległa skasowaniu. Badacze z Calgary w Kanadzie potwierdzili wyniki Brytyjczyków sporządzając analizę krwi kobiety. Znaleźli w niej większą niż zwykle liczbę związków zwykle rozbijanych przez białka FAAH. Jeden z nich to neuroprzekaźnik – anandamid, który znany jest z działania przeciwbólowego i uspokajającego. Można go spotkać między innymi w nasionach kakaowca (już teraz wiecie, czemu czekolada tak dobrze nam robi na głowę). Zwiększona obecność anandamidu może tłumaczyć kolejną ciekawą cechę kobiety, która miała nigdy nie czuć nawet lekkiego lęku, żadnych ataków paniki, nawet w niebezpiecznych sytuacjach, w których każdego przeszedłby dreszcz. Jej obrażenia według raportu University College London także goiły się szybciej niż u innych osób. Taki sam efekt obserwowano u myszy, którym wyłączano gen FAAH. Naukowcy spodziewają się, że na całym świecie istnieją inni o tak ciekawych anomaliach genetycznych. To zresztą nie jedyny rodzaj mutacji, który sprawia, że ludzie czują mniej bólu lub wcale. Nauka zna syndrom nieczułości na ból, który może być dziedziczny, jest jednak skrajnie rzadki. Co dalej? Naukowcy chcą jak najlepiej poznać FAAH-OUT i jego cechy. Za pomocą edycji genów będą starali skopiować mutację kobiety. Poznanie tego typu zjawisk może w przyszłości znacznie pomóc w rozwoju terapii bólu oraz stanów lękowych. Źródło: Live Science
Ochotnicy do bólu. Kto i dlaczego chce by go torturowano?
Chociaż tortury powszechnie kojarzą się z zadawaniem bólu innym, większość ludzi na świecie umartwia się sama, na własne życzenie.
Ruben Enaje ukrzyżował się już 27 razy. Na co dzień pracuje na budowie. Kiedyś spadł z dużej wysokości, ale przeżył. Od 1985 r. dziękuje za to Bogu, przykuwając się do krzyża w każdy Wielki Piątek. Oprócz niego w San Pedro Cutud, 80 km na północ od Manili zawisło w kwietniu jeszcze 19 Filipińczyków. Wszyscy byli ochotnikami. – Moje cierpienia nie poszły na marne, bo dzięki nim żona i dzieci mają się dobrze – twierdzi Alex Laranang, który w tym roku ukrzyżował się po raz 14. W pobliskiej Malezji co roku na przełomie stycznia i lutego hindusi przebijają się sztyletami i hakami. Ich pokutno-dziękczynny marsz to punkt kulminacyjny festiwalu Thaipusam. Rytmiczne melodie wprowadzają pokutników w trans uśmierzający ból. Jedni przekuwają sobie języki lub policzki, inni wbijają w plecy wiele haków, na których ciągną pomocników lub dźwigają ważące kilkadziesiąt kilogramów konstrukcje zwane kavadi (brzemię). Są i tacy, którzy robią to wszystko jednocześnie. Cierpią okrutne męki, wierząc, że w ten sposób odpokutują grzechy i zapewnią sobie przychylność bogów. Muzułmanie natomiast okaleczają się podczas święta Aszura, opłakując śmierć wnuka proroka Mahometa Husajna ibn Alego, który w 680 r. zginął w bitwie pod Karbalą (doprowadziła do rozłamu w islamie i podziału na szyitów i sunnitów). Po kilkudniowych uroczystościach pobożni szyici idą boso do meczetów, biczując się pejczami zakończonymi ostrzami. Twierdzą, że dzięki temu głębiej przeżywają męczeństwo potomków Proroka. Największe kontrowersje budzi fakt, że w obrzędzie uczestniczą też dzieci – wierzy się, że rytualne nacięcia je uzdrowią. Te trzy krwawe święta to nie wyjątek – niemal każda religia zaleca, aby jej wyznawcy praktykowali jakąś formę umartwiania się, bo trenowanie ciała dyscyplinuje duszę, tworzy szczególną więź z Bogiem i pozwala wynagrodzić mu popełnione zło. – Cierpienie jest tym, co każdy może ofiarować i co jest „darem z serca” – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski, antropolog religii z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Umiejętność przezwyciężania bólu miała jednak nie tylko religijne, ale i kulturowe uzasadnienia i ceniona była w każdej epoce. Ewangelia na szafocie Sens cierpieniu próbowali nadać już starożytni Grecy, dla których tortury nie były wyrazem ślepego okrucieństwa. W starożytnym prawie ból był sługą prawdy, a „królową dowodu” – przyznanie się oskarżonego do winy. Prawdomówność sprawdzano tak jak czystość złota. Podobnie jak szlachetny kruszec należało potrzeć o basanos (bazaltowy kamień), aby zostawił na nim ślad, tak przesłuchiwanego trzeba było poddać mękom. Prawda mieszkała bowiem w ciele, na jaw musiała wyjść wśród jęków i złorzeczeń, a torturom poddawano nie tylko oskarżonego, ale i świadka. Średniowieczne kodeksy, takie jak XVI-wieczna Carolina, dokładnie opisywały sposoby zadawania mąk. Precyzyjnie określono, ile razy skazańca można przypiekać, bić, łamać, rozciągać. Kat musiał uwzględnić poziom odporności delikwenta i z wyczuciem dokręcać śrubę. Dawka dla jednych niewystarczająca do wyznania win innych mogła zabić. Zadawanie bólu było więc sztuką, podobnie jak medycyna zajmująca się jego leczeniem. Nie na darmo więc kata nazywano magistrem tortur lub mistrzem małodobrym. – Kaźń wykraczała jednak daleko poza ramę prawną, wchodziła w porządek boski jako wielkie imitatio – naśladownictwo Męki Pańskiej. Na szafocie odgrywano sceny biblijne, a Ewangelia dostarczała wzorców zachowań zarówno sędziom, jak i ofierze. Wszyscy wchodzili w biblijne role tak chętnie, że przebieg sądu i kaźni przypominał wielkanocne misterium – mówi dr Monika Milewska, antropolog z Uniwersytetu Gdańskiego. – W Krakowie po wydaniu wyroku sędziowie umywali ręce w misie. W drodze na śmierć spowiednik na każdym kroku przypominał skazanemu analogiczne do jego losu etapy Męki Pańskiej: więzienie, towarzystwo zbójów, wiązanie rąk przed kaźnią, obnażenie i mękę. Naśladujący Chrystusa przestępca nie był w stanie co prawda zbawić ludzkości, ale mógł ocalić własną duszę. W drogę do Nieba wyruszyć mogła bowiem tylko oczyszczona dusza, nieobciążona ziemskimi zbrodniami. Aby ją uwolnić, najpierw należało zniszczyć grzeszne ciało, co czyniono z pasją, łamiąc je kołem, ćwiartując i paląc na stosie. Tak jak ból był chrystusowy, tak jego brak – diabelski. Męki doczesne miały oszczędzić tych wiecznych. Kary na ciele Za pomocą bólu przywracano też porządek na ziemi. Starożytne imperia, podobnie jak koczownicze ludy Wielkiego Stepu, traktowały okaleczanie jako środek zastraszania i panowania. Egipcjanie odcinali podbitym wrogom ręce i członki, aby pozbawić ich mocy. Bizantyjczycy preferowali oślepianie, a w Europie zwłoki straconych długo pozostawiano w miejscach publicznych ku przestrodze. W artykułach prawa magdeburskiego z XVI w. czytamy, że kat imię prawie u wszystkich ludzi na sobie nienawistne niesie, dlatego iż urząd jego zda się być lekki, sprośny, okrutny a krwawy. Średniowieczny małodobry był jednak cenionym rzemieślnikiem, a jego obecność podnosiła prestiż miasta. Obcowanie ze śmiercią czyniło go kimś na kształt szamana. W Norymberdze jeden z katów spoczął w alei zasłużonych. Miastu przysłużył się nie tylko na szafocie – po przejściu na emeryturę służył jako konsultant medyczny biegły w anatomii. Także paryscy kaci o miłym dla ucha tytule Monsieur de Paris nie tylko odbierali, ale i ratowali życie. Po egzekucji oferowali palce skazańców i fragmenty stryczka jako panaceum, a genitalia na szczęście. W Anglii zaś okaleczenia ceniono ze względów politycznych. Wilhelm Zdobywca w 1066 r. wprowadził je jako środek odstraszający skuteczniej niż wieszanie. Kradzież i podpalenie od tej pory karano amputacją prawej nogi i wydłubaniem oczu, a obcięcie uszu wymierzano jak popadło, za wiele różnych przestępstw. Za panowania Henryka VIII utratę ucha kosztowała nieobecność w kościele. Kary na ciele i honorze zamiast napiętnowania i powstrzymania innych od występków oswajały z okrucieństwem i wpływały na zbrutalizowanie życia – zauważa Zbigniew Kuchowicz w Obyczajach staropolskich XVI–XVII w. Logika nakazywała więc zastąpić cięższe kary powieszeniem, a lżejsze chłostą. Ból wpisany w boski porządek świata królował w katowniach jeszcze przez 200 lat. Z kodeksów karnych wymazał go dopiero wiek rozumu. Tortur zakazano, a egzekucje zyskały humanitarny charakter. Wedle zapewnień doktora Guillotina podczas rewolucji francuskiej na szafocie ból zastąpić miało przyjemne uczucie zimna spadającego na kark ostrza. – Od czasu wynalezienia gilotyny skazaniec przeistoczył się w pacjenta, a wskazującego na sens cierpienia spowiednika zastąpił anestezjolog – wyjaśnia dr Monika Milewska. – Ucieczka od bólu wiąże się z zanikaniem wiary w męki wieczne, a demontaż katowni z rozbiórką piekła. Przemiana dokonała się nie tylko na szafocie. – Dobrze opanowaliśmy sztukę znieczulania bólu nie tylko fizycznego, ale i psychicznego. Nasza kultura nie jest nastawiona na wspólnotę, dlatego unikanie cierpienia weszło nam w krew – mówi dr Tarzycjusz Buliński. – Zależność jest prosta: im mniej możemy znieść własnego bólu, tym łatwiej będziemy znosić ból innych osób: w telewizji, internecie, na ulicy czy w domu. W niektórych rejonach Indonezji, najludniejszego kraju muzułmańskiego, obowiązuje prawo szariatu. Kara chłosty stosowana jest za niewielkie nawet wykroczenia. Murni Amris z prowincji Aceh w 2010 r. dostała trzy baty za otwarcie stoiska spożywczego podczas ramadanu. (Fot. Tarmizy Harva/Reuters/Forum) Święte blizny W kulturach tradycyjnych, opartych na strukturach klanowych, ból i cierpienie są nieustannie przeżywane, jednoczą grupę i są niezbędnym elementem rytuałów inicjacji. Gdy nóż krajał ich ciało, czułem to niemal na sobie, oni spoglądali na mnie z łagodnym uśmiechem, a mnie mimo woli płynęły łzy – pisał w 1834 r. amerykański malarz George Catlin po wizycie u Indian Mandan. O spokoju, z jakim kandydaci na wojowników znosili cierpienie, zaświadczał protokół trzech naocznych świadków. To co Catlin nazywał torturami, w istocie było „Tańcem Słońca”, czyli powszechną wśród preriowych szczepów modlitwą, podczas której mężczyźni przez kilka dni tańczyli i śpiewali, wisząc na hakach wbitych w skórę. – W kulturach indiańskich Ameryki Północnej ból jest ofiarą dla sił sakralnych. Cierpiący w wyniku samoofiary bądź składani w ofierze jeńcy czy wreszcie ochotnicy przekazują bogom swoje cierpienie, w zamian oczekując powodzenia społeczności i łask ze strony sacrum. Dlatego kultury indiańskie są silnie nastawione na ból i przelew krwi – wyjaśnia prof. Andrzej Szyjewski. Próbie wytrzymałości poddawani byli też kandydaci na szamanów, którzy podczas specjalnego treningu uczyli się znosić ból i odrazę przez kontakt z odchodami i gnijącymi zwłokami. Pokonanie biologicznych ograniczeń było przepustką do sfery sacrum. Umiejętność znoszenia cierpienia wśród plemion żyjących w trudnych warunkach była ważna dla wszystkich, a blizny informowały o odwadze właściciela. – Ból sam w sobie nie ma wartości, ma ją to, co człowiek z nim robi, jak się zachowuje w jego obliczu – wyjaśnia dr Tarzycjusz Buliński, etnolog z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. – Bardziej liczył się wysiłek włożony w jego przezwyciężanie, bo to akt woli jest tym, czym ludzie różnią się naprawdę i bezwarunkowo. W dorosłość tradycyjnie należało więc wkroczyć z przekutym nosem, wargami, uszami, spiłowanymi zębami, wytatuowaną skórą, obrzezanym członkiem lub uciętą łechtaczką. Taka dekoracja ciała przez wieki była oznaką statusu społecznego i przynależności do określonej grupy. We współczesnych zachodnich społeczeństwach natomiast stała się głównie wyrazem własnej ekspresji, choć ma też uzasadnienie ewolucyjne – wynika z badań wrocławskich uczonych: dr. hab. Sławomira Kozieła, dr Weroniki Kretschmer i prof. Bogusława Pawłowskiego. Zdaniem badaczy ludzie modyfikujący swoje ciało wysyłają w ten sposób sygnał: jestem zdrowy, mam dobre geny, ze mną będziesz mieć zdrowe dzieci. Przekaz tkwi nie w samych ozdobach, ale w ryzyku wiążącym się z ich wykonaniem. Z raportu British Medical Journal wynika, że co setny zakolczykowany człowiek ląduje z tego powodu w szpitalu, w 20–30 proc. przypadków kończy się to infekcją, a tatuowanie może doprowadzić do zakażenia żółtaczką i wirusem HIV. Zgodnie z hipotezą upośledzenia, którą w połowie lat 70. sformułował izraelski biolog Amotz Zahavi, w przyrodzie osobnik, który podejmuje duże ryzyko, aby poinformować o jakości własnych genów, oceniany jest jako zdrowszy. Koncepcję Zahaviego może zobrazować sytuacja dwóch biegaczy, którzy jednocześnie zakończyli maraton, przy czym jeden z nich jest w typowym stroju maratończyka, a drugi ma na sobie plecak wypełniony kamieniami – czytamy w Biologii atrakcyjności pod redakcją Bogusława Pawłowskiego. Zwycięstwo zawodnika dźwigającego w trakcie całego biegu dodatkowy ciężar niewątpliwie będzie imponujące i potwierdzi jego znaczną przewagę nad rywalem. Równie dobrze rolę takiego plecaka u chcących podkreślić dobry stan swojego zdrowia mogą odgrywać ryzykowne tatuaże i kolczyki. Zaś w przypadku polityka, który chce zademonstrować przywiązanie do tradycyjnych wartości – wprowadzenie niezwykle surowego prawa i jego bezwzględna egzekucja. Powrót chłosty W XX w. kodeksy karne na świecie rozwijały się w dwóch kierunkach. Europa pod wpływem wojennej traumy dążyła do zniesienia kary śmierci, zapobiegania popełnianiu przestępstw, resocjalizacji przestępców. W niektórych krajach muzułmańskich przywrócono jednak kamienowanie i amputacje kończyn, które w czasach kolonialnych były zakazane. Ponowne wprowadzenie szariatu, kodeksu prawnego opartego na Koranie, było nie tylko powrotem do religijnych korzeni, ale też efektem narastającego radykalizmu i nacjonalizmu. Chłosta, którą powszechnie stosują m.in. Saudowie, na Półwysep Arabski trafiła dzięki Brytyjczykom, a dziś służy jako narzędzie walki z zachodnim stylem życia. 13-latce, która w Arabii Saudyjskiej wniosła na teren szkoły komórkę, wymierzono 90 batów i dwa miesiące aresztu, egipski urolog za przebywanie w jednym pokoju z kobietą dostał 500 batów i 5 lat więzienia, a kobiecie oskarżonej o nierząd w Medynie zasądzono 5 tys. batów! Z szacunków Amnesty International wynika, że tortury stosuje się dziś w 150 krajach. Ile osób katuje się na własne życzenie, wierząc w zbawczą moc cierpienia – nie wiadomo. Podczas święta Aszura muzułmanie, przede wszystkim szyici, biczują się na pamiątkę męczeńskiej śmierci imama Husajna, wnuka proroka Mahometa. W wielu krajach islamskich jest to oficjalne święto państwowe. (Fot. Chris de Bode/Panos/Czarny Kot) Warto wiedzieć: Ręka za kozę Boko Haram, radykalna islamska organizacja, której nazwę można przetłumaczyć jako „zachodnia edukacja to świętokradztwo”, walczy o wprowadzenie do systemu prawnego Nigerii amputacji za karę. Na północy, gdzie mieszka znacznie więcej muzułmanów, surowe kary cielesne wymierza się za najdrobniejsze przewinienia. W 2000 r. Malam Buba Bello Jangebe został pierwszym człowiekiem w Nigerii, którego na podstawie islamskiego prawa sąd skazał na odcięcie ręki za kradzież krowy. Rok później podobny wyrok wykonano za kradzież roweru i kozy wartej 40 dolarów.
Nie czuła bólu. Teraz znów czuje - na własne życzenie
Kobieta, która urodziła się niezdolna do odczuwania bólu po raz pierwszy poczuła go dzięki lekowi zwykle stosowanemu przy przedawkowaniu pochodnych opium.
Wrodzona niezdolność do odczuwana bólu to bardzo rzadko występujące zaburzenie. Dotknięte nim osoby w dzieciństwie często robią sobie krzywdę upadając, dotykając ostrych lub gorących przedmiotów czy żując własne palce tak długo, aż zaczną krwawić. Przyczyną problemów jest mutacja genetyczna, z powodu, której osoby te nie mają kanałów jonowych zwanych Nav1.7, które transportują jony sodu we włóknach nerwowych. W rezultacie komórki nerwowe nie są zdolne do przekazywania informacji o bólu. Gdy odkryto przyczynę nieczułości na ból, naukowcy początkowo szukali leków, które blokowałyby kanały Nav1.7, widząc w nich potencjalne środki przeciwbólowe. Jednak nie sprawdziły się one w tej roli. Nie udawało się osiągnąć całkowitego braku bólu związanego z brakiem Nav1.7. Aby wyjaśnić to niepowodzenie, John Wood z University College w Londynie wraz kolegami zajął się badaniami na myszach, które dzięki manipulacjom genetycznym zostały pozbawione Nav 1.7. One także nie odczuwają bólu – można wystawiać ich ogony na działanie ekstremalnego gorąca lub zimna i nie zareagują. Dokładne badania wykazały, że u myszy, którym brakowało Nav1.7 szczególnie aktywne były geny odpowiedzialne za tłumiące ból naturalne opioidy. Jak się wydaje, w rezultacie myszy wytwarzały więcej tych przeciwbólowych substancji, co może wyjaśniać, dlaczego brak kanału jonowego wiąże się z niewrażliwością na ból. Wood doszedł do wniosku, że lek blokujący działanie peptydów opioidowych może znosić to zaburzenie. I rzeczywiście, gdy naukowcy podali myszom nalokson, który blokuje receptory dla opioidów, stały się zdolne do odczuwania bólu. Nalokson stosowany jest zwykle przy przedawkowaniu morfiny czy heroiny. Z kolei zablokowanie kanału Nav1.7 i jednocześnie podanie opioidów zdrowym myszom sprawiło, że przestały odczuwać ból - jakby urodziły się bez kanałów Nav1.7. Przywracające ból działanie naloksonu zaobserwowano również u ludzi. Pragnąca zachować anonimowość 39 –letnia kobieta, która nigdy w życiu nie czuła bólu po podaniu naloksonu była w stanie odczuć „ukłucie” laserem. Wood nie sądzi, by podawanie naloksonu było możliwe na dłuższą metę, ponieważ ma on niekorzystne skutki uboczne, jednak dalsze prace mogą doprowadzić do opracowania zarówno nowych metod przywracania wrażliwości na ból, jak i walki z nim. Źródło: PAP