Wrak rytualnego statku bogini Izydy. Odkrycie archeologów podwodnych w Aleksandrii
Starożytna Aleksandria wciąż skrywa niezwykłe sekrety w toni Morza Śródziemnego. Archeolodzy podwodni ogłosili właśnie odkrycie wraku luksusowej jednostki, która bardziej przypominała willę niż statek. Ta egipska barka być może była wykorzystywana w starożytnych rytuałach ku czci Izydy.
Do tego odkrycia doszło w obrębie starożytnego Portus Magnus w Aleksandrii w północnym Egipcie. Jest to zatopiony dziś port królewski dawnej wyspy Antirhodos. Prace archeologiczne prowadzi tam Europejski Instytut Archeologii Podmorskiej (IEASM) pod kierunkiem Francka Goddio. Ekspert ten ma na swoim koncie liczne spektakularne znaleziska podwodne. Willa na wodzie – niezwykły wrak Tym razem ekipie Goddio udało się zlokalizować dobrze zachowane drewniane belki wraku. Jest to pozostałość słynnej starożytnej barki określanej jako thalamagos. Ten typ wodnej jednostki bardziej przypominał willę, a nawet pałac niż typowy okręt. Niektóre wykonano z wielkim przepychem i podróżowali nimi egipscy władcy sprzed około 2 tysięcy lat. Zachowane belki nowo odkrytego wraku mają 28 metrów długości. Cała barka mogła mierzyć około 35 metrów długości oraz 7 metrów szerokości. Jest to statek bardzo duży jak na tamte czasy. Na centralnie usytuowanej belce znaleziono nawet graffiti, czyli napis w języku greckim. Wynika z niego, że jednostkę zbudowano w Aleksandrii. Jej powstanie datuje się na pierwszą połowę I wieku naszej ery. Pływający pałac. Z takiego korzystała Kleopatra Thalamagoi były luksusowymi statkami stworzonymi do zabawy i przyjemnego spędzania czasu. Barki zaprojektowano tak, aby były bardzo szerokie. Chodziło o to, by zmieścić duży, centralny pawilon. Statek posiadał też luksusowo urządzoną kabinę. Konstrukcja była wyjątkowa, ponieważ kadłub miał płaskie dno. Takie jednostki były napędzane wyłącznie wiosłami. Starożytny pisarz Strabon widział je na własne oczy, gdy odwiedził Aleksandrię około 29–25 r. p.n.e. Opisał, że na takich łodziach (nazywał je „łodziami-kabinami”) odbywały się uczty. Były to więc pływające sale bankietowe. Te barki rekreacyjne stały się najbardziej znane dzięki Ptolemeuszom, czyli władcom rządzącym Egiptem po czasach Aleksandra Wielkiego. Najsłynniejszą ich użytkowniczką była Kleopatra VII. Właśnie na takim statku pokazywała Egipt Juliuszowi Cezarowi. Było to wiosną 47 roku p.n.e. Statek Izydy? Archeolog podwodny Franck Goddio ma pewną hipotezę odnośnie zatonięcia statku odkrytego w Aleksandrii. Wrak znaleziono bardzo blisko ruin świątyni Izydy. Mogło się zdarzyć, że barka zatonęła podczas katastrofalnego zniszczenia tej świątyni. Miało ono miejsce około 50 roku n.e., co jest zbieżne z datowaniem wraku. Archeolodzy uważają że barka mogła służyć do celów religijnych. Możliwe, że stanowiła wyposażenie świątyni. – Możemy zasugerować rytualne przeznaczenie tej barki – mogła ona należeć do sanktuarium i służyć ceremoniom morskim navigatio iside, kiedy procesja czcząca Izydę napotykała bogato zdobiony statek – Navigium – uosabiający barkę słoneczną Izydy, władczyni morza – opisuje Franck Goddio. Ten statek odbywał rytualną podróż z Portus Magnus w Aleksandrii. Następnie płynął do sanktuarium Ozyrysa w Kanopos, wzdłuż Kanału Kanopskiego. Z pewnością nie jest to ostatnie słowo archeologów dotyczące dziejów Aleksandrii. Każdego roku dochodzi tam do ciekawych znalezisk. Dokonują ich też polscy badacze. Źródło: FranckGoddio.org Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Wakacje życia – wolontariusze z Anglii wykopali rzymską boginię zwycięstwa
Płaskorzeźbę ukazującą rzymską boginię zwycięstwa Wiktorię odkryło małżeństwo wolontariuszy w czasie wykopalisk w rzymskim forcie na rubieżach Cesarstwa Rzymskiego. To najważniejsze ich znalezisko po 21 latach udziału w badaniach.
Spis treści: Wykopaliska w Vindolanda Szczęście archeologów-amatorów Kiedyś jaskrawa, dziś szara – jak wyglądała Wiktoria? Od I do początku V w. n.e. Imperium Rzymskie zajmowało duże tereny obecnej Wielkiej Brytanii. To za czasów Rzymian założono wiele miast na bazie obozów wojskowych. Powstała też gęsta sieć dróg, łączących odległe od siebie miasta. Rzymianie mieli jednak poważny problem z podporządkowaniem plemion żyjących na obszarze obecnej Szkocji, czyli ówczesnej Kaledonii. Próbowali wydzierać terytoria stopniowo. Jednocześnie obawiali się wojowniczych Kaledończyków. Z tego powodu wznieśli Mur Hadriana. Vindolanda była rzymskim fortem, który znajdował się kilkanaście kilometrów od tych umocnień i w razie czego legioniści mogli podążyć z pomocą na Mur Hadriana. Nowe niezwykłe odkrycie archeologiczne dotyczy właśnie tego miejsca. Wykopaliska w Vindolanda Od wielu dekad trwają szeroko zakrojone wykopaliska na terenie Vindolanda. Stanowisko archeologiczne położone jest w północnej Anglii na zachód od Newcastle upon Tyne. Do najciekawszych znalezisk z tego rzymskiego fortu należą tysiące cienkich drewnianych tabliczek (często wielkości pocztówek), na których pisano atramentem. Pochodzą one z przełomu I i II wieku n.e. Są to najstarsze zachowane ręcznie pisane dokumenty z terenu Wielkiej Brytanii. Można je podziwiać w Muzeum Brytyjskim w Londynie. Szczęście archeologów-amatorów W wykopaliskach w Vindolanda biorą udział również wolontariusze. Ostatnio szczęście uśmiechnęło się do małżeństwa – Jima i Dilys Quinlan z Merseyside – które przyjeżdża tutaj na swój urlop od 21 lat. Amatorzy natknęli się na płaskorzeźbę z piaskowca. Jest to przedstawienie rzymskiej bogini zwycięstwa – Wiktorii. Była zatem odpowiednikiem Nike z greckiej mitologii. Do znaleziska doszło wśród gruzów po koszarach armii rzymskiej. Wiktoria cieszyła się dużym szacunkiem wśród legionistów. W czasach wojny i kampanii czczono ją szczególnie intensywnie. To jej zawdzięczano sukcesy na polu bitwy. Kiedyś jaskrawa, dziś szara – jak wyglądała Wiktoria? Rzeźba pochodzi zapewne z III wieku. Bo tak datowane są koszary, w których ją odkryto. Zbudowano je tuż po zakończeniu wojen seweriańskich, czyli działań zbrojnych z czasów cesarza Lucjusza Septymiusza Sewera. Płaskorzeźbę odkryto dokładnie nad miejscem, gdzie kiedyś znajdował się ozdobny łuk bramy koszar. – Takie znaleziska są obecnie coraz rzadsze w rzymskiej Wielkiej Brytanii – komentuje odkrycie dyrektor wykopalisk Vindolanda Trust, dr Andrew Birley. Ekspert zwraca też uwagę na jeden mało znany fakt. Rzymskie płaskorzeźby, takie jak ta, były często malowane żywymi kolorami. – Będziemy współpracować z naszymi specjalistami, aby sprawdzić, czy pozostały jakiekolwiek ślady pigmentu. Dlatego na razie płaskorzeźba jest przechowywana nieumyta i gotowa do dalszej analizy – dodała kuratorka Barbara Birley. Źródło: Vindolanda Trust Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W Pompejach odkryto malowidła ukazujące starożytne misteria. Skala robi wrażenie
Freski ukazujące postaci niemal naturalnych rozmiarów odkryli archeolodzy w Pompejach. Przedstawiają tajemny kult związany z bogiem Dionizosem.
Spis treści: Misteria dionizyjskie na malowidłach Jak naprawdę wyglądały misteria na cześć Dionizosa? Pompeje – to miejsce warto odwiedzić Malowidła pokrywają trzy ściany obszernej sali bankietowej, czwarta strona skierowana była na ogród. Znalezisko jest ważne z kilku powodów. Przede wszystkim przedstawienia można określić jako „megalografię” (od greckiego terminu oznaczającego „duży obraz”), bo jest to seria malowideł z postaciami wykonanymi w dużej skali. Nowo odkryte pomieszczenie pokryte malowidłami powstało w latach 40–30 p.n.e.. Oznacza to, że w czasie erupcji Wezuwiusza, która pogrzebała Pompeje pod grubą warstwą pumeksu i popiołu w 79 r. n.e., miało już około stu lat. Zdaniem odkrywców, odkopane malowidła rzucają nowe światło na misteria dionizyjskie w świecie klasycznym. Misteria dionizyjskie na malowidłach Na nowo odkrytych malowidłach widać procesję ku czci rzymskiego boga Dionizosa, boga wina i mistycznego szału. Są tam bachantki, zwane też menadami ukazane w tańcu, ale też jako myśliwi – na ramionach trzymają zabite kozy lub dzierżą miecz i wnętrzności zwierzęcia. Ukazano je w lekkich zasłonach, które ledwie skrywają nagość. W wierzeniach rzymskich uosabiały rozpasanego duch dzikiej przyrody. Menady tworzyły orszak Dionizosa wspólnie z satyrami. I ich nie zabrakło na nowo znalezionych malowidłach. Cechują je spiczaste uszy. Jeden z satyrów gra na podwójnym flecie, podczas gdy inny składa ofiarę z wina (libację) w akrobatycznym stylu – tryska winem z rogu do picia do patery, czyli płytkiej misy. Interesującym szczegółem jest fakt, że wszystkie postacie na malowidła są przedstawione na cokołach, zupełnie jakby były posągami. Jednocześnie ich ruchy i szaty wyglądają, jak w ruchu – są dynamiczne. W centralnej części kompozycji znajduje się kobieta ze starym Sylenem, który trzyma pochodnię. Oznacza to, że jest wtajemniczoną, śmiertelną kobietą. Poprzez nocny rytuał ma zostać wtajemniczona w misteria Dionizosa, boga, który umiera i odradza się, i który obiecuje to samo przeznaczenie swoim wyznawcom. Jak naprawdę wyglądały misteria na cześć Dionizosa? W starożytnym Rzymie odbywały się misteria, czyli tajemny kult połączony z obrzędami na cześć niektórych bogów. Taką tradycję zapożyczono ze starożytnej Grecji. Tak też było z Dionizosem. Kult Dionizosa był dostępny tylko dla tych, którzy wykonali rytuały inicjacji, jak pokazano na pompejańskim malowidle. Były one znane jako „kulty tajemne”, ponieważ ich sekrety mogły być poznane tylko przez wtajemniczonych. Co miał uzyskać śmiałek w zamian? Obietnicę nowego, błogiego życia, zarówno na tym świecie, jak i w życiu pozagrobowym. Kult Dionizosa określa się jako wręcz orgiastyczny i w takiej rozwiązłej formie trafił do Rzymu. W 186 roku p.n.e. rzymski senat nawet go zakazał. Jednak mistyczne sekty czciły Dionizosa w podziemiu. Przypuszcza się, że Juliusz Cezar przywrócił możliwość legalnego odprawiania takich ceremonii. Pompeje – to miejsce warto odwiedzić Nowego znaleziska dokonano w centralnej części Pompejów, która badana jest wykopaliskowo od 2023 roku. Wkrótce będzie można je zobaczyć – planowane jest udostępnienie wyjątkowej sali bankietowej dla ruchu turystycznego. Archeolodzy nazwali salę bankietową „Casa del Tiaso” (Dom Tiasa), nawiązując do nazwy ekstatycznej procesji Dionizosa (łac. thiasos). W sąsiedztwie odkryto ponad 50 nieznanych pomieszczeń rozproszonych na powierzchni ponad 1500 metrów kwadratowych. Również były kompletnie zasypane popiołami wulkanu. Regularne wykopaliska w obrębie rzymskiego miasta Pompeje w dzisiejszych Włoszech rozpoczęły się w połowie XVIII wieku. Każdego roku archeolodzy informują o odkopaniu kolejnych pomieszczeń i przedmiotów pogrzebanych przez wulkan w 79 roku n.e. Źródło: Park Archeologiczny w Pompejach Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Co kult Afrodyty mówi o miłości i pożądaniu w starożytności? Oto patronka rozkoszy
Afrodyta to patronka miłości, piękna, płodności i wojny. Jednakże droga do sławy tej bogini była o wiele bardziej złożona, niż można przypuszczać. Poznajcie jej historię.
Spis treści: Skąd się wzięła bogini Afrodyta Przodkowie Afrodyty Skąd pochodzi imię Afrodyty Ofiary dla bogini Afrodyty Afrodyta – panią rozkoszy Wenus patronką Pompejów Greccy bogowie olimpijscy byli nieokiełznaną, dysfunkcyjną rodziną. Uważano, że żyją na pięknych zboczach góry Olimp w północnej Grecji. Te nadprzyrodzone istoty wyglądały jak ludzie. Były jednak od nich większe i silniejsze. Olimpijscy bogowie i boginie mieli ludzkie cechy, takie jak mądrość (Atena), rozum (Apollo) i miłość (Afrodyta), ale daleko im było do doskonałości. Pili, mieli romanse i złośliwie wtrącali się w życie ludzi. Mogli pojawić się tam, gdzie najmniej się ich spodziewano, w różnej formie: przebrani za nieznajomego lub jako tęcza, powiew wiatru lub jako potwór w szalejącym morzu. Począwszy od Zeusa, króla bogów, nie można było z nimi zadzierać. Skąd się wzięła bogini Afrodyta Narodziny Afrodyty, starożytnej bogini cielesnej miłości, były makabrycznym wydarzeniem. Grecy wierzyli, że przed początkiem świata istniała niekończąca się, bezkształtna, pierwotna noc. I że z tej nicości zrodziła się niezwykła moc. Wielka bogini ziemi Gaja poślubiła własnego syna, wyniosłego boga nieba Uranosa, ale nie był to szczęśliwy związek. Dwa greckie bóstwa kochały się bez wzajemności. Uranos, nienawidząc poczętych przez nich dzieci (Tytanów, Cyklopów i Hekatonchejrów), uwięził je w brzuchu Gai. Mając dość wiecznego kopulowania, pewnego dnia Gaja przekonała innego ze swoich synów, Kronosa, do pomocy. Sierpem odciął penisa i jądra swojego ojca. Rycząc z niewyobrażalnego bólu, Uranos gwałtownie zerwał kazirodczy uścisk, oddzielając ziemię od niebios. Krew Uranosa spadła do morza i wraz z morską pianą stworzyła „straszną i piękną dziewicę”. Była to Afrodyta lub Wenus, jak zaczęto ją nazywać w świecie rzymskim. Gdy ta promienna nastolatka wkroczyła na jałową ziemię, spod jej „zgrabnych stóp” wyrosły trawy i kwiaty. Jej przybycie zainspirowało powstanie jednych z najpiękniejszych relacji w starogreckiej literaturze. Wydaje nam się, że znamy Afrodytę. Myślimy, że jest słodko pachnącą boginią miłości, która pojawia się raz w roku na kartkach walentynkowych. Ale z psychologicznego, historycznego i archeologicznego punktu widzenia jest ona czymś więcej: potężną i wpływową istotą. Jak pokazują badania w Europie, Azji i Afryce Północnej, jej kult mówi nam wiele o postawach wobec pożądania, tabu, miłości, pożądania i złożonych wyzwań cywilizacyjnych. Przodkowie Afrodyty Moje detektywistyczne dochodzenie zaczęło się na wschodzie. Kiedy ostatnio byłam na Cyprze, w Muzeum Okręgowym w Larnace, badacze skanowali maleńki naszyjnik ze złotych granatów, liczący 3500 lat. Wydobyto go z grobu małego dziecka. Granaty od dawna są owocem Afrodyty, a ich kolor symbolizuje zarówno płodność, jak i śmierć. W pobliżu znaleziono złoty wisiorek z wygrawerowanym wizerunkiem Astarte, wschodniego bóstwa płodności, przyjemności i bólu z epoki brązu. Obok delikatnej biżuterii w grobie znajdowały się ciekawe kobiece figurki – kobiety o twarzach ptaków – bardzo podobne do tych z Syrii i Lewantu, kilkaset kilometrów na wschód od Morza Śródziemnego. Wiemy, że żeglarze i handlarze przybywali ze wschodu na Cypr od co najmniej 2500 r. p.n.e., przynosząc idee i wpływy kulturowe, a także towary i dary. Co ważne, w przypadku Afrodyty, podróżnicy ci importowali ideę bóstwa, które było odpowiedzialne za wszelkiego rodzaju pożądanie – nie tylko miłość, ale także żądzę wojny, podboju i kontroli. Ten wzniosły, kapryśny żeński bóg, nazywany różnie Inanną, Isztar i Astarte, był wcieleniem pragnienia konfliktu i cielesnych relacji. Te wschodnie odpowiedniki Afrodyty były żarliwie wielbione. Bogini Inanna była patronką 180 sanktuariów w samym Babilonie. Egipski faraon Amenhotep III poprosił o przywiezienie posągu potężnej Isztar z miasta Niniwa, aby pomogła w zwalczeniu tajemniczej choroby w jego królestwie, a Astarte, często przedstawiana z rogami, zdobiła dzioby statków używanych przez fenickich kupców. Uważano, że wszystkie te wschodnie boginie zamieszkiwały niebo w postaci „gwiazdy”, którą nadal nazywamy Wenus, obecnie poprawnie sklasyfikowanej jako planeta. Cypr również szczyci się fascynującymi boginiami płodności, których historia sięga 5000 lat wstecz. Skąd pochodzi imię Afrodyty Grecy twierdzili, że imię Afrodyty wywodzi się z greckiego „zrodzona z piany” (aphros to po grecku „piana morska”). Jednak wydaje się znacznie bardziej prawdopodobne, że jej imię pochodzi od fenickiego Ashteroth, który następnie został zhellenizowany, aby stać się Astarte zaadoptowaną jako Afrodyta. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/01/17c45b5c823876730c1ae372bc496cdb-967c8dc.jpg" width="4000" height="3048" alt="Ten obraz artysty Giuseppe Sciutiego z 1871 roku przedstawia wyidealizowaną scenę młodych rzymskich kobiet składających wiosenną ofiarę w świątyni poświęconej Wenus" title="Ten obraz artysty Giuseppe Sciutiego z 1871 roku przedstawia wyidealizowaną scenę młodych rzymskich kobiet składających wiosenną ofiarę w świątyni poświęconej Wenus." /> Afrodyta, która wyłoniła się z wybrzeży Cypru, była stworzeniem zarówno wschodu, jak i zachodu. Jako entrepôt dla prehistorycznego, międzynarodowego handlu miedzią, Cypr był tyglem kulturowym. Nazwa miedzi pochodzi od wyspy Cypr, a sama Afrodyta została nazwana Kypria lub boginią Kyprian. Miedź, zmieszana z cyną, napędzała rozwój cywilizacji epoki brązu. Łodzie wypełnione miedzianymi sztabkami docierały do cypryjskich portów z Lewantu, Egiptu, Mezopotamii i Grecji kontynentalnej. Greckie wpływy mykeńskie przyniosły na Cypr pojęcie bóstwa płodności, które ucieleśniało piękno ciała i duszy. Gdy wszystkie te wpływy skrzyżowały się na Cyprze, narodziła się Afrodyta, zarówno dzika, jak i bajeczna. Ofiary dla bogini Afrodyty Ponieważ Afrodyta była boginią, której celem były wszelkiego rodzaju relacje międzyludzkie, romantyczne i antagonistyczne, stała się totemiczną opiekunką miast. W Atenach cała skała Akropolu, zwieńczona słynną świątynią Partenon, była święta nie dla wyznawców Ateny, ale dla jej siostry Afrodyty. Mieszkańcy miasta zostawiali jej ofiary w niszach wyrzeźbionych po bokach wysokiej, różowo-granitowej skały: granaty, pachnące olejki lub kubki mleka. Niektórzy młodzi romantycy nadal czczą boginię miłości na Akropolu w tych samych niszach, w ten sam sposób. Na ateńskiej agorze znajdowały się kapliczki Afrodyty, gdzie ukochanym przez nią ptakom, gołębiom, obcinano języki, a krwią skrapiano ołtarze ku jej czci. W tym sztandarowym demokratycznym mieście ważne było, aby mieszkańcy szanowali się nawzajem. Uważano, że Afrodyta stanowi rodzaj kosmicznego kleju dla starożytnego społeczeństwa. Tradycja ta była kontynuowana. Istnieje nawet wizerunek Afrodyty chroniącej wielkie chrześcijańskie miasto Konstantynopol, która unosi się w rogu jednej z najwcześniejszych map metropolii. Afrodyta – panią rozkoszy Afrodyta była również patronką ludzi oferujących usługi seksualne. Jeden z pisarzy w Republice Rzymskiej, Ennius, tłumacząc greckiego autora Euhemerusa, posunął się nawet do przypisania jej wynalezienia „najstarszego zawodu”. W czasie wykopalisk w centrum Aten odkryto piękny srebrny medalion w burdelowej dzielnicy miasta, Kerameikos. Wąskie stragany mieściły niewolnice i niewolników seksualnych Aten. Możemy mieć tylko nadzieję, że ochrona bogini miłości zapewniała im pewne pocieszenie. Relacje historyczne, takie jak ta Herodota, greckiego ojca historii, potwierdzają, że w Starym Pafos i w innych sanktuariach Afrodyty, w tym w sanktuarium Mylitta w Babilonii, działały pracownice seksualne. A ponieważ Afrodyta była boginią, która historycznie podróżowała drogą morską, była bardzo uwielbiana w portach. Wraz z napływem i odpływem międzynarodowych żeglarzy, domy publiczne były stałym elementem miast portowych. Wenus patronką Pompejów Uważano jednak, że Afrodyta zamieszkiwała również skromne domy, jako patronka małżeństw i relacji rodzinnych. Wielki reformator demokracji w Atenach, Klejstenes, kazał wybić monety; bogini Atena znajdowała się na jednej stronie, a na rewersie Afrodyta jako Afrodyta Pandemos, co oznacza „wszystkich ludzi”. Starożytne bóstwa ucieleśniały uniwersalne idee, więc nic dziwnego, że pierwsi Rzymianie mieli własną boginię płodności i prokreacji, którą nazywali Wenus. Gdy Rzymianie podbili greckie terytoria po upadku Koryntu w 146 r. p.n.e., Wenus i Afrodyta często były używane zamiennie. Dla Rzymian zadziorna Wenus-Afrodyta była domeną pożądania, ambicji i sprawności w wojnie, co czyniło ją idealnym bóstwem, które zajmowało centralne miejsce w ich mitycznej narracji. Rzymianie twierdzili, że Wenus urodziła trojańskiego bohatera Eneasza, który uciekając przed zniszczeniami wojny trojańskiej, założył dynastię julijską. Potomkowie Julianów, bliźniacy Romulus i Remus, założyli Rzym. Wenus była więc uważana za matkę chrzestną Republiki Rzymskiej i jej imperialnych ambicji. Źródło: National Geographic Opracował: Szymon Zdziebłowski
Bogowie i król ukazali się po setkach lat. Nowe odkrycia w egipskiej świątyni w Eśnie
Spod grubej warstwy sadzy na płaskorzeźbach w świątyni egipskiej w Esna ukazały się wizerunki bogów i króla. Ten święty przybytek poświęcony był również bogu o głowie barana, Chnumowi.
Spis treści: Destrukcja świątyń egipskich Ogniska w świątyni. Bogów prawie nie widać Nieznane sceny na świątyni w Eśnie Warte zobaczenia starożytne budowle znajdują się w Egipcie nie tylko w Luksorze czy w Gizie, ale również w wielu innych miejscach wzdłuż doliny Nilu. Nieco zapomnianą jest świątynia w Eśnie, zlokalizowana 60 km na południe od Luksoru. Budowla ta powstała w czasach grecko-rzymskich, czyli jakieś dwa tysiące lat temu. Poświęcono ją głównie egipskiemu bogowi Chnumowi (o baranim łbie) oraz Neith i Heka. Świątynia położona jest w centrum miasta, kilka metrów powyżej poziomu gruntu. Już ze względu na nietypową lokalizację warto ją odwiedzić, mimo że zachował się tylko jej fragment. Co ciekawe, jest ona jednym z ostatnich dzieł architektury staroegipskiej. Destrukcja świątyń egipskich Wiele egipskich świątyń przetrwało po dziś dzień w nienajgorszym stanie. Na przestrzeni tysięcy lat istnienia nieco się jednak „zapuściły”. W pierwszych wiekach naszej ery zmieniano ich przeznaczenie, na przykład na kościoły. W innych w kolejnych stuleciach po prostu mieszkano. Na przykład w miejscu świątyni Hatszepsut powstał koptyjski klasztor. To właśnie taka nietypowa działalność przyczyniła się do zniszczeń w świątyni w Esna. Budowla jest obecnie poddawana szeroko zakrojonym pracom renowacyjnym w ramach egipsko-niemieckiego projektu, który trwa od 2018 roku. Ze strony egipskiej prowadzi je Hisham El-Leithy z Centrum Dokumentacji Ministerstwa Turystyki i Starożytności (MoTA). Ze strony niemieckiej – egiptolog profesor Christian Leitz z Instytutu Studiów Starożytnego Bliskiego Wschodu na Uniwersytecie w Tybindze. Ogniska w świątyni. Bogów prawie nie widać W ciągu ostatnich lat konserwatorom udało się odsłonić sporo płaskorzeźb pokrytych tak grubą warstwą sadzy, że na części nie było widać nie tylko kolorów, ale nawet zarysów płaskorzeźb. W ciągu ostatnich 1800 lat miejscowa ludność rozpalała ogniska w przedsionku świątyni. W tym sezonie eksperci odsłonili coś wyjątkowego. – Największym odkryciem tego roku były liczne malowane detale ubioru króla i bóstw Esny, ich korony i trony. Wcześniej nie mogliśmy ich w ogóle zobaczyć z powodu grubej warstwy sadzy na płaskorzeźbach – mówi prof. Christian Leitz. Specjaliści zakończyli oczyszczanie południowej ściany od strony wewnętrznej sali hypostylowej i południowej części zachodniej ściany w tylnej części budowli. Wśród dominujących kolorów, które udało się odsłonić z sadzy są żółty i czerwony. Wygląda na to, że schemat wykorzystania kolorów był zdecydowanie inny niż w przypadku pozostałych świątyń. Na przykład w świątyni w Denderze dominowała biel i kolor jasnoniebieski. Nieznane sceny na świątyni w Eśnie Być może najbardziej spektakularna scena, którą udało się odsłonić, ukazuje świętą barkę lokalnego bóstwa Chnuma. Łódź ta jest niesiona w czasie procesji przez kilku kapłanów, którzy wyprowadzają ją z najbardziej wewnętrznej części świątyni. Takie wydarzenie miało miejsce w rzeczywistości. Posąg boga od czasu do czasu wynoszono po to, aby bili mu pokłony okoliczni mieszkańcy, którzy nie mieli na co dzień dostępu do świątyni. Na innej scenie widać ofiarowania łuku i strzał bogini Neith. Zespół konserwatorów odkrył cztery przedstawieniu łuków w dolnej części tronu. Być może pierwotnie łuków było tam dziewięć – było to hieroglificzne określenie wrogów starożytnego Egiptu, wszystkich ludów graniczących z krajem faraonów. Wśród odkrytych scen jest interesujący detal w postaci królewskiej spódniczki zdobionej symbolem sema taui. Widać motyw lotosu i papirusu (heraldycznych roślin obu części Egiptu), oplatających hieroglif sema. Takie wyobrażenie można nazwać „godłem” starożytnego Egiptu. Prace konserwatorskie będą wznowione na początku listopada. Głównym celem na następny sezon jest oczyszczenie zewnętrznej części sześciu frontowych kolumn świątyni. Można to zrobić tylko w sezonie zimowym, bo latem upał na to nie pozwala. Źródło: Eberhard Karls Universität Tübingen. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ten rzymski fort na obrzeżach imperium pojawiał się i znikał. Archeolodzy odkryli jego zagadkę
Nieznane oblicze rzymskiego fortu Apsaros odkryli archeolodzy z Polski i Gruzji. Wojsko rzymskie, a później bizantyjskie, stacjonowało w nim tylko od czasu do czasu. Gdy w forcie nie było żołnierzy, jego wnętrze zamieniało się w zakład produkcyjny.
Spis treści: Fort czy „fabryka”? Nowe oblicze Apsaros Centrum produkcyjne popularnych „opakowań” starożytności Bogowie w Apsaros. Odkrycie złotej plakietki wotywnej Fort Apsaros powstał na przełomie er, czyli około 2 tys. lat temu, na granicy rzymskiej prowincji Kapadocja. Dziś jest to miejscowość Gonio w zachodniej Gruzji nad Morzem Czarnym, niedaleko miasta Batumi, o którym pół wieku temu śpiewał polski zespół Filipinki. Od dziesięciu lat prowadzą tam wspólne wykopaliska badacze z Polski i Gruzji. Badacze podsumowali właśnie ostatni sezon, który trwał w tym roku do maja do lipca. Fort czy „fabryka”? Nowe oblicze Apsaros – Możemy z całą pewnością stwierdzić, że w okresie od połowy I do połowy III w. n.e., a także później od połowy VI w. wojsko rzymskie i bizantyjskie stacjonowało na tym miejscu tylko od czasu do czasu. Pod nieobecność garnizonu teren obejmowali w posiadanie cywile, którzy przede wszystkim prowadzili tam działalność produkcyjną – mówi kierownik ekspedycji dr hab. Radosław Karasiewicz-Szczypiorski z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Badaniami ze strony gruzińskiej kieruje dr Lasha Aslanishvili z Agencji Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Adżarii i dyrektor Muzeum i Rezerwatu Gonio-Apsaros. Czy Apsaros jest wyjątkowe pod tym względem, że w forcie Rzymianie stacjonowali od czasu do czasu? – W tej sprawie szkoły są dwie. Głównie na wschodzie wciąż dominuje przeświadczenie, że jak wojsko rzymskie gdzieś weszło, to stało tam przez stulecia. W praktyce Rzym wielokrotnie przenosił całe oddziały (lub ich części) zależnie od bieżącej sytuacji na granicach, planowanych kampanii, a nawet sytuacji politycznej wewnątrz Imperium – mówi National Geographic Polska dr hab. Karasiewicz-Szczypiorski. Dodaje, że czasem ewakuowano jakiś konkretny fort lub posterunek, a nie całe wojsko z jakiegoś obszaru. Co przekonało badaczy do postawienia hipotezy o czasowym opuszczeniu fortu w Apsaros? Na terenie fortu odkopano kilka pieców do wypału amfor. To naczynia, które służyły do transportu i przechowywania wina. – Szczególnie intrygujące jest znalezienie pieca wypełnionego amforami, których z niewyjaśnionych przyczyn garncarz nie wyjął po wypaleniu – podkreśla archeolog. Centrum produkcyjne popularnych „opakowań” starożytności Odkrywane przez naukowców naczynia ceramiczne wypalane w forcie określa się mianem amfor kolchidzkich. Były one jednymi z najpopularniejszych naczyń transportowych wykorzystywanych do przewożenia wina nad Morzem Czarnym w starożytności. Apsaros jest pierwszym potwierdzonym naukowo centrum produkcji tej ceramiki. Dotychczas badacze nie wiedzieli, gdzie znajdowało się to centrum produkcyjne, dlatego jest to tak ważne ustalenie. Możliwe było również dzięki analizom fizykochemicznym skorup ceramicznych. – Amfory kolchidzkie zdaniem uczonych produkowano w strefie sięgającej co najmniej od starożytnego Trapezuntu (Trabzon w Turcji) do Kaukazu (tereny wokół Suchumi i Picundy. Jednak nikt wcześniej nie natrafił na ślady produkcji, czyli np. piece, w tym piece wypełnione amforami. My mamy takie potwierdzenie! – zaznacza szef ekspedycji. Kilka lat temu naukowcy odkryli niedaleko fortu tłocznię wina. Jest datowana na II–III w. n.e. Wygląda na to, że wyprodukowane tam wino wlewano do naczyń wypalonych w forcie, po czym eksportowano je z pomocą statków na zachód, w tym na Krym. – Jest bardzo prawdopodobne, że odbiorcą wina z Apsaros było przede wszystkim rzymskie wojsko – uważa dr hab. Karasiewicz-Szczypiorski. Bogowie w Apsaros. Odkrycie złotej plakietki wotywnej Podczas tegorocznych wykopalisk archeolodzy odkryli też złotą plakietkę wotywną. To wyjątkowe, bo rzadkie znalezisko. Jest to cienka blaszka z greckim napisem. Był to dar dla Jowisza Dolicheńskiego, bóstwa popularnego wśród rzymskich żołnierzy. Zdaniem naukowców znalezisko wzmacnia hipotezę o istnieniu sanktuarium dolicheńskiego w Apsaros. Jak wyjaśnia dr hab. Karasiewicz-Szczypiorski, Jowisz Dolicheński był jednym z ważniejszych, obok Mitry, bogów czczonych w armii rzymskiej. Kult Jowisza rozprzestrzeniał się po Imperium Rzymskim ze wschodu, z północnej Syrii. – Stawiamy hipotezę, że z Azji Mniejszej nad Dunaj trafił właśnie przez Apsaros. Najbliższa świątynia Jowisza Dolicheńskiego była koło fortu rzymskiego w Bałakławie na Krymie – mówi archeolog. Zwykle świątynie fundowali prywatnie żołnierze – opowiada naukowiec – i były one usytuowane za murami, np. w pobliskiej osadzie. – W naszym przypadku świątyni na razie szukamy. Ale mamy całą serię drobnych przedmiotów kultowych, takich jak brązowa figurka przedstawiająca orła na byku. Orzeł w tym wypadku symbolizuje Jowisza Dolicheńskiego – dodaje dr hab. Karasiewicz-Szczypiorski. Źródła: National Geographic Polska, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Poznaj starożytną boginię Sekwany: Sequanę. Patronka rzeki ma pomóc ją oczyścić przed igrzyskami
Ceremonia otwarcia Letnich Igrzysk Olimpijskich Paryż 2024 odbędzie się na słynnej francuskiej drodze wodnej. Ale czy wiesz, że nazwa Sekwany pochodzi od galijsko-rzymskiego bóstwa? Patronka rzeki ma pomóc w jej oczyszczeniu przed olimpiadą.
W tym artykule: Boska rzeka Sekwana Rzeka jest kobietą Połączenie mitologii celtyckiej i rzymskiej Boska Sequana dziś Pomyśl o Sekwanie, a być może wyobrazisz sobie katedrę Notre Dame, Luwr, łodzie przemykające pod mostami obok Wieży Eiffla. „Pod niebem Paryża płynie radosna rzeka” – śpiewała Edith Piaf. Boska rzeka Sekwana Hollywoodzkie hity filmowe i przeboje muzyki pop z pewnością zapewniły rzece status międzynarodowej gwiazdy. Jednak niewiele osób wie o galijsko-rzymskiej bogini, od której wywodzi się nazwa Sekwany. Celtycką, uzdrawiającą boginię Sequanę czczono po rzymskim podboju Galii w I wieku p.n.e. Figurki ukazujące ramiona, miednice, organy wewnętrzne... Taki skarb czekał na XIX-wiecznych archeologów, gdy odkryli pozostałości galijsko-rzymskiego sanktuarium u źródeł Sekwany w Burgundii. Wykopaliska prowadzone w latach 1836–1967 ujawniły około 1500 kamiennych, brązowych i drewnianych ofiar wotywnych, które pielgrzymi składali Sequanie. Uważa się, że części ciała przedstawiały urazy lub choroby, które wymagały leczenia. – Jedna z takich ofiar przedstawia nogę z gąbką umieszczoną przy kostce. To gąbką podobna do takich, jakie dziś używa się pod prysznicem – wyjaśnia Franck Abert, kurator Muzeum Archeologicznego w Dijon, gdzie znajduje się kolekcja. Pochodzące z 40 r. p.n.e. drewniane wota są niezwykle rzadkie. Zachowały się w bagnistych, wilgotnych warunkach przez ponad dwa tysiąclecia. Unikatowe z terenu Francji są kamienne wota przedstawiające dłonie uformowane w kształt strzemienia i trzymające okrągły owoc. Co więcej, statuetki zawierały dzieci trzymające szczenięta, co według Aberta może odzwierciedlać uroczyste procesje kończące się złożeniem zwierzęcia w ofierze. Taki rytuał był znany w starożytnym Rzymie. Dedykacje dla Sequany znaleziono na wielu inskrypcjach. Na przykład na wspaniałym, zapieczętowanym naczyniu wypełnionym 300 monetami, 120 ex-votami i czterema złotymi pierścieniami. Ofiarował go pełen nadziei wierny o imieniu Rufus. Rzeka jest kobietą Odniesień do bogini nie znaleziono poza źródłem Sekwany. Jednak Sequana mogła mieć głęboki wpływ poza bezpośrednim sąsiedztwem początku rzeki. „Ekonomiczne znaczenie rzeki być może dało Sequanie ponadregionalną reputację” – pisze archeolog Sylvie Robin w katalogu wystawy poświęconej Sekwanie, prezentowanej obecnie w krypcie archeologicznej Île de la Cité w Paryżu. W końcu to od imienia bogini pochodzi nazwa słynnej francuskiej rzeki. Słowo to z czasem przekształciło się w powszechnie rozpoznawalny dziś przydomek „Sekwana”. Jest to dodatkowy dowód na galijskie pochodzenie Sequany. – To żeńska nazwa, podczas gdy Rzymianie nadawali ciekom wodnym męskie nazwy. Rzeka była określana w formie żeńskiej już w epoce galijskiej – podkreśla Abert. Archeolodzy uważają, że Celtowie składali bogini rzeki ofiary. Prosili o uzdrowienie lub dziękowali za spełnione życzenia. Praktyka ta rozwinęła się w epoce galijsko-rzymskiej, kiedy powstał rozległy kamienny kompleks świątynny z basenami i tarasami. Ruiny są widoczne do dziś. Połączenie mitologii celtyckiej i rzymskiej Podbijając niezliczone ludy, starożytni Rzymianie przyjęli lokalne bóstwa i wchłonęli je do swojego panteonu. Sequana utożsamia zatem fuzję kultur. – Jak zauważył Cezar, Galowie byli znani z posiadania wielu bogów – mieli bogów od wszystkiego. Ale nie tworzyli ich posągów, tak jak robili to Rzymianie. Pierwsze wizerunki galijskich bogów pojawiły się wraz z ich zromanizowaniem – mówi Abert. Czasami bogowie ci są przedstawiani obok siebie, na przykład celtycki Cernunnos i rzymski Jowisz przedstawieni na kultowej paryskiej rzeźbie znanej jako Filar Żeglarzy. Kult Epony, galijskiej bogini związanej z płodnością i końmi, rozprzestrzenił się poza Galię na obrzeża Imperium Rzymskiego. Jedyna zachowana personifikacja Sequany została uwieczniona na posągu z brązu z I wieku, który jest klejnotem w kolekcji Muzeum Archeologicznego w Dijon. Odkryta w pobliżu źródła Sekwany w 1933 r., ukoronowana bogini w powłóczystej szacie stoi na łodzi, której dziób ma kształt głowy kaczki lub łabędzia. „Jest młoda, ma duże oczy i wyrafinowane rysy twarzy, a jej spojrzenie jest wyczekujące” – pisze autorka Elaine Sciolino w książce „The Seine: The River That Made Paris”. Najwyraźniej posąg został najpierw pomyślany jako bogini obfitości, a później zdemontowany, aby umieścić łódź na szczycie cokołu. Róg obfitości został wyjęty z jej rąk i voilà! Sprytny galijsko-rzymski rzemieślnik wyczarował bóstwo. Łódź jest tym, co definiuje Sequanę, wodnego ptaka często przywoływanego jako zwierzęcy obrońca dzieci i rodziny. W ruinach galijsko-rzymskiej nekropolii w pobliżu Port-Royal w Paryżu archeolodzy znaleźli zabawki i talizmany dla dzieci o podobnych kształtach. Boska Sequana dziś Starożytne gesty pielgrzymów u źródeł Sekwany inspirują artystę i filmowca Yana Tomaszewskiego. Jego ostatni projekt skupiał się na współczesnych wotach: serii rzeźb owiniętych bawełną i zawierających aktywowany węgiel drzewny. Najdłuższa rzeka Francji jest krótsza od Wisły. Mimo to stanowi jedną z największych atrakcji w kraju Malownicze i urozmaicone krajobrazy, miasta pamiętające odległą historię, niesamowite zamki, wspaniałe winnice – atrakcje Francji można wymieniać i wymieniać. Warto wiedzieć, że więks... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/f58d9abc4edf3927b35dba7dd874fe6be5d41ae6-cd5ba4f.jpg" width="938" height="682" alt="Najdłuższa rzeka Francji jest krótsza od Wisły, ale stanowi jedną z największych atrakcji w kraju (fot. Shutterstock)" title="Najdłuższa rzeka Francji jest krótsza od Wisły, ale stanowi jedną z największych atrakcji w kraju (fot. Shutterstock)" /> W ramach artystycznej procesji ceremonialnej, rzeźby zostały zanurzone w rzece na kilka tygodni. – Podobnie jak pałeczki węgla drzewnego, które wkłada się do karafek, aby oczyścić wodę i uczynić ją zdatną do picia, węgiel drzewny pochłania zanieczyszczenia i nieczystości – wyjaśnia twórca I dodaje: – Chodzi o to, by rzeźby te zarówno naprawdę, jak i symbolicznie uzdrowiły rzekę. Zanieczyszczony węgiel drzewny wysłano następnie do laboratorium naukowego w celu analizy zanieczyszczeń, a rzeźby zostały zaprezentowane w różnych muzeach. Jedną z nich można obecnie zobaczyć w krypcie archeologicznej Île de la Cité. Niewielki wysiłek Tomaszewskiego – zainspirowany odwiecznym czczeniem Sequany – odzwierciedla kolosalny projekt oczyszczania Sekwany. Ma on na celu przywrócenie lepszej jakości wody w tym cieku, aby była zdatna do pływania jeszcze przed igrzyskami olimpijskimi. – Pomysł polega na ofiarowaniu. Dar za dar – wyjaśnia artysta. Źródło: National Geographic. Adaptacja: Szymon Zdziebłowski
Co golili Egipcjanie po śmierci kota? Oto, jak poważane były koty w starożytnym Egipcie
Były rozpieszczane, czczone, a nawet przedstawiane jako bóstwa. Koty w starożytnym Egipcie cieszyły się niezwykłą popularnością. Niektóre obyczaje z nimi związane mogą zadziwiać.
W tym artykule: Co golili Egipcjanie po śmierci kota? Bastet – bogini z kocią twarzą Nie tylko Bastet i Sechmet. Inne bóstwa-koty Mumie kotów i kocie nekropolie Koty w starożytnym Egipcie: ukochani pupile Czy koty udomowiono w Egipcie? Cywilizacja starożytnego Egiptu jest fascynująca. Dzięki temu, że dla dawnych Egipcjan życie pozagrobowe było ważniejsze niż doczesne, wiedza o ich kulturze przetrwała do dziś, w bogato wyposażonych grobowcach. W egipskiej obyczajowości nie brakowało wierzeń i rytuałów dotyczących zwierząt. A jednym z najbardziej poważanych zwierząt były koty. Co golili Egipcjanie po śmierci kota? Podobno golili brwi, a informację tą znajdziemy w dziele greckiego historyka Herodota pt. „Dzieje”. Herodot napisał „Dzieje” około roku 450 p.n.e. Mimo, że jest nazywany „ojcem historii” to nie możemy traktować informacji przedstawionych w „Dziejach” jako sprawdzonych naukowo faktów, choć dzieło to jest niewątpliwie ważnym źródłem. Fragment „Dziejów” o kotach w Egipcie brzmi tak: W którym zaś domu kot zdechnie naturalną śmiercią, tego mieszkańce wszyscy golą sobie brwi tylko, u których pies padnie, całe ciało i głowę. Nieżywe koty wynoszą pod uświęcone pokrycia, gdzie grzebią je namaściwszy, w mieście Bubastis; psy zaś każdy w swojem mieście chowa w poświęconych skrzyneczkach. Symbole egipskie i ich znaczenie – co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? Symbole egipskie towarzyszyły właściwie każdemu etapowi rozwoju cywilizacji nad Nilem. Jakie znamy symbole egipskie? Znaczenie najważniejszych z nich rozszyfrowujemy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/symbole-egipskie-i-ich-znaczenie-co-zdobilo-egipskie-swiatynie-i-obeliski-fot-universal-history-archive-universal-images-group-via-getty-images-1ffce78.jpeg" width="938" height="651" alt="Symbole egipskie i ich znaczenie - co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" title="Symbole egipskie i ich znaczenie - co zdobiło egipskie świątynie i obeliski? (fot. Universal History Archive/Universal Images Group via Getty Images)" /> Nie wiemy, czy obyczaj golenia brwi, a nawet głowy i ciała po śmierci zwierząt, był praktykowany poza okresem opisywanym przez Herodota. Ale wiemy na pewno, że koty w starożytnym Egipcie odgrywały ogromną rolę w wierzeniach, symbolice i codziennym życiu ówczesnych ludzi. Bastet – bogini z kocią twarzą Wspomniane przez Herodota miasto Bubastis znajdowało się w Delcie Nilu. Było ważnym ośrodkiem kultu bogini Bastet. To bogini przedstawiana z głową kota. Była uważana za patronkę nie tylko tych zwierząt, ale i miłości, radości, płodności i muzyki. Bastet początkowo była przedstawiana jako lwica. Z czasem jej wizerunek uległ ewolucji i przybrała postać bliższą kotu domowemu. W zamożniejszych egipskich domostwach koty były powszechne. Pełniły ważną rolę w zwalczaniu szkodników, takich jak szczury i węże, co wpłynęło na ich postrzeganie jako symbol ochrony i dobrobytu. Jak wiele egipskich bóstw, Bastet oprócz dobrego oblicza miała także to złe i groźne. Wysunięto teorię, że wczesna bogini-lwica była siostrą Bastet – Sechmet. Symbolizowała ona potężną, bezwzględną wojowniczkę, a Bastet, którą coraz częściej przedstawiano jako kota, reprezentowała aspekt łagodniejszy. Ostatecznie Bastet i Sechmet zlały się w jedno bóstwo. Bastet była przedstawiana nie tylko jako ludzka postać z głową kota lub lwa, ale także po prostu jako kot. W Bubastis odprawiano doroczne wielkie święto Bastet, również opisywane przez Herodota. Obchodzone w kwietniu i maju, mogło gromadzić setki tysięcy ludzi. Odkryto tam także m.in. ruiny świątyni Bastet i cmentarz zmumifikowanych kotów. Nie tylko Bastet i Sechmet. Inne bóstwa-koty Pierwszym znanym bóstwem o kociej głowie była Madfet. W czasach I dynastii, czyli około 3000 lat p.n.e. uważano ją za obrończynię komnat faraona przed wężami, skorpionami i złem. Często była przedstawiana także z głową lamparta lub geparda. Także ważna bogini-matka Mut była przedstawiana z głową kota. W różnych okresach egipskiej historii wierzono, że Mut była matką stworzycielką świata lub żoną stwórcy – Amona-Ra. Podobnie jak Sechmet, czasem jest przedstawiana także jako lwica. Mumie kotów i kocie nekropolie Mumie kotów archeolodzy znajdują po dziś dzień, nie tylko w Bubastis. Także i stanowisko archeologiczne Bubasteion w Sakkarze jest ich pełne. Znaleziono tam też unikatowe mumie lwiątek – być może mają one związek z tą wojowniczą twarzą bogini Bastet. Mumifikowano nie tylko zmarłe domowe koty. Zwierzęta te, podobnie jak przedmioty używane w doczesnym życiu, były czasem grzebane razem ze zmarłymi właścicielami. Życie pozagrobowe było bowiem dla ówczesnych Egipcjan wiernym odbiciem doczesnego. Znaleziska archeologiczne wskazują też, że koty były składane w ofierze i w tym celu mumifikowane. Większość z tysięcy odkrytych w Sakkarze kocich mumii nosi ślady uderzeń w głowę. Prawdopodobnie były hodowane w świątyniach specjalnie jako zwierzęta ofiarne. Liczba kocich mumii świadczy o tym, że był to proceder powszechny, prawdopodobnie mumiami także handlowano. Niektóre kocie mumie mają własne sarkofagi, wyposażone w rzeźby i amulety. Skąd się bierze charakterystyczne kocie mruczenie? Naukowcy wpadli na nowy trop Każdy kociarz dobrze zna tę chwilę, gdy po krótkiej chwili pieszczot pupil zaczyna wydawać charakterystyczne gardłowe dźwięki, przypominające odgłos niewielkiego, wibrującego silnika. Ok... Koty w starożytnym Egipcie: ukochani pupile Kult Bastet i mumifikacja kotów to tylko jeden, religijny aspekt kociej obecności w starożytnym Egipcie. Koty z pewnością były też po prostu domowymi pupilami. Były też użytecznymi drapieżnikami, chroniącymi domostwa nie tylko przed gryzoniami, ale i niebezpiecznymi wężami i skorpionami. Na długo przed tym, jak mumie zwierząt zaczęto wykorzystywać jako religijne wota, tworzono je z osobistych powodów. Ukochane zwierzęta miały dotrzymywać towarzystwa zmarłemu w zaświatach. Najpopularniejszymi zwierzętami domowymi Egipcjan były: koty, psy, mangusty, małpy, gazele, ptaki. Nadawano im imiona tak samo jak dzisiaj, o czym świadczy ponad siedemdziesiąt imion odczytanych z kocich i psich mumii. Zwierzęta domowe i scenki z ich udziałem to także częsty motyw na grobowcach Egipcjan. Czy koty udomowiono w Egipcie? Warto pamiętać, że w początkach starożytnego państwa egipskiego kot był jeszcze zwierzęciem właściwie dzikim. Dowody genetyczne wskazują, że kota udomowiono właśnie na Bliskim Wschodzie, a jego przodkiem jest kot nubijski. Występuje on – oprócz Egiptu – w północnej Afryce, na Półwyspie Arabskim, Korsyce, Sardynii i Krecie. Starożytny Egipt był z pewnością pierwszą cywilizacją, w której na tak masową skalę trzymano koty w domach. Gdyby nie Egipcjanie, dziś kot może nie byłby jednym z naszych ukochanych pupili.
Posąg Zeusa w Olimpii. Zaginiony cud świata, który zainspirował niezliczone imitacje
Posąg Zeusa w Olimpii był gigantyczny. Skąpany w złocie i kości słoniowej osiągał ponad 12 m wysokości. Olśnił starożytny świat, gdy powstał w V wieku p.n.e. Po 8 stuleciach zniknął. Jego los jest nadal nieznany.
W tym artykule: Fidiasz – mistrz rzeźby Fidiasz bierze się do dzieła Jak wyglądał bóg bogów – Zeus Posąg celem pielgrzymek Posąg greckiego boga Zeusa siedzącego na wspaniałym tronie wznosił się na kilkanaście metrów wewnątrz jego świątyni w sanktuarium w Olimpii. Był tak duży, że według geografa Strabona, gdyby Zeus wstał, jego głowa przebiłaby dach. Jego podobizna była wykonana pieczołowicie z wykorzystanie kości słoniowej i złota. W miejscu oczu umieszczono kamienie szlachetne. Dzieło było tak niesamowite, że posąg Zeusa został uznany za jeden z siedmiu cudów starożytnego świata w 225 r. p.n.e. przez różnych obserwatorów, w tym pisarza Antypatera z Sydonu i matematyka Filona z Bizancjum. Lista ta obejmowała również Wielką Piramidę w Gizie należącą do Cheopsa, Wiszące Ogrody w Babilonie i Latarnię Morską w Aleksandrii. Fidiasz – mistrz rzeźby Fidiaszowi, znanemu artyście i architektowi tamtych czasów, zlecono wykonanie najważniejszego dzieła świątyni w Olimpii: gigantycznego posągu Zeusa na tronie. Szczegóły dotyczące wczesnego życia Fidiasza są nieliczne. Urodzony w Atenach około 500 r. p.n.e., prawdopodobnie walczył w bitwie pod Salaminą lub Platejami przeciwko Persom. Jego służba wojskowa zyskała przychylność Kimona, bogatego ateńskiego polityka i wojskowego, który wybrał Fidiasza do budowy pomnika zwycięstwa pod Maratonem w Delfach. Renoma Fidiasza rozprzestrzeniła się w całej Grecji, a on sam otrzymał wiele projektów przed zleceniem w Olimpii. Fidiasz bierze się do dzieła Artysta wykonał posąg Zeusa w Olimpii w technice znanej jako chryzelefantyna. Wykorzystywała kość słoniową i złoto oraz inne drogie materiały. Fidiasz słynął z projektowania kolosalnych figur właśnie w ten sposób. Wśród jego najbardziej znanych dzieł, stworzonych mniej więcej w tym samym czasie, co posąg Zeusa, była rzeźba poświęcona Atenie w Partenonie w Atenach. Greccy rzemieślnicy zazwyczaj pracowali z kością słoniową na małą skalę. Kość słoniowa jest materiałem trudnym w obróbce. Rozwijanie różnych warstw zębiny, które składają się na kły słonia, w celu uformowania powstałego materiału wymaga umiejętności i wiedzy. Nie wiadomo dokładnie, jakiej techniki użył Fidiasz do manipulowania płytkami z kości słoniowej na tak dużą skalę. Piszący w II wieku n.e. grecki geograf Pauzaniasz twierdzi, że rozgrzewał kość słoniową, aby ją zmiękczyć. Inne źródła twierdzą, że przed rozpoczęciem pracy zwilżył kość słoniową, być może octem lub piwem. Jak wyglądał bóg bogów – Zeus Pauzaniasz, geograf grecki żyjący w II wieku naszej ery, napisał, że posąg Zeusa w Olimpii namaszczano oliwą z oliwek, która służyła również do ochrony zewnętrznej części z kości słoniowej i drewnianego wnętrza. Wokół podstawy posągu znajdował się zbiornik na ściekającą ciecz. Odbicie posągu w oleju sprawiało wrażenie, że wydawał się on jeszcze większy. Zagadką jest, w jaki sposób posąg oświetlano tak, by każdy, kto go oglądał był pod wielkim wrażeniem. Zaproponowano niezliczone rozwiązania, aby wyjaśnić tę zagadkę. Trudno wyobrazić sobie sztuczne światło, takie jak lampy, świece lub pochodnie, jako główne źródło. Sugerowano, że otwarte świetliki mogły znajdować się w dachu. Jednak to rozwiązanie wystawiłoby wnętrze na działanie warunków atmosferycznych i deszczu. Ze względu rozmiar posągu, górna część wznosiła się ponad poziom wejścia. Dlatego bezpośrednie światło z drzwi nie mogło padać na głowę Zeusa. Co więcej, światło docierało przez drzwi tylko o wschodzie słońca. W południe słońce było już zbyt wysoko, by promienie mogły bezpośrednio oświetlić sanktuarium. Ostatnie badania z użyciem światła ultrafioletowego i laserów wykazały, że cienkie, półprzezroczyste marmurowe płytki na dachu, umieszczone na drewnianej ramie, mogły przepuszczać słabe, ale stałe światło słoneczne przez cały dzień. Rozwiązanie to zapewniłoby wystarczającą ilość światła, aby wyeksponować wnętrze świątyni i posągi, jednocześnie chroniąc je przed żywiołami. Posąg celem pielgrzymek Wraz z ukończeniem świątyni i jej wspaniałego posągu, wcześniej małe sanktuarium stało się jednym z najważniejszych ośrodków religijnych w starożytnej Grecji. Pojawiający się na monetach w całym starożytnym świecie monumentalny Zeus królował jako jeden z najsłynniejszych posągów w starożytności. Stał się głównym modelem rzeźbiarskim dla siedzących bogów. Artyści pracujący tysiąclecia później nadal naśladowali pozę i gesty Zeusa w wielu dziełach sztuki. Wielka popularność posągu trwała aż do czasów rzymskich. Rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa w IV wieku n.e. stało się dla niego największym zagrożeniem. Cesarz rzymski Teodozjusz I zdelegalizował pogańskie kulty w 391 r. n.e., nakazując opuszczenie wszystkich starożytnych sanktuariów – w tym Olimpii. Sanktuarium w Olimpii popadło w ruinę. Co stało się ze statuą? Jedna z wersji mówi, że eunuch na dworze Teodozjusza II (V wiek n.e.) kazał przenieść go do Konstantynopola (dzisiejszego Stambułu), ówczesnej stolicy Cesarstwa Wschodniorzymskiego. Posąg Zeusa był przechowywany w kolekcji „pogańskich starożytności”. Jakoś pod koniec V wieku przepadł, być może w czasie jednego z wielkich pożarów. Po 800 latach istnienia wspaniała rzeźba Fidiasza zginęła, ale nigdy nie została zapomniana. Źródło: National Geographic Redakcja: Szymon Zdziebłowski
W Anglii odkryto głowę rzymskiego boga handlu i złodziei. To świadectwo starożytnych rytuałów
Unikatowy fragment posążku rzymskiego boga Merkurego archeolodzy odkryli w hrabstwie Kent w Anglii. Jego dekapitacja może świadczyć o tym, że złożono go w celach wotywnych.
W tym artykule: Pod stocznią – Rzymianie Figurka boga Merkurego Niezwykle rzadka figurka. To Merkury Historia Wielkiej Brytanii to nie tylko dzieje Celtów czy najazdów wikingów w okresie średniowiecza. Wyspa ta stała się jedną z rzymskich prowincji w połowie I wieku naszej ery, kiedy podbiły ją wojska cesarza Klaudiusza. Do 410 roku starożytni Rzymianie kontrolowali Brytanię. Założyli szereg miast, w tym Londinium, czyli dzisiejszy Londyn. Terytorium pokryli siatką wygodnych dróg. Pod stocznią – Rzymianie Ślady po Rzymianach znajdują się w najmniej oczekiwanych miejscach. Tym razem archeolodzy znaleźli pod pozostałościami po średniowiecznym porcie i stoczni z XIII–XV wieku nad rzeką Rother pozostałości po rzymskiej osadzie. Funkcjonowała między I a III wiekiem naszej ery. W wiekach średnich było to jeden z najważniejszych królewskich ośrodków stoczniowych Anglii. Obsługiwało go około 200 osób. W 1410 roku w Smallhythe zbudowano 100-tonowy okręt The Marie dla króla Henryka IV. Cztery lata później Henryk V przybył do stoczni, aby zobaczyć budowę dwóch statków, które zlecił. Z biegiem czasu miejsce to stopniowo zamulało się, a stocznia podupadła. Stanowisko archeologiczne zlokalizowane jest w hrabstwie Kent w Smallhythe Place. Znajduje się pod opieką National Trust. Jest to organizacja zajmującą się ochroną zabytków i przyrody w Anglii. Figurka boga Merkurego Ekscytację wśród archeologów wywołało bardzo niewielkie odkrycie. Jest to główka o średnicy 5 cm, a więc ma tyle, co szerokość karty bankomatowej. Eksperci nie mają wątpliwości, że ukazuje rzymskiego boga Merkurego. Bóg ten miał różne oblicza. Jednocześnie patronował handlowi, kupiectwu, ale również złodziejom i celnikom. Z czasem stał się boskim posłańcem, zupełnie jak grecki Hermes. Religia była centralną częścią codziennego życia w większości rzymskich prowincji. Odkryty posążek ze względu na swoje rozmiary był przenośny. Mogli używać go do rytuałów w swoich domach zarówno przedstawiciele rzymskiej elity, ale też zwykli obywatele. Rzymianie mieli w swoich domach niewielkie kapliczki. Niezwykle rzadka figurka. To Merkury Eksperci są zgodni, że fragment figurki jest unikatowy. Dlaczego? Otóż wykonano ją z fajansu z bardzo delikatnej glinki kamionkowej. Z tego surowca znanych jest sporo przedstawień bóstw żeńskich, ale nie męskich. Z reguły jest to bogini Wenus. Merkurego wykonywano najczęściej z metalu. Do tej pory odkryto zaledwie kilka fragmentów rzymskich męskich bóstw w Wielkiej Brytanii wykonanych z glinki. Naukowcy zajrzeli do kompletnego jajka z czasów rzymskich z Wielkiej Brytanii. „Jest wyjątkowe” Nienaruszone, kompletne jajo sprzed 1700 lat odkryli archeolodzy w Aylesbury w Wielkiej Brytanii. Bez rozbicia skorupki udało się nawet zajrzeć do wnętrza jajka. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-zajrzeli-do-kompletnego-jajka-z-czasow-rzymskich-z-wielkiej-brytanii-jest-wyjatkowe-dd3fe34.png" width="938" height="492" alt="Naukowcy zajrzeli do kompletnego jajka z czasów rzymskich z Wielkiej Brytanii. „Jest wyjątkowe”" title="Naukowcy zajrzeli do kompletnego jajka z czasów rzymskich z Wielkiej Brytanii. „Jest wyjątkowe”" /> Identyfikacja boga była łatwa. Na głowie ma czapkę zwaną petasos z dołączonymi na niej małymi skrzydełkami. Do tej pory nie udało się znaleźć pozostałej części figurki. Zapewne przedstawiała stojącego Merkurego ubranego w krótki płaszcz lub nagiego i trzymającego swój atrybut – laskę z dwoma splecionymi wężami. To, że po figurce pozostała tylko głowa może być świadectwem intencjonalnego działania. – Istnieją dowody sugerujące, że celowe łamanie niektórych głów figurek było ważną praktyką rytualną. Z kolei całe figurki są zwykle znajdowane w grobach. W Wielkiej Brytanii znanych jest niewiele pojedynczych główek z glinki, z których niektóre mogły być ofiarami wotywnymi – komentuje dr Matthew Fittock, który jest ekspertem w dziedzinie rzymskich figurek. W jego ocenie takie znaleziska, jak to w Smallhythe, zapewniają niezwykle cenny wgląd w wierzenia i praktyki religijne różnorodnych kulturowo populacji prowincji rzymskich. Źródło: National Trust. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wierzenia starożytnych Greków. Jak wyglądały rytuały w świecie hellenistycznym?
Starożytni Grecy wierzyli, że bogowie sprawują pieczę nad całym wszechświatem. Od wierzchołka Olimpu po dno Hadesu. Z czasem jednak wiara ta przybrała bardziej mistyczny i osobisty charakter. Oto wierzenia starożytnych Greków.
W tym artykule: W co wierzyli starożytni Grecy? Grecki odpowiednik nieba Jakie były wierzenia starożytnych Greków? Jak wyglądały rytuały religijne w starożytnej Grecji? Skąd wzięły się greckie mity? Światem starożytnej Grecji rządzili bogowie, a na ich czele stali władcy Olimpu – Zeus, Hera, Apollo, Posejdon, Atena i inni mocarze mitologii. Jednak oprócz kultu tych najważniejszych, Grecy otaczali czcią setki mniej znanych bóstw i herosów. Modlili się do nich z tych samych powodów, co my dzisiaj. By prosić o zdrowie i pomyślność, urodzajne żniwa i bezpieczną podróż. Starożytni oddawali bogom cześć we wspólnotach. Składając ofiarne dary, starali się zaskarbić sobie łaskę bóstw, które – jak wierzyli – miały wpływ na ich życie. W co wierzyli starożytni Grecy? Co dzieje się po śmierci? Odpowiedzi Grecy szukali u Hadesa, boga krainy umarłych, brata Zeusa i Posejdona. Ale „niewidzialny”, jak nazywano Hadesa, nie napawał nadzieją. Jego spowite w całun mgły królestwo, pisał Homer, przecięte wodami Styksu, było „siedliskiem grozy”. Miejscem, do którego trafiali po śmierci zwykli ludzie i sławni herosi. Współczucie wobec śmiertelników sprawiło, że z czasem Grecy otworzyli się na nowe formy kultu. Życie pozagrobowe przestało być pasmem udręki – zaczęto przedstawiać je bardziej jako samotną wędrówkę. Tajemne misteria oferowały przewodnictwo i rady, jak odnaleźć się w zaświatach, a niezwykle emocjonalne ceremonie przypominały wyszukane spektakle teatralne. Mitologia grecka to fundament kultury Zachodu. Jednak bogowie Hellady nie byli idealni Mitologia grecka to bez wątpienia jedna z najważniejszych pamiątek po starożytności. Podobnie jak Biblia, inspirowała kolejne kultury i niejako stworzyła fundament, na którym oparła się c... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mitologia-grecka-charakterystyka-bogowie-i-najwazniejsze-mity-fot-tonellophotography-shutterstock-com-f4f7bd4.jpg" width="933" height="700" alt="Mitologia grecka – charakterystyka, bogowie i najważniejsze mity (fot. TonelloPhotography / Shutterstock.com)" title="Mitologia grecka – charakterystyka, bogowie i najważniejsze mity (fot. TonelloPhotography / Shutterstock.com)" /> Grecki odpowiednik nieba Starożytni Grecy również wierzyli, że dobre duszy zmarłych trafiają do miejsca podobnego do chrześcijańskiego raju. Znane było jako Elizjum lub Pola Elizejskie. Stanowią w mitologii greckiej część Hadesu. Często opisywane są jako kraina położona na zachodnich krańcach świata, nad Oceanem, która jest miejscem wiecznej szczęśliwości i wiecznej wiosny. Kronos, syn Gai (Matki Ziemi) i Uranosa (Pana Niebios), panował nad tym rajem, będąc jednocześnie ojcem Demeter, Hestii, Hery, Hadesa, Posejdona i Zeusa. W starożytnej greckiej wizji życia po śmierci dusza zmarłego – przepływając rzekę Styks w łodzi starca Charona – stawała przed trzema sędziami. Poddana była wówczas sądowi, a następnie kierowano ją do jednego z trzech miejsc wiecznego spoczynku. Ludzie prawi i sprawiedliwi kierowani byli w prawym kierunku, w stronę rzeki zapomnienia – Lete. Po napiciu się z jej wód, zapominali o ziemskim życiu. Następnie oczekiwały na nich Pola Elizejskie – kraina wiecznego pokoju i pośmiertnej radości, gdzie dusze, pozbawione wszelkich cierpień i pragnień, przechadzają się po bladych łąkach, napełnionych muzyką z niewidzialnych lir. Według legendy miały tam rosnąć topole i asfodele. Jakie były wierzenia starożytnych Greków? Rytuały ku czci wielkich bogów na Samotrace urządzano w nocy, w trakcie której płonące pochodnie wyznaczały drogę pochodowi wtajemniczonych. Szczegóły rytuałów, strzeżone pod karą śmierci, są tajemnicą do dziś.. Misteria ku czci wielkich bogów na wyspie Samotraka były dostępne jedynie dla wtajemniczonych – po specjalnym rytuale inicjacji, który wciąż owiany jest tajemnica. Wierząc, że zmarli mogą żywym pomagać bądź szkodzić zza grobu, starożytni nie szczędzili swym przodkom ofiar i darów. Wielu Greków podzielało przekonanie, że ich los po śmierci zależeć będzie od wyboru kultu i praktykowania tajemnych rytuałów. Co jest lepsze, świat żywych czy umarłych? Religia starożytnych Greków – ofiary, misteria, mity i kapłaństwo. W co wierzyli antyczni Grecy? Religia starożytnych Greków nie była religią księgi ani religią objawienia. Była bogata w mitologie, obrzędy, święta i rytuały, które odzwierciedlały złożoność ówczesnej kultury. ... Wraz z IV wiekiem p.n.e. w Grecji pojawiły się rytuały oczyszczenia i obmycia wtajemniczonych z występnej natury. Położyło to podwaliny pod nowo tworzące się religie. Chrześcijaństwo, opanowując świat antyku, garściami czerpało z dawnych form kultu. Bazując na wierze w jednego Boga, przejęło od starożytnych mistyczne obrzędy obmycia z ludzkiej skazy, ideę podziału na znających prawdę i niewtajemniczonych, szacunek wobec świętych ksiąg. Jak wyglądały rytuały religijne w starożytnej Grecji? Szukając wsparcia, Grecy komunikowali się z bogami za pośrednictwem wyroczni. Bogowie odpowiadali na rożne sposoby – poprzez zawiłe zagadki, znaki w postaci ptaków czy błyskawic, a nawet szumu liści. Religijne praktyki uprawiane w całej Grecji jednoczyły miasta i regiony. Kult bogów, na początku głownie wspólnotowy, z czasem przybrał bardziej osobisty charakter. Ludzie w poszukiwaniu sensu i nadziei na życie pozagrobowe pragnęli nawiązać bliższą relację z bogami. Grecy zwrócili się ku kultom misteryjnym, poszukując sensu życia i ochrony po śmierci. W Odysei Homera zgładzony Achilles przemawia ze świata umarłych – Wolałbym do dzierżawcy iść pod biedną strzechę na parobka, i w roli grzebać z ciężkim znojem, niż tu panować nad tym cieniów marnym rojem! – miał mówić heros. Skąd wzięły się greckie mity? Nowe spojrzenie na pochodzenie mitologii greckiej, wynikłe z badań naukowców dostarczyło nowych perspektyw na temat powstania greckich mitów. Autorzy starożytni, tacy jak Herodot, sugerowali, że Grecy mogli inspirować się m.in. Egipcjanami. Jednak współczesne badania wskazują na bardziej złożony obraz, który ujawnia wpływy z różnych źródeł. Naukowcy zauważyli bowiem, że zarówno niektóre bóstwa greckie, jak i język grecki mają korzenie indoeuropejskie, co może tłumaczyć podobieństwa między greckim Zeusem a łacińskim Jupiterem czy sanskryckim Djausem. Z drugiej strony, odkrycia archeologiczne ukazują, że wiele elementów mitologii greckiej ma swoje korzenie w Azji Mniejszej i na Bliskim Wschodzie. Przykładowo, kult Dionizosa, który dotarł do Grecji, mógł wywodzić się z Tracji. Sugeruje to terakotowa maska Dionizosa z okresu I–II w. p.n.e. Badacze wskazują również na wpływy kultury Anatolii na postać Kybele oraz semickich bogiń Isztar i Astarte, które mogą być źródłem dla greckiej bogini miłości, Afrodyty. Wzorce mitologiczne zdają się także przenikać między różnymi kulturami. Przykładowo, w opowieści o Heraklesie pojawia się postać Tezeusza, co sugeruje proces wchłaniania jednej tradycji przez drugą oraz przenikanie się różnych kultur. Niektórzy naukowcy spekulowali, że obok wpływów indoeuropejskich i bliskowschodnich, mitologia grecka mogła absorbować elementy wierzeń słabo poznanych ludów prehelleńskich, takich jak Minojczycy i Pelazgowie.
Artemida to grecka bogini, którą spopularyzowała NASA. Była mściwa i sprowadzała szybką śmierć
Mściwa bogini łowów, władczyni lasów i dzikich zwierząt. Ale też opiekunka rodzących kobiet, żeglarzy, rolników i hodowców oraz dawczyni szybkiej śmierci. Bogini Artemida miała różne oblicza. Stała się patronką misji załogowej NASA na Księżyc, bo była również boginią tego ciała niebieskiego.
W tym artykule: Jak wyglądała Artemida? Czy Artemida miała męża? Ciekawostki na temat Artemidy Kult Artemidy, a później Diany Dlaczego program NASA nazywa się Artemis/Artemida? Artemida (gr. Ártemis) to grecka bogini. Była córką Zeusa i Leto. Jej bratem był Apollo (Apollin). Łatwo poznać ją w sztuce po atrybutach, którymi były łuk i strzały. Wiązano ją z taki zwierzętami jak łania, jeleń i niedźwiedź. Uważana jest za jedną z najważniejszych postaci wśród bogów greckich. W mitologii rzymskiej identyfikowno ją z boginią Dianą. Jak wyglądała Artemida? Artemidę przedstawiano w sztuce greckiej jako wiecznie młodą dziewicę. Była typem „dzikiej” dziewczyny, która miała bzika na punkcie polowań. W ręku najczęściej dzierżyła łuk i strzały. Czy Artemida miała męża? Artemida była dziewicą i nigdy nie związała się z nikim. Homer opisywał ją jako piękną kobietę, opiekującą się młodymi chłopcami i dziewczętami. Była dość wybuchowa i ceniła swoją niezależność. Uważa się, że patronowała Amazonkom. Podobnie jak one, Artemida była wojowniczką i łowczynią niezależną od mężczyzn. Ciekawostki na temat Artemidy Artemida była jedną z ulubionych bogiń na terenach wiejskich. Zapewne jest to związane z tym, że patronowała dzikiej przyrodzie. Tam, w górach, lasach i pośród bagien tańczyła. Ceniła sobie towarzystwo nimf. Bogini ta występowała w wielu mitach greckich. Na przykład wspólnie ze swoim bratem, Appolinem, zabiła dzieci mitologicznej królowej greckich Teb, Niobe. Appolon zabił sześciu jej synów, a Artemida sześć córek z pomocą swojej ulubionej broni – łuku. Niobe znieważyła matkę Appolina i Artemidy. To była bezpośrednia przyczyna mordu. Artemida opisana jest też w mitach, w których zabiła gigantów, m.in. Grationa i potwory. Wśród nich byli Bufagos (pożeracz byków) i Aloadzi (synowie Posejdona). Artemidę szczególnie irytowało zabijanie przez innych jeleni, nad którymi sama roztaczała opiekę, ale też polowała na nie. I tak heros Herakles miał za zadanie złapanie jelenia o złotych rogach. Nie chciał go jednak zabić, tylko pojmać żywcem. Po roku gonitwy – poddał się i zabił szlachetne zwierzę. Rozsierdziło to Artemidę, którą jednak ostatecznie udało się Heraklesowi udobruchać. Inny mit opowiada o myśliwym z Teb, Akteonie. W czasie polowania przypadkiem natknął się na kąpiącą się nagą Artemidę. Za karę zamieniła go w jelenia. Po chwili rozszarpały go jego własne psy myśliwskie. O tym, że Artemida była złośliwa świadczy mit z Agamemnonem w roli głównej. Gdy w Aulidzie oczekiwał ze swoim okrętem na sprzyjające wiatry, aby wyruszyć na Troję, zorganizował polowanie. Ustrzelił jelenia, co skomentował następującymi słowy: „Sama Artemida nie potrafiłaby go tak zabić!”. Oczywiście bogini usłyszała te słowa i zesłała ciszę morską. Jedyną opcją na jej przebłaganie było złożenie córki króla w ofierze. Mimo że została złożona w ofierze, to w ostatniej chwili bogini podmieniła ją na łanię, a córkę Agamemnona porwała i umieściła w świątyni, jako kapłankę kultu swojej osoby. Greccy myśliwi stawiali na cześć Artemidy kapliczki i jej wizerunki w celu zapewnienia sobie pomyślnych łowów. Po udanym polowaniu składali jej głowę lub skórę zabitego zwierza. Jeden z miesięcy w starożytnych Atenach poświęcony był Artemidzie. Był to Elafebolian. Kult Artemidy, a później Diany Artemidę czczono we wszystkich górzystych obszarach starożytnej Grecji, m.in. w krainie Sparty, w Arkadii, Lakonii czy w Elidzie. Najsłynniejszym miejsce jej kultu był Efez, gdzie znajdowała się świątynia poświęcona azjatyckiej bogini płodności identyfikowanej właśnie z Artemidą. Wewnątrz znajdował się jej posąg kultowy o wielu piersiach. Kult Artemidy rozkwitał prawdopodobnie już na Krecie lub na kontynencie greckim przed IV wiekiem p.n.e. W starożytnym Rzymie czczono ją jako Dianę. Bogowie rzymscy nie byli po prostu „kopiami” greckich bóstw. Wielu miało zupełnie inne korzenie Bogowie rzymscy wpływali na każdą dziedzinę życia mieszkańców Wiecznego Miasta, ale nie spoufalali się z ludźmi w takim stopniu, jak ich greccy odpowiednicy. Mało tego, u podstaw rzymskie... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/bogowie-rzymscy-najwazniejsze-bostwa-i-ich-atrybuty-w-starozytnym-rzymie-fot-shutterstock-bd064fc.jpg" width="938" height="623" alt="Bogowie rzymscy – najważniejsze bóstwa i ich atrybuty w starożytnym Rzymie (fot. Shutterstock)" title="Bogowie rzymscy – najważniejsze bóstwa i ich atrybuty w starożytnym Rzymie (fot. Shutterstock)" /> Dlaczego program NASA nazywa się Artemis/Artemida? NASA, czyli Narodowa Agencja Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej postanowiła nazwać nowy program powrotu astronautów na Księżyc imieniem starożytnej bogini – Artemis. Stało się to dlatego, że Artemida jest mitologiczna grecka boginią Księżyca i siostra bliźniaczką Apolla. Nazwa programu ma na celu powiązanie tego programu z misjami Apollo, w ramach których ponad 50 lat temu ludzie po raz pierwszy wylądowali na Księżycu. Co ciekawe, statek kosmiczny, w którym znajdzie się załoga astronautów nazywa się Orion. W mitologii greckiej Orion jest towarzyszem łowów Artemidy, którego ostatecznie bogini przeszywa strzałą i zabija. Po śmierci umieściła go na sklepieniu niebieskim i można go do dzisiaj podziwiać w postaci jednego z zimowych (na naszej półkuli) gwiazdozbiorów. Źródła: Grimal P., Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław 1987 Kopaliński W., Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985 Piszczek Z. (red.), Mały słownik kultury antycznej, Warszawa 1966 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Wierzenia Egipcjan – bogowie, świątynie, mumie i życie po śmierci. W co wierzyli starożytni Egipcjanie?
Egipcjanie mieli całą gamę mitów, często wykluczających się nawzajem albo sprzecznie opisujących to samo wydarzenie. I wbrew logice wszystkie uważali za prawdziwe. Do tego karmili posągi, patroszyli zmarłych i oddawali cześć bogom w szałasach. Oto, jak wyglądały wierzenia Egipcjan.
W tym artykule: Powstanie świata według wierzeń Egipcjan Mit ozyryjski Bogowie w wierzeniach Egipcjan Barwny korowód bogów Egipskie bóstwa zwierzęce Święta w starożytnym Egipcie Święto Doliny w Tebach Mumifikacja i pochówek w starożytnym Egipcie Dusza i życie po śmierci w wierzeniach Egipcjan Świątynie w starożytnym Egipcie Kapłani w starożytnym Egipcie Koniec egipskich wierzeń Wielka pustka. Tak można podsumować zasób pism, na których podstawie historycy próbują odtworzyć wierzenia najstarszych Egipcjan. Na szczęście z pomocą przychodzą im archeolodzy. Okazuje się, że już w okresie prahistorycznym i predynastycznym (ok. 5300–3000 r. p.n.e.) Egipcjanie przykładali dużą wagę do pochówku zmarłych. Zwłoki zawsze układano z twarzą zwróconą w kierunku zachodnim – zapewne wierzono, że tam, za horyzontem, znajduje się kraina umarłych. Ponadto zmarłemu starano się zapewnić dostęp do przedmiotów, których używał w ziemskim życiu – stąd w grobach naczynia, ozdoby, pokarm. Archeolodzy przeszukujący cmentarzyska w pobliżu Nagady (Górny Egipt) odnaleźli też figurki kobiet wznoszących ręce. Wykonano je ok. 3500–3400 r. p.n.e. To prawdopodobnie jedne z najstarszych wizerunków egipskiej bogini. Jakiej? Tego pewnie nigdy się nie dowiemy. Są jednak tacy, którzy twierdzą, że figurki przedstawiają nałożnice, mające radośnie współżyć ze zmarłym w lepszym świecie. Reliktem archaicznej religii są również Kolosy z Koptos. To trzy wapienne męskie posągi, mierzące ok. 4 m wysokości. W prawej ręce trzymały drągi, lewą obejmowały fallusy we wzwodzie, kierując je ku oddającym im cześć wyznawcom. Ich toporne kształty sprawiają wrażenie, jakby zaprojektowało je dziecko – dzisiaj już tylko rozśmieszają. Egiptolog Barry Kemp podkreśla jednak, że starożytni podchodzili do nich śmiertelnie poważnie. Przypominały, że w wiosce działa bóg płodności, nazywany w późniejszych epokach Min. Dzięki niemu pola przynosiły plony, a kobiety bezpiecznie rodziły dzieci. Powstanie świata według wierzeń Egipcjan W Starym Państwie (ok. 2750 r. p.n.e.) funkcjonuje już mnóstwo mitów. Dokumentują je papirusy, inskrypcje hieroglificzne, którymi pokryto korytarze we wnętrzach piramid (Teksty Piramid) i traktaty uczonych epoki grecko-rzymskiej. Te ostatnie lubią jednak mijać się z prawdą. Z tego gąszczu opowieści wyłaniają się trzy wiodące kosmogonie, czyli cykle mitów dotyczących powstania świata. Kosmogonia heliopolitańska kładzie nacisk na historie dotyczące bóstwa słonecznego – Re. Hermopolitańska mówi abstrakcyjnym językiem o czterech parach bóstw (Ogdoada), odzwierciedlających dręczący ludzi niepokój istnienia i zagadkę życia. Zgodnie z kosmogonią z Memfis cały świat tworzą stany świadomości Ptaha, przedwiecznej boskiej istoty. Jego umysł, pogrążony w nieprzerwanym letargu, był zatopiony w oceanie prazasady (Nu). Tutaj była rozpuszczona cała materia. Umysł boga powoli się budził, jego myśli nabierały kształtów, w końcu powstało „słowo Ptaha”. I to słowo stworzyło świat. Dalej następuje obszerna opowieść o kolejnych pokoleniach bogów i bogiń, dzierżących realną i ludzką władzę nad Egiptem. Pełno w niej przemocy i zdrad małżeńskich. Jedna z nich zaważyła na losie całej ziemi. Mit ozyryjski Ozyrys – dobry bóg, uczący niewdzięcznych i agresywnych ludzi pokoju i uprawy winorośli – był tak piękny, że uwiodła go podstępem jego własna siostra Neftyda, żona Seta, wnuka Re. Jej potężny mąż wpadł we wściekłość. Wyrwał Ozyrysowi oko, stopy, ramiona i serce (pozbawienie ich oznaczało symboliczne odebranie mocy). Pozostałe szczątki cisnął w nurt Nilu. Małżonka Ozyrysa Izyda tak bardzo kochała męża, że szybko zapomniała o zdradzie. Wyruszyła na tułaczkę w poszukiwaniu zwłok. Po wielu przygodach odnalazła je w Byblos. Izyda poskładała zwłoki, ożywiła je magią i doprowadziła do takiego stanu, aby Ozyrys zdołał spłodzić z nią mściciela – Horusa-Dziecko, zwanego też Harpokratesem. Z braku autentycznego fallusa (pozostał na dnie Nilu i odtąd gwarantował regularne wylewy) pomysłowi kochankowie posłużyli się glinianą protezą, która zdała egzamin! Ozyrys wrócił w zaświaty, gdzie został sędzią umarłych. Natomiast Izyda urodziła pośród trzcin. Po latach mały Horus osiągnął wiek młodzieńczy, pomścił ojca (nie bez trudności) i sam zdobył tron. Tak w skrócie przedstawia się „mit ozyryjski”, najważniejsza w dziejach ludzkości opowieść religijna. Motyw umierającego i zmartwychwstającego bóstwa-dobroczyńcy śmiertelników przewija się później m.in. w greckim micie dionizyjskim, orfizmie i chrześcijaństwie. Bogowie w wierzeniach Egipcjan Egipski panteon był jednak o wiele bogatszy. „Księga Bram” (epoka Nowego Państwa), wylicza imiona ponad tysiąca bogów. Przedstawiani są w miarę rozwoju fabuły wraz z boginiami – strażniczkami tytułowych portali, przez które dusza musi przebrnąć, jak słońce nocą przez zaświaty. Nie sposób przytoczyć ich wszystkich. Egiptolog Hermann Schlögl uważa, że spośród nich na co dzień liczyło się „zaledwie” ok. 50. Przede wszystkim za boga uważano samego faraona, który rządził jako wcielenie Horusa. Dla podkreślenia tego faktu faraonowie nosili imiona Horusowe i od IV dynastii (ok. 2531 r. p.n.e.) tytuł „syna boga Re”. Pierwsze miejsce w panteonie przypadało bowiem właśnie Re, utożsamionemu później z Amonem (tchnieniem wiatru). Jego małżonką została Mut, matka Chonsu (księżyca, wiecznego wędrowca i boga wyroczni). Z tych trzech postaci składała się Wielka Triada czczona w Tebach. W Egipcie nic jednak nie jest proste – Memfis nie uznawało takiego porządku. Tamtejszą Triadę tworzył sam Ptah z małżonką Sachmet (groźną boginią zguby wrogów Egiptu i siewczynią zarazy). Rolę boskiego dziecka odgrywał natomiast nieskończenie piękny Nefertum (lotos). Z innych bogów wypada wspomnieć o Thocie – statecznym opiekunie mądrości, skrybów i uczonych. Tuż za nim pojawia się trochę „niezrównoważona” Hathor – pierwotnie bogini nieba, zwana „Palącym Okiem Re”. Egzekwowała na świecie boską sprawiedliwość, np. bezlitośnie mordując ludzi, zbuntowanych przeciw panowaniu najwyższego boga. Zwana z tego powodu „panią okropności” potrafiła jednak okazywać matczyną opiekuńczość, zachęcała do tańca i rozpusty. Jako słodkooka Pani Sykomory karmiła ludzkie dusze, błądzące po pustyni. Barwny korowód bogów Inną postać sprawiedliwości wyrażała Maat, czyli Porządek. Ta córka Re gwarantowała spójność i trwanie świata. Uosabiała ład państwowy i uczciwe postępowanie każdego człowieka. Chroniła ludzkość przed wężem oplatającym ziemię, wcieleniem chaosu – Apopem, który wypełzł z ciemnej materii Nu. Pewnego razu Apopowi udało się przeniknąć przez barierę Maat i znienacka zaatakować barkę, w której Re przemierzał niebo. Bóg słońca ocalał, ale wymagał pomocy Seta, który magicznymi słowami obezwładnił węża. Podobno broczący krwią wąż przeżył ukryty w mroku i Re nigdy nie może czuć się bezpieczny, żeglując nocą przez zaświaty. Wąż sprowadził też na ludzi pierwszy grzech, zasiał w nich chaos, podburzył do nieposłuszeństwa i odrzucenia boskiego prawa. Brzmi znajomo, nieprawdaż? Barwny korowód bogów ciągnie się w nieskończoność. Sobek ukazywany jako krokodyl, patronuje wyjątkowej sile. Chnum to twórca życia, rzutki baran, którego wszędzie pełno, zawsze skory do kopulacji. Hekat z głową żaby i wyglądająca jak hipopotamica Toeris opiekowały się rodzącymi. Nepri zapewniała dostatek zboża, pokazywała też zmarłym drogę w zaświaty. Hapi dbał o wylewy Nilu, obfitość ryb i ptactwa rzecznego. Łatwo go poznać po kępie papirusu, noszonej zamiast czapki. Bes – zniekształcony karzeł z wykrzywioną twarzą, koroną z piór i grzywą – budził taki wstręt, że omijały go nawet złe moce. Dlatego chętnie stawiano jego posążki w celach ochronnych. Na polu bitwy budziła trwogę Menhit – bogini wojny, wyposażona w zionący ogniem ureusz. Swoją lwią paszczą rozszarpała niejednego nieszczęśnika. Taką różnorodność próbował ograniczyć faraon Amenhotep IV Echnaton (1351–1335 r. p.n.e.). Wprowadził surowy monoteizm – kult jedynego boga światła Atona. Po śmierci władcy-reformatora politeizm wrócił do łask. Dla Greków i Rzymian czasy Starego Państwa były już zamierzchłą przeszłością. Coraz większą popularność zyskiwał kult Izydy i Ozyrysa, do których w epoce ptolemejskiej (III–I w. p.n.e.) dołączył Serapis – synkretyczne bóstwo ukazywane z koszem na głowie. W końcu sami mieszkańcy Egiptu przestali rozumieć wierzenia przodków. Sporządzone przez Horapollona (IV w. n.e.) „Objaśnienie hieroglifów” to stek bzdur, którego jedynym źródłem była wyobraźnia pisarza. Budowniczowie piramid wcale nie byli niewolnikami. Jak żyli starożytni Egipcjanie? Jak wyglądali i jak żyli starożytni Egipcjanie? Jak wyglądały ich domostwa? Jakie bóstwa otaczali czcią? Przyjrzyjmy się nieco bliżej jednej z najbardziej fascynujących cywilizacji staro.. Egipskie bóstwa zwierzęce Rzymianom – statecznym tradycjonalistom – szczególnie śmieszny wydawał się kult zwierząt. „Zwykłem oddawać cześć bóstwom, a nie bydłu” – miał powiedzieć Oktawian August – według późnoantycznego historyka Kasjusza Diona – podczas wizyty w Egipcie. Następnie cesarz odmówił obejrzenia świętego byka. Tymczasem Apis był jednym z najdłużej czczonych bóstw zwierzęcych. Jego kult pojawił się już w czasach II dynastii. Za XVIII dynastii w Sakkarze funkcjonowało cmentarzysko, na którym grzebano kolejne wcielenia boga. Za każdym razem, gdy święte zwierzę padło, kapłani rozpoczynali poszukiwania jego następcy, rozpoznawanego po specyficznym znamieniu. Krowę, która urodziła takie cielątko, obwoływali zstępującą na ziemię Izydą. August pozostał mimo to głuchy na tradycję. Za największego boga, który nawiedził Egipt uznał Aleksandra Wielkiego. Oglądając jego grób, dotknął zabalsamowanych zwłok i przypadkiem ułamał kawałek nosa. Jak zwykle doszło do nieporozumienia. August nie wyczuł drobnego niuansu. Egipcjanie zawsze jasno mówili: zwierzęta nie są bogami. Stanowią tylko „pomieszkanie” bóstwa, łączy je z bogiem więź wewnętrzna. I tak bogini Hathor przypisano krowę, Thotowi ibisa lub pawiana, Anubisowi szakala, Sobkowi krokodyla. Ze względu na więź z bóstwem zwierzęta grzebano też z niemal ludzkimi honorami – w Bubastis przy świątyni bogini Bastet archeolodzy odkryli ogromne cmentarzysko kotów. Wiele znanych dziś papirusów pochodzi natomiast z kartonaży mumii krokodyli, spoczywających w Tebtunis. Święta w starożytnym Egipcie Wspólne świętowanie było poważnym przeżyciem dla Egipcjan. Święta dzieliły się na kilka kategorii. Niektóre polegały na odgrywaniu mitów i doświadczaniu opowiadanych przez nie historii. Inne wiązały się ze zjawiskami przyrodniczymi (np. wylewy Nilu, zasiewy, zbiory) lub astronomicznymi (np. Nowy Rok). Równie ważne były święta państwowe: koronacja faraona, odnowienie jego władzy, pogrzeb. Egipcjanin świętował nawet przez kilkadziesiąt dni w roku. Za Ramzesa III święto Opet trwało aż 27 dni. Jak w przypadku wielu innych uroczystości – jego centralną część stanowiła procesja. Bóg Amon w porze wylewu „wychodził” ze świątyni w Karnaku, aby z żoną i synem udawać się w odwiedziny do Luksoru, do Amona-Mina. Wyznawcy nieśli lektyki z posągami bogów i z faraonem. Następnie bóstwa kontynuowały podróż Nilem. Tysiące ludzi holowało wielkie statki, mające problem z samodzielną żeglugą po płytkiej rzece. Pomagały im łódeczki, tworząc niezapomniany widok. Na brzegach obficie raczono się winem, piwem i innymi smakołykami. W końcu nie co dzień bóg wchodził między śmiertelników. Święto Doliny w Tebach W Tebach obchodzono Święto Doliny, które można uznać za święto zmarłych. Faraon zapraszał Amona z Karnaku do nawiedzenia świątyń grobowych w pobliżu góry Meretsger. Kapłani przebierali się za bóstwa. Po dotarciu do nekropoli żywi zasiadali do uczty wspólnie z duchami przodków. Dużo starsze było święto Uag – wówczas przy grobach zapalano lampy oraz wiązano zielone i czerwone wstążki. Prosty lud z entuzjazmem czcił Bastet – boginię uciech i rozpusty. Podczas jej święta wieśniacy, potrząsając kołatkami, płynęli po Nilu. Gdy mijano większe miejscowości, stojące w łódkach kobiety wysoko zadzierały szaty ku uciesze nabrzeżnych gapiów. W zupełnie odmiennym tonie przebiegało święto trzydziestolecia – faraon przechodził wtedy rytuał odrodzenia. Wracała mu młodość i boska moc. Przy okazji dokonywano publicznej prezentacji legalnego następcy tronu. Faraon czerpał nowe siły z mocy Ozyrysa przez podniesienie słupa (dżed), uznawanego za kręgosłup boga. Dodatkowo władca przechodził różne próby, np. biegi rytualne z wiosłem, papirusem czy figurką pawiana. Punkt kulminacyjny stanowiła pozorowana śmierć i zmartwychwstanie. W obawie, czy dożyją kolejnej uroczystości, królowie organizowali takie obchody częściej niż co trzydzieści lat. Mitologia nordycka jest jedną z najlepiej zachowanych. Zainspirowała twórców komiksów i filmów Jeszcze przed chrystianizacją, dawni Skandynawowie stworzyli niezwykle barwną i rozbudowaną mitologię. Nordyckie opowieści o bogach, herosach i ludziach przedstawiały niezwykły świat, któr... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/mitologia-nordycka-charakterystyka-bogowie-swiaty-i-najwazniejsze-mity-fot-shutterstock-59dfd3e.jpg" width="938" height="626" alt="Mitologia nordycka – charakterystyka, bogowie, światy i najważniejsze mity (fot. Shutterstock)" title="Mitologia nordycka – charakterystyka, bogowie, światy i najważniejsze mity (fot. Shutterstock)" /> Mumifikacja i pochówek w starożytnym Egipcie Prędzej czy później każdy – nawet faraon – kończył ziemskie życie. W zależności od majątku rodzin, zmarłego czekał jeden z czterech rodzajów pochówku. Pogrzeby organizował personel tzw. Pięknego Domu. Najbogatszych stać było na skomplikowaną procedurę mumifikacji. Najpierw usuwano mózg przez nos. Potem kapłani zesz markowali miejsca cięć na skórze trupa. Paraszyci rozpruwali ciało na całej długości boku. Wtedy do akcji wkraczali tarycheuci, wyjmując wszystkie wnętrzności (oprócz serca i nerek). Narządy, umyte w winie palmowym, trafiały do zamykanych naczyń (kanopy). Zszyte zwłoki wrzucano na kilkadziesiąt dni do sody, a następnie konserwowano woskiem, cynamonem, gumą, żywicą, smołą, a nawet trocinami. Kształtowano mięśnie z płótna, oczy zastępowały cebulki lub szkło. Koaszyci zajmowali się owijaniem zwłok impregnowanymi bandażami, które pokrywały zaklęcia z „Księgi Umarłych”. Na sercu spoczywał amulet w kształcie skarabeusza. Gdy całe ciało spowijały już bandaże, na twarz nakładano maskę (złotą w przypadku faraona), a na palce rurki. Gotowa mumia trafiała do drewnianej trumny. Groby lokowano po zachodniej stronie Nilu, na granicy skał pustynnych, daleko od osad ludzkich. Trumnę trzeba było więc przewieźć przez rzekę w barce przyozdobionej kwiatami. Inne barki wiozły żałobników, dary i płaczki, wydające z siebie rozdzierające jęki. Na miejscu mumię stawiano pionowo, czekał ją jeszcze jeden rytuał. Posługując się magią, kapłan otwierał oczy i usta zmarłego, przywracając mu zdolność jedzenia. Wierzono bowiem, że fragment duszy ka trzeba żywić. Zajmowali się tym specjalnie wynajęci kapłani. Recytowali zaklęcia, przemieniające sztuczne jedzenie w prawdziwy pokarm. Przed rozejściem się sami żałobnicy urządzali na grobie obfitą ucztę ofiarną. Średniozamożni konserwowali zwłoki przy pomocy oleju cedrowego (wlew doodbytniczy) i 70-dniową kąpiel w sodzie. Tak przygotowane ciało owijano bandażami i składano do trumny. Ubogim musiało wystarczyć wypychanie chrzanem (również przez odbyt) i 70 dni leżenia w sodzie. Za resztę kapłani nie brali już odpowiedzialności. Rodzina musiała sama zaszyć zmarłego w poślednią skórę, zdartą z wołu. Najgorzej wyglądały pogrzeby skrajnej biedoty. Członkowie rodziny sami podkurczali nogi zmarłego pod klatkę piersiową, owijali go matami i wrzucali do wykopanego w piasku dołu, zakrytego z wierzchu kamieniem. Starali się umieścić taki „grób” blisko pochówków bogatych – domyślali się, że dręczona głodem dusza ka prędzej czy później wyjdzie z dołu. Wtedy będzie mogła zakraść się i uszczknąć co nieco ze stołu zamożnych. Dusza i życie po śmierci w wierzeniach Egipcjan Po śmierci następowało rozszczepienie ludzkiej duszy. Fragment ka (witalność, czynnik motoryczny, gr. psyche) zostawał na ziemi. Część refleksyjna ba (rozum, gr. nous) podążała do zaświatów. Najpierw dusza ba wędrowała przez pustynię na koniec świata. Po drodze napotykała Hathor. Jeśli zjadła podane przez nią chleb i piwo – zapominała o świecie. Podczas tej wędrówki trzeba było bacznie unikać sług Apopa. Zmarły musiał też pokonać rzekę ognia, parzącego niesprawiedliwych, oraz bagna pełne małp, zastawiających sidła na demony i dusze ludzkie. Tu pomagały zaklęcia, pieśni i zabiegi magiczne z „Księgi Umarłych”. Ta budząca dreszcz nazwa to jednak wymysł XIX-wiecznych uczonych. Egipcjanie nazywali ją „Księgą Wyjścia o Świcie” lub „Księgą Wynurzania się w Świetle”. Nie ma jednego autora – pisały ją pokolenia. Do dziś odnaleziono kilka różniących się „wydań”, najstarsze pochodzą z okresu XVIII dynastii. Los duszy pozbawionej zawartej w niej wiedzy był nie do pozazdroszczenia. Po małpim bagnie należało jeszcze przejść przez 4 bramy, przy których badano odporność na żądze cielesne i łakomstwo. W pokonaniu ostatniej przeszkody – jeziora o czarnych wodach – pomagał Thot. W ten sposób dusza trafiała na Wyspę Płomieni, gdzie w sali dwóch Maat czekał ją sąd Ozyrysa. Dla tak wczesnej epoki idea sądu za czyny jest wyjątkowa. Wtedy jeszcze nawet w biblijnym Szeolu czy w greckim Hadesie nie nagradzano litościwych ani nie karano najgorszych zbrodniarzy. W trybunale zasiadał Ozyrys z żoną Izydą i kochanką Neftydą. Przy nich znajdowały się 42 bóstwa – każde przypisane do jednego grzechu. Anubis z psią (lub szakalą) głową dzierżył wagę. Thot protokołował. Po „spowiedzi negatywnej” (zmarła dusza deklarowała, jakich grzechów nie popełniła) serce składano na szali i porównywano jego wagę z piórem. Nie było litości i przebaczenia, tylko zimna, wyrachowana sprawiedliwość. Potępieni kończyli w paszczy Pożeraczki Ammit, przez którą wpadali do lochu, gdzie kaci palą ich w olbrzymich piecach. Usprawiedliwieni udawali się na pola trzcin. Tu mają w bród chleba, piwa, drogich szat i figlarnych kobiet. Śpiewom i tańcom nie ma końca. Faraonowie Egiptu. Poznaj władców wielkiej cywilizacji Wznosili niebosiężne piramidy i wspaniałe świątynie. Podbili dużą część Bliskiego Wschodu i Nubię, czyli dzisiejszy Sudan. Kim byli faraonowie Egiptu - królowie kraju położonego nad N... Świątynie w starożytnym Egipcie W starożytności potrzeby religijne jednostki nikogo nie obchodziły. Świątynie powstawały tylko dla bogów. Cześć oddawała cała wspólnota w sposób zorganizowany. Na duchowość osobistą nie było miejsca. Bogów nie obchodziło też, czy ktoś w nich wierzy – ważne, aby mechanicznie dusze ściągały klęski na całą wspólnotę, dlatego musiały być bezwzględnie tępione. Za składane ofiary bogowie łaskawie pozostawiali ludzi samych sobie. O spełnianiu próśb nie było mowy! Egipcjanie posiadali kilka rodzajów świątyń. Początkowo były bardzo skromne. Wielkie budowle pokazywane dziś turystom to ewenement. Ogólnie świątynie nazywano „domami bożymi” (neczer per). W Górnym Egipcie powstawały tzw. wielkie domy (neczer ur), czyli proste szałasy ze skór, zdobione trzema byczymi rogami nad wejściem. Wewnątrz stała figura bóstwa, w której realizowała się rzeczywista (a nie symboliczna) obecność boga. W Dolnym Egipcie tworzono „domy ognia” (per neser): chaty z cegły mułowej o beczkowatym sklepieniu. Skrupulatnie otaczano je murem (gr. peribolos). Charakterystyczną cechą wierzeń antycznych było bowiem zagrożenie płynące ze strony bóstwa. Ściśle przestrzegano rozdziału sfery boskiej i ludzkiej. Część takich pierwotnych przekonań mogła ocaleć nawet do dzisiejszych czasów pośród plemion zamieszkujących pustynne oazy – sudańskie plemię Ingessana buduje świątynie wyglądające jak zwykłe, puste, otoczone płotem chaty. Odwiedzającym ich etnologom opowiadają o czymś niematerialnym, kryjącym się w środku. W ich religii takie sanktuaria są nie tyle miejscem czci, ile raczej chronią ludzkość przed wydostaniem się bóstw. Egipskie świątynie uległy znacznym zmianom dopiero w okresie Nowego Państwa. Przybrały postać kamiennych pałaców z trapezoidalnymi wieżami i masztami na flagi przy wejściu. Tu mieściło się też jeziorko do rytualnych oczyszczeń. Do kompleksu prowadził dromos – droga procesyjna między sfinksami lub baranami. Wszedłszy przez bramę Egipcjanin napotykał dziedziniec kolumnowy. Dalej mógł iść tylko kapłan. Przechodził przez kolejną salę z kolumnami, salkę na boską lektykę i w końcu trafiał do sanktuarium – najświętszego, spowitego mrokiem miejsca z wysoką podłogą i niskim sklepieniem. Świątynie wyposażano w liczne zabudowania gospodarcze dla personelu i „Domy Życia”, gdzie skrybowie przepisywali księgi o zaświatach. Tu przekazywano też wiedzę młodym pokoleniom. Najważniejsze ośrodki religijne Egiptu to Memfis, Heliopolis, Teby, Sais, Buto i Edfu, zbadane przez zespół polskiego archeologa Kazimierza Michałowskiego. Kapłani w starożytnym Egipcie Kapłani zawsze uchodzili za najbardziej tajemniczych mieszkańców Egiptu. Sami nazywali siebie hem neczer, czyli „niewolnikami boga”. Troszczyli się wyłącznie o dogodzenie swoim panom – nie nawracali innowierców, nie dbali o potrzeby duchowe ludu. W Starym Państwie nie było zawodowych kapłanów, choć czasem syn przejmował stanowisko po ojcu. Funkcje kapłańskie sprawowano czasowo. Nowe Państwo przyniosło ze sobą ścisłą specjalizację i skomplikowane role. Kapłanów tego okresu dzieli się na kilka kategorii. Najwyższe funkcje spełniali król i królowa. Tylko im wolno było składać ofiary, czyli dokonywać rytualnego karmienia wiecznie głodnych bogów. Królewskie ofiary były też symbolicznym powtarzaniem wzorcowej ofiary Horusa, który wyłupił własne oko i oddał okaleczonemu ojcu Ozyrysowi. Aby umożliwić kult w różnych ośrodkach (nawet boski faraon nie mógł być wszędzie naraz), zaczęto rzeźbić na ścianach reliefy władcy składającego dary. Takie obrazy traktowano jak żywe istoty, a nie martwe wizerunki. Wysoki szczebel w hierarchii zajmowała też administracja świątynna (ojcowie boży) – np. pierwszy prorok Amona w Tebach był naczelnikiem kompleksu i zastępcą faraona. Drugi prorok dbał o gospodarkę świątyni i zastępował szefa. Pomocą służyli mu trzeci i czwarty prorok (słudzy boży). Na samym dole tłoczyli się kapłani „z fachem w ręku”, tzn. spełniający konkretne funkcje rytualne. Do tej grupy należeli znawcy świętych słów, lektorzy, tancerki, muzykanci, pieśniarze (szczególnie chóry ślepców) oraz kapłani wyprawiający zmarłych w zaświaty, tnący zwłoki czy dokonujący wlewów do pustych jam ciała. Nie wolno zapomnieć o kapłanach lekarzach oraz sławnych szkołach medycznych Egiptu, w których przeprowadzano udane trepanacje czaszki. Mieszkańcom wsi musieli jednak przeważnie wystarczyć lokalni znachorzy. Kult, tak jak świątynie, był nastawiony wyłącznie na bogów. Przypominał opiekę służby nad panem. To nie wiara i treść świętych ksiąg były esencją religii, ale skrupulatne odtwarzanie poszczególnych obrzędów i obsesyjne przestrzeganie czystości rytualnej. Jeden błędny ruch mógł zniszczyć całą procedurę. Kapłani musieli być czyści – to nie ulegało wątpliwości. Zmazę sprowadzała najmniejsza kropla „zakazanych” substancji (przeważnie lepkich) oraz niektóre płyny ciała. Skutkowały nią także złe myśli i słowa. Zdaniem Herodota pewne grupy kapłanów myły się nawet cztery razy dziennie dla pozbycia się rytualnego brudu. Poranny obrządek rozpoczynano od ekspozycji jedzenia, kadzideł i perfum przed świątynią. Kapłan szedł do kapliczki, zachęcał posąg do przebudzenia się. Następowało mycie posągu, przystrajanie i zdobienie szminką. Teraz można było zacząć karmienie boga. Przynoszono jedzenie i pozorowano zabijanie. Pozwalało to uniknąć krwawych ofiar, powszechnych wówczas w całym basenie Morza Śródziemnego. Pozostałe po karmieniu potrawy rozdawano między pracowników świątyni. Po południu przeprowadzano drugie karmienie. Kapłanów czekało jeszcze (tylko) wieczorne oczyszczanie świątyni, procesja wokół przybytku i uśpienie bóstwa. Koniec egipskich wierzeń Prawdziwa religia egipska wypaliła się sama, zabił ją czas i synkretyzm. Wierzenia Egipcjan epoki grecko-rzymskiej to już jedna wielka mieszanina resztek tradycji, zhellenizowanych pod wpływem kultury Greków, napływających wraz z Ptolemeuszami. Później elity oddały się abstrakcyjnemu neoplatonizmowi, który kwitł w Aleksandrii. Stopniowe opanowywanie całego cesarstwa przez chrześcijaństwo tylko przypieczętowało upadek politeizmu. W wielu podręcznikach przeceniane są antypogańskie ustawy chrześcijańskich cesarzy (np. Konstancjusza II). Takich „papierków” żaden urzędnik nie wprowadzał w życie. Pierwsze prawdziwe zapowiedzi końca dawnego świata to zburzenie Serapejonu w Aleksandrii (391 r. n.e.) i zabójstwo Hypatii, kobiety-filozofa (415 r. n.e.). Mimo to jeszcze w V i VI w. można było spotkać pogan w egipskich wsiach. Paweł Nowakowski, doktorant w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego, zajmuje się epigrafika grecka okresu cesarstwa i Bizancjum.
Trzęsienie ziemi w Meksyku odsłoniło głowę gigantycznego potwora. Był związany z Aztekami
Trzęsienie o magnitudzie 7,6 dotknęło w 2022 roku zachodnie wybrzeże Meksyku. Kataklizm uszkodził budynki, ale umożliwił naukowcom odkrycie niezwykłego artefaktu. Pod fundamentami jednego z budynków znaleziono wielką głowę węża.
W tym artykule: Rzeźba węża z czasów Azteków Kult bogów w Mezoameryce Wyjątkowe odkrycie ze względu na kolory Odkrycia archeologiczne można podzielić na dwa typy. Jedne są efektem wieloletnich wykopalisk. Drugie natomiast są dziełem przypadku. Co więcej, nie zawsze muszą być autorstwa profesjonalnych archeologów. Wystarczy przypomnieć historię ośmiolatka, który znalazł srebrną monetę z czasów rzymskich. Zabytek ten znajdował się w piaskownicy. Rzeźba węża z czasów Azteków Czasem się zdarza również, że archeologii pomóc mogą ekstremalne zjawiska naturalne. Tak było w ubiegłym roku m.in. we Włoszech, Hiszpanii lub w Iraku. Susza odsłoniła wówczas starożytne zabytki, takie jak pradawny most, a nawet miasto z czasów zaginionego imperium. Tym razem to inny kataklizm przyczynił się do nowego odkrycia. 19 września 2022 roku zachodnie wybrzeże Meksyku dotknęło potężne trzęsienie ziemi. Miało magnitudę aż 7,6. Zginęły wówczas 2 osoby, byli ranni, a wiele budynków zostało zniszczonych. Wstrząsy były odczuwalne nawet w odległości 400 km od epicentrum, w stolicy kraju. Jednym z budynków, które zostały zniszczone, była szkoła. Szkody były na tyle duże, że odsłoniły jej fundamenty. To właśnie pod budowlą odnaleziono przedmiot, który wzbudził ogromne zainteresowanie mieszkańców. To pokaźna głowa węża, która została pomalowana w różne kolory. Badaniem zabytku zajął się Narodowy Instytut Antropologii i Historii (INAH), który odpowiada za wiele badań archeologicznych dotyczących dawnych cywilizacji na terenie Ameryki Środkowej. Kult bogów w Mezoameryce Naukowcy ustalili, że głowa została wykonana przez Azteków. Prawdopodobnie ma ponad 500 lat. Jest to artefakt z czasów największego dobrobytu stolicy Tenochtitlán. Na początku XVI wieku miasto było zamieszkane przez ponad 200 tysięcy ludzi. Wówczas było to jedno z największych miast świata. W 1521 roku, po długotrwałej kampanii i zaciętych walkach, hiszpańscy konkwistadorzy zdobyli tę wielką aztecką metropolię. Badacze z INAH przypomnieli, że Aztekowie przywiązywali bardzo dużą wagę do kultu bogów. Budowali piramidy i świątynie, w których oddawano im cześć. Ich wierzenia cechował zoomorfizm. Bogowie często byli przedstawiani w postaci zwierząt. Jednym z ważniejszych w całej Mezoameryce był Quetzalcoatl. Nazywano go „Pierzastym Wężem” i często reprezentował go właśnie ten gad. Czczony był przez Tolteków, Chichimeków, Tepaneków, mieszkańców Teotihuacánu, Tollanu, Zapoteków, Mixteków, a nawet niektórych Majów, którzy nazywali go również Kukulkanem. W azteckiej stolicy w Meksyku znajdowała się świątynia Quetzalcoatla. Było to jedno z ważniejszych miejsc kultu Azteków. To również trzecia co do wielkości budowla w mieście, po Piramidzie Słońca i Piramidzie Księżyca, oraz jedna z najstarszych w regionie. Wyjątkowe odkrycie ze względu na kolory Kamienny wąż, którego odnaleziono na meksykańskim wybrzeżu ma prawie 2 m długości, 0,85 m szerokości i 1 m wysokości. Najbardziej imponująca jest jego masa. Naukowcy z INAH podali, że waży ok. 1,3 tony. Na rzeźbie zachowały się dawne kolory, w tym czerwony, niebieski, czarny i biały. Barwniki zachowały się na ok. 80% powierzchni. Badacze przyznają, że chociaż w Tenochtitlán znaleziono inne rzeźby przedstawiające węże, ta jest wyjątkowa właśnie ze względu na stopień zachowania kolorów. Naukowcy nie są jednak pewni, czy figura na pewno przedstawia Quetzalcoatla. Prace konserwatorskie będą kontynuowane do 2024 r. Naukowcy chcą przede wszystkim usunąć wilgoć z kamienia, a także zabezpieczyć strukturę zewnętrzną rzeźby. – Dzięki interwencji konserwatorów pod przewodnictwem Marii Barajas, udało się zabezpieczyć rzeźbę. To niezwykle ważne odkrycie, ponieważ rzuca światło na mezoamerykańską sztukę sprzed najazdu Hiszpanów. Pokazuje nam ją w zupełnie nowej perspektywie – mówi Robles Cortés w rozmowie z Live Science, pracownik INAH. Źródło: INAH Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Na suficie egipskiej świątyni sprzed 2200 lat odkryto wyjątkowe malowidło. Przedstawia noworoczną zabawę
Naukowcy w Egipcie prowadzili prace konserwatorskiej świątyni Chnuma w mieście Esna. Odnaleźli tam nieznane wcześniej malowidło, które przedstawia bogów celebrujących Nowy Rok.
W tym artykule: Scena przedstawiająca egipski Nowy Rok Kalendarz Egipski opierał się na wylewach Nilu Odkrycia rzucają nowe światło na świątynie Chnuma Jedno z nowo odkrytych z malowideł przedstawia trzy egipskie bóstwa. Saha wraz ze swoją żoną Sopdet oraz Anukis, córkę Chnuma i bogini Satis. Każdy z bogów ma swoją łódź, na których płyną. Boskie para sprawia wrażenie, jakby tańczyła, natomiast Anubis siedzi na tronie, który zajmuje cały pokład. Z lewego górnego rogu wszystkiemu przygląda się Nut, bogini nieba. Scena przedstawiająca egipski Nowy Rok Wybór bogów nie jest przypadkowy. Jak wyjaśniają archeolodzy z niemieckiego Uniwersytetu w Tybindze oraz egipskiego Ministerstwa Turystyki i Starożytności, stoi za nimi konkretna symbolika. Sah reprezentuje gwiazdozbiór Oriona i był nazywany przez Egipcjan „ojcem bogów”. Z kolei nazwą Sopdet określano Syriusza. Gwiazda ta oraz jej położenie względem Słońca były podstawą obserwacji nieba i doprowadziły mieszkańców Egiptu do ustalenia, że rok ma 365 dni. Syriusz znajduje się w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa i należy do rodziny gwiazdozbiorów Oriona. Badacze w oświadczeniu przypominają, że najjaśniejsza i jedna z najbliższych gwiazd południowego nieba, była niewidoczna na nocnym niebie przez kilkadziesiąt dni w roku. Dzień, w którym pojawia się ponownie, wyznaczał egipski Nowy Rok. Kalendarz Egipski opierał się na wylewach Nilu Kalendarz egipski był połączeniem kalendarza księżycowo-słonecznego i agrarnego. Uważa się, że powstał ok. 3000 roku p.n.e. Początkowo Egipcjanie liczyli czas na podstawie obserwacji Księżyca. Odeszli od tego sposobu po tym, jak dostrzegli regularność w wylewach Nilu. Wody rzeki wylewały obficie w połowie lipca i zalewały znaczną część doliny. Zapewniało to funkcjonowanie rolniczej gospodarki. Faraon Echnaton – buntownik czy wizjoner? Miał być zapomniany, stał się jednym z bardziej znanych władców Egiptu Ojciec króla Tutanchamona, faraon Echnaton, dokonał rewolucji zarówno w religii, jak i w sztuce. Jednak zmiany nie były długotrwałe. Kolejni władcy skazali Echnatona na zapomnienie. Pamięć... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/faraon-echnaton-byl-pierwszym-egipskim-rewolucjonista-jak-echnaton-wplynal-na-wspolczesny-egipt-photo-by-fine-art-images-heritage-images-getty-images-7e62f85.jpeg" width="938" height="527" alt="Faraon Echnaton był pierwszym egipskim rewolucjonistą? Jak Echnaton wpłynął na współczesny Egipt? (Photo by Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" title="Faraon Echnaton był pierwszym egipskim rewolucjonistą? Jak Echnaton wpłynął na współczesny Egipt? (Photo by Fine Art Images/Heritage Images/Getty Images)" /> – Nil wylewał sezonowo, a starożytni Egipcjanie wierzyli, że woda opada około 100 dni po pojawieniu się Syriusza. Uważano, że to właśnie bogini Sopdet była odpowiedzialna za te wydarzenia – stwierdził w rozmowie z Live Science Christian Leitz, egiptolog z Uniwersytetu w Tybindze i główny autor odkrycia. Malowidło jest jednym z kilku odkryć, które jest efektem prac konserwatorskich w świątyni Chnuma w Esnie. Budowla została wybudowana ok. 2200 lat temu. 200 lat później – za czasów rzymskich – została wyremontowana. Ma formę pudełkowej bryły, z sześcioma kolumnami od frontu. We wnętrzu znajduje się sala hypostylowa, którą pokrywają starożytne teksty, kartusze cesarzy rzymskich i motywy astronomiczne. Odkrycia rzucają nowe światło na świątynie Chnuma Scena przedstawiająca egipski Nowy Rok znajdowała się na suficie, który był czyszczony przez ostatnie 5 lat. Badacze znaleźli również starożytne przedstawienia znaków zodiaku, a także różnych gwiazdozbiorów. – Gdy zakończyliśmy renowację sufitu, odsłoniliśmy kilka innych obrazów. Jeden z nich przedstawia lwa z głową barana i skrzydłami. Według zidentyfikowanej inskrypcji przedstawia on „wiatr południowy”. W starożytnym Egipcie kojarzono go z palącym upałem. Być może lew reprezentuje właśnie siłę natury – twierdzi Leitz. Nie wszystkie znaleziska są jednak tak dostojne. Badacze odnaleźli nawet ptasie odchody, które zachowały w tym miejscu przez ponad 2000 lat. Pokrywała je olbrzymia warstwa sadzy i brudu. Badacze dodali również, że na suficie znajduje się ponad 200 napisów, o których wcześniej nie wiedziano. Poza tym odkryto również kilka innych scen boskich, a większość z nich przedstawiała bóstwa żeńskie. Autorzy zastanawiają się teraz, czy rzeczywiście świątynia poświęcona była wyłącznie Chnumowi. Nowe badania mogą rzucić nowe światło na jeden z najsłynniejszych zabytków Esny. Źródło: Live Science, Ministerstwo Turystyki i Starożytności Egiptu. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Religia starożytnych Greków – ofiary, misteria, mity i kapłaństwo. W co wierzyli antyczni Grecy?
Religia starożytnych Greków nie była religią księgi ani religią objawienia. Była bogata w mitologie, obrzędy, święta i rytuały, które odzwierciedlały złożoność ówczesnej kultury. Całości dopełniały relikty pradawnych kultów.
W tym artykule: Ofiara dla bogów w religii Greków Czy składano ludzi w ofierze bogom? Uroczystości w starożytnej Grecji Czczenie zmarłych przez Greków Życie po śmierci w religii starożytnych Greków Kapłaństwo w antyku Miejsca kultu starożytnych Greków Misteria w starożytnej Grecji Mity greckie Bogowie w religii greckiej Czy w starożytnej Grecji byli ateiści? Domowe obrzędy Greków Kult, ofiara i miaro – te trzy słowa to religia grecka w pigułce. W praktyce sprowadzała się do troski o bogów, czyli zaspokajania ich potrzeb. Podstawową zasadę wzajemności Rzymianie streścili później sławnym do ut des (daję, abyś dawał). My o was dbamy, wy się nie mścicie. Od bóstw nie można było oczekiwać niczego z litości czy miłości. Obowiązki religijne wobec nich brało na siebie miasto. Po prostu większości ludzi nie było stać na kosztowne ofiary, a bogowie musieli przecież otrzymać swoje. Według Greków po to wręcz organizuje się społeczność, aby sprawować kult. Splot władzy i religii nie był nadużyciem ani „sojuszem tronu i ołtarza”. W ten sposób społeczność tworzyła bezpieczny porządek świata. Polis ustalała kalendarz, akredytowała sanktuaria, wydawała święte prawa na kamiennych tablicach. Ofiara dla bogów w religii Greków Pradawni bogowie oczekiwali w zasadzie tylko jednego – ofiary. Mit o Prometeuszu, który oszukał Zeusa w Mekone, wyjaśnia, jak ją ustanowiono. Dobry tytan ułożył przed władcą bogów mięso szczelnie owinięte skórami i kości pod smakowitym tłuszczem. Zeus oczywiście połakomił się na tłuszcz. Dopiero później odkrył ze zgrozą, co się pod nim kryło. W wyniku niekorzystnego dla bogów podziału ludzie mogli więc jeść mięso nawet z ofiarowanych już zwierząt. Trzeba było się jednak porządnie napracować, aby cokolwiek uszczknąć ze stołu bogów. W okresie klasycznym ofiarnicy najpierw oczyszczają się wodą. Odzyskują tak czystość rytualną, którą traciło się czasowo np. przez seks, dotknięcie zwłok lub przelanie krwi. Następnie ubrani w odświętne stroje tworzą procesję, prowadząc przeważnie byka do ołtarza (bomos). Zwierzę zdobią wieńce, powiewają przywiązane do złoconych rogów wstążki. Inni niosą narzędzia do jego zabicia. Pochodowi towarzyszy piskliwy dźwięk aulosu. Zwierzę samo wyraża chęć śmierci dla bóstwa. Jak bowiem inaczej interpretować takie znaki jak ochotne potakiwanie głową, kiedy kapłan pryska mu w oczy wodą? Jeszcze tylko obcięcie i spalenie kilku kosmyków sierści i mageiros [rzeźnik/kucharz] ogłusza je silnym uderzeniem, potem odchyla głowę w tył i podrzyna gardło. Krew musi prysnąć na ołtarz. Czasem zbiera się ją do mis i rozlewa nad ołtarzem. W momencie kulminacyjnym kobiety wznoszą rytualny okrzyk (ololyge). Po spaleniu boskiej części zebrani przystępują do uczty ofiarnej. Pieczyste zjada się na miejscu, część idzie też na sprzedaż. To jedna z niewielu okazji, kiedy przeciętny Grek kosztował mięsa. Innym typem ofiary była libacja, czyli ofiara płynna, ulewana z czary na ołtarz lub na ziemię, jeśli składano ją dla bóstw podziemnych. Popularność zyskały też ofiary z płodów rolnych, np. ze zbóż, miodu. W epoce brązu dominowały nawet nad ofiarami krwawymi. Czy składano ludzi w ofierze bogom? Fantazję archeologów rozpala sporna kwestia greckiej ofiary z ludzi. A szczególnie znalezisko z Anemospilia na Krecie, gdzie w ruinach świątyni z ok. 1700 r. p.n.e. na podwyższeniu (jakby na ołtarzu) leżał skulony szkielet. Między kośćmi tkwił zdobiony sztylet. Stan zachowania szczątków wskazywał, że być może powoli spuszczano z ofiary krew. Czy faktycznie odbył się tam mroczny rytuał? Wiadomo, że na Bliskim Wschodzie ofiary z ludzi cieszyły się dużą popularnością. Jednak w przypadku Greków brakuje jednoznacznych dowodów, a źródła epoki późniejszej jasno wskazują, że ofiary z ludzi wręcz ich gorszyły. Choć motyw zabicia dziecka w rycie ofiarnym pojawia się w mitologii (np. syn Likaona, córka Agamemnona Ifigenia), to zawsze kojarzy się z czymś nagannym, a sprawcę spotyka kara. Pośród historyków tylko Herodot fantazjuje o rzekomym złożeniu w ofierze pojmanych synów Kserksesa tuż przed bitwą pod Salaminą. Być może rację mają antropolodzy, którzy doszukują się reliktów ofiary z człowieka w rytuale wypędzania kozła ofiarnego (pharmakos). W Atenach podczas dorocznych świąt Thargeliów, a w innych poleis np. w przypadku kataklizmu, rozwrzeszczany tłum wyganiał z miasta dwóch mężczyzn, którzy symbolicznie kumulowali w sobie całe zło wspólnoty. Mogli to być niewolnicy, przestępcy albo przypadkowi włóczędzy. Nieszczęśnicy musieli wysłuchiwać obelg, prześladowcy siekli ich rózgami i ciskali kamienie. Obrzęd kończył się zrzuceniem wygnańców ze skarpy – namiastką zabójstwa. Ofiara się dokonała, miasto znów było czyste. Uroczystości w starożytnej Grecji Religia starożytnych Greków była bogata w uroczystości ze składaniem ofiar bogom. Być może wiązało się to z radosną oprawą okazji do spożycia mięsa. Poza tym organizowano procesje, jak np. w Wielkie Dionizje czy Panatenaje. Niektóre uroczystości były co najmniej dziwne. Podczas bouphoniów w Atenach zabijano byka-świętokradcę (zjadał jęczmień z ołtarza), a następnie rozpoczynał się proces, w którym szukano zabójcy. Ostatecznie skazany zostawał nóż. Jednocześnie wypchaną skórę byka zaprzęgano do pługa, jakby nic się nie stało. Kobiety miały też własne uroczystości. Np. zamknięte dla mężczyzn Thesmoforie czy obchodzone wiosną Adonia. Według Platona zbierały się wówczas na dachach, raczyły winem i radośnie śpiewały. W pogańskiej świątyni odkryto złoty skarb wotywny. Mógł należeć do wikingów Norwescy archeolodzy prowadzili wykopaliska w dawnej pogańskiej świątyni, nieopodal jeziora Mjøsa. Odnaleźli tam pięć złotych blaszek, na których widniały wizerunki kobiet i mężczyzn. ... Czczenie zmarłych przez Greków Święta zmarłych mogą dziś trochę dziwić. Ich pamięć czczono przez huczne uczty ofiarne na grobach. Oczywiście pogrzebani mieli w nich swój udział. W głąb grobów prowadziły rurki z końcami osadzonymi w ustach zwłok, przez które wlewano im wino. Wierzenia na temat życia w zaświatach różniły się w poszczególnych epokach. Początkowo zmarłych zbrodniarzy nie spotykała kara, litościwi pozostawali bez nagrody. Dusze (psychai) prowadziły godny pożałowania byt. Wiecznie głodne i spragnione krwi odzyskiwały zdolność do kontaktu z żywymi, np. po ofierze z czarnego barana. Achilles, przywołany w ten sposób przez Odyseusza, uskarżał się, że lepiej być parobkiem wśród żywych niż księciem umarłych. Pesymistycznego obrazu dopełnia „Iliada”. Homer mówi, że choć „dusze” zabitych poszły do Hadesu, to „ich samych” rzucono na pożarcie psom. W tym systemie prawdziwy człowiek to tylko rozkładające się ciało. Życie po śmierci w religii starożytnych Greków W takiej otoczce wśród greckich filozofów zaczęły rodzić się radykalne poglądy, że po śmierci nic nie ma. W V w. p.n.e. Demokryt pisał: „Niektórzy ludzie nieznający rozpadu śmiertelnej natury (…) męczą się za życia niepokojem i lękami, wymyślając nieprawdziwe historie o czasie po śmierci”. Natomiast wśród specyficznych grup, np. pitagorejczyków, panowało zupełnie przeciwne przekonanie o wędrówce duszy przez kolejne wcielenia. Pola Elizejskie i Tartar z jego okrutnymi karami to pomysł dużo późniejszy. Platon wymyślił nawet rzekę ognia – pożywkę dla średniowiecznych wizji piekła. W odróżnieniu od wielkiego filozofa, przeciętni Grecy wierzyli jednak, że potępieńcy kończą zatopieni po szyję w błocie. Asios z Samos w przejmującym wierszu opisał, jak jeden z nich wydostał się z mokradeł i przywlókł na ucztę weselną. Kapłaństwo w antyku Świętom przewodniczyli kapłani. W starożytnej Grecji nie tworzyli jednak odosobnionej grupy. Osób sprawujących takie funkcje nie kształcono ani nie wyświęcano. Kapłaństwo przypominało czasowo pełniony urząd i faktycznie w niektórych obrzędach pierwsze skrzypce grali urzędnicy państwowi. Kapłan otrzymywał też pensję i pieniądze, np. na odświętne szaty. Niektóre urzędy kapłańskie miasto wystawiało na sprzedaż, a nabywca płacił za nie w ratach. Nawet kobiety dopuszczano do kapłaństwa. Kapłani nie strzegli natomiast świętych miejsc. Takie zadanie wypełniał specjalny dozorca – neokoros. Miejsca kultu starożytnych Greków Sanktuaria dzieliły się na lokalne i panhelleńskie. W przypadku Aten lokalne miejsca kultu to np. sanktuarium Demeter i Kory w Eleusis czy Artemidy w Brauron. Kult herosów skupiał się np. w miejscu domniemanego pochówku, jak w przypadku grobu Battosa ulokowanego na agorze w Kyrene. Charakter panhelleński miały sławne wyrocznie (manteia): Delfy, oaza Siwa, którą odwiedził Aleksander Macedoński, czy Dodona w Epirze. W wyroczniach wieszczek przekazywał wolę boga (chresmos). Teksty przepowiedni magazynowano w archiwach. Ich zakres był bardzo szeroki: od wskazówek w kwestii decyzji politycznych po zupełnie prywatne sprawy. W celach leczniczych lepiej było jednak udać się do sanktuarium Asklepiosa w Epidauros. Tam zdarzały się cudowne ozdrowienia. Bóg przemawiał we śnie do chorych spędzających noc w świątyni (rytuał inkubacji) i od razu dawał zdrowie lub poradę lekarską. Sławne sanktuaria mieściły bogate kolekcje darów wotywnych. Czyli przedmiotów obiecanych bogom za konkretną pomoc: bezpieczną podróż, zdrowie czy obfite plony. Jako dary składano np. kosztowne naczynia, trójnogi, posągi, rzeźby uleczonych części ciała, inskrybowane tablice, część łupów wojennych, w tym broń wrogów. Dary ustawiano lub zawieszano w reprezentacyjnych miejscach. W ten sposób stawały się „reklamą” dla sanktuariów rywalizujących o popularność. Gdy nagromadziła się ich spora ilość, zbierano je i chowano w dołach lub przetapiano na nową ozdobę. Sanktuaria cieszyły się też prawem azylu. Nawet największy zbrodniarz (teoretycznie) pozostawał bezpieczny, póki trzymał się ołtarza. W praktyce można go było zamurować w świątyni i zagłodzić. Tak postąpili Spartanie z oskarżonym o spisek z Persami królem Pauzaniaszem, który ukrył się u Ateny Chalkioikos. Natomiast oligarcha ateński Kritiasz kazał zupełnie beztrosko odwlec od ołtarza swego przeciwnika Theramenesa i natychmiast stracić. Cynicznie stwierdził, że nie obchodzi go święte miejsce. Misteria w starożytnej Grecji Nie da się zaprzeczyć, że kult miejski był dość powierzchowny. Dlatego żarliwsze uczucia religijne znajdowały ujście w misteriach, czyli tajemnych obrzędach, odprawianych w zamkniętym gronie. Aura tajemnicy spowodowała, że do dziś przetrwały zaledwie strzępki informacji. O misteriach niechętnie wspomina Platon, czasem szydzą z nich komedie czy pisarze wczesnochrześcijańscy. Obrzędy misteryjne nazywano orgiami. Pierwotnie orgie nie miały więc nic wspólnego z wyuzdaniem. Oznaczały tylko działania rytualne. Sercem misteriów był hieros logos – święta opowieść przekazywana podczas wtajemniczeń, dająca pośmiertne zbawienie. Życie w zaświatach dawała więc wiedza, nie wiara. Wtajemniczeń dokonywali mystagogowie (czasem nieróżniący się od wędrownych żebraków). Osoby wtajemniczone przyjmowały miano mystów. Misteria Dionizosa i orfickie to najsłynniejsze z tajemnych obrzędów. W obydwu kluczową rolę pełnił mit o śmierci i zmartwychwstaniu Dionizosa. W trakcie tych pierwszych wtajemniczeni (bakchowie) przy pomocy wina wprowadzali się w szał (mania), podobny uniesieniom, jakie przeżywał sam Dionizos. Podobno podczas dzikich tańców własnoręcznie rozszarpywali zwierzęta (co jest dość wątpliwe). W kulcie wykorzystywali też święte przedmioty – fallos ukryty w liknon (koszu, służącym do oddzielania ziarna od plew), tyrsowe laski czy wieńce z topoli przyniesionej przez Heraklesa z Hadesu. Grzebali zmarłych na własnych cmentarzach. Wyznawcy misteriów orfickich głosili własną kosmogonię, przypisywaną Orfeuszowi, mitycznemu pieśniarzowi Argonautów. Orfeusz miał pisać o jaju – praprzyczynie świata lub też nieprzeniknionej Nocy, jako jedynym początku, z którego narodziło się Niebo. W jego wizji człowiek za karę więziony w ciele musi uciec do lepszego świata. Jeśli w religii greckiej istniała jakaś święta księga, to właśnie w tym nurcie. Dzięki orfickim obrzędom misteryjnym człowiek zyskiwał (w pewnym sensie) pośmiertną równość z bogami. Znalezione w grobach złote blaszki zawierały słowa, które należało wypowiedzieć u tronu Persefony: „Jestem synem ziemi i gwiaździstego nieba” – zupełnie jak Dionozos – w jednej wersji mitu syn Zeusa (Nieba) i Semele (Ziemi). XIX-wieczni uczeni nie chcieli przyznać, że tak „zabobonne” treści mogły krążyć w klasycznych Atenach i określili je jako wybryki epoki rzymskiej. Dziś pogląd ten obalają wielkie znaleziska archeologiczne: słynny papirus z grobu w Derveni na Peloponezie z ok. 330 r. p.n.e. z komentarzem do orfickiego poematu, który mógł powstać nawet w VI w. p.n.e., orficka tabliczka z Hipponinon w południowej Italii (ok. 400 r. p.n.e.). Mity greckie Choć roli kultu czy misteriów w religii greckiej nie da się przecenić, to nie one stały się największą spuścizną Greków. Współczesność o nich niemal zapominała, zachwyca się natomiast greckimi mitami. Tymczasem Grecy wcale nie używali pojęcia mit w kontekście czysto religijnym. Dla nich mythos oznaczał każde „słowo”, „wypowiedź” lub „powiastkę”. Herodot wolał nazywać opowieści o bogach logoi. Dziś w szkolnych podręcznikach mitologii Homer i Hezjod zyskali monopol na mity. To prawda, że Herodot pisał o tej dwójce, iż je wymyślili, „stworzyli (…) teologię, nadali bogom przydomki, przydzielili im kult i sztuki i określili ich postacie”. Ale w rzeczywistości jednolitej mitologii nigdy nie było. Bliższe prawdy będzie stwierdzenie, że dwaj wielcy poeci raczej uporządkowali pewne mity. I zyskali „największy współczynnik cytowań” wśród starożytnych. Dzisiejszą wiedzę o mitach uczeni cierpliwie składają z bardzo rozrzuconych przekazów. Istniało co najmniej kilka konkurencyjnych teogonii: Pherekydes z Syros pisał o śmiertelnym pojedynku Kronosa z wężem Ophioneusem, który rozegrał się u zarania świata. Nową „racjonalną” kosmogonię ułożył Ksenofanes z Kolofonu i domagał się jej powszechnego przyjęcia. Mity spisane przez Hezjoda powstały przeważnie w wyniku przejmowania wierzeń z Bliskiego Wschodu. Najsławniejszy przykład to oczywiście Afrodyta, zhellenizowana wersja bogini Asztarte. Wyobrażenia zmieniały się też z biegiem stuleci – rozpasani satyrowie wyglądali pierwotnie jak ludzie z końskimi ogonami, dopiero epoki hellenistyczna i rzymska uczyniły z nich półkozły. Już na przełomie er Diodor Sycylijski nie mógł się nadziwić różnorodności mitów. Nie mogąc pogodzić różnych wersji, stwierdził, że Dionizosów było czterech! A wszystko przez to, że poeci bardzo swobodnie je spajali, rozdzielali i przekształcali na wszelkie sposoby. Poza tym Platon obok mitów wielkich poetów wyróżniał jeszcze niezliczone opowiastki babek i nianiek o lamiach i innych upiorach wysysających krew z niegrzecznych dzieci. Tworzenie nowych mitów lub dopisywanie wątków wiązało się też z ambicją rodów czy miast – heros, a jeszcze lepiej bóg, jako przodek czy założyciel – to było coś! Bogowie w religii greckiej Według mitów na Olimpie rezydowało kolegium 12 bogów. Jednak i ten – zdawałoby się bezsprzeczny – fakt nastręczał mnóstwa problemów. Równocześnie mieszkali przecież w świątyniach czy przy ołtarzach ofiarnych. Zdania były podzielone, kto konkretnie zaliczał się do Olimpijczyków. Hestia oddała swoje miejsce Dionizosowi. Hades preferował własne królestwo nad dwór Zeusa, jednak i tam miał prawo przebywać („Iliada” V 395). Mimo to na sławnym reliefie z ateńskiego Partenonu jego miejsce zajmuje Hefajstos. W sztuce dominował antropomorfizm. U Homera bogowie przypominali po prostu ludzi obdarzonych specjalnymi zdolnościami. W ich żyłach zamiast krwi płynął ichor, powstający ze spożywanych ambrozji i nektaru. Jednak bóstwa mogły przybierać też postać zwierząt. Dionizos przychodził do swych wyznawców, tupiąc „byczą stopą” jako byk lub „rogate dziecię”. Dzeus przyjmował najróżniejsze postaci, igrając ze swymi kochankami. W jednym z mitów Posejdon jako koń dopadł Demeter i spłodził z nią również konia Areiona. Atenę łączono z sową, a Herę nazywano „wolooką”. Sytuację jeszcze bardziej komplikowały bóstwa abstrakcyjne, które później dołączają do panteonu. Należy do nich np. Tyche, personifikacja niepewnego losu. Krążyły i bardziej wyrafinowane poglądy. Tales z Miletu twierdził, że wszystko wokół wypełnione jest bogami. Traktat „ O świecie” – mylnie przypisywany Arystotelesowi – głosił, że w Zeusie jednoczy się cały świat. Zeus to alfa i omega, a także mężczyzna i kobieta w jednym! „Zeus stał się pierwszym, Zeus Gromowładny ostatnim (…). Zeus mężem, nieśmiertelną kobietą jest Zeus”. Artystka stworzyła niezwykle realistyczne rekonstrukcje znanych postaci. Wyglądają, jakby żyły współcześnie Rekonstrukcje twarzy postaci historycznych to nowy trend wśród grafików i entuzjastów historii. Tym razem amerykańska artystka postanowiła przywrócić do życia największych przywódców Rz... Czy w starożytnej Grecji byli ateiści? Prawdziwy ateizm był jednak niezmiernie rzadki. A właściwie słowa tego używano w odniesieniu do osób, które odmawiały uczestnictwa w kulcie państwowym. Jedynie wybitne jednostki stać było na stwierdzenie za Heraklitem, że „głupi człowiek słucha demonów jak dziecko dorosłego”. Nawet Sokratesa skazano „tylko” za unikanie udziału w kulcie i „deprawowanie” młodzieży. Dopiero w późniejszej starożytności pewną popularność zdobyła teoria Euhemera, filozofa z początku III w. p.n.e. Twierdził on, że wszyscy bogowie byli zasłużonymi ludźmi z pradawnych czasów. Po śmierci uznano ich za istoty nadprzyrodzone. Myśli przeciętnego Greka najczęściej spowija jednak mrok historii. Słuszne wydają się obawy klasycysty Erica Doddsa, że wbrew entuzjazmowi uczonych przeciętny Grek tonął w zabobonnym lęku przed bogami i demonami. Ratunku szukał w magii ochronnej. Stale rosło zapotrzebowanie na amulety i blaszki lub kawałki papirusu z tekstami zaklęć. Nikt też nie ośmieliłby się zaniedbać kultu domowego. Nie tylko ze strachu przed bogami, ale i przed karzącą ręką miasta. Domowe obrzędy Greków Greckie domostwo (oikos) było odbiciem polis w mikroskali. Każdy dom to jego integralna część, więc i obyczaje religijne musiały zgadzać się z miejską obrzędowością. Nawet w domowym zaciszu zabrakło miejsca na swobodę poglądów. Podobnie jak urzędnicy w mieście, w domu obrzędom przewodniczył właściciel, zwykle ojciec rodziny. Hekate i Hermes odpowiadali za bezpieczeństwo bram. Stały element stanowił ołtarz Zeusa Herkeiosa (opiekuna zagrody) i nieustannie płonące ognisko Hestii. To przy nim ojciec dokonywał m.in. uznania nowo narodzonego dziecka. Co szlachetniejsze rody sprawowały własny kult, wyróżniający je z motłochu. Istniał też zwyczaj zakładania prywatnych stowarzyszeń religijnych, np. dionizyjskich thiasoi. Paweł Nowakowski, doktorant w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
W Europie odnaleziono pradawne sanktuarium solarne. Ma ponad 4000 lat
W Holandii odnaleziono prehistoryczne sanktuarium solarne. Badacze twierdzą, że ma ok. 4000 lat. Przeprowadzano tam rytuały, a także uroczystości ofiarne na część boga Słońca.
W tym artykule: Kult słońca w dawnych czasach Pradawny kalendarz słoneczny i miejsce rytuałów Sanktuarium było również miejscem pochówku zmarłych Słońce wytwarza energię o mocy 384,6 jottawatów (3,846 × 1026 W), co odpowiada 9,192 × 1010 megaton trotylu na sekundę. Można porównać to do wybuchu ok. 10 miliardów bomb jądrowych. Chociaż do Ziemi dociera stosunkowo niewielka część tej energii i tak jest tysiące razy większa, niż wszystkie źródła użytkowane przez ludzkość. Kult słońca w dawnych czasach Tego nie mogli wiedzieć ludzie, którzy żyli na naszej planecie wiele tysięcy lat temu. Z drugiej strony, prehistoryczne i starożytne społeczeństwa już wtedy zdawały sobie sprawę z olbrzymiej siły i potęgi Słońca. Gwiazda, która codziennie ginie za horyzontem, żeby następnego dnia odrodzić się na nowo. Niezwykle jasny obiekt, który promienieje na niebie jest źródłem wszelkiej mocy i życia. Nic więc dziwnego, że pierwszego boga, którego wymyślił człowiek, utożsamiano właśnie centralną gwiazdą Układu Słonecznego. Gdzie narodził się bóg i jego kult, tam ludzie często tworzyli świątynie, aby oddawać mu cześć. Na całym świecie odnajdywano wiele budynków poświęconym bóstwom solarnym. Właśnie taką konstrukcję odkryli archeolodzy w Holandii. Na terenie osiedla przemysłowego w mieście Tiel, ok. 72 km od Hagi, odbywały się wykopaliska, podczas których odkryto struktury liczące ponad 4000 lat. Pradawny kalendarz słoneczny i miejsce rytuałów Naukowcy przekazali, że pradawne sanktuarium składa się z wielu sztuczne wzniesionych kopców, z których największy ma średnicę 20 metrów. Cały kompleks ma wielkość porównywalną z czterema boiskami piłkarskimi. Konstrukcja posiada również płytki rów, w którym znajdują się otwory przelotowe. Badacze podejrzewają, że ich obecność miała związek z promieniami słonecznymi w letnie dni, a także z przesileniem zimowym. Według najnowszych badań miejsce to miało być wykorzystywane przez pradawnych ludzi nawet przez ok. 800 lat. W tym czasie odbywały się tam prawdopodobnie festiwale na cześć boga słońca, rytuały, a także święte uroczystości. Obszar został odkryty już w 2017 roku, ale naukowcy stwierdzili, że dopiero po latach stało się dla nich jasne, czym to miejsce było w przeszłości. – To niewątpliwie spektakularne odkrycie archeologiczne! Badacze znaleźli liczące 4000 lat sanktuarium religijne na współczesnym terenie przemysłowym. To pierwsze takie miejsce, które zostało odkryte w Holandii – poinformowali przedstawiciele miasta Tiel na oficjalnej stronie na Facebooku. Badacze przyznają, że sanktuarium musiało być naprawdę ważnym miejscem dla ówczesnej grupy ludzi, która zamieszkiwała te okolice. Budowla była zaprojektowana tak, aby można było śledzić poszczególne dni w roku. Naukowcy zwracają uwagę, że największy kopiec mógł funkcjonować podobnie jak kalendarz słoneczny, który wskazuje konkretny dzień lub porę. W najkrótszym i najdłuższym dniu roku promienie słoneczne mogły świecić bezpośrednio w stronę kopca i rozświetlać jego wnętrze przez specjalne otwory. Sanktuarium było również miejscem pochówku zmarłych Podczas wykopalisk znaleziono również rytualne ofiary pod postacią szkieletów zwierząt, ludzkich czaszek i grotu włóczni z brązu. Zostały one złożone w otworach dokładnie w miejscu, które było oświetlone podczas przesilenia. To właśnie w tej części sanktuarium mogły odbywać się poszczególne rytuały. Archeolodzy odnaleźli również pozostałości rzędów drewnianych słupów, które mogły wyznaczać drogę „procesji”. Niezwykłe odkrycie polskich archeologów w Egipcie. Czy odnalezione ruiny to pozostałości po zaginionej świątyni solarnej? Archeolodzy twierdzą, że odnalezione ruiny to pozostałości po starożytnej „świątyni solarnej”, jednej z czterech, które uważano za zaginione. Naukowcy szacują, że wybudowano ją ok. ... W pobliżu sanktuarium odkryto również liczne kopce grobowe, w których archeolodzy znaleźli szczątki ponad 80 osób. Największy z kopców zawierał szczątki mężczyzn, kobiet i dużej liczby dzieci. Pośród resztek dawnego obiektu solarnego archeolodzy wykopali również fragmenty dawnych artefaktów. Najstarsze pochodziły z ok. 2500 roku p.n.e. Oprócz tego badacze odnaleźli również niewielki szklany paciorek. Datowanie wykazało, że pochodził z ok. 1000 r. p.n.e. Dokładna analiza wykazała, że został wyprodukowany na terytorium starożytnej Mezopotamii. – Ten święty artefakt przemierzył odległość około 5000 kilometrów, aby ostatecznie znaleźć się w Europie. Mówimy o sytuacji, która wydarzyła się 4000 lat temu – powiedział główny badacz i autor odkrycia Cristian van der Linde. – Szkło nie było produkowane w tym regionie, więc koralik musiał być wyjątkowym przedmiotem dla tych ludzi. Był to wówczas nieznany materiał – dodał Stijn Arnoldussen, profesor na Uniwersytecie w Groningen. Co ciekawe, najstarsza na świecie świątynia, którą poświęcono Słońcu, została odnaleziona w Bułgarii. Znajdowała się w miejscowości Ohoden, niedaleko miasta Vratsa i powstała ok. 8000 lat temu. Oznacza to, że obiekt jest nawet o 3000 lat starszy, niż słynne Stonehenge w Anglii, które również utożsamia się z wierzeniami solarnymi. Źródło: Tiel.
W Anglii odnaleziono popiersie greckiego bożka. Był patronem wina i pijaństwa
W angielskim Cockermouth archeolodzy odnaleźli popiersie Sylena. Według mitologii greckiej był towarzyszem Dionizosa i utożsamiano go z winem, tańcem i pijaństwem.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli niewielkie popiersie greckiego boga wina i pijaństwa Figura prawdopodobnie pełniła funkcję odważnika Sylen był jednym z najważniejszych towarzyszy Dionizosa Cockermouth to małe miasteczko, które znajduje się na północy Anglii. Większość budynków pochodzi XVIII i XIX wieku, chociaż centrum miasta wciąż pamięta czasy średniowiecza. Znajduje się tam również zamek, który został wybudowany przez wikingów i to właśnie wojownikom ze Skandynawii osada zawdzięcza największy rozwój. Jednak 2000 lat temu dotarli tu również Rzymianie. W Cockermouth wybudowali fort, aby chronić przeprawę przez rzekę na głównej trasie dla wojsk, które zmierzały w kierunku Muru Hadriana. Archeolodzy odnaleźli niewielkie popiersie greckiego boga wina i pijaństwa Właśnie dlatego angielscy archeolodzy postanowili w tym miejscu przeprowadzić wykopaliska. W trakcie najnowszych badań naukowcy szukali śladów rzymskiej obecności na tym obszarze. W ciągu kilku miesięcy badaczom udało się odnaleźć pozostałości dawnej rzymskiej drogi, która prawdopodobnie została wyrównana w kierunku skrzyżowania mostów na rzece Derwent. Nieopodal szlaku odkryto również fundamenty budynków, które najprawdopodobniej należały do stacjonujących tu żołnierzy. Amazonki: legendarne wojowniczki mitologii greckiej. Czy istniały naprawdę? Kim były Amazonki? Jak pokazują nam odkrycia archeologiczne były one jeżdżącymi konno, rzucającymi włóczniami, noszącymi spodnie i budzącymi strach wojowniczkami ze starożytnej Scytii. Jednak to, co najbardziej zaintrygowało archeologów, to odkrycie małego kamienne popiersie greckiego boga Sylena. Według mitologii Greków było to jedno z bóstw przyrody, które uważano za posłańca Hermesa lub Pana. Często przedstawiano go jako towarzysza Dionizosa. W starożytności uważano go za patrona wina, a także pijanych zabaw, tańców i ekstazy. Figura prawdopodobnie pełniła funkcję odważnika Religia starożytnego Rzymu opierała się na wierzeniach i rytuałach, które wywodziły się z plemion staroitalskich oraz elementów wierzeń Etrusków. Jednak ze względu na szybką i olbrzymią ekspansję państwa rzymskiego i włączanie do jego granic nowych terytoriów, do religii włączano często nowe, lokalne bóstwa. Z tego również powodu religia rzymska i grecka przenikały się wzajemnie, a w mitologii dostrzec można wiele podobieństw. Archeolodzy nie są pewni, do czego mogło służyć niewielkie popiersie Sylena. Mała rzeźba ma zaledwie 6 cm długości. Datowanie radiowęglowe wykazało, że figurka pochodzi z I wieku n.e. Badacze zakładają jednak, że mogła pełnić funkcję ozdobnego odważnika. – Rozmiar popiersia jest dość nietypowy. Właśnie dlatego uważamy, że mógł być to artefakt wykorzystywany do ważenia różnych przedmiotów, chociaż tradycyjne rzymskie odważniki były nieco mniejsze – twierdzi Julie Shoemark, archeolożka, która prowadziła najnowsze badania. Sylen był jednym z najważniejszych towarzyszy Dionizosa Wśród odnalezionych podczas wykopalisk przedmiotów, badacze odnaleźli również ceramiczne wyroby, które pochodziły z greckiej wyspy Samos. Autorzy odkrycia przyznają, że były to artefakty, które bardzo często przywożono do rzymskiej Brytanii. W starożytności uchodziły za przedmioty niezwykle wartościowe. Bardzo możliwe, że posążek Sylena również przywieziono z terytorium Grecji. Archeolodzy przypominają, że bardzo często przedstawiano go jako łysego, nieco otyłego mężczyznę z końskim ogonem i uszami. Uważano go za najstarszego i najbardziej kompetentnego, a zarazem najbardziej pijanego spośród wszystkich towarzyszy Dionizosa – boga płodności i wina. Orfickie hymny głoszą, że był również jego opiekunem. W greckich pismach można przeczytać, że Sylen był często podtrzymywany przez innych, aby mógł zachować równowagę. Być może ta interpretacja skłoniła pewnego rzeźbiarza do stworzenia specyficznego odważnika. Źródło: ITV W Anglii odnaleziono rzymski kompleks willi. We wnętrzu znajdował się starożytny system ogrzewania W angielskim hrabstwie Kent badacze odkryli starożytną willę z czasów Imperium Rzymskiego. Budynek był wyposażony w łaźnie oraz hypocaustum, czyli rzymski system centralnego ogrzewania, kt.. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W starożytnej egipskiej świątyni odkryto malowidła przedstawiające planety Układu Słonecznego
Podczas prac konserwatorskich w świątyni Chnuma w egipskim mieście Esna, archeolodzy odkryli reliefy i malowidła, które przedstawiają kilka planet i znaki zodiaku.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli nieznane wcześniej reliefy i płaskorzeźby System 12 znaków zodiaku w Egipcie pojawił się dopiero w czasach greckich Badacze odnaleźli również inskrypcje z czasów rzymskich Zespół naukowców z egipskiego Ministerstwa Turystyki i Starożytności i Uniwersytetu w Tybindze prowadził prace konserwatorskie w starożytnej świątyni, która znajduje się w mieście Esna, w południowym Egipcie. Budowla sakralna została poświęcona Chnumowi, który od V dynastii był łączony z bóstwem Słońca (Ra). Wzniesiono ją w czasach Nowego Państwa i była wówczas symbolem sztuki tego okresu. Cechowała ją przepiękna architektura oraz wspaniałe rzeźby i malowidła, które zdobiły poszczególne komnaty. Archeolodzy odnaleźli nieznane wcześniej reliefy i płaskorzeźby Wraz ze zmianą strefy wpływów w Egipcie, świątynia Chnuma była wielokrotnie przebudowywana. W okresie ptolemejskim powstały nowe rzeźby, które stanowiły hołd dla władców hellenistycznych. W czasach rzymskich tworzono reliefy i płaskorzeźby na cześć cesarzy Rzymu. Pozostałe do dziś imponujące ruiny są świadectwem powolnego upadku sztuki egipskiej. Chociaż badania archeologiczne odbywały się tutaj wielokrotnie, pod gruzami wciąż znajdują się zapomniane artefakty. W trakcie trwania najnowszych prac archeologom udało się odnaleźć nieznane wcześniej reliefy, które przedstawiają egipskie wyobrażenie niebios oraz znaków zodiaku. Na płaskorzeźbach widać kilka planet, takich jak Jowisz, Saturn i Mars oraz gwiazdy i konstelacje, które wykorzystywane były w starożytności do pomiaru czasu. Naukowcy twierdzą, że nowe znaleziska mają ok. 2000 lat. System 12 znaków zodiaku w Egipcie pojawił się dopiero w czasach greckich – Najbardziej intrygujący wydaje się fakt przedstawienia znaków zodiaku. To bardzo rzadka symbolika w egipskich świątyniach. Sam zodiak jest częścią astrologii babilońskiej i nie pojawiał się tak często w Egipcie aż do czasów ptolemejskich – mówi Christian Leitz, dyrektor Departamentu Egiptologii na Uniwersytecie w Tybindze i współautor najnowszych badań. Osiągnięcia starożytnego Egiptu – co wynaleźli starożytni Egipcjanie? Cywilizacja starożytnego Egiptu przetrwała trzy tysiące lat i w tym czasie zdołała dokonać wielu osiągnięć, które imponują nawet dziś. Co wynaleźli mieszkańcy królestwa faraonów? Archeolodzy twierdzą, że wykorzystanie konstelacji i obserwacji nocnego nieba do stworzenia systemu 12 znaków zodiaku, pojawiło się w Egipcie dopiero w okresie hellenistycznym. Symbole te pojawiały się następnie jako dekoracje prywatnych grobowców i sarkofagów. – W świątyniach egipskich tego rodzaju dekoracje występowały niezwykle rzadko – dodaje Leitz. Badacze odnaleźli również inskrypcje z czasów rzymskich Samo słowo „zodiak” pochodzi z języka greckiego i oznacza „krąg zwierząt”. W starożytnej astrologii to pas na sferze niebieskiej w płaszczyźnie ekliptyki, który zawiera 12 stałych gwiazdozbiorów. Każdy z nich jest opisany własnym symbolem zodiakalnym. Dawne kultury wykorzystywały obserwacje i znaczenie poszczególnych elementów widocznych na niebie do tworzenia horoskopów. Wiele z nich wypisywano np. na naczyniach ceramicznych lub glinianych tabliczkach i monetach. Podczas prac konserwatorskich zespół archeologów odnalazł również malowidła, które przedstawiały wizerunki różnych stworzeń, w tym m.in. węża z głową barana oraz ptaka z głową krokodyla i ogonem węża. Usuwanie gruzów i kurzu ujawniło również wizerunki Nechbet, egipskiej bogini przedstawianej jako sęp z rozpostartymi skrzydłami oraz bogini Uadżet, która przypominała kobrę. Podczas oczyszczania zachodniej ściany świątyni badacze odkryli dodatkowo greckie inskrypcje zapisane czerwoną farbą, które datowane są na okres panowania rzymskiego cesarza Domicjana. Władał on cesarstwem od 14 września 81 r. do 18 września 96 roku n.e. Naukowcy z napisu odczytali dzień i miesiąc ze starożytnego kalendarza egipskiego i koptyjskiego, który prawdopodobnie wyznaczał datę ukończenia budowy świątyni Chnuma. Źródło: Uniwersytet w Tybindze Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Turysta odnalazł starożytny skarb w szwajcarskich Alpach. Znajdował się w starożytnym miejscu kultu
Archeolodzy twierdzą, że turysta przypadkiem znalazł miejsce kultu, w którym w czasach starożytnych składano ofiary dla bogów. Badacze na miejscu odkryli różne artefakty.
W tym artykule: Archeolodzy odnaleźli w Alpach miejsce kultu starożytnych Rzymian Miejsce to było celem pradawnych pielgrzymek Szwajcaria przez prawie 500 lat znajdowała się pod panowaniem Rzymu Latem 2020 roku pewien turysta postanowił udać się na wycieczkę górską w szwajcarskich Alpach. Zdecydował się na trekking poza tradycyjnym szlakiem. Podczas wędrówki odnalazł monetę, która wyglądała na bardzo starą. Mężczyzna od razu powiadomił Służbę Archeologiczną Kantonu Berno (Archäologische Dienst des Kantons Bern). Ze względu na lockdown i ograniczenia pandemiczne, wykopaliska rozpoczęły się dopiero dwa lata później. Archeolodzy odnaleźli w Alpach miejsce kultu starożytnych Rzymian Podczas badań archeologicznych zespół odkopał w sumie ok. 100 monet, 27 drobnych kryształów, 59 rzymskich gwoździ do butów, zdobione broszki i fragment tabliczki wotywnej w kształcie liścia. Badacze twierdzą, że w starożytności było to prawdopodobnie miejsce kultu, w którym składano ofiary bogom. – W Alpach co jakiś czas odnajdywano monety z czasów starożytnego Rzymu. Jednak to miejsce u podnóża Ammertenhor jest niezwykłe głównie ze względu na wielkość skarbu i jego lokalizację – powiedziała w rozmowie z Newsweekiem Regula Gubler, archeolożka i główna kierowniczka wykopalisk. To najpiękniejsza górska droga w całych Alpach. Uwaga: po obejrzeniu tej galerii zapragniesz tam być [GALERIA] Absolutna cisza, wielkie przestrzenie i piękno. 110% piękna! Przejazd malowniczą drogą wysokoalpejską Großglockner to niesamowite przeżycie. – Rzymskie artefakty odkrywano zazwyczaj na przełęczach. To miejsce jest jednak bardzo daleko ludzkich osad, zarówno tych współczesnych, jak i tych z czasów starożytnych – dodaje uczona. Szwajcarska badaczka podkreśla, że w starożytności ludzie mieszkali w Alpach, ale podobnie jak dziś, żyli zazwyczaj w dolinach. Miejsce to było celem pradawnych pielgrzymek Tymczasem miejsce kultu znajdowało się na wysokości 2590 m n.p.m. na płaskowyżu pomiędzy górami Ammertenhorn i Wildstrubel. Aby dotrzeć stąd do najbliższego szlaku, należy liczyć się z kilkugodzinną wędrówką. – Aby przeprowadzić wykopaliska, musieliśmy dotrzeć tam z namiotami i zapasami na wiele dni. Rozbiliśmy w tym miejscu obóz, co również było niezwykłym doświadczeniem – przyznaje Gubler. Góry od zawsze były silnie związane z bogami. Majestatyczne i olbrzymie masywy, które sprawiały wrażenie, że dotykają nieba, były dla ludzi swego rodzaju bramą prowadzącą do przestworzy i miejscem spotkań z siłami wyższymi. To właśnie na górze Synaj Mojżeszowi objawił się Jahwe, a na szczycie Olimpu mieszkały greckie bóstwa. Podobnie było w mitologii słowiańskiej. Ludy, które zamieszkiwały dzisiejsze Czechy, Słowację i Polskę, wierzyły, że na górskich szlakach można spotkać m.in. Radogosta. Budowle starożytnego Rzymu. 11 najsłynniejszych obiektów, które warto zobaczyć Budowle Starożytnego Rzymu na długie lata stały się wzorem dla architektów z całej Europy. Jakie budowle znajdowały się w Starożytnym Rzymie? Zapraszamy na wycieczkę szlakiem najważniej... Archeolodzy twierdzą, że w dawnych czasach płaskowyż mógł być miejscem pielgrzymek. Odnalezione artefakty są podobne do tych, które składano w innych świętych miejscach, które są znane z czasów rzymskich. Co więcej, kilkanaście kilometrów dalej w przeszłości odnaleziono rzymskie sanktuarium poświęcone bogom gór. Z kolei w mieście Thun znajdowało się kilka świątyń z okresu panowania Cesarstwa. W jednej z nich odkryto tabliczkę, która wspominała nieznane żeńskie bóstwo. Szwajcaria przez prawie 500 lat znajdowała się pod panowaniem Rzymu – Odkrycie pokazuje, że rzymska populacja regionu czciła góry nie tylko z daleka, ale również udawała się na wędrówki, aby znaleźć się blisko bogów – twierdzi Gubler. – Nasze badania są na razie w fazie wstępnej, ale już teraz możemy stwierdzić, że ludzie przychodzili tutaj, aby prosić bogów o różne łaski lub dziękować im za pomyślności – dodaje uczona. Gubler zwraca również uwagę, że obecność kryształów może być pewną wskazówką. – Kryształy, które odnaleźliśmy występują w tych górach naturalnie, ale być może to był właśnie powód, dla którego ludzie uważali to miejsce za święte – twierdzą archeolodzy. Szwajcaria znajdowała się pod panowaniem Rzymu od ok. I wieku p.n.e. do ok. 401 roku n.e. Do dziś na terenie całego kraju zachowało się wiele pozostałości dawnych rzymskich budowli, a archeolodzy wielokrotnie odkrywali różne artefakty z tego okresu. Źródło: Archäologische Dienst des Kantons Bern, Newsweek Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Turcji odkryto kamienne głowy greckich bogów oraz posąg nieznanego bohatera
Podczas wykopalisk w starożytnym mieście Aizanoi archeolodzy odkryli kamienne głowy m.in. Erosa i Dionizosa. Badacze znaleźli również ponad 2-metrowy posąg, który przedstawia legendarnego bohatera lub boga.
W tym artykule: Archeolodzy odkryli głowę jednego z ważniejszych greckich bóstw Aizanoi było ważnym ośrodkiem kulturowym w starożytnym świecie Starożytne miasto znajduje się na liście informacyjnej UNESCO To już kolejne z serii odkryć wybrakowanych posągów w Aizanoi w zachodniej Turcji. W ubiegłym roku archeolodzy odnaleźli brakujące fragmenty Afrodyty i Dionizosa. Rzeźby pochodziły z epoki rzymskiej, ale naukowcy zwracali uwagę, że to dowód na to, jak ważna była dla Rzymian kultura starożytnej Grecji. Zaledwie kilka miesięcy wcześniej na tym samym stanowisku archeologicznym wykopano posąg Higiei, greckiej i rzymskiej bogini zdrowia. Archeolodzy odkryli głowę jednego z ważniejszych greckich bóstw Tym razem wykopaliska prowadzili naukowcy z Uniwersytetu Kütahya Dumlupınar. Prace odbywały się w okolicy rzymskiego mostu, który przecinał tamtejszą rzekę. Archeolodzy odnaleźli kolejne kamienne głowy, które przedstawiały greckich bogów. Jedna z nich należała do Erosa, boga miłości i namiętności seksualnej. W tradycji greckiej uważany jest za pierwszego i jednego z najważniejszych bogów (pisał o tym m.in. Platon w „Uczcie”). Z kolei według Hezjoda Eros wraz z Gają byli rodzicami wszystkich następnych bogów. Turcja zachwyca na każdym zakręcie. Przejechaliśmy 1100 km przez najtrudniejsze drogi na świecie Wraz z Mazdą wyruszyliśmy w podróż na „Epicką jazdę" trudnymi, wymagającymi i niekiedy niebezpiecznymi drogami przepięknej Kapadocji. Oto jak sprawdziły się samochody z seri CX-5 i naj... Badacze odnaleźli również kolejną głowę Dionizosa, czyli boga płodności, dzikiej natury, winnej latorośli i wina oraz fragment rzeźby Heraklesa, jednego z herosów i syna Zeusa. Zespół archeologów odkrył również duży, ponad 2-metrowy posąg, któremu brakowało, głowy fragmentu cokołu i jednej stopy. Uczeni nie wiedzą na razie, kogo przedstawia. Podejrzewają, że był to legendarny bohater Aizanoi lub inne, nieznane bóstwo. Aizanoi było ważnym ośrodkiem kulturowym w starożytnym świecie – W trakcie tegorocznych wykopalisk odnaleźliśmy wiele fragmentów dawnego rzymskiego mostu. Udało nam się odkopać również rzymski zegar słoneczny oraz wiele innych fragmentów starożytnych rzeźb – przekazał w oficjalnym oświadczeniu prof. Gökhan Coşkun z Uniwersytetu Kütahya Dumlupınar, kierownik prac archeologicznych w Aizanoi. Archeolodzy przyznają, że to odkrycie jest kolejnym dowodem, który pokazuje, jak ważnym ośrodkiem kulturowym było to starożytne miasto. Aizanoi to starożytne miasto, które znajduje się na terenie dzisiejszej Turcji, zachodniej Anatolii. Było najważniejszym miastem w północnej Frygii w okresie rzymskim. Już na początku XIX wieku europejscy podróżnicy odkryli tam teatr i macellum oraz bardzo dobrze zachowaną świątynię Zeusa, którą wybudowano najprawdopodobniej ok. 125 r. p.n.e. Znajduje się w samym centrum starożytnego miasta. Starożytne miasto znajduje się na liście informacyjnej UNESCO Aizanoi ma bogatą historię osadnictwa, które datuje się nawet na trzecie tysiąclecie p.n.e. Jednak większość majestatycznych budowli pochodzi z czasów Cesarstwa Rzymskiego. W południowej części miasta wybudowano pierwszą na świecie giełdę. W tym okrągłym budynku od drugiej połowy II wieku funkcjonował bazar spożywczy, który z czasem stał się targiem, na którym można było kupić praktycznie wszystko — również niewolników. W Turcji odkryto największe podziemne miasto na świecie. Kto ukrywał się w Matiate? Podziemne miasto w południowo-wschodniej Turcji wyróżnia się nie tylko swoimi rozmiarami. Fascynujące jest to, że powstało pod innym miastem. W tym starożytnym mieście znajdował się również amfiteatr oraz stadion sportowy. Miasto straciło na znaczeniu już w VII w. W średniowieczu wzgórze świątynne zostało przekształcone w fortecę, która służyła Seldżukidzom, czyli dynastii panującej w kilku krajach Azji Zachodniej w okresie od XI do XIV wieku. Aizanoi znajduje się na liście informacyjnej UNESCO. To lista obiektów, które Turcja zamierza rozpatrzyć do zgłoszenia do wpisu na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Źródło: Uniwersytet Kütahya Dumlupınar. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Peru odkryto szczątki 76 dzieci, które zostały złożone w ofierze. Wszystkie miały wyrwane serca
Archeolodzy odnaleźli szczątki dzieci na stanowisku archeologicznym Pampa La Cruz, w regionie La Libertad, na zachodzie Peru. Badacze podejrzewają, że ofiary rytualnego mordu pochodziły z cywilizacji Chimú.
W tym artykule: Brutalne rytuały na terenie dzisiejszego Peru Archeolodzy nie spodziewali się odnaleźć zwłok dzieci w tym miejscu Dlaczego Chimowie masowo zabijali małe dzieci? Czym była cywilizacja Chimú? W Peru od wielu lat trwają badania, które mają na celu odkrycie dziedzictwa narodowego kraju z okresu prekolumbijskiego. Na przestrzeni wieków obszar ten zamieszkiwało wiele cywilizacji. Każda charakteryzowała się odmiennym systemem politycznym, kulturą i religią. Niestety, nie zostawiły po sobie żadnych źródeł pisanych, dlatego każde, nawet najmniejsze odkrycie archeologiczne, jest na wagę złota. Odkrycia z ostatnich kilkunastu miesięcy pokazały, jak brutalnych i bezlitosnych praktyk i rytuałów dopuszczali się ludzie, którzy zamieszkiwali te tereny. W pradawnych rytuałach składano w ofierze nie tylko zwierzęta, ale również ludzi. Niestety często były to dzieci. Brutalne rytuały na terenie dzisiejszego Peru Na przełomie 2021 i 2022 roku na stanowisku archeologicznym Cajamarquilla archeolodzy odkryli mumię bogatego mężczyzny, który pochowany był w pozycji embrionalnej. Kilka tygodni później naukowcy odnajdywali w jego grobowcu kolejne szczątki dzieci. Naukowcy potwierdzili, że wszyscy zmarli należeli do kultury Wari. Podczas najnowszych wykopalisk w Pampa La Cruz, stanowisku, które znajduje się nieopodal miasta Huanchaco w regionie La Libertad, archeolodzy odkryli szczątki aż 76 dzieci. Okazało się, że wszystkim zmarłym wyrwano serca. – Wszystkie szkielety miały ślady po cięciu w poprzek mostka. Prawdopodobnie ktoś otworzył ich klatkę piersiową, a następnie wyciągnął z niej serce – twierdzi Gabriel Prieto, profesor antropologii z Uniwersytetu Florydy, który zarządzał wykopaliskami. Archeolodzy nie spodziewali się odnaleźć zwłok dzieci w tym miejscu Autorzy odkrycia przyznają, że zupełnie nie spodziewali się odnaleźć ofiar rytualnego zabójstwa w tym miejscu. Wszystkich zmarłych ułożono w takiej pozycji, aby nogi skierowane były w kierunku wschodnim. Archeolodzy podkreślają jednak, że nie wiedzą, dlaczego dzieci zostały pochowane właśnie w Pampa La Cruz. W Peru znaleziono ludzkie kręgosłupy nawleczone na łodygi trzciny. Co to za przerażający rytuał? Kolejne niesamowite odkrycie archeologiczne w Peru. Kości z ludzkich kręgosłupów nawleczono na trzciny. Znaleziska mogą liczyć nawet pół tysiąca lat. Prof. Prieto zwraca uwagę na to, że dzieci najprawdopodobniej pochodzą z cywilizacji Chimú. Na razie nie przeprowadzono badania metodą datowania radiowęglowego, ale uczony przypomina, że wszystkie zwłoki, które w przeszłości odnaleziono w Pampa La Cruz pochodziły z XI–XII wieku, który przypadał na panowanie tejże kultury w regionie. W poprzednich latach podczas wykopalisk odnaleziono tu ponad 320 szkieletów dzieci oraz szczątki kolejnych 137 w Las Llamas, które znajduje się nieopodal. Uczony podkreśla, że tym ofiarom również usuwano serca. Dlaczego Chimowie masowo zabijali małe dzieci? Co więcej, biorąc pod uwagę szalenie dużą liczbę ofiar z okolicznego Las Llamas, prof. Prieto uważa, że w regionie Huanchaco spodziewają się odnaleźć dużo więcej dziecięcych szkieletów. – Może zabrzmi to jak szaleństwo, ale spodziewam się, że znajdziemy jeszcze ponad 1000 ofiar – twierdzi uczony. Archeolodzy nie są pewni, co oznaczał ten przerażający rytuał oraz dlaczego zabijano tak dużo małych dzieci. Jedną z hipotez jest rytuał, który miał na celu „poświęcić” okoliczne pola uprawne. Na obszarze wykopalisk znaleziono również prymitywny system nawadniania, który stworzyli ludzie z Chimú. Eksperci zaznaczają jednak, że Chimowie znani są z makabrycznych obrzędów i rytuałów. Prawdopodobnie składali najwięcej ofiar z ludzi spośród wszystkich ówczesnych cywilizacji. Istnieje teoria, która głosi, że dawne prekolumbijskie cywilizacje wierzyły, że zmiany klimatyczne, które powodowały nieurodzaj i susze, to kara bogów. Być może to jest jedno z wyjaśnień masowych morderstw. Czym była cywilizacja Chimú? Państwo Chimú istniało od ok. IX do XV wieku na terenach dzisiejszego Peru. Cywilizacja zastąpiła kulturę Mochica i była ostatnim wielkim królestwem, które mogło konkurować z Inkami. Stolicą Chimú było miasto Chan Chan, które powstało w ok. 850 r. n.e. Był to wówczas największy ośrodek epoki prekolumbijskiej. Historycy uważają, że w czasach swojej świetności stolicę Chimów zamieszkiwało nawet 30 tysięcy osób. Sposób zaprojektowania miasta Chan Chan świadczy o silnej, scentralizowanej władzy w państwie. Zbudowano tam 10 cytadel. Najważniejszą i zarazem znajdującą się w centrum była Chudi. Miała powierzchnię ok. 8 hektarów. Każda świątynia była miejscem zarówno kultu, zgromadzeń, jak i siedzibą jednego z władców. Stolica znajduje się na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Uważa się, że Chimowie byli najlepszymi kowalami w całej Ameryce Południowej. Byli prekursorami wyrabiania mosiężnych przedmiotów. Tworzyli również wyrafinowaną biżuterię ze złota, srebra i turkusów. Ich kres nadszedł w 1470 roku, kiedy zostali podbici przez Inków. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W starożytnym mieście Filippi odnaleziono posąg Herkulesa sprzed prawie 2000 lat
Posąg Herkulesa został wykopany pod jedną z głównych ulic starożytnego miasta. Archeolodzy uważają, że zdobił niegdyś jeden z budynków z okresu bizantyjskiego.
W tym artykule: Herkules w kulturze i sztuce Rzeźba prawdopodobnie była dekoracją bizantyjskiego domu W Filippi nauki Jezusa głosił apostoł Paweł Herkules był potężnym herosem, który występował zarówno w mitologii rzymskiej, jak i greckiej (pod nazwą Herakles). To niemalże niepokonany wojownik, który wielokrotnie triumfował w potyczkach z olbrzymami, hydrami, a nawet bogami. Znany był z nadludzkiej siły, męstwa, znakomitych umiejętności wojennych oraz z celnego strzelania z łuku. Według Greków Herakles był synem samego Zeusa, najwyższego z bogów i władcy Olimpu. Herkules w kulturze i sztuce Nic dziwnego zatem, że postać ta doczekała się wielu odniesień w kulturze i sztuce. Począwszy od starożytnych fresków i posągów, przez malowidła i amfory, aż po współczesną kinematografię, teatr i bajki. W starożytności rzeźby z wizerunkiem herosa były niezwykle powszechne i często spełniały funkcję dekoracyjną. Tak na przykład Herakles Farnezyjski zdobił Termy Karakalli w Rzymie, a Herkules z Tivoli był częścią luksusowej Willi Hadriana, którą zbudowano na polecenie cesarza. W Polsce również znaleźć można posąg rzymskiego herosa. Na północ od Białego Domku w warszawskich Łazienkach Królewskich znajduje się rzeźba legendarnego wojownika, który przedstawiony został podczas walki z lwem nemejskim. To nawiązanie do słynnych dwunastu prac Herkulesa. Figura pochodzi z XVIII wieku. Co ciekawe, jeszcze kilkanaście lat temu rzeźba pozbawiona była głowy i jednej ręki. Rzeźbiarz i konserwator Wiesław Winkler postanowił ją zrekonstruować. Rysy twarzy należą do jednego z pracowników Łazienek – Stanisława Kalinowskiego. Rzeźba prawdopodobnie była dekoracją bizantyjskiego domu Wspomniana na początku rzeźba została odnaleziona podczas najnowszych wykopalisk w starożytnym mieście Filippi, które znajduje się w dzisiejszej północno-wschodniej Grecji. Archeolodzy twierdzą, że pochodzi z II wieku n.e., czyli z czasów imperium rzymskiego. Za odkrycie odpowiadają naukowcy z Uniwersytetu Arystotelesa w Salonikach. Koniec Rzymu. Jak upadało największe imperium Europy? Upadek Cesarstwa Rzymskiego do dziś wzbudza ciekawość nie tylko historyków. Co wydarzyło się ponad 1500 lat temu? Wykopaliska odbywały się po wschodniej stronie jednej z głównych ulic starożytnego miasta. Archeolodzy twierdzą, że w tym miejscu znajdował się budynek lub willa zamożnych mieszkańców Filippi. Został on jednak niemalże doszczętnie zniszczony, widać tylko jego nieliczne fragmenty. Nieopodal posągu Herkulesa odnaleziono również ozdobną konstrukcję, która prawdopodobnie była fontanną. Archeolodzy zwracają uwagę, że sam posąg jest dobrze zachowany. Doskonale widać atrybuty Herkulesa, czyli maczugę i lwa, którego trzyma lewą ręką. Badacze sądzą, że heros miał stać się dekoracją budynku w okresie bizantyjskim. Uczeni podkreślają również, że rzeźba jest dość pokaźnych rozmiarów, a to nieczęste odkrycie. W Filippi nauki Jezusa głosił apostoł Paweł Filippi to starożytne miasto greckie, które przed IV wiekiem p.n.e. było kolonią Thasos i pierwotnie nazywało się Krenides. W 356 r. p.n.e. zostało zdobyte przez Filipa II Macedońskiego. W tym czasie osada znacznie się rozwinęła oraz została zasiedlona przez osadników macedońskich. Filippi słynęło z kopalni kruszców, dlatego to właśnie w tym miejscu działała jedna z mennic króla Macedonii. Czy są jakiekolwiek dowody na to, że Jezus naprawdę istniał? Współcześnie ponad 2 miliardy osób wyznaje chrześcijaństwo i deklaruje wiarę w Chrystusa. Jednak kim tak naprawdę był Jezus? Dla wielu jest Bogiem, ale w niektórych religiach pojawia się... W 168 r. p.n.e. miasto zostało podbite przez Rzymian. W 30 roku p.n.e. cesarz August uznał Filippi za kolonię rzymską. W tym czasie zaczęło przybywać tu więcej mieszkańców całego Cesarstwa, a miejscowość systematycznie rozwijała się i nabierała łacińskiego charakteru. Co ciekawe, w Filippi, w lokalnej gminie żydowskiej, działał apostoł Paweł, który miał głosić nauczanie Jezusa Chrystusa. W 49 lub 50 roku, w czasie jego drugiej podróży misyjnej powstałatam pierwsza w Europie wspólnota chrześcijańska. Źródło: Ministerstwo Kultury i Sportu Grecji. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W starożytnej egipskiej nekropolii odnaleziono 250 mumii i posągi bogów. Czy uda się odnaleźć grobowiec Imhotepa?
W olbrzymiej nekropolii znajdowały się m.in. posągi z brązu sprzed 2500 lat. Jeden z nich przypomina Imhotepa, który uważany jest za pierwszego budowniczego Egiptu.
W tym artykule: Egipscy archeolodzy odnaleźli 250 drewnianych sarkofagów Oprócz sarkofagów odnaleziono również posągi egipskich bóstw W listopadzie tego roku otwarte zostanie Wielkie Muzeum Egipskie Co zobaczyć w Egipcie? Sakkara to miasto, które wciąż jest pełne tajemnic. W tym miejscu pochowano najstarszych królów i największych dostojników kraju. Uważa się, że to właśnie w tym pradawnym cmentarzysku spoczywa Narmer, pierwszy znany król Egiptu. Na początku maja polscy archeolodzy odnaleźli grobowiec urzędnika, który był odpowiedzialny za tajne dokumenty faraona. Tym razem to egipscy badacze dokonali równie sensacyjnego odkrycia. Egipscy archeolodzy odnaleźli 250 drewnianych sarkofagów 30 maja zespół naukowców z Egiptu poinformował, że w trakcie ostatnich wykopalisk odnaleźli 250 pięknie zdobionych, drewnianych sarkofagów. Archeolodzy stwierdzili, że pochodzą z ok. V w. p.n.e. Wewnątrz znajdowały się bardzo dobrze zachowane mumie. Co więcej, w jednej ze starożytnych trumien znaleziono kompletny i zapieczętowany papirus. Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych Zabytki Egiptu należą do najcenniejszych artefaktów antycznej historii. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Poniżej wymieniamy najciekawsze zabytki Egiptu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/zabytki-egiptu-najwazniejsze-obiekty-i-miejsca-zachowane-z-czasow-starozytnych-fot-visions-of-america-universal-images-group-via-getty-images-9d65412.jpeg" width="938" height="626" alt="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" title="Zabytki Egiptu - najważniejsze obiekty i miejsca zachowane z czasów starożytnych (fot. Visions of America/Universal Images Group via Getty Images)" /> Mostafa Waziri, sekretarz generalny Najwyższej Rady Starożytności Egiptu powiedział mediom, że dokument został przesłany do naukowej analizy. Według Waziriego jest to prawdopodobnie papirus, który odnosi się do Księgi Bram lub Księgi Umarłych. To święte staroegipskie teksty, które opisują przejście duszy zmarłego do następnego świata. W jednym z sarkofagów znajdował się dobrze zachowany papirus, fot. Ziad Ahmed/Getty Images Oprócz sarkofagów odnaleziono również posągi egipskich bóstw W trakcie wykopalisk odnaleziono również 150 posągów wykonanych z brązu. Archeolodzy potwierdzili, że przedstawiają one egipskie bóstwa. Jedna z nich przedstawia Imhotepa. To pierwszy architekt i lekarz, który znany jest z imienia z pisanych źródeł historycznych. W Egipcie całkiem przypadkiem odkryto „złote miasto”. Przez stulecia pozostawało ukryte pod piaskiem Kiedy w Polsce wciąż trwają poszukiwania „złotego pociągu”, w Egipcie archeolodzy przypadkiem trafili na ruiny zaginionego „złotego miasta”. Do odkrycia doszło w południowej prowinc... Imhotep uważany jest za legendarnego budowniczego starożytnego Egiptu. Był wezyrem faraona Dżesera, który panował tych 2690-2670 p.n.e. To właśnie Imhotep zbudował słynną piramidę schodkową w Sakkarze na cześć swojego króla. Dwa tysiące lat po jego śmierci Egipcjanie zaczęli traktować go jak boga. Mostafa Waziri przekazał, że głównym celem tych wykopalisk jest odnalezienie grobowca Imhotepa. Figurki, które przedstawiają egipskich bogów, fot. Mohamed Abdel Hamid/Getty Images Pozostałe figury przedstawiały m.in. Anubisa, Bastet, Hathor, Nefertum, Izydę i Ozyrysa. Najstarsze pochodzą sprzed ok. 2500 lat. Artefakty wraz z sarkofagami zostaną teraz przetransportowane do Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie, które ma zostać otwarte jeszcze w tym roku. W listopadzie tego roku otwarte zostanie Wielkie Muzeum Egipskie Władze chcą, aby kraj ponownie stał się ważnym ośrodkiem turystycznym. W listopadzie tego roku ma odbyć się wielka parada w Luksorze. Głównym jej celem jest celebracja odkrycia grobu faraona Tutenchamona przed stu laty. W 2022 roku przypada również 200. rocznica powstania egiptologii, więc jest co świętować. Osiągnięcia starożytnego Egiptu – co wynaleźli starożytni Egipcjanie? Cywilizacja starożytnego Egiptu przetrwała trzy tysiące lat i w tym czasie zdołała dokonać wielu osiągnięć, które imponują nawet dziś. Co wynaleźli mieszkańcy królestwa faraonów? Rząd Egiptu ma nadzieję, że ostatnie odkrycia pomogą przywrócić do życia branżę turystyczną, która wielokrotnie zmagała się z kryzysami w ciągu ostatnich lat. W 2011 roku turystyka Egiptu przeżyła pierwszy poważny kryzys w wyniku „arabskiej wiosny”. Z kolei prawie dekadę później nadeszła pandemia koronawirusa, która na dwa lata mocno ograniczyła podróże zagraniczne. Co zobaczyć w Egipcie? Egipt to kraj, który w większej części położony jest na północnym-wschodzie Afryki, a półwysep Synaj w zachodniej Azji. Graniczy z Izraelem, Palestyną, Sudanem oraz Libią. W Egipcie współczesny świat przenika się ze starożytnym. W tym miejscu duch starożytnej cywilizacji jest wiecznie żywy. Oto najważniejsze zabytki Egiptu, które każdy powinien zobaczyć: Piramidy w Gizie Wielki Sfinks w Gizie Dolina Królów w starożytnych Tebach Luksor i Świątynia Narodzin Amona w Karnaku Piramida schodkowa Dżesera w Sakkarze Świątynia Hatszepsut w Deir el-Bahari Piramida Łamana Dahszur Kolosy Memnona Świątynia w Abu Simbel Źródło: Egipskie Muzeum Turystyki i Starożytności.
Archeolodzy odnaleźli w Niemczech tajemniczą figurkę z epoki brązu. Kogo przedstawia?
Figurka została odnaleziona w dolinie rzeki Tollense, w północnych Niemczech. W tym samym miejscu, w którym w XIII wieku p.n.e. odbyła się jedna z bardziej zagadkowych bitew w historii.
W tym artykule: Dotychczas odnaleziono tylko 13 podobnych figurek Naukowcy twierdzą, że figurka mogła mieć dwa różne zastosowania Zagadka wciąż pozostaje nierozwiązana Bitwa nad rzeką Tollense Figurka przedstawia wizerunek kobiety. Ma ok. 15 centymetrów i waży 155 gramów. Dwa lata temu przypadkowo odnalazł ją nurek Ronald Borgwardt. W najnowszym artykule, który został opublikowany 12 lutego w niemieckim czasopiśmie naukowym „Praehistorische Zeitschrift”, badacze stwierdzili, że może być to wizerunek nieznanego bóstwa lub wczesnoskandynawski przedmiot, który był swego rodzaju ciężarkiem do odmierzania wagi. Uczeni ocenili, że pochodzi VII wieku p.n.e. Dotychczas odnaleziono tylko 13 podobnych figurek Autorzy odkrycia zwracają uwagę na to, że to dopiero druga tego typu figurka, którą odnaleziono w Niemczech. Ostatnią wykopano jeszcze w XIX wieku w pobliżu wsi Klein Zastrow, zaledwie 50 kilometrów od doliny rzeki Tollense. Niestety, posążek zaginął. Królowa z epoki brązu odzyskała twarz. Jak wyglądała władczyni ludu El Argar? Cyfrowy wizerunek kobiety sprzed 3 700 lat odtworzyła hiszpańska artystka przy współpracy z archeologami z Barcelony. Naukowcy przypominają jednak, że u wybrzeży Morza Bałtyckiego znaleziono łącznie trzynaście tego typu przedmiotów. – Najnowsza statuetka jest dla nas niemałą zagadką archeologiczną – mówił Thomas Terberger, współautor badania. Naukowcy twierdzą, że figurka mogła mieć dwa różne zastosowania Naukowcy mają dwie hipotezy, czym była figurka dla pradawnych mieszkańców dzisiejszych Niemiec. Po pierwsze, mogła być ciężarkiem, który wykorzystywany był do odmierzania wagi. Niestety, archeolodzy dysponują bardzo małą liczbą podobnych statuetek. Co więcej, ich waga nie jest jednakowa. Naukowcy z Uniwersytetu w Getyndze, którzy brali udział w badaniach, zauważyli jednak, że większość z nich ma ciężar będący wielokrotnością 26 gramów. Odkrywcy uważają również, że statuetka mogła być przedmiotem kultu związanym z nieznanym bóstwem. Świadczy o tym misterne wykonanie i dbałość o detale. Postać ma dobrze zarysowane kobiece kształty, a na szyi wyrzeźbiony naszyjnik. Uczeni podejrzewają, że mogła być to bogini płodności lub porodu. Niestety, wizerunek nie przypomina żadnego znanego bóstwa. Autorzy odkrycia twierdzą, że prawdopodobnie był to amulet lub talizman. Zagadka wciąż pozostaje nierozwiązana – Pytanie, na które wciąż nie znaleźliśmy odpowiedzi brzmi: dlaczego figurka znalazła się w dolinie rzeki Tollense, setki lat po wielkiej bitwie. Czy to był przypadek? A może ktoś zostawił statuetkę, żeby upamiętnić te wydarzenia? – zastanawia się prof. Terberger. Naukowiec zwraca uwagę na to, że pamięć o tym olbrzymim konflikcie mogła być wciąż żywa w świadomości ludzi z epoki brązu jeszcze przez wiele lat po jego zakończeniu. Odkryto grób królowej z epoki brązu. Zdradzają to drogocenne przedmioty Najnowsze ustalenia archeologów z Hiszpanii mogą diametralnie zmienić naszą wiedzę o kulturze epoki brązu. A to za sprawą odkrycia grobu, który mógł należeć do królowej ówczesnej spo.. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/miejsce-wykopalisk-gdzie-znaleziono-grob-krolewskiej-pary-figure-courtesy-of-the-arqueoecologia-social-mediterrania-research-group-universitat-7b5e487.png" width="938" height="569" alt="Miejsce wykopalisk, gdzie znaleziono grób królewskiej pary / (figure courtesy of the Arqueoecologia Social Mediterrània Research Group, Universitat )" title="Miejsce wykopalisk, gdzie znaleziono grób królewskiej pary / (figure courtesy of the Arqueoecologia Social Mediterrània Research Group, Universitat )" /> Współautor badania Lorenz Rahmstorf, profesor archeologii prehistorycznej z Uniwersytetu w Getyndze przypomina, że pierwsze prymitywne wagi i odważniki pojawiły się już nawet 3000 lat p.n.e. To właśnie wtedy w Egipcie i Mezopotamii rozwijał się handel. W Europie tego rodzaju przedmioty mogły pojawić się dopiero w XV wieku p.n.e. Naukowcy zgodnie przyznają, że zagadka pozostanie nierozwiązana do czasu, aż uda się odnaleźć więcej dowodów, które będą pasowały do ich hipotezy. Bitwa nad rzeką Tollense Bitwa w dolinie rzeki Tollense była jedną z największych i zarazem najbardziej zagadkowych bitew, które stoczono w Europie w epoce brązu. Odbyła się pomiędzy 1300 i 1250 r. p.n.e. Do dziś historycy nie wiedzą dokładnie, kto z kim walczył i dlaczego. Odkrycia archeologiczne sugerują, że mogło wziąć w niej udział nawet 4000 wojowników. To o tyle zaskakujące, że w XIII wieku p.n.e. gęstość zaludnienia była relatywnie niewielka. Pierwsi Europejczycy nie byli „czystą populacją”. Wszyscy są dziś genetyczną mieszanką Idea głosząca, że pierwsi Europejczycy byli „czystą” populacją, krążącą tu od czasów włochatych mamutów, inspirowała różnych ideologów na długo przed pojawieniem się nazistów... Na ślady potyczki pierwszy raz trafił poszukiwacz amator w 1996 roku. Doprowadziło to do stworzenia stanowiska archeologicznego w tym miejscu. W ciągu następnych lat odnaleziono dziesiątki grot strzał, włóczni, toporów i sztyletów. Na podstawie znalezionych kości, badacze stwierdzili, że w bitwie poległo nawet 750 osób. Źródło: Praehistorische Zeitschrift