National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-03-26T09:39:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Jak konflikt w Iranie wpływa na popularne kierunki turystyczne poza Bliskim Wschodem?
items: Polacy zmieniają wakacyjne plany przez konflikt na Bliskim Wschodzie. Gdzie wyjeżdżają w zamian?
items: Polscy turyści utknęli na Bliskim Wschodzie. Zamknięte niebo i chaos na lotniskach – Komentarz z lotniska w Katarze
items: Na sztucznej wyspie powstał „klimatyzowany las”. Nowa atrakcja Bliskiego Wschodu przyciąga turystów
items: Między dwoma światami. Gdzie w Izraelu spotykają się Izraelczycy i Palestyńczycy?
items: Czy znalezisko doktorantki zmienia historię pisma? Tych symboli nikt wcześniej nie widział
items: Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
items: To największy naród bez własnego państwa. Jego ziemie leżą na styku czterech krajów
items: Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naszą wiedzę o Biblii
items: Czy chrześcijanie i czciciele ognia żyli razem? Dowodem na to starożytna osada na Bliskim Wschodzie
items: Złocista jak słońce, słodsza niż miód – ta orientalna słodycz ma swoje święto
items: Archeolodzy odkryli w Jordanii nietypowe centrum kultowe. Jest 1000 lat starsze od piramid
items: Libia zachwyca przyrodą i ujmuje gościnnością. To nieodkryta perła Orientu
items: Obcy mile widziany. Zaskakujące informacje z pierwszych ludzkich osad
items: Rhinocorura była piekłem na ziemi. Trafiali tam kryminaliści bez nosów
items: Cienie i triumfy Asyrii: historia jednego z najbardziej brutalnych imperiów starożytności
items: Dubaj z bliska. Tam pustynne dziedzictwo spotyka futurystyczne marzenia
items: Sztuczna inteligencja odkrywa hymn sprzed 2000 lat. Powstał ku czci potężnego miasta
items: Bardzo wczesne i bardzo ścisłe relacje neandertalczyków z ludźmi. Dowody z Lewantu
items: Najstarszy na świecie dowód na ascezę wśród zakonnic. Dramatyczne odkrycie z Jerozolimy
items: Kraje Bliskiego Wschodu – co warto wiedzieć, zanim ruszysz w podróż
items: Saladyna, pogromcę krzyżowców pokonała nieznana choroba. Naukowcy są na jej tropie
items: Co naprawdę wiemy o Jezusie? – dowiecie się z naszego podcastu
items: Ile lat ma najstarszy alfabet? Może być o 500 lat starszy, niż dotychczas sądzono
items: Bliskowschodnie Stonehenge. Obserwatoria, groby czy kalendarze – czym były megality Lewantu?

Jak konflikt w Iranie wpływa na popularne kierunki turystyczne poza Bliskim Wschodem?
type: item
date: 2026-03-26T09:38:30.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: bliski wschód
subject: iran
subject: konflikty
subject: turystyka
description: Napięcia wokół Iranu i strategicznej Cieśniny Ormuz zaczynają wywoływać skutki wykraczające daleko poza Bliski Wschód. Wiele gospodarek Azji opiera się na dostawach ropy przepływającej przez ten szlak, dlatego rosnąca niepewność przekłada się nie tylko na rynki energii, ale także na funkcjonowanie popularnych kierunków turystycznych. W jaki sposób konflikt wpływa na podróże w innych częściach świata?
encoded: Konsekwencje eskalacji napięć z udziałem Iranu coraz wyraźniej odczuwalne są w globalnej branży turystycznej. Choć pierwsze reakcje obejmowały głównie region Bliskiego Wschodu – w tym zmiany w siatkach połączeń lotniczych i ostrzeżenia dla podróżnych – wpływ konfliktu szybko rozprzestrzenił się na inne części świata. Kluczową rolę odgrywa tu Cieśnina Ormuz, przez którą transportowana jest znaczna część światowych dostaw ropy. W rezultacie wiele państw Azji, w tym Indie, Chiny czy Japonia, musi mierzyć się z rosnącą presją na sektor energetyczny. Przekłada się to na konkretne działania w turystyce – od ograniczania zużycia paliwa po dostosowywanie funkcjonowania infrastruktury i transportu. W efekcie zmiany te zaczynają wpływać również na doświadczenia podróżnych odwiedzających popularne kierunki poza samym regionem konfliktu. Sri Lanka a kryzys paliwowy. Jak konflikt wpływa na turystykę na wyspie? Wpływ napięć wokół Iranu i niepewności na rynku ropy zaczyna być widoczny także w takich kierunkach jak Sri Lanka, silnie uzależnionych od importowanych surowców energetycznych. Kraj ten pozostaje jednym z ważniejszych celów podróży w regionie – w 2024 roku odwiedziło go około 2,05 mln turystów zagranicznych, z czego ponad połowa pochodziła z Europy (w tym niemal 180 tys. z Wielkiej Brytanii, ponad 135 tys. z Niemiec oraz ponad 44 tys. z Polski). Tym samym utrzymanie stabilności sektora turystycznego ma kluczowe znaczenie dla gospodarki. W odpowiedzi na ograniczenia w dostępności paliwa wprowadzono limity jego zakupu oraz zmiany organizacyjne w administracji publicznej, w tym czterodniowy tydzień pracy dla części urzędników. Jednocześnie władze zdecydowały się wyłączyć branżę turystyczną z części restrykcji, wdrażając specjalne rozwiązania dla organizatorów wycieczek i hoteli. W praktyce oznacza to, że choć mieszkańcy odczuwają skutki ograniczeń, sektor turystyczny funkcjonuje w trybie uprzywilejowanym, a obsługa podróżnych pozostaje w dużej mierze niezakłócona. Egipt wpro…

zdj-50-4db1107.jpg
width: 4352
height: 2899

Polacy zmieniają wakacyjne plany przez konflikt na Bliskim Wschodzie. Gdzie wyjeżdżają w zamian?
type: item
date: 2026-03-12T14:31:15.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bliski wschód
subject: europa
subject: konflikty
subject: podróże
subject: polacy
subject: wakacje
description: Napięcia geopolityczne na Bliskim Wschodzie zaczynają wpływać nie tylko na funkcjonowanie lotnisk i połączeń lotniczych, lecz także na wakacyjne decyzje Polaków. Coraz więcej osób przyznaje, że w związku z obecną sytuacją w regionie rozważa zmianę kierunku podróży. Z badań wynika, że część turystów wybiera bezpieczniejsze destynacje w Europie, a niektórzy całkowicie rezygnują z zagranicznych wyjazdów.
encoded: Niepewna sytuacja międzynarodowa coraz częściej odbija się na planach urlopowych turystów. W ostatnim czasie w mediach społecznościowych pojawiło się wiele ofert odsprzedaży zagranicznych wycieczek. Najwięcej wątpliwości dotyczy kierunków położonych w regionie Bliskiego Wschodu lub w jego bezpośrednim sąsiedztwie, w tym popularnych wakacyjnych destynacji takich jak Egipt czy Turcja. Obawy pojawiają się również przy podróżach do Azji, które często wiążą się z przesiadkami w krajach Zatoki Perskiej. Jak pokazują najnowsze badania, nie jest to jednak reakcja pojedynczych turystów. Skala zjawiska jest znacznie większa – już blisko 40% respondentów przyznaje, że w związku z obecną sytuacją geopolityczną zmodyfikowało swoje plany urlopowe. Polacy zmieniają kierunki wakacyjne. Europa najbardziej na tym skorzysta W praktyce zmiana planów urlopowych najczęściej oznacza przeniesienie wakacji bliżej domu, przede wszystkim do Europy. Z najnowszego badania wynika, że znacząca część turystów, którzy wcześniej rozważali wyjazd do krajów Bliskiego Wschodu lub jego najbliższego sąsiedztwa, decyduje się obecnie na inne kierunki. Około 17,4% respondentów rezygnuje z podróży do m.in. Egiptu, Turcji czy na Cypr i zamiast tego wybiera destynacje europejskie. Podobny mechanizm widać w przypadku osób planujących wcześniej wyjazd do Azji lub innych krajów regionu Bliskiego Wschodu – 14,7% badanych deklaruje, że zamiast tego zdecyduje się na wakacje w Europie. Jedynie niewielka grupa turystów (3,7%) zmienia kierunek podróży, ale nadal planuje wyjazd poza kontynent europejski. Zdecydowana większość nie rezygnuje więc z samej idei wakacji, lecz wybiera miejsca postrzegane jako bezpieczniejsze i łatwiejsze logistycznie. Eksperci branży turystycznej podkreślają, że jest to dobrze znany mechanizm pojawiający się w okresach geopolitycznej niepewności. – W turystyce w momentach napięć międzynarodowych rzadko obserwujemy całkowitą rezygnację z podróży. Znacznie częściej dochodzi do zmiany kierunku n…

zdj-42-06beea5.jpg
width: 5120
height: 3410

Polscy turyści utknęli na Bliskim Wschodzie. Zamknięte niebo i chaos na lotniskach – Komentarz z lotniska w Katarze
type: item
date: 2026-03-02T10:24:28.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Porady
subject: Traveler
subject: bliski wschód
subject: dubaj
subject: iran
subject: konflikty
subject: linie lotnicze
subject: lotniska
subject: NatGeoBN
description: Setki Polaków utknęły w Dubaju, Szardży i innych miastach Bliskiego Wschodu po zamknięciu przestrzeni powietrznej w związku z wydarzeniami w Iranie. Władze ZEA pokrywają koszty przymusowych noclegów, a biura podróży organizują powrót. Sytuacja jest dynamiczna.
encoded: W wyniku gwałtownej eskalacji konfliktu na Bliskim Wschodzie po ataku Stanów Zjednoczonych i Izraela na Iran (w jego wyniku zginął przywódca kraju Ali Khamenei) oraz odwetowych działaniach Iranu, ruch lotniczy w regionie został niemal całkowicie sparaliżowany. Zamknięcie przestrzeni powietrznej objęło: Izrael, Iran, Irak, Bahrajn, Kuwejt, Jordanię, Katar oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie. Decyzja ta natychmiast odbiła się na życiu tysięcy pasażerów, w tym setek Polaków, którzy utknęli w portach przesiadkowych takich jak Dubaj, Abu Zabi czy Szardża. Na lotniskach zapanował chaos. Tablice przylotów i odlotów w Dubaju, największym lotnisku międzynarodowym na świecie, początkowo wskazywały opóźnienia, które szybko przerodziły się w całkowite zawieszenie lotów. Linie lotnicze Emirates, Qatar Airways oraz Etihad Airways wstrzymały swoje operacje, a sytuacja rozlała się na inne porty w regionie. Jak wygląda sytuacja w Katarze? Komentarz z Bliskiego Wschodu – W Katarze panuje duży spokój – mówi National-Geographic.pl Marek Stus, redaktor Pasazer.com i tłumaczy – Pasażerowie linii Qatar Airways szybko otrzymali wsparcie, w tym zakwaterowanie w hotelach oraz dzienny kredyt na posiłki w wysokości 250 zł, który w pełni wystarcza. Rezerwacje pokoi są automatycznie przedłużane każdego ranka od soboty. Doceniam, że wszystko przebiega sprawnie, bez konieczności uciążliwego kontaktowania się z liniami czy dopraszania się o pomoc. Obsługa w hotelu jest kompetentna i życzliwa. Życie na ulicach toczy się normalnie - ruch samochodowy jest spory, a w związku z trwającym Ramadanem wieczorami restauracje wypełniają się mieszkańcami miasta. Obecnie nie wiadomo, kiedy wznowione zostaną loty. Przestrzeń powietrzna nad Katarem pozostaje zamknięta co najmniej do jutra do godziny 9:00, jednak sytuacja jest dynamiczna. W przypadku mojej rezerwacji katarski przewoźnik zaproponował lot w najbliższą środę, choć zdaje sobie sprawę, że jest to jedynie wstępny plan. Zamknięta przestrzeń powietrzna, odw…

bliski-wschod-iran-dubaj-lotniska-0ab5bee.jpg
width: 1463
height: 975

Na sztucznej wyspie powstał „klimatyzowany las”. Nowa atrakcja Bliskiego Wschodu przyciąga turystów
type: item
date: 2026-02-25T10:22:23.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Technologia
subject: Traveler
subject: atrakcje turystyczne
subject: bliski wschód
subject: katar
subject: miasta
subject: wyspy
description: Odwiedzając Bliski Wschód można być pewnym, że klimatyzacja jest tam absolutną koniecznością. W regionie, gdzie letnie temperatury regularnie przekraczają 40°C, nawet krótki spacer na zewnątrz bywa wyzwaniem. Teraz jednak nie trzeba już szukać schronienia wyłącznie w zamkniętych przestrzeniach. Na jednej z nowych wysp powstał bowiem klimatyzowany „las”, który pozwala turystom spędzać czas na świeżym powietrzu nawet w najbardziej upalne dni.
encoded: Choć perspektywa wysokich temperatur może obecnie wydawać się Polakom atrakcyjna, w wielu częściach świata ekstremalne upały stają się poważnym problemem codziennego funkcjonowania. W państwach Zatoki Perskiej, takich jak Katar, latem słupki rtęci często przekraczają 45°C, a według danych przytaczanych m.in. przez BBC w ostatnich latach zdarzało się, że temperatury sięgały nawet 50°C. W takich warunkach zarówno mieszkańcy, jak i odwiedzający zmuszeni są do przemieszczania się klimatyzowanymi pojazdami i spędzania większości dnia w zamkniętych, chłodzonych przestrzeniach. Jednak na jednej ze sztucznych wysp w Dosze powstała nowa atrakcja, która ma odwrócić ten trend, umożliwiając całoroczne przebywanie na zewnątrz dzięki technologicznie schłodzonej strefie przypominającej miejski las. Klimatyzowany lat na wyspie Gewan. Jak działa Crystal Walk? Wyspa Gewan to jedna z najnowszych inwestycji urbanistycznych w Dosze, stanowiąca naturalne rozszerzenie słynnej, sztucznie usypanej Wyspy Perłowej, często określanej mianem „Arabskiej Riwiery”. Położona na wodach Zatoki Perskiej i połączona z lądem siecią wielopasmowych mostów, została zaprojektowana jako luksusowa, samowystarczalna dzielnica łącząca funkcje mieszkaniowe, rekreacyjne i handlowe. Na jej terenie znajdują się apartamentowce, mariny, przestrzenie spacerowe, klub golfowy oraz liczne restauracje i butiki, które wpisują się w charakter nowoczesnych projektów miejskich realizowanych w Katarze. Największą uwagę przyciąga jednak centralna oś wyspy – licząca około 450 metrów promenada Crystal Walk. To właśnie tutaj zainstalowano konstrukcje przypominające drzewa, pokryte sześciokątnymi panelami i tysiącami kryształów, które nie tylko zapewniają cień, ale także wspomagają działanie zewnętrznego systemu klimatyzacji. Sztuczny „las” tworzą monumentalne rzeźby inspirowane formami roślinnymi, których korony działają jak baldachim – ograniczają bezpośrednie nasłonecznienie i jednocześnie pomagają utrzymać chłodniejsze powietrz…

shutterstock2730769961-b8fd3dc.jpg
width: 7028
height: 4946

Między dwoma światami. Gdzie w Izraelu spotykają się Izraelczycy i Palestyńczycy?
type: item
date: 2026-02-19T11:24:56.000Z
creator: Kacper Max Lubiewski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bliski wschód
subject: izrael
subject: palestyna
description: Choć relacje izraelsko-palestyńskie sprowadzane są często wyłącznie do ich wyzwań, w codziennym życiu istnieją przestrzenie realnej współpracy i spotkania obu społeczności. To właśnie w domach kultury, inicjatywach edukacyjnych, restauracjach i kawiarniach czy zwykłych miejskich przestrzeniach można zobaczyć, jak wygląda koegzystencja w praktyce. Oto miejsca, które pozwalają przyjrzeć się temu z bliska.
encoded: Spis treści: Domy kultury współtworzone przez Izraelczyków i Palestyńczyków – miejsca dialogu w Tel Awiwie i Jerozolimie Kultura i edukacja w Izraelu – wspólna nauka języka i inicjatywy izraelsko-palestyńskie Gdzie zjeść w Izraelu? Restauracje i miejsca, gdzie kuchnia łączy Izraelczyków i Palestyńczyków Obywatele Izraela należący do społeczności arabskiej stanowią ok. 21% ludności kraju (w statystykach określani jako Arabowie; część z nich identyfikuje się jako Palestyńczycy). Relacje między żydowskimi i arabskimi obywatelami Izraela są zróżnicowane i zależą od kontekstu społecznego, politycznego i lokalnego. Choć w wielu miastach – zwłaszcza mieszanych, takich jak Hajfa czy Jafa – codzienne kontakty w pracy, edukacji i usługach są czymś naturalnym, stosunkowo rzadziej spotyka się przestrzenie świadomie i programowo tworzone wspólnie przez obie społeczności. Dla turystów, którzy koncentrują się głównie na najpopularniejszych atrakcjach starożytnego Izraela, takie inicjatywy mogą pozostać mniej widoczne. Jednocześnie, mimo napięć i spolaryzowanego obrazu konfliktu w mediach, w Izraelu działają miejsca i organizacje, w których współpraca żydowsko-arabska jest praktykowana na co dzień. Domy kultury współtworzone przez Izraelczyków i Palestyńczyków – miejsca dialogu w Tel Awiwie i Jerozolimie Turystom odwiedzającym Izrael warto polecić kilka przestrzeni edukacyjnych, które pozwalają lepiej zrozumieć lokalną rzeczywistość i zobaczyć, jak wygląda koegzystencja Izraelczyków i Palestyńczyków w codziennym życiu. Na szczególną uwagę zasługuje Radykalny Dom w Tel Awiwie, organizujący wykłady, projekcje filmowe, panele dyskusyjne i warsztaty współtworzone przez izraelskich i palestyńskich aktywistów. To miejsce otwartego dialogu, w którym odbywają się zarówno wydarzenia edukacyjne, jak i inicjatywy kulturalne, np. izraelsko-palestyńskie karaoke czy pokazy filmów o tematyce społecznej. Podobną rolę odgrywa Fioletowy Dom w Jerozolimie (oraz inne Fioletowe Domy działające w kraju)…

szkola-mieszana-GettyImages-1363984203-ad5b4d5.jpg
width: 2931
height: 1970

Czy znalezisko doktorantki zmienia historię pisma? Tych symboli nikt wcześniej nie widział
type: item
date: 2026-02-16T07:04:22.000Z
creator: Anna Thorpe
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: historia
subject: pismo
subject: starożytność
description: Najstarszy alfabet na świecie może pochodzić z Syrii – taką hipotezę wysunęli archeolodzy, analizując tajemnicze znaki wyryte na glinianych cylindrach sprzed 4400 lat. Znalezisko może całkowicie zmienić dotychczasową chronologię rozwoju pisma.
encoded: Spis treści Dlaczego Umm el-Marra jest tak ważne? Co odkryto w grobowcu? Czy to naprawdę alfabet? Jak zmienia się historia pisma? Podczas wykopalisk w Syrii archeolodzy natrafili na rzadkie znalezisko: wczesny system pisma. Ten zapis stawia przed badaczami nowe wyzwanie – ponowne przeanalizowanie osi czasu, na której pojawiały się symbole alfabetu. Wyryte na „etykiecie” dołączonej do daru imię sprzed 4 400 lat może zmienić historię alfabetu. Zespół archeologów z Johns Hopkins University oraz Uniwersytetu w Amsterdamie prowadził prace w grobowcu na terenie kompleksu sepulkralnego w Umm el-Marra, na północy Syrii. Tam badacze natknęli się na zestaw glinianych cylindrów naciętych znakami. Eksperci niedawno potwierdzili, że najprawdopodobniej jest to pismo alfabetyczne. Oznaczałoby to przesunięcie najwcześniejszego znanego dowodu istnienia takiego systemu o pół tysiąclecia wstecz. Dlaczego Umm el-Marra jest tak ważne? Umm el-Marra było jednym z najstarszych miast starożytnego Bliskiego Wschodu. Leżało strategicznie na skrzyżowaniu głównych szlaków handlowych między Mezopotamią a Aleppo. Archeolog Glenn Schwartz i konsultant ds. dziedzictwa kulturowego Hans H. Curvers rozpoczęli wykopaliska w tym miejscu w 1994 roku. Celem było zrozumienie rozwoju zachodniosyryjskich społeczeństw, co wciąż jest słabo zbadanym obszarem. Na początku lat 2000. odkryli elitarną nekropolię z wczesnej epoki brązu, położoną wysoko ponad resztą stanowiska. Składała się z 10 grobowców z suszonej cegły oraz grobów. Było to wyjątkowe znalezisko w regionie. – Nie ma innego przykładu całej kolekcji grobów osób o wysokim statusie, budowanych przez kolejne stulecia – mówi Schwartz. – To bardzo nietypowe, by elitarne grobowce zachowały się w dobrym stanie, bo zwykle są plądrowane przez rabusiów. Co odkryto w grobowcu? W 2004 roku, podczas badań lepiej zachowanego grobowca, zespół odkrył sześć szkieletów. Znaleziono też zestaw przedmiotów świadczących o wysokim statusie ekonomicznym pochowanych. Wśród ni…

2026-01-28-105611-Is-this-the-worlds-oldest-alphabet--National-Geographic-i-jeszcze-1-strona---3750bf9.png
width: 1259
height: 839

Dziennikarz Travelera poleciał do Tel Awiwu. „Tego napięcia nie da się znieść”
type: item
date: 2026-01-31T13:34:19.000Z
creator: Michał Cessanis
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: bliski wschód
subject: izrael
subject: turystyka
subject: wojna
description: MSZ odradza podróże do Izraela. Turyści i pielgrzymi z Polski podróżują tam z... aplikacją ostrzegającą przed nalotami. Sprawdziliśmy, jak wygląda sytuacja w Tel Awiwie w 2026 r.
encoded: Spis treści: Pielgrzymi i plażowicze Życie na promenadzie Kulinarna codzienność z telefonem w ręku Ślady na murach Napięcie trudne do zniesienia Ta podróż bardzo się różniła od innych. Zanim w ogóle spakowałem walizkę, musiałem dopełnić procedur, o których jeszcze kilka lat temu bym nie pomyślał, planując podróż nad Morze Śródziemne. Pierwszy krok: rejestracja w systemie „Odyseusz” polskiego MSZ – na wypadek konieczności nagłej ewakuacji. Drugi: złożenie wniosku o ETA-IL. To nowy, bezwzględny wymóg izraelskich służb granicznych – elektroniczne zezwolenie na wjazd, bez którego nie zostanę wpuszczony na pokład samolotu. Ale najważniejsza była instalacja aplikacji „Tzeva Adom” (Red Alert). To system wczesnego ostrzegania zintegrowany z obroną cywilną, który wyciem syreny informuje o nadlatujących rakietach i daje sekundy na znalezienie schronienia. Codziennie przed wylotem śledziłem też doniesienia z Bliskiego Wschodu. Zastanawiałem się nie nad tym, nie jaka będzie pogoda, ale czy przestrzeń powietrzna pozostanie otwarta. To była podróż nerwowa od samego początku. Pielgrzymi i plażowicze Ląduję na lotnisku Ben Guriona w ciągu dnia. Jestem tu pod koniec stycznia, kilka dni po tym, gdy duża część grupy Lufthansy zawiesiła rejsy nocne do Tel Awiwu. Ryzyko operacyjne i trudności w identyfikacji zagrożeń po zmroku uznano za zbyt wysokie. Ze mną turyści i pielgrzymi z Polski, którzy przylecieli bezpośrednio LOT-em (nasz narodowy przewoźnik, podobnie jak linia Wizz Air, realizuje połączenia do Tel Awiwu). Hala przylotów jest cichsza niż zwykle. Czekając na bagaż, wdaję się w rozmowę z mężczyzną stojącym obok. To Marek, pilot wycieczek, który właśnie przyleciał z grupą z Polski. Mimo że nasze MSZ odradza podróże (komunikat „Nie podróżuj”), on jest tu regularnie. – Ludzie pytają mnie: czy tam nie strzelają? – mówi, obserwując przesuwające się walizki. – Odpowiadam im faktami: konflikt toczy się punktowo. Jerozolima czy Galilea to miejsca, które żyją z turystów i są relatywnie b…

tel-awiw-1-83889cf.jpg
width: 4032
height: 3024

To największy naród bez własnego państwa. Jego ziemie leżą na styku czterech krajów
type: item
date: 2026-01-10T13:25:38.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bliski wschód
subject: irak
subject: iran
subject: konflikty
subject: syria
subject: turcja
description: Kurdystan to jeden z nielicznych regionów świata, którego nazwa funkcjonuje powszechnie w języku polityki, mediów i dyplomacji, mimo że nie istnieje na mapach jako samodzielne państwo. Zamieszkiwany przez miliony ludzi obszar od dekad pozostaje przedmiotem lokalnych konfliktów, sporów międzynarodowych i zmieniających się sojuszy. Aby zrozumieć, czym naprawdę jest Kurdystan, warto oddzielić fakty historyczne od uproszczeń i emocjonalnych narracji.
encoded: Spis treści: Czy Kurdystan to państwo? Między regionem a ideą kraju Gdzie jest Kurdystan? Położenie geograficzne i zasięg regionu W co wierzą Kurdowie? Region bez własnego państwa Wolny Kurdystan – hasło polityczne czy realny projekt? Dlaczego Kurdystan nie jest jednym państwem? Uwarunkowania polityczne i międzynarodowe Kurdystan to jeden z nielicznych regionów świata, którego nazwa funkcjonuje powszechnie w języku polityki, mediów i dyplomacji, mimo że nie istnieje na mapach jako samodzielne państwo. Zamieszkiwany przez miliony ludzi obszar od dekad pozostaje przedmiotem lokalnych konfliktów, sporów międzynarodowych i zmieniających się sojuszy. Aby zrozumieć, czym naprawdę jest Kurdystan, warto oddzielić fakty historyczne od uproszczeń i emocjonalnych narracji. Czy Kurdystan to państwo? Między regionem a ideą kraju Kurdystan nie jest państwem w sensie prawa międzynarodowego. To pojęcie geograficzno-etniczne odnoszące się do obszaru zamieszkanego tradycyjnie przez Kurdów – lud liczący dziś kilkadziesiąt milionów osób. Mimo silnej tożsamości kulturowej i językowej Kurdowie nie posiadają własnego, powszechnie uznawanego państwa. Współcześnie termin „Kurdystan” funkcjonuje równolegle jako nazwa regionu historycznego oraz jako określenie autonomicznej jednostki administracyjnej w północnym Iraku. Najbliżej państwowości znajduje się właśnie Region Kurdystanu w Iraku, który ma własny parlament, rząd i siły zbrojne (peszmergów). Formalnie pozostaje jednak częścią Iraku, a jego status opiera się na konstytucji tego państwa. W pozostałych krajach – Turcji, Iranie i Syrii – obszary zamieszkane przez Kurdów nie tworzą jednolitej jednostki autonomicznej. W Iranie funkcjonuje ostan Kurdystan, będący jedną z 31 prowincji państwa, z administracją podporządkowaną władzom centralnym i bez odrębnych uprawnień autonomicznych. W Syrii na północnym wschodzie powstała Rożawa, region de facto autonomiczny, który jest w większości zamieszkiwany przez Kurdów. Jego ustrój jest oparty na zasa…

kurdystan-GettyImages-2168779027-7f07fbf.jpg
width: 4000
height: 2286

Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naszą wiedzę o Biblii
type: item
date: 2026-01-02T10:45:56.000Z
creator: Kelly Faircloth
subject: Historia
subject: biblia
subject: bliski wschód
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
description: Od ogrodu przy Grobie Pańskim, po nowe datowanie Zwojów znad Morza Martwego – ostatnie badania dają szczegółowy wgląd w historie związane z Biblią. Jak mijający rok zmienił naszą wizję wydarzeń opisanych w Piśmie Świętym?
encoded: Spis treści: W 2025 roku sporo odkryć związanych z Biblią Starożytny ogród odkryty pod Grobem Pańskim Wczesne chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się z Abu Zabi na przedmieścia Rzymu Ślady chrześcijan w różnych lokalizacjach Nowe spojrzenie na powstanie zwojów znad Morza Martwego Starożytne sieci handlu kością słoniową Nowe odkrycia w starożytnej twierdzy Megiddo Datowanie miejsca jednego z cudów Jezusa Posąg hybrydy ze starożytnego pałacu Znaleziska archeologiczne z 2025 roku dotyczące Biblii malują żywy obraz bogatego, wzajemnie powiązanego świata, którego echa tysiącleci odbijają się w kamieniach i tekstach. W 2025 roku sporo odkryć związanych z Biblią Trwające wykopaliska w Bazylice Grobu Pańskiego w Jerozolimie, która prawdopodobnie powstała w miejscu ukrzyżowania i pochówku Jezusa, nadal dają wgląd w najwcześniejsze fazy istnienia tego miejsca. Dowiadujemy się, jak mogła wyglądać lokalna topografia przed wzniesieniem kościoła w IV wieku. Wykopaliska archeologiczne w innych lokalizacjach ukazują wczesną ekspansję chrześcijaństwa na świecie, w tym ślady życia monastycznego z VII wieku w Zatoce Perskiej. Nowe badania ujawniają również drogi, którymi mógł poruszać się podczas swojej misji św. Paweł, apostoł, który szerzył wiarę chrześcijańską w Cesarstwie Rzymskim. Tymczasem zaawansowane nowe technologie wzbogacają naszą wiedzę o zwojach znad Morza Martwego, a nawet rzucają światło na rozległe szlaki handlowe, które mogłyby wyjaśnić sporą obecność kości słoniowej w Starym Testamencie. Te nowe odkrycia i badania oferują fascynujący wgląd w materialne realia opowieści biblijnych, zmieniając nasze rozumienie Pisma Świętego, zarówno jako księgi wiary, jak i podstawowego tekstu starożytnego świata. Starożytny ogród odkryty pod Grobem Pańskim Bazylika Grobu Pańskiego w Jerozolimie była miejscem chrześcijańskich pielgrzymek i nabożeństw od czasu jej wybudowania przez rzymskiego cesarza Konstantyna Wielkiego w IV wieku. Jednak wieki odcisnęły swoje piętno. Znaczna część obec…

shutterstock2390258577-247a089.jpg
width: 6720
height: 4480

Czy chrześcijanie i czciciele ognia żyli razem? Dowodem na to starożytna osada na Bliskim Wschodzie
type: item
date: 2025-12-19T14:57:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: irak
subject: religie
description: Chrześcijanie i czciciele ognia żyli w starożytności, około 1500 lat temu, jak dobrzy sąsiedzi. Archeolodzy znaleźli na to dowody w dzisiejszym Iraku. Ich odkrycie zmienia to, jak patrzymy na dawną historię Bliskiego Wschodu – regionu targanego konfliktami religijnymi.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie przez trzy lata badali miejsce zwane Gird-î Kazhaw w irackim Kurdystanie. Natknęli się tam na szereg zagadkowych ruin z około 500 roku n.e. Zaginiony kościół Najpierw badacze przeszłości odkryli pięć kwadratowych filarów wykonanych z kamienia i częściowo otynkowanych białym gipsem. Badania geofizyczne ujawniły więcej podziemnych murów, dlatego początkowo uważano, że jest to być może kościół, będący częścią założeń klasztornych. Wykopaliska w kolejnych latach udowodniły tę teorię. Budowla była zaskakująco duża. Jej główna część miała aż 25 metrów długości i 5 metrów szerokości. Konstrukcja miała trzy nawy, co było typowe dla wczesnych świątyń chrześcijańskich w tym regionie. Największym dowodem na religijny charakter miejsca była jednak ceramika. Archeolodzy znaleźli naczynia ozdobione krzyżem maltańskim. Sąsiedzi z różnych światów Najciekawsze jest jednak to, co znajdowało się tuż obok kościoła. Naukowcy odkryli tam małą fortecę na wyniesionym kopcu z czasów imperium Sasanidów. W tamtym państwie najważniejszą religią był zoroastryzm. Jego wyznawcy czcili ogień. Ta starożytna religia Iranu przetrwała w tym kraju na odizolowanych obszarach, a w większym stopniu w Indiach. Prorok i reformator religijny Zaratusztra (żył w połowie I tysiąclecia p.n.e.) jest tradycyjnie uważany za założyciela tej religii. Zoroastryzm zawiera zarówno cechy monoteistyczne, jak i dualistyczne. Prawdopodobnie wpłynął na inne główne religie – judaizm, chrześcijaństwo i islam. Wszystko wskazuje na to, że chrześcijanie i zaratusztrianie mieszkali w Gird-î Kazhaw w tym samym czasie i tuż obok siebie. To wielkie odkrycie, bo pokazuje, że Bliski Wschód nie zawsze był miejscem konfliktów. Budynki stały obok siebie, co sugeruje zgodne sąsiedztwo. Z czasem jednak czasy się zmieniły. Na tym samym terenie znaleziono późniejszy islamski cmentarz. Naukowcy chcą teraz sprawdzić, kiedy dokładnie mieszkańcy przeszli na islam. Życie na wsi, a nie w pałacach Wyko…

Abb.-1-7b737c5.jpg
width: 4000
height: 2250

Złocista jak słońce, słodsza niż miód – ta orientalna słodycz ma swoje święto
type: item
date: 2025-11-17T10:09:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: bliski wschód
subject: egipt
subject: grecja
subject: słodycze
subject: turcja
description: Baklawa to złocisty przysmak znad Morza Śródziemnego, który zachwyca smakiem i historią. Ten deser, znany już w XV wieku, wciąż budzi emocje i... spory o pochodzenie. Czy Grecy mają rację, twierdząc, że to ich tradycja? A może to Turcy najlepiej dopracowali jego recepturę? 17 listopada obchodzimy światowy dzień baklawy.
encoded: Cenimy sobie wyjazdy nad Morze Śródziemne i na Bliski Wschód. Ulubione kierunki Polaków to Egipt i Turcja. Kraje te oferują nie tylko wspaniałe plaże lub rafy koralowe. Równie fascynująca jest historia tych krajów i ich dziedzictwo kulturowe. To ostatnie przejawia się m.in. w bogatej tradycji kulinarnej. Kraje te słyną z niezwykłych słodkości, ale nie jest to czekolada, ale baklawa. Ten deser składa się z kilkudziesięciu ultracienkich warstw ciasta filo. Pomiędzy te kruche warstwy ciasta wkłada się obfite nadzienie z posiekanych orzechów, najczęściej pistacji, orzechów włoskich lub migdałów, a całość jest wypiekana w maśle klarowanym. Po upieczeniu deser jest polewany słodkim syropem. Skąd pochodzi baklawa? Baklawę uznają za swój narodowy deser Turcy, Grecy, ale też Arabowie. Ta lista jest jednak dłuższa. Prawda jest taka, że do tego sukcesu przyczyniło się wiele społeczności. Być może „protoplastą” współczesnej baklawy był warstwowy deser znany w Mezopotamii już w VIII wieku p.n.e., jednak wówczas zastosowano grubsze ciasto. Kluczową innowacją, która ukształtowała nowoczesną baklawę, było rozwinięcie produkcji cienkiego ciasta. Być może powstało ono w Grecji około 2 tysiące lat temu. Ale jest tu sporo znaków zapytania i wśród ekspertów trwają na ten temat dyskusje. Warto również odnotować, że blisko spokrewnione baklawy nazwy pojawiają się w innych regionach, co świadczy o wspólnym etymologicznym pochodzeniu. Np. w Azerbejdżanie baklawa jest znana jako „pahlahu”, a w Armenii jako „pakhlava”. To jednoznacznie pokazuje, że baklawa powstała dzięki różnym ludom. Turecki ślad baklawy Wygląda na to, że baklawa przybrała dzisiejszy klasyczny kształt w okresie osmańskim za panowania sułtana Mehmeda II Zdobywcy. W źródle z 1473 roku znajduje się jej przepis. Baklawa była podawana janczarom piętnastego dnia ramadanu (tzw. procesja baklawy). Był to element ceremonii państwowych pod koniec XVII wieku. Turcja, pomimo międzynarodowych roszczeń do deseru, ustanowiła standard dla …

baklawa-c45203a.jpg
width: 8640
height: 5760

Archeolodzy odkryli w Jordanii nietypowe centrum kultowe. Jest 1000 lat starsze od piramid
type: item
date: 2025-10-20T09:46:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: jordania
subject: pradzieje
description: Około 5500 lat temu ludzie przybywali w to miejsce, aby brać udział w ceremoniach i pogrzebach. Odbywały się one nie tylko wśród megalitów, ale też w zagadkowych kamiennych budowlach na szczycie wzgórza. Poznajcie zagadki, które odkryli właśnie archeolodzy w Murayghat w Jordanii.
encoded: Megality, czyli konstrukcje przede wszystkim o przeznaczeniu grobowym, powstawały w różnych częściach świata i w różnych okresach. Do tych najbardziej znanych należy Stonehenge w Wielkiej Brytanii, czy Göbeklitepe w Turcji. Teraz naukowcy donoszą o nowych badaniach na stanowisku archeologicznym Murayghat w Jordanii. Odkryto tam dziesiątki zagadkowych konstrukcji kamiennych. Część z nich znana była już sto lat temu, ale dzięki nowemu projektowi udało się odpowiedzieć na pytanie, jaka była ich funkcja. Jakie budowle udało się odkryć? Badaczka z Uniwersytetu Kopenhaskiego, prof. Susanne Kerner, podsumowała właśnie szeroko zakrojone badania stanowiska Murayghat. Opublikowała je na łamach czasopisma „Levant”. Udało jej się znaleźć następujące konstrukcje: Pola dolmenów, czyli megalitycznych grobowców. Zarejestrowano pozostałości ponad 95 dolmenów, które otaczają centralne wzniesienie. Są to budowle składające się z dwóch kamieni przykrytych blokiem, który na nich spoczywa. Pojedyncze stojące kamienie – megality; najwyższy ma 2,4 m wysokości. Zarysy budowli wzniesionych na planie owalu, podkowy lub prostokąta o średnicy nawet 18 m. Co się tutaj działo? – Zamiast dużych osad z mniejszymi kaplicami założonymi w okresie chalkolitu, nasze wykopaliska w Murayghat z wczesnej epoki brązu ukazują skupiska dolmenów (kamiennych grobowców), stojących kamieni i dużych budowli megalitycznych. Wskazują one na to, że miały tam miejsca rytualne zgromadzenia i pochówki – opowiada kierowniczka projektu prof. Susanne Kerner. To stanowisko archeologiczne rozwinęło się po upadku kultury chalkolitycznej (ok. 4500–3500 p.n.e.), okresu znanego z bogatych tradycji symbolicznych, miedzianych artefaktów i małych świątyń kultowych. Naukowcy uważają, że zmiany klimatyczne i niepokoje społeczne mogły doprowadzić do upadku kultury, w odpowiedzi na co grupy z wczesnej epoki brązu zaczęły tworzyć „nowe formy ekspresji rytualnej”. Centrum kultowe czy coś więcej? Archeolodzy udokumentowali w Murayghat pona…

area-1-overview7199-cropped--3777210.jpg
width: 3508
height: 2012

Libia zachwyca przyrodą i ujmuje gościnnością. To nieodkryta perła Orientu
type: item
date: 2025-10-13T06:02:39.000Z
creator: Monika Witkowska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: bliski wschód
subject: libia
subject: pustynie
description: Ogromne zjawiskowe wydmy, słone jeziora, które unoszą cię na powierzchni, wspaniałe formacje skalne. Libia to perła wciąż czekająca na odkrycie.
encoded: Spis treści: Kraina diun U Tuaregów Perła pustyni Antyczne korzenie Libia – informacje praktyczne Wrzucone na Facebooka zdjęcie pokazujące, jak leżąc na wodzie, czytam książkę, robi furorę. – To Morze Martwe? – ktoś dopytuje. – Gdzie tam, jezioro Gaberoun, w Libii, na środku Sahary – wyjaśniam. Tutaj też są mocno zasolone jeziora pozwalające na samoistne utrzymanie się na powierzchni. Mało tego, w stosunku do swojego słynnego konkurenta libijskie jeziora w okolicach miasta Ubari są dużo ładniejsze i praktycznie bez ludzi. Wciśnięte między żółte, a o zachodzie słońca pomarańczowe wydmy zaskakują barwą wody: granatową, błękitną albo turkusową, zależnie od pory dnia. Niestety, z ponad 40 jezior już tylko w kilku jest woda. Reszta powysychała. Żyjący w tym regionie Tuaregowie na określenie piaszczystych gór mają dziesiątki nazw. Te z ostrym niczym nóż grzbietem to sif, a to, co nazywamy morzem wydm, to idehan. Tak wielkich diun jak te tutaj nigdy wcześniej nie widziałam. Mam zaufanie do naszych kierowców, jednak kiedy maksymalnie rozpędzeni podjeżdżamy pod szczyt, za którym nie wiadomo, co jest, odruchowo zamykam oczy. Na szczęście „synowie pustyni” doskonale znają teren – poza sporadycznym zakopywaniem się w sypkim piachu i przegrzewaniem się chłodnic nic złego się nie dzieje. O spalaniu paliwa nikt w tym kraju nie myśli – Libia to w kategorii: „wydobycie ropy naftowej”, prawdziwy potentat. Nic dziwnego, że litr paliwa kosztuje tutaj równowartość 15 groszy, co oznacza, że za 8 zł mamy pełny bak (53 litry). Dużo droższa jest woda – za równowartość 1 jej litra można kupić 6 litrów paliwa! Kraina diun Efektem wojny domowej, której apogeum było zabicie w 2011 r. rządzącego krajem przez 42 lata pułkownika Muammara Kaddafiego, był m.in. upadek turystyki. Przybysze z zagranicy bali się tu przyjeżdżać, było wiele obostrzeń. Ostatnio to się trochę zmienia, ale obcokrajowcy nadal wzbudzają tu sensację, a jednocześnie wybuchy szczerej radości. Co chwila słyszymy pełne sympatii: s…

libia-Gaberoun-cbe7e44.jpg
width: 2000
height: 1135

Obcy mile widziany. Zaskakujące informacje z pierwszych ludzkich osad
type: item
date: 2025-10-10T11:03:19.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: neolit
subject: syria
description: W osadach zamieszkanych przez pierwszych rolników na Bliskim Wschodzie 10 tys. lat temu było sporo „przyjezdnych” . Podobnie jak w dzisiejszych metropoliach bezpieczną przystań znajdowały tam obce osoby. A o tym, że dobrze się integrowano świadczą... groby.
encoded: Koniec epoki lodowcowej przyniósł w życiu ludzi kardynalną zmianę. Zaczęto uprawiać rolę i hodować zwierzęta. Aby było to możliwe, koniecznie było mieszkanie w jednym miejscu. W ten sposób powstały pierwsze wsie pełne domostw w miejscu obozowisk. Jak wyglądało życie w takich osadach w czasach neolitu? Czy ludzie umierali z nudów w swoim własnym gronie, w jednej ciasnej przestrzeni? Badania międzynarodowego zespołu badaczy rzuciły na to zagadnienie nowe światło. Opublikowano je na łamach czasopisma „Scientific Reports”. Mobilność pierwszych rolników Naukowcy w bardzo ciekawy sposób sprawdzili, skąd pochodzili mieszkańcy pierwszych osad na Bliskim Wschodzie. Otóż przeanalizowali sygnatury chemiczne zębów 71 osób znalezionych na pięciu stanowiskach archeologicznych w dolinie Eufratu, na terenie dzisiejszej Syrii. Ludzie ci żyli w całym okresie neolitu – od 11 600 do 7500 lat temu. Okazało się, że w wielu osadach mieszkali ludzie, którzy się w nich nie urodzili. A mimo to byli oni w pełni zintegrowani z pozostałymi mieszkańcami. A to oznacza, że wczesne społeczności rolnicze były inkluzywne i otwarte na przybyszów podobnie jak dzisiejsze słynne metropolie, tak jak Nowy Jork czy Berlin. Zdaniem naukowców ich ustalenia potwierdzają, że mobilność nie wykluczała integracji społecznej, a mieszkańcy wsi w okresie neolitu byli otwarci na pełną asymilację przybyszów we wspólnym życiu. – Badanie jest ważne ze względu na zastosowaną interdyscyplinarną metodologię, z jednej strony szeroko zakrojoną analizę izotopową (strontu i tlenu), a z drugiej strony badanie archeologicznego i historycznego kontekstu tego obszaru – wyjaśnia współautorka artykułu, dr Anna Bach z Katedry Prehistorii Uniwersytetu Autonomicznego w Barcelonie. Dowody na wspólne życie Ale skąd archeolodzy wiedzą, że przybysze byli traktowani tak samo? W ich ocenie dobrym wyznacznikiem są… groby. Przybyszów i lokalnych mieszkańców chowano w taki sam sposób, często pod posadzką domów. Ten zwyczaj jest tłumaczony przez …

ExcavationsofTellSabiAbyad-40fa185.jpg
width: 3072
height: 2048

Rhinocorura była piekłem na ziemi. Trafiali tam kryminaliści bez nosów
type: item
date: 2025-10-06T10:11:51.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: bliski wschód
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Travel
subject: Wolny czas
description: Rhinocorura to zapomniane dziś starożytne miasto na granicy Egiptu i Palestyny. W historii zapisało się jako miejsce zesłania przestępców, którym za karę obcinano nosy. Wygnani musieli walczyć o przetrwanie w skrajnych warunkach pustyni.
encoded: W tym artykule: Rhinocorura – zapomniana osada ludzi bez nosów Życie w piekle na Ziemi Oko za oko, nos za karę Historycznie w wielu miejscach na świecie, również w Polsce, praktykowano brutalne kary za mniejsze i większe przewinienia. W niektórych polskich miastach o dawnym ustawodawstwie przypominają np. pręgierze. Kara chłosty była jednak stosunkowo lekka w porównaniu z... obcięciem nosa. Ta surowa kara była wymierzana przestępcom w starożytnym Egipcie i sąsiednich regionach. Praktyka obcinania nosa, czyli rynotomia, była powszechną represją za kradzież. Oszpeceni byli często wypędzani do Rhinocorury. Tak też powstało zapomniane dziś miasto, które z czasem stało się kolonią okaleczonych wyrzutków. Rhinocorura – zapomniana osada ludzi bez nosów Rhinocorura była miastem granicznym Egiptu i Palestyny, położnym pośrodku pustyni, u ujścia potoku wyznającego granicę między krajami. Zagadkowa osada od wieków intryguje historyków i archeologów. Niestety klasyczne źródła są dość ubogie w informacje na jej temat. Wiadomo na pewno, że było to miejsce wygnania dla przestępców, którzy wcześniej zostali skazani na odcięcie nosa. Nazwa Rhinocorura pochodzi z greckiego „ῥινὸς κόρος” (rhinos koros). To oznacza „obcięte nosy”. Życie w tym miejscu było surową rzeczywistością dla beznosych wygnańców. Pozbawieni pierwotnej tożsamości, utworzyli społeczność związaną wspólnym cierpieniem i instynktem przetrwania. Opisy starożytnych tekstów, w tym autorstwa Strabona i Diodora Sycylijskiego, przedstawiają społeczność, która pomimo tragicznych warunków, wykazywała zdolność do adaptacji. Mumia jak z horroru. Naukowcy odkryli, że Egipcjanka sprzed 3,5 tys. lat mogła umrzeć w męczarniach Niezwykła mumia z drugiego tysiąclecia przed naszą erą ma szeroko otwarte, wykrzywione usta. Długo przypuszczano, że to efekt niedbałości balsamistów. Jednak najnowsze badania wskazują na... Życie w osadzie wygnańców było bardzo trudne. Ziemia wokół była słona, a woda ze studni w obrębie murów gorzka. Jako że…

Rhinocorura-byla-pieklem-na-ziemi-391eed8.jpg
width: 2160
height: 1440

Cienie i triumfy Asyrii: historia jednego z najbardziej brutalnych imperiów starożytności
type: item
date: 2025-10-01T07:40:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: bliski wschód
subject: historia
subject: mezopotamia
subject: starożytność
description: Imperium asyryjskie przez wieki budziło postrach i podziw – od brutalnych kampanii wojennych po zaawansowaną administrację. Poznaj najważniejsze fakty i odkrycia, które przybliżają historię tego starożytnego mocarstwa.
encoded: Spis treści: Gdzie znajdowała się Asyria i dokąd rozciągało się jej imperium? Jak powstało imperium asyryjskie i kto zapoczątkował jego potęgę? Jak Asyria odzyskała potęgę i dlaczego ponownie upadła? Kiedy Asyria osiągnęła szczyt swojej potęgi i jak rządziła imperium? Kiedy i dlaczego upadło imperium asyryjskie? Z czego słynęła Asyria i jak zapisała się w historii świata? Jakie były najważniejsze wydarzenia w historii imperium asyryjskiego? Każde ze starożytnych bliskowschodnich imperiów odcisnęło swoje piętno na kształcie tego obszaru i całego starożytnego świata. Asyria, choć początkowo była jedynie niewielkim państwem-miastem nad środkowym Tygrysem, w ciągu wieków przekształciła się w jedno z najbardziej agresywnych i zorganizowanych imperiów w historii starożytnej Mezopotamii. Ekspansja państwa opierała się na doskonale zorganizowanej armii, umiejętnościach inżynieryjnych oraz brutalnej taktyce podboju, która budziła postrach wśród sąsiadów. Szczyt potęgi Asyrii przypadł na VIII i VII wiek p.n.e., kiedy to imperium kontrolowało rozległe terytoria od Egiptu po Zatokę Perską. Mimo militarnej dominacji i zaawansowanej administracji, imperium nie zdołało utrzymać swojej pozycji, a jego upadek był gwałtowny i nieodwracalny. Gdzie znajdowała się Asyria i dokąd rozciągało się jej imperium? Nawet z współczesnej perspektywy geopolitycznej, granice imperium asyryjskiego robią ogromne wrażenie. W swojej pierwotnej fazie rozwoju, Asyria obejmowała głównie tereny północnego Iraku, koncentrując się wokół żyznej doliny Tygrysu. Jednak dzięki agresywnej i długofalowej polityce ekspansji, imperium sukcesywnie wchłaniało kolejne obszary Bliskiego Wschodu, stając się jednym z najrozleglejszych i najbardziej wpływowych państw starożytności. W okresie swojej największej potęgi, Asyria kontrolowała nie tylko ziemie dzisiejszego Iraku, ale również obszary Syrii, Palestyny, Libanu, Izraela, a także znaczne części Egiptu i Cypru. Kluczowe miasta – Aszur, Kalchu (Kalach) i Niniwa – przek…

imperium-asyryjskie-639666f.jpg
width: 2025
height: 1350

Dubaj z bliska. Tam pustynne dziedzictwo spotyka futurystyczne marzenia
type: item
creator: Hanna Zakrzewska
subject: Lifestyle
subject: Współpraca reklamowa
subject: bliski wschód
subject: dubaj
description: Dubaj wyrasta z pustyni i lśni obietnicą jutra. Każdy, kto poczuje jego magię, odkryje, jak tradycja splata się tu z ambicjami sięgającymi nieba. Dubaj nie tylko luksusem stoi, jest też silnie ukształtowany przez opowieści – zarówno te dawne, jak i współczesne. Smagane wiatrem wydmy, które kryją bogate dziedzictwo, światowej klasy muzea i atrakcje prezentujące śmiałe wizje – wszystko to tworzy mozaikę, w której przeszłość i przyszłość spotykają się pod arabskim słońcem.
encoded: Dubaj wyrasta z pustyni i lśni obietnicą jutra. Ci, którzy doświadczają jego magii, są świadkami eleganckiej gry między głęboko zakorzenioną tradycją a ambicjami sięgającymi nieba. Nie tylko luksusem Dubaj stoi, jest też silnie ukształtowany przez opowieści – zarówno te dawne, jak i współczesne. Smagane wiatrem wydmy, które kryją bogate dziedzictwo, światowej klasy muzea i atrakcje prezentujące śmiałe wizje – wszystko to tworzy mozaikę, w której przeszłość i przyszłość spotykają się pod arabskim słońcem. Dziedzictwo kulturowe – serce nowoczesnej metropolii Zanim powstały lśniące wieżowce i tętniące życiem suki, Dubaj był skromną osadą, w której Beduini, poławiacze pereł i kupcy wytyczali swoje szlaki zgodnie z położeniem gwiazd. Dziś echa tej historii wciąż rozbrzmiewają w zachowanych dzielnicach, takich jak Al Fahidi i Al Shindagha. Kamienne wieże wiatrowe i pachnące przyprawami zaułki przywodzą na myśl wieczory, kiedy pustynny wiatr unosił nie tylko piasek, ale i opowieści. Muzeum Dubaju pozwala prześledzić niezwykłą metamorfozę miasta – od pustynnej osady po kosmopolityczne centrum. Muzea i biblioteki w całym mieście pielęgnują wiedzę i tradycję. Muzeum Etihad, którego kształt przypomina manuskrypt, opowiada historię powstania Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Poezja, dawne opowieści i legendy wypełniają biblioteki oraz ośrodki dziedzictwa, pokazując, jak Emiratczycy z szacunkiem podchodzą do swojej historii, jednocześnie odważnie patrząc w przyszłość. Centralnym miejscem tej kulturowej edukacji jest Sheikh Mohammed Centre for Cultural Understanding (SMCCU), gdzie immersyjne programy sprzyjają dialogowi między mieszkańcami a odwiedzającymi, pozwalając lepiej zrozumieć emirackie tradycje i gościnność. W namiotach, w których odbywają się spotkania majlis odwiedzający są witani słodkimi daktylami i kawą arabską z kardamonem, a każdy gest jest zakorzeniony w tradycji sięgającej setek lat. Gościnność jest tu równie naturalna jak wezwanie do modlitwy, splatając codzien…

Al-Fahidi-Souk-87727b6.jpg
width: 2016
height: 1344

Sztuczna inteligencja odkrywa hymn sprzed 2000 lat. Powstał ku czci potężnego miasta
type: item
date: 2025-07-04T05:51:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: mezopotamia
subject: pismo
description: Hymn ku czci Babilonu, jednej z największych metropolii starożytności, został właśnie odczytany dzięki sztucznej inteligencji. Niezwykłe odkrycie rzuca nowe światło na codzienne życie mieszkańców Mezopotamii.
encoded: Spis treści: Elektroniczna biblioteka kluczem do poznania tabliczek Prof. Jiménez i AI odkrywają hymn do Babilonu: co pisały dzieci 2 tys. lat temu? Dzieci pisały hymn do Babilonu. Starożytna wprawka zaskakuje treścią i formą Bogactwo Eufratu – fragment odkrytego tekstu Babilon powstał około 2000 r. p.n.e. Tysiąc lat później było to największe miasto świata z populacją przekraczającą 200 tys. osób. Babilon znajduje się około 85 kilometrów na południe od stolicy Iraku, Bagdadu. Został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jego mieszkańcy nie znali jeszcze papieru. Do notowania używano niewielkich tabliczek z gliny, w których pisano rylcem. Taki system zapisu nosi miano pisma klinowego. Do dzisiaj wielu z tych zabytków jeszcze nie odczytano i od czasu do czasu dowiadujemy się na temat literatury sprzed tysiącleci czegoś nowego. Prof. Jiménez i AI odkrywają hymn do Babilonu: co pisały dzieci 2 tys. lat temu? Tabliczki klinowe są bardzo wytrzymałe, ale kruche. Dlatego wiele z nich zachowało się w postaci kilkucentymetrowych fragmentów. To utrudnia ich analizę. Często nie jest znany kontekst tekstu. I tu okazała się pomocna sztuczna inteligencja (SI). Asyriolog i hetytolog prof. Enrique Jiménez Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium w ramach „Elektronicznej platformy biblioteki babilońskiej” digitalizuje wszystkie fragmenty tekstów klinowych odkrytych do tej pory na całym świecie. Następnie zaprzęga do pracy SI, która rozszyfrowuje i łączy fragmenty tekstów, które do siebie pasują. W ten sposób doszło do odkrycia nieznanego hymnu napisanego na cześć miasta Babilon. Prof. Jiménez wspólnie z dr. Anmarem Abdulillahem Fadhilem z Uniwersytetu Bagdadzkiego opublikowali na ten temat artykuł w czasopiśmie „IRAQ”. Analizowane tabliczki pochodziły z biblioteki w mieście Sippar, zlokalizowanym na północ od Babilonu. Legenda głosi, że Noe ukrył je tutaj przed potopem przed wejściem na arkę. Dzieci pisały hymn do Babilonu: starożytna wprawka zaskakuje treścią i form…

StreetinBabylon-fe2550e.jpg
width: 6000
height: 4000

Bardzo wczesne i bardzo ścisłe relacje neandertalczyków z ludźmi. Dowody z Lewantu
type: item
date: 2025-03-14T12:28:50.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: ewolucja
subject: homo sapiens
subject: izrael
subject: neandertalczycy
subject: odkrycia archeologiczne
description: Kontakty między neandertalczykami i wczesnymi ludźmi współczesnymi przyczyniły się do rozwoju zachowań symbolicznych i praktyk pogrzebowych na Bliskim Wschodzie. Doszło do tego już 100 tys. lat temu.
encoded: Spis treści: Jaskinia kluczem do poznania interakcji Skąd wynikają podobieństwa? Najstarsze pochówki na świecie Od dekad naukowcy badają relacje łączące ludzi współczesnych (Homo sapiens sapiens) i neandertalczyków (Homo neanderthalensis). Długo sądzono, że ci drudzy posiadali zdecydowanie słabsze zdolności poznawcze i bardziej przypominali małpoludy niż nas. Dekady badań przyniosły sporo danych, które diametralnie zmieniły nasz obraz neandertalczyków. Okazało się, że ten gatunek człowieka tylko niewiele odbiegał od nas wyglądem. Również jego zdolności poznawcze i intelektualne okazały się porównywalne z ludzkimi. A teraz izraelscy naukowcy opublikowali artykuł o bardzo wczesnych interakcjach ludzi z neandertalczykami, co dodatkowo ukazuje relacje międzygatunkowe w nowym świetle. Jaskinia kluczem do poznania interakcji Na łamach czasopisma „Nature Human Behaviour” naukowcy przybliżyli wnioski płynące z wykopalisk w jaskini Tinshemet w Izraelu. Celem były nawarstwienia z okresu środkowego paleolit. Mają zatem około 130 000–80 000 lat. Wykopaliska prowadzone są tam od 2017 roku przez prof. Yossi Zaidnera z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie, prof. Israela Hershkovitza z Uniwersytetu w Tel Awiwie i dr Marion Prévost z Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. Głównym celem zespołu badawczego jest określenie charakteru relacji człowieka współczesnego i neandertalczyka w środkowym paleolicie Lewantu. Czy byli rywalami konkurującymi o zasoby, pokojowymi sąsiadami, a może ze sobą współpracowali? Wewnątrz jaskini znajdowały się groby kilku osób. Kości nie zostały jeszcze przypisane do konkretnego gatunku. Badania są w toku. Jednak w ocenie badaczy, znalezione zabytki zarówno w jaskini Tinshemet i innych stanowiskach archeologicznych w tym rejonie sugerują zaskakującą jednolitość zachowań, która przejawia się w wykonywanych przedmiotach. A wiadomo, że wtedy w tym rejonie mieszkały różne gatunki ludzi. Eksperci w szczególności zwracają uwagę na technologię wykonywania nar…

homo-sapiens-6c90285.png
width: 900
height: 600

Najstarszy na świecie dowód na ascezę wśród zakonnic. Dramatyczne odkrycie z Jerozolimy
type: item
date: 2025-03-10T10:04:35.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: chrześcijaństwo
subject: grób
subject: jerozolima
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
subject: wierzenia
subject: zakon
description: Blisko 30 metalowych pierścieni ściskało ciało kobiety złożonej do grobu 1500 lat temu w Jerozolimie. To najstarszy namacalny dowód na ekstremalną ascezę wśród chrześcijańskich zakonnic.
encoded: Spis treści: Dramatyczne odkrycie pod ołtarzem Ascetyczny zakonnik? Czy raczej zakonnica? Ekstremalna asceza – nic dziwnego w czasach bizantyjskich Do tego niezwykłego odkrycia doszło w miejscu leżącym około trzech kilometrów na północny zachód od Starego Miasta w Jerozolimie. To tam między V a VII wiekiem naszej ery działał bizantyjski klasztor. Dramatyczne odkrycie pod ołtarzem Znalezisko ogłosili badacze z Izraelskiego Urzędu ds. Starożytności. Niezwykły pochówek znajdował się wśród wielu innych w kryptach pod ołtarzem kościoła. Ołtarz ten naukowcy określają mianem bema. To podniesiona podłoga lub platforma na wschodnim krańcu kościoła, na której znajduje się ołtarz ze stołem ołtarzowym. Słowo bema pochodzi z języka greckiego i oznacza platformę lub stopień. Pod podłogą były też groby należąca do dzieci i mężczyzn. Jeden ze szkieletów szczególnie przykuł uwagę naukowców. Był ściśnięty kilkunastoma pierścieniami wokół ramion lub rąk, czterema pierścieniami wokół szyi i co najmniej 10 pierścieniami wokół nóg. Dodatkowo na brzuchu położono żelazne płyty. Osobę pochowano z niewielkim metalowym krzyżem. Kim była? Ascetyczny zakonnik? Czy raczej zakonnica? Mimo, że dla laika takich pochówek może kojarzyć się z torturami, to w tym przypadku naukowcy od początku nie mieli wątpliwości. W ten sposób pochowano osobę, która poddała się dobrowolnej ascezie, a nie karze. Jednak początkowo uważano, że był to chrześcijański mnich. W źródłach historycznych czytamy, że był to jeden z nietypowych sposobów pokuty. Przyjętą wówczas koncepcją było to, że im bardziej dana osoba powstrzymuje się od przyjemności, a nawet umęcza swoje ciało, tym bardziej dusza wznosi się na wzniosłe duchowe wyżyny. Bardziej rozpowszechnione do okresu późnego średniowiecza było jednak na przykład samobiczowanie. Kości zmarłej osoby znalezionej w Jerozolimie zachowały się kiepsko. Dlatego trudno było ustalić płeć z całą pewnością. Naukowcy z Instytutu Weizmanna wykorzystali innowacyjną technologię, która um…

najstarsza-ascetka-ad30fbb.png
width: 900
height: 600

Kraje Bliskiego Wschodu – co warto wiedzieć, zanim ruszysz w podróż
type: item
date: 2025-01-26T13:22:43.000Z
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: bliski wschód
subject: geografia
description: To tu narodziła się cywilizacja. Kraje Bliskiego Wschodu to mozaika państw, które łączy bogata historia, kulturowa różnorodność i tradycje kulinarne. Na podróżujących czekają tu najstarsze miasta na świecie, pustynne oazy i niezwykle gościnni mieszkańcy.
encoded: Spis treści: Gdzie leży Bliski Wschód? Kim są mieszkańcy Bliskiego Wschodu? Co warto zobaczyć w krajach Bliskiego Wschodu? Ile krajów leży na Bliskim Wschodzie? Skąd pochodzi nazwa „Bliski Wschód”? O czym warto pamiętać, podróżując na Bliski Wschód? Bliski Wschód to kolebka cywilizacji. To w tym regionie, a dokładniej w dorzeczu Tygrysu i Eufratu, rozwinęły się pierwsze miasta-państwa Mezopotamii. Starożytne imperia, takie jak Babilonia, Asyria czy Persja, odegrały kluczową rolę w kształtowaniu historii świata. To tu powstały jedne z najsłynniejszych budowli na Ziemi – egipskie piramidy czy Świątynia Salomona w Jerozolimie. Znajdująca się na półwyspie Synaj góra, gdzie według tradycji Mojżesz otrzymał tablice z Dziesięcioma Przykazaniami, jest jednym z najważniejszych miejsc dla religii monoteistycznych. Dziś serce Bliskiego Wschodu bije w Dubaju, Dosze czy Rijadzie, miastach, które łącząc ultranowoczesne wieżowce z zabytkowymi starówkami, stały się nowymi symbolami regionu. Gdzie leży Bliski Wschód? Region Bliskiego Wschodu rozciąga się od wschodnich wybrzeży Morza Śródziemnego po Zatokę Perską oraz od Półwyspu Arabskiego po góry Iranu. Przyglądając się fizycznej mapie świata, zobaczymy w tej części świata duże obszary obejmujące góry, pustynie, wyżyny i wybrzeża. Niektóre z tych miejsc są szczególnie znane. W Jordanii znajduje się majestatyczna pustynia Wadi Rum, zwana „marsjańską doliną”. To tu powstało wiele popularnych filmów fantastycznonaukowych, jak „Lawrence z Arabii” czy „Diuna”. W Libanie można z kolei jednego dnia zjeżdżać na nartach w Górach Libanu i kąpać się w Morzu Śródziemnym. Wielu turystów przyciąga położone na granicy Izraela i Jordanii Morze Martwe. To najniżej położony punkt na Ziemi. Woda tego niezwykłego akwenu jest tak słona, że nie sposób w niej utonąć. Kim są mieszkańcy Bliskiego Wschodu? Bliski Wschód zamieszkują Arabowie, Persowie, Kurdowie, Turcy, Ormianie i wiele innych grup etnicznych. Każda z nich ma swoje tradycje, język i kuchnię. …

kraje-bliskiego-wschodu-muskat-GettyImages-1132742003-833b87b.jpg
width: 2121
height: 1414

Saladyna, pogromcę krzyżowców pokonała nieznana choroba. Naukowcy są na jej tropie
type: item
date: 2024-12-26T13:27:33.000Z
subject: Historia
subject: bliski wschód
subject: choroby
subject: historia
subject: średniowiecze
description: Nawracająca wysoka gorączka, osłabienie, bóle głowy, utrata apetytu i powolna utrata przytomności – w takich okolicznościach zmarł w wieku 55 lat nieustraszony pogromca krzyżowców, Saladyn. Naukowcy wskazali najbardziej prawdopodobną przyczynę jego śmierci.
encoded: Spis treści: Gorączka przez 2 miesiące Śmierć wybitnego władcy Specjaliści ustalili, co mogło zabić Saladyna Jeszcze w połowie lutego 1193 r. Saladyn był prawdopodobnie najpotężniejszym człowiekiem obszaru Morza Śródziemnego. Ten arabski władca i wódz 4 czerwca 1187 r. pod Hittin pokonał i niemal całkowicie zniszczył armię krzyżowców, wśród pojmanych jeńców znajdował się sam król Jerozolimy. Po tym zwycięstwie przed Saladynem stanęły otworem miasta i twierdze krzyżowców w Palestynie. W ciągu 2 lat wódz zdobył je wszystkie z wyjątkiem Tyru. Zagadkowa choroba Saladyna 4 marca 1193 r. Saladyn już nie żył. Przyczyną śmierci 55-letniego władcy nie były rany odniesione w walce, ale tajemnicza choroba. Według opisu zachowanego w dziele arabskiego historyka Baha ad-Dina ibn Szadada przebiegała prawdopodobnie w kilku etapach. Pierwszy atak nastąpił osiem lat przed śmiercią, w grudniu 1185 r., kiedy 47-letni Saladyn oblegał Mosul. Nie zachowały się szczegółowe opisy przypadłości, wiadomo jedynie, że władca miał wysoką gorączkę, która trwała 2 miesiące. Choć otoczenie Saladyna szykowało się na jego śmierć, on wyzdrowiał, w następnych latach cierpiał jednak na nawracające ataki gorączki i kolki, które czasowo czyniły go niezdolnym do działań wojennych. Na przykład w lipcu 1190 r. był w stanie osobiście dowodzić wojskami, lecz w październiku tego samego roku uległ atakowi „żółciowej gorączki”, która przykuła go do łóżka na miesiąc. Śmierć wybitnego władcy Ostatnia – śmiertelna – faza choroby nadeszła, kiedy Saladyn miał 55 lat. Tym razem pierwszym objawem była utrata apetytu. Wkrótce dołączyły do niej: ogólne osłabienie, niestrawność i ospałość. Mimo że pogoda była chłodna i wilgotna, Saladyn odmawiał noszenia pikowanej tuniki i zachowywał się – jak zanotował ibn Szadad – „jak człowiek wyrwany ze snu” (prawdopodobnie chodziło o to, że władca był rozkojarzony i półprzytomny). Pojawiły się gorączka i silne bóle głowy. Agonia Saladyna trwała 14 dni, podczas których stan władcy nieu…

Saladyn-w-Jerozolimie-6f24774.jpg
width: 3471
height: 2227

Co naprawdę wiemy o Jezusie? – dowiecie się z naszego podcastu
type: item
date: 2024-12-06T14:00:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: chrześcijaństwo
subject: jezus chrystus
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Zdaniem chrześcijan – był Bogiem, dla wyznawców islamu – bardzo ważnym prorokiem. Inni uważają go po prostu za inteligentnego człowieka. Chociaż zdaniem niektórych w ogóle nie istniał. Z naszego podcastu dowiecie, kim był Jezus i co o nim tak naprawdę wiemy.
encoded: Spis treści: Czy da się dyskutować o Jezusie? Czy Jezus był postacią historyczną? Ślady po obecności Jezusa. Czy coś zachowało się do naszych czasów? Gościem naszego podcastu jest tym razem historyk prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Nasz ekspert zajmuje się dziejami późnego antyku i wczesnego średniowiecza, a zwłaszcza przemianami religijnymi i społecznymi tego okresu. Interesuje go również kult świętych, wróżbiarstwo, monastycyzm, kształtowanie się kleru chrześcijańskiego, a także bazy danych i ich rola w warsztacie historyka. Niedawno nakładem wydawnictwa RN ukazała się jego popularnonaukowa książka pt. „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom I: Wierni, biskupi, eremici”. Czy da się dyskutować o Jezusie? Jezus nie jest typową postacią historyczną. To przecież kluczowa osoba dla milionów chrześcijan. Czy da dyskutować na jego temat obiektywnie, tak jak o Mieszku I czy Marii Skłodowskiej-Curie? – Ona [dyskusja – przyp. red] jest z całą pewnością trochę trudniejsza. Dlatego że wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z jakiegoś rodzaju ładunkiem emocjonalnym, i to dotyczy nie tylko historii religii, to musimy być bardzo świadomi tego, że mamy różnego rodzaju nastawienie. Albo sympatyzujemy, albo wręcz przeciwnie – zauważa historyk. – Tam, gdzie dotykamy tego, w co ludzie głęboko wierzą i wierzą w ten sposób, że kształtują w jakiś sposób życie pod tym kątem, tam dyskusja jest trudniejsza dla wszystkich – przyznał. Czy Jezus był postacią historyczną? Czy Jezus naprawdę istniał czy też był postacią, która można porównać do bohaterów różnych mitologii? – Co do [jego – przyp. red.] istnienia nie ma żadnych wątpliwości – powiedział prof. Wiśniewski. Według eksperta osoba Jezusa jest udokumentowana na poziomie niektórych cesarzy rzymskich. – Jest wielu cesarzy, o których wiemy o wiele mniej, niż na temat tej postaci – dodał. Przyznał, że większość źródeł na temat Jezusa pochodzi ze środowiska chrześcijańskiego i nie są one z czasów Jezusa, a…

Kim-byl-Jezus-54404bd.jpg
width: 1000
height: 666

Ile lat ma najstarszy alfabet? Może być o 500 lat starszy, niż dotychczas sądzono
type: item
date: 2024-11-25T08:02:17.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pismo
subject: starożytność
subject: syria
description: Naukowcy odnaleźli najstarszy alfabet w historii. Okazuje się, że najdawniejsze pismo powstało w Syrii.
encoded: Spis treści: Kiedy powstał alfabet? Najstarszy alfabet mógł powstać 500 lat wcześniej, niż sądzono Napisanie historii od nowa Powszechnie uważa się, że najpopularniejszym systemem zapisywania mowy jest alfabet. Termin ten jednak wielokrotnie bywa używany w kontekście różnych pojęć dotyczących historii i teorii pisma. Jest to przyczyną wielu nieporozumień, gdy chcemy dotrzeć do momentu jego powstania. Wiemy na pewno, że jest to zestaw znaków, które są używane do zapisu języka. Kiedy powstał alfabet? Każdy znak lub litera reprezentuje określoną głoskę lub grupę głosek w danym języku. Powstanie alfabetu miało olbrzymi wpływ na komunikację, zachowywanie informacji i archiwizację naszych dziejów. Właśnie dlatego jego wynalezienie było kluczowe dla rozwoju cywilizacji. Dotychczas uważano, że najstarszy znany alfabet to alfabet protosynajski, który powstał ok. 1900 r. p.n.e. na terenie półwyspu Synaj w starożytnym Egipcie. To wczesna forma pisma fonetycznego, która stanowiła podstawę dla późniejszych alfabetów, w tym przede wszystkim fenickiego, greckiego i łacińskiego. Alfabet protosynajski składał się z około 30 znaków, z których każdy reprezentował spółgłoski. W przeciwieństwie do pisma klinowego czy hieroglifów, był dużo prostszy w użyciu. Najstarszy alfabet mógł powstać 500 lat wcześniej, niż sądzono Jednak najnowsze odkrycie sugeruje, że najstarszy alfabet może być jeszcze starszy, i to nawet o 500 lat. Naukowcy z Johns Hopkins University prowadzili wykopaliska starożytnym syryjskim mieście Umm-al Mara. Badacze odnaleźli tam małe fragmenty gliny, na których zostało wyryte pismo. Datowanie wykazało, że słowa te zostały napisane ok. 2400 r. p.n.e. Tajemnicze artefakty, na których widniał alfabet, znajdowały się w jednym z grobowców z epoki brązu, które odnaleziono podczas wykopalisk. W środku znajdowało się sześć szkieletów, złota i srebrna biżuteria, grot włóczni, a także kilka glinianych naczyń. W sumie odkryto cztery gliniane pieczęcie. Na razie nie wiadomo, jakim a…

najstarszy-alfabet-1-9cd0580.jpg
width: 1200
height: 813

Bliskowschodnie Stonehenge. Obserwatoria, groby czy kalendarze – czym były megality Lewantu?
type: item
date: 2024-11-14T14:07:44.000Z
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: bliski wschód
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: starożytność
description: Również na Bliskim Wschodzie ludzie wznosili konstrukcje megalityczne. Część z nich pełniła funkcje obserwatoriów astronomicznych lub czegoś w rodzaju rytualnego kalendarza solarno-lunarnego. Przykładem takiej struktury jest budowla Rujm el-Hiri, nazywana czasem „lewantyńskim Stonehenge”.
encoded: Spis treści: Dolmeny – grobowce wykonane z wielkich kamieni Lewantyńskie Stonehenge. Różna funkcja budowli megalitycznych Lewantu Polscy archeolodzy na tropie megalitycznych zagadek Jak złapać dzikie zwierzę do... latawca? Szerokie kontakty budowniczych kamiennych konstrukcji Jeden z najszybciej rozwijających się dzisiaj kierunków badań poświęconych Bliskiemu Wschodowi dotyczy licznych przemieszczeń ludności, które odbywały się tam na przestrzeni tysięcy lat. Analizy te w równym stopniu opierają się na znaleziskach archeologicznych, co na dowodach lingwistycznych czy badaniach genetycznych. Migracje ludzi na obszarze starożytnego Bliskiego Wschodu potwierdzają się przykładowo dzięki znaleziskom importowanej lub naśladującej obce wzory ceramiki i innych przedmiotów oraz zaobserwowanym zmianom w zwyczajach pogrzebowych, sugerującym nowe trendy związane z pochówkiem zmarłych. Badacze zajmujący się tym problemem wskazują także na dwa główne rodzaje przemieszczeń. Pierwsze były skutkiem dobrowolnej decyzji, motywowanej na przykład chęcią znalezienia lepszych terenów pod uprawy. Drugie zaś zostały wymuszone przez konflikty zbrojne lub politykę imperialną. Dolmeny – grobowce wykonane z wielkich kamieni Migracje i wędrówki ludności, zajmujące na co dzień wielu naukowców, są także jednym z aspektów związanych z funkcjonowaniem licznych struktur megalitycznych na Bliskim Wschodzie. Jednym z typów megalitów, jakie tam występują, są dolmeny, czyli widoczne na powierzchni grobowce zbudowane z dużych kamieni. Tradycyjnie na tym obszarze łączy się je z epoką brązu, a archeolodzy znajdują je w rożnych regionach Bliskiego Wschodu, na przykład w Jordanii, Syrii i Libanie. Ich poznanie jest, jak się wydaje, kluczowe dla zrozumienia praktyk pogrzebowych i społecznych w okresie późnej prahistorii. Ich rola wciąż jednak pozostaje dla nas niejasna. Niektóre budowle były bez wątpienia miejscami wiecznego spoczynku członków wędrownych klanów, lecz wiele z nich mogło być użytkowanych w zgoła…

shutterstock1746342584-cc0fa86.jpg
width: 4000
height: 3000