Skarb z Bizancjum w polskiej wsi. Niezwykłe odkrycie w Świętokrzyskim
W Świętokrzyskiej wsi Sobótka doszło do wyjątkowego odkrycia. Okolice Sandomierza ujawniły przed badaczami nietypowy przedmiot – kłódkę, która pochodzi z XII lub XIII stulecia. Średniowieczne znalezisko zachwyca nie tylko swoim wiekiem, ale również oryginalnym, świetnie zachowanym kształtem.
Wojciech Rudziejewski-Rudziewicz, prezes Stowarzyszenia „Szansa” odpowiedzialnego za najnowsze odkrycie, w rozmowie z PAP podkreślał, że Sobótka to jedna z najstarszych wsi w Polsce. Prezes wskazywał, że funkcjonujące tam niegdyś wczesnośredniowieczne targowisko pozwala spodziewać się odnalezienia różnorodnych artefaktów, które przed wiekami były przedmiotem handlu. Na całe szczęście nie mylił się. Elitarny wyrób z Cesarstwa Bizantyjskiego Stowarzyszenie stojące za najnowszym odkryciem podkreśla, że nie mamy do czynienia z przedmiotem przeciętnym o niskiej wartości historycznej. Specjalistom udało się określić, że znaleziony obiekt pełnił funkcję kłódki w XII lub XIII wieku. Dodatkowej wartości odkryciu nadaje jego zoomorficzny kształt. Tego typu urządzenia w formie konia były już wcześniej znajdowane i prezentowane zarówno w muzealnych, jak i prywatnych kolekcjach. Znalezisko z Sobótki przypomina do złudzenia choćby artefakty ze zbiorów Uniwersytetu Harvarda w Cambridge oraz zabytek z prywatnej kolekcji w Niemczech, oferowany przez LOT-ART Gallery. To podobieństwo pozwala na dokładniejsze określenie wieku odkrytej kłódki. Według dr. hab. Marka Florka z delegatury Urzędu Ochrony Zabytków w Sandomierzu przedmiot został wykonany najprawdopodobniej w XII lub XIII wieku na terenie Bizancjum. Skąd egzotyczny przedmiot pojawił się w Polsce? Jedna z najbardziej prawdopodobnych hipotez łączy znalezisko z okresem wypraw krzyżowych, w których uczestniczyło rycerstwo z ziemi sandomierskiej. Historyczne źródła potwierdzają, że do Jerozolimy wyprawiali się tacy możni jak książę Henryk Sandomierski czy Jaksa z Miechowa. Interesującym przykładem jest również Wielisław „Jerozolimczyk”, którego przydomek jednoznacznie wskazuje na odbytą podróż do Ziemi Świętej. To właśnie ci rycerze i pielgrzymi, powracając z odległych krain, przywozili ze sobą unikalne przedmioty o symbolicznym znaczeniu. Ta niewielka kłódka mogła stanowić dla nich cenną, osobistą pamiątkę z zupełnie innego, egzotycznego świata. Obecność artefaktu w Sobótce może sugerować, że któryś z uczestników wielkiej wyprawy osiadł na tych terenach, zabierając ze sobą ten niezwykły przedmiot. Wieś z potężną historią Sobótka to jedna z najstarszych polskich wsi, której nazwa – według wielu przekazów – wywodzi się od pogańskich obrzędów odprawianych podczas letniego przesilenia. Dr hab. Florek twierdzi jednak, że termin „Sobótka” nawiązuje najzwyczajniej do soboty – dnia, w którym odbywały się tamtejsze targi. Tak czy inaczej mówimy o wsi z bardzo bogatą historią, której ślady odnajdywane są wraz z kolejnymi latami. Rudziejewski-Rudziewicz oznajmiał już, że do tej pory udało się odnaleźć m.in. biżuterię, monety z XVI wieku oraz inne przedmioty, które mogły być obiektem handlu. Źródła: Stowarzyszenie Mieszkańców Gminy Annopol "Szansa", Onet Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Rzymskie dziedzictwo ukształtowało Bizancjum na ponad tysiąc lat. Losy imperium pełne były spektakularnych triumfów i bolesnych upadków
Bizancjum trwało przez ponad tysiąc lat. Potężne imperium było swoistym paradoksem – w swej dojrzałej fazie mówiło po grecku, modliło się w obrządku chrześcijańskim, a kulturowo chyliło się ku Bliskiemu Wschodowi. Jednak do ostatniego dnia istnienia czerpało legitymizację z rzymskiego prawa, rzymskiej administracji i rzymskiej idei uniwersalnego imperium. Przyjrzyjmy się nieco bliżej dziejom potężnego państwa.
Spis treści: Konstantynopol i trwały podział Złoty wiek Justyniana Kryzys VII wieku i początek systemu temowego Macedońskie odrodzenie Katastrofalny rok 1204 Jak upadł kolos? W powszechnej i historycznej świadomości, termin „Bizancjum” funkcjonuje jako synonim wschodniej części Cesarstwa Rzymskiego, która przetrwała upadek zachodu. Należy jednak podkreślić, że nazwa ta została nadana dopiero przez XIX-wiecznych historyków, nie przez samych twórców tej cywilizacji. Mieszkańcy imperium, od jego zarania w IV wieku aż po tragiczny finał w XV wieku, niezmiennie określali się mianem Rzymian, a swoje państwo dumnie nazywali Cesarstwem Rzymskim. Konstantynopol i trwały podział Bizancjum zostało wzniesione na ryzykownej decyzji cesarza Konstantyna Wielkiego o przeniesieniu stolicy imperium z Rzymu nad Bosfor. W 324 roku, po pokonaniu Licyniusza i zjednoczeniu cesarstwa Konstantyn dostrzegł, że demograficzny, gospodarczy i militarny środek ciężkości imperium przesunął się na wschód. Bizancjum, starożytne greckie miasto zlokalizowane na strategicznym cyplu kontrolującym kluczowe szlaki handlowe, zostało wybrane na „Nowy Rzym”. Oficjalna dedykacja miasta nastąpiła 11 maja 330 roku. Konstantynopol był czymś więcej niż tylko nową rezydencją władcy. Stanowił coś w rodzaju deklaracji politycznej. Miasto zaprojektowano z rozmachem godnym starego Rzymu – z senatem, forami i hipodromem – ale z chrześcijańskim duchem, który miał zdefiniować przyszłość imperium. W 395 roku, po śmierci Teodozjusza I Wielkiego, nastąpił ostateczny i trwały podział na Cesarstwo Zachodniorzymskie i Wschodniorzymskie. Nękany problemami gospodarczymi i presją migracyjną zachód upadł w 476 roku pod ciosami Odoakra. Wschód nie tylko przetrwał i obronił swoje granice, ale także ciągłość administracyjną i prawną, co stało się bazą dla przyszłej ekspansji. Złoty wiek Justyniana Wraz z panowaniem Justyniana I Wielkiego nastał najambitniejszy, a przy tym także najbardziej kontrowersyjny okres w dziejach wczesnego Cesarstwa Bizantyjskiego. Siostrzeniec Justyna I postawił sobie za cel odzyskanie utraconych ziem zachodnich i przywrócenie rzymskiego panowania w całym basenie Morza Śródziemnego. W 533 roku w błyskawicznej kampanii wojska Justyniana zniszczyły Wandalów w Afryce Północnej, przywracając cesarstwu kontrolę nad spichlerzem imperium. Następnie przyszła kolej na Italię. Wojna gocka była jednak wyniszczająca i długa. Choć zakończyła się klęską Ostrogotów i w konsekwencji – odzyskaniem Rzymu, Rawenny i całej Italii – pozostawiła Półwysep Apeniński w ruinie. Wreszcie, wojska Justyniana wylądowały w południowej Hiszpanii, wydzierając Wizygotom pas wybrzeża. W 565 roku, w momencie śmierci Justyniana, granice imperium obejmowały: Bałkany i Grecję, Azję Mniejszą, Syrię, Palestynę i Egipt, Italię i Sycylię, Afrykę Północną, południową Hiszpanię, wyspy Morza Śródziemnego. Cena tego sukcesu była jednak astronomiczna. Skarbiec został opróżniony, armia rozciągnięta do granic możliwości, a ludność zdziesiątkowana przez tzw. dżumę Justyniana, która mogła zabić nawet 40% populacji Konstantynopola. Kryzys VII wieku i początek systemu temowego W VII wieku charakter państwa zmienił się na zawsze. Najpierw Persowie z dynastii Sasanidów zajęli wschodnie prowincje, docierając aż pod Chalcedon. Cesarz Herakliusz w heroicznym wysiłku zdołał ich pokonać, ale triumf był krótkotrwały. Wyczerpane wojną imperia stały się bowiem łatwym łupem dla nowej siły z pustyni – Arabów zjednoczonych pod sztandarem islamu. W 636 roku, w bitwie nad rzeką Jarmuk, armia bizantyńska została rozbita. W ciągu zaledwie kilku dekad imperium utraciło swoje najbogatsze ziemie: Syrię, Palestynę, Egipt i Afrykę Północną. Równocześnie na Bałkanach osiedlali się Słowianie, a Bułgarzy tworzyli własne państwo. Bizancjum skurczyło się do Anatolii, skrawków Bałkanów i południowej Italii. To zagrożenie wymusiło jednak pewną reorganizację, która de facto uratowała państwo. Mowa o systemie temów. Tradycyjny rzymski podział na prowincje cywilne i dowództwa wojskowe został zniesiony. W ich miejsce wprowadzono okręgi wojskowo-administracyjne (temy), zarządzane przez strategów, którzy łączyli władzę cywilną i militarną. Kluczem do sukcesu było oparcie armii nie na drogich najemnikach, a na wolnych chłopach-żołnierzach, którzy otrzymywali ziemię w zamian za dziedziczną służbę wojskową. Dzięki temu Bizancjum w 717 roku odparło oblegających Konstantynopol Arabów. Ten triumf, podobnie jak późniejsza bitwa pod Poitiers, w której zatriumfowały wojska pod wodzą Karola Młota, uratowało Europę przed islamską inwazją. Macedońskie odrodzenie Względna stabilizacja nastała na przełomie IX i X wieku. Pod rządami dynastii macedońskiej, nastąpiła ponowna ekspansja i rozpoczął się czas kulturowego renesansu. Kolejni cesarze, w tym Nicefor II Fokas i Jan I Tzimiskes, przesunęli granice z powrotem na wschód, odzyskując Cylicję, Cypr, a nawet na krótko Syrię z Antiochią. Szczyt potęgi nastał wraz z objęciem tronu przez Bazylego II. W serii brutalnych kampanii zniszczył on pierwsze państwo bułgarskie, przywracając granicę imperium na Dunaju po raz pierwszy od stuleci. W 1025 roku Bizancjum było najsilniejszym mocarstwem regionu, rozciągającym się od południowych Włoch, przez całe Bałkany, aż po góry Armenii i Eufrat. Skarbiec był pełny, a autorytet cesarza – niepodważalny. Punkt zwrotny Po śmierci Bazylego II nastał czas rządów wywodzących się z konstantynopolskiej arystokracji cesarzy cywilnych. Ci, w obawie przed rosnącą potęgą wojska, zaczęli demontować system temowy, co w konsekwencji doprowadziło do katastrofy. W 1071 roku, w bitwie pod Manzikertem, Roman IV Diogenes został pokonany i wzięty do niewoli przez Turków Seldżuckich. Choć sama bitwa nie była wielką klęską militarną, wywołała wojnę domową, która pozwoliła Turkom zalać Anatolię – serce demograficzne i gospodarcze imperium. Sytuację częściowo opanowała dynastia Komnenów. Dzięki zręcznej dyplomacji odzyskali wybrzeża Azji Mniejszej. Był to jednak „łabędzi śpiew”. System obronny opierał się wówczas na nadaniach ziemi w zarząd w zamian za wystawienie oddziału, tzw. pronojach. Doprowadziło to do feudalizacji i osłabienia władzy centralnej. Katastrofalny rok 1204 Największy cios zadali imperium chrześcijanie. Zamiast do Ziemi Świętej, IV krucjata trafiła pod mury Konstantynopola. W 1204 roku krzyżowcy zdobyli i brutalnie złupili miasto, niszcząc bezcenne dzieła sztuki i relikwie gromadzone przez 900 lat. Na gruzach imperium powstało Cesarstwo Łacińskie oraz kilka greckich państw sukcesyjnych: Cesarstwo Nicejskie, Despotat Epiru i Cesarstwo Trapezuntu. Cień dawnej potęgi W 1261 roku, Michał VIII Paleolog, władca Nicei, odzyskał Konstantynopol, ale „odrodzone” imperium nie przypominało już dawnej potęgi. Zniszczone gospodarczo i pozbawione floty, stało się de facto drugorzędnym państwem regionalnym. W XIV wieku Turcy osmańscy przekroczyli Dardanele, zajmując Bałkany i odcinając stolicę od zaplecza. Tuż przed upadkiem, w połowie XV wieku, „imperium” składało się już tylko z samego Konstantynopola, garstki wysp i Despotatu Morei na Peloponezie. Jak upadł kolos? 2 kwietnia 1453 roku armia Mehmeda II przystąpiła do oblężenia Konstantynopola. Siły chrześcijańskie, liczące ok. 7 tysięcy zbrojnych, musiały stawić czoła 80-tysięcznej armii. Po trwającym niemal dwa miesiące oblężeniu, dokładnie 29 maja 1453 roku, miasto upadło. Konstantyn XI Paleolog był ostatni raz widziany, gdy włączył się do walki. Upadek Bizancjum nie był pojedynczym wydarzeniem, a długotrwałym procesem, przerywanym momentami remisji. Wymieniając główne przyczyny, należy wskazać na splot czynników wewnętrznych i zewnętrznych, które doprowadziły do zagłady. Przyczyny wewnętrzne Bizancjum nie miało jasno określonego prawa sukcesji. Rezultatem tego były nieustanne uzurpacje i wojny domowe. Szczególnie niszczycielskie były walki w XIV wieku (wojny trzech Janów), które skłoniły rywali do zatrudniania Turków jako najemników, co ułatwiło im poznanie słabości imperium i późniejszą inwazję. Od XI wieku klasa wolnych chłopów-żołnierzy zaczęła zanikać na rzecz wielkiej własności ziemskiej. Magnaci wchłaniali małe gospodarstwa, unikając jednocześnie płacenia podatków. Państwo, tracąc dochody i rekruta, przeszło na system pronoi, co jednak feudalizowało armię i czyniło ją mniej lojalną wobec centrum. W rezultacie cesarze musieli polegać na drogich i niepewnych najemnikach. Spór o Filioque i prymat papieża dzielił społeczeństwo. Próby ratowania państwa poprzez unie kościelne z Rzymem spotykały się z gwałtownym oporem ludności i niższego kleru. Słynne słowa wielkiego admirała Łukasza Notarasa: „Lepszy turban sułtana niż tiara papieża”, oddają nastroje części elit, które wolały polityczną podległość Turkom niż duchową podległość łacinnikom. Pozbawione floty Bizancjum utraciło kontrolę nad handlem na rzecz Wenecji i Genui i de facto stało się zależne od włoskich republik. Zamiast czerpać zyski z ceł, stało się ekonomicznym zakładnikiem faktorii, które drenowały zasoby regionu. Przyczyny zewnętrzne Faktyczny początek końca nastąpił w 1071 roku, gdy w bitwie pod Manzikertem Bizancjum utraciło Anatolię na rzecz Turków seldżuckich. Imperium utraciło wówczas wielki „rezerwuar” żywności i ludzi. IV krucjata „złamała kręgosłup” państwa. Krzyżowcy nie tylko ograbili miasto z bogactw gromadzonych przez 900 lat, ale rozczłonkowali terytorium. Mimo odzyskania stolicy w 1261 roku, Bizancjum nigdy nie odzyskało integralności ani potęgi morskiej. Decydujący cios wyprowadzili Turcy osmańscy, którzy, w przeciwieństwie do Seldżuków czy Arabów, stworzyli scentralizowane państwo z nowoczesną armią. Metodycznie odcinali Konstantynopol, zajmując najpierw Azję Mniejszą, a potem przenosząc się do Europy. W połowie XV wieku Konstantynopol był już tylko samotną wyspą w osmańskim morzu. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Potwór, o którym wspominają kroniki historyczne. Zatapiał statki przez 50 lat, dopóki nie pokonały go delfiny
Historyk Prokopiusz opisał stworzenie zwane Porfyriosem, które przez pół wieku siało grozę wśród żeglarzy VI wieku. Ale czym ono było? – Zatopiło wiele statków i dręczyło pasażerów wielu innych. Te słowa mogłyby dziś dotyczyć Białej Gladys – orki, którą w ostatnich latach okrzyknięto przywódczynią grupy waleni taranujących łodzie i odrywających im stery.
Spis treści: Historia opisana przez Prokopiusza Kaszalot czy inny gigant? Trop prowadzi do orki Gdzie kończy się fakt, a zaczyna legenda? Tajemnica, która może nigdy nie zostać rozwiązana W rzeczywistości chodzi o tekst greckiego historyka Prokopiusza. Opowiada on o przerażającym morskim potworze Porfyrios, który nękał mieszkańców Bizancjum przez 50 lat. Ostatecznie miał paść z rąk… stada delfinów. Jego kolosalny rozmiar – długi jak szkolny autobus (około 10–12 m) – sprawił, że wielu sugerowało, iż był to kaszalot. Inni, widząc współczesne orki uszkadzające łodzie u wybrzeży Hiszpanii i Portugalii, patrzą na opowieść o Porfyriosie w nowym świetle. Historia opisana przez Prokopiusza Czy zatem tym morskim postrachem była orka – czy zupełnie inny gatunek? Poprosiliśmy o analizę „historyka potworów morskich” i współczesnego biologa morza. W słynnym dziele Wojny Prokopiusz opisuje ogromnego „kētos”, który „sprawiał kłopoty Konstantynopolowi i okolicom” – z przerwami – przez 50 lat. Starożytne greckie słowo kētos zwykle tłumaczy się jako „potwór morski” lub „wieloryb”. W praktyce termin jest jednak „frustrująco nieprecyzyjny” – mówi Ryan Denson, adiunkt Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach i autor przygotowywanej książki A Zoobiography of the Ancient Sea Monster. Denson, który udostępnił National Geographic własny przekład tych fragmentów, wyjaśnia, że kētos może obejmować tuńczyki, duże ryby, „psy morskie” (zapewne rekiny), a nawet stworzenia mityczne. Zgodnie z opowieścią potwór zatapiał wiele statków i porywał pasażerów. Czasem znikał na dłużej, po czym wracał i znowu czynił szkody. Problem był tak poważny, że cesarz Justynian (panował w latach 527–565) zaczął się niepokoić, lecz nie miał jak powstrzymać rozrabiakę. – Nie jest wykluczone, że Justynian wysłałby żołnierzy na łodzi, by spróbowali go harpunować – mówi Denson. – Nie mamy jednak na to dowodów. Po pół wieku straszenia żeglarzy Porfyrios miał w końcu paść ofiarą własnej żądzy zabijania. – Pchany głodem albo miłością zwycięstwa – pisze Prokopiusz – w pogoni za stadem delfinów wdarł się na brzeg. – Wpadł w dość głębokie błoto. – Próbując się wydostać, „wszystko wzburzył” i ugrzązł. Kiedy Porfyrios utknął, był zdany na łaskę mieszkańców. – Ludzie po prostu rzucili się na niego i zarąbali go na śmierć – streszcza Denson. Część mięsa zjedzono od razu. Resztę zasolono i zabrano do domu na później. Kaszalot czy inny gigant? Ten opis zguby zwierzęcia może podpowiadać, z kim mamy do czynienia. Prokopiusz podaje, że potwór miał około 45 stóp długości (ok. 13,7 m). – Niewiele jest w morzach zwierząt o takich rozmiarach – mówi Lee Fuiman, profesor w Instytucie Nauk o Morzu Uniwersytetu Teksasu w Austin. Do tego grona należą płetwale błękitne, finwale, kaszaloty, walenie grenlandzkie i rekiny wielorybie. Z tej listy jedynie kaszaloty są czynnymi drapieżnikami. Reszta filtruje plankton, kryl lub drobne ryby. Kaszaloty mogłyby też dożyć wieku Porfyirosa. Średnio żyją około 60 lat. Dlatego to na nie najczęściej pada podejrzenie. Tu jednak zaczynają się schody. Prokopiusz pisze, że olbrzym polował nawet na delfiny. – To mocno zawęża krąg podejrzanych – mówi Fuiman. Kaszaloty, największe uzębione drapieżniki oceanu, polują głównie na kałamarnice, a nie na delfiny. Trop prowadzi do orki Zwierzę, które poluje na delfiny? – To brzmi jak orka – mówi Fuiman. Orki i kaszaloty potrafią omyłkowo osiadać na płyciznach, gdy wypływają poza swój głęboki tor – tak jak Porfyrios. Niektóre orki celowo „wybiegają” na brzeg, by schwytać foki, po czym fala znów znosi je na wodę. To ryzykowna taktyka. Pomyłka w ocenie chwili może skończyć się utknięciem. Samice orek mogą dożywać 90 lat. To aż nadto, by terroryzować kolejne pokolenia starożytnych żeglarzy. Czy jednak wiek nie jest tu fałszywą wskazówką? – Czy przez pół wieku grasowała jedna bestia, czy też mieszkańcy nazywali Porfyriosem każdego większego wieloryba? – zastanawia się Denson. I czemu, jeśli to była orka, nikt nie wspomina o jej charakterystycznym czarno-białym ubarwieniu? – Tego nie da się przegapić – mówi Fuiman. Imię Porfyrios oznacza „purpurowy”. Denson przypuszcza jednak, że chodziło raczej o „winne” barwy morza lub o królewski majestat (purpura to kolor władzy), a nie o kolor skóry zwierzęcia. Jeszcze jeden argument przeciwko orkom to rozmiar. Największa znana orka miała 32 stopy (ok. 9,8 m) długości. – Dlatego mało prawdopodobne, by winne były też wielkie rekiny drapieżne, jak żarłacze białe czy tygrysie – dodaje Fuiman. – Ich dieta by pasowała, ale rozmiar już nie. Zwykle dochodzą do około 20 stóp (ok. 6,1 m). Gdzie kończy się fakt, a zaczyna legenda? A może patrzymy w złą stronę? Denson ma powody, by uważać niektóre twierdzenia Prokopiusza za „trochę podejrzane”. Historyk nie był naocznym świadkiem wydarzeń z opowieści o Porfyriosie. – Trzeba więc liczyć się z przesadą – mówi. Starożytne teksty historyczne były barwniejsze niż dzisiejsze. – Dziś chcemy, by książki historyczne trzymały się tematu – tłumaczy Denson. – Prokopiusz był autorem bardzo dygresyjnym. Lubił opowieści dla samych opowieści. To dodaje smaku, ale sprzyja koloryzowaniu. – „Statki” to słowo bardzo ogólne – zauważa Denson. – Może oznaczać ogromne trójrzędowce – co pasowałoby do reputacji przerażającego kolosa. Ale równie dobrze mogło chodzić o małe łodzie wiosłowe. – Byłbym tu ostrożny. Czy Porfyrios rzeczywiście atakował jednostki z premedytacją? – Nietrudno wyobrazić sobie kaszalota albo orkę, która przypadkiem uderza w łódź i kogoś strąca – mówi Denson. – Potem taka historia rośnie w opowieściach. Rozmiary bestii mogły zostać wyolbrzymione – jak „rekordowa ryba” w wędkarskich wspomnieniach. Mierzenie też bywało mgliste. – Dziś traktujemy standaryzację jednostek miary jako coś oczywistego – przypomina Denson. – W starożytności różniły się one między regionami i wiekami. – To utrudnia przekład dawnych wymiarów na nasze. Denson pyta również, czy ktoś rzeczywiście widział, jak Porfyrios osiadł w pogoni za delfinami. Może znaleziono go już na lądzie i tak to sobie dopowiedziano? Niewykluczone też, że opowieść Prokopiusza ma wymiar metaforyczny. – Kētos to w starogreckim także biblijny Lewiatan – mówi Denson. – A w tekście pojmanie tego stworzenia sąsiaduje z apokaliptycznymi motywami: trzęsieniami ziemi czy wylewami Nilu. Wszystko to sprawia, że bardzo trudno rozdzielić fakty od przesady. – Skoro nie wiemy, czemu Prokopiusz nam to opowiada, trudno powiedzieć, które elementy są „podkręcone”, a które nie – podsumowuje. Tajemnica, która może nigdy nie zostać rozwiązana Aby jeszcze bardziej zagmatwać sprawę, żaden z dwóch głównych podejrzanych nie jest typowy dla wód wokół Konstantynopola – dzisiejszego Stambułu. Kaszaloty zwykle żyją na głębokich wodach. Tam polują na ulubiony pokarm: głębinowe kałamarnice. – Z punktu widzenia siedliska jest to bardzo mało prawdopodobne w rejonie Konstantynopola – mówi Fuiman. Z kolei orki we wschodniej części Morza Śródziemnego pojawiają się niezwykle rzadko. Zwykle nie wędrują dalej niż do zachodniego basenu – tam, gdzie Gladys i jej towarzyszki dziś niepokoją łodzie. Tak jak być może nigdy nie dowiemy się, dlaczego współczesne orki taranują łodzie, tak i tożsamość Porfyoriosa może na zawsze pozostać tajemnicą. Źródło: National Geographic
Złota moneta z czasów cesarza Justyna II. Odkryto ją w bułgarskiej twierdzy
Archeolodzy odnaleźli rzadką monetę z VI wieku. Znajdowała się w starożytnych ruinach twierdzy Tuida w Sliwen w środkowej Bułgarii. Odkrycie rzuca nowe światło na znaczenie tej lokalizacji w czasach bizantyjskich.
Spis treści: Archeolodzy odnaleźli rzadką bizantyjską monetę Niezwykłe odkrycia w twierdzy Tuida Kim był Justyn II? Tuida to starożytna twierdza położona na wzgórzu Hisarlaka w bułgarskim Sliwen. Nie wiadomo dokładnie, kiedy została zbudowana, ale znana była już w czasach rzymskich. Przetrwała najazd Gotów w 378 r. n.e., ale została poważnie zniszczona podczas natarcia Hunów na ten region w V w. W czasach panowania cesarza Anastazjusza I, czyli w latach 491–518 została odbudowana. Jej koniec nastał dopiero pod koniec VI wieku, najprawdopodobniej w wyniku napadu Awarów i Słowian. Archeolodzy odnaleźli rzadką bizantyjską monetę To właśnie w tym miejscu archeolodzy z muzeum w Sliwen podczas najnowszych prac wykopaliskowych odnaleźli rzadką, złotą monetę. Początkowo badacze sądzili, że pochodzi z czasów cesarza Justyniana I Wielkiego, który panował w latach 527–565 n.e., ale po pracach konserwacyjnych i dokładnych analizach naukowcy doszli do wniosku, że została wybita w okresie panowania jego następcy, Justyna II. Na awersie monety widnieje popiersie cesarza, który w lewej dłoni trzyma kulę, a w prawej długie berło. Nad postacią znajduje się także inskrypcją, która głosi: „D N IVSTINVS P P AVG”, co oznacza dokładnie „Dominus Noster Justinus Perpetuus Augustus”, czyli po łacinie „Nasz Pan Justyn, zawsze August”. Z kolei na rewersie znajduje się napis: „Victoria AVGGG OS”. Archeolodzy uważają, że moneta najprawdopodobniej została wybita w Antiochii, tureckim mieście położonym nad rzeką Orontes, ok. 20 km od brzegu Morza Śródziemnego. W czasach antycznych było to jedno z najważniejszych centrów kulturalnych, handlowych, politycznych i religijnych regionu. Badacze podkreślają, że sygnatura OS na rewersie potwierdza, że moneta pochodzi z mennicy właśnie z ego miasta. Niezwykłe odkrycia w twierdzy Tuida – Odkrycie tej niezwykle rzadkiej monety z wizerunkiem Justyna II rzuca nowe światło na badania nad bizantyjską numizmatyką i historią gospodarczą regionu. Znalezisko podkreśla również znaczenie twierdzy Tuida jako ważnego punktu gospodarczego we wczesnym okresie bizantyjskim – napisali w oświaczeniu autorzy odkrycia. Co ciekawe, podczas najnowszych wykopalisk stanowisku archeologicznym odnaleziono już 23 monety z okresu od II do XIII wieku, co sugeruje, że twierdza mogła być wykorzystywana znacznie dłużej, niż dotychczas uważano, bo aż do późnego średniowiecza. Justyn II urodził się w 520 r. n.e. i żył 58 lat. Był cesarzem bizantyjskim panującym w latach 565–578. Urodził się w rodzinie o iliryjskim pochodzeniu, objął tron w trudnym okresie dla Bizancjum, które było wówczas osłabione kosztownymi wojnami i problemami gospodarczymi po rządach Justyniana I Wielkiego. W czasie swoich rządów władca próbował utrzymać ogromne terytorium cesarstwa. Kim był Justyn II? Justyn II początkowo odrzucił politykę płacenia danin sąsiednim ludom, co doprowadziło do wznowienia konfliktów z Persją Sasanidów. Wojna z Persją, która zaczęła się w 572 roku była katastrofalna dla cesarstwa bizantyjskiego. Persowie zdobyli ważne twierdze, takie jak Dara, co osłabiło wschodnie granice państwa. Na zachodzie z kolei cesarz zmagał się z najazdami Longobardów w Italii, co znacznie osłabiło finanse imperium. Cesarz miał bardzo ambitne plany, aby jego rządy prowadziły do dobrych reform i dobrobytu, ale podczas swojego panowania wielokrotnie podejmował błędne decyzje, które prowadziły do problemów wewnętrznych, również rozgrywek politycznych na jego własnym dworze. Po klęskach na froncie syryjskim u Justyna II rozwinęły się objawy choroby. Kronikarze opisywali, że cesarz narzekał na osłabienie mięśni, bóle kończyn i układu moczowego. Rozwinęły się także objawy choroby psychicznej. Miał słyszeć różne głosy, a także widzieć złe duchy, co wywoływało u niego ataki agresji. Opisy tych objawów sugerują dziś schizofrenię. Ze względu na swoje problemy zdrowotne Justyn zmuszony został przez swą żonę do wyznaczenia następcy, który pomógłby mu w sprawowaniu rządów. Nie wybrał jednak żadnego z krewnych, lecz generała Tyberiusza, prawą rękę Justyniana I Wielkiego. Źródło: Arkeonews Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Wiadomo, kogo pochowano w spektakularnych grobowcach sprzed 1500 lat. Śmiała teoria badaczki
To było jedno z największych odkryć archeologicznych w Anglii. W Sutton Hoo badacze znaleźli pod kurhanem wielką łódź z licznymi i spektakularnymi darami. Bogatych grobów w tym miejscu było więcej. Anglosasi zdobyli te kosztowności jako najemnicy Bizancjum.
Spis treści: Sutton Hoo – groby, że ho ho Kogo pochowano w Sutton Hoo? Bogaci najemnicy? Nowa koncepcja Tak w każdym razie twierdzi prof. Helen Gittos z Uniwersytetu Oxfordzkiego. Dowody na taką koncepcję opublikowała właśnie na łamach czasopisma „English Historical Review”. Sutton Hoo – groby, że ho ho Sutton Hoo to stanowisko archeologiczne położone we wschodniej Anglii, na południe od Woodbridge w hrabstwie Suffolk. W 1939 roku jeden z kurhanów odkrył i przebadał archeolog samouk Basil Brown. Historię tego niebywałego odkrycia przybliża film fabularny Netflixa z 2021 roku zatytułowany „Wykopaliska”. Największą uwagę zwróciło odkrycie wielkiej łodzi o długości blisko 30 m. Na niej znajdowały się przeróżne precjoza, które uruchomiły zbiorową wyobraźnię. Zbiór ten znajduje się obecnie w Muzeum Brytyjskim w Londynie. Wybrane artefakty znalezione w pochówku łodziowym: zbroja; hełm; ozdobne berło kamienne, złoty element sakiewki (przedmioty organiczne zachowały się słabo), złota rękojeść miecza i uchwyt do uprzęży miecza, para złotych klamr utrzymująca płaszcz na ramionach, sprzączki i przybory toaletowe, duże bizantyjskie srebrne łyżki, srebrne naczynie Anastazjusza, zestaw dziesięciu srebrnych misek, złote monety, dwie sztabki złota, szkatułka ze złotym wiekiem, tkaniny z Syrii. A to tylko wybór tego, co odkryto w tym nietypowym grobowcu. Obiekty te można zobaczyć w Muzeum Brytyjskim w Londynie. Kogo pochowano w Sutton Hoo? Jeszcze w czasie wykopalisk pojawiły się koncepcje, kogo pochowano zarówno w łodzi. W kolejnych latach przebadano kolejne kurhany. Tam też znaleziono bogate pochówki, ale nie dorównywały temu z łodzią. Pojawiła się koncepcja, że główny grobowiec należał do króla Raedwalda z rodu Waffina, zmarłego ok. 625 r. Wskazywać na to miały m.in. ornamenty na dwóch srebrnych łyżkach. Według wcześniejszych teorii dotyczących źródeł bogactwa i importowanych dóbr znalezionych w grobach w Sutton Hoo, miały być one nabyte od sąsiadów Anglosasów – zamieszkujących Francję Merowingów. Importowane towary pozyskane od Merowingów miały pochodzić z darów lub handlu z różnymi ludami strefy śródziemnomorskiej. Bogaci najemnicy? Nowa koncepcja Mediewistka z Uniwersytetu Oxfordzkiego, prof. Helen Gittos, dokładnie przyjrzała się zabytkom złożonym z grobach z Sutton Hoo. I doszła do zaskakującego wniosku. W jej ocenie pochowano tam wojowników anglosaskich, którzy byli najemnikami Cesarstwa Bizantyjskiego w VI wieku n.e. – To nie byli ludzie przebrani za rzymskich żołnierzy. To byli rzymscy żołnierze – podkreśla ekspertka, przypominając, że w części z grobów zachował się bogaty rynsztunek. Zbroja i hełm znalezione w największym kurhanie w Sutton Hoo były wzorowane na rzymskich odpowiednikach, ale wykonana w lokalnym warsztacie. Najemnik mógł zlecić jej wykonanie, gdy zaciągnął się do armii bizantyjskiej. Wojownicy ci walczyli przeciwko Sasanidom we współczesnej Armenii i Syrii. A ci, którzy wrócili, przywieźli ze sobą wyroby metalowe i inne towary z tych obszarów. Taki wniosek ukazuje wczesnośredniowieczną historię Anglii w zupełnie nowym świetle. Nowe wyjaśnienie sugeruje prostszą i bardziej bezpośrednią drogę ekskluzywnych artefaktów z odległych krain. Prof. Gittos wyjaśnia, ze w 575 roku n.e. armia bizantyjska pilnie potrzebowała więcej żołnierzy z powodu wznowionej wojny z Sasanidami. Wówczas cesarz Justynian II (565–578) przeprowadził wielką kampanię rekrutacyjną żołnierzy z Europy Zachodniej. Badaczka uważa, że obejmowało to mężczyzn z Wielkiej Brytanii, których pociągała wizja przygody i łupów. Werbunkiem zajmował się Tyberiusz II. Żołnierze ci otrzymywali roczny przydział na odzież, broń i oporządzenie końskie. Źródło: English Historical Review Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Oszałamiający amulet sprzed 1500 lat. Widać na nim króla walczącego z diabłem
Archeolodzy w Turcji odnaleźli wyjątkowy amulet. Przedstawia króla Salomona, który włócznią przebija diabła. Naukowcy twierdzą, że artefakt pochodzi z V wieku n.e.
Spis treści: Wyjątkowe odkrycie w starożytnym mieście Kim był król Salomon? Zwycięstwo dobra nad złem Tureccy archeolodzy prowadzili wykopaliska w starożytnym mieście Hadrianopolis, które znajduje się na terenie dzisiejszej Turcji, w północnej części kraju. Było zamieszkane od co najmniej I wieku p.n.e. przez następne 700 lat. To za rządów cesarza Hadriana w II wieku n.e. miasto zostało nazwane na jego część. W przeszłości nazywano je także Cezarea lub Kaisareia. Wyjątkowe odkrycie w starożytnym mieście W Hadrianopolis w ciągu ostatnich dekad odkryto wiele zabytków i artefaktów, a także znaleziono ślady wpływów nie tylko rzymskich, ale także hellenistycznych i bizantyjskich. Wykopano tam wiele budynków mieszkalnych, a także pozostałości łaźni, świątyń i wczesnochrześcijańskich kościołów oraz teatru i murów obronnych. W 2024 archeolodzy ponownie przybyli do tego starożytnego miasta, aby szukać śladów starożytnej historii. Naukowcy mogą mówić o dużym szczęściu. Już na wstępnym etapie prac udało im się odkopać amulet, który datowany jest na V wiek n.e. Badanie wykazało, że przedstawia króla Izraela Salomona, który przedmiotem przypominającym włócznie przebija diabła znajdującego się na koniu. Zabytek znajdował się w pozostałościach nieznanej konstrukcji. – Artefakt odnaleźliśmy w strukturze, którą nazwaliśmy „SDJ-3”. Jest to bardzo ważny zabytek dla archeologii anatolijskiej, ponieważ wcześniej w tym regionie nie znaleziono podobnego przedmiotu – podkreśla Ersin Çelikbaş, kierownik wykopalisk i archeolog z Uniwersytetu Karabük. Kim był król Salomon? Naukowcy podkreślają, że amulet musiał mieć bardzo ważne znaczenie religijne, ponieważ Salomon był niezwykle ważną postacią dla trzech największych religii. W tradycji judaistycznej i chrześcijańskiej jest jednym z największych mędrców antycznego świata. Uważa się, że to właśnie od odpowiada za Księgę Przysłów, Księgę Koheleta, a także niektóre psalmy. Dla wyznawców islamu jest również ważnym prorokiem. Uważano, że posiadł zdolność w panowaniu nad chorobami i demonami, a świadczyć miał o tym słynny „Testament Salomona”. – Jest znany jako władca w judaizmie, wspomina o nim Biblia. W islamie jest uznawany nie tylko za władcę, ale także za proroka. Dlatego przedstawienie Salomona na tym wisiorku zarówno nas zaskoczyło, jak i uświadomiło nam jego znaczenie w starożytności – powiedział Çelikbaş. Zwycięstwo dobra nad złem Ponadto na amulecie znajduje się napis „Nasz Pan pokonał zło”. Bardzo możliwe, że obecność artefaktu miała związek z militarnym znaczeniem miasta. Była to ważna osada obronna i bardzo możliwe, że Salomon był tam postrzegany jako swoisty patron Hadrianopolis. – We wcześniejszych wykopaliskach zidentyfikowaliśmy dowody na istnienie w mieście oddziału kawalerii – tłumaczy archeolog. – Salomon był również przedstawiany jako osoba, która przewodziła swojej armii. Uważamy zatem, że w czasach rzymskich i bizantyjskich był postrzegany jako ktoś, kto miał chronić oddziały wojskowe, szczególnie tutaj w Hadrianopolis – wyjaśnia Çelikbaş. Co ciekawe, według gnostycznej Apokalipsy Adama z I lub II wieku n.e. opisuje legendę o Salomonie, który miał wysłać armię demonów, aby odszukać niewiastę, która od niego uciekła. Kronika ta sugerowała, że król Izraela miał zdolność kontrolowania demonów, które służyły mu jako niewolnicy. Çelikbaş dodał rownież, że przedstawienie proroka Salomona na amulecie to symbol triumfu Boga nad szatanem, zwycięstwem dobra nad złem. Z kolei na rewersie artefaktu znajdują się imiona czterech aniołów: Gabriela, Michała i Rafała, a także Azraela, który w mistyce żydowskiej był wcieleniem zła. – To również jest niezwykłe. Do tej pory znaleziono tylko jeden podobny przykład amuletu, który odkryto w Jerozolimie. To odkrycie wskazuje, że ten region Turcji był ważnym centrum religijnym w starożytności – dodał badacz. Źródło: Arkeonews. Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wielka nierządnica i książę ciemności. Cesarzowa Teodora dopuszczała się skandalicznych zachowań
Chrześcijańska cesarzowa Bizancjum Teodora uczestniczyła w orgiach, które zawstydziłyby nawet pogańskich cesarzy rzymskich. Ale zasłynęła też jako sprytna i odważna władczyni.
W tym artykule: Cesarzowa Teodora: młodość Praca w burdelu Praca prostytutki Małżeństwo z Justynianem Rządy cesarzowej Teodory Próba odbudowania rzymskiego imperium Justynian według Prokopiusza Teodora, małżonka Szatana Lista znakomitych antycznych paszkwili jest długa. Mistrzostwo w tej dziedzinie osiągnął tworzący w VI w. Prokopiusz z Cezarei w „Historii sekretnej”. Portret pary cesarskiej – słynnego Justyniana I Wielkiego oraz jego małżonki Teodory – w ujęciu tego autora to jeden wielki seans okrucieństwa i perwersyjnego seksu. Szczególnie postać cesarzowej bije na głowę wszystko to, co wcześniej i później pisano o kobietach u władzy. Cesarzowa Teodora: młodość Jak twierdzi Prokopiusz, przyszła cesarzowa pochodziła z pogardzanych nizin społecznych. Opowieść o pierwszej części jej bujnego życia to wręcz relacja z życia marginesu. Urodziła się ok. 500 r. w Konstantynopolu. Jej ojciec Akakios opiekował się niedźwiedziami, które występowały podczas różnych uroczystości i zabaw w hipodromie miasta. Jego nieznana z imienia żona była chyba podrzędną aktoreczką. Mieli trzy córki: Komito, Teodorę i Anastazję. Ojciec osierocił je, gdy pierwsza z nich nie miała jeszcze 7 lat. Dzieci szybko musiały usamodzielnić się i zacząć zarabiać na życie. Po kolei zostały aktorkami pantomimicznymi, którym daleko było do pozycji współczesnych gwiazd ekranu. Aktorki miały wówczas status pariasów. Prawo zakazywało ludziom z elity (np. senatorom) zawierania z nimi małżeństwa. Co więcej, samo pojawienie się kobiety na deskach teatru stanowiło podstawę do rozwodu z nią. W zasadzie „aktorka” znaczyło tyle, co „tania prostytutka”. Pokazując się publicznie na scenie, młode kobiety przyciągały bowiem uwagę mężczyzn, którzy z adoratorów szybko przechodzili do roli płatnych opiekunów. Praca w burdelu Do tego sztuki pantomimiczne cieszyły się bardzo złą sławą, często ocierały się wręcz o pornografię. Tym bardziej że tematyki do nich dostarczały greckie mity. Na scenie można więc było zobaczyć gwałcone przez Greków Trojanki, Ledę uprawiającą seks z łabędziem lub Pazyfae z bykiem. Teodozjusz Wielki. Cesarz, który zakazał igrzysk i zamknął pogańskie świątynie Teodozjusz Wielki był rzymskim cesarzem w okresie przełomu. To on w 395 roku n.e. ustalił ostateczny podział cesarstwa na wschodnio- i zachodniorzymskie. Za jego czasów odbyły się ostatnie a... Gdy Komito została aktorką i kurtyzaną, Teodora pełniła rolę jej służącej. W stroju niewolnicy nosiła krzesło, na którym siostra witała klientów. Od dziecka domem przyszłej cesarzowej był więc burdel. Czuła się tu zresztą znakomicie. Jak pisze Prokopiusz, „do pewnego czasu, zanim dojrzała, Teodora nie mogła spać z mężczyznami jak dorosła kobieta, ale już wtedy uprawiała niejako męskie stosunki z różnymi łajdakami – i to niewolnikami, którzy towarzysząc swym panom do teatru, wykorzystywali okazję na tego rodzaju bezeceństwa. Dużo czasu spędzała w burdelu, wystawiając swe ciało na te sprzeczne z naturą praktyki”. Praca prostytutki Kiedy dorosła, została zwykłą prostytutką i to najniższego sortu. Nie umiała bowiem ani grać na instrumentach, ani tańczyć. Była za to pozbawiona zahamowań. Wyuzdana, zaczepna oraz (jak zaznacza Prokopiusz) „wyjątkowo bystra i zabawna”. O tego typu heterach mawiano, że „są w piechocie”, czyli zajmują się najprostszymi zadaniami. Teodora miała jednak w zanadrzu kilka popisowych numerów. Jej specjalnością były podobno całonocne orgie, podczas których najpierw oddawała się kilkunastu dobrze urodzonym młodzieńcom. Potem zaś szła do ich niewolników (czasem ponoć ponad trzydziestu), bijąc w ten sposób seksualne rekordy. Prokopiusz pisze też, że „chociaż robiła użytek aż z trzech otworów, utyskiwała na przyrodę, skarżąc się, że nie dała jej szerszych otworów także w piersiach, aby mogła tą drogą wypróbować jeszcze jeden sposób spółkowania”. Urządzała również specjalne popisy, gdy leżąc naga na scenie, kazała posypywać srom jęczmieniem, „który ziarenko po ziarenku wydziobywały stamtąd gęsi”. Czyżby więc była to rola Ledy, którą Zeus posiadł pod postacią łabędzia? Dzięki tego typu zabawom stała się bardzo sławna. Lgnęli do niej bogaci mężczyźni, spragnieni seksu z najbardziej wyuzdaną prostytutką w Konstantynopolu. W końcu została utrzymanką niejakiego Hekebolosa, który objął stanowisko namiestnika prowincji Pantapolis leżącej w północnej Afryce. Razem z nim opuściła Konstantynopol. Znudzony kochanek rychło ją jednak porzucił i musiała wrócić do starego procederu w nowych miejscach. Pracowała więc „na ulicach” Aleksandrii i innych miast bizantyjskiego Wschodu. Tą drogą Teodora powoli wróciła nad Bosfor. I tu – nie wiadomo, w jakich okolicznościach – zwróciła na siebie uwagę następcy cesarskiego tronu. Nierząd na tronie Piotrowym. W dawnym Watykanie realną władzę miały kochanki papieży Tuż przed chrztem Mieszka I wokół kolejnych papieży snuły intrygi rozpustne arystokratki. Zależały od nich losy Państwa Kościelnego. Małżeństwo z Justynianem Bizancjum rządził wtedy stary cesarz Justyn I (od 518 do 527 r.). Z żoną Eufemią nie mieli dzieci. Spośród licznej rodziny wybijał się siostrzeniec władcy Justynian. I to jego kochanką została Teodora po powrocie z Afryki. Sprytna kobieta tak go omotała, że ważył się na czyn zupełnie niesłychany. Oto bowiem w 525 r. Justynian poślubił Teodorę w konstantynopolitańskim kościele Hagia Sophia, w obecności samego patriarchy miasta! Aby to umożliwić, wcześniej zmieniono prawo. Wuj pana młodego specjalnym cesarskim edyktem cofnął zakaz zawierania związków z aktorkami (pod warunkiem, że porzuciły swój kompromitujący zawód). Wkrótce, 1 kwietnia 527 r., stojący nad grobem Justyn proklamował siostrzeńca współwładcą. Trzy dni później patriarcha Konstantynopola włożył na skronie Justyniana i Teodory cesarskie diademy. Gdy Justyn zmarł 1 sierpnia, władzę nad imperium objęła nowa para monarchów. Była tania prostytutka, kobieta z marginesu, stała się pierwszą damą chrześcijańskiego Cesarstwa Bizantyjskiego! To musiało robić piorunujące wrażenie na współczesnych. W szczególności na byłych klientach Teodory, którzy teraz musieli oddawać jej czołobitne hołdy. Rządy cesarzowej Teodory W tej nowej roli Teodora sprawdziła się znakomicie. Była mocną podporą małżonka. Jeden z epizodów ich wspólnych rządów pokazuje, że nie zamierzała rezygnować ze zdobytej pozycji nawet za cenę życia. Oto niedługo po objęciu władzy wybuchło w Konstantynopolu słynne powstanie, które zachwiało tronem Justyniana. Zaczęło się od walk między stronnictwami cyrkowymi – Zielonymi i Niebieskimi – przy których wyczynach bledną ekscesy współczesnych stadionowych kiboli. Prefekt miasta polecił aresztować i stracić prowodyrów. Ale 13 stycznia 532 r. w hipodromie oba stronnictwa zjednoczyły się przeciw władzy i z okrzykiem „Nika”! (Zwyciężaj!) opanowały pałac prefekta. Uwolniono jeńców, w mieście zaczęły się grabieże i pożary. 18 stycznia tłum pochwycił starego wodza Hypatiosa, siostrzeńca jednego z poprzednich władców, i proklamował go cesarzem. Nieszczęsny człowiek został siłą osadzony w cesarskiej loży w hipodromie. Wierny Justynianowi wódz Belizariusz na czele najemników z plemienia Herulów bezskutecznie usiłował zdobyć od strony pałacu lożę i pojmać uzurpatora. Część gwardii cesarskiej wymówiła posłuszeństwo. Wydawało się, że upadek Justyniana jest przesądzony. Cesarz chciał uciekać z miasta. Uratowała go zdecydowana postawa Teodory, która oświadczyła, że „purpura cesarska jest najwspanialszym całunem”. Postanowiła umrzeć, siedząc na tronie. Zawstydzeni taką postawą mężczyźni zdecydowali się podjąć jeszcze jedną próbę. Belizariusz na czele swoich germańskich najemników przedarł się jedną z bram do hipodromu. Wojsko urządziło tam rzeź – zginęło około 30 tys. ludzi. Inni wodzowie wyłamali od strony pałacu drzwi do loży i pojmali Hypatiosa, którego stracono dzień później. Władza Justyniana została uratowana dzięki zawziętości i determinacji byłej prostytutki. Odtąd odgrywała zupełnie wyjątkową rolę u boku męża. Zresztą trzeba przyznać, że i cesarz Justynian był postacią nietuzinkową. Mąż Teodory urodził się ok. 482 r. w chłopskiej rodzinie we wsi Tauresium koło Naissus (dziś Nisz na Bałkanach). We wczesnej młodości przybył do Konstantynopola. Gdy jego wuj Justyn został dowódcą gwardii pałacowej, Justynian zaczął karierę wojskową i doszedł do stopnia oficera. Kiedy niespodziewanie w 518 r. sam Justyn został cesarzem, jego siostrzeniec awansował na stanowisko naczelnego wodza całej armii. Stał się jedną z najważniejszych osób w państwie. Próba odbudowania rzymskiego imperium Po tym, jak w 527 r. zasiadł na tronie (rządził do śmierci w 565 r.), podjął próbę odbudowy imperium rzymskiego i odzyskania ziem Zachodu zagarniętych przez barbarzyńców w V w. W latach 533–534 jego wódz Belizariusz odebrał Wandalom prowincję Afrykę i w 535 roku rozpoczął wojnę z Ostrogotami. Ciężkie i przewlekłe walki trwały do 555 r., kiedy to odzyskano Italię. W 554 r. odebrano także Wizygotom południowo-wschodni skrawek Hiszpanii. Jednocześnie trwały walki z Persami na wschodzie, zakończone pokojem w 562 r. Justynian patronował też wielkim niemilitarnym przedsięwzięciom. Z jego polecenia w latach 528–534 dokonano kodyfikacji praw (Codex Iustinianus) i wzniesiono nowy gmach kościoła Hagia Sophia, który stoi w Stambule do dziś. W 553 r. cesarz zwołał piąty sobór powszechny w Konstantynopolu. Justynian był bowiem gorliwym chrześcijaninem, który brutalnie zwalczał heretyków i pogan. Rządy tego władcy znaczą więc wielkie i pamiętne wydarzenia. Trochę inaczej jego rządy widział jednak prześmiewca Prokopiusz. Justynian według Prokopiusza Historyk kreśli czarny portret małżonka Teodory. Jest to wręcz apokaliptyczny obraz. Prokopiusz zaczyna od poczęcia władcy. W „Historii sekretnej” donosi: „Mówią także, jakoby matka Justyniana opowiadała komuś bliskiemu, że nie jest on synem jej męża Sabbatiosa ani w ogóle żadnego mężczyzny, ponieważ nim zaszła w ciążę, nawiedził ją demon. Był niewidzialny, ale dał jej odczuć, że przebywa z nią jak mężczyzna z kobietą, potem zaś rozwiał się jakby we śnie”. Według historyka cesarz Justynian nie był więc synem człowieka, ale demona! Następnie autor zamieszcza opowieści dworzan, którzy zaobserwowali nieludzkie zachowania cesarza: „niektórzy zaś dworzanie Justyniana, którzy byli przy nim w pałacu do późnych godzin (a byli to ludzie przy zdrowych zmysłach), odnosili wrażenie, że zamiast niego widzą obcą zjawę. Jeden z nich twierdził, że cesarz zrywał się nagle z tronu i zaczynał przechadzać się po sali (bo istotnie nie potrafił długo usiedzieć na miejscu); raptem głowa Justyniana znikała, ale ciało krążyło dalej dokoła. Dworzanin sądząc, że wzrok odmawia mu posłuszeństwa, stał tam przez dłuższą chwilę zmieszany i bezradny, potem jednak, kiedy głowa wracała na swoje miejsce na tułowiu, stwierdzał ze zdumieniem, że widzi znowu to, czego przed chwilą nie było. Ktoś inny opowiadał, jak stojąc koło Justyniana, nagle zobaczył, że jego twarz przemienia się w bezkształtną bryłę mięsa. Ani brwi, ani oczy nie były na właściwym miejscu, w ogóle brakowało wszelkich znajomych rysów, i dopiero po pewnym czasie twarz powracała do zwykłego wyglądu”. Według tych opowieści znany poddanym wygląd cesarza był zatem tylko kamuflażem. Nocą, gdy nikt nie widzi, ów syn demona – zamiast spać jak normalni ludzie – miota się po salach swego pałacu. Przybiera niesamowite i przerażające kształty. W końcu Prokopiusz wyjaśnia wprost, kim według niego jest władca. Jako świadka swoich słów przywołuje tym razem pewnego pobożnego mnicha: „Za namową braci przebywających wraz z nim na pustkowiu, wyruszył do Bizancjum, aby wstawić się za sąsiadami z okolic pustelni, których w okrutny sposób gnębiono i prześladowano. Natychmiast po przybyciu na miejsce uzyskał audiencję u cesarza, ale wchodząc do niego i jedną nogą będąc już za progiem, nagle zawahał się i cofnął. Eunuch, który go wprowadzał, i ci, co tam przypadkiem byli, zaczęli go prosić, aby wszedł do sali, on jednak, jakby mu mowę odjęło, nic nie odpowiedział, tylko uciekł stamtąd i wrócił do izdebki, w której się zatrzymał. Kiedy pytano go, dlaczego tak postąpił, odpowiedział podobno, że w pałacu ujrzał siedzącego na tronie Księcia Ciemności, z którym nie chciał mieć do czynienia i którego nie chciał o nic prosić”. Justynian był więc samym Szatanem, Panem Ciemności. Dalej Prokopiusz nazywa go też „złym duchem”, „który nigdy do syta nie jadł, nie pił i nie spał, lecz zaledwie skosztował potraw, do późnej nocy krążył po pałacu, mimo że był gorącym wielbicielem Afrodyty”. Teodora, małżonka Szatana Co na to Teodora? Wedle Prokopiusza wiedziała, że poślubiła demona. Prawdę poznała przed ślubem za sprawą proroczego snu. Gdy porzucona przez Hekebolosa wracała do Konstantynopola, spotkała przyjaciółkę Macedonię, która zaczęła „dodawać jej otuchy, mówiąc, że los może jeszcze raz przynieść jej wielkie bogactwa. Wtedy Teodora podobno odrzekła, że istotnie tej właśnie nocy przyśniło się jej, że nie powinna martwić się o pieniądze, gdyż zaraz po przybyciu do Bizancjum spać będzie z Księciem Demonów, będzie z nim żyła jako ślubna małżonka i dzięki niemu stanie się panią wielkiego majątku”. Teodora znała więc demoniczną naturę małżonka. Prokopiusz powołuje się nawet na słowa wcześniejszych jej kochanków, że „w czasach, gdy jeszcze była na scenie, jakiś demon zjawiał się w nocy i wypędzał ich z izby, w której z nią spali”. Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy? W czasach Karola Wielkiego na tronie Bizancjum miała zasiąść pierwsza kobieta w historii Cesarstwa Rzymskiego. Cesarzowa Irena była brutalną i ambitną władczynią. Karol Wielki chciał się... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cesarzowa-irena-to-pierwsza-samodzielna-wladczyni-cesarstwa-rzymskiego-dlaczego-nie-utrzymala-wladzy-fot-dosseman-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-b9437c3.jpg" width="938" height="624" alt="Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy? (fot. Dosseman, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy? (fot. Dosseman, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> Nie tylko cesarzowa miała znać prawdę o Justynianie. Według Prokopiusza jeszcze za rządów jego poprzednika „pewien dostojnik” miał taki sen: „Wydało mu się, jak mówił, że jest gdzieś w Bizancjum nad morzem, na brzegu położonym naprzeciwko Chalcedonu, i że widzi Justyniana stojącego w samym środku cieśniny. Ten wypił najpierw całą wodę z morza, tak iż wydawało się, że stoi na suchym lądzie, ponieważ wody cieśniny już tam nie sięgały. Potem pojawiła się w tym miejscu nowa woda, pełna nieczystości i spiętrzona ściekami z kanałów po obu stronach cieśniny, a Justynian wypił nawet to i ponownie opróżnił cieśninę”. Justynian w tej eschatologicznej wizji był Szatanem – Panem Nieczystości. Tak więc – wedle Prokopiusza – światem władali Wielka Nierządnica i Książę Ciemności. Ich wspólne rządy trwały do śmierci Teodory w 548 r. Justynian nie poślubił już innej kobiety, choć nie miał syna i następcy. Po śmierci władcy (565) cesarzem został więc jego siostrzeniec Justyn II, ożeniony z Zofią – siostrzenicą Teodory i córką Komito.
Kodeks Justyniana – wizjonerski zbiór przepisów, o który oparte jest dzisiejsze prawo
Kodeks Justyniana powstał w VI wieku n.e. We wszystkich systemach prawnych Europy można odnaleźć elementy prawa rzymskiego. Co w sobie zawierał i czym był ten dokument?
W tym artykule: Kiedy powstał Kodeks Justyniana i czym był? Co zawierał Kodeks Justyniana? Gdzie powstał Kodeks Justyniana? Fundamentem porządku w każdym państwie jest prawo. Doskonale wiedział o tym jeden z najwybitniejszych władców historii, cesarz bizantyjski Justynian I Wielki (527–565 n.e.). Pochodził z ubogiej, chłopskiej rodziny. Został wielkim reformatorem. To za jego czasów Cesarstwo Bizantyjskie przeżywało złoty okres. Kiedy powstał Kodeks Justyniana i czym był? Kodeks Justyniana powstawał przez wiele lat, od roku 529 do 565 n.e., czyli przez niemal okres panowania Justyniana I Wielkiego. Był to wieloletni projekt polegający na dostosowywaniu prawa do ówczesnych realiów. Kodeks Justyniana był zbiorem praw i interpretacji prawnych prawa rzymskiego. Opracowywano je pod patronatem cesarza bizantyjskiego. Na czele komisji mającej usystematyzować prawo stanął Trybonian. Komisja ta przejrzała miliony dokumentów od czasów cesarza rzymskiego Oktawiana Augusta do jemu współczesnych. Dlatego, ściśle rzecz biorąc, prace te nie stanowiły nowego kodeksu prawnego. Trybonian był z zawodu prawnikiem. Wywodził się z Pamfilii w Azji Mniejszej. To obecnie południowo-zachodnia Turcja. Wspólnie z innymi najtęższymi umysłami epoki podjął się tego wielkiego zadania. W nagrodę za opracowanie Kodeksu cesarz mianował Tryboniana kwestorem świętego pałacu. Niektórzy uważają, że urząd ten można porównać do stanowiska ministra sprawiedliwości. Co zawierał Kodeks Justyniana? Na Kodeks składały się trzy dzieła, które można określić też jako księgi oraz nowele. Były to: Kodeks – opracowała go 10-osobowa komisja. Dokument zawierał zaktualizowaną listę rozporządzeń i tzw. konstytucji wydanych przez wcześniejszych cesarzy. Usunięto w nim sprzeczne i przestarzałe prawa oraz dostosowano przepisy do ówczesnych okoliczności. Składający się z 10 ksiąg Codex Constitutionum ogłoszono w 529 r. Wszystkie cesarskie rozporządzenia, które nie znalazły się w nim – uchylono. W 534 roku ukazała się „nowelizacja” zawierająca 12 ksiąg pod nazwą Codex Repetitae Praelectionis. Digesta – powstały w latach 530–533. To wybór fragmentów pism prawników z okresu I w. p.n.e. – IV w. n.e. Komisja wybrała najbardziej wartościowe wypowiedzi dla praktyki sądowej. Opublikowano je w 50 księgach, każda pod innym tytułem. Dokonano ich redakcji. Wypowiedzi prawników, które nie trafiły do zbioru, uznano za nieistotne i nie można było się na nie już więcej powoływać. Posunięto się nawet dalej. Nakazano zniszczyć literaturę, na podstawie której oparto Digesta. To dziś poważny problem dla badaczy rzymskiego prawa i jego ewolucji. Instytucje – (łac. Institutiones) opublikowano w 533 r. pod nadzorem Triboniana. Opierały się na wcześniejszych tekstach, takich jak te jurysty rzymskiego z II w. n.e. Gaiusa. Był to w swej istocie podręcznik prawa rzymskiego. Adresowano go „do żądnej poznania praw młodzieży” (łac. cupidae legum iuventuti). Podręcznik podzielono na trzy zasadnicze części: personae (przepisy dotyczące osób), res (przepisy dotyczące rzeczy) i actiones (skargi, przepisy proceduralne). nowele – (łac. Novellae Constitutiones) – późniejsze edykty władcy. To zbiory kilku rozporządzeń cesarza wydane w latach 534–565. Całość uzyskała w średniowieczu formalną nazwę: Corpus Juris Civilis, czyli Korpus prawa cywilnego. Wszystkie części kodeksu napisano po łacinie. Wyjątkiem są nowele, które opublikowano w starożytnej grece. Dla zachodnich prowincji rzymskich przygotowano oficjalne łacińskie przekłady. Gdzie powstał Kodeks Justyniana? Nad kodeksem pracowano pod okiem Triboniana w Konstantynopolu, czyli w stolicy Cesarstwa Bizantyjskiego. Jest to obecny Istambuł, miasto w Turcji na pograniczu Azji Mniejszej i Europy. To tam znajdował się pałac cesarski, gdzie pracował Tribonian. Kodeks Hammurabiego słynie z drakońskich kar. Zapisano w nim jednak także bardzo praktyczne wskazówki Kodeks Hammurabiego – jeden z najstarszych długich tekstów i jeden z pierwszych przykładów praktycznego zastosowania prawa talionu – współcześnie może wydawać się brutalny i okrutny. ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kodeks-hammurabiego-jak-powstal-jeden-z-najstarszych-kodeksow-prawnych-na-swiecie-fot-deagostini-getty-images-10802f3.jpg" width="749" height="700" alt="Kodeks Hammurabiego – jak powstał jeden z najstarszych kodeksów prawnych na świecie? (fot. DeAgostini/Getty Images)" title="Kodeks Hammurabiego – jak powstał jeden z najstarszych kodeksów prawnych na świecie? (fot. DeAgostini/Getty Images)" /> Inicjatywa cesarza była bardzo cenna. Dzięki pracy kilkudziesięcioosobowej komisji udało się ujednolicić i uporządkować prawo rzymskie. Sam kodeks nie zawierał nowych przepisów. Bazował jedynie na prawach spisanych przez poprzednich cesarzy rzymskich. Kluczowe jest to, że usunięto sprzeczności i prawa, które wchodziły ze sobą w konflikt. Wszelkie istniejące prawa, których nie uwzględniono w Kodeksie, uchylono. Współczesny system prawny w wielu krajach świata w bliższy lub dalszy sposób nawiązuje do prawa rzymskiego. Tak jest zwłaszcza w przypadku prawa cywilnego. We wszystkich systemach prawnych Europy kontynentalnej można odnaleźć liczne elementy prawa rzymskiego. Do Korpusu stworzonego przez Justyniana sięgano już w średniowieczu. Również sam wielki dowódca Napoleon Bonaparte w czasach nowożytnych narzucił podbitym przez siebie terenom system prawny zwany Kodeksem Napoleona, który opierał się na rzymskiej tradycji. Źródła: Britannica Krawczuk A., Poczet cesarzy bizantyjskich, Warszawa 2006 Zintegrowana Platforma Edukacyjna Ziółkowski A. Historia powszechna. Starożytność, Warszawa 2009 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Archeolodzy odnaleźli skarbonkę sprzed 1400 lat. Znajdowała się w ruinach starożytnego miasta
W depozycie znajdowało się 10 monet, które zostały wybite ok. 1400 lat temu. Naukowcy uważają, że skrytka rzeczywiście mogła być dawną skarbonką. Znaleziska dokonano na terenie dzisiejszej Turcji.
W tym artykule: Nowe odkrycie w starożytnym Hadrianopolis nieopodal Eskipazar Bizantyjska skarbonka pochodzi z czasów Konstansa II Najstarsze skarbonki na świecie Karabük to prowincja na północy Turcji w regionie Morza Czarnego. Znajduje się na trasie dawnego szlaku handlowego pomiędzy Amasrą na wybrzeżu a środkową Anatolią. Najwcześniejszym stanowiskiem archeologicznym w tym regionie jest Yazıboy, które znajduje się w dzisiejszym Eskipazar. Badacze uważają, że jeden z kurhanów z tej wsi pochodzi nawet z 2500 r. p.n.e. Nowe odkrycie w starożytnym Hadrianopolis nieopodal Eskipazar W czasach starożytnego Rzymu w regionie znajdowało się Hadrianopolis. Było zamieszkane od co najmniej I wieku p.n.e. do VIII wieku n.e. W II wieku n.e. miasto nazwano na cześć rzymskiego cesarza Hadriana. Odkryto tu wiele fontann, świątyń i łaźni rzymskich, a nawet teatry i typowo rzymskie elementy architektoniczne. Większość z nich została jednak odkopana stosunkowo niedawno. Dużym problemem dla dziedzictwa narodowego były trwające tu w przeszłości nielegalne wykopaliska. To właśnie na terenie starożytnego rzymskiego miasta archeolodzy prowadzili najnowsze badania. Naukowcom udało się odkryć 10 monet, które schowano w ceramicznej skrytce. Zabytki miały prawie 1400 lat. Uczeni sugerują, że artefakt, w który zdeponowano monety, to dawna skarbonka. Przedmiot przypominał starożytną wazę bez większych zdobień i ornamentów. Bizantyjska skarbonka pochodzi z czasów Konstansa II Tegoroczne wykopaliska prowadził Ersin Çelikbaş, archeolog i wykładowca na Wydziale Archeologii Uniwersytetu Karabük (KBÜ). W pracach brał udział zespół składający się z niemal 60 osób. Skarbonka znajdowała się w nowo odkrytym budynku. Odkryto ją w pomieszczeniu, które prawdopodobnie było kuchnią. – Na podstawie znalezionych w nim zabytków zakładamy, że mogła być to kuchnia. Wśród odkopanych przedmiotów znajdowały się różne naczynia i przybory kuchenne. Stratygrafia wskazuje na długotrwałe użytkowanie budynku, chociaż szczegóły dotyczące jego końcowej fazy pozostają niejasne – powiedział Çelikbaş. Monety w skarbonce archeolodzy datują na czasy Konstansa II. To cesarz bizantyjski, który panował w latach od 641 do 668 roku. Był synem Konstantyna III i Gregorii. Tron odziedziczył po wuju Herakleonasie, który został obalony w wyniku zamieszek w Konstantynopolu. Naukowcy podkreślają, że monety są dowodem na to, że budynek był wciąż używany w VII wieku. W Turcji dokonano niezwykłego odkrycia. Odnaleziono olbrzymią rzymską mozaikę Podczas najnowszych wykopalisk w południowo-wschodniej Turcji archeolodzy odnaleźli częściowo zachowaną rzymską podłogę pokrytą mozaiką. Miała powierzchnię ponad 100 metrów kwadratowych. – Podejrzewamy, że ten depozyt służył jako prymitywna forma skarbonki. Prawdopodobnie skarb należał do kobiety, która żyła w tym gospodarstwie domowym. Jednak wszystko wskazuje na to, że pieniądze nie były ukryte ani zakopane. Być może były to zwyczajne oszczędności – stwierdził Çelikbaş. Najstarsze skarbonki na świecie Dowody archeologiczne wskazują, że najstarsze skarbonki pochodzą z II wieku p.n.e. Odnaleziono je w jońskiej kolonii Priene, w dzisiejszej Turcji. Przedmiot miał kształt miniaturowej greckiej świątyni ze szczeliną na monety, która znajdowała się na frontonie. Skarbonki odkrywano również w rzymskich Pompejach i Herkulanum. Miały najróżniejsze formy i kształty. Artefakty te szczególnie popularne były w prowincjach rzymskich z okresu późnego, m.in. w Wielkiej Brytanii i wzdłuż Renu. – Odkopanie monet w Hadrianopolis rzuca światło na końcową fazę użytkowania odkrytego budynku. Oferuje cenny wgląd w starożytne praktyki domowe i życie codzienne w czasach Bizancjum – stwierdził autor odkrycia. Źródło: Anadolu Agency. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W Norwegii odkryto rzadką bizantyjską monetę. Sprowadził ją król wikingów i przedstawia Jezusa
Naukowcy uważają, że monetę do Norwegii mógł sprowadzić król Harald III Srogi. Złoty artefakt przedstawia Jezusa Chrystusa i prawdopodobnie pochodził z Bizancjum.
W tym artykule: Na monecie widoczny jest Jezus Chrystus Kto sprowadził monetę do Norwegii? Związki wikingów z Bizancjum Sława i bogactwa Haralda III Srogiego Norwescy archeolodzy otrzymali zgłoszenie o niezwykłym znalezisku. Pewien poszukiwacz skarbów badał górski region w gminie w gminie Vestre Slidrew południowo-zachodniej Norwegii z wykorzystaniem wykrywacza metalu. W pewnym momencie urządzenie zasygnalizowało obecność metalowego przedmiotu. Mężczyzna zaczął kopać i wydobył z ziemi zabytkową złotą monetę. Jego uwagę zwrócił wizerunek Jezusa Chrystusa, który znajdował się na awersie. Na monecie widoczny jest Jezus Chrystus Poszukiwacz od razu przekazał artefakt archeologom. Naukowcy dokonali analizy i stwierdzili, że moneta, która po raz pierwszy została wybita w Bizancjum pomiędzy 976 a 1025 r. n.e. Uczeni sugerują, że prawdopodobnie pochodzi z Konstantynopola (dzisiejszego Stambułu w Turcji), który był stolicą cesarstwa wschodniorzymskiego. – Otrzymujemy od poszukiwaczy skarbów wiele wspaniałych artefaktów, ale teraz pojawiło się znalezisko szczególnie istotne. Mówimy o bardzo rzadkim bizantyjskim zabytku numizmatycznym – napisali w oświadczeniu naukowcy. Na jednej strony monety znajduje się Jezus trzymający Pismo Święte. Na rewersie prawdopodobnie przedstawieni są cesarze Bazyli II (po lewej) i Konstantyn VIII (po prawej). Obaj władcy byli braćmi. Na monecie znajdują się również dwa napisy. Jeden po łacinie, który brzmi: „Jezus Chrystus, król królów”. Drugi po grecku: „Bazyli i Konstantyn, cesarze Rzymian”. Kto sprowadził monetę do Norwegii? – Moneta została wybita pod koniec panowania Bazylego II lub na początku rządów, czyli pomiędzy 976 a 1025 rokiem naszej ery. Świadczy o tym kropkowana, potrójna krawędź wokół monety – wyjaśniają archeolodzy. Ten rodzaj małej monety znany był jako „histamenon nomisma”. Po raz pierwszy wprowadzono ją około 960 r. n.e. Archeolodzy zastanawiają się, jak ta bizantyjska moneta znalazła się w tej części Norwegii. Uczeni podejrzewają, że do kraju mógł przywieźć ją Harald III Srogi, król Norwegów w latach 1045–1066. Jeszcze jako młodzieniec w 1031 roku uczestniczył w ruskiej wyprawie przeciwko królowi Polski Mieszkowi II. Trzy lata później wyruszył wraz ze swoimi 500 wojownikami do Bizancjum. Wikingowie zostali najemnikami cesarskiej armii. – W Konstantynopolu Harald był częścią cesarskiej gwardii wareskiej, zwanej także waregami lub „strażnikami Bizancjum”. W starszych źródłach bizantyjskich Harald nazywany jest Araltesem. W tamtych czasach panował zwyczaj, że strażnicy otrzymywali prawo, na mocy którego po śmierci cesarza mogli zabrać z jego pałacu wszelkie kosztowności, jakie chcieli. Za czasów Haralda w Bizancjum zmarło trzech cesarzy – twierdzą norwescy archeolodzy. Związki wikingów z Bizancjum Harald w latach 1040–1041 brał udział w tłumieniu powstania Bułgarów. Wiosną 1042, już jako dowódca elitarnej gwardii wareskiej, uczestniczył w obaleniu cesarza Michała V. W tym samym roku postanowił opuścić Bizancjum i wrócić do Norwegii. Na przeszkodzie stanął mu nowy cesarz, Konstantyn IX Monomach, który nie chciał wyjazdu zdolnego wikinga. Co ciekawe, legenda głosi, że to żona cesarza miała wpływ na ostateczną decyzję Haralda o pozostaniu w Bizancjum. Niektórzy historycy zwracali uwagę na ich rzekomy romans. W 1043 roku Harald ostatecznie uciekł z cesarstwa wraz ze zbrojnym oddziałem i zdobytymi podczas wieloletniej służby łupami. Wrócił do Rusi Kijowskiej pod panowaniem Jarosława Mądrego, a następnie przedostał się do Norwegii. – Skarby, które zdobył w czasie służby w straży cesarskiej w Konstantynopolu, przekazał wielkiemu księciu Jarosławowi Mądremu. Między innymi dlatego, aby Harald mógł poślubić jedną z córek Jarosława, Elżbietę Jarosławównę – czytamy w oświadczeniu. Sława i bogactwa Haralda III Srogiego Według wikińskich sag, Harald i jego ludzie zdobyli fortunę dzięki pracy jako najemnicy Bizancjum. W roku 1045, gdy w końcu wrócili do Norwegii, przypłynęli statkami załadowanymi złotem i innymi kosztownościami. O ich sławie słyszał cały kraj. Jego krewny, ówczesny król Norwegii Magnus I Dobry, uczynił go z tego powodu współrządcą. Po kilku wspólnych wyprawach Magnus zachorował i zmarł w Jutlandii, a Harald został samodzielnym władcą. – W jaki sposób moneta trafiła do Vestre Slidre? Wiemy, że region był częścią diecezji Bjørgvin aż do 1125 roku. A jedna ze starszych tras komunikacyjnych nazywa się Bispevegen. Nie jest wykluczone, że moneta zaginęła podczas podróży któregoś z duchownych – podsumowują archeolodzy. Źródło: Innlandet fylkeskommune. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Podział cesarstwa rzymskiego to początek końca imperium. Dlaczego władcy się na to zdecydowali?
W IV stuleciu naszej ery nastąpiło jedno z najważniejszych, a być może najważniejsze wydarzenie starożytności. To właśnie wtedy cesarstwo rzymskie podzieliło się na dwie części – wschodnią i zachodnią. Jak do tego doszło? Jakie konsekwencje miał podział cesarstwa rzymskiego? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Tetrarchia w cesarstwie rzymskim Jak długo przetrwały „rządy czterech”? Kto podzielił cesarstwo rzymskie na dwie części? Przyczyny rozłamu cesarstwa rzymskiego Cesarstwo wschodniorzymskie Cesarstwo zachodniorzymskie Rozwój różnic kulturowych i religijnych między cesarstwem zachodnim a wschodnim Konsekwencje podziału na cesarstwo zachodnie i wschodnie Cesarstwo rzymskie przez długi czas stanowiło największą potęgę starożytnego świata. Kolejni władcy podporządkowywali sobie coraz rozleglejsze tereny, tworząc gigantyczne imperium. Paradoksalnie, rzymskie zdobycze terytorialne doprowadziły do rozłamu w cesarstwie. Sprawne zarządzanie tak rozległym obszarem po prostu nie było możliwe (choć należy podkreślić, że nie była to jedyna przyczyna takiego stanu). W rezultacie, cesarstwo rzymskie musiało podzielić się na dwie części: wschodnią i zachodnią. To wydarzenie miało uzdrowić Rzym. Nie zrobiło tego, za to pośrednio zapoczątkowało upadek kolosa i przyniosło zmierzch starożytności. Tetrarchia w cesarstwie rzymskim Wraz z rozrostem granic cesarstwa rzymskiego, republikańska forma rządów ustąpiła miejsca władzy cesarskiej. W czasach Dioklecjana cesarz stał się władcą absolutnym. Po czasie miało okazać się, że jedna osoba nie jest w stanie sprawnie zarządzać tak rozległym obszarem. Żeby zachować władzę, cesarz musiał się nią podzielić. Jak powstał Rzym? Historia założenia starożytnego imperium do dziś jest niejasna Jeszcze nie tak dawno temu geneza powstania Wiecznego Miasta była przedmiotem licznych dyskusji, toczonych między przedstawicielami różnych dziedzin nauki. Dzięki ich pracy, dziś wiemy całki... W 286 roku Dioklecjan usankcjonował urząd augusta, czyli drugiego władcy. Taka organizacja imperium nie przyniosła jednak pożądanego rezultatu. Żeby usprawnić funkcjonowanie imperium, powołał zastępców, czyli cezarów. Pierwszym augustem został Maksymian. Cezarami mianował Galeriusza i Konstancjusza. Tak właśnie narodziła się forma rządów współdzielonych – tetrarchia, czyli „rządy czterech” – która przewidywała podział władzy między dwoma augustami i dwoma cezarami. W założeniu, po 20 latach sprawowania rządów władcy mieli ustąpić miejsca cezarom, którzy po objęciu urzędu augustów wybierali swoich zastępców. Dioklecjan życzył sobie, by funkcja cezara nie przechodziła z ojca na syna. Zastępcą miała zostać osoba, która w danym czasie najlepiej się do tego nadawała. Wówczas nie można jeszcze było mówić o faktycznym podziale cesarstwa. Nie ulega jednak wątpliwości, że tetrarchia zapoczątkowała ten proces. To właśnie wtedy ugruntowały się strefy wpływów, które później doprowadziły do dezintegracji spójnego dotąd imperium. Jak długo przetrwały „rządy czterech”? Zgodnie z przyjętą regułą, po 20 latach Dioklecjan i Maksymian ustąpili z urzędu. Zastępcami Konstancjusza i Galeriusza zostali Flawiusz Sewer i Maksymian Daja. Wprowadzając podział władzy, Dioklecjan miał na względzie dobro Rzymu. Okazało się jednak, że jego idea nie mogła utrzymać się zbyt długo. Wykluczenie dziedziczenia władzy stało się zalążkiem buntu, który przerodził się w wojnę domową. Wewnętrzny konflikt rozpętali Maksencjusz (syn Maksymiana) i Konstantyn, syn Konstancjusza. Zwyciężył ostatni z wymienionych. W 324 roku Konstantyn, od tamtej pory nazywany Wielkim, zaczął sprawować samodzielne rządy. Kto podzielił cesarstwo rzymskie na dwie części? W 330 roku Konstantyn Wielki założył Konstantynopol (na obszarze dawnego Bizancjum). Dogodne położenie miasta czyniło je strategicznym punktem obronnym i ważnym węzłem handlowym. Pięć lat później cesarz zmarł. Przed śmiercią podzielił imperium między swoich synów: Konstantyna II, Konstansa i Konstancjusza II. Oprócz nich, władzę mieli sprawować także dalsi krewni, ale po śmierci władcy jego najbliżsi spadkobiercy pozbyli się swoich dalszych współrządców. W 337 roku nastąpił podział imperium rzymskiego. Konstantyn II objął władzę w Galii, Brytanii i Hiszpanii. Konstans rządził w Italii, Afryce i Ilirii. Konstancjusz II otrzymał Wschód, Trację i Azję Mniejszą. Podział władzy nie mógł utrzymać się zbyt długo. Konstantyn II wyruszył przeciwko Konstansowi, jednak poległ w bitwie. Konstans przejął jego ziemie, ale w 350 roku zginął w zamordowany przez Magnusa Magnencjusza, jednego ze swoich wodzów. Wówczas to on objął władzę w 2/3 cesarstwa. Trzeci z braci nie zamierzał jednak darować uzurpatorowi ziemi swojego ojca. W 351 roku pokonał Magnencjusza. Dwa lata później Konstancjusz II został samodzielnym władcą. Po jego śmierci cesarzem został Julian Apostata. Następnie władza przypadła w udziale Walentynianowi, który dopuścił do rządów (we wschodniej części imperium) Walensa, swojego brata, a niebawem także Gracjana, swojego syna. Gdy zmarł Walentynian, kolejnym współrządcą został Walentynian II. Niebawem Walens poległ w bitwie z plemieniem Gotów. Wówczas władzę na wschodzie objął Teodozjusz. Po śmierci Gracjana i Walentyniana II, trzeci współwładca stał się jedynym. Przed śmiercią podzielił władzę między swoich synów. Zmarł w 395 roku. Wówczas dokonał się ostateczny podział imperium na cesarstwo zachodniorzymskie i wschodniorzymskie. Przyczyny rozłamu cesarstwa rzymskiego Dlaczego doszło do rozłamu potężnego imperium? Złożyło się na to kilka czynników. Po pierwsze, najazdy plemion barbarzyńskich, skupione w największej mierze na ziemiach zachodnich (ale nie tylko) doprowadziły do znacznego osłabienia Rzymu. Nie tylko wrogowie zewnętrzni zagrażali integralności państwa. Rozległość terytorialna sprzyjała konfliktom wewnętrznym, których cesarz nie był w stanie sprawnie „gasić”. Żeby opanować „pożar” trawiący olbrzymie imperium, konieczne było podzielenie władzy. Cesarstwo wschodniorzymskie Na czele cesarstwa wschodniorzymskiego stanął Arkadiusz. W skład jego imperium wchodziły następujące ziemie: Azja Mniejsza, Półwysep Bałkański, Syria i Palestyna, część Armenii, Kreta i Cypr, Egipt i Cyranejka. Stolicą cesarstwa ustanowiono Konstantynopol. Imperium przetrwało aż do 1453 roku, gdy kres jego istnieniu położyły najazdy Turków osmańskich. Cesarstwo zachodniorzymskie Cesarstwo zachodniorzymskie przypadło w udziale Honoriuszowi. W granicach zachodniego imperium znalazły się następujące ziemie: Italia, Galia, Brytania, Hiszpania, Dalmacja, obszary Afryki Północnej położone na zachód od Cyrenajki. Stolicą państwa stała się Rawenna, jako obszar dający większe szanse obrony. Ten geopolityczny byt nie przetrwał jednak zbyt długo. Cesarstwo zachodniorzymskie upadło już w 476 roku, gdy Odoakr zdetronizował Romulusa Augustulusa. Rozwój różnic kulturowych i religijnych między cesarstwem zachodnim a wschodnim Już w trakcie trwania tetrarchii zaczął rysować się kulturowy podział między wschodem a zachodem. Wschód znajdował się pod wpływem kultury greckiej, a zachód – łacińskiej. Dlaczego Hunowie zaatakowali Cesarstwo Rzymskie? Nie chodziło o zdobycie złota i bogactwa Hunowie przeszli do historii jako „bicz boży” nad rzymskim imperium. Dlaczego zaatakowali największe imperium ówczesnych czasów? Naukowcy znaleźli odpowiedź. Różnice kulturowe miały przełożenie na zróżnicowanie społeczne i gospodarcze w obu częściach imperium. Na wschodzie rozwijały się ośrodki miejskie, podczas gdy gospodarka zachodu nadal w dużej mierze opierała się o własność ziemską. Konstantynopol niebawem stał się najsprawniej zarządzaną stolicą. Wschód dysponował większymi zasobami finansowymi i nie borykał się najazdami barbarzyńców. Rzym stał się państwem chrześcijańskim już w czasie rządów Teodozjusza. Chrześcijaństwo obowiązywało więc w obu częściach imperium. Na wschodzie zmiany religijne zaszły dopiero w czasie schizmy. Konsekwencje podziału na cesarstwo zachodnie i wschodnie Mimo podziału, imperium miało pozostać jednym organizmem państwowym. Tak się jednak nie stało. Pogłębiające się różnice społeczne, kulturowe i polityczne doprowadziły do sytuacji, w której obie części zaczęły funkcjonować jako całkowicie niezależne państwa. Zamiast wspierać się, zwłaszcza w obliczu zagrożenia ze strony barbarzyńców, władcy zaczęli ze sobą rywalizować. Znajdujący się w lepszej sytuacji wschód mógł kupić sobie spokój, podczas gdy zachód skupiał się na walce z wrogimi plemionami. Finalnie doszło do upadku części zachodniej, co de facto położyło kres cesarstwu. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Cesarzowa Irena to pierwsza samodzielna władczyni Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego nie utrzymała władzy?
W czasach Karola Wielkiego na tronie Bizancjum miała zasiąść pierwsza kobieta w historii Cesarstwa Rzymskiego. Cesarzowa Irena była brutalną i ambitną władczynią. Karol Wielki chciał się z nią ożenić, by połączyć Wschodnie i Zachodnie Cesarstwo.
W tym artykule: Irena z Aten – żona następcy tronu Irena – cesarzowa regentka Przejęcie samodzielnych rządów Cesarzowa Irena – pierwsza kobieta na tronie Bizancjum Upadek rządów Ireny i wygnanie Cesarstwo Bizantyńskie było kontynuatorem Imperium Romanum. W VIII w. przeżywało kryzys ze względu na rosnące w siłę Państwo Arabskie. Towarzyszył też temu spór dogmatyczny wśród chrześcijan. Pojawił się tzw. ikonoklazm, czyli obrazoburstwo. Był to ruch sprzeciwiający się kultowi obrazów i wizerunków. W tych niespokojnych czasach przyszło żyć Irenie, dziewczynie z bogatej ateńskiej rodziny. Została wybrana na żonę syna cesarza. Nikt nie przypuszczał wtedy, że przewróci ona Europę do góry nogami. Irena z Aten – żona następcy tronu Przyszła cesarzowa Irena przyszła na świat w znanej ateńskiej rodzinie, która nie była jednak jakoś wyjątkowo znacząca w kraju. Cesarz Konstantyn V wiedział, że rodzina Ireny wyznaje ikonoklazm. Prawdopodobnie to był jeden z powodów wyboru jej na żonę swojego syna. W wieku 14–15 lat młoda kobieta przybyła w przepychu do Konstantynopola, witana przez lud i dwór. Przygotowania do ślubu z 19-letnim Leonem IV trwały ponad rok. Do zawarcia małżeństwa doszło w 769 r. Dwa lata później urodził się ich jedyny syn, Konstantyn Porfirogeneta (urodzony w Porfirowej Komnacie). Po śmierci Konstantyna V Irena została cesarzową u boku męża. W tamtym okresie zainicjowała ona małżeństwo swej krewnej z władcą Bułgarów, który jednak nie sprawował już rzeczywistej władzy. Możliwe, że cesarzowa potajemnie wyznawała kult ikon. Jej mąż, choć był bardziej umiarkowanym obrazoburcą od swojego ojca, mógł sprzeczać się o to z żoną. Trudno powiedzieć jakie były relacje między małżonkami. Jeden kronikarz pisze, że się świetnie dogadywali, drugi, że wręcz przeciwnie. W każdym razie Irena po urodzeniu syna już nigdy nie zaszła w ciążę. Inną kwestią jest to, że w tamtym czasie przestano prześladować wyznawców ikon. Wpływ Ireny na politykę, jaką prowadził Leon IV, był mocno widoczny. Irena – cesarzowa regentka W 780 r. 30 letni Leon IV zmarł nagle. Wiadomo, że cierpiał na anemię. Pozycja Ireny zmieniła się z powodu niepełnoletności jej syna. Bracia zmarłego cesarza chcieli przejąć władzę. Wcześniej już raz próbowali, ale zostali wtedy wygnani. Irenie udało się skutecznie zażegnać kryzys. Ponownie wygnała i zdegradowała cesarskich braci. Przez 10 kolejnych lat Irena sprawowała tymczasową władzę, którą de facto współdzieliła z patriarchą Pawłem. Wychowywała też syna na przyszłego władcę. Prawdopodobnie nie podobała jej się wizja utraty wpływów. W zachodniej Europie rosło w siłę Państwo Karolingów, z którym Irena chciała utrzymać pokojowe stosunki. Udało jej się nawet wysłać poselstwo do Karola Wielkiego z propozycją, aby ożenić jego córkę z jej synem. Po latach Irena jednak zerwała umowę. Cesarzowa już wtedy usuwała z dworu każdą osobę, która z jakiegoś powodu popadła w jej niełaskę. W tamtym okresie zaczęła otwarcie wspierać kult ikon. W 786 r. wrogie Irenie stronnictwo udaremniło oficjalny powrót ikon podczas soboru w Konstantynopolu. Niemniej jednak zabiegi cesarzowej zaowocowały zwołaniem kolejnego soboru w Nicei w 787 r. Wtedy oficjalnie postanowiono powrócić do kultu ikon. Młody Konstantyn został ostatecznie ożeniony z księżniczką Marią z Amnii. Nie podobały mu się stanowcze decyzje matki. Był zadowolony z zaręczyn z córką Karola Wielkiego. Sama Irena zmieniła swoje zamiary względem Karolingów. Próbowała pojednać się z ich przeciwnikami, Longobardami. Przejęcie samodzielnych rządów Podobno na złe relacje matki i syna wpływać miało różne otoczenie. Do Konstantyna zwracali się nieprzychylni matce malkontenci, natomiast sama Irena usuwała zagrażających jej dworzan. W 790 r. doszło jednak do spisku, wskutek którego cesarzowa matka utraciła władzę. Konstantyn VI został jedynym władcą. Napięcia między matką i synem sięgnęły wtedy apogeum. Cesarz kazał wychłostać i wygnać Stauracjusza, najbliższego eunucha Ireny. Podobny los spotkał kolejnych bliskich Irenie eunuchów. Zrozpaczona kobieta zemściła się, aresztując wszystkich ludzi z otoczenia syna. Rządy Konstantyna VI spotkały się jednak z dużym rozczarowaniem. Irena i sami współpracownicy cesarza naciskali, aby przywrócił swoją matkę do łask i współrządzenia. W 792 r. przyznano jej prawa do rządzenia. Niezadowolenie z rządów cesarza stale rosło. Pogłębił to jego konflikt z własną żoną i ponowne małżeństwo z dwórką Ireny, Teodete. W 796 r., podczas podróży z matką cesarz usłyszał, że żona rodzi mu syna i szybko powrócił do stolicy. Pozostawiony przez cesarza dwór stał się teraz obiektem wpływów cesarzowej, która namawiała stronników syna do swoich racji. W kolejnym roku stronnictwo cesarza było na tyle małe i słabe, że sam cesarz przewidział spisek. Ratował się ucieczką z miasta. Został jednak schwytany. Irena chciała raz na zawsze usankcjonować swoją władzę bez problematycznego syna. Został on przyprowadzony do Porfirowej Komnaty, w której się urodził i brutalnie oślepiony. Nigdy wcześniej nie doszło do takiego incydentu, by cesarz został tak potraktowany z rozkazu kobiety. Cesarzowa Irena – pierwsza kobieta na tronie Bizancjum Konstantyn nie był zdolny w takim stanie ubiegać się o rządy. Irena w 797 r. przyjęła tytuł basileusa i stała się tym samym pierwszą kobietą na cesarskim tronie. Cesarzowa chciała tym samym ustabilizować sytuację w państwie. Wysłała poselstwa do Arabów i Franków z wiadomością o zmianie władzy i chęci zawarcia pokoju. Od chłopa do cesarza. Kim był Justynian Wielki Justynian Wielki to jeden z najwybitniejszych władców w historii. Był wielkim reformatorem, strategiem i budowniczym. Za jego czasów Bizancjum przeżywało złoty okres swojego rozwoju. Jak to ... W stolicy obniżono podatki dla mieszkańców. Irena chciała w ten sposób pozyskać sobie ludność Bizancjum. W chrześcijańskiej Europie natomiast wstąpienie kobiety na tron Rzymu spotkało się z wielkim zdziwieniem i rozczarowaniem. Irena ponownie zabiegała wówczas o dobre relacje z Karolem Wielkim, proponując nawet możliwość zawarcia małżeństwa z nim. Zachodni biskupi nie uznawali kobiety jako władcy Cesarstwa Rzymskiego. Papież Leon III niespodziewanie ukoronował w 800 r. Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego. Zrobił to, ponieważ uważał, że tron jest pusty. Chciał też w ten sposób uchronić Rzym przed wrogimi Longobardami. Koronacja Karola Wielkiego wstrząsnęła całą Europą. Bizantyńczycy uważali go za uzurpatora, a on sam próbował sobie podporządkować papiestwo. Od tamtego czasu dwór w Konstantynopolu nie mógł się zgodzić na jakiekolwiek małżeństwo z samozwańczym cesarzem. Niemniej jednak Karol widział w małżeństwie możliwość połączenia dawno podzielonego Cesarstwa Rzymskiego. Kością niezgody pozostawał fakt, że miałoby się to odbyć według zachodnich tradycji ślubnych. Upadek rządów Ireny i wygnanie Irena przez kolejne dwa lata nie umiała skutecznie przekonać do siebie najważniejszych sojuszników. Największym jej błędem było niewskazanie następcy tronu. Wykorzystał to uzurpator Nikefor i ostatecznie doprowadził do wygnania Ireny w 802 r. Nieprzychylność dworu wynikała też z plotek, jakoby Irena zamierzała się zgodzić na propozycję Karola Wielkiego i się z nim ożenić. Ostatni rok życia Irena spędziła głównie na wyspie Lesbos. Tam ponoć miała pokutować za swe krwawe występki w przeszłości. Źródła: Anna Łazuchiewicz 2014, Życie cesarzowej Ireny z Aten według Teofanesa Wyznawcy Roman Michałowski, 2009, „Historia powszechna. Średniowiecze", Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa
Basileus – król, władca i przywódca religijny. Do kogo odnosił się termin kojarzony z potęgą Bizancjum?
Basileus lub bazyleus (gr. βασιλεύς) był tytułem noszonym przez władców zarówno greckich miast-państw, jak i monarchii okresu hellenistycznego. Nazwa ta jest tradycyjnie tłumaczona na język polski jako król lub cesarz.
W tym artykule: Skąd wzięło się słowo basileus? Basileus u Homera i za czasów Aleksandra Basileus jako tytuł cesarski Hellenizacja Cesarstwa Rzymskiego Basileus jako tytuł bizantyński Basileus w średniowieczu Basileus w czasach nowożytnych W wielu greckich polis, jak choćby w Atenach, po zniesieniu monarchii tytuł ten nosił jeden z najwyższych urzędników wypełniający sakralne obowiązki monarchy. Tytuł basileusa w okresie nowożytnym nosili także monarchowie Królestwa Grecji, co było podkreśleniem więzi ze starożytną i średniowieczną przeszłością kraju. Skąd wzięło się słowo basileus? Pochodzenie słowa basileus jest niepewne. Niektórzy językoznawcy wywodzą je od formy mykeńskiej *gwasileus. Oznaczała po prostu urzędnika dworskiego lub lokalnego wodza, ale nie króla. Wcześniejsza, proto-grecka forma brzmiałaby *gwatileus. Jednak inni językoznawcy uważają, że nie jest to słowo greckie. Ich zdaniem zostało przyjęte przez Greków z epoki brązu z wcześniej istniejącego języka wschodniej części Morza Śródziemnego. Pierwszy zapisany przykład użycia słowa basileus znajduje się na wypalanych glinianych tabliczkach odkrytych w trakcie wykopalisk prowadzonych na terenie dawnych mykeńskich pałaców. Tabliczki są datowane od XV do XI wieku p.n.e. Słowo basileus jest zapisywane jako qa-si-re-u. Jego pierwotne znaczenie brzmiało „wódz”. Na jednej konkretnej tabliczce wódz gildii kowali pracujących z brązem jest określany jako qa-si-re-u. Basileus u Homera i za czasów Aleksandra Nazwa ta pojawia się też w dziełach Homera, który większość greckich przywódców określał mianem basileusa. Tradycyjnie było to tłumaczone jako „król”, choć dokładniejszym tłumaczeniem powinno być „książęta” lub „wodzowie”. To lepiej odzwierciedlałoby warunki w społeczeństwie greckim w czasach Homera, a także role przypisywane postaciom Iliady i Odysei. Wielu greckich autorów określało punickiego głównego sędziego, sufet, jako basileus w ich ojczystym języku. Tytułem basileusa, a także Megas Basileus/Basileus Megas posługiwał się również Aleksander Wielki. A potem jego hellenistyczni następcy rządzący Macedonią, Egiptem ptolemejskim oraz królestwami azjatyckimi np. Imperium Seleucydów, królestwem Attalidów i Pontu. Żeńskim odpowiednikiem jest basilissa (królowa). To zaś oznacza zarówno królową sprawującą władzę, jak Kleopatra, jak i królową-małżonkę. W tym czasie termin basileus nabrał w pełni królewskich konotacji. Basileus jako tytuł cesarski Pod panowaniem rzymskim termin basileus zaczął być używany w tradycji hellenistycznej do określenia cesarza rzymskiego. Co prawda pierwsi cesarze rzymscy starali się zachować fasadę instytucji republikańskich i formalnie nie przyjmować tytułów monarchicznych. Jednak użycie basileus dobrze pokazuje, że postrzegali Imperium Rzymskie jako monarchię we wszystkim oprócz nazwy. Niemniej jednak, pomimo powszechnego stosowania, ze względu na „królewskie” skojarzenia, tytuł basileus był nieoficjalny. Jego użycie ograniczono do oficjalnych dokumentów wysyłanych do królów rządzących na Wschodzie. Jednak w IV wieku basileus był stosowany w oficjalnym użyciu wyłącznie w odniesieniu do dwóch władców uważanych za równych cesarzowi rzymskiemu: sasanidzkiego perskiego shahanshah („króla królów”) i w mniejszym stopniu króla Aksum, którego znaczenie było raczej peryferyjne w bizantyjskim światopoglądzie. W związku z tym tytuł nabrał konotacji „cesarz”. Kiedy barbarzyńskie królestwa rozkwitły na ruinach Zachodniego Cesarstwa Rzymskiego w V wieku, ich władcy byli określani w języku greckim nie jako basileus. Zamiast tego stosowano rēx lub rēgas, zhellenizowane formy łacińskiego tytułu rex, król. Hellenizacja Cesarstwa Rzymskiego Pierwsze udokumentowane użycie basileus Rhomaíōn w oficjalnym kontekście pochodzi od Persów. W liście wysłanym do cesarza Maurycego przez Chosroesa II, Maurycy jest nazywany po grecku basileus Rhomaíōn, zamiast zwyczajowej środkowoperskiej nazwy kēsar-i Hrōm („Cezar Rzymian”). Tytuł powoli wkradł się do cesarskiej tytulatury. Bizantyjski cesarz Herakliusz używał go wraz z historycznym określeniem Autokratōr Kaisar w liście do Kavadha II w 628 roku. Aż wreszcie w ustawie z 21 marca 629 r. całkowicie pominięto łacińskie tytuły. Zamiast niech zaczęto używać prostej formuły πιστὸς ἐν Χριστῷ βασιλεύς, „wierny w Chrystusie Cesarzu”. Przyjęcie nowej formuły imperialnej było tradycyjnie interpretowane jako wskazujące na prawie całkowitą hellenizację Cesarstwa. Jednak na monetach cesarskich nadal używano form łacińskich. Dopiero za panowania Leona III Izauryjczyka (717–741) tytuł basileus pojawił się wybity na srebrnych monetach. Na złotych monetach – dopiero za Konstantyna VI (780–797). „BASILEUS” był początkowo stemplowany na monetach bizantyjskich w alfabecie łacińskim. Dopiero stopniowo niektóre znaki łacińskie zostały zastąpione greckimi, co spowodowało mieszane formy, takie jak „BASIΛEVS”. Basileus jako tytuł bizantyński Do IX wieku Bizantyjczycy zawłaszczyli tytuł basileusa. Określali nim wyłącznie cesarza zasiadającego na złotym tronie Konstantynopola. Przez długi czas europejscy królowie nie używali tego tytułu. Sytuacja zmieniła się, gdy państwa Europy Zachodniej zaczęły kwestionować polityczną supremację Imperium i jego prawo do uniwersalnego tytułu imperialnego. Katalizatorem tych zmian stała się koronacja Karola Wielkiego na cesarza rzymskiego przez papieża Leona III. Doszło do niej 25 grudnia 800 r. w Bazylice św. Piotra w Rzymie. Archeolodzy znaleźli monetę, która wspomina królową Franków. Pierwsza taka w historii Naukowcy odnaleźli monetę z czasów państwa karolińskiego. Widnieje na niej imię Fastrady, żony Karola Wielkiego, króla Franków i Longobardów. Badacze twierdzą, że to pierwsza znana mon... Sprawę komplikował również fakt, że Cesarstwem Wschodnim zarządzała wówczas cesarzowa Irena (797–802). Przejęła kontrolę nad państwem po śmierci męża, cesarza Leona IV (775–780), jako regentka ich 9-letniego syna, Konstantyna VI (780–797). Po osiągnięciu pełnoletności przez Konstantyna, Irena ostatecznie zdecydowała się rządzić we własnym imieniu. W konflikcie, który nastąpił, Irena zwyciężyła. Jej własny syn Konstantyn został oślepiony i uwięziony, co doprowadziło do jego śmierci. Chociaż często twierdzi się, że jako monarchini Irena nazywała się męską formą basileus, w rzeczywistości zwykle używała tytułu basilissa. Roszczenia Karola Wielkiego do cesarskiego tytułu Rzymian rozpoczęły długotrwały spór dyplomatyczny. Został on rozwiązany dopiero w 812 r. Wówczas Bizantyjczycy zgodzili się uznać go za „basileus”, jednocześnie odmawiając jakichkolwiek związków z Cesarstwem Rzymskim. Starając się podkreślić własną rzymską legitymację, bizantyjscy władcy zaczęli używać pełniejszej formy basileus Rhomaíōn (βασιλεύς Ῥωμαίων, „cesarz Rzymian”) zamiast prostego „basileus”. Praktyka ta trwała do końca Cesarstwa Wschodniego. Basileus w średniowieczu W późniejszym okresie również cesarze niemieccy otrzymali tytuł basileusa. Bizantyjski tytuł z kolei wywoływał dalsze incydenty dyplomatyczne. Wynikły one z imperialnych aspiracji Symeona I z Bułgarii na początku X wieku. Aspirując do podboju Konstantynopola, Symeon rościł sobie prawo do tytułu „basileus Bułgarów i Rzymian”. Jednak został uznany za „basileus Bułgarów” tylko przez Bizantyjczyków. Od XII wieku tytuł był coraz częściej, choć znowu nie oficjalnie, używany jako określenie potężnych zagranicznych władców. Takich jak królowie Francji lub Sycylii, carowie przywróconego imperium bułgarskiego i cesarze łacińscy. Z czasem tytuł ten stosowano również do głównych władców niechrześcijańskich, takich jak Tamerlan czy Mehmed II Zdobywca. Ostatecznie w 1354 roku Stefan Dušan, król Serbii, przyjął tytuł cesarski, oparty na królewskiej linii swojej bułgarskiej matki Teodory Smilets. Określił się po grecku jako „basileus i autokratōr Rzymian i Serbów”. Basileus w czasach nowożytnych W okresie pobizantyjskim termin basileus, dzięki odnowionemu wpływowi na język pisarzy klasycznych, powrócił do wcześniejszego znaczenia „króla”. Transformacja ta rozpoczęła się już w nieformalnym użyciu w dziełach niektórych klasycyzujących autorów bizantyjskich. Na konwencji londyńskiej, która odbyła się w 1832 roku, uzgodniono, że nowe państwo greckie powinno stać się monarchią. Na pierwszego władcę wybrano księcia Wittelsbacha Ottona Bawarskiego. Grecja: w krainie olimpijskich bogów Od miast-polis rozsianych po półwyspie Peloponez, po najdalej wysunięte w morze wyspy, Grecja kusi dziś nie tylko wspaniałymi krajobrazami i piękną pogodą, ale przede wszystkim bogatą kult... Wielkie mocarstwa postanowiły ponadto, że jego tytuł ma brzmieć „Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος” (Vasilefs tes Elládos), co oznacza „Król Grecji”, zamiast „Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων” (Vasilefs ton Ellénon), tj. „Król Greków”. Tytuł ten miał dwie implikacje. Po pierwsze – mówił, że Otton był królem tylko małego królestwa Grecji, a nie wszystkich Greków. Ich większość nadal pozostawała rządzona przez Imperium Osmańskie. Po drugie, że królowanie nie zależało od woli narodu greckiego. To dodatkowo podkreśliło dodanie przez Ottona formuły „ἐλέῳ Θεοῦ” (eléo Theou), tj. przez łaskę (miłosierdzie) Boga. Przez 10 lat, aż do rewolucji 3 września 1843 r., Otto rządził jako monarcha absolutny. Jego autokratyczne rządy, które trwały nawet po tym, jak został zmuszony do nadania konstytucji, uczyniły go bardzo niepopularnym. Po obaleniu w 1862 roku, dynastia Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg posadziła na tronie króla Jerzego I. Zarówno w celu zapewnienia narodowej niezależności od woli mocarstw oraz podkreślenia konstytucyjnych obowiązków monarchy wobec ludu, jego tytuł został zmodyfikowany na „Król Hellenów”. Pozostał on oficjalnym tytułem królewskim aż do zniesienia monarchii greckiej w 1924 i 1973 roku. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Od chłopa do cesarza. Kim był Justynian Wielki
Justynian Wielki to jeden z najwybitniejszych władców w historii. Był wielkim reformatorem, strategiem i budowniczym. Za jego czasów Bizancjum przeżywało złoty okres swojego rozwoju. Jak to się stało, że człowiek z biednej, chłopskiej rodziny zrobił tak zawrotną karierę?
W tym artykule: Z nizin społecznych do władcy potężnego imperium Jak Justyn został cesarzem Justynian Wielki i Teodora – wielka miłość wbrew zasadom Wielkie reformy Justyniana Bunt, który niemal zniszczył Imperium Najwspanialsza świątynia świata Bizancjum za czasów Justyniana i Teodory Zaraza Justyniana Kres rządów i spuścizna Justynian przyszedł na świat jako Petrus Sabbatius w 482 roku w Tauresium, miejscowości znajdującej się niedaleko dzisiejszego Skopje w Macedonii Północnej. Był synem Vigilantii i Sabbatiusa, małżeństwa rolników trudniących się prawdopodobnie hodowlą świń. Zapewne świat nie usłyszałby o Petrusie Sabbatiusie, gdyby nie upomniał się o niego wuj Justyn. Rodzony brat matki Justyniana robił zawrotną karierę jako żołnierz. Ten tracki wieśniak swoją przyszłość i ambicje realizował w armii wiedząc, że dla kogoś bez pieniędzy i koneksji to jedyny sposób by zdobywać prestiżowe urzędy. Ze względu na swoje zasługi został kolejno trybunem, komesem, senatorem, a wreszcie dowódcą oddziału Excubitors, czyli najbliższej ochrony cesarza Anastazjusza I. Z nizin społecznych do władcy potężnego imperium Zyskując coraz większą władzę i pozycję Justyn potrzebował otoczyć się zaufanymi ludźmi, a na kim można bardziej polegać niż na własnej rodzinie? Tym sposobem z prowincji niemalże wprost na salony Konstantynopola wkroczył młody Petrus Sabbatius. Dzięki wujowi Petrus zdobył gruntowne wykształcenie z zakresu prawa, teologii i historii. Przyszły cesarz nie władał greką. Jego ojczystym językiem była łacina. Co prawda z czasem nauczył się mówić w tym języku, jednak jego akcent podobno było powodem do kpin na bizantyjskim, czyli greckojęzycznym dworze. Obecnie uważa się go za ostatniego bizantyjskiego cesarza, który posługiwał się łaciną. Ale oczywiście zapamiętano go nie tylko dlatego. Jak Justyn został cesarzem Cesarz Anastazjusz I zmarł bezpotomnie w 518 roku. A ponieważ nie namaścił nikogo na swojego następcę, zaczął się wyścig różnych kandydatów po koronę. Zresztą w tamtych czasach w Imperium Bizantyjskim nie istniały zasady regulujące wybór najważniejszego człowieka w państwie. W wyniku intryg, jednak głównie dzięki poparciu przekupionych żołnierzy, następcą zmarłego cesarza został Justyn. W chwili koronacji na Hipodromie nowy cesarz był już w podeszłym wieku. Miał 68 lat i bardziej niż kiedykolwiek wcześniej potrzebował zaufanych doradców. A nikt nie sprawdził się w tej roli lepiej niż Petrus Sabbatius. Zdolny młodzieniec w zaledwie 9 lat, bo tyle trwało panowanie Justyna I, zajmował kolejne, coraz bardziej prestiżowe stanowiska od dowódcy gwardii, patrycjusza, po konsula. W każdym z nich doskonale się sprawdził. Aby zabezpieczyć sukcesję, coraz bardziej schorowany Justyn usynowił Petrusa. Ten z wdzięczności dla swojego protektora przyjął imię Justynian. Końcówka panowania Justyna to faktycznie rządy Justyniana, najpierw oficjalnie koronowanego na współregenta, potem namaszczonego na władcę. 1 sierpnia 527 roku, już po śmierci Justyna, obwołano go cesarzem. Tak rozpoczęła się nowa justyniańska dynastia panująca na bizantyjskim tronie. W chwili koronacji Justynian ma 40 lat, a jego żona Teodora, koronowana na Augustę – 30. Justynian Wielki i Teodora – wielka miłość wbrew zasadom W 525 roku Justyn uchylił ustawę zabraniającą senatorom zawieranie małżeństw z kobietami niższego stanu. To utorowało Justynianowi drogę do poślubienia Teodory, tancerki, co w owych czasach było synonimem prostytutki. Jej biografia prawdopodobnie została zafałszowana przez nieprzychylnego cesarskiej parze kronikarza Prokopiusza z Cezarei. To on rozpowszechniał plotki, że cesarzowa Teodora była w młodości striptizerką, uprawiała seks z grupami mężczyzn, opowiadała sprośne dowcipy i deprawowała swoimi wdziękami urzędników cesarskich, w tym samego Justyniana. Faktem jest, że ojciec Teodory był treserem niedźwiedzi w cyrku, a matka aktorką. Ona sama wiodła artystyczne, wolne życie imając się wielu zajęć. Z całą pewnością młoda kobieta musiała zrobić ogromne wrażenie na Justynianie. Ten nie tylko porzucił dla niej swój ascetyczny tryb życia, ale też wymusił na wuju zmianę prawa, by móc poślubić ukochaną. Herosi greccy to antyczni superbohaterowie. Kim byli i jakie znaczenie mieli dla starożytnych Greków? Herosi to w mitologii greckiej półbogowie, czyli bohaterowie zrodzeni ze związku boga i człowieka. Mieli nadludzkie umiejętności i zasługi, w związku czym pozostawali otoczeni kultem staro... Teodora szybko okazała się kimś więcej niż atrakcyjną ozdobą cesarskiego tronu. Przede wszystkim była sprawnym politykiem, z którego zdaniem liczył się Justynian. Niektórzy wręcz twierdzą, że małżonkowie współrządzili Imperium, a cesarzowa w wielu sytuacjach okazywała hart ducha większy od męża. To ona podczas buntu Nika w Konstantynopolu powstrzymała Justyniana przed ucieczką z miasta, co równało się utracie władzy. Do końca życia Teodory Justynian polegał na niej i konsultował z nią wszystkie najważniejsze państwowe sprawy. Byli zgranym, kochającym się i wspierającym duetem. Wielkie reformy Justyniana Po koronacji Justynian Wielki za najpilniejszą sprawę uznał reformę prawną. Do jej przeprowadzenia zatrudnił najwybitniejsze umysły tamtych czasów. Powołaną przez niego komisją kierował prawnik Trybonian. Przejrzała ona miliony dokumentów od czasów cesarza Oktawiana Augusta do jemu współczesnych. Po 20 miesiącach pracy powstał jednolity zbiór prawa rzymskiego zwany Kodeksem Justyniana. Składał się z 12 ksiąg obejmujących zagadnienia prawa cywilnego, karnego, publicznego i kościelnego. A był to dopiero początek zmian, które miały dostosować ówczesne prawo do nowych realiów. Pierwsze wydanie Kodeksu Justyniana ukazało się w 529 roku, a w 534 roku drugie, uzupełnione o prawa dotyczące herezji, ortodoksji i pogaństwa. O tym jak wizjonerska była to decyzja i jednocześnie jak ważna świadczy fakt, że każdy obecny, skodyfikowany system prawny był wzorowany się na Kodeksie Justyniana. Cesarz równolegle z kodyfikacją państwa zajął się innymi jego problemami. A były to walka z herezjami, schizmami wewnątrz kościoła dotyczącymi dogmatów wiary, które pogrążały państwo w konfliktach. Szczególnie ścierały się sekty monofizycka (jej zwolenniczką była cesarzowa Teodora) z chalcedońską, którą reprezentował dwór cesarski. Do końca panowania cesarz starał się utrzymać między nimi coś w rodzaju równowagi, w czym bardzo pomocna była cesarzowa Teodora. Justynian rozprawił się też z pogaństwem. Cesarz uważał się za obrońcę wiary i władcę chrześcijańskiego. Pod groźbą konfiskaty mienia nakazał wszystkim obywatelom przyjęcie chrztu, a za uprawianie pogańskich kultów groziła nawet kara śmierci. Niestety, z jego rozkazu w 529 roku ze względów religijnych poza świątyniami pogańskimi zamknięto również Akademię Platońską, najważniejszą uczelnię tamtych czasów. Był to cios dla nauki. Cała myśl i wiedza zgromadzona w Akademii zniknęła z chrześcijańskiej Europy na 900 lat. Aby mieć pełnię władzy zarówno świeckiej, jak i duchowej, Justynian wprowadził cezaropapizm. Oznaczało to, że był zarówno władcą państwa, jak i zwierzchnikiem kościoła. Miał prawo zwoływać sobory i decydować o dogmatach, co nie spotkało się oczywiście z akceptacją Rzymu. Bunt, który niemal zniszczył Imperium Tempo reform wprowadzanych przez Justyniana nie podobało się wszystkim obywatelom. W 532 roku na ulicach Konstantynopola wybuchł bunt. Powstanie Nika (od słowa nika – zwyciężaj) nie tylko niemal zniszczyło stolice imperium. Doprowadziło też cesarstwo na skraj anarchii. A wszystko zaczęło się od sportu i popularnych w Konstantynopolu wyścigów rydwanów. Odbywały się one na hipodromie, a najlepsi woźnice rydwanów stawali się gwiazdami mającymi swoich wiernych fanów, którzy z czasem zorganizowali się we frakcje. W stolicy Imperium były ich cztery; Zieloni, Niebiescy, Biali i Czerwoni, przy czym Zieloni i Niebiescy byli najliczniejsi i najbardziej wpływowi. Reprezentowali oni określone stanowiska w kwestiach od religii i polityki, po sprawy dotyczące ubioru czy fryzur. Rywalizacja między nimi często doprowadzała do zamieszek po zawodach. I to właśnie takie rozruchy, nieumiejętnie opanowywane przez policję i samego cesarza, doprowadziły do wybuchu przemocy na niespotykaną wcześniej skalę. Tłum zaczął domagać się obniżenia podatków, zmniejszenia kosztów administracji, rozprawienia się z nierzetelnymi urzędnikami. Płonęły budynki, zaczęły się mordy i grabieże. Justynian całkowicie stracił kontrolę nad stolicą. Myślał nawet o opuszczeniu miasta i zapewne by to zrobił, tracąc jednocześnie władzę, gdyby nie powstrzymała go cesarzowa słowami „obym nie dożyła dnia, w którym moi poddani nie nazwą mnie panią”. Opamiętawszy się Justynian podjął decyzję o wysłaniu przeciwko buntownikom armii ze swoim zwycięskim wodzem Belizariuszem na czele. Podczas pacyfikacji powstania życie straciło 30 tys. osób, a 2 tys. wzięto do niewoli. Niestety, w wyniku zamieszek Konstantynopol został poważnie zniszczony, a zbudowana przez Konstantyna Wielkiego Hagia Sophia spalona. Aby odbudować swoją pozycję i poprawić wizerunek Justynian podjął decyzję, że w miejscu starej świątyni wzniesie nową, która stanie się najwspanialszym kościołem świata. Najwspanialsza świątynia świata Do odbudowy Hagia Sophii, czyli świątyni Mądrości Bożej, zatrudniono najbardziej genialne umysły tamtych czasów. Inwestycja miała przewyższać wszystko, co do tej pory wyszło spod ludzkiej ręki. Wśród architektów i konstruktorów znaleźli się wybitny matematyk i architekt Izydor z Miletu i równie wielki fizyk, matematyk i architekt Antemiusz z Tralles, specjalista od soczewek i pryzmatów. Dzięki nim i około 10 tys. robotników Hagia Sophia podniosła się z gruzów w zaledwie 5 lat, od 532 do 537 roku. Nową świątynia została wzniesiona na planie kwadratu i zwieńczona imponującą kopułą średnicy 31 metrów na wysokości ponad 50 metrów. Jej wnętrze wsparte na 104 kolumnach wypełniały drogocenne mozaiki wykonane z złota, srebra, szkła, ceramiki i kolorowych kamieni przedstawiające sceny z życia Jezusa, apostołów i innych ważnych postaci. Inauguracyjne nabożeństwo odbyło się 27 grudnia 537 roku. Justynian miał wówczas powiedzieć „Salomonie przewyższyłem Cię” i „Panie dziękuję, że dałeś mi szansę stworzenia takiego miejsca kultu”. Dzięki Hagia Sophii Justynian odbudował reputację, którą nadszarpnęło powstanie Nika. A sama budowla, okrzyknięta najwspanialszą świątynią świata, stała się miejscem koronacji późniejszych cesarzy i pielgrzymek ludzi z całego Bizancjum i spoza jego granic. Wraz z pracami nad Hagia Sophią trwała też odbudowa samego Konstantynopola, który stał się bardziej nowoczesnym i przestrzennym miastem. Jednak Justynian nie ograniczył się tylko do tego, potrzebny mu był kolejny sukces. Bizancjum za czasów Justyniana i Teodory Justynian pragnął odbudować potęgę Cesarstwa Rzymskiego w dawnych granicach. I był bardzo bliski realizacji swojego celu. Właściwie nikomu przed nim ani po nim się nie udało powiększyć terytorium Cesarstwa Bizantyjskiego do tak imponujących rozmiarów. Dzięki przenikliwości politycznej, zawartym traktatom pokojowym, jak chociażby tym w 532 roku z perskim królem królów Chosroesem I, mógł skupić się na kampaniach wojennych na zachodzie. Demokracja ateńska: jak kryzys zadłużenia i rozwój sztuki wojennej przyniosły światu rządy ludu W plemiennym okresie rozwoju ludzkość zwykle praktykowała pierwotną demokrację wiecową. Później, wraz z rozwojem miast i handlu, społeczeństwa mocno się zróżnicowały pod względem maj... Pierwszą wojnę rozpoczął w 533 roku przeciwko panującym w Afryce Północnej Wandalom, których stolicą była Kartagina. Na czele olbrzymiej, liczącej 15 tys. żołnierzy armii, stanął jego najwybitniejszy dowódca, Belizariusz. I to on w ciągu niecałego roku podbił dla Justyniana ich królestwo. Kolejnym celem ekspansji byli rządzący w Italii Ostrogoci, którzy zarządzali Rzymem i Rawenną. Belizariusz poradził sobie również z nimi, choć walki trwały z przerwami od 535 do 554. W ich wyniku pod panowanie Bizancjum wróciła Sycylia, w 540 roku wojska Belizariusza zdobyły Rawennę. Tam w 547 roku konsekrowano kolejne arcydzieło zbudowane z terakoty i marmuru na planie ośmioboku. Była to Bazylika Św. Witalisa z bajecznymi mozaikami, przedstawiającymi m.in. cesarza Justyniana i jego żonę Teodorę w otoczeniu dworu. Te mozaiki uznawane są za najwspanialszy przykład sztuki bizantyjskiej. Jednak wkrótce nad Cesarstwo Bizantyńskie miały nadciągnąć czarne chmury. Zaraza Justyniana Niestety, już w 536 roku pojawiły się pierwsze oznaki kryzysu, które dyskontowały militarne sukcesy armii Justyniana w Italii. Europa na ponad dekadę pogrążyła się w kryzysie klimatycznym, jednym z największych w historii ludzkości. Był on spowodowany prawdopodobnie potężnymi erupcjami wulkanów na przestrzeni kilku lat. Do atmosfery trafiły wówczas miliardy ton popiołów i pyłów, które utworzyły wokół ziemi rodzaj mgły i odcięły ją od słońca. Temperatury spadły o 2 st. C, czego konsekwencją była klęska nieurodzaju i głód. I kiedy wydawało się, że w pogrążonej w kryzysie trawionej głodem i wojnami Europie, nie może się już nic gorszego przytrafić – przyszła dżuma. Pierwsze przypadki dżumy zanotowano w 541 roku w egipskiej wiosce Tell el Farama. Jej mieszkańcy zaczęli umierać w wyniku dziwnej, bardzo zakaźnej choroby. Objawiała się ona guzami pod pachami i w pachwinach, gorączką, halucynacjami. Śmierć przychodziła szybko, po kilku dniach w ogromnych cierpieniach. Zachorował na nią sam Justynian. Jednak cesarz cudownie przeżył dżumę, nazwaną od jego imienia zarazą Justyniana. Niestety, miliony obywateli jego imperium stały się ofiarami pandemii. Podobno w jej najgorszej fazie dziennie w Konstantynopolu umierało 10 tys. osób. Dziś uznaje się, że był to najgorszy okres w historii ludzkości. Według szacunków, na dżumę mogło wówczas umrzeć nawet 100 mln ludzi na całym świecie. A liczba ludności Europy spadła o 50 do 60 proc. Miało to oczywiście fatalny wpływ na sytuację gospodarczą i społeczną w Imperium. Niemal zamarły handel i rolnictwo, z braku rąk do pracy. Imperium trawił głód i rozboje, a zwiększone podatki i obciążenia obywateli nakładane przez państwo wywoływały niepokoje społeczne. Imperium zaczęło się pogrążać w chaosie. Kres rządów i spuścizna Kolejny cios spadł w 548 roku. W wieku około 50 lat umiera cesarzowa Teodora, prawdopodobnie na nowotwór. Justynian jest zrozpaczony, pogrąża się w żałobie. Ta błyskotliwa i przenikliwa politycznie kobieta była jednym z jego najbardziej oddanych i wspierających doradców. Nie tylko potrafiła utrzymać pod kontrolą konkurujące ze sobą frakcje religijne, a także dbała o pozycję kobiet. Dzięki niej zdobyły one nowe prawa do dziedziczenia, posagu, opieki nad dziećmi. Justynian stracił nie tylko żonę, ale też przyjaciela i doradcę. Nigdy się już ponownie nie ożenił. Jednak śmierć żony była początkiem serii niefortunnych wydarzeń, których doświadczył władca. Powstrzymywane przez Teodorę frakcje religijne wszczęły niepokoje. Cesarz jako głowa kościoła zwołał nawet w 553 roku piąty sobór powszechny w Konstantynopolu, żeby załagodzić sytuację. Pragnął zjednoczyć Bizancjum pod hasłem – Jedno Cesarstwo, Jedna Religia. Chciał ustalić nowe, obowiązujące wszystkich dogmaty. Jednak sobór okazał się kosztowną porażką Justyniana. Właściwie stał się kolejnym kamykiem do ogródka rozdziału kościoła Zachodniego i Wschodniego. Czym była hellenizacja? Potęga kultury, religii i języka starożytnej Grecji Hellenizacja jako proces dotknęła większość regionów i państw, które były kolonizowane przez starożytnych Greków. Rdzenne kultury i plemiona niegreckie wskutek podbojów m.in. Aleksandra... Tymczasem również w Italii wojna toczyła się z różnym powodzeniem. Raz zwycięstwo przechylało się na stronę Ostrogotów, raz na stronę Bizantyńczyków, którzy ostatecznie w 554 roku podbili Italię. Uznali ją oficjalnie swoją prowincją ze stolicą w Rawennie. Nie wygasł też konflikt z odwiecznym wrogiem Imperium, czyli Persami. Ich król Chosroes, który pragnął być drugim Cyrusem Wielkim, najechał Sycylię, uprowadzając w niewolę tysiące mieszkańców i destabilizował sytuację w regionie. Pod koniec życia Justynian obserwował, jak jego wspaniałe dzieło powoli się rozpada. Cesarz zmarł 14 listopada 565 roku w Konstantynopolu. Odszedł bezdzietnie, zostawiając tron swojemu siostrzeńcowi, Justynowi II. Nowy cesarz okazał się tyranem i skąpcem, który nie dorównywał talentom politycznym swego wuja. Za panowania Justyniana rozwijała się sztuka, filozofia, literatura i poezja. Cesarstwo Bizantyńskie powiększyło swoje terytorium o Północną Afrykę, Południową Hiszpanię, Italię, wyspy Sardynię, Korsykę, Sycylię. Po Justynianie nie było już tak wybitnych władców. Jednak ostateczny upadek Konstantynopola nastąpił dopiero w 1453 roku, tysiąc lat po upadku Rzymu. Nasz ekspert Agnieszka Franus Agnieszka Franus – zastępczyni redaktora naczelnego magazynów National Geographic, National Geographic Traveler, redaktor naczelna Kaleidoscope. Z wykształcenia geolog. Jej pasje to historia, fotografia i podróże. Najlepiej wypoczywa wędrując po górach, a w wolnych chwilach lubi gotować dla przyjaciół.
Teodozjusz Wielki. Cesarz, który zakazał igrzysk i zamknął pogańskie świątynie
Teodozjusz Wielki był rzymskim cesarzem w okresie przełomu. To on w 395 roku n.e. ustalił ostateczny podział cesarstwa na wschodnio- i zachodniorzymskie. Za jego czasów odbyły się ostatnie antyczne igrzyska olimpijskie. Zakazał innych religii oprócz chrześcijaństwa.
W tym artykule: Kim był i jak wyglądał Teodozjusz Wielki? Zmagania z Germanami i Persami Reformy związane z chrześcijaństwem Śmierć Teodozjusza Wielkiego i jej konsekwencje Teodozjusz Wielki urodził się prawdopodobnie 11 stycznia 347 roku n.e. Zmarł 17 stycznia 395 roku n.e. Cesarzem był of 379 roku. Do 383 roku panował wspólnie z Gracjanem i do 392 roku z Walentynianem II, później – samodzielnie. Kim był i jak wyglądał Teodozjusz Wielki? Z przekazów wynika, że Teodozjusz nie cieszył się najlepszym zdrowiem. Był średniego wzrostu i wątłej budowy ciała. Mimo że pochodził z Hiszpanii, to miał jasne włosy. Był władcą oczytanym i wykształconym. Bardzo interesowała go historia Rzymu. Ponoć jego codzienny tryb życia był dość ascetyczny. Niewiele jadł, lubił przechadzki. Dla zdrowia wykonywał ćwiczenia fizyczne. Bywał jednak popędliwy i podejmował decyzje w gniewie. Początkowo Teodozjusz władał tylko nad wschodnią częścią imperium, a od 394 roku już nad całym cesarstwem. Zmagania z Germanami i Persami Rządy Teodozjusza upłynęły pod znakiem wojen i układów z Germanami napierającymi na granice imperium. Cesarz okazał się mistrzem dyplomacji w trudnych dla imperium czasach. Wykorzystał niesnaski między różnymi grupami barbarzyńców. Ostatecznie w 382 roku wszyscy zawarli pokój. Goci osiedli nad dolnym Dunajem i sprzymierzyli się z Rzymianami. Cesarz dążył do ich asymilacji. Gdy 386 roku kolejna fala Gotów atakowała granicę imperium, została powstrzymana przez pobratymców walczących dla Rzymu. Do śmierci Teodozjusza Goci dotrzymali warunków wspólnego porozumienia, gdyż obdarzali władcę dużym szacunkiem. Na wschodzie granicę imperium naruszali Persowie. Znajdowała się ona na obszarze dzisiejszej Armenii. Reformy związane z chrześcijaństwem Teodozjusz Wielki był gorliwym chrześcijaninem wyznania nicejskiego. W 381 roku chrześcijaństwo (katolicyzm) stało się religią państwową. Edykty z lat 391–392 w praktyce zakazywały kultu pogańskiego. Co ciekawe, czasami nie egzekwowano zakazów, gdyż władcy poszczególnych miast obawiali się rozruchów. Dopiero, gdy liczba wyznawców innych religii spadała, wzmagały się ich prześladowania. To zapewne z powodu tych edyktów w 391 roku chrześcijanie zniszczyli w egipskiej Aleksandrii słynną Bibliotekę Aleksandryjską. Nie jest to jednak do końca jasne i potwierdzone. Nie można wykluczyć, że w IV wieku Rzym nie łożył dostatecznych środków na utrzymanie biblioteki. Stopniowo zbiory niszczały i był rozkradane. Zapewne część z nich spłonęła już wcześniej w czasie podboju miasta przez Juliusza Cezara w 48 roku p.n.e., albo dopiero w VIII wieku w czasie najazdu arabskiego. W 393 roku cesarz zabronił igrzysk olimpijskich, które odbywały się co cztery lata od 776 roku p.n.e. Uczestnictwo w nich było w IV wieku dość symbolicznym aktem religijnym. W czasach cesarstwa tłum oglądający zmagania na arenach coraz rzadziej miał świadomość, że biorąc udział w igrzyskach, spełnia akt kultu. Religia była zatem pretekstem dla... rozrywki. Jednak pierwsze igrzyska skupiały się na celebracji bogów, m.in. Jowisza. Pod koniec IV wieku wielka antyczna tradycja przestała istnieć po dwunastu stuleciach. Odrodziła się dopiero w nowożytności, gdy znicz zapłonął ponownie w 1896 roku w Atenach w Grecji. Teodozjusz nakazał też zamknięcie pogańskich świątyń. Można uznać, że był to świt muzeów, bo świątynie z cennymi okazami sztuki mogły dalej istnieć, ale zakazano w nich odprawiania kultu. Można było natomiast podziwiać kunszt dawnych artystów. W praktyce w wielu miejscach doszło do dewastacji świątyń. Wówczas w cesarstwie zapanowała atmosfera nieufności, bo urzędnicy, którzy nie przeszkadzali w składaniu ofiar przez inne niż chrześcijańskie wyznania, karani byli grzywną. Za panowania Teodozjusza, wiosną 382 roku, odbył się Konstantynopolu (obecnie to Stambuł) drugi sobór powszechny w dziejach Kościoła. Potępiono na nim różnego rodzaju herezje, na przykład wykluczono wówczas arian z Kościoła Powszechnego. Doktryna negowała współistotność równość osób w Trójcy Świętej i boskość Jezusa. W konsekwencji wyznawcy uciekli z obszaru imperium i schronili się na terenach podległych barbarzyńcom. Arianizm zanikł w VII w., ale odrodził w czasie reformacji w XVI wieku. Edykty Teodozjusza uderzały też w inne sekty. Przynależność do hołdujących ascezie enkrastytów karana była śmiercią. Jej wyznawcy nie mogli wskazywać spadkobierców. Apostaci nie mogli z kolei występować w sądzie jako świadkowie. Można stwierdzić, że Teodozjusz dokończył dzieło Konstantyna Wielkego (272–337), który doprowadził do tego, że chrześcijaństwo z religii prześladowanej jeszcze w początkach IV wieku naszej ery, pod koniec wieku stało się tą dominującą. Śmierć Teodozjusza Wielkiego i jej konsekwencje Cesarz zmarł w styczniu 395 roku. Po jego śmierci nastąpił podział imperium na cześć wschodnią i zachodnią. Jego syn Arkadiusz miał władać częścią wschodnią, a zachodnią Honoriusz. Nie było jednak zamysłem Teodozjusza trwałe podzielenie imperium. Stało się jednak inaczej. Miało to poważne konsekwencje, bo imperium już nigdy nie było jednością. Zachodnie cesarstwo bardzo szybko, bo w zaledwie kilka pokoleń, uległo niemal całkowitemu załamaniu. Główną przyczyną były wpływy zewnętrzne. To migracje ludów określanych jako barbarzyńskie (Germanów i azjatyckich nomadów, Hunów i Alanów) i ich napór na prowincje imperium rzymskiego przyczyniły się do załamania się systemu obronnego i gospodarczego cesarstwa zachodniorzymskiego. W 476 roku jeden z germańskich wodzów odesłał do Konstantynopola insygnia władzy ostatniego cesarza. Cesarstwo bizantyjskie istniało dalej prawie tysiąc lat, do 1453 roku, kiedy jego stolicę zdobyły wojska tureckie. Zdaniem prof. Aleksandra Krawczuka Teodozjusz otrzymał przydomek „Wielki” chyba głównie po to, aby odróżnić go od jego wnuka o takim samym imieniu. Jednak rządził w czasach przełomu, końca jednej epoki i początku nowej. Dlatego za przełomowy moment rządzenia można ten przydomek uznać za zasłużony. Źródła: Fredouille J-C., Rachet G., Cywilizacje śródziemnomorskie. Leksykon, Książnica, Katowice 2007 Krawczuk A., Poczet cesarzy rzymskich, Iskry, Warszawa 2006 Krawczuk A. Poczet cesarzy bizantyjskich, Iskry, Warszawa 2006 Masson H., Słownik herezji w Kościele katolickim, Książnica, Katowice 1993 Ziółkowski A., Historia powszechna. Starożytność, PWN, Warszawa 2009 Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Konstantyn Wielki to cesarz, który zrobił z sekty heretyków religię dominującą. Był mordercą, został świętym
Konstantyn Wielki, inaczej Konstantyn I, trwale zapisał się w historii chrześcijaństwa. Czy ten okrutny władca zasłużył jednak na status świętego?
W tym artykule: System władzy w Cesarstwie Rzymskim Konstantyn Wielki dochodzi do władzy Wolność wyznania w cesarstwie Zaangażowanie Konstantyna w rozwój chrześcijaństwa Okrucieństwo Konstantyna Wielkiego Euzebiusz z Cezarei pisał o nim, że ma „duszę po trzykroć błogosławioną, zjednoczoną z Bogiem, wolną od wszelkich ziemskich nieczystości”. Ta zjednoczona z Bogiem dusza nie przeszkadzała mu wydać rozkazu zamordowania żony, syna, teścia i szeregu dalszych krewnych. Pod względem morderczych zapędów mógł z nim rywalizować tylko niesławny Neron. Ale Neron traktowany jest w oczach potomnych jako ucieleśnieniem zła i degeneracji. Tymczasem Konstantyn Wielki został wyniesiony na ołtarze i ogłoszony świętym. W byciu arcychrześcijańskim cesarzem nie przeszkadzał mu nawet fakt, że chrzest przyjął na łożu śmierci. System władzy w Cesarstwie Rzymskim Konstantyn nie powinien zostać cesarzem. Jego ojciec, Konstancjusz Chlorus, nie miał prawa mianować syna na to stanowisko. Wcale nie dlatego, że urodzony w 272 roku Konstantyn był jego synem ze związku ze świętą Heleną, córką karczmarza. Potem Konstancjusz oddalił ją, gdy pojął za żonę Teodorę, córkę ówczesnego augusta Maksymiliana. Ale dlatego, że wówczas w Cesarstwie Rzymskim panowała tetrarchia. To specyficzny system rządów, który zakładał równoczesne sprawowanie władzy przez czterech panujących: dwóch noszących tytuł augusta i dwóch władców niższej rangi z tytułem cezara. Było to wynikiem trudności sprawowania władzy nad ogromnym imperium przez jednego władcę. A także faktu, że lepiej było oddać część władzy niż pozwolić na wybuchy wojen domowych. Każdy august miał sobie znaleźć cezara, z którym dzielił władzę i który miał być jego następcą. Cezar, zostając augustem, również miał mianować nowego cezara i tak miało to trwać. Konstantyn Wielki dochodzi do władzy Gdy Konstancjusz Chlorus został jednym z dwóch augustów, stanowisko cezarów przejęli Flawiusz Sewer oraz Maksymin Daja. Konstantyn, który w przyszłości miał zyskać przydomek „Wielki”, został pominięty. Był jednak, jak przystało na syna augusta, ustosunkowany i brał udział w kampaniach prowadzonych przez legiony rzymskie. Właśnie jedna z takich kampanii zaważyła na tym, że zdecydował się zawalczyć o władzę. 34-letni Konstantyn dołączył do ojca prowadzącego walki przeciwko Piktom w Brytanii. August odniósł zwycięstwo, po którym wycofał się do Yorku. Tam zmarł, zostawiając synowi stery państwa i legiony. To właśnie legiony ogłosiły Konstantyna nowym augustem, z pominięciem całej procedury tetrarchii. Jak łatwo się domyślić nie spodobało się to ani panującemu drugiemu augustowi Galeriuszowi, ani cezarom. Obawiając się jednak rozlewu bratniej krwi i wyniszczającej wojny domowej, Galeriusz poszedł na znaczne ustępstwa. I choć nie zgodził się, by Konstantyn przyjął tytuł augusta, obdarował go władzą cezara. Oddał mu we władanie kraje za Alpami – Galię, Brytanię i Hiszpanię. To rozjuszyło kolejnych wodzów i tak tetrarchia zaczęła się chwiać. W 307 roku Konstantyn sprzymierzył się z innym uzurpatorem – Maksencjuszem. Aby przypieczętować sojusz, Konstantyn pojął za żonę jego siostrę – Faustę. Jednak sojusz nie trwał długo. W 312 roku pokonał wojska Maksencjusza w bitwie pod Turynem. Do kolejnej wielkiej bitwy doszło w tym samym roku przy moście Mulwijskim nieopodal Rzymu. Chociaż Konstantyn dysponował mniejszymi siłami, zwyciężył, a sam Maksencjusz zakończył swój żywot w wodach Tybru. Tym samym Konstantyn został jedynym władcą rzymskiego zachodu. Wolność wyznania w cesarstwie Rok później, w 313 roku, Konstantyn wydał tzw. edykt mediolański. Dawał on wolność wyznawania wiary na terenie wschodniego i zachodniego Cesarstwa Rzymskiego. Edykt wydał wspólnie z władającym wschodem Lincjuszem. Skutkiem nowego prawa było uznanie chrześcijaństwa jako religii dopuszczalnej, której wyznawanie nie było już wyjęte spod prawa. Przesadą jest jednak mówienie, że edykt ten uczynił z chrześcijaństwa religię państwową. Wystarczy przytoczyć ten fragment pisma: „Gdy tak ja, cesarz Konstantyn Wielki, i jak również ja, cesarz Licyniusz August (…) postanowiliśmy między innymi zarządzić to, cośmy dla wielu ludzi uważali za konieczne między innymi zarządzeniami, zdaniem naszym dla wielu ludzi korzystnymi, wydać przede wszystkim i to, które do czci bóstwa się odnosi, a mianowicie chrześcijanom i wszystkim dać zupełną wolność wyznawania religii, jaką kto zechce. W ten sposób bowiem bóstwo w swej niebieskiej siedzibie i dla nas, i dla wszystkich, którzy naszej poddani są władzy, zjednać będzie można i usposobić łaskawie”. Zaangażowanie Konstantyna w rozwój chrześcijaństwa Innymi słowy, monarchom zależało na tym, by w ogromnym imperium panowała wolność religijna. Jednak Konstantyn mocno zaangażował się w rozwój ruchów chrześcijańskich. Faktycznie można więc śmiało wysnuć wniosek, że to jego bezpośrednie wsparcie doprowadziło do tego, że chrześcijaństwo z religii prześladowanej jeszcze w początkach IV wieku naszej ery, pod koniec wieku stało się tą dominującą. Rok po wydaniu edyktu mediolańskiego Konstantyn zwołał Synod w Arles – pierwsze reprezentatywne spotkanie biskupów chrześcijańskich w Cesarstwie Zachodniorzymskim. Po śmierci Licyniusza w 324 roku, gdy został jedynym władcą olbrzymiego imperium, przewodniczył ekumenicznemu Soborowi Nicejskiemu. Mianował biskupów i dobitnie pokazał, że to on rozdaje karty. Mimo tej ewidentnej ingerencji politycznej w ruch religijny, prześladowani do niedawna chrześcijanie byli zachwyceni. Cesarz zlecił też Euzebiuszowi z Cezarei przygotowanie 50 egzemplarzy Biblii, co tenże opisał w „Żywocie Konstantyna” w następujący sposób: „Uznałem za stosowne wskazać Twojej Roztropności, abyś profesjonalnym kopistom, dobrze znającym się na sztuce, polecił przepisać na starannie przygotowanych pergaminach, w sposób czytelny i w poręcznej, przenośnej formie, pięćdziesiąt kodeksów Świętych Pism, których przygotowanie i użytek uważasz za niezbędny dla nauczania Kościoła”. I tylko inne części biografii tegoż arcychrześcijańskiego monarchy sprawiają, że trudno wierzyć w jego nawrócenie. Okrucieństwo Konstantyna Wielkiego Konstantyn lekką ręką wydawał wyroki śmierci. Nakazał m.in. zgładzenie swojego teścia oraz pierworodnego syna, którego macocha oskarżyła o gwałt. Macochę, czyli Faustę, również nakazał zamordować, bo nie miał pewności, czy jej oskarżenia były prawdziwe. Kazał też stracić dwóch szwagrów i jednego, zaledwie 11-letniego siostrzeńca. Chociaż w edykcie mediolańskim głosił równość wszystkich religii, był wrogiem wiary starotestamentowej. Zakazał Żydom wstępu do Jerozolimy. Ten człowiek, który bez wątpienia zmienił świat, miał – wedle legend – nawrócić się przed słynną bitwą przy moście Mulwijskim. Mimo to chrzest przyjął dopiero na łożu śmierci w 337 roku. Niektórzy twierdzą, że czekał z tym tak długo, bo tylko chrzest mógł zmazać jego liczne grzechy. Konstantyn Wielki pozostawił też po sobie coś jeszcze, miasto swojego imienia, nową stolicę Cesarstwa Wschodniego. Leżący na styku Europy i Azji Konstantynopol, najwspanialsze z miast, które trwało tysiąc lat, aż do chwili, gdy sięgną po nie Mehmed II Zdobywca. Ale to już całkiem inna historia. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Król Gotów Teodoryk Wielki miał swoją siedzibię w Bułgarii. Odkryli ją poznańscy archeolodzy
Pozostałości po rezydencji króla Gotów, Teodoryka Wielkiego, odkryli w Novae w Bułgarii archeolodzy z Poznania. W środku budowli znaleźli dziesiątki monet i biżuterię.
W tym artykule: Rezydencja Teodoryka Wielkiego Novae – miasto o bogatej historii Kim był Teodoryk Wielki? Teodoryk Wielki w Novae Czy Goci byli chrześcijanami? Uwagę archeologów przykuły ruiny budowli, która zdecydowanie odróżniała się od innych konstrukcji w mieście. Badacze zwrócili też uwagę na jej położenie. Wzniesiono ją przy najważniejszej ulicy na osi wschód-zachód. – Analiza wydarzeń historycznych oraz dotychczasowych danych archeologicznych skłania do postawienia hipotezy, iż prawdopodobnie mamy do czynienia z rezydencją przeznaczoną dla osoby wysokiej rangi, prawdopodobnie, króla Gotów Teodoryka Wielkiego – powiedziała „National Geographic Polska" kierująca badaniami dr hab. Elena Klenina z Wydziału Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Rezydencja Teodoryka Wielkiego Z najnowszych wykopalisk wynika, że rezydencja zajmowała powierzchnię nie mniejszą niż 35 m na 46 m. Jej fasada była zwrócona na główną ulicę miasta – via principalis. Archeolodzy ubolewają, że do badań archeologicznych dostępna jest tylko południowa część rezydencji. Północna jej część znajduje pod współczesną asfaltową drogą. Do tej pory archeologom udało się odsłonić wyłożony kamienną posadzką, dziedziniec portykowy wraz ze studnią oraz dwa pomieszczenia pomocnicze. Znaleziono też sporo zabytków. Wśród nich było ponad 60 monet z brązu. Pochodzą z końca IV i V wieku. Archeolodzy natknęli się też na biżuterię i lampy gliniane. Odkryto też płytki marmurowe z dekoracją geometryczną i roślinną. Zdaniem badaczy były elementami wykładzin ściennych w pomieszczeniach rezydencji. Wszystko wskazuje na to, że rezydencja została zniszczona w drugiej połowie V w. Zabudowania pałacu Teodoryka znajdują się zaledwie kilka metrów na zachód od rezydencji biskupiej i od monumentalnego budynku horreum, czyli magazynu. – To sąsiedztwo nie może być przypadkowe – uważa dr hab. Klenina. Podkreśliła, że od drugiej połowy V wieku w Novae ważną rolę w polityce odgrywał biskup. – Koegzystencja tych dwóch ważnych osób w mieście była niezwykle istotna, zarówno dla prawidłowego funkcjonowania miasta, jak i całej prowincji Mezja Secunda – zaznaczyła. – Mamy pełną świadomość, iż nasze ustalenia dotyczące rezydencji Teodoryka Wielkiego w Novae wymagają przeprowadzenia starannych interdyscyplinarnych studiów i konsultacji historycznych – dodała. Tegoroczne badania sfinansowano ze środków rektorki UAM, prof. Bogumiły Kaniewskiej oraz IDUB. Brali w nich udział również kierownik ekspedycji w latach 1990–2016 dr Andrzej B. Biernacki, konserwator Piotr Zambrzycki z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie oraz archeolog dr hab. Evgenija Gencheva i numizmatyk dr Stojan Michajlov z Instytutu Archeologii Bułgarskiej Akademii Nauk. Novae – miasto o bogatej historii To starożytne miasto położone jest na południowym brzegu Dunaju, 4 km na wschód od współczesnego miasta Swisztow w Bułgarii. W Novae badania prowadzi kilka zespołów z Polski i jeden z Bułgarii. Początkowo, od I w. n.e., było stałą siedzibą I Legionu Italskiego na granicy Cesarstwa Rzymskiego. W 69 r. n.e. w celu jej wzmocnienia przeniesiono tam nowo utworzony I Legion Italski. Stacjonował w Novae do połowy V w. Na tym jednak historia tego miejsca się nie skończyła. W okresie wczesnobizantyjskim powstał tam między innymi kompleks biskupi wraz z dwoma bazylikami. Kim był Teodoryk Wielki? Teodoryk Wielki (454–526) znany jest z tego, że pod koniec V wieku opanował Italię i zabił wodza germańskiego, Odoakra. Odoaker obalił wcześniej ostatniego cesarza zachodniorzymskiego. Teodoryk stworzył państwo ze stolicą w Rawennie, które obejmowało też między innymi Sycylię, Dalmację czy Noricum. Jednak jego wcześniejsze dzieje się równie ciekawe. Teodoryk, jeden z synów króla ostrogockiego, był za młodu zakładnikiem w Konstantynopolu. W ten sposób Bizancjum chciało zagwarantować pokój z Ostrogotami. Jako osiemnastolatek odzyskał wolność i wkrótce został obwołany królem. W wieku zaledwie dwudziestu kilku lat już aktywnie walczył o władzę. W latach 70. V wieku podjął się próby utworzenia państwa w strategicznie ważnym mieście Novae. Wówczas Teodoryk pomagał cesarzowi bizantyjskiemu, Zenonowi (474–475), który został wypędzony z Konstantynopola. Wiadomo, że Teodoryk przebywał w Novae z przerwami od 475 do 488 roku. Wtedy była to stolica królestwa Gotów z rezydencją króla Ostrogotów. Pod koniec lat 80. Teodoryk rozpoczął zwycięska kampanię w Italii. Stolicą nowego państwa została Rawenna, gdzie zmarł w 526 roku. Teodoryk Wielki w Novae W ostatniej ćwierci V wieku Novae znajdowało się pod ochroną armii gockiej. Biskup wydzielił do dyspozycji króla Teodoryka teren pod budowę rezydencji i organizował zaopatrzenie dla jego wojsk. – Do takich wniosków można dojść po analizie źródeł pisanych, określających relacje między władzami kościelnymi a królem Gotów – podkreśla dr hab. Klenina. W jej ocenie o długotrwałej obecności Gotów w Novae świadczą też odkrycia dokonane przez bułgarskich archeologów na cmentarzysku w Novae. W grobach znajdowano złotą biżuterię oraz wyroby toaletowe w stylistyce typowej dla Gotów. Czy Goci byli chrześcijanami? Goci byli wschodniogermańskim ludem pochodzenia skandynawskiego. Pod koniec III w. doszło do jego podziału na Ostrogotów i Wizygotów. Długo jednak czcili starych bogów. Według poznańskich archeologów baptysterium w Novae z drugiej połowy V wieku mogło służyć do udzielania chrztu licznie przebywającym w mieście Gotom. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Stambuł – historia miasta, które było stolicą Cesarstwa Bizantyjskiego i Imperium Osmańskiego
To miasto znane było wcześniej jako Bizancjum, Nowy Rzym czy Konstantynopol. Od podboju przez Turków nosi nazwę Stambuł. Historia tej metropolii jest równie fascynująca, jak jego współczesne atrakcje.
W tym artykule: Stambuł – historia osadnictwa Początki Bizancjum Konstantynopol i szczyt rozwoju cesarstwa Upadek Konstantynopola Stambuł jako stolica Imperium Osmańskiego Stambuł zachwyci każdego fana orientu, tajemniczych historii, fascynujących budynków, zakupów i dobrego jedzenia. To również największe miasto Turcji i Europy. Jego populacja liczy nieoficjalnie aż 25 mln osób, czyli niemal jedną czwartą ludności tego kraju. W 2022 roku do Stambułu przyjechało ponad 16 mln turystów, co plasuje go w czołówce najchętniej odwiedzanych miast świata. Stambuł – historia osadnictwa Stambuł szczyci się wyjątkowo strategicznym położeniem. Znajduje się nie tylko na dwóch kontynentach – na granicy Europy i Azji, nad cieśniną Bosfor – ale też blisko Afryki, a więc głównych szlaków handlowych. Zawsze krzyżowały się tu wpływy cywilizacji europejskich oraz imperiów o korzeniach azjatyckich. To sprawiło, że jego historia jest tyleż fascynująca, co burzliwa. Był bowiem łakomym kąskiem dla wielu szukających szczęścia i bogactwa nacji. Pierwsze ślady osadnictwa na tych terenach pochodzą już sprzed 6000 lat p.n.e. Jednak dopiero greccy koloniści z Megary, którzy przybyli na te tereny w VII wieku p.n.e. pod wodzą króla Byzasa, założyli tutaj stałą kolonię. Początki Bizancjum Grecy nazwali ją Bizancjum. Podobno o lokalizacji miasta nad Złotym Rogiem zadecydowała delficka wyrocznia. Poradziła ona królowi osiedlić się naprzeciwko „Krainy ślepców”. I tak właśnie o ludziach, którzy nie docenili walorów tego miejsca, pomyślał Byzas. Zobaczył on bowiem naturalną, głęboką zatokę, otoczoną z dwóch stron falującymi wzgórzami doskonałymi do obrony. Drogocenny skarb sprzed 800 lat odkryto w Niemczech. To dowód na współpracę wikingów z Bizancjum Praktykant archeologii w północnych Niemczech odnalazł średniowieczny skarb sprzed 800 lat. Wśród drogocennych przedmiotów znajdowały się bizantyjskie kolczyki, które wskazują, że obsza... Nowa kolonia wkrótce została zniszczona przez Persów i odbudowana przez Spartan. Następnie przeszła w ręce Ateńczyków, których z kolei pobili Spartanie, by ponownie w 390 r p.n.e. wrócić pod zwierzchnictwo Aten. Potem wchłonięta przez Imperium Aleksandra Macedońskiego, po 276 r p.n.e. musiało płacić myto Celtom. Powoli jednak coraz większe wpływy i kontrolę nad miastem zaczęli sprawować Rzymianie. Konstantynopol i szczyt rozwoju cesarstwa Pod koniec II w n.e. cesarz Septymiusz Sewer splądrował Bizancjum i odbudował w stylu rzymskim, otaczając potężnymi murami. Ale prawdziwy rozwój tego ośrodka miał miejsce za panowania Konstantyna Wielkiego. W 330 r ten wybitny cesarz uczynił z Bizancjum stolicę Wschodniego Imperium Rzymskiego, zwanego Cesarstwem Bizantyjskim, którą pozostało przez kolejne 1000 lat. Cesarz nadał miastu nazwę Nowy Rzym, którą po jego śmierci, w 336 roku, zmieniono na Konstantynopol. Konstantyn był pierwszym władcą rzymskim, który przyjął chrześcijaństwo i zezwolił na swobodę jego wyznawania. Zasłynął też jako wielki budowniczy i reformator. To właśnie jemu zawdzięczamy, że niedziela jest dniem wolnym od pracy. Z jego inicjatywy powstała świątynia Hagia Sophia, konsekrowana w 360 roku. Zniszczona podobnie, jak samo miasto, podczas antyrządowej rewolty przeciwko cesarzowi Justynianowi Wielkiemu w 532 roku, w ciągu pięciu kolejnych lat została odbudowana. Okrzyknięto ją wówczas najwspanialszą świątynią chrześcijańskiego świata. Szczyt rozwoju zarówno miasto, jak i cesarstwo osiągnęły za czasów Justyniana. Konstantynopol zamieszkiwało wówczas pół miliona osób. Uchodził za najpiękniejsze i najbogatsze miasto na świecie. I to właśnie jego legendarne bogactwa były przyczyną wielu łupieżczych napaści. Upadek Konstantynopola Jedną z największych okazała się IV krucjata. 12 kwietnia 1204 roku krzyżowcy wdarli się za mury stolicy Bizancjum i rozpoczęli rabunek na niespotykaną wcześniej skalę. Był to szok dla ówczesnej Europy i jej porządku. Chrześcijanie, którzy mieli wyzwolić Jerozolimę spod władzy muzułmanów, złupili stolicę chrześcijańskiego państwa. Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? Aby zaciągnąć się do służby, musieli pokonać niemal cztery tysiące kilometrów dzielące Skandynawię i Konstantynopol. W służbie cesarza spędzali średnio po 20 lat, po czym wracali na ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gwardia-wareska-czyli-nieustraszeni-wikingowie-w-sluzbie-biznancjum-co-wiemy-o-tej-formacji-wojskowej-ryc-michael-barachios-scan-by-nypl-wikimedia-commons-public-domain-521e85c.jpg" width="938" height="577" alt="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" title="Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni Wikingowie w służbie Biznancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej? (Ryc. Michael Barachios, Scan by NYPL, Wikimedia Commons, public domain)" /> Po tej tragedii Konstantynopol już nie zdołał się podnieść. Jego ostateczny upadek nastąpił 29 maja 1453 roku. Tego dnia sułtan Mehmed II Zdobywca wkroczył do miasta po 53-dniowym oblężeniu. Skonstruowana specjalnie w tym celu armata wybiła ogromną dziurę w murach Teodozjusza II i umożliwiła inwazję wojsk osmańskich. Od tej daty rozpoczął się nowy rozdział w historii miasta. Stambuł jako stolica Imperium Osmańskiego Dawny Konstantynopol, już jako Stambuł, został trzecią i ostatnią stolicą Imperium Osmańskiego. Przeszedł gruntowną przemianę kulturową i religijną. Stał się ośrodkiem kultury osmańskiej, a prawosławie ustąpiło miejsca religii islamskiej. Wiele kościołów, w tym Hagia Sophia, zamieniono wówczas na meczety. Zbudowano też nowe świątynie, mające upamiętnić panowanie kolejnych sułtanów. Po upadku Imperium Osmańskiego, w konsekwencji przegrania I wojny światowej, nastąpiła abdykacja Mehmeda VI, ostatniego sułtana. 29 października 1923 roku Mustafa Kemal Atatürk ogłosił utworzenie Republiki Tureckiej i przeniósł stolicę nowego państwa do Ankary. Obecny Stambuł dzieli się na 39 dzielnic, z których najbardziej historyczne to te położone nad Złotym Rogiem.
W podziemiach Stambułu odkryto tajemne przejście. Wybudowano je ponad 1500 lat temu
W ruinach bizantyjskiego kościoła w Stambule archeolodzy odnaleźli tajemne podziemne przejście. Wybudowano je ok. 1500 lat temu.
W tym artykule: Największy kościół w dawnym Konstantynopolu Wykopaliska ujawniły nowe zabytki i artefakty Ruiny kościoła są dziś atrakcją turystyczną Kościół św. Polieukta znajduje się w dzielnicy Saraçhane w stolicy Turcji. Niewiele wiadomo o historii świątyni tuż po jej wybudowaniu. Pewne jest jednak, że w tym okresie nie było Stambułu, lecz Konstantynopol, który był najważniejszym miastem cesarstwa wschodniorzymskiego. Budynek powstał na specjalne życzenie Juliany Anicji, bizantyjskiej księżniczki i córki cesarza Olibriusza. To właśnie arystokratka angażowała się w ważniejsze projekty architektoniczne miasta i przeznaczała na nie swój olbrzymi majątek. Największy kościół w dawnym Konstantynopolu Kościół miał być swoistym symbolem potęgi rodu Juliany. Bogato zdobiony budynek był największym obiektem sakralnym przed wybudowaniem Hagii Sophii. Przetrwał do XI wieku. Szybko niszczał, żeby w czasach imperium osmańskiego i po upadku Konstantynopola zniknąć niemalże całkowicie na kilkaset lat. Pozostałości wielkiego kościoła odkryto ponownie dopiero w latach 60. ubiegłego wieku. W kościele św. Polieukta przeprowadzono ostatnio kolejne wykopaliska archeologiczne. Naukowcy odnaleźli nieznane wcześniej, tajne przejście, które znajdowało się pod ziemią. Ściany wewnętrzne zdobiły płaskorzeźby, kamienne inkrustacje oraz mozaiki. Badacze przyznali, że nie spodziewali się, że jakakolwiek część dawnego kościoła, mogła zostać tak dobrze zachowana. Wykopaliska ujawniły nowe zabytki i artefakty – Odnalezione przejście podziemne jest doskonałym przykładem dawnej architektury bizantyjskiego miasta. To przestrzeń, która przetrwała próbę czasu, konflikty, inwazje i dotkliwe trzęsienia ziemi, które nawiedziły Konstantynopol – mówił w komunikacie dla mediów Mahir Polat, zastępca sekretarza generalnego Istanbul Metropolitan Municipality. – Przez te 1500 lat w Stambule odnotowano dziesiątki wstrząsów, a kraj obecnie zmaga się z potencjalnym ryzykiem trzęsienia. Ta struktura przetrwała to wszystko i to jest naprawdę niezwykłe – dodaje Polat. Turecki urzędnik dodaje, że fundamenty budowli zostały zaprojektowane w innowacyjny sposób jak na tamten okres. – Turcja powinna poznać ten sekret i nabyć tę starożytną, bizantyjską wiedzę – przyznaje Polat. W Turcji odkryto kamienne głowy greckich bogów oraz posąg nieznanego bohatera Podczas wykopalisk w starożytnym mieście Aizanoi archeolodzy odkryli kamienne głowy m.in. Erosa i Dionizosa. Badacze znaleźli również ponad 2-metrowy posąg, który przedstawia legendarnego b... Podczas wykopalisk w ruinach kościoła archeolodzy znaleźli również ponad 680 monet z brązu, kawałki marmuru, ceramikę, lampy naftowe, szklane elementy, a także kilka metalowych artefaktów. Kilka miesięcy temu odkryto tu również starożytny rzymski posąg, który miał ponad 1900 lat. Badacze planują dalsze badania, które mają na celu ustalenie, jaką funkcję miało pełnić podziemne przejście. Ruiny kościoła są dziś atrakcją turystyczną Po tym, jak kościół św. Polieukta popadł w ruinę, niektóre elementy architektoniczne zostały z niego usunięte. Ponownie wykorzystano je do budowy innych obiektów w Konstantynopolu, a także w innych tureckich miastach. Obszar jest dziś stanowiskiem archeologicznym i znajduje się naprzeciwko miejskiego ratusza. Chociaż przestrzeń jest otwarta dla zwiedzających, większość odkrytych zabytków i artefaktów została przeniesiona do Muzeum Archeologicznego w Stambule. Kościół został wybudowany prawdopodobnie w latach 524–527, za panowania Justyniana I Wielkiego. Głównym celem Juliany Anicji było zastąpienie wcześniejszego kościoła, który znajdował się w tym miejscu. Szlachcianka prawdopodobnie chciała w nowej budowli sakralnej przechowywać czaszkę św. Polieukta. Według tradycji chrześcijańskiej był to bogaty rzymski oficer, który zmarł w Melitene za swoją wiarę w Jezusa. Męczennik został zgładzony przez ścięcie. Źródło: IMM Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Gwardia Wareska, czyli nieustraszeni wikingowie w służbie Bizancjum. Co wiemy o tej formacji wojskowej?
Aby zaciągnąć się do służby, musieli pokonać niemal cztery tysiące kilometrów dzielące Skandynawię i Konstantynopol. W służbie cesarza spędzali średnio po 20 lat, po czym wracali na północ. Gwardia Wareska, czyli wywodzący się z wikingów wojownicy biegle posługujący się toporami i włóczniami, siali postrach wśród wrogów cesarzy bizantyjskich. Byli tak potężni, że bezpośrednio wpływali na to, kto zasiądzie na tronie Cesarstwa Wschodniego.
W tym artykule: Gwardia Wareska – osobista ochrona cesarza Kim byli Waregowie? Waregowie budzili postrach w Bizancjum Wierna i okrutna gwardia cesarska Waregowie gromadzili bogactwa W szeregach Gwardii Wareskiej służył król Norwegii Upadek formacji Waregów „Skandynawowie od dawna odwiedzali Konstantynopol, a bogactwo i dziwy tego miasta wywarły na nich ogromne wrażenie. W swoich północnych siedliskach opowiadali o Myklegardzie, tak bowiem nazywali to wielkie miasto, które niegdyś utożsamiali z Asgardem, siedzibą bogów. Już w 930 roku Skandynawowie służyli w armii carskiej. Na początku XI wieku znajdowało się ich tam tak wielu, że sformowano regiment skandynawski, słynną gwardię wareską”. Sir Steven Runciman, „Dzieje wypraw krzyżowych”, tom I Gwardia Wareska – osobista ochrona cesarza Był rok 987, gdy potężny cesarz Bizancjum Bazyli II, zawarł specyficzny układ z Włodzimierzem Kijowskim. Ten porywczy i brutalny książę, wywodzący się z wikingów rabujących tereny obecnej Ukrainy, miał użyczyć cesarzowi sześć tysięcy zaprawionych w bojach żołnierzy. W zamian otrzymał za żonę siostrę cesarza, a rządzone przez niego państwo zyskało intratne kontrakty handlowe. Wojownicy Włodzimierza byli potrzebni cesarzowi do dwóch rzeczy. Po pierwsze, do walk z Bułgarami. W chwili, gdy do armii Bazylego dołączyli wysłani z Kijowa wojowie, bizantyjskie wojska stały się niepokonane. Rozprawiły się z próbującymi oswobodzić się spod panowania cesarza Bułgarami, a sam Bazyli zyskał przydomek Bułgarobójcy. Wikingowie. To miasto było siedzibą wikińskiej elity. Odkryto je na terenie dzisiejszej Rosji Wikińskie floty, niosące Europie śmierć, przewoziły też kupców. Zapuszczały się na wschód aż po Turcję, środkową Rosję, być może Iran lub nawet dalej. W średniowiecznych tekstach ... Po drugie, wojowie Włodzimierza mieli chronić samego cesarza i jego bliskich przed powszechnymi w Konstantynopolu spiskami. Kim byli wojownicy, którzy odmienili losy konfliktu i pozwolili Bazylowi przesunąć granice imperium po Dunaj i Syrię? Skąd wywodzili się żołnierze, którzy przez dwa wieku tworzyli najbardziej elitarną jednostkę specjalną średniowiecza? Kim byli Waregowie? Wywodzili się z wikingów, czyli Skandynawów, których fachem były podboje i rabunki. Ale pierwsi gwardziści nie trafili na teren Bizancjum bezpośrednio z terenów współczesnej Szwecji, Danii czy Norwegii, lecz z Wielkiego Księstwa Kijowskiego. Był to kraj założony przez pochodzącego ze Skandynawii Ruryka I, legendarnego wodza Waregów. Waregów, czyli towarzyszy, jak określali się ci wojownicy siejący spustoszenie wszędzie, gdzie się pojawili. Sześć tysięcy wojowników Włodzimierza I Wielkiego miało zostać strażą przyboczną cesarza. Był to zmyślny plan. Cesarstwo Wschodnie, a szczególnie jego stolica, leżący nad Bosforem Konstantynopol, regularnie wstrząsane było kolejnymi zamachami i intrygami. Obalano cesarzy, knuto spiski i wysyłano skrytobójców, by pozbyć się niewygodnych możnych. Nawet cesarz nie był bezpieczny. Bazyli II zrozumiał to, gdy wystąpiła przeciwko niemu jego własna gwardia. Dlatego wierni najemnicy z ogromnymi przywilejami i jednym tylko zadaniem – strzeżenia władcy – dawali poczucie bezpieczeństwa. Waregowie budzili postrach w Bizancjum Konstantynopol, największe miasto ówczesnego świata, licząca sobie pół miliona mieszkańców metropolia zwana Złotym Jabłkiem, zachwycał nawykłych do prostego życia Waregów. Za to oni sami nie zachwycali mieszkańców miasta. Ci, w najlepszym wypadku, mówili o gwardzistach „szlachetni dzikusi”, choć znacznie częściej nazywano ich po prostu barbarzyńcami. Musieli stanowić mocno egzotyczny widok pośród śniadych i raczej drobnych Greków. Z zachowanych opisów można stwierdzić, że Waregowie byli rośli, mocno zbudowani. Nosili długie włosy, a ich ciała pokrywały tatuaże, które miały mieć magiczną moc. Ich ulubioną bronią był przypominający tasak na długim stylisku tzw. topór duński. Głowica topora miała nawet 30 cm długości i z łatwością odcinała głowę. Samo stylisko mogło mieć długość 1,5 metra i więcej. Waregowie używali także obusiecznych mieczy oraz lekkich włóczni. Te ostatnie były szczególnie cenne w trakcie rozbijania szyku przeciwnika. Drogocenny skarb sprzed 800 lat odkyto w Niemczech. To dowód na współpracę wikingów z Bizancjum Praktykant archeologii w północnych Niemczech odnalazł średniowieczny skarb sprzed 800 lat. Wśród drogocennych przedmiotów znajdowały się bizantyjskie kolczyki, które wskazują, że obsza... W walce Waregowie tworzyli formację przypominającą ścianę tarcz. Jeśli mieli rozbić szyk nieprzyjaciela, ustawiali się w tzw. świński ryjek. Najsilniejsi i najroślejsi wojownicy zajmowali pozycję na środku, a tworzona przed nimi ściana tarcz wysuwała się ku przodowi wbijając się klinem w szyk przyjęty przez nieprzyjaciela. W samej bitwie ponoć nie mieli sobie równych, walcząc często do upadłego. W związku z tym, że pochodzili ze Skandynawii i byli nawykli do przemieszczania się szybkimi łodziami, stanowili pierwszy przykład formacji, którą dzisiaj określamy mianem piechoty morskiej. Wierna i okrutna gwardia cesarska Byli absolutnie wierni cesarzowi. Ale nie konkretnemu władcy, lecz raczej samemu urzędowi. Zresztą nie mieli nad sobą nikogo poza cesarzem. To wiązało się z wieloma konfliktami z dowódcami armii Bizancjum, którym nie podobało się, że tak doborowa jednostka działa niejako poza prawem. Gwardziści stacjonowali nieopodal pałacu cesarskiego, by być na każde wezwanie władcy. W trakcie oficjalnych spotkań, a nawet podczas mszy świętych, ustawiali się wokół cesarza, by ochronić go przed ewentualnym zagrożeniem. Służyli też do mniej szczytnych celów. Wszędzie tam, gdzie cesarz węszył spisek lub zwykłą nieprzychylność, zjawiali się groźni Waregowie. Wystarczył rozkaz władcy by schwytali i uwięzili dowolną osobę. Często torturowali więźniów. Wyspecjalizowali się w dwóch okrutnych torturach: w obcinaniu nosów oraz w pozbawianiu wzroku. Jednak nie robili tego, wypalając lub wyrywając gałki oczne. Używali do tego kwasu, który uszkadzał rogówkę i powodował, że więzień cierpiał katusze. Waregowie gromadzili bogactwa Byli naprawdę zamożni i mogli pozwolić sobie na wiele. Ich żołd wypłacany był w złocie i srebrze i mógł równać się, w przeliczeniu na dzisiejsze pieniądze, nawet 200 tys. zł rocznie. Ale to nie wszystko. Waregowie byli utrzymywani z kiesy cesarza, który płacił za ich jedzenie, broń i wszelkie inne potrzeby. Cieszyli się też kilkoma wyjątkowymi przywilejami. Mili prawo do jednej trzeciej łupów z wypraw, w których brali udział. Jednak to przywilej zwany „polutasvarf” budził szczególną zawiść u im współczesnych. Według tego przywileju po śmierci cesarza członkowie Gwardii Wareskiej mieli prawo wejść do skarbca cesarskiego i wynieść z niego tyle, ile zdołają. Ich bogactwa były nieprzebrane. Nic dziwnego, że kiedy członkowie Gwardii Wareskiej powracali w ojczyste strony z kuframi złota i skrzyniami pełnymi bizantyjskich zbytków, kolejni ochotnicy sami garnęli się do służby. Aby dotrzeć do Konstantynopola, musieli przebyć około czterech tysięcy kilometrów, przeprawić się przez morze, dalej Dnieprem w kierunku portów Bizancjum. Była to niebezpieczna podróż nawet dla zaprawionych w bojach wikingów. Ale podróż opłacalna. Mogła przynieść bogactwo i sławę. W szeregach Gwardii Wareskiej służył król Norwegii Taką, jaka była udziałem Haralda Hårdråde’a – późniejszego króla Norwegii. Harald jeszcze jako dziecko był świadkiem śmierci przyrodniego brata, ówczesnego króla Norwegii Olafa II. Obawiając się zemsty, uciekł na kijowski dwór Jarosława Mądrego. W tamtym czasie brał nawet udział w wyprawie przeciwko Mieszkowi II. Wikingowie wciąż żyją w masowej wyobraźni. Czego nie wiemy o nich i ich krwawych wyprawach? Po raz pierwszy wikingowie wylądowali na skalistych wybrzeżach położonych na północ od Szkocji jakieś 1200 lat temu, dławiąc opór mieszkańców i zajmując ziemię. Przez prawie siedem wi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rekonstruktorzy-w-polsce-przed-inscenizacja-walki-wikingowie-zasluzyli-na-swoja-brutalna-reputacje-od-najmlodszych-lat-byli-szkoleni-do-walki-fot-david-guttenfelder-national-geographic-63af673.jpeg" width="938" height="528" alt="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" title="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" /> Po pewnym czasie, skuszony opowieściami powracających z Bizancjum Waregów, zebrał drużynę 500 wojowników i popłynął w kierunku Konstantynopola, by wstąpić do Gwardii Wareskiej. Szybko dał się poznać jako sprawny dowódca i znakomity strateg. Odzyskał dla Bizancjum Sycylię, walczył w Afryce, Azji Mniejszej i wszędzie tam, gdzie wysłał go cesarz. Był postrachem nieprzyjaciół Bizancjum. Już sama jego postura budziła lęk. Harald miał mieć ponad dwa metry wzrostu, szerokie ramiona i tubalny głos. Jego dobra passa skończyła się w chwili, gdy cesarz dostrzegł, iż Harald go okrada. Wódz trafił do więzienia, z którego po pewnym czasie uciekł. Powrócił do Norwegii w chwale najdzielniejszego wojownika swoich czasów, odzyskał tron i zyskał przydomek „Srogi”. Upadek formacji Waregów Gwardia Wareska strzegła cesarzy przez ponad 200 lat. Od chwili, gdy w Konstantynopolu pojawili się pierwsi wysłani przez Włodzimierza wojowie, po dzień, w którym na stolicę chrześcijańskiego Cesarstwa Wschodniego napadli żądni złota rycerze z tzw. IV wyprawy krzyżowej. Ostateczny kres Gwardii Wareskiej przyszedł wraz z powstaniem ciężka kawalerii, z którą nawet duńskie topory nie mogły sobie poradzić. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Drogocenny skarb sprzed 800 lat odkryto w Niemczech. To dowód na współpracę wikingów z Bizancjum
Praktykant archeologii w północnych Niemczech odnalazł średniowieczny skarb sprzed 800 lat. Wśród drogocennych przedmiotów znajdowały się bizantyjskie kolczyki, które wskazują, że obszar był kluczowy w wymianie handlowej pomiędzy Bizancjum a wikingami.
W tym artykule: Szlezwik-Holsztyn był ważnym centrum handlowym wikingów Skarby pochodziły z Bizancjum i arabskiej części Hiszpanii Wikingowie wyruszali do Bizancjum, aby sprzedawać swoje towary Wikingowie zapisali się na kartach historii jako bezwzględni wojownicy i łupieżcy oraz znakomici żeglarze, którzy odkrywali najbardziej odległe miejsca na Ziemi. Znane są ich pierwsze wyprawy na wschód Europy oraz na wybrzeża Wielkiej Brytanii i słynny najazd na angielski klasztor Lindisfarne, a później na Francję. Jednak opuszczenie rodzinnej Skandynawii nie zawsze wiązało się z grabieżą. Ludzie północy szybko zdali sobie sprawę, że bogactwo można zdobyć nie tylko bronią, ale również budując sprawną sieć handlową. Szlezwik-Holsztyn był ważnym centrum handlowym wikingów W połowie VIII wieku szwedzcy wikingowie zakładali osady na południe od jeziora Ładoga we współczesnej Rosji. Tam też stworzyli fundamenty pod przyszłe trasy handlowe, które przebiegały m.in. przez rzekę Wołchow. Z czasem Normanowie zakładają port w Kijowie, który staje się bramą do cesarstwa wschodniorzymskiego. Wikińscy wojownicy będą nie tylko handlować z Bizancjum, ale również walczyć w bizantyjskiej armii jako najemnicy. Drogocenny prezent dla wodza wikingów. W Danii odnaleziono kolczyk z XI wieku Biżuteria prawdopodobnie była prezentem bizantyjskiego Cesarza dla wodza wikingów. Kolczyk może mieć nawet 1000 lat. Najnowsze odkrycie w Niemczech rzuca nowe światło na szlaki handlowe wikingów. Praktykant w Państwowym Instytucie Archeologicznym Szlezwik-Holsztyn odnalazł ostatnio okazały skarb, w którym znajdowały się drogocenne koczyki pokryte kamieniami szlachetnymi, broszki, złote monety i pierścionki. Archeolodzy od dziesięcioleci badają region Szlezwik-Holsztyn, w poszukiwaniu śladów wikingów. W średniowieczu znajdowało się tu m.in. największe miasto nordyckie z czasów Normanów – Hedeby. Osada położona była u nasady Półwyspu Jutlandzkiego, w miejscu między przesmykiem Schlei i rzeką Treene. Dzięki tej lokalizacji droga z Europy Zachodniej ku krajom nadbałtyckim mogła być znacznie skrócona. Skarby pochodziły z Bizancjum i arabskiej części Hiszpanii Archeolodzy przyznają, że Hedeby było ważnym miastem wikingów do XI wieku, ale w 1066 roku zostało zniszczone. Odnaleziona skrytka z kosztownościami pochodzi prawdopodobnie z XIII wieku, co potwierdza data wybicia monet. Badacze sugerują, że ktoś celowo zakopał skarb w tym miejscu. Badacze nie są w stanie stwierdzić, czy skarb był czyjąś własnością, czy został komuś skradziony. Być może była to również przesyłka, ale została zakopana w wyniku nieoczekiwanych problemów po drodze. Wikingowie wciąż żyją w masowej wyobraźni. Czego nie wiemy o nich i ich krwawych wyprawach? Po raz pierwszy wikingowie wylądowali na skalistych wybrzeżach położonych na północ od Szkocji jakieś 1200 lat temu, dławiąc opór mieszkańców i zajmując ziemię. Przez prawie siedem wi... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/rekonstruktorzy-w-polsce-przed-inscenizacja-walki-wikingowie-zasluzyli-na-swoja-brutalna-reputacje-od-najmlodszych-lat-byli-szkoleni-do-walki-fot-david-guttenfelder-national-geographic-63af673.jpeg" width="938" height="528" alt="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" title="Rekonstruktorzy w Polsce przed inscenizacją walki. Wikingowie zasłużyli na swoją brutalną reputację: od najmłodszych lat byli szkoleni do walki. (fot. DAVID GUTTENFELDER/National Geographic)" /> – Okolice Hedeby nie zostały opuszczone od razu po zniszczeniu osady. Po drugiej stronie przesmyku Schlei zaczęły rozwijać się nowe, mniejsze osady, które były stanowiły centrum wymiany handlowej. To miejsce było strategicznym punktem z punktu widzenia handlu. Łączyło wiele regionów Europy – twierdzi Ulf Ickerodt, dyrektor Państwowego Instytutu Archeologicznego Szlezwik-Holsztyn. Naukowcy twierdzą, że kolczyki zostały wytworzone w Bizancjum, na co wskazuje ich styl i wykonanie. Z kolei broszki mają elementy kultury islamskiej i pochodzą z regionu południowej Hiszpanii. Archeolodzy zwracają uwagę, że obecność przedmiotów z różnych miejsc Europy wskazuje na wyjątkową kosmopolityzm tego obszaru. Wikingowie wyruszali do Bizancjum, aby sprzedawać swoje towary – Islamskie kosztowności były dobrze znane w południowej Skandynawii między IX a XI wiekiem. Jednak do tej części kontynentu mogły dotrzeć poprzez dobrze rozwiniętą sieć handlową. Wikingowie tworzyli z tych przedmiotów swoją spersonalizowaną biżuterię – twierdzi w rozmowie z Live Science Marjanko Pilekić, niemiecki numizmatyk, który nie był zaangażowany w badania. Źródła historyczne wskazują, że w X i XI wieku wielu skandynawskich wojowników zatrudniało się w bizantyjskiej armii. Historycy przyznają, że wikingowie, którzy wracali ze swoich wypraw, często przywozili różne drogocenne przedmioty. Często była to część ich wynagrodzenia. Wikingowie podróżowali do Bizancjum również w celach handlowych. Dostarczali mieszkańcom cesarstwa m.in. futra zwierząt z północy. W zamian otrzymywali miód, wosk, jedwabie lub srebro, ale również kamienie szlachetne i złotą biżuterię. Źródło: ALSH Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Archeolodzy odnaleźli miejsce pochówku świętego Mikołaja. Gdzie się znajduje?
Badacze odnaleźli miejsce, w którym pochowany został Mikołaj z Miry. Znajduje się w południowej Turcji.
W tym artykule: Gdzie i kiedy zmarł Mikołaj z Miry? W XI wieku szczątki biskupa zostały wykradzione z kościoła Archeologom udało się odnaleźć dokładne miejsce pochówku Mikołaja Kim był Mikołaj z Miry? Na przełomie III i IV wieku, w starożytnym mieście Mira (obecnie Demre), żył pewien biskup. Według najstarszych przekazów, w epoce hellenistycznej nazywany był Nikolaos, co po polsku oznacza Mikołaj. Bardzo niewiele wiadomo o jego życiu, a większość źródeł pochodzi z ikonografii i badań archeologicznych. Co ciekawe, pierwsze wzmianki w tekstach o tej postaci pochodzą dopiero z VI wieku, czyli 200 lat po jego śmierci. Gdzie i kiedy zmarł Mikołaj z Miry? Demre to miasto, które znajduje się w południowo-zachodniej części tureckiej Anatolii. Ówczesna Mira była jednym z ważniejszych miast regionu, zarówno w czasach imperium rzymskiego, jak i bizantyjskiego. W mieście wybudowano świątynię Artemidy, która była wówczas największą i najpiękniejszą budowlą Miry. To właśnie ten budynek nakazał zburzyć Mikołaj, który walczył z pogańskimi wierzeniami. W jego miejsce nakazał postawić swój kościół. Prawdopodobnie w 343 r. n.e. biskup zmarł, a jego szczątki pochowano w sarkofagu, który umieszczono w krypcie grobowej znajdującej się w świątyni. Kilkaset lat później kościół został zalany, a na jego murach wybudowano nową świątynię pod wezwaniem św. Mikołaja. W XI wieku szczątki biskupa zostały wykradzione z kościoła W 1087 roku kości duchownego zostały wykradzione przez włoskich kupców i od tego czasu znajdują się w Bazylice św. Mikołaja Cudotwórcy w Bari. Z kolei kilkanaście lat później, w czasach pierwszej wyprawy krzyżowej, weneccy żeglarze zrabowali resztę kości biskupa. Przewiezione zostały do Wenecji, gdzie wyeksponowano je w postaci relikwii w tamtejszym kościele San Nicolò del Lido. Kim tak naprawdę był Święty Mikołaj? Święty Mikołaj jest jedną z najpopularniejszych postaci we współczesnej kulturze. Co roku dzieci na całym świecie wysyłają list do wesołego staruszka, licząc, że ten odpowie na ich pr... W 1953 roku analiza szczątek z Bari i Lido wykazała, że należą do tej samej osoby. Jednak dokładne miejsce pochówku Mikołaja z Miry przez setki lat pozostawało nieznane. W drugiej połowie XX wieku, w trakcie wykopalisk archeologicznych, odkryto ślady pierwotnego kościoła, w którym pochowany został Mikołaj. Jednak dopiero ostatnie badania ujawniły m.in. podłogę, po której miał chodzić sam święty. – To niezwykle ważne odkrycie, pierwsze takie znalezisko z tamtego okresu – mówi Osman Eravşar, przewodniczący Regionalnej Rady Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Anatolii. Archeologom udało się odnaleźć dokładne miejsce pochówku Mikołaja Tureccy archeolodzy twierdzą, że kiedy w XI wieku kości duchownego były rabowane, sarkofag został przesunięty. Uczonym udało się odnaleźć mozaikę zdobiącą posadzkę, która przedstawia Jezusa trzymającego lewą ręką Biblię, a prawą wykonującego znak błogosławieństwa. Badacze wskazują, że to właśnie miejsce, w którym pochowano biskupa. Naukowcy twierdzą, że potwierdzeniem ich tezy może być kształt pierwotnego kościoła. Według archeologów niedokończona górna kopuła została zbudowana na wzór bazyliki Grobu Świętego, która położona jest w domniemanym miejscu męki i ukrzyżowania Jezusa Chrystusa. Archeolodzy twierdzą, że sposób budowy świątyni mógł być celową próbą powiązania św. Mikołaja z Jezusem. Kim był Mikołaj z Miry? Mikołaj z Miry jest świętym zarówno w kościele katolickim i prawosławnym. Znany jest ze swej pomocy biednym i potrzebującym. Istnieje kilka legend, które wspominają jego czyny, m.in. to, jak uratował trzy siostry przed prostytucją. Chcąc ocalić młode dziewczyny przed nierządem, postanowił podrzucać ich ojcu sakiewki ze złotem. Inna historia mówi o tym, że Mikołaj uratował przed egzekucją trzech niewinnych żołnierzy, którzy zostali niesłusznie skazani. Altruizm duchownego z Miry stał się inspiracją do stworzenia baśniowej postaci świętego Mikołaja, który co roku obdarowuje dzieci prezentami. Co ciekawe, ten stereotyp został wypromowany na skalę globalną przez reklamę Coca-Coli z 1930 roku, którą stworzył Amerykanin Fred Mizen. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Saloniki w jeden dzień. Co warto zobaczyć i zjeść?
To miasto to nie tylko skansen sztuki bizantyjskiej. Saloniki to także kulinarna stolica Grecji. Warto wybrać się do tutejszych tawern!
W tym artykule: Saloniki – Biała Wieża Z jakich zabytków słyną Saloniki? Saloniki – targowisko Kapani Saloniki – tawerny Saloniki – dzielnica Ladadika Saloniki – co jeszcze warto zobaczyć? Saloniki – dojazd Saloniki – nocleg – Proponuję zacząć od kawy i naszego lokalnego przysmaku jakim jest bougatsa. Po niej zawsze ma się dobry humor – Zinovia Drepanidou, moja znajoma przewodniczka z Salonik, dobrze wiedziała, że czymkolwiek greckim mnie poczęstuje, na pewno będę zadowolony. Chwilę wcześniej wyruszyliśmy z hotelu na spacer przez miasto promenadą ciągnącą się nad Zatoką Salonicką. Zinovia, wiedząc, że w Salonikach jestem tylko jeden dzień, chciała pokazać mi kilka swych ulubionych miejsc – na więcej nie starczyło by nam pewnie czasu. Jednak pogoda nieco zmieniła nasze plany. Saloniki – Biała Wieża Tuż po wyjściu na spacer nad miastem lunął deszcz. I tak, w oczekiwaniu na poprawę aury, wylądowaliśmy w kawiarni w pobliżu Białej Wieży z XV wieku, do której zajrzeliśmy później. To symbol miasta najczęściej spotykany na pocztówkach. Choć nazywana jest białą, to jej historia raczej jest czarna. – W XIX wieku nazywano ją Krwawą Wieżą. Turcy mieli tu twierdzę, garnizon i więzienie, a w 1890 roku doszło tu do rzezi więzionych zbuntowanych janczarów – wyjaśnia mi Zinovia, gdy czekamy na nasze zamówienie. Dzisiaj w wieży można oglądać wystawę poświęconą historii miasta – to ekspozycja Muzeum Kultury Bizantyjskiej. Wreszcie dostajemy słodką kawę z pianką przygotowywaną tradycyjnie w tygielku i bougatsę, a właściwie dwie – jedną przyrządzoną na słono, a drugą na słodko. Kosztuję po kawałku obu ciach z ciasta filo nadziewanych budyniem z kaszy manny z dodatkiem wanilii i posypanych cukrem pudrem. Te greckie kremówki w Salonikach są przysmakiem podawanym na śniadanie. Przepis na nie przywieźli w XX wieku greccy uchodźcy z Konstantynopola. – Dziś ciasto filo przygotowywane jest głównie maszynowo, choć w mniejszych miastach i na wsiach gospodynie wciąż wyrabiają je ręcznie – podkreśla Zinovia. Z jakich zabytków słyną Saloniki? Przyznaję, że nieco zasiedzieliśmy się na tej kawie i pysznych ciastkach. I dobrze, bo w tym czasie pogoda się poprawiła i mogliśmy kontynuować nasz spacer przez miasto uznawane za skansen sztuki bizantyjskiej. Jest tutaj aż 15 zabytków wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. I tak ulicą Tsimiski, główną aleją Salonik, z mnóstwem ekskluzywnych butików, ale też kawiarni, restauracji i cukierni (miałem wręcz wrażenie, że co drugi sklep sprzedaje tu słodkości) dochodzimy do „bizantyjskiej perły”. Tak opisywana jest w przewodnikach Agia Sophia. To kościół z VIII wieku, wyglądający jak miniaturka Agii Sophii w Stambule (ponoć na niej była wzorowana). Podczas okupacji tureckiej świątynia w Salonikach, podobnie jak ta w Stambule, również została przekształcona w meczet (w jednym z rogów kościoła nadal można zauważyć bazę minaretu). Warto tu zwrócić uwagę na freski z IX i X wieku, które przetrwały wielki pożar w Salonikach w sierpniu 1917 roku. Zinovia opowiada, że w tamtym czasie stare miasto zbudowane było głównie z drewna. Ogień który doprowadził do niewyobrażalnych zniszczeń, wybuchł przez iskrę z pieca w jednym z domu. Iskra przeskoczyła na kupkę słomy, a silny wiatr i brak wody spowodował, że tej katastrofy nie dało się już zatrzymać. – Pożar trwał niecałe dwie doby, a strawił prawie 10 tysięcy domów. Zniszczył jedną trzecią miasta, pochłonął ratusz, pocztę, siedziby banków, ale Agię Sophię oszczędził. Na szczęście miasto odbudowano – mówi Zinovia. Idziemy na Ano Poli, czyli górne miasto, które ocalało z pożaru. Dzięki temu można w nim oglądać znacznie więcej przykładów architektury bizantyjskiej i osmańskiej. A z wieży Trigonion, wybudowanej w drugiej połowie XV wieku, będącej częścią bizantyjskich murów miasta mamy panoramiczny widok na całe Saloniki. Zinovia zabiera mnie do kolejnej atrakcji miasta, tym razem „pod dachem”. Saloniki – targowisko Kapani Wchodzimy na najstarsze miejskie targowisko Kapani, położone pomiędzy ulicami Egnatia, Arystotelos, Ermou i Venizelou. Kupić można tu wszystko: od ryb i mięsa po warzywa, owoce, napoje, oliwki, słodycze, orzechy, przyprawy, kwiaty, ubrania i buty. Przepadamy w tym miejscu na ponad dwie godziny. Z każdej bowiem podróży przywożę lokalne produkty: sery, oliwki, herbaty – a tych na tym targowisku jest pod dostatkiem. Już sam wybór oliwek zajmuje mi dobry kwadrans, nie mówiąc o degustacji serów, oliwy i chałwy na kilku kolejnych. Potem przekraczamy próg sklepu z przepięknymi poszewkami na poduszki i obrusy z greckimi haftami. I już w ogóle tracimy rachubę czasu. Niedaleko Kapani jest jeszcze jeden ryneczek, który także odwiedzamy. To zbudowany w XV wieku w stylu osmańskim Bezesteni, odrestaurowany i rozbudowany po pożarze miasta. Warto się tutaj wybrać i po ziołowe herbaty i po przyprawy. Saloniki – tawerny Tego dnia nie mogliśmy zakończyć inaczej jak w tawernie. Wszak Saloniki uznawane są za gastronomiczną stolicę kraju. Z Zinovią rozsiedliśmy się przy stoliku w restauracji Mpakalikon na placu Navarino i zamówiliśmy mnóstwo mniejszych i większych talerzyków. Rowerem po Grecji. Sprawdź te szlaki EuroVelo [PRZEGLĄD] Dla wielu osób rowerowe wojaże to niewątpliwe jeden z najprzyjemniejszych sposobów aktywnego wypoczynku. To również doskonały sposób na odkrywanie wspaniałych przyrodniczych skarbów i bog... Znalazły się na nich m.in. pyszny panierowany i smażony ser Manouri oraz tradycyjna sałatka grecka z chrupiącymi ogórkami, jędrnymi, pomidorami, soczystymi oliwkami i fetą. Były też faszerowane ryżem liście winogron, serowe krokiety, grillowane bakłażany z oliwą czosnkową, tzatziki i kontosouvli – wieprzowe szaszłyki z papryką i pomidorami oraz grillowane kalmary. Na szczęście na stole znalazło się jeszcze miejsce na wino i ouzo. Saloniki – dzielnica Ladadika Pomyślicie pewnie, że dużo tego było jak na dwie osoby? Cóż, moja wielka kulinarna przygoda w Salonikach dopiero się zaczynała. Zinovia, która uwielbia biesiadować zaprowadziła mnie do knajpianego zagłębia Salonik – dzielnicy Ladadika, niedaleko placu Wolności i placu Arystotelesa. Podczas okupacji tureckiej to właśnie tutaj znajdował się najważniejszy bazar w mieście, na którym handlowano m.in. ropą (nazwę ladadika można tłumaczyć jako punkt sprzedaży oleju napędowego). Po wielkim pożarze targ zaczął podupadać, a w latach 70. XX wieku bazar w ogóle przestał istnieć. Później opuszczone przez kupców budynki zajęli restauratorzy. I tak pojawiły się tu kawiarnie, bary, tawerny, nocne kluby. Z Zinovią spędzamy w tym miejscu kolejne godziny, próbując różnych specjałów greckiej kuchni, testując lokalne alkohole i, tak jak mieszkańcy Salonik, tańcząc na ulicach. I jak nigdy przedtem poczułem, że w moich żyłach naprawdę płynie grecka krew. Saloniki – co jeszcze warto zobaczyć? Muzeum Archeologiczne Muzeum Bizantyjskie Muzeum Sztuki Współczesnej Kościół Agios Dimitrios Bita Bazaar Forteca Eptapyrgion Saloniki – dojazd Do Salonik można dolecieć linią lotniczą Ryanair. Połączenia są m.in. z lotniska Warszawa Modlin. Za bilet w dwie strony zapłaciłem 190 zł. Saloniki – nocleg Spałem w hotelu Mediterranean Palace, w pobliżu nadmorskiego deptaka i imprezowej dzielnicy Ladadika, z widokiem na Zatokę Termajską (jej częścią jest Zatoka Salonicka). Blisko stąd było do najważniejszych atrakcji miasta. Nasz ekspert Michał Cessanis Wicenaczelny „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”.
Drogocenny prezent dla wodza wikingów. W Danii odnaleziono kolczyk z XI wieku
Biżuteria prawdopodobnie była prezentem bizantyjskiego Cesarza dla wodza wikingów. Kolczyk może mieć nawet 1000 lat.
Przepiękny złoty kolczyk został odnaleziony niedaleko Bøvlingbjerg, duńskiego miasta w regionie Jutlandia Środkowa. Odkrycia dokonał Frants Fugl Vestergaard za pomocą wykrywacza metali. Eksperci przyznają, że nigdy wcześniej w Skandynawii nie widziano podobnej biżuterii. Naukowcy sugerują, że mógł to być prezent dla wodza wikingów, który podarował mu cesarz Bizancjum nawet 1000 lat temu. Drogocenny prezent Kolczyk prawdopodobnie pochodzi z Cesarstwa Wschodniorzymskiego (bizantyjskiego). Badacze zwracają uwagę na wyjątkowość znaleziska. Dotychczas znanych było maksymalnie 12 podobnych elementów biżuterii na całym świecie, ale nigdy nie znaleziono ich w Skandynawii. Nie udało się dotychczas znaleźć drugiego od pary. - Czuję się tak, jakbym dostał wiadomość z przeszłości. Jestem bardzo szczęśliwy, że udało mi się znaleźć ten przedmiot. To odkrycie pokazuje również, że tutaj, w Jutlandii Środkowej 1000 lat temu żyli bardzo wpływowi i ważni ludzie. - mówi autor odkrycia. Eksperci przyznają, że wikingowie, którzy wracali ze swoich wypraw, zazwyczaj przywozili różne drogocenne przedmioty, ale nigdy biżuterie. Ciekawy jest również fakt, że w miejscu, gdzie znaleziono kolczyk, nie było w przeszłości żadnej znanej osady wikingów. -Mogliśmy spodziewać się, że znajdziemy tak piękną biżuterię wraz z całym skarbem w grobowcu legendarnego władcy, a nie na przypadkowym polu w Bøvlingbjerg. - mówi Peter Pentz, kurator wystawy w duńskim Muzeum Narodowym. Handel wikingów Kolczyk składa się ze złotej płytki półksiężyca. Włożona jest w oprawę wykonaną ze szczerego, zdobionego złota. Płyta pokryta jest emalią. Możemy dostrzec na niej motyw ptaków, które siedzą wokół czegoś przypominającego drzewo, krzew lub inną roślinę. Eksperci, którzy badali przedmiot, podejrzewają, że mógł być to symbol życia. Zauważają również, że stylistyka bardzo przypomina krzyż Dagmar. To bizantyjski krzyż relikwiarzowy z podobnego okresu, który również został odnaleziony w Danii. Naukowcy podejrzewają, że przedmioty mogły być elementem podarku, który Wikingowie otrzymali od Bizantyjskiego Cesarza, w trakcie jednej z ich podróży na Bliski Wschód. Tajemnicą pozostaje, co kolczyk robił akurat w tym miejscu. Jedną z teorii może być to, że przywiózł go jeden Waregów, który zamieszkiwał okoliczne ziemie. Byli to skandynawscy wikingowie, którzy częściej zajmowali się kupiectwem niż rabunkiem. Handlowali między innymi futrami i skórami, a także miodem, woskiem i niewolnikami, które wymieniali na wino, przyprawy i drogocenne przedmioty np. klejnoty i biżuterie. Jednym z ich głównych partnerów handlowych byli właśnie Grecy z Cesarstwa Bizantyjskiego. Złoty fragment biżuterii znajduje się obecnie w Muzeum Narodowym w Kopenhadze. Został dołączony do wystawy czasowej pod tytułem „The Raid” (Najazd), którą można oglądać od czerwca tego roku i przez najbliższe 3 lata. Wystawa jest pierwszą częścią trylogii poświęconej życiu wikingów i ich podróżach na Bliski Wschód. Opowiada między innymi o historii słynnych Björna Żelaznobokiego i Hastinga. Źródło: Daily Mail
Cmentarzysko wraków w Morzu Czarnym. Morskie dno jak podręcznik historii!
Ponad 60 wraków z okresu od Bizancjum do XIX wieku - to bilans badań przeprowadzonych na dnie Morza Czarnego, które, jak się okazuje, jest prawdziwym cmentarzyskiem statków. Niektóre z nich zachowały się w zaskakująco dobrym stanie. Badania prowadzono w ramach projektu Black Sea MAP
Naukowcom z Uniwersytetu w Southampton zajęło to trzy lata. Jest to jeden z największych projektów. Co ciekawe, na początku wcale nie chodziło o szukanie wraków. Projekt dotyczył badania dna Morza Czarnego pod kątem zmian klimatycznych. Najstarszy okręt pochodzi ze schyłkowego okresu Cesarstwa Rzymskiego. Inne pamiętają czas Bizancjum i wieków średnich. To wspaniała wizytówka ostatnich 2500 lat tego regionu. Naukowcy twierdzą, że jest to bezkonkurencyjne odkrycie. Lokalizacja statków mówi wiele o szlakach handlowych i działaniach wojennych. Nareszcie możemy dokładnie zbadać budowę okrętów, które do tej pory znaliśmy tylko z rysunków. - Jeszcze nigdy nie widzieliśmy czegoś takiego – mówi Dr Kroum Batchvarov z Uniwersytetu w Connecticut. – Historia odkrywa swoje tajemnice na naszych oczach – dodaje. Naukowcy posługiwali się zdalnie sterowanymi pojazdami „ROV” z kamerami w wysokiej rozdzielczości z możliwością nagrywania w 3D, laserami, oświetleniem i sprzętem do badania dna morskiego. Jak to się stało, że wraki są w tak dobrym stanie? Morze Czarne na głębokości 150 metrów jest anoksyczne. To znaczy, że nie ma tam tlenu rozpuszczonego w wodzie lub jest go bardzo mało i przez to nie występują tam prawie żadne organizmy. Jeden ze średniowiecznych statków handlowych zachował się tak dobrze, że wygląda jakby dopiero co zatonął. Można na nim dostrzeż takie szczegóły jak np. liny i rzeźbienia. Zespół będzie utrzymywał w tajemnicy lokalizację wraków dopóki trwają badania ze względu na ich bezpieczeństwo. Na szczęście pracuje z nimi ekipa telewizyjna, dzięki której wyniki prac dotrą do szerszej publiczności. Źródło: iflscience Tekst: Paweł Sadowski