National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-09-03T09:14:39.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Iracka wizjonerka, która zmieniła świat. Warszawa mogła być kolejnym dziełem Zahy Hadid
items: Ten jeden list mógł zmienić losy Williama Szekspira – co się z nim stało?
items: Rewolucjonista Marcin Luter – jak 95 tez zmieniło Europę i świat
items: Andrew Jackson – prezydent USA, który zainspirował Donalda Trumpa
items: Męczeńska śmierć św. Wojciecha: dlaczego Prusowie zabili misjonarza? Odkryj kulisy wydarzeń

Iracka wizjonerka, która zmieniła świat. Warszawa mogła być kolejnym dziełem Zahy Hadid
type: item
date: 2025-09-03T09:07:42.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Ludzie
subject: architektura
subject: biogram
subject: budynki
description: Zaha Hadid, architektka znana z odważnych i futurystycznych projektów, zapisała się w historii jako pierwsza kobieta nagrodzona Pritzkerem. Jej wizja sięgała także Warszawy, gdzie planowała stworzyć przełomowy wieżowiec Lilium Tower.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo i edukacja – początki ikony Kariera pełna przełomów i wyzwań Zaha Hadid i Polska – projekt Lilium Tower w Warszawie Życie prywatne i śmierć – spuścizna niezapomnianej artystki Zaha Hadid jest dziś znana na całym świecie jako twórczyni spektakularnych budynków o płynnych, futurystycznych kształtach. Jej droga na szczyt nie była jednak łatwa. Będąc kobietą i imigrantką w zdominowanym przez mężczyzn świecie architektury, musiała nie tylko przełamywać konwencje artystyczne, ale także bariery kulturowe. Jej projekty, takie jak MAXXI w Rzymie czy Centrum Wodne w Londynie, zapisały się złotymi zgłoskami w historii architektury. Podobno właśnie w stolicy Wielkiej Brytanii jako 11-latka postanowiła, że zajmie się architekturą. Sama Hadid stała się potem symbolem niezależności, odwagi i bezkompromisowej wizji. Dzieciństwo i edukacja – początki ikony Zaha Hadid urodziła się 31 października 1950 roku w Bagdadzie, w rodzinie o silnych korzeniach intelektualnych i społecznych. Jej ojciec, Muhammad al-Hadid, był wpływowym politykiem i przemysłowcem, który promował świecki i postępowy model Iraku. Wychowywana w liberalnym i artystycznym środowisku, już jako dziecko wykazywała zainteresowanie zarówno naukami ścisłymi, jak i sztuką. Studiowała matematykę na American University of Beirut, zanim w 1972 roku przeniosła się do Londynu, by rozpocząć studia architektoniczne w renomowanej Architectural Association School of Architecture. Tam zetknęła się z postmodernizmem i dekonstrukcją, co na zawsze wpłynęło na jej postrzeganie estetyki. Kariera pełna przełomów i wyzwań Początki łatwe nie były. Sławę przyniosły jej projekty… niezrealizowane. Centrum rekreacyjne Peak Club w Hongkongu (1983 r.), budynek przy Ku’damm w Berlinie (1986 r.) i opera w Cardiff (1994 r.). Koncepcje Hadid były wizjonerskie, inspirujące i świeże na tyle, by wygrywać konkursy. Inwestorzy obawiali się jednak kierować je do realizacji. Uznawali za zbyt futurystyczne, nazbyt nowatorskie. Właśnie…

GettyImages-181781400-9893b37.jpg
width: 3500
height: 2333

Ten jeden list mógł zmienić losy Williama Szekspira – co się z nim stało?
type: item
date: 2025-08-16T08:01:22.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: anglia
subject: biogram
subject: fakty i mity
subject: literatura
subject: teatr
description: William Szekspir – twórca ponadczasowych dramatów i mistrz języka – skrywał wiele tajemnic. Biografia angielskiego dramatopisarza jest pełna jest tajemniczych epizodów, jak choćby okres „zagubionych lat”, rodzinnych sekretów i zaskakujących faktów, takich jak złoty kolczyk czy marihuana w ogrodzie.
encoded: Spis treści: Wczesne życie i edukacja Williama Szekspira Lata „zagubione” (1585–1592) – teorie i hipotezy Przyjazd do Londynu i początki kariery teatralnej Globe Theatre i udział w trupie aktorskiej Co napisał William Szekspir? Dlaczego Szekspir podpisywał się na wiele sposobów? Życie prywatne – małżeństwo, dzieci, bracia Ciekawostki – marihuana i degustacja piwa Wpływ na język i kulturę – neologizmy i dziedzictwo Spory o autorstwo – alternatywne teorie Dziedzictwo i upamiętnienia Szekspir po polsku – pierwsze tłumaczenia i recepcja w Polsce William Szekspir, jeden z najbardziej cenionych dramatopisarzy w historii literatury, do dziś fascynuje nie tylko swoją twórczością, ale też niejednoznaczną biografią. Choć pozostawił po sobie 39 sztuk, 154 sonety i dziesiątki idiomów, które weszły do codziennego języka angielskiego, życie Anglika wciąż owiane jest tajemnicą. Kim był naprawdę? Czy miał brata aktora? Dlaczego jego nazwisko zapisano na tyle różnych sposobów? I co miał wspólnego z marihuaną? Wczesne życie i edukacja Williama Szekspira Rodzina i dzieciństwo w Stratford-upon-Avon William Szekspir urodził się 23 kwietnia 1564 roku w Stratford-upon-Avon, niewielkim, lecz dobrze prosperującym miasteczku w hrabstwie Warwickshire. Był trzecim z ośmiorga dzieci Johna Shakespeare’a – rękawicznika, lokalnego polityka i późniejszego burmistrza miasta, oraz Mary Arden – córki zamożnego właściciela ziemskiego z wpływowego rodu Ardenów, jednej z najstarszych rodzin szlacheckich w hrabstwie. Rodzina Szekspira była częścią klasy średniej o aspiracjach szlacheckich. Ojciec Williama w 1571 roku pełnił funkcję bailiffa (odpowiednik burmistrza), co świadczyło o jego dużym autorytecie i pozycji społecznej. W 1596 roku rodzina uzyskała prawo do herbu szlacheckiego, co formalnie potwierdziło ich awans społeczny. Dzieciństwo Williama przypadło na czas burzliwych przemian religijnych i społecznych w Anglii epoki elżbietańskiej– co mogło wpłynąć na jego przyszłe zainteresowanie konfliktami …

shutterstock2612804319-15b8836.jpg
width: 1408
height: 768

Rewolucjonista Marcin Luter – jak 95 tez zmieniło Europę i świat
type: item
date: 2025-08-15T10:14:52.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: biogram
subject: chrześcijaństwo
subject: fakty i mity
subject: religie
description: Marcin Luter to niemiecki teolog i zakonnik, który 31 października 1517 roku przybił do drzwi kościoła w Wittenberdze 95 tez, rozpoczynając tym samym reformację. Idee Lutra – sola scriptura, sola fide, sola gratia – ukształtowały protestantyzm i przyspieszyły tłumaczenie całej Biblii na język niemiecki, co trwale zmieniło kulturę w tej części Europy.
encoded: Spis treści: Życie i wczesna edukacja Marcina Lutra Przełomowe 95 tez i początek reformacji Droga teologiczna i prace Lutra Tłumaczenie Biblii i wkład kulturalny Marcin Luter a Polska – wpływ reformacji nad Wisłą Reformacja a edukacja i społeczeństwo Cechy osobiste i kontrowersje Dziedzictwo Lutra i luteranizm Marcin Luter jest jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii chrześcijaństwa i kultury europejskiej. Jako doktor teologii, zakonnik i myśliciel, odegrał kluczową rolę w narodzinach reformacji – ruchu, który zmienił układ sił religijnych i politycznych w XVI-wiecznej Europie. To również jeden z umownych początków nowożytności – jednej z epok historycznych. Działania Lutra nie tylko zakwestionowały autorytet papieski, lecz także zrewolucjonizowały dostęp do Biblii i edukację religijną. Poznaj życie tego jednego z najważniejszych myślicieli w historii naszego kontynentu, jego idee, wkład w kształtowanie luteranizmu oraz wpływ, jaki wywarł również na ziemie polskie. Życie i wczesna edukacja Marcina Lutra Dzieciństwo i nauka Marcin Luter urodził się 10 listopada 1483 roku w Eisleben w rodzinie górnika, Hansa Lutra. Jego ojciec, ambitny i zdeterminowany, chciał zapewnić synowi karierę prawniczą. W młodości Luter uczęszczał do szkół łacińskich w Mansfeld, Magdeburgu i Eisenach, gdzie zetknął się z klasyczną edukacją humanistyczną. Już w tym okresie dał się poznać jako uczeń zdolny, o głębokim zmyśle moralnym i krytycznym myśleniu. W 1501 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Erfurcie, jednej z najważniejszych uczelni cesarstwa, zdobywając wszechstronne wykształcenie w zakresie sztuk wyzwolonych. W 1505 roku, po dramatycznym przeżyciu burzy, podczas której przysiągł wzywanej Świętej Annie, że zostanie zakonnikiem, wstąpił do zakonu augustianów. Wybór ten spotkał się z dezaprobatą jego ojca, ale oznaczał radykalne odcięcie się od świeckiej kariery i początek duchowego poszukiwania, które zdefiniowało jego późniejsze życie. Do dziś można w erfurckim klasztorze…

Marcin-Lutershutterstock2581970301-415a853.jpg
width: 4096
height: 2236

Andrew Jackson – prezydent USA, który zainspirował Donalda Trumpa
type: item
date: 2025-05-25T09:26:23.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: biogram
subject: polityka
subject: prezydent
subject: stany zjednoczone
description: Andrew Jackson, siódmy prezydent Stanów Zjednoczonych, uważany jest za jednego z najbardziej kontrowersyjnych liderów w historii USA. Jego populistyczny styl rządzenia i bezkompromisowe decyzje budzą skojarzenia z prezydenturą Donalda Trumpa.
encoded: Spis treści: Dzieciństwo na pograniczu wojny Od sieroty do prawnika i plantatora Bohater wojenny i „człowiek ludu” Prezydentura pełna konfliktów Największe kontrowersje – Indian Removal Act Inspiracja dla Donalda Trumpa Śmierć i spuścizna Andrew Jackson, siódmy prezydent Stanów Zjednoczonych, uważany jest za jednego z najbardziej kontrowersyjnych liderów w historii USA. Jego populistyczny styl rządzenia i bezkompromisowe decyzje, zaledwie kilka dekad po powstaniu USA, budzą skojarzenia z prezydenturą Donalda Trumpa. Choć prezydentury Andrew Jacksona i Donalda Trumpa dzieli ponad 180 lat, wielu historyków i komentatorów politycznych dostrzega między tymi politykami uderzające podobieństwa. Obaj prezentowali się jako outsiderzy walczący z elitami, odwoływali się do „zwykłych ludzi” i prowadzili politykę opartą na silnym przywództwie. Jackson był jednym z pierwszych amerykańskich prezydentów, którzy wykorzystali swoją popularność wśród obywateli do przekształcenia układu sił w polityce. Był też głęboko przekonany o potrzebie silnej egzekutywy – przekonanie to znajdowało odzwierciedlenie w jego konfliktach z Kongresem i Sądem Najwyższym. Dzieciństwo na pograniczu wojny Andrew Jackson przyszedł na świat 15 marca 1767 roku w rejonie Waxhaws, na pograniczu Karoliny Północnej i Południowej. Jego rodzice byli szkocko-irlandzkimi imigrantami, którzy osiedlili się w Ameryce w 1765 roku. Ojciec zmarł na krótko przed narodzinami syna, pozostawiając rodzinę w trudnej sytuacji materialnej. Młody Andrew dorastał w atmosferze napięć związanych z wojną o niepodległość. W wieku 13 lat dołączył do lokalnej straży miejskiej jako kurier. W 1781 roku został pojmany przez Brytyjczyków, a podczas niewoli odmówił wyczyszczenia butów oficerowi, za co został uderzony szablą – blizny pozostały mu na całe życie. Te traumatyczne doświadczenia ukształtowały jego niechęć do Brytyjczyków i silne poczucie niezależności. Od sieroty do prawnika i plantatora Po wojnie o niepodległość USA Jackson podjął …

Andrew-Jackson-i-Donald-Trump-21b9084.png
width: 900
height: 600

Męczeńska śmierć św. Wojciecha: dlaczego Prusowie zabili misjonarza? Odkryj kulisy wydarzeń
type: item
date: 2025-05-17T13:56:53.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: biogram
subject: chrześcijaństwo
subject: fakty i mity
subject: historia polski
subject: religie
subject: średniowiecze
description: Święty Wojciech to jedna z najważniejszych postaci w historii chrześcijaństwa w Europie Środkowej. Jego życie, działalność misyjna oraz męczeńska śmierć odegrały kluczową rolę w procesie chrystianizacji i umacniania tożsamości państwa Piastów. Artykuł przybliża biografię świętego, jego wpływ na dzieje Polski, a także rozwój kultu i znaczenie w kulturze europejskiej.
encoded: Spis treści: Kim był święty Wojciech? Misje chrystianizacyjne i męczeńska śmierć Kultura i kult świętego Wojciecha Święty Wojciech a państwo Piastów Święty Wojciech w ikonografii i literaturze Dziedzictwo świętego Wojciecha w Europie Znaczenie świętego Wojciecha współcześnie Święty Wojciech, znany również jako Adalbert z Pragi, był biskupem, misjonarzem i męczennikiem, którego życie przypadło na przełom X i XI wieku. Działalność misyjna prażanina wśród Prusów zakończyła się tragiczną śmiercią w 997 roku. Dzięki działaniom Bolesława Chrobrego jego kult stał się jednym z filarów wczesnopiastowskiej ideologii władzy. Relikwie świętego, złożone w Gnieźnie, przyciągnęły cesarza Ottona III i zapoczątkowały zjazd gnieźnieński – ważny moment integracji Polski z chrześcijańską Europą. Kim był święty Wojciech? Pochodzenie i młodość Adalberta z Pragi Święty Wojciech, znany także jako Adalbert z Pragi, urodził się ok. 956 roku w czeskich Libicach jako członek możnego rodu Sławnikowiców. Odebrał staranne wykształcenie w szkole katedralnej w Magdeburgu, gdzie przyjął imię Adalbert na cześć swojego mentora, biskupa Magdeburga. Od młodości był związany z Kościołem, wykazując głęboką duchowość i ambicje misyjne. Wybór biskupa i działalność w Czechach W wieku niespełna 30 lat został biskupem Pragi. Wizja reformy Kościoła głoszona przez Wojciecha opierała się na ideałach benedyktyńskich – promował ubóstwo duchowieństwa i walkę z symonią (sprzedażą urzędów kościelnych). Spotkał się jednak z oporem możnych i duchownych, co zmusiło go do opuszczenia diecezji. Udał się wówczas do Rzymu, gdzie został mnichem w opactwie benedyktyńskim na Awentynie. Misje chrystianizacyjne i męczeńska śmierć Działalność misyjna wśród Prusów W 997 roku święty Wojciech wyruszył z misją chrystianizacyjną do pogańskich Prusów. Wyprawa była wspierana przez księcia Bolesława Chrobrego, który udzielił mu militarnego i logistycznego wsparcia. Wojciech dotarł do rejonu dzisiejszego Elbląga i rozpoczął działalność kaz…

swiety-Wojciech-53483c5.png
width: 900
height: 600