Marek Kamiński wraca na bieguny – tym razem z 18-letnim synem. Polski podróżnik po 30 latach ponownie przemierza całą Ziemię
Marek Kamiński to podróżnik ekstremalny i absolutny rekordzista. Jako pierwszy człowiek na Ziemi zdobył oba bieguny samotnie, bez żadnej pomocy. Po 30 latach od tego wydarzenia wyruszył z synem w nową podróż, by sprawdzić, jak zmienił się świat – i my sami. Gdzie jest teraz?
9 grudnia 2025 roku Marek Kamiński rozpoczął roczną ekspedycję z bieguna południowego na biegun północny. Projekt Pole2Pole podzielony jest na 12 etapów, z których każdy dotyczy jednego z wyzwań współczesnego człowieka: samotności, pamięci, klimatu, technologii, odporności, długowieczności czy wspólnoty. Gdy to czytasz, jest właśnie w trakcie 111-kilometrowego marszu przez Antarktydę. Polski podróżnik powtarza swój wyczyn W 1995 roku Marek Kamiński został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa: jako pierwszy na świecie zdobył oba bieguny Ziemi bez pomocy z zewnątrz. I to oba w przeciągu jednego roku! 23 maja 1995 „odwiedził” – chociaż słowo to nie oddaje powagi wyprawie – biegun północny, a 27 grudnia 1995 roku biegun południowy. 30 lat później powtarza swój wyczyn – daje sobie rok, by przemierzyć trasę z jednego bieguna na drugi. Jego szlak – na którego początku towarzyszy mu wyłącznie syn Kay – prowadzić będzie przez najbardziej kontrastowe miejsca na Ziemi. Od Antarktydy, przez Patagonię, Atacamę i Amazonię, po Spitsbergen, Grenlandię i Kanadę – każde z tych miejsc stanie się metaforą realnych problemów, z którymi mierzymy się jako społeczeństwo. Po co jeszcze raz zdobywać bieguny? Dzisiaj Marek Kamiński nie jedzie po rekord, ale po odpowiedzi. Chce zobaczyć, jak przez 30 lat zmienił się świat, co oferuje nowoczesna technologia, z jakimi problemami zmagają się ludzie oraz – przede wszystkim – poznać własne granice. W 2026 rok będzie wchodził na biegunie: 31 grudnia planowane jest jego zdobycie. – Chciałbym wejść w nowy rok z poczuciem porządku. Że droga, którą przeszliśmy, miała sens i że decyzje podjęte po drodze były właściwe. Na biegunie południowym nie ma miejsca na iluzje – warunki szybko weryfikują wszystko. Jeśli docierasz tam w zgodzie z tym, co robisz, nowy rok może się zacząć od solidnych podstaw – życzy sobie Marek Kamiński. Nie chodzi o bieguny, ale o to, co „pomiędzy” 12 etapów ekspedycji to 12 różnych odpowiedni na pytanie, kim staje się człowiek w świecie, który tak szybko się zmienia. Same bieguny są tylko początkiem i końcem na mapie: prawdziwa opowieść wydarza się „pomiędzy”: na pustyniach, w górach, w dżunglach, na zimnie, w gorącu i w miastach przyszłości, gdzie Marek i Kay będą mierzyć się z samotnością i wspólnotą, pamięcią i zapomnieniem, zaufaniem do technologii i troską o planetę. Łączna trasa dwunastu etapów wyniesie ponad 1000 kilometrów w temperaturach sięgających −40°C. Pierwszy etap – trwający obecnie – odbywa się w pełnej autonomii, na nartach, z ciągnięciem sań z ładunkiem około 120 kilogramów. Biegun południowy – jedno z najtrudniejszych miejsc do życia – stanie się pierwszym testem dla całego projektu. Czy syn i ojciec przekształcą się w równoprawnych partnerów? Co jest największym wyzwaniem na wyprawie? Opowiada sam Marek Kamiński – Warunki Antarktydy są surowe, ale w pewnym sensie przewidywalne – zimno, wiatr i dystans to stałe elementy tej drogi. Wspólna wyprawa z synem to inny rodzaj wyzwania, bo wymaga codziennej uważności na drugiego człowieka i reagowania nie tylko na warunki zewnętrzne, ale też na zmęczenie, emocje i tempo drugiej osoby. Ta podróż bardzo wyraźnie pokazuje, jak relacja wpływa na sposób poruszania się w ekstremalnym świecie – opowiada National Geographic Polska sam podróżnik prosto z bazy Union Glacier. W kolejnych etapach projektu Pole2Pole – już poza Antarktydą – szlak będzie się dalej otwierać. Część wycieczek realizowanych jest we współpracy dodatkowymi uczestnikami. To dzięki temu po raz pierwszy inne osoby mogą dołączyć do wybranych fragmentów tej trasy i doświadczyć ekstremalnych miejsc świata w sposób odpowiedzialny i przygotowany. Informacje o kolejnych etapach i wyprawach są publikowane na bieżąco w ramach projektu Pole2Pole oraz w mediach społecznościowych Marka Kamińskiego: warto je śledzić. Wyprawa Marka Kamińskiego nie tylko łączy bieguny świata, ale przede wszystkim ludzi, emocje i pokolenia – to historia o odporności, autentyczności i wolności wyboru własnej drogi. Jeśli to nie jest inspiracja dla nas wszystkich, to nie wiem, co nią jest. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koło podbiegunowe – kraina zimna oraz trwających wiele miesięcy dni i nocy
Koło podbiegunowe jest najbardziej na północ lub południe wysuniętym regionem na Ziemi. Znajdują się tam terytoria należące do kilku krajów, choć prawdziwymi władcami są tam zwierzęta.
Spis treści: Dzień i noc polarna Życie za północnym kołem podbiegunowym Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Kołem podbiegunowym nazywamy obszar rozciągający się wokół geograficznego bieguna. Znajduje się on na północ lub południe od równoleżnika 66°33’, choć dokładna linia szerokości geograficznej ulega niewielkim zmianom i od lat powoli przesuwa się. Każdego roku przesuwa się średnio o około 15 metrów. Zjawisko to wynika z grawitacyjnego oddziaływania Księżyca, które powoduje „kołysanie” osi Ziemi. Naturalne siły odpowiadają więc za przesuwanie się koła podbiegunowego i nie ma to związku ze zmianami klimatycznymi. Dzień i noc polarna Obszary w obrębie koła podbiegunowego doświadczają skrajnych różnic długości dnia – latem słońce świeci tam przez długi czas, a zimą pojawia się na wyjątkowo krótko. W dniu przesilenia letniego – zazwyczaj 20 lub 21 czerwca – w obrębie północnego koła podbiegunowego słońce w ogóle nie zachodzi. Dla odmiany w przesilenie zimowe (21 lub 22 grudnia) słońce w ogóle nie wschodzi. Liczba kolejnych dni ciemności lub światła rośnie w miarę przesuwania się na północ. Na samym biegunie północnym cały rok można przeżyć niejako w jeden dzień – doświadcza się tam sześciu miesięcy ciemności i sześciu miesięcy światła. Okresy te nazywa się nocą polarną i dniem polarnym. Zjawiska tak długich dni i nocy wynika bezpośrednio z nachylenia osi Ziemi. Po prostu w trakcie zimy na półkuli północnej jej północna część odchylona jest od słońca, a cień Ziemi obejmuje biegun północny. Latem sytuacja jest odwrotna. Te same zjawiska występują na obszarze antarktycznego koła podbiegunowego. Leży ono wokół bieguna południowego. Tam również występuje jeden dzień, kiedy słońce nie zachodzi oraz jeden dzień, kiedy nie wschodzi, ale dni te są odwrotne w porównaniu z kołem podbiegunowym północnym. Życie za północnym kołem podbiegunowym Otaczający biegun północny Ocean Arktyczny pokryty jest grubą warstwą lodu, choć z powodu zmian klimatycznych lód ten niestety topnieje. W obszarze arktycznego koła podbiegunowego leżą też części wielu krajów, choć żaden z nich nie leży w całości w jego granicach. Do krajów europejskich z terenami na północ od koła podbiegunowego należą Finlandia, Norwegia, Szwecja i Islandia. Części Rosji, Kanady i amerykańskiego stanu Alaska również znajdują się w obrębie koła podbiegunowego. Mimo że znaczna część tych terenów jest słabo zaludniona, ludzie mieszkają tam od około dziesięciu tysięcy lat. Były to głównie niewielkie społeczności ludów rdzennych, które korzystały z zasobów Arktyki, aby przetrwać. Wiele z nich wciąż istnieje, zwłaszcza w Kanadzie i na Grenlandii – np. społeczności Inuitów. Jednak nie tylko oni tam żyją – w 2020 roku w obrębie koła podbiegunowego mieszkało około czterech milionów ludzi. Większość na terenie Rosji. Największym miastem tego regionu jest rosyjski Murmańsk, w którym mieszka około 295 tys. ludzi. To portowe miasto zostało założone w 1916 roku, w czasie I wojny światowej. Jednym z jego symboli jest hotel „Arktika” o wysokości 72 metrów – będący najwyższym budynkiem na północ od koła podbiegunowego. Drugim co do wielkości miastem jest również rosyjski Norylsk (ok. 179,5 tys. mieszkańców), znany z kopalń i meczetu Nord Kamal. Świątynia znalazła się w Księdze Rekordów Guinessa jako najdalej na północ wysunięty meczet. Poza rosyjskimi miastami najludniejszym miastem w kole podbiegunowym jest Tromsø w Norwegii – siedziba najbardziej na północ położonego uniwersytetu na świecie i jedno z najlepszych miejsc do obserwacji zorzy polarnej. Za kołem podbiegunowym znajduje się też słynna wioska Świętego Mikołaja w lapońskim Rovaniemi. Można będzie do niej dolecieć bezpośrednio z Polski. Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Za kołem podbiegunowym królują niskie temperatury i śnieg. Mimo to można zauważyć zmiany temperatury wraz ze zmianą pór roku. W niektórych częściach Arktyki średnie temperatury minimalne mogą spadać do minus 40°C. Niestety, zmiany klimatyczne mocno dotknęły Arktykę. Od 1980 do 2020 roku średnia temperatura na Ziemi wzrosła o ok. 0,8°C, podczas gdy w Arktyce wzrosła aż o około 2°C. Bieguny ocieplają się szybciej niż inne rejony, ponieważ systemy atmosferyczne i oceaniczne rozprowadzają ciepło w charakterystyczny sposób. W czerwcu 2020 roku w mieście Wierchojańsk w Rosji, znajdującym się w obrębie Koła Podbiegunowego, odnotowano 38°C, czyli ponad 30 stopni więcej niż wynosi tam średnia temperatura w tym miesiącu. Pomimo mroźnych warunków i śnieżno-lodowej scenerii, w Arktyce żyją rośliny i zwierzęta. Na południowych krańcach koła podbiegunowego rosną drzewa, ale dalej na północ – powyżej linii lasu – temperatury są zbyt niskie, by mogły przetrwać. Tam rosną trawy, turzyce, mchy i porosty. Występują również owady, np. komary czy ćmy. W Arktyce żyją także piżmowoły, niedźwiedzie polarne, foki i lemingi. Zmiany klimatu szczególnie zagrażają niedźwiedziom polarnym, które do polowania na foki potrzebują lodu. Gdy lód topnieje, wiele niedźwiedzi ginie z głodu, a inne zbliżają się do siedzib ludzkich w poszukiwaniu pożywienia, co prowadzi do konfliktów. Co ważne – można spotkać niedźwiedzie polarne za północnym kołem podbiegunowym, ale nie za kołem podbiegunowym antarktycznym. Tereny wokół bieguna południowego są znacznie chłodniejsze. Podczas gdy na biegunie północnym zimą temperatura spada do „tylko” minus 40°C, na południowym średnia temperatura zimą wynosi minus 60°C. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Naukowcy wreszcie zmierzyli pole elektryczne Ziemi. To przez nie cząsteczki atmosfery uciekają w kosmos
NASA donosi, że po raz pierwszy udało się zmierzyć globalne pole elektryczne Ziemi. O jego istnieniu mówiło się od lat 60. poprzedniego wieku. Pole jest jednak bardzo słabe i do niedawna naukowcy nie dysponowali odpowiednim sprzętem umożliwiającym jego wykrycie. Zmieniło się to dopiero teraz dzięki misji Endurance, w ramach której ze Svalbardu wystrzelono specjalnie zaprojektowaną rakietę suborbitalną.
W tym artykule: Co to jest wiatr polarny A może nad Ziemią istnieje pole elektryczne? Uciekający wodór Misja Endurance odbyła się w maju 2022 roku. Suborbitalna rakieta skonstruowana przez naukowców NASA osiągnęła wysokość 768 km nad powierzchnią Ziemi. Po 19 minutach lotu spadła do Morza Grenlandzkiego. Jednak nawet ten krótki czas wystarczył, by potwierdzić istnienie na dużej wysokości nad planetą wyjątkowo słabego pola elektrycznego. Instrumenty wykryły zmianę potencjału elektrycznego wynoszącą zaledwie 0,55 wolta. To bardzo mało, a jeden z badaczy stwierdził, że wykryte pole jest równie słabe jak bateria zegarka. Jednak nawet takie słabe pole rozwiązuje zagadkę, nad którą naukowcy głowili się od kilkudziesięciu lat. Wyjaśnia mianowicie, dlaczego nad biegunami Ziemi istnieje tzw. wiatr polarny (ang. polar wind). Co to jest wiatr polarny Określenie „wiatr polarny” powstało pod koniec lat 60. poprzedniego wieku. Ian Axford, nowozelandzki naukowiec i wieloletni szef Max Planck Institute for Aeronomy, zaproponował, by nazwać tak stały strumień jonów uciekający w kosmos z rejonów nad południowym i północnym biegunem Ziemi. Nazwa miała wskazywać na podobieństwo tego zjawiska do wiatru słonecznego, czyli strumieni plazmy wypływających ze Słońca. Z Ziemi uciekają jonu wodoru, helu i tlenu. Cząsteczki tych pierwiastków zostają zjonizowane w górnych warstwach atmosfery właśnie przez wiatr słoneczny. Jonizowanie to proces, podczas którego zmienia się liczba elektronów obojętnej elektrycznie cząsteczki albo atomu. Atom np. zderza się z cząstką o wysokiej energii i przekształca się w dodatnio naładowany jon. Pojawiają się przy tym również elektrony swobodne. Istnienie „wiatru polarnego” potwierdzały pomiary z lat 60., kiedy wykryto stały strumień cząstek uciekający z atmosfery ziemskiej w rejonach nad biegunami. Naukowcy nie byli jednak pewni, co powoduje to zjawisko. Uciekające cząstki miały niskie temperatury, a mimo to poruszały się z prędkościami naddźwiękowymi. Coś musiało wypychać je w kosmos. Tylko co? A może nad Ziemią istnieje pole elektryczne? Hipoteza z lat 60. zakładała, że do powstania wiatru polarnego na Ziemi przyczynia się bardzo słabe, globalne pole elektryczne. Miałoby zaczynać się ok. 250 km nad powierzchnią, gdzie atomy jonizują się, rozpadając się na ujemnie naładowane elektrony i jony naładowane dodatnio. Elektrony są ultralekkie i łatwo mogłyby ulecieć w kosmos. Jony są od nich przynajmniej 1836 razy cięższe, przez co znacznie silniej działa na nie grawitacja. Gdyby tylko ona sterowała ich ruchem, jony opadłyby na Ziemię, a elektrony uciekły w kosmos. Tak się jednak nie dzieje. To efekt działania ich przeciwnych ładunków elektrycznych. Dzięki nim powstaje pole elektryczne, które NASA określiło jako dwukierunkowe (albo „ambipolarne”). Jony przyciągają elektrony i ciągną je w dół. Jednocześnie elektrony, wznosząc się, ciągną za sobą jony w górę. Efekt netto powoduje rozciągnięcie się atmosfery na dużych wysokościach. Część jonów zostaje wyciągnięta zaś tak wysoko, że ucieka w kosmos. Uciekający wodór Wiatr polarny składa się przede wszystkim z jonów wodoru. Siła, jaką wywiera na nie pole elektryczne, jest 10,6 razy większa od grawitacji. – To więcej niż dość, by jej przeciwdziałać. W rzeczywistości to dość, by wyrzucić jony w przestrzeń kosmiczną z prędkością naddźwiękową – mówi Alex Glocer, naukowiec misji Endurance i jeden z autorów pracy przedstawiającej jej wyniki na łamach „Nature”. Wznoszą się także cięższe cząstki. W wykrytym polu elektrycznym jony tlenu ważą o połowę mniej. To umożliwia im osiągnięcie wyższych wysokości. Łącznie zaś na skutek istnienia słabego pola elektrycznego jonosfera – czyli warstwa atmosfery zaczynająca się 50–60 km nad powierzchnią – staje się gęstsza na dużych wysokościach niż byłaby, gdyby to pole nie istniało. Naukowcy podkreślają, że wykryte przez nich pole elektryczne jest jednym z fundamentalnych pól kuli ziemskiej, tak samo jak pole magnetyczne i grawitacyjne. Bez niego ewolucja atmosfery przebiegałaby zupełnie inaczej. Ponieważ zaś jest ściśle związane z istnieniem atmosfery, można podejrzewać, że występuje na wszystkich globach mających atmosferę, choćby rzadką – czyli również np. na Marsie czy na Wenus. Źródło: NASA, Nature, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Mateusz Waligóra zdobył biegun południowy! Jak wyglądała wyprawa? „Przeżyłem wtedy piekło”
W piątek 13 stycznia tuż po północy czasu chilijskiego Mateusz Waligóra został czwartym Polakiem, który samotnie dotarł na biegun południowy. Wyprawa trwała 58 dni.
W tym artykule: Mateusz Waligóra zdobył biegun południowy Jak wyglądała wyprawa na biegun południowy? Mateusz Waligóra o spełnianiu marzeń z dzieciństwa Mateusz Waligóra zdobył biegun południowy. Droga z lodowej zatoki Hercules Inlet zajęła mu 58 dni. W linii prostej to około 1140 km. Podróżnik szedł sam, a wszystko, co potrzebne, ciągnął za sobą na specjalnych saniach. Finisz w piątek trzynastego zapamięta na całe życie. Na mecie nie ukrywał wzruszenia. – Czuję się spełniony jak nigdy po żadnej z wypraw. Ta była od początku do końca dobrze zaplanowana i wykonana. Antarktyda jest całkiem inną pustynią niż te, z którymi miałem dotąd do czynienia. Opowiem o tym więcej po powrocie – mówił. Mateusz Waligóra zdobył biegun południowy Mateusz Waligóra zapisał się na kartach historii jako czwarty Polak, który samotnie dotarł na biegun południowy. Wcześniej dokonali tego Marek Kamiński, Małgorzata Wojtaczka i Jacek Libusza. Tylko Kamiński zaczynał marsz w innym miejscu, na Wyspie Berknera, skąd do bieguna miał 1400 km. Pokonał je w 54 dni. Droga z zatoki Hercules Inlet zajęła Wojtaczce 69 dni, a Libusze – 53. Droga nie była prosta, o czym można było przeczytać w relacjach z wyprawy na national-geographic.pl. Na części odcinków podróżnik musiał kluczyć, wyszukiwać trasę pomiędzy szczelinami, przeciągać ważące ponad 100 kg sanie przez zastrugi, zaspy nawianego i zamarzniętego śniegu. Miejscami zastrugi osiągają 2–3 metry i tworzą lodowy labirynt. Waligóra wspomina, że najtrudniej było, kiedy spotkał je po raz pierwszy, po kilkunastu dniach marszu. – Przeżyłem wtedy piekło, potem nie było już tak źle – opowiadał Waligóra. W sumie polarnik pokonał 1250 km. Jak wyglądała wyprawa na biegun południowy? Przez pierwsze dwa tygodnie mocno sypało śniegiem, wiało, a świat znikał w bieli, którą polarnicy nazywają whiteout’em, białą ciemnością. Zjawisko można porównać do gęstej mgły. Powstaje w trakcie śnieżnej zadymki albo wtedy, gdy chmury schodzą bardzo nisko. Powierzchnia jest wówczas niewidoczna. Światło jest z kolei tak rozproszone, że wszystko traci cień. W takich warunkach Mateusz Waligóra pokonywał pierwsze kilometry wyprawy. Podróżnik co dziesięć dni zmieniał cienkie skarpetki, co 20 – grube, wełniane. Po miesiącu założył świeżą bluzę. Liofilizowane posiłki gotował na antarktycznym śniegu i dorzucał masła. Codziennie przyjmował 5–5,5 tys. kcal. Cała droga prowadziła delikatnie pod górkę. Waligóra ruszył praktycznie z poziomu morza, natomiast stacja Amundsen-Scott, do której zwyczajowo dochodzą zdobywcy bieguna, znajduje się na wysokości ok. 2800 m n.p.m. Klimat okołobiegunowy – czym się charakteryzuje i w jakich krajach panuje? Długie zimy z najniższymi na Ziemi temperaturami powietrza, ograniczające się głównie do śniegu niskie opady atmosferyczne i wysokie amplitudy temperatur w niektórych rejonach – oto najkr... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/klimat-okolobiegunowy-czym-sie-charakteryzuje-i-w-jakich-krajach-panuje-fot-sebnem-coskun-anadolu-agency-via-getty-images-6c1e28b.jpg" width="938" height="626" alt="Klimat okołobiegunowy – czym się charakteryzuje i w jakich krajach panuje? (fot. Sebnem Coskun/Anadolu Agency via Getty Images)" title="Klimat okołobiegunowy – czym się charakteryzuje i w jakich krajach panuje? (fot. Sebnem Coskun/Anadolu Agency via Getty Images)" /> Mateusz Waligóra o spełnianiu marzeń z dzieciństwa Naprawdę zimno zrobiło się pod koniec grudnia. Właśnie wtedy polarnika czekało ostatnie ostrzejsze podejście. Potem droga do bieguna stanęła otworem i prowadziła po bezpiecznej powierzchni, bez zastrug i szczelin, po płaskowyżu. Odczuwalne temperatury na tej wysokości wynosiły niekiedy mniej niż minus 40 stopni Celsjusza. Każde ściągnięcie rękawiczki mogło zakończyć się odmrożeniami. Ostatni etap, który rozpoczął w czwartek równo w południe, liczył 23 km. Waligóra dotarł na miejsce w piątek 13 stycznia, o godz. 00:50 czasu chilijskiego. – Nie robiłem żadnych wyjątkowych rzeczy jako dziecko. Ale marzyłem o takich. I nigdy nie przestałem! Przypomnijcie sobie o czym marzyliście jako dzieciaki. A potem zróbcie to! – napisał prosto z bieguna. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Klimat okołobiegunowy – czym się charakteryzuje i w jakich krajach panuje?
Długie zimy z najniższymi na Ziemi temperaturami powietrza, ograniczające się głównie do śniegu niskie opady atmosferyczne i wysokie amplitudy temperatur w niektórych rejonach – oto najkrótsza charakterystyka strefy klimatów okołobiegunowych. Panujące tam ekstremalne warunki ukształtowały się w następstwie występujących różnic w warunkach oświetlenia w trakcie dnia polarnego i nocy polarnej. Jakimi cechami charakteryzuje się klimat okołobiegunowy? Jakie rodzaje klimatu występują w tej strefie i jaki jest jej zasięg? Na każde z tych pytań odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest klimat okołobiegunowy? Jakie są cechy klimatu okołobiegunowego? Rodzaje klimatu okołobiegunowego Gdzie jest klimat okołobiegunowy? Fauna i flora strefy okołobiegunowej Klimat na Ziemi jest kształtowany przez liczne czynniki strefowe i astrefowe. W niektórych miejscach na naszej planecie panują wyjątkowo trudne lub wręcz ekstremalne warunki. Takie stwarza choćby klimat równikowy, dla którego charakterystyczna wysoka średnia temperatura i duża wilgotność powietrza, i klimat zwrotnikowy, w strefie którego odnotowywane są najwyższe temperatury. Jeżeli mowa o klimatycznym ekstremum, nie można pominąć strefy okołobiegunowej. To właśnie tam ziemia skuta jest lodem, a temperatura powietrza osiąga najniższe wartości. W porównaniu z tymi warunkami, nawet najsurowsze zimy, jakie czasami zapewnia strefa umiarkowana, wydają się być łagodne. Czym jest klimat okołobiegunowy? Klimat okołobiegunowy to piąta i ostatnia główna strefa klimatyczna w klasyfikacji Wincentego Okołowicza. Występuje na półkuli północnej i południowej, obejmując obszary za kołami podbiegunowymi. Zewnętrzne granice tych pasów są wyznaczone przez izotermę najcieplejszego miesiąca 10 stopni Celsjusza. Na obu półkulach strefa okołobiegunowa sąsiaduje (po stronie południowej na północy i odwrotnie na południu) ze strefą klimatów umiarkowanych. Rozpiętość warunków pogodowych jest tam nieznaczna, dlatego w całej strefie wyróżnia się tylko dwa typy klimatów (zgodnie z klasyfikacją Wincentego Okołowicza). Jakie są cechy klimatu okołobiegunowego? W strefie okołobiegunowej występują szczególne warunki oświetlenia, związane z małym dopływem energii pochodzącej z promieniowania słonecznego. To sprawia, że występuje tam ujemny bilans energetyczny, kształtujący się na poziomie minus 200 W/m kw. Zwierzęta Antarktydy - jakie gatunki tam żyją? Antarktyda - najdalej wysunięty na południe kontynent - to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Ziemi. Południowy biegun zimna jest jedynym kontynentem nieeksploatowanym gospodarczo i niez... Zimą panują tam ekstremalne warunki. Najniższe temperatury są odnotowywane w trakcie trwania nocy polarnej. Wówczas termometr może wskazać minus 80 stopni Celsjusza, a nawet mniej (rekord zimna, zarejestrowany na lodowej wyżynie Antarktydy Wschodniej, to minus 98 stopni Celsjusza) . Lato jest chłodne i trwa krótko. Temperatura w najcieplejszym miesiącu dochodzi do 10 stopni Celsjusza, ale dotyczy to wyłącznie strefy subpolarnej. Skoro mowa o porach roku, w strefie klimatów okołobiegunowych są one wyznaczane na podstawie długości dnia i nocy, która wynosi od jednej doby (na kole podbiegunowym) do ok. sześciu miesięcy (na biegunie). W trakcie trwania nocy polarnej powierzchnia ziemi ulega znacznemu ochłodzeniu, gdy następuje dzień polarny ogrzewa się tylko nieznacznie, co wynika z niskiego położenia Słońca nad horyzontem. To wszystko przekłada się na małe dobowe amplitudy temperatury powietrza i znacznie większe roczne wahania. Opady są niskie i ograniczają się niemal wyłącznie do postaci śniegu. W konsekwencji, w strefie okołobiegunowej śnieg łatwo zmienia się w lód, co po pewnym czasie prowadzi do powstania lądolodów (Arktyka i Antarktyka). Wymieniając charakterystyczne cechy klimatu okołobiegunowego, nie można pominąć silnych, porywistych wiatrów. W niektórych miejscach ruchy powietrza osiągają prędkość dochodzącą do 300 km/godz. Rodzaje klimatu okołobiegunowego Strefa okołobiegunowa obejmuje dwa typy klimatów: klimat subpolarny, nazywany też podbiegunowym, klimat polarny, nazywany też biegunowym. W obu przypadkach opady są niskie przez cały rok. Także zjawisko dnia i nocy polarnej jest wspólne dla obu rodzajów klimatów. Na tym jednak kończą się cechy wspólne, bo mimo że w strefie subpolarnej i polarnej panują wyjątkowo trudne warunki, to należy tu mówić o pewnej rozpiętości zjawisk pogodowych. W obszarach, na których panuje klimat subpolarny występują duże różnice temperatur między zimą a latem. O ile średnia roczna temperatura nie przekracza tam 0 stopni Celsjusza, to w najcieplejszym miesiącu może dochodzić do ok. 10 stopni Celsjusza. Wynika to z faktu, że latem przeważają tam umiarkowane masy powietrza, natomiast zimą dominują masy arktyczne i antarktyczne. Warunki terenowe i klimatyczne, które panują w tej strefie, sprzyjają powstawaniu powstawaniu lodowców. Granica wiecznego śniegu jest położona nisko – przebiega na wysokości 700-1400 m n.p.m. Opady śniegu osiągają wysokość do 300 mm. Najsurowsze warunki klimatyczne na Ziemi panują w strefie klimatu polarnego. Podobnie jak w strefie subpolarnej, klimatyczne lato jest tam zjawiskiem całkowicie nieznanym. Na półkuli południowej przeciętna zimowa temperatura to minus 70 stopni Celsjusza. W lecie jest nieznacznie cieplej, a raczej mniej mroźno, bo słupek rtęci wskazuje wówczas od minus 30 do minus 50 stopni Celsjusza. Silny, porywisty wiatr nie jest tam zjawiskiem niezwykłym, a okresowo zdarzają się też burze śnieżne. Na półkuli północnej warunki w strefie polarnej są bardziej zróżnicowane i zależą przede wszystkim od szerokości geograficznej i odległości dzielącej dany obszar od dużych zbiorników wodnych. Najniższe temperatury dochodzą tam do minus 70 stopni Celsjusza. To miasto na Alasce właśnie pożegnało słońce na dwa miesiące Po czwartkowym zachodzie słońca mieszkańcy Utqiagvik, jak obecnie w języku inupiak nazywa się dawne Barrow, światło dnia ujrzą ponownie za 60 dni. Znajdujące się za kołem podbiegunowym m... W całej strefie polarnej nie występują opady deszczu, a roczna amplituda temperatury powietrza może kształtuje się na poziomie kilkudziesięciu stopni Celsjusza. Opady śniegu osiągają wysokość do 250 mm. Gdzie jest klimat okołobiegunowy? Strefa klimatu okołobiegunowego obejmuje północne i południowe krańce globu. Obszary półkuli północnej, dla których charakterystyczny jest klimat subpolarny, to: północna Europa, północna Islandia, północna i wschodnia Syberia, północna Kanada, północna Alaska. Na półkuli południowej występuje na subantarktyce, czyli w regionie morskim, w którym występują nieliczne wyspy południowego Oceanu Spokojnego, Indyjskiego i Atlantyckiego. Obszary, na których występuje klimat polarny, to: Antarktyda, Grenlandia, Arktyka, północne krańce Syberii. Fauna i flora strefy okołobiegunowej Surowe warunki i inne unikatowe cechy klimatu okołobiegunowego nie pozostają bez wpływu na świat flory i fauny. W obrębie tych obszarów należy rozróżniać dwie strefy krajobrazowe: tundry i lasotundry (charakterystyczne dla klimatu subpolarnego) oraz pustynie lodowe (typowe dla klimatu polarnego). Na półkuli północnej tundra rozciąga się na północny Europy, Azji, Ameryki Północnej, w południowych obszarach Grenlandii i wyspach położonych za kołem podbiegunowym. Zasięg występowania tej strefy na półkuli południowej jest wyraźnie mniejszy i obejmuje wyspy antarktyczne, południową część Ziemi Ognistej i zachodnie obszary Ziemi Grahama. W północnej części tundry znaczną powierzchnię zajmują obszary, na których nie występuje szata roślinna. Roślinność wykształca się dopiero w niższych partiach, zwłaszcza w obniżeniach terenu, u podnóża łagodnych stoków i w dolinach. Na wyżej położonych obszarach występują niemal wyłącznie mchy i porosty. Na terenach, w których występuje szata roślinna, dominują obszary bezleśne. Na pokrywę składają się przede wszystkim mchy, porosty, turzyce, trawy, zioła i krzewiki, głównie gatunki wieloletnie lub długowieczne. Żyją z reniferami w mongolskiej tajdze. Zobacz unikatowe zdjęcia ostatnich nomadów Od tysięcy lat ich codzienna egzystencja skupia się wokół hodowli reniferów. To niesamowite, że ich kultura nadal trwa. Strefa lasotundry, występująca na południu tundry, stanowi formację przejściową przed tajgą. Oprócz gatunków typowych dla tundry, występują tam karłowate lasy tworzone przez świerki, brzozy i osiki. Charakterystyczne są też lasy modrzewiowe i brzozowe. Jeżeli chodzi o świat fauny, dominują tam ssaki, roślinożerne i mięsożerne. W strefie subpolarnej można też spotkać liczne ptaki, ale większość to gatunki przelotne. Pustynie lodowe strefy polarnej są skute trwałą pokrywą lodową, co uniemożliwia rozwój szaty roślinnej. Na nielicznych powierzchniach wolnych od lodu pojawiają się mchy, porosty i nieliczne rośliny poduszkowate i płożące, jednak nie tworzą one zwartej pokrywy. Dominującymi zwierzętami są płetwonogi i ptaki. Na półkuli południowej, gdzie wiatry osiągają największą siłę, spotyka się przede wszystkim nieloty. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Strefy klimatyczne świata – jaki klimat panuje w różnych zakątkach Ziemi?
Poszczególne obszary naszej planety różnią się pod względem średniej rocznej temperatury powietrza, ilości opadów i wartości ciśnienia atmosferycznego. Mieszkańcy niektórych części świata niemal przez cały rok cieszą się doskonałą pogodą, podczas gdy inni muszą zmagać się z wyjątkowo niesprzyjającymi warunkami. Podobne elementy klimatu, występujące na określonych obszarach, pozwoliły naukowcom podzielić Ziemię na strefy klimatyczne.
W tym artykule: Czym jest klimat? Jakie czynniki kształtują klimat na Ziemi? Podział na strefy klimatyczne Strefa klimatów równikowych Strefa klimatów zwrotnikowych Strefa klimatów podzwrotnikowych Strefa klimatów umiarkowanych Strefa klimatów okołobiegunowych Inne podziały stref klimatycznych Nieustanna ewolucja jest charakterystyczna nie tylko dla żywych organizmów. Ciągłym zmianom podlegają także warunki klimatyczne, które panują na naszej planecie. Przez miliony lat, tor ewolucji klimatu wytyczały czynniki naturalne, ale od pewnego czasu do zachodzących zmian przyczyniają się także ludzie, a konkretnie – nasza działalność na Ziemi. Tempo zmian klimatycznych nabrało szczególnej dynamiki w ostatnich dwóch stuleciach. Niektórzy naukowcy wyrażają przekonanie, że granica między poszczególnymi strefami klimatycznymi może ulec całkowitemu zatarciu do 2100 roku. Póki co, wciąż jeszcze możemy dzielić naszą planetę na pięć głównych stref klimatycznych. Czym jest klimat? Mówiąc o klimacie, nie należy myśleć o pogodzie, to dwa różne pojęcia. Pogoda to nic innego jak stan atmosfery występujący w określonym miejscu i czasie, określany na podstawie jej głównych składników: temperatury powietrza, wilgotności, ciśnienia atmosferycznego, opadów i osadów atmosferycznych, zachmurzenia, kierunku i prędkości wiatru, natężenia promieniowania słonecznego i innych zjawisk atmosferycznych. Nasza cywilizacja potrwa do 2050 roku. Wyliczone i potwierdzone naukowo Niespełna 30 lat. Tyle czasu ma ludzkość, według opublikowanego przez australijskie centrum naukowe Breakthrough National Centre for Climate Restoration. Jeszcze jesteście spokojni? Zniknie mi... Obraz klimatu tworzą składniki, które są identyczne z elementami pogody, ale każdy z nich jest analizowany w kontekście znacznie dłuższego okresu. Mówimy tu bowiem o całokształcie zmieniających się stanów pogody i warunków atmosferycznych, który pozostaje właściwy dla określonego obszaru i czasu i jest określany na podstawie obserwacji trwających wiele lat. Jakie czynniki kształtują klimat na Ziemi? Warunki klimatyczne na naszej planecie są kształtowane przez 4 podstawowe czynniki: obieg ciepła, na który składają się warunki oświetleniowe, faktyczny czas ekspozycji słonecznej i całkowite promieniowanie słoneczne dochodzące do powierzchni Ziemi, obieg wilgoci, na który składają się zjawiska parowania, konwekcji i adwekcji pary wodnej, powstawanie chmur i opadów atmosferycznych oraz spływ i wsiąkanie wody, cyrkulacja atmosferyczna związana z rozkładem ciśnienia atmosferycznego, czynniki geograficzne, takie jak rozkład mórz i lądów, szerokość geograficzna, ukształtowanie i pokrycie terenu oraz prądy morskie. To wszystko składa się na klimat, którego obraz jest tworzony przez temperaturę i wilgotność powietrza, parowanie rzeczywiste, zachmurzenie, opady i burze atmosferyczne i pyłowe. Podział na strefy klimatyczne Mówiąc o strefie klimatycznej, na myśli trzeba mieć obszar kuli ziemskiej (zazwyczaj przedstawiany jako równoleżnikowy pas), w obrębie którego występują zbliżone elementy klimatu. To właśnie te składniki, poddawane wieloletniej obserwacji, stanowią podstawę do wydzielenia konkretnych stref. Czy wiesz, że pierwszego podziału Ziemi na strefy klimatyczne dokonali starożytni Grecy? Ówcześni uczeni wprowadzili je na podstawie kąta padania promieni słonecznych w trakcie trwania poszczególnych pór roku, w określonych szerokościach geograficznych. Obowiązujący współcześnie, znacznie dokładniejszy system podziału został opracowany znacznie później, bo dopiero na XIX i XX wieku. Pierwszy prawidłowy podział stref klimatycznych jest wynikiem pracy Alexandra von Humboldta – niemieckiego podróżnika i przyrodnika. W 1817 roku Humboldt przedstawił wyniki swoich obserwacji, w których skojarzył związek zachodzący między właściwościami klimatu a rozmieszczeniem flory. Należy jednak podkreślić, że pojęcie typów klimatu jako pierwszy wprowadził w 1899 roku niemiecki klimatolog Wladimir Köppen. 1/3 ludzkości będzie żyła w saharyjskim upale. Już za 50 lat Przez tysiące lat ludzie wybierali do życia strefy klimatyczne z roczną średnią temperaturą ok. 13 stopni Celsjusza. Odpowiada to naszym ciałom i pozwala na względnie normalne funkcjonowani... O ile obecnie w środowisku naukowym funkcjonuje kilka różnych podziałów stref klimatycznych, to polscy klimatolodzy najczęściej opierają swoją pracę o klasyfikację Wincentego Okołowicza, wprowadzoną w 1971 roku, która rozróżnia 5 stref klimatycznych i 29 typów klimatu. Strefa klimatów równikowych Pierwszą strefą wymienianą w klasyfikacji Okołowicza jest strefa klimatów równikowych. Typowa jest dla niej wysoka średnia miesięczna temperatura, przekraczająca 20 stopni Celsjusza w ciągu roku. Roczna amplituda nie przekracza 5 stopni Celsjusza. W strefie klimatów równikowych pory roku są określane na podstawie rocznego rozkładu opadów. Uwzględniając charakter uwilgotnienia, należy wymienić 3 typy klimatów, które w niej występują: klimat równikowy wybitnie wilgotny, klimat podrównikowy wilgotny, klimat podrównikowy suchy (nazywany też wybitnie suchym). Strefa klimatów zwrotnikowych Kolejna strefa w klasyfikacji polskiego klimatologa obejmuje klimaty zwrotnikowe. Średnia temperatura roczna przekracza 20 stopni Celsjusza, a w najchłodniejszym miesiącu kształtuje się na poziomie powyżej 10 stopni Celsjusza. Typowa dla tej strefy jest wysoka dobowa amplituda temperatur. W tej strefie rozróżnia się 4 typy klimatu: klimat wilgotny, klimat pośredni, klimat suchy kontynentalny, klimat wybitnie suchy kontynentalny. Strefa klimatów podzwrotnikowych Trzecia strefa obejmuje klimaty podzwrotnikowe. W tym przypadku, średnia temperatura roczna zamyka się w przedziale od 10 do 20 stopni Celsjusza, a w najchłodniejszym miesiącu – od 0 do 10 stopni Celsjusza (zależnie od typu klimatu). W obrębie strefy klimatów podzwrotnikowych należy rozróżniać 5 typów klimatów: Według raportu IPCC mamy tylko 3 lata, by ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o połowę. „Teraz albo nigdy” Mamy zaledwie 3 lata, aby rozpocząć działania, które zatrzymają wzrost emisji gazów cieplarnianych. Autorzy najnowszego raportu twierdzą, że w przeciwnym razie ograniczenie globalnego wzros... klimat morski, klimat pośredni, klimat kontynentalny, klimat kontynentalny suchy, klimat kontynentalny wybitnie suchy. Strefa klimatów umiarkowanych W strefie klimatów umiarkowanych średnia roczna temperatura zamyka się w przedziale od 0 do 10 stopni Celsjusza. W najcieplejszym miesiącu przekracza 10 stopni Celsjusza. Zależnie od klimatu, roczna amplituda temperatur może być wyższa lub niższa niż 25 lub wyższa niż 35 stopni Celsjusza. W tej strefie klimaty dzieli się na dwie grupy: umiarkowanie ciepłą i umiarkowanie chłodną. Do pierwszej należy zaliczyć: klimat morski, klimat przejściowy, klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną. Na klimaty chłodne składają się: klimat morski, klimat przejściowy, klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną. Zastanawiałeś się kiedyś, w jakiej strefie klimatycznej leży Polska? Terytorium naszego kraju rozciąga się właśnie w strefie klimatów umiarkowanych. Panuje u nas klimat ciepły o cechach przejściowych. Strefa klimatów okołobiegunowych Ostatnia w klasyfikacji Okołowicza jest strefa klimatów okołobiegunowych. W tym przypadku średnia roczna temperatura kształtuje się na poziomie poniżej 0 stopni Celsjusza, a w najcieplejszym miesiącu nie wzrasta powyżej 10 stopni Celsjusza. W tej strefie obowiązuje podział na 2 klimaty: klimat subpolarny, klimat polarny. Inne podziały stref klimatycznych Nieco inaczej strefy klimatyczne podzielił Wladimir Köppen, którego klasyfikacja jest jedną z najbardziej znanych i najpowszechniejszych. Niemiecki klimatolog oparł swój podział na 3 podstawowych kryteriach: średnich miesięcznych i rocznych temperaturach, średniej miesięcznej sumie opadów z uwzględnieniem ich rozkładu w ciągu roku i oddziaływaniu na świat roślinny. Te czynniki pozwoliły mu wyróżnić 5 stref klimatycznych z 11 typami klimatów: A – klimat lasów deszczowych i sawann bez zimy z podziałem na klimat tropikalnych lasów deszczowych i klimat sawann, B – klimat suchy z podziałem na klimat stepów i pustyń, C – klimat umiarkowany ciepły z podziałem na klimat umiarkowany ciepły z suchą zimą, klimat umiarkowany ciepły z suchym latem i klimat umiarkowany wilgotny, D – klimat lasów borealnych i tajgi z podziałem na klimat chłodny z suchą zimą i klimat chłodny wilgotny, E – klimat śnieżny z podziałem na klimat tundry i klimat wiecznego mrozu. W 1968 roku do tej klasyfikacji dodano jeszcze jedną strefę: klimat wysokogórski. Inną klasyfikację klimatów przedstawił Emanuel de Martonne. System francuskiego naukowca opiera się o charakterystykę opadową i termiczną i rozróżnia dwa obszary: międzyzwrotnikowe (z małą zmiennością pogody i znaczną stałością kierunków wiatru) i pozazwrotnikowe (z dużą niestabilnością pogody, która objawia się zmiennością temperatury powietrza, opadów i wiatru). Klimat w 2100 roku – jakie zmiany opadów, temperatury i bilansu wodnego czekają Polskę? Sprawdź, co przewidują eksperci! Od lat obserwujemy negatywne skutki zmian klimatu w różnych dziedzinach gospodarki — na przykład w rolnictwie czy turystyce. Co czeka nas w przyszłości — czy będą się one nasilać? Nauk... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/klimat-w-2100-roku-jakie-zmiany-opadow-temperatury-i-bilansu-wodnego-czekaja-polske-sprawdz-co-przewiduja-eksperci-ac68234.jpeg" width="938" height="625" alt="Klimat w 2100 roku – jakie zmiany opadów, temperatury i bilansu wodnego czekają Polskę? Sprawdź, co przewidują eksperci!" title="Klimat w 2100 roku – jakie zmiany opadów, temperatury i bilansu wodnego czekają Polskę? Sprawdź, co przewidują eksperci!" /> Ciekawie przedstawia się też podział Alisowa. Ta klasyfikacja stref klimatycznych uwzględnia różne typy mas powietrza powstające w określonych strefach geograficznych: równikowe, zwrotnikowe, morskie, kontynentalne, umiarkowane morskie, umiarkowane kontynentalne, arktyczne i antarktyczne. Średnie położenie klimatologicznych frontów atmosferycznych w okresach letnich i zimowych pozwoliło Alisowowi wytyczyć granice poszczególnych stref. Na tej podstawie wyznaczył 7 podstawowych stref klimatycznych, w których panuje całoroczna przewaga określonych mas powietrza. Strefy, o których mowa, to: strefa równikowa, strefa podrównikowa, strefy zwrotnikowe na półkuli północnej i południowej, strefy podzwrotnikowe na półkuli północnej i południowej, strefy umiarkowane na półkuli północnej i południowej, strefy podarktyczna i podantarktyczna, strefy arktyczna i antarktyczna. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wyprawa Waligóry na biegun południowy wkracza w decydującą fazę. Czeka go „bardzo trudne” 150 km
Mateusz Waligóra nie zwalnia tempa. Po trawersie Grenlandii i przejściu wszystkich oznakowanych szlaków polskich Tatrach podróżnik wyruszył na kolejną w tym roku wyprawę. Tym razem za cel obrał biegun południowy. Przedsięwzięciu patronuje national-geographic.pl.
W tym artykule: Mateusz Waligóra idzie na biegun południowy Podróżnik jest coraz bliżej celu Wyprawa na biegun południowy i wgłąb siebie Mateusz Waligóra od listopada przemierza na nartach Antarktydę. Jego cel to biegun południowy. Jeśli ukończy wyprawę, będzie czwartym Polakiem z tym wyczynem na koncie. Do tej pory wyprawę z powodzeniem ukończyli Marek Kamiński, Małgorzata Wojtaczka i Jacek Libucha. Mateusz Waligóra idzie na biegun południowy Od prawie trzech tygodni Mateusz Waligóra nie robił przerwy w drodze. Wyprawa wkracza w decydującą fazę i nic nie wskazuje, żeby w najbliższym czasie planował dłuższe postoje. Przed podróżnikiem największe pola zastrug i szczelin. Cała trasa z lodowej zatoki Hercules Inlet do bieguna południowego liczy 1200 km. Z powodu zasp nawianego i zamarzniętego śniegu nie da się jednak pokonać tego dystansu w linii prostej. Na początku zastrugi były niskie, ale im bliżej celu, tym bardziej rosną. Z informacji, które docierają do idących w tym roku na biegun wynika, że takich zastrug na Antarktydzie nie widziano od ośmiu lat. – Ostatni dzień przerwy miałem 18 dni temu. Nie wiem, kiedy odpocznę. Zanim to się stanie, chciałbym przejść przez pole zastrug. Przede mną bardzo trudne 150 km – relacjonuje Mateusz Waligóra. Podróżnik jest coraz bliżej celu Przez 43 dni podróżnik pokonał na nartach ok. 900 km i wspiął się powyżej 2000 m n.p.m. Droga cały czas wiedzie delikatnie pod górkę. Na ostatnich 300 km Waligóra pokona jeszcze ok. 800 metrów przewyższenia. – Z powodu wysokości zrobiło się zimno. W środę pierwszy raz zmarzłem w stopy. Od tej pory muszę pilnować się ze wszystkim, każdy, najmniejszy błąd, może nie sporo kosztować. Ale cieszę się, że silny wiatr przegnał chmury, które zupełnie ograniczały widoczność na początku tygodnia. Wyprawa wkracza w decydującą fazę. Przede mną pole potężnych zastrug, pomiędzy którymi kryją się zdradliwe szczeliny – opowiada Waligóra. Mateusz Waligóra wyrusza samotnie na biegun południowy. „Jestem zwolennikiem spontanicznego podejścia” [WYWIAD] Do tej pory biegun południowy samotnie zdobyło tylko trzech Polaków. Mateusz Waligóra zamierza dołączyć do tego grona. Podróżnik rusza w kolejną wyprawę jeszcze w listopadzie. Wyprawa na biegun południowy i wgłąb siebie Wyprawa na biegun południowy jest pretekstem, aby opowiadać o sprawach ważnych. W przekazywaniu tych informacji o kryzysach zdrowia psychicznego pomaga zespołowi Waligóry Fundacja eFkropka. W trakcie wyprawy poruszane są również kwestie zmian klimatu, które szczególnie dotykają rejony polarne. Wyprawa na biegun południowy jest kosztowna. Mateusza można wesprzeć, kupując limitowaną książkę „Piąta Strona Świata” i biorąc udział w losowaniu nart, w których polarnik spróbuje zrealizować swój cel. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Przed Mateuszem Waligórą samotne święta. Podróżnik jest w połowie drogi na biegun południowy
Mateusz Waligóra od ponad miesiąca maszeruje w kierunku bieguna południowego. Wyprawie patronuje national-geographic.pl.
W tym artykule: Mateusz Waligóra w połowie drogi na biegun południowy Samotna wyprawa na koniec świata Tak Mateusz Waligóra zdobywa biegun południowy Mateusz Waligóra mówi, że „niematerialność celu” to „największy problem przemierzania pustyń”. Podróżnik ma doświadczenie w tej materii. W 2018 r. samotnie przeszedł mongolską część Pustyni Gobi. W 2022 r. ponownie zapisał się na kartach historii, kończąc trawers Grenlandii razem z Łukaszem Superganem. Mateusz Waligóra w połowie drogi na biegun południowy Od listopada podróżnik przemierza na nartach Antarktydę. Jego cel to biegun południowy. Jeśli ukończy wyprawę z sukcesem, dołączy do grona zaledwie kilku Polaków z tym wyczynem na koncie. Są to Marek Kamiński, Małgorzata Wojtaczka i Jacek Libucha. Od kilku dni w tej części Antarktydy, którą przemierza Mateusz Waligóra, panuje dobra pogoda. – Przestało wiać, ale mimo tego marsz nie jest najłatwiejszy. Parę dni temu w trakcie śnieżycy spadło dużo śniegu. Teraz jest sucho, więc nie tworzy on zwartej skorupy, przypomina raczej sypki piasek. Trudno po czymś takim iść. Trochę przyspieszyłem, wyrabiam już regularnie 20 km. Muszę, żeby zdążyć – relacjonuje podróżnik. Samotna wyprawa na koniec świata Zależy mu, aby dotrzeć do bieguna południowego przed końcem sezonu przewidzianego na antarktyczne wyprawy. Na dotarcie tam ma jeszcze około miesiąca. Przeszedł już 600 km, a przed nim kolejne tyle. Jest więc w połowie drogi. W połowie grudnia Waligóra świętował 36. urodziny torcikiem czekoladowym. Teraz czekają go samotne święta. Jak przyznaje, tęskni za rodziną i krajem. – To będą trudne dni – mówi. Jakie są największe wyzwania w drodze na biegun południowy? Wspomniana niematerialność celu. – Gdy wspinasz się na wysoką górę, niemal każdego dnia widzisz swój cel, punkt, do którego dążysz. Idąc na nartach przez Antarktydę, gdy ze względu na whiteout [białą ciemność] nie widzisz niczego wokół, twoja determinacja musi być ogromna. Nie zobaczysz celu przez dwa miesiące codziennej wędrówki – tłumaczy Mateusz Waligóra. – Ale on jest. Wiesz o tym. Niesiesz go w sobie. Mateusz Waligóra wyrusza samotnie na biegun południowy. „Jestem zwolennikiem spontanicznego podejścia” [WYWIAD] Do tej pory biegun południowy samotnie zdobyło tylko trzech Polaków. Mateusz Waligóra zamierza dołączyć do tego grona. Podróżnik rusza w kolejną wyprawę jeszcze w listopadzie. Tak Mateusz Waligóra zdobywa biegun południowy Jak dodaje, nigdy nie był zwolennikiem powiedzenia, że „nieważny jest cel, tylko droga, która do niego prowadzi”. Według podróżnika zarówno cel, jak i droga są sobie równe. – Cel potrafi zmotywować w chwili słabości, usprawiedliwia trudy drogi. O ile jesteś w stanie go dostrzec w sobie – mówi. Wszystko, co potrzebne, podróżnik ciągnie za sobą na pulkach – specjalnych sankach wykorzystywanych do tego typu wypraw. Wyprawa na biegun południowy jest kosztowna. Mateusza można wesprzeć, kupując limitowaną książkę „Piąta Strona Świata” i biorąc udział w losowaniu nart, na których polarnik spróbuje zrealizować swój cel. Codzienne relacje z wyprawy można śledzić na oficjalnym profilu podróżnika na Facebooku. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Mateusz Waligóra idzie na biegun południowy. Pierwsze 100 km za nim
Opady śniegu, biała ciemność i temperatura odczuwalna spadająca do -50 stopni Celsjusza. Mateusz Waligóra od połowy listopada przemierza Antarktydę.
W tym artykule: Mateusz Waligóra w drodze na biegun południowy Polacy na biegunie południowy Wyprawa, który uczy i uświadamia Mateusz Waligóra nie zwalnia tempa. Po trawersie Grenlandii i przejściu wszystkich oznakowanych szlaków polskich Tatrach podróżnik wyruszył na kolejną w tym roku wyprawę. Tym razem za cel obrał biegun południowy. Przedsięwzięciu patronuje national-geographic.pl. – W ostatnich dniach spadło sporo śniegu. Konsystencją przypomina piasek. Sanie ważą wciąż ponad 100 kg i trzeba je szarpać. W środę w ciągu 10 godzin przeszedłem 14 km. W sumie to już ponad 100 km, niby nie dużo, ale jestem z tego dumny, bo wiem, ile sił mnie to kosztowało – mówi Mateusz Waligóra. Mateusz Waligóra w drodze na biegun południowy Podróżnik rozpoczął wyprawę od lodowej zatoki Hercules Inlet. Widoczność w trakcie marszu utrudniała tzw. biała ciemność (z ang. whiteout). Waligóra porównuje ją do chodzenia na nartach po nieregularnie ustawionych krawężnikach o wysokości kilkudziesięciu centymetrów. – Gleba jest nieunikniona – przyznaje. Pierwszy tydzień był wymagający również z powodu niskich temperatur. W tej części Antarktydy, przez którą idzie Waligóra, jest zimniej niż zwykle o tej porze roku. Temperatura odczuwalna miała wynieść - 50 stopni Celsjusza. Waligóra nie ukrywa, że jest mu bardzo zimno. Czasami nie dowierza w to, gdzie się znajduje. – Góry już za mną. Wszędzie tylko biała przestrzeń. Jestem sam i czuję, jakbym był na Księżycu – opowiada. Polacy na biegunie południowy Mateusz Waligóra pokonał już pierwszy niebezpieczny fragment trasy, na którym musiał szczególnie uważać na szczeliny. Kolejny rejon szczelin czeka go za około 140 km. Część z nich jest przysypana śniegiem, dlatego nigdy nie ma pewności, co znajduje się pod nogami. Jeśli wyprawa zakończy się sukcesem, Waligóra będzie jedną z zaledwie czterech osób z Polski, które dotarły na biegun południowy samotnie i bez wsparcia. Dotychczas sztuka ta powiodła się jedynie: Markowi Kamińskiemu, Małgorzacie Wojtaczce , i Jackowi Libusze. Mateusz Waligóra wyrusza samotnie na biegun południowy. „Jestem zwolennikiem spontanicznego podejścia” [WYWIAD] Do tej pory biegun południowy samotnie zdobyło tylko trzech Polaków. Mateusz Waligóra zamierza dołączyć do tego grona. Podróżnik rusza w kolejną wyprawę jeszcze w listopadzie. Wyprawa, który uczy i uświadamia Wyprawa na biegun południowy jest pretekstem, aby opowiadać o sprawach ważnych. W przekazywaniu tych informacji o kryzysach zdrowia psychicznego pomaga zespołowi Waligóry Fundacja eFkropka. – W pewnym momencie musiałem powiedzieć sobie: „Hej, masz kłopot, nie radzisz sobie z nim, chyba musisz z kimś porozmawiać”. Wydarzyło się to po pustyni Gobi i było owocem rozmyślań o tym, jaki sens mają wyprawy, które robię. Bardzo długo twierdziłem, że wszystko sobie ułożę, przemyślę i będzie dobrze. Ale nie było – opowiadał Waligóra w podcaście ekstremalnym Gazeta.pl „Bieguny”. W trakcie wyprawy poruszone zostaną również kwestie zmian klimatu, które szczególnie dotykają rejony polarne. Wyprawa na biegun południowy jest kosztowna. Mateusza można wesprzeć, kupując limitowaną książkę „Piąta Strona Świata” i biorąc udział w losowaniu nart, w których polarnik spróbuje zrealizować swój cel. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jak zdobyć biegun południowy? Dotarła tam samotnie pierwsza kolorowa kobieta – Preet Chandi
Preet Chandi chciała pokazać osobom o różnym pochodzeniu etnicznym i młodemu pokoleniu, że przed odkrywcami i eksploratorami nie ma granic. Samotnie zdobyła biegun południowy jako pierwsza kolorowa kobieta w historii.
W tym artykule: Preet Chandi służyła w wojsku i brała udział w trudnych wyprawach Przygotowania do wyprawy na biegun południowy Wyprawa Chandi ma zainspirować innych i pomóc w realizacji marzeń Brytyjska oficer armii i fizjoterapeutka Preet Chandi rozpoczęła wyprawę w kierunku bieguna południowego pod koniec listopada 2021 r. W 40 dni pokonała ponad 1000 kilometrów, walcząc z bardzo niską temperaturą i ekstremalnymi warunkami. Jednocześnie ciągnęła sanie, które na początku wyprawy ważyły aż 87 kilogramów. Całą podróż dokumentowała na bieżąco na swoim Instagramie oraz na stronie projektu, „Polar Preet”. Jako samotna eksploratorka bieguna południowego, Preet dołączyła do grona innych pionierów, jak Norwegowie: Roald Amundsen, który w 1911 r. dotarł tam jako pierwszy człowiek oraz Liv Arnesen, która jako pierwsza kobieta odbyła samotną podróż na biegun południowy w 1994 r. Na decyzję Chandi o wyprawie na biegun wpłynęło wiele czynników. Preet Chandi służyła w wojsku i brała udział w trudnych wyprawach Rodzice Chandi przyjechali do Anglii z Pendżabu w Indiach. Jej dzieciństwo ukształtowały rodzinne oczekiwania, związane m.in. z przynależnością do mniejszości etnicznej. Chandi pamięta bardzo dobrze, kiedy pierwszy raz doświadczyła przejawów dyskryminacji i rasizmu. Dlatego od zawsze wiedziała, że należy mówić o dyskryminacji, a przy tym czuła się dumna ze swojej kultury, pochodzenia i koloru skóry. Planując wyprawę na biegun południowy słyszała, że nie wygląda jak polarniczka, właśnie z uwagi na kolor skóry. Nie zrażała się jednak. Podczas któregoś z treningów pokazała, jak ciągnie za sobą oponę w tradycyjnym indyjskim stroju. „Jestem pendżabską dziewczyną i jestem z tego dumna” – napisała, dodając, że przez lata odcinała się od swoich indyjskich korzeni. Zwierzęta Antarktydy - jakie gatunki tam żyją? Antarktyda - najdalej wysunięty na południe kontynent - to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Ziemi. Południowy biegun zimna jest jedynym kontynentem nieeksploatowanym gospodarczo i niez... W wieku 19 lat wstąpiła do rezerw wojskowych, by potem zacząć karierę wojskową i studiować fizjoterapię. W tym czasie zaczęła biegać, ukończyła kilka ultramaratonów, w tym ekstremalny 156-kilometrowy Marathon des Sables przez Saharę. Brała udział w wyprawach na nartach biegowych z armią, a także w licznych wyprawach trekkingowych i wspinaczkowych w Kenii, Maroku, Meksyku, Alpach, Boliwii, Peru, Nepalu. Wtedy zaczęła inaczej definiować i postrzegać kolejne ekspedycje. Zdała sobie sprawę, że potrzebuje zrobić coś większego i ważniejszego. Wtedy narodziło się jej marzenie o samotnej wyprawie na biegun południowy, mimo że miała niewielkie doświadczenie narciarskie. Przygotowania do wyprawy na biegun południowy Na początku 2020 r. rozpoczęła przygotowania do wyprawy na biegun. Zaczęła od szkolenia polarnego w Norwegii. Potem przeszła kilka kolejnych, m.in. w szczelinach we francuskich Alpach i w lodowcu na Islandii. Była też przez 27 dni na czapie lodowej na Grenlandii. Do tego dochodzą miesiące spędzone na ciągnięciu ciężkiej opony podczas biegania w drodze z pracy do domu. Do samej wyprawy była bardzo dobrze przygotowana fizycznie. Człowiek, który powrócił do żywych po lodowej próbie przetrwania. Jego wyprawa przeszła do historii Jego trzecia wyprawa polarna okazała się gehenną. Zanim na dobre się zaczęła, statek Endurance płynący na Antarktydę utknął w lodowym paku na Morzu Weddella. Dla Shackletona był to koni... Preet Chandi opowiedziała National Geographic Polska o swoich przygotowaniach i o tym, jak jej organizm reagował na tak ekstremalne warunki: „Wykonałam bardzo dużo treningów, aby dostać się na Antarktydę. Samo trenowanie zajęło mi 2,5 roku, a do końca wyprawy schudłam prawie 10 kg. Było bardzo ciężko fizycznie, ale również psychicznie. Samotność była trudna, dlatego ciągle sobie przypominałam, dlaczego w ogóle zdecydowałam się na takie wyzwanie. W tej wyprawie zawsze chodziło o coś więcej niż tylko o mnie”. W trakcie samej podróży na biegun południowy największym wyzwaniem okazało się osamotnienie. Chandi nieustannie słuchała audiobooków i wiadomości głosowych od bliskich. Publikowała też wpisy w mediach społecznościowych, w których relacjonowała każdy dzień wędrówki. Wyprawa Chandi ma zainspirować innych i pomóc w realizacji marzeń Po zdobyciu bieguna, Chandi napisała na swoim blogu: „Antarktyda była dla mnie czymś więcej niż tylko wyprawą marzeń. Chodziło mi o pokazanie, że każdy może zrobić wszystko, niezależnie od płci, pochodzenia czy społeczności, do której należy”. Swoim wyczynem chciała zachęcić innych, by przekraczali swoje granice i wierzyli w siebie. Dodała, że chciałaby też działaniem przyczynić się do rozbicia „szklanego sufitu na milion kawałków”. Podczas swojej wyprawy zorganizowała też zbiórkę pieniędzy dla kobiet, by wesprzeć je w organizacji własnych projektów podróżniczych, nawet takich w mniejszej skali. Chandi oczywiście myśli o kolejnych wyzwaniach. Chciałaby zostać pierwszą kobietą, która przejdzie Antarktydę od wybrzeża do wybrzeża, również solo. "Zrobię wszystko, żeby to była najlepsza dekada mojego życia”. Inspirująca historia Jerri Nielsen Nie ma znaczenia, kiedy i jak umrzemy. Ważne, żeby choć przez chwilę żyć pełnią życia. Historia Jerri Nielsen jest doskonałym przykładem. „Myślę o planach na przyszłość! To była część pierwsza mojego celu, czyli ukończenia samotnej wyprawy przez Antarktydę (ponad 1000 mil). Kiedy początkowo aplikowałam do tej wyprawy przez firmę logistyczną (Antarctic Logistics and Expeditions), odrzucili moje podanie, ponieważ nie miałam wystarczającego doświadczenia. Postanowiłam zatem zrealizować część pierwszą, aby zdobyć to doświadczenie” – powiedziała Chandi. Nasz ekspert Magdalena Bryś Entuzjastka biegania ultra, szlaków długodystansowych i fotografii sportowej. Lubi pisać i rozmawiać z osobami, które podejmują różne wyzwania m.in. sportowe i te dosyć ekstremalne, by poznać ich motywacje i działanie.
Przybywa opuszczonych stacji na Antarktydzie
Antarktyda to największa pustynie na Ziemi. Jest ona jednak coraz bardziej naznaczona działalnością człowieka.
W tym artykule: Opuszczonych budynków na Antarktydzie przybywa Międzynarodowe traktaty a rzeczywistość Co tak naprawdę oznacza „opuszczona stacja"? Znajdujący się na antarktycznym Archipelagu Palmera „Port Lockroy” (jego wnętrze na zdj. poniżej), który jest niepozornym drewnianym budynkiem, został zbudowany jeszcze w 1944 roku. Była to pierwsza stała baza antarktyczna Wielkiej Brytanii. Od 1962 roku jest opuszczony. W latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku, badacze, którzy odwiedzili to miejsce odkryli, że został on przejęty przez pingwiny, które pozakładały swoje gniazda w zewnętrznych krokwiach budynku. Opuszczonych budynków na Antarktydzie przybywa Ten przykład to tylko jeden z wielu przypadków takich opuszczonych miejsc na kontynencie Antarktydy. Na całym kontynencie znajduje się aż 5 tys. różnych stałych budowli. Począwszy od zwykłych chat, przez latarnie morskie, rozbudowane stacje badawcze skończywszy na ... kościołach. Zwyczajowo, około połowa z 76 czynnych stacji badawczych na kontynencie jest zamykana na zimę. Warunki panujące wtedy na Antarktydzie (sztormy na morzu, bardzo silne wiatry i zamiecie śnieżne) uniemożliwiałyby w tym okresie podjęcie jakiejkolwiek akcji ratowniczej z morza bądź z powietrza, w przypadku nagłej sytuacji. Mimo tego, kraje do których należą przeróżne antarktyczne instalacje, mają istotny powód, by ponosić koszty ich utrzymania. Chodzi o ich znaczenie strategiczne. To sposób na utrzymanie trwałej obecności w południowych rejonach kuli ziemskiej. Pomimo wrażenia jakie można odnieść, że Antarktyda to całkowicie wyludniony kontynent, ostatnimi czasy wpływ ludzkości na to miejsce stał się tak znaczący, że duże jego obszary nie są już uważane za tereny dzikie. Istnieją bowiem stacje, które w ograniczonym stopniu działają. Wiele innych jest opuszczonych, choć wciąż niektóre z nich nadają się do zamieszkania. Jeszcze inne zostały utracone z powodu ekstremalnych warunków pogodowych, kolejne pozostawione po to, aby umocnić geopolityczne roszczenia do ziemi, na której się znajdują, praw dotyczących połowów czy wydobycia minerałów. Międzynarodowe traktaty a rzeczywistość W teorii, „Protokół Madrycki”, którego sygnatariuszami jest dwanaście państw, zakazuje pozostawiania na Antarktydzie jakichkolwiek zbędnych struktur i wymaga, aby zostały one uprzątnięte przez tego, kto je użytkował lub zbudował. Ale likwidowanie śladów swojej obecności jest kosztowne i trudne logistycznie. Poza tym wspomniany protokół posiada luki: nie dotyczy on budowli wybudowanych przed wejściem w życie protokołu w 1959 r. (około dwóch trzecich wszystkich obecnych stacji), miejsc historycznych lub pomników oraz budowli, których usunięcie spowodowałoby szkody dla środowiska naturalnego. To nie wszystko. Nikt jednak tak naprawdę nie wie ile dokładnie takich opuszczonych budynków jest na Antarktydzie. Nie istnieje żadna kompletna, zweryfikowana lista. Zidentyfikowane budynki, których lokalizacja jest znana, zajmują nieproporcjonalnie dużo miejsca w obszarach przybrzeżnych, które są bardziej dostępne i wypełnione florą i fauną która może stanowić wartościowy przedmiot badań naukowych. Tylko około 1 procent Antarktydy jest wolny od lodu, ale aż 81 procent wszystkich budynków na Antarktydzie znajduje się właśnie na tych wolnych od lodu kawałkach lądu. Kolejnym z powodów, dla których tak trudno jest ustalić status stacji, jest fakt, że przy ograniczonym dostępie i skrajnie niesprzyjających antarktycznych warunkach trudno jest stwierdzić, czy dana stacja jest faktycznie opuszczona na stałe, czy jedynie tymczasowo pozostawiona bez personelu. Niektóre z tych, które wydają się być opuszczone okazuje się być stacjami używanymi jedynie w okresie letnim. Czasami są otwarte przez kilka tygodni, mogą być też używane okresowo, ale są wymienione w międzynarodowych dokumentach traktatowych i raportach jako stacje badawcze. Co tak naprawdę oznacza „opuszczona stacja"? Wiele stacji nie jest też w żaden sposób monitorowanych, co stanowi dodatkowy problem. W 1969 roku wspólna stacja USA i Nowej Zelandii na Przylądku Hallett została opuszczona, a tysiące ton niebezpiecznych odpadów zostało po prostu pozostawionych na miejscu i zamrożonych w lodach Antarktydy. W późniejszych latach roztopy uwolniły te chemikalia, metale ciężkie i węglowodory do środowiska. Naukowcy zauważyli wtedy plamy ropy w pobliżu populacji pingwinów i w wodzie, gdzie żyły mięczaki i inne zwierzęta. "Jest to swego rodzaju tykająca bomba zegarowa" jak określił sytuację Shaun Brooks, badacz z Uniwersytetu Tasmańskiego. W tej chwili jedynie niewielka część obszarów Antarktydy wolnych od lodu jest formalnie określona jako obszary chronione. Stworzenie nowej takiej strefy chronionej jest niestety niezwykle powolne i wymaga biurokratycznych zabiegów. W 2011 roku jedna z części zawiłego systemu traktatów antarktycznych głosiła, że ustanowionych miało zostać dziewięć dużych, morskich obszarów chronionych na Antarktydzie. Do dziś powstały jedynie dwa takie obszary.
Nurkując w Głębi Challengera zdobył wszystkie szerokości świata: dwa bieguny, kosmos i dno oceanu
Amerykański zdobywca Richard Garriott może powiedzieć, że przemierzył Ziemię wszerz i wzdłuż. Na swoim koncie ma bowiem zdobycie dwóch biegunów – południowego i północnego, oraz podróż na Międzynarodową Stację Kosmiczną. A 1 marca zanurkował w Głębi Challengera, najgłębszym miejscu Rowu Mariańskiego.
– Jestem pierwszą osobą, która pokonała drogę od bieguna do bieguna, w kosmos i w głąb, a drugą osobą - pierwszym mężczyzną - będącą w kosmosie i w głębi – powiedział Garriott po udanym nurkowaniu w rozmowie z collectSPACE. Pierwszą w historii osobą, która była zarówno na stacji ISS (Międzynarodowa Stacja Kosmiczna), jak i na dnie Głębi Challengera jest była astronautka NASA, Kathy Sullivan. Dokonała tego w czerwcu 2020 roku. Co ciekawe – w czasie podwodnej misji połączyła się przez telefon satelitarny z kolegami na ISS. Richard Garriott, który oprócz wysokości i głębokości zdobył także dwa bieguny, jest prezesem The Explorers Club, choć szerzej znany jest jako projektant i programista gier komputerowych z serii gier Ultima i Tabula Rasa. Jest też synem amerykańskiego naukowca i astronauty Owena Garriotta. Garriot Junior nurkował w Głębi Challengera na pokładzie „Limiting Factor” - pierwszego certyfikowanego komercyjnego pojazdu do głębokiego zanurzenia. Podwodna kapsuła została opracowana i sfinansowana przez podwodnego odkrywcę Victora Vescovo. Podobnie jak wcześniej Kathy Sullivan, tak i Garriott odbył podróż wgłąb Rowu Mariańskiego w ramach serii zanurzeń mających na celu zbadanie dna rowu i zebranie próbek do badań naukowych. W całym przedsięwzięciu towarzyszył mu przyjaciel Michael Dubno. View oEmbed on the source website Garriott jest pasjonatem nurkowania. Odbył m.in. podwodną wyprawę do wraku Titanica, pływał też na rosyjskich okrętach podwodnych Mir. Na pokładzie Limiting Factor zszedł na głębokość ponad dwukrotnie większą niż kiedykolwiek wcześniej. – Tytanowy kadłub o grubości 9 centymetrów tworzył najmniejszy pojazd, w jakim kiedykolwiek byłem, chociaż wydaje się bardziej pojemny niż Sojuz [rosyjski statek kosmiczny], ponieważ wewnątrz jest mniej ludzi i materiałów. W rzeczywistości czujesz się bardzo komfortowo, ale średnica wewnątrz zaczyna się od około 1,46 metra i kurczy się do 1,4 metra w miarę wzrostu ciśnienia na zewnątrz – opowiada Garriott w rozmowie z collectSPACE. Eksplorator przyznaje, że dużym problemem jest też zmiana temperatury – od tropikalnej fauny na powierzchni po zimno w głębi oceanu. – Światło znika prawie natychmiast. Większość innych okrętów podwodnych na świecie działa w promieniu kilkuset metrów od powierzchni, na której zazwyczaj jest jeszcze trochę światła. Ten opada tak szybko i tak głęboko, że za oknem naprawdę staje się czarno jak w smole zaledwie kilka chwil po wypłynięciu, więc przez większość czterogodzinnego opadania spadasz przez atramentową czerń – relacjonuje. View oEmbed on the source website Podobnie jak himalaiści zostawiali na zdobytym szczycie sekretną wiadomość, tak Garriott na dnie głębi pozostawił skrzynkę z sekretnym słowem. – Pozostawiliśmy tam 15-centymetrową tytanową płytkę, połączoną z pływakiem z syntetycznej pianki mierzącą 1,8 m linką z kevlaru. Ze wszystkich stron pływaka i tytanowej płytki znajduje się numeryczny identyfikator skrzynki i tajne słowo. Powodem, dla którego umieściliśmy tam sekretne słowo, jest to, że jedynie ludzie, którzy będą je znali, będą mogli potwierdzić, że faktycznie tam dotarli – wyjaśnia Garriott. Podkreśla, że ze wszystkich zdobytych szerokości wciąż najbardziej zachwyca go kosmos. – Cóż, kosmos będzie trudny do pokonania, więc kosmos wciąż wygrywa – powiedział.
"Zrobię wszystko, żeby to była najlepsza dekada mojego życia”. Inspirująca historia Jerri Nielsen
Nie ma znaczenia, kiedy i jak umrzemy. Ważne, żeby choć przez chwilę żyć pełnią życia. Historia Jerri Nielsen jest doskonałym przykładem.
Jerri Nielsen wchodzi na aulę Uniwersytetu Medycznego w Ohio uśmiechnięta jak zawsze. Jak zawsze też swój wykład na temat profilaktyki nowotworowej zaczyna od przypomnienia swojej historii sprzed dziewięciu lat. Punkt pierwszy: ośmiomiesięczne uwięzienie na Antarktydzie. Punkt drugi – wykrycie u siebie raka piersi. Punkt trzeci – chemioterapia, którą lekarka aplikuje sobie w polarnych warunkach. Wreszcie happy end: zwycięstwo nad chorobą, które rozsławiło ją na całe Stany. Ale wykład w Ohio 3 października 2008 r. ma element, którego nikt się nie spodziewa. Na zakończenie bohaterka zdejmuje perukę, pokazując audytorium łysą głowę. – Dwa tygodnie temu przeszłam udar mózgu. Okazało się, że rak wrócił. Niedługo umrę. Po kilkudziesięciu sekundach krępującej ciszy dr Nielsen kontynuuje wystąpienie. – Nie ma najmniejszego znaczenia, kiedy i jak umrzemy. Jedyne co ma znaczenie, to to, czy kiedykolwiek żyliśmy pełnią życia – mówi. Rozlegają się owacje, ale słuchaczom trudno ukryć szok. Nie tak miał wyglądać ten wykład. W życiu dr Jerri Nielsen prawie wszystko wyglądało nie tak, jak powinno. Kiedy w połowie 1997 r. zdecydowała się opuścić rodzinę i zamieszkać w domu rodziców w Ohio, chciała przede wszystkim odpocząć. Miała 46 lat i czuła, że przegrała swój los. Praca lekarza w ambulatorium, która kiedyś wydawała się jej powołaniem, coraz bardziej ją nużyła. Właśnie zakończyła też swój nieudany związek z psychopatycznym mężem. W dodatku po rozwodzie córka i dwaj synowie niespodziewanie oświadczyli, że chcą zostać przy ojcu. Jerri popadła w depresję. Przestałam marzyć, nie widziałam przed sobą przyszłości. Zastanawiałam się, czy tak wygląda starość? – napisze później w swych wspomnieniach. Pewnego dnia wpada jej do ręki ogłoszenie prasowe: Amerykański program antarktyczny poszukuje lekarzy. Możliwość rocznego wyjazdu na polarną stację badawczą i pracy w charakterze medyka opiekującego się grupą naukowców na biegunie południowym wydaje się ciekawym wyjściem z sytuacji, która jeszcze do niedawna wydawała jej się bez wyjścia. Tym bardziej że przez większość roku obóz jest całkowicie odcięty od świata. – Wierzę w kuracje geograficzne. Można dzięki nim rzucić wszystkie swoje karty w powietrze, a potem zebrać je z powrotem i rozdać jeszcze raz – powie po kilku latach. Kilka tygodni później w listopadzie 1998 r. pisze do matki pierwszy list z bieguna południowego. Jest tu dziwnie i pięknie. Kocham was bardzo. Trochę robi dobrą minę do złej gry. W rzeczywistości ma kłopoty z aklimatyzacją. Czuje mdłości i zawroty głowy, przez pierwsze dni odczuwa objawy niedotlenienia organizmu. Mówi do siebie: – Wielki Boże, co za okropne miejsce! Amerykańska stacja naukowo-badawcza Amundsen-Scott South Pole Station istnieje od 1957 r. Jest jedyną jednostką badawczą położoną na biegunie geograficznym. Co roku ponadpółroczną polarną zimę spędza tu dwadzieścia kilka osób. W tym roku, ze względu na prace budowlane, wyjątkowo ma być ich 41. Najwięcej w historii. W ciągu pierwszych tygodni pobytu na biegunie Jerri ma wrażenie, że musi poznawać medycynę od podstaw. Na szczęście szybko się uczy. Że wszystkie przywiezione z Ameryki plastry opatrunkowe może wyrzucić na śmietnik. W temperaturze 60°C klej nie trzyma się skóry. Lepiej je zastąpić izolacją elektryczną. Że azotan srebra, stosowany na krwotoki z nosa (prawdziwa plaga polarników), w polarnych warunkach zamienia się w bezużyteczny proszek. Krwawiące miejsce trzeba wypalić za pomocą narzędzia rozgrzanego nad palnikiem alkoholowym. Że jedyną rzeczą, jaka pomaga na pękającą skórę dłoni, jest klej superglue. Uwaga: nie używać do klejenia zębów, bo toksyczne składniki mogą zatruć nerw. Jerri musi się też nauczyć rzeczy dużo trudniejszych. Że czterdziestokilkuletniej kobiecie codzienny prysznic do niczego nie jest potrzebny. Każdy uczestnik misji ma prawo do dwuminutowej kąpieli raz na cztery dni. Że nie powinna golić się pod pachami i na nogach. Bo po co, skoro nosi na sobie minimum pięć warstw odzieży równocześnie. Że na biegunie ludzie nie są ani trochę mniej wścibscy niż w Ohio. Potrafią w najmniej odpowiednim momencie zapytać o męża i dzieci. Czyli o przeszłość, od której ona chce uciec. Człowiek to silne zwierzę. Przystosowuje się do każdych warunków – mówi po kilku tygodniach pobytu na biegunie do jednego z pracowników stacji. W listach do rodziców Antarktyda stopniowo przestaje być „strasznym miejscem”, staje się „domem”. Współpracowników nazywa „rodziną”. – Po raz pierwszy w dorosłym życiu czuję się bezpieczna – zwierza się po trzech miesiącach pobytu. Kuracja geograficzna działa. 15 lutego z bieguna odlatuje ostatni samolot. Przez najbliższe osiem miesięcy misja będzie całkowicie odcięta od świata. – Teraz nie ma już odwrotu – mówi kierownik bazy Mike Masterman, gdy wojskowy hercules odrywa koła od lądowiska. – Na szczęście – odpowiada lekarka. Nie mogę się już doczekać ciemności – pisze w tym samym czasie do rodziców. Żyję wśród przyjaciół, dlatego niczego się już nie obawiam. Nawet śmierci. Sama nie wie, dlaczego tak napisała – śmierć to ostatnia rzecz, która jej teraz przychodzi do głowy. Nie pomyśli o niej nawet wtedy, gdy w marcu, w trakcie czytania książki, przypadkowo wyczuje niewielkie zgrubienie w prawej piersi. Jest przekonana, że to niegroźna torbiel, jedna z tych, które już kilkakrotnie obserwowała u siebie w czasie cyklu. Za każdym razem ginęła po paru dniach, dlaczego teraz ma być inaczej? Ale guzek nie znika ani po kilku dniach, ani nawet po kilku tygodniach. Przeciwnie: robi się coraz twardszy i większy. Jerri zbyt długo jest lekarką, żeby nie wiedzieć, co to może oznaczać. Jest świadoma, że przez najbliższe pięć miesięcy nie opuści Antarktydy. Pisze maila do dr Kathy Miller, onkolożki z Indiana University specjalizującej się w leczeniu nowotworów sutka. Odpowiedź, niby uspokajająca, zawiera jednak niepokojące pytania: Czy masz praktykę w chirurgii?; Czy wywiezienie cię z bieguna jest możliwe?; Czy na miejscu masz możliwość przeprowadzenia chemioterapii? Na wszystkie pytania Jerri musi odpowiedzieć „nie”. Dla agresywnego raka piersi pół roku to wieczność. Nielsen nie może czekać. Trzeba koniecznie zrobić biopsję, uzyskać próbkę nowotworu, zrobić z niej preparat mikroskopowy, a jego obraz przesłać internetem do specjalistów w USA. Ale jak to, do cholery, zrobić bez lekarza i pielęgniarki? Zabieg zgadza się przeprowadzić Walter Fischel zatrudniony na biegunie jako spawacz. Ma największe doświadczenie – 12 lat wcześniej w wojsku przeszedł szkolenie na sanitariusza. Jego asystentem będzie stolarz Bill Johnson. Kiedyś praktykował u weterynarza, zszywając konie. Początkowo ćwiczą wbijanie igły na jabłkach, ale lepszy okazuje się wysuszony słodki ziemniak. Jego struktura bardziej przypomina ludzki mięsień. Dzięki kamerze internetowej zabiegowi przygląda się onkolożka z Indianapolis. Po zabiegu Jerri samodzielnie zeszła ze stołu i położyła się na łóżku z torebką lodu na piersi. Potem rozmawialiśmy o podróżach i miejscach, które pragnie odwiedzić. Teraz czekamy. Zdjęcia tkanek poszły w świat, pewnie usłyszymy o nich za kilka dni – pisze tego samego dnia rodzicom lekarki jeden z pracowników stacji. Początkowo wyniki biopsji nie są jednoznaczne. Dopiero po kolejnych badaniach diagnoza jest jasna. Mail podpisany od patologa z National Cancer Institute w Waszyngtonie nie pozostawia złudzeń: badane preparaty przedstawiają przypadek raka sutka. – Tak się kończy świat – mówi w pierwszej chwili swym przyjaciołom Jerri. Dowiedziałam się dzisiaj, że mam raka. Jest agresywny i szybko rośnie. Zadzwoń do rodziców, nie wiem, jak zareagują – prosi w mailu swego brata Scotta. Tego samego dnia przychodzi odpowiedź: Nie daj się. Dziś na swojej łodzi montuję szybę przeciwwiatrową. Czekam na twój powrót do domu, żebyśmy mogli razem popływać. 10 lipca, w samym środku polarnej nocy, Siły Powietrzne USA organizują zrzut sprzętu medycznego oraz leków niezbędnych do przeprowadzenia chemioterapii. Po raz pierwszy w historii taka operacja odbywa się w całkowitych ciemnościach. Prasa podaje, że jej koszt wynosi 1 mln dol. Jeśli się okaże, że nowotwór jest niezłośliwy, skłam i powiedz, że kuracja pomogła – pisze do Jerri matka przerażona wrzawą medialną wokół córki. W trakcie chemioterapii lekarce towarzyszy ten sam „zespół medyczny”, który robił jej biopsję. Tyle że do stolarza i spawacza dołącza Heidi Schernthanner, zatrudniona na biegunie jako operatorka ciężkiego sprzętu. Teraz odpowiada za „obsługę” kroplówki. Za pomocą kamery internetowej utrzymywana jest łączność z lekarzami w USA. – Zapraszamy na przedstawienie pod tytułem Domowa chemioterapia w wykonaniu braci Marx– żartuje do uczestników wideokonferencji Jerri. Ale w rzeczywistości nie jest jej wesoło. – Jestem już martwa. Czekam, żeby mnie pochowali. Mogę umrzeć zaraz, w trakcie terapii, prawdopodobnie umrę w ciągu pięciu lat. Nie będę mogła robić żadnych planów, mieć marzeń ani nadziei – żali się bratu. Po kilku tygodniach wraca jednak nadzieja. – Postanowiłam, że chcę naprawdę żyć – informuje nieśmiało rodzinę. Kiedy zaczynają jej wypadać włosy, zaprasza wszystkich pracowników stacji na publiczne golenie swojej bujnej do niedawna fryzury. Organizuje imprezę pod hasłem Czapkowa balanga – każdy musi jej sprezentować jakieś nakrycie głowy. W rzeczywistości utratę włosów bardzo przeżywa. Podobnie jak fakt, że leki hormonalne powodują u niej przyspieszoną menopauzę. Zastanawia się, czy jest teraz w pełni kobietą. – Wyglądem mogłabym straszyć małe dzieci – powtarza niby żartem pewnego dnia. Na szczęście kuracja zaczyna przynosić rezultaty. W połowie października, kiedy warunki meteorologiczne to umożliwiają, amerykańska armia organizuje bezprecedensową akcję ewakuacji lekarki z Antarktydy. Nigdy wcześniej żaden samolot nie wylądował w tym miejscu o tej porze roku. 16 października Nielsen wchodzi na pokład LC-130. Żegna się z Antarktydą. Sama nie wie, czy pobyt tutaj był dla niej przekleństwem, czy wybawieniem. Na szczęście w szpitalu w Indianapolis czekają ją dobre wieści. Rezonans magnetyczny mózgu i tomografia pozostałych części ciała wykazują, że rak nie zdążył zrobić przerzutów. Nazajutrz po operacji guza Nielsen wychodzi do domu. – Czułam się, jak skazaniec z celi śmierci, któremu wręczono ułaskawienie – będzie wspominała ten dzień. W połowie 2000 r. Jerri postanawia napisać autobiografię. Pomaga jej znana ghostwriterka Maryanne Vollers. – Kiedy pierwszy raz ją zobaczyłam, była tuż po chemioterapii. Siedziała z łysą głową i piła białe wino. Przywitała mnie salwą śmiechu: „Wyglądam jak kosmitka, prawda?” – wspomina Vollers. Wydana rok później książka Ice Bound: A Doctor’s Incredible Battle for Survival at the South Pole od razu trafia na listy bestsellerów. W 2002 r. wydaje ją w języku polskim Świat Książki, dając tytuł: I będę żyć. Nielsen przyjeżdża do Krakowa na promocję swej biografii. – Antarktyda uratowała mi życie. Gdybym zachorowała w Stanach, pewnie bym się poddała – mówi na spotkaniu z czytelnikami. Z chęcią przyjmuje zaproszenie do nadawanego w TVN programu Ewy Drzyzgi Rozmowy w toku. – W tamtym czasie rak był u nas tematem tabu. Baliśmy się nawet używać tego słowa. I nagle w studiu pojawia się osoba, która mówiąc otwarcie o nowotworze, tryska energią i optymizmem. Żywy dowód, że rak to nie wyrok – wspomina Drzyzga. Pisarkę Barbarę Kosmowską, która była gościem w tym samym programie, zaskoczyła łatwość, z jaką Nielsen opowiadała o najintymniejszych sprawach. – To było bardzo amerykańskie, ale przy tym autentyczne. Publiczna spowiedź, choć bez taniej sensacji. Pamiętam, że Jerri mówiła konkretami, bez zbędnych upiększeń. Jakby nie chciała marnować czasu. Rzeczywiście, Nielsen ma pełne ręce roboty. Z wykładami na temat walki z rakiem objeżdża pół świata. Odwiedza m.in. Alaskę, Hongkong, Wietnam i Irlandię. W 2003 r. Roger Spottiswoode kręci oparty na napisanej przez nią autobiografii film fabularny. Jest sławna. Ale jej popularność coraz bardziej drażni byłego męża, który w wywiadach sugeruje, że jego eksmałżonka to konfabulantka. Jerri bardzo to przeżywa. – Żaliła mi się nawet, że gdy mąż dowiedział się o sukcesie książki, zażądał 5 mld dol. odszkodowania – opowiada Ewa Drzyzga. Ale Nielsen i tak uważa, że to najszczęśliwszy okres w jej życiu. Aż do lata 2005 r., kiedy choroba niespodziewanie wraca. Nowotwór atakuje kości i wątrobę. Kilka miesięcy później podczas pobytu w Istambule Nielsen traci częściowo wzrok. Wysyła meila do Maryanne Vollers: Rak, który uciekł z piersi, przywędrował do mojej czaszki i zagnieździł się w oczodole. Jakby chciała się usprawiedliwić, że ją zawiodła. – Początkowo pomyślałam, że to głupi żart będący efektem przedawkowania tureckiego araku. W tamtym czasie nasz kontakt nie był regularny, bo przez dłuższy czas pracowałam z Hillary Clinton nad jej biografią i byłam strasznie zapracowana. Nie wiedziałam, że Jerri ma przerzuty. Ewa Drzyzga: – Jerri ciągle powtarzała, że skoro nie umarła na biegunie, to znaczy, że ma jeszcze coś na tym świecie do zrobienia. Tym optymizmem zarażała. Do głowy mi nie przyszło, że jej walka z chorobą może się zakończyć przegraną. Kiedy nawrót raka jest już zaawansowany, Jerri bierze ślub z Thomasem FitzGeraldem, miłością z lat młodzieńczych spotkaną 23 lata wcześniej podczas podróży do Amazonii. Ceremonia odbywa się w górach niedaleko Las Vegas. Przez cały dzień mży, ale podczas wygłaszania przysięgi małżeńskiej nagle wychodzi słońce. – Zobaczcie, otworzyło mi się niebo! – mówi do zgromadzonych. Przyjaciele wiedzą, że nie ma na myśli tylko pogody. Pod koniec 2008 r. Ellen Creager, dziennikarka Detroit Free Press, prosi ją o wywiad. W pierwszej chwili Jerri się zgadza, ale w lutym zmienia zdanie. Nagrywa się na pocztę głosową reporterki: Jestem już bardzo chora, mój mózg nie działa tak sprawnie jak kiedyś. Muszę teraz znaleźć trochę czasu dla siebie. I nacieszyć się zimą, w tym roku wyjątkowo piękną! Jednak na wiosnę znowu rusza z cyklem prelekcji o profilaktyce antynowotworowej. W czasie jednej z nich w Teksasie mdleje. Zabiera ją pogotowie. To jest jej ostatni wykład. – Do końca żyła pełnią życia. Nic nie zmogło jej optymizmu – mówi dziennikarzom w dniu jej śmierci mąż Thomas FitzGerald. Dr Jerri Nielsen umiera w czerwcu 2009 r., niemal dokładnie 10 lat po tym, jak zdiagnozowała u siebie raka. Maryanne Vollers: – Jeszcze będąc na biegunie, Jerry zapytała swojej lekarki, jakie ma szanse na przeżycie najbliższej dekady. Dr Miller odpisała jej, że według statystyki medycznej jakieś 40 proc. Najpierw trochę się załamała. Ale zaraz potem rzuciła: „Zrobię wszystko, żeby to była najlepsza dekada mojego życia”. Kurczę, chyba znowu jej się udało. PS W październiku 2009 r. w Twin Ochard Farm w celu upamiętnienia zmarłej lekarki jej przyjaciele stworzyli program charytatywny Canter Against Cancer. Jego celem jest zdobywanie funduszy na walkę z nowotworami i pomoc w kształceniu studentów medycyny. Dziękuję Ellen Creager, dziennikarce Detroit free press, za udzielone mi informacje i pomoc w realizacji materiału. Marcin Dzierżanowski, 2012
Pewnego wrześniowego dnia 1519 r. Ferdynand Magellan wyruszył w morze w poszukiwaniu drogi do indonezyjskich Wysp Korzennych
Miał stamtąd przywieźć do Europy trochę pieprzu i goździków. Zamiast tego opłynął ziemię, odkrył cieśninę Magellana (zwaną Cieśniną Wszystkich Świętych), Ziemię Ognistą (zwaną Ziemią Dymu) i Patagonię (zwaną Ziemią Patagona). Teoretycznie można więc powiedzieć, że mu się nie udało. Zamiast pieprzu – Ziemia Ognista. Zamiast goździków i cynamonu – cieśnina i góry. Ale najważniejsze było to, że to jego żeglarze byli pierwszymi białymi, którzy zjedli pingwina. Jak wygląda pingwinie niebo? To pytanie nurtowało nas, gdy lecieliśmy z Buenos Aires do Patagonii, poważnie zastanawialiśmy się nad tym, czy stare pingwiny straszą swoje małe jajeczka żeglarzami Magellana? Czy mówią: „Bądź grzeczny, bo cię zje Ferdynand”? Kiedy nasz syn miał dwa lata, uważał, że pingwiny mają bardzo bogate życie wewnętrzne. Podobnie postrzegał pingwiny noblista Anatole France, który w książce Wyspa Pingwinów opisał, jak zwiedziony przez Szatana święty Mael chrzcił pingwiny w przekonaniu, że są to mali ludzie. To wydarzenie wywołało w niebie bardzo poważną dyskusję nad tym, czy zwierzęta mają dusze (podobno święta Katarzyna była za). Anatole France poszedł jeszcze dalej: uznał, że Francuzi są uczłowieczonymi i ochrzczonymi pingwinami. Według niego Bóg przeciągnął Wyspę Pingwinów do Europy i zamienił ją we Francję. Tak więc pingwinom zawdzięczamy: wieżę Eiffla, egzystencjalizm, impresjonizm i bagietki. A także koncepcję wolności, równości i braterstwa... Wylądowaliśmy w Punto Arenas. Niedaleko miasta są dwa miejsca związane z pingwinami. Pierwsze to Seno Otway (– Nie jedźcie tam – powiedziała nam właścicielka naszego guesthouse’u – tam ostatnio siedzi tylko kilkanaście pingwinów). Drugie – Magdalena. Wyspa Pingwinów. Podobno to pingwini raj. Nikt ich tu nie je. I mogą nosić jajka na stopach. Po dwóch godzinach płynięcia po szarym morzu (nasz kapitan był Patagończykiem i muzykiem, śpiewał nam Yellow Submarine) dotarliśmy do brzegu. Wąski pomost. Pusta wyspa ze ścieżkami dla ludzi (tutaj tylko pingwiny mogą chodzić, gdzie chcą) i pochowanymi po zaułkach ptakami Magellana. Czasami uciekały przed nami, czasami podchodziły i patrzyły na nas. Jakbyśmy byli jakimiś dziwnymi stworami. Jakaś para przez chwilę patrzyła na mnie, potem jeden pingwin coś wycharczał do drugiego i oba ptaki odeszły. Poczułem się nieistotny. I obrażony. Ludzie pochodzą od olbrzymów – ogłosił po latach obliczeń żyjący w początkach XIX w. francuski akademik Henrion. Według niego pierwszy człowiek Adam miał ponad 40 m wysokości, ale Ewa już tylko 38 m. Noe był już zdegenerowany, gdyż miał jedynie 33,37 m, Abraham tylko 9 m, Mojżesz 4,22 m, a Herkules – 3. Podobno karlenie człowieka było związane ze skarleniem jego duszy. Nie bez powodu kurduplami byli Napoleon (prawdopodobnie Pingwin), Hitler i Stalin. Według Henriona proces ogólnego kurczenia się ludzkości zatrzymał się na Juliuszu Cezarze (162 cm) i to tylko dzięki nadejściu Jezusa Chrystusa, który ów proces powstrzymał. Od Chrystusa znowu trochę rośniemy. Zgodnie z tą koncepcją Patagonia była ostatnim miejscem na świecie, gdzie żyli ludzie pokroju Herkulesa i Mojżesza. Po opłynięciu kuli ziemskiej, trzech latach podróży i prawie dwa lata po tym, jak żeglarze zjedli pierwszego pingwina, wyprawa Magellana się zakończyła. Do Hiszpanii wróciło zaledwie 18 ludzi. 252 osoby zmarły po drodze. Zmarł też sam Magellan i dwa olbrzymy, które kazał zabrać z Patagonii. Według jednej ze spiskowych teorii dziejów za śmiercią Magellana i jego załogi stały mściwe pingwiny. Pomiędzy marynarzami, którzy przeżyli tę pierwszą podróż dookoła świata, był kronikarz wyprawy Antonio Pigafetta (autor bestsellera Relazione del primo viaggio intorno al mondo, czyli: Relacja z wyprawy Magellana dookoła świata). To on jako pierwszy nazwał ten ląd Patagonią, czyli Ziemią Wielkiej Stopy. Z powodu olbrzymów zamieszkujących te tereny. Także inni odkrywcy i podróżnicy opowiadali o spotkaniu z olbrzymami. Niektórzy twierdzą nawet, że Yeti jest potomkiem gigantycznych mieszkańców tych terenów. W 1962 r. w pobliżu Torres del Paine odnaleziono szczątki olbrzymich ludzi o wzroście od 2,5 do 3 m, a ich wiek datowano na 500 lat. Znaleziono je niedaleko miejsca, do którego mieliśmy pojechać. W rzeczywistości leżące u wrót Torres del Paine Puerto Natales nie wydawało się być założone przez olbrzymy. Raczej przez karły. Albo pingwiny. Niewielkie domki, wiele z nich obitych blachą i sidingiem. Przytulone do siebie, jakby się chciały wzajemnie ogrzać i zabezpieczyć przed wiatrem. Chroniące się przed zimnem pingwiny zbijają się w kupę i ciągle poruszają. Cyrklują tak, by każde z nich mogło na chwilę znaleźć się w środku grupy, gdzie jest cieplej, a potem znowu przenoszą się na zewnątrz, aby chronić inne zwierzęta przed zimnem. Doskonała współpraca mająca zapewnić im przetrwanie. W Puerto Natales, niewielkim mieście rozłożonym jak szmata nad cieśniną Magellana, nasz syn Mateusz znalazł pomarańczowy sznurek. Ze sznurkiem poszliśmy nad cieśninę. Było zimno. Nie tak miało być, „nie o taką Patagonię walczyliśmy”. Ze starego swetra uciąłem rękawy i zrobiłem z nich getry. Mateusz owinięty w kilka warstw koców i bluz wyglądał bardziej jak baleron niż niespełna trzyletnie dziecko. Weszliśmy na molo wcinające się w wodę. Na końcu stała wojskowa kanonierka i chłopiec z wędką. Była cisza. Inna niż ta wynikająca z braku hałasu. Tutejsza cisza jest przesycona wiatrem, wodą, stukaniem butów o drewniane deski mola. Jest to więc cisza idealna. Archetyp ciszy. Gdzieś przed nami była Ziemia Ognista, Tierra del Fuego, nazwana tak przez Magellana, który dotarł tutaj w 1520 r. Pierwotnie wyspa nosiła nazwę Ziemia Dymu, z powodu dymów i poświaty, jaką dawały rozpalone na lądzie indiańskie ogniska, ale ta nazwa nie spodobała się hiszpańskiemu królowi. Kiedy Magellan tutaj przybył, żyło tu około 10 tys. Indian z plemion Yagan, Alakaluf, Selk’nam oraz Manek’enk, było więc komu palić ogień. Niestety, 50 lat później było tylko 350 Indian. W 2005 zmarła 84-letnia Emelinda Acuna, przedostatnia przedstawicielka plemienia Yagan-Alakaluf. Dziś żyje już tylko jedna kobieta z tego plemienia. Kiedy i ona umrze, wraz z nią odejdzie także język. Odejście języka nie oznacza tylko straty jakichś słów, zdań, przymiotników i czasowników, ale wyginięcie całej kultury, mistyki i tożsamości. Świat zostanie zubożony. Zrobi się dziura. Zgodnie z teorią Edwarda Sapira każdy język reprezentuje odrębne widzenie świata. Gdy umrze ostatnia kobieta znająca język Yagan, umrze świat ostatnich pierwotnych mieszkańców Patagonii. Potomków Patagonów. Człowiekowi coraz trudniej będzie zrozumieć Patagonię i jej duchowy kosmos. Tutejsi Indianie Yagan mieli w sobie coś z poetów. Zamiast mówić: „wyglądasz staro”, mówili „twoja skóra wygląda jak skorupa małży”. Rozumieli złożoność i istotę słów. W ich języku nawet przekleństwo miało w sobie lekkość haiku. W sklepikach i hotelach miasteczka wszędzie były pocztówki, obrazki lub figurki nieistniejących już pierwotnych mieszkańców Ziemi Ognistej i ich oryginalnych rytuałów inicjacyjnych. Nadzy czarno-biali mężczyźni byli pomalowani w dziwne wzory. Na głowach często mieli maski z kory i kawałków drzew. Na czas ceremonii młodzi chłopcy przestawali być sobą. Stawali się demonami. Duchami. Stawali się olbrzymami. Mateusz zbiegł z mola i zaczął iść wzdłuż brzegu. Zachowywał się, jakby wiedział, dokąd idzie, odchodził od cywilizacji, hoteli, knajpek i leżącego przy wodzie placu zabaw. Szedł w kierunku końca świata. Poszliśmy za nim. Na brzegu koło rozpadających się resztek drewnianego mola i ruin jakiegoś magazynu, koło rozrzuconych muszli po małżach, leżały trzy przewrócone rybackie kutry. Wyglądały jak zdychające na lądzie dziwne morskie stwory. Były jak słonie, które w momencie, kiedy czują przychodzącą śmierć, wędrują podobno na wspólne cmentarzysko. Albo jakieś olbrzymy, kolorowe, stare, umierające na plaży. Niebo było błękitne i było wszędzie. Wydawało się, że świat został tutaj ograniczony, sprowadzony do tego koloru. Błękit. Niebieskość. Już nigdy nie będzie tak doskonałej chwili. Z rozwalonego pomostu wyjąłem pordzewiały gwóźdź. I w tym wszystkim, jak jakiś dziwny stwór albo inicjowany dzieciak z plemienia Yagan, biegał nasz opatulony w koce syn ciągnący za sobą pomarańczowy sznurek. Jedyny mocny kolorystyczny akcent w Patagonii. Kolejnymi kolorami były barwy umierających kutrów. Świat był szary, a niebo brudne i wkurzone. Przynajmniej wtedy, gdy rankiem wyjeżdżaliśmy samochodem z naszego hoteliku w Puerto Natales. Ziemia Ognista przypominała Ziemię Dymów, a wbite w niebo i depresyjnie niskie kolumny skał Torres Del Paine wydawały się podtrzymywać nieboskłon przed upadkiem. We mgle i kolejnej porcji szarości podjechaliśmy w pobliże jeziora z lodowcem. Wózek z Mateuszem grzązł w piasku, plaża była potężna, a doświadczenie przedzierania się do wody przypominało walki w Normandii – było ciężko. Wiatr wpychał nam do gardła oddech. Z chustą na twarzy czułem się jak Clooney z Ostrego dyżuru albo jak peruwiański wojownik Świetlistego Szlaku. Jak zwykle nie mogłem się zdecydować, kim naprawdę jestem. Przystojnym lekarzem czy niewysokim peruwiańskim chłopem z nierównym zgryzem? Patagonia przez swoją estetyczną surowość nadaje znaczenie drobiazgom. W tropikach, gdzie człowiek jest atakowany przez szaloną płodność natury, nie zauważa się szczegółów. Tutaj, gdzie natura jest surowa, a przetrwanie ciężkie, docenia się drobnostki. Ruchy fal, zmiana świateł na błękitnych kostkach lodu, przesuwanie się piasku, krab idący po obrobionym przez wodę białym korzeniu. Na plażę wyszedł pingwin. Mateusz zeskoczył z wózka i biegiem przedzierając się przez piasek, krzyczał: – A sio! A sio! Pingwin go olał. Miał świadomość, że to on jest u siebie, my natomiast byliśmy przejazdem. Ominął Mateusza i spokojnie poszedł dalej. W kierunku lodowej góry.
Antarktyda: "Doceniłem, że żyję na rzeczywiście dużej planecie i właśnie zmierzam na sam jej koniec"
Na Antarktykę dopłynąłem 15 lat temu i wsiąkłem w nią z kretesem. Tak naprawdę nigdy już stamtąd nie wróciłem
Ze zdjęć i opowieści znajomych wiedziałem, że na krańcu świata góry lodowe są oszałamiająco błękitne, lodowce onieśmielają swym pięknem, a zwierzęta się niczego nie boją i jest ich mnóstwo. Mimo to nic nie było mnie w stanie przygotować na przytłaczającą wspaniałość Antarktyki. Podróż statkiem z Gdyni na Antarktydę trwała 40 dni. Długo, ale dzięki temu doceniłem, że żyję na rzeczywiście dużej planecie i właśnie zmierzam na sam jej koniec. To czas na poznanie innych członków wyprawy. Czyli ludzi, z którymi przyjdzie mi przeżyć rok, tam gdzie człowiek jest tylko pokornym gościem, a skutą lodem krainą władają niepodzielnie miejscowi, czyli pingwiny z całą kompanią. Gdzie chodzi się głową do dołu, a środek lata wypada w styczniu. Mroźna pieczęć Podróż na dalekie południe zaczęła się w atmosferze euforycznego podniecenia. Była to XXVII Polska Wyprawa Antarktyczna (potem uczestniczyłem jeszcze w trzech). Pamiętam, że od pierwszej, zresztą całkiem małej, góry lodowej długo nie mogłem oderwać wzroku. Choć później widziałem ich setki (wiele z nich dużo większych i piękniejszych), to ona na zawsze odbiła na mnie swoją mroźną pieczęć. Dlatego wciąż pamiętam jej niewiarygodnie turkusowy odcień i garbaty grzbiet. Wreszcie wpłynęliśmy do Zatoki Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego, największej z archipelagu Szetlandów Południowych. Z zaciekawieniem słuchałem, jak doświadczeni koledzy opisywali poszczególne szczyty, nazywali poszczególne skały. Teraz, gdy tam wracam, sam je ze wzruszeniem rozpoznaję. Po kilkudziesięciu minutach skały straciły na znaczeniu. W oddali można już było wyróżnić charakterystyczne budynki stacji Arctowskiego, nasz dom na nadchodzące miesiące. Gamoniowaty komitet powitalny Pierwszy szok przyszedł tuż po wylądowaniu na brzegu. Niedaleko nas słonica morska właśnie urodziła szczeniaka, a teraz, zupełnie niezrażona ludzką krzątaniną, go karmiła. Jako biolog doskonale wiedziałem, dlaczego tak się dzieje. Na Antarktydzie nie ma żadnych lądowych drapieżników, więc tutejsze zwierzaki ewoluowały w świecie, w którym niczego nie muszą się bać. Ale co innego znać teorię, co innego zobaczyć foczą matkę w najintymniejszej sytuacji, obojętnie przyglądającą się zabieganym ludziom. Dla niej byliśmy jakimiś dziwnymi stworzeniami, które najwyraźniej brała za jakieś nieudane, przerośnięte pingwiny. Po całej plaży ganiał zresztą tłumek tych zwierząt. Pingwiny Adeli swymi ciekawskimi, czarnymi ślepkami świdrowały każdego z nas. Wyglądało, jakby na spotkanie z nami wyszedł specjalny komitet powitalny. Wprawdzie jego przedstawiciele odsuwali się nieco, kiedy ktoś się za bardzo do nich zbliżył, ale bez najmniejszych śladów paniki. Raczej po to, żeby się nie dać rozdeptać. O komizmie pingwinów wypowiadało się mnóstwo poważnych ludzi. Od Antoniego Dobrowolskiego, jednego z dwóch pierwszych Polaków, obok Henryka Arctowskiego, którzy w 1898 r. dotarli na statku Belgica na Antarktydę, po współczesnych psychologów behawioralnych. Konkluzja jest jedna: najbardziej śmieszą nas i wzruszają te zwierzęta, które wyglądają jak my sami w krzywym zwierciadle, z nuta nieporadnej gamoniowatości. Zwłaszcza jeśli ich inne cechy kojarzą nam się z napuszona powaga. Pingwiny są tu przykładem idealnym i choć widziałem ich w życiu miliony, wciąż nie potrafi e inaczej – po prostu musze się na ich widok uśmiechać. Budynki Arctowskiego, podobnie jak większości stacji polarnych, wymalowane są jaskrawo, żeby łatwiej je było znaleźć w śnieżnej zadymce. W przypadku polskiej bazy jest to kolor żółty. Z zewnątrz wygląda to dość industrialnie, ale nie uroda jest tu ważną, lecz względy praktyczne. Wnętrze budynków, wyłożone drewniana boazeria, jest ciepłe i przytulne niczym górskie schronisko. Przyjazna atmosfera jest bardzo istotna dla ludzi, którzy zostają tu na tak długo. Każdy z zimowników ma własny pokój – niewielki, ale bardzo sensownie zaplanowany: z biurkiem, łóżkiem oraz spora przestrzenia na ubrania i inne rzeczy osobiste. Rzecz jasna nie wszyscy polarnicy zostają na zimę. Większość osób przyjeżdżających na przełomie października i listopada (czyli wiosna) to letnicy. W lecie bowiem nie tylko zwierzęce życie jest najbardziej intensywne. To w tym czasie prowadzi się najwięcej badań z różnych dziedzin nauki, od mikrobiologii po geologie, wtedy tez dokonuje się wszelkich niezbędnych remontów. Dlatego letników może być nawet czterdziestu. Musza oni wtedy dzielić kwatery nie tylko w głównym budynku (ze względu na przypominający literę „T” kształt nazywanym „Samolotem”), ale i w okolicznych domkach sezonowych. W marcu na Arctowskim robi się dużo luźniej, ostatni letnicy odpływają, a na zimę zostaje tylko niewielka grupa siedmiu–ośmiu osób. Dbają one o ciągłość pracy bazy, jej stan techniczny i naukowe badania wymagające całorocznego monitoringu (ruchy lodowców, meteorologia, populacje płetwonogich itp.). W ten sposób stacja działa nieprzerwanie od oficjalnego otwarcia 26 lutego 1977 r. Ściśle rzecz ujmując, nie znajduje się ona na samej Antarktydzie, gdyż nazwa ta odnosi się wyłącznie do położonego kilkadziesiąt kilometrów dalej kontynentu, lecz w Antarktyce. Ponieważ ulokowano ja na wyspie, warunki atmosferyczne łagodzi pobliskie morze, stad temperatury nie są zbyt ekstremalne. Za to wiatry maja ogromna prędkość, dochodząca do 288 km/h, bywają zatem silniejsze niż słynna „Katrina”. Przekonałem się o tym juz dwa tygodnie po moim pierwszym przybyciu – zauważyłem wtedy, że pingwiny jednak latają, choć niekoniecznie z własnej woli. Następnym obiektem lecącym okazał się zresztą sufit naszej stacji. Tak oto znalazłem się na końcu świata, w czasie sztormu, bez dachu nad głowa, wśród doświadczonych polarników poważnie dyskutujących nad ewakuacja stacji. Na szczęście tak silne wiatry prowadza zwykle do wyrównania ciśnienia, stad następnego dnia pogoda była wspaniała. Udało się wiec nasz dach położyć na nowo. Lodowy harem Dzięki temu mogłem się spokojnie zabrać do swojej roboty. Moje zadanie polegało na badaniu słoni morskich. Te największe foki na świecie generalnie nie tworzą stad, w których jedne osobniki dominowałyby nad drugimi. Poza okresem rozrodczym, gdy największe samce (a zarazem najstarsze – słonie morskie rosną całe życie!) zajmują kawał plaży i oczekują na samice. Przypływają tam one w jednym celu – by płodzić i rodzic młode Im większy kawałek lądu taki władca haremu zagarnie, tym ma więcej żon (rekordziści dobijają nawet do setki!). Młodsi, ale juz dojrzali płciowo, nie mogą z nimi konkurować siłą. Pozostaje im się sprytnie podkraść i spróbować dorwać samice w czasie, gdy duży konkurent nie widzi, oraz żyć nadzieja, że za parę lat one same będą miały swój harem. Bycie dominującym samcem nie jest zajęciem łatwym – to miesiąc bez jedzenia, pełen krwawych walk i intensywnego seksu, która wykończyłby każdego. Po takim doświadczeniu osobnik na ogół umiera. Jeśli nawet przeżyje, za rok zwykle juz swej roli nie powtórzy. Moim zadaniem jako badacza było sprawdzić, ile młodych poczętych w haremie to dzieci tych wielkich władców, a ile przebiegłych młodziaków (nazywanych z angielska sneaker) zakradających się cichcem do samic. Musiałem do nich ostrożnie podchodzić, by za pomocą szczoteczki do czesania kotów zebrać z nich trochę włosów. Pobrany materiał służył mi później do analiz genetycznych. Na tej podstawie mogłem ustalić pokrewieństwa w obrębie populacji. Zadanie wcale nie było proste. Słonie morskie leżą często w ogromnym ścisku. Jeśli miałem szczęście i akurat spały, często nawet nie zauważały moich manipulacji. Zresztą młodym drapanie po plecach sprawiało wyraźną przyjemność. Gorzej było z wielkimi samcami – dla tych pięciotonowych kolosów, które na ladzie widza niezbyt wyraźnie, podchodzący człowiek przypomina szarżującego z podniesiona głowa rywala. W przypadku ewentualnej pomyłki byłbym na przegranej pozycji. Druga możliwość, jaka miałem, to podczołgać się do samca – wtedy jednak pojawiało się ryzyko, że weźmie on mnie za samice. Z dwojga złego wybierałem jednak opcje pierwsza. Śnieg bez gwiazdek Poza emocjonującymi mnie momentami zażyłych kontaktów ze słoniami życie na stacji przebiegało dość rutynowo. W trakcie pierwszej całorocznej wyprawy było nas trzynaścioro, w tym jeden zawodowy kucharz. Parę lat później, gdy drugi raz spędzałem na Arctowskim zimę, „szef kuchni” był juz tylko w lecie. Zima ośmiu z nas wyznaczyło wiec grafik dyżurów, tak by codziennie ktoś inny odpowiadał za posiłki. Ta sama osoba spędzała potem noc w hali agregatów, pilnując, czy z aparaturą wszystko jest w porządku. Po dobie takiego dyżuru kolejna odpoczywaliśmy. Życie na stacji oferuje niepowtarzalna możliwość intymnego kontaktu z przyroda. Pozwala obserwować jej sezonowe przemiany, z wiosenną eksplozją życia i wszelkiej aktywności, letnią kulminacją, jesiennym wyciszeniem i zimowym oczekiwaniem. Każe docenić gniew sztormowych fal i uderzeń huraganu. Poznać siłę roztopów i radość obserwacji nieznanych gwiazd, które już od lutego ozdabiają nocne niebo. Wcześniej, w środku lata, to niemożliwe, bo praktycznie nigdy nie robi się ciemno. Zimą noc antarktyczna lśni się fascynującym blaskiem klejnotów, których zdaje się być tu znacznie więcej niż gdziekolwiek indziej. Zbyt wiele, by ułożyć je w jakiekolwiek sensowne konstelacje. Powietrze jest tak czyste, że nie sposób ocenić odległości, bo wszystko jest nienaturalnie wyraźne. Nawet śnieg spada w formie białego pyłu. Ponieważ nie ma w sobie zawieszonych w powietrzu drobin zanieczyszczeń, pozbawione ośrodków krystalizacji śnieżynki nie tworzą typowych gwiazdek. Bilet w jedną stronę Praca na polarnej stacji to zajęcie wyłącznie dla tych, którzy mają czas i dobrze znoszą oddalenie od bliskich, a jednocześnie gotowi są pracować dla wysyłającego ich kraju. Znacznie więcej ludzi dociera na Antarktydę w celach turystycznych. Od kiedy pierwszy raz, w marcu 2006 r., wyruszyłem w taką podroż, nie potrafię się zatrzymać. Wracam tam co roku jako przewodnik i przyrodnik na którymś z kilkunastu statków pływających w sezonie w okolicach Półwyspu Antarktycznego, po Falklandach i Georgii Południowej. Opowiadam gościom o prawdziwych gospodarzach tej części świata: fokach, wielorybach, pingwinach. Sama obecność ludzi w takim miejscu już stanowi pewne zaburzenie – tak naprawdę nie powinno nas tam być. Z drugiej strony, jesteśmy częścią przyrody. Ruch turystyczny w szczególnie wrażliwych miejscach podlega ścisłej kontroli. W Antarktyce każdy człowiek, zanim zejdzie na brzeg, jest gruntownie oczyszczany za pomocą odkurzacza. Chodzi o to, by w zakamarkach odzieży czy torby fotograficznej nie zawlec tam obcych gatunków stanowiących poważne zagrożenie dla tego delikatnego ekosystemu. Antarktyka zmienia ludzi na zawsze. Każdy kto ją odwiedził, czy tylko na parę dni, czy na rok, po to by żyć na stacji, pływać statkiem lub jachtem albo wzorem dawnych zdobywców przemierzać jej lodowe pustkowia, zostawia tam kawałek serca. I nigdy stamtąd w pełni nie wraca. Michał Golachowski