„Byłem bliski utraty palców”. Polak jedzie na rowerze od bieguna do bieguna
Z norweskiego Svalbardu do Ushuaia na krańcu Ameryki Południowej – taki cel postawił sobie Grzegorz Stenka. Wyprawa licząca kilkanaście tysięcy kilometrów ma nie tylko sprawdzić granice jego wytrzymałości, ale także pomóc dzieciom objętym opieką hospicjum.
Podróżnik z Pomorza od siedmiu miesięcy realizuje projekt „Od bieguna do bieguna – Od marzenia do legendy. Svalbard – Ushuaia”. Za sobą ma już ponad 6 tys. kilometrów przejechanych rowerem – od Koła Podbiegunowego aż do Maroka. W najbliższych dniach zamierza dotrzeć do Zwrotnika Raka na Saharze, a później przenieść się do Ekwadoru, skąd rozpocznie kolejny etap wyprawy przez Amerykę Południową aż do najbardziej wysuniętego na południe miasta świata. Każdy przejechany kilometr oznacza jednocześnie realne wsparcie dla Zachodniopomorskiego Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych. Ponad 6000 kilometrów na rowerze. Za nim mróz, przed nim Sahara Grzegorz Stenka oficjalnie rozpoczął rowerową część wyprawy przy Kole Podbiegunowym, skąd ruszył na południe przez Skandynawię, Europę i Maroko. Dziś ma za sobą już ponad 6000 kilometrów przejechanych od Koła Podbiegunowego, a licząc od wyjazdu z rodzinnego Bydlina – ponad 6300 kilometrów. Jak przyznaje, najtrudniejszym odcinkiem okazała się północna Finlandia i Szwecja, gdzie zimą temperatury spadały do blisko -30 st. C., a odległości między kolejnymi miejscowościami były na tyle duże, że nawet niewielka awaria sprzętu czy pogorszenie pogody mogły mieć poważne konsekwencje. – Najbardziej niebezpiecznym etapem wyprawy był etap w północnej Finlandii i Szwecji. Niskie temperatury oraz dalekie dystanse między cywilizacją sprawiły, że doznałem odmrożenia palców prawej ręki, przez co byłem bliski ich utraty – wspomina w rozmowie z naszą redakcją. Mimo ekstremalnych warunków podróż zapamiętał jednak nie tylko przez pryzmat trudności. – Pozytywnie zaskoczyła mnie gościnność ludzi w północnej Europie – mówi. Zwraca też uwagę, że rzeczywistość nie zawsze przypomina zdjęcia publikowane w internecie. – Mogę również stwierdzić, że zorze polarne nie są tak piękne, jak na zdjęciach – dodaje. Obecnie podróżnik znajduje się w Maroku. Z Marrakeszu rozpoczął kolejny wymagający etap wyprawy prowadzący przez góry Atlas i dalej w stronę Sahary. Każdy kilometr to wsparcie dla hospicjum. Tak działa akcja „Kilometry dla Dzieci” Choć sama wyprawa robi ogromne wrażenie, dla Grzegorza Stenki równie ważny jest jej wymiar charytatywny. Nie jest to zresztą pierwszy raz, kiedy postanowił połączyć realizację podróżniczego marzenia z pomocą potrzebującym. W 2021 roku podczas wyprawy do Cabo da Roca prowadził zbiórkę na rzecz hospicjum w Gdańsku, a rok później przewiózł listy od dzieci do Wioski Świętego Mikołaja w Rovaniemi. Obecny projekt jest kontynuacją tej idei, ale na znacznie większą skalę. W ramach akcji „Kilometry dla Dzieci” sponsor przekazuje 35 groszy za każdy kilometr pokonany przez podróżnika, a przebieg trasy jest weryfikowany na podstawie zapisów z urządzenia GPS. Do tej pory dzięki przejechanym kilometrom udało się zebrać 1748 zł, natomiast łącznie – wraz z wpłatami od darczyńców za pośrednictwem internetowej zbiórki – ponad 5600 zł. Stenka ma nadzieję, że wraz z kolejnymi etapami wyprawy do inicjatywy będą dołączać następni sponsorzy, co pozwoli znacząco zwiększyć kwotę przekazaną Zachodniopomorskiemu Hospicjum dla Dzieci i Dorosłych. – Nasz projekt potrzebuje osób, które chciałyby dołączyć do akcji charytatywnej „Kilometry dla Dzieci”. Można dołączyć na tydzień, miesiąc lub dłużej – zachęca. Wsparcia można udzielić również poprzez internetową zbiórkę prowadzoną na portalu Zrzutka.pl. Najpierw Toubkal, później Ameryka Południowa. Przed nim jeszcze tysiące kilometrów Obecnie podróżnik zdobył Dżabal Tubkal – najwyższy szczyt Afryki Północnej, wznoszący się na wysokość 4167 m n.p.m. Wraz z przyjacielem Marcinem Kubiakiem oraz lokalnym przewodnikiem planował wejść na górę, prowadząc ze sobą rower. Jak wcześniej podkreślał, nie chodzi o bicie rekordów ani próbę dokonania czegoś spektakularnego za wszelką cenę. – Wyzwanie z Toubkalem nie ma głębszego sensu. Ma na celu zwrócenie uwagi na zrzutkę – mówił otwarcie. Ostatecznie okazało się jednak, że roweru nie udało się wnieść na szczyt. Jak poinformował na facebookowym profilu Muszla św. Jakuba, został on na posterunku. Napisał: „Niestety rower musiał zostać na posterunku żandarmerii, ponieważ uznano, że stwarza zagrożenie”. Po zejściu ze szczytu planuje kontynuować podróż w kierunku Zwrotnika Raka na Saharze. Następnie wróci do Hiszpanii, skąd poleci do Ekwadoru i rozpocznie drugi etap projektu prowadzący przez Amerykę Południową. Trasa poprowadzi przez równik i Zwrotnik Koziorożca aż do Ushuaia – miasta na południu Argentyny, uznawanego za najbardziej wysunięte na południe duże miasto świata. Jak zdradza, sam pomysł wyprawy narodził się spontanicznie podczas wcześniejszej podróży po Ameryce Południowej. Dziś chce udowodnić, że nawet najbardziej ambitne marzenia można połączyć z konkretną pomocą dla innych, a każdy kolejny kilometr ma przybliżać go nie tylko do celu, ale również do zebrania jak największej kwoty dla podopiecznych hospicjum. Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Marek Kamiński wraca na bieguny – tym razem z 18-letnim synem. Polski podróżnik po 30 latach ponownie przemierza całą Ziemię
Marek Kamiński to podróżnik ekstremalny i absolutny rekordzista. Jako pierwszy człowiek na Ziemi zdobył oba bieguny samotnie, bez żadnej pomocy. Po 30 latach od tego wydarzenia wyruszył z synem w nową podróż, by sprawdzić, jak zmienił się świat – i my sami. Gdzie jest teraz?
9 grudnia 2025 roku Marek Kamiński rozpoczął roczną ekspedycję z bieguna południowego na biegun północny. Projekt Pole2Pole podzielony jest na 12 etapów, z których każdy dotyczy jednego z wyzwań współczesnego człowieka: samotności, pamięci, klimatu, technologii, odporności, długowieczności czy wspólnoty. Gdy to czytasz, jest właśnie w trakcie 111-kilometrowego marszu przez Antarktydę. Polski podróżnik powtarza swój wyczyn W 1995 roku Marek Kamiński został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa: jako pierwszy na świecie zdobył oba bieguny Ziemi bez pomocy z zewnątrz. I to oba w przeciągu jednego roku! 23 maja 1995 „odwiedził” – chociaż słowo to nie oddaje powagi wyprawie – biegun północny, a 27 grudnia 1995 roku biegun południowy. 30 lat później powtarza swój wyczyn – daje sobie rok, by przemierzyć trasę z jednego bieguna na drugi. Jego szlak – na którego początku towarzyszy mu wyłącznie syn Kay – prowadzić będzie przez najbardziej kontrastowe miejsca na Ziemi. Od Antarktydy, przez Patagonię, Atacamę i Amazonię, po Spitsbergen, Grenlandię i Kanadę – każde z tych miejsc stanie się metaforą realnych problemów, z którymi mierzymy się jako społeczeństwo. Po co jeszcze raz zdobywać bieguny? Dzisiaj Marek Kamiński nie jedzie po rekord, ale po odpowiedzi. Chce zobaczyć, jak przez 30 lat zmienił się świat, co oferuje nowoczesna technologia, z jakimi problemami zmagają się ludzie oraz – przede wszystkim – poznać własne granice. W 2026 rok będzie wchodził na biegunie: 31 grudnia planowane jest jego zdobycie. – Chciałbym wejść w nowy rok z poczuciem porządku. Że droga, którą przeszliśmy, miała sens i że decyzje podjęte po drodze były właściwe. Na biegunie południowym nie ma miejsca na iluzje – warunki szybko weryfikują wszystko. Jeśli docierasz tam w zgodzie z tym, co robisz, nowy rok może się zacząć od solidnych podstaw – życzy sobie Marek Kamiński. Nie chodzi o bieguny, ale o to, co „pomiędzy” 12 etapów ekspedycji to 12 różnych odpowiedni na pytanie, kim staje się człowiek w świecie, który tak szybko się zmienia. Same bieguny są tylko początkiem i końcem na mapie: prawdziwa opowieść wydarza się „pomiędzy”: na pustyniach, w górach, w dżunglach, na zimnie, w gorącu i w miastach przyszłości, gdzie Marek i Kay będą mierzyć się z samotnością i wspólnotą, pamięcią i zapomnieniem, zaufaniem do technologii i troską o planetę. Łączna trasa dwunastu etapów wyniesie ponad 1000 kilometrów w temperaturach sięgających −40°C. Pierwszy etap – trwający obecnie – odbywa się w pełnej autonomii, na nartach, z ciągnięciem sań z ładunkiem około 120 kilogramów. Biegun południowy – jedno z najtrudniejszych miejsc do życia – stanie się pierwszym testem dla całego projektu. Czy syn i ojciec przekształcą się w równoprawnych partnerów? Co jest największym wyzwaniem na wyprawie? Opowiada sam Marek Kamiński – Warunki Antarktydy są surowe, ale w pewnym sensie przewidywalne – zimno, wiatr i dystans to stałe elementy tej drogi. Wspólna wyprawa z synem to inny rodzaj wyzwania, bo wymaga codziennej uważności na drugiego człowieka i reagowania nie tylko na warunki zewnętrzne, ale też na zmęczenie, emocje i tempo drugiej osoby. Ta podróż bardzo wyraźnie pokazuje, jak relacja wpływa na sposób poruszania się w ekstremalnym świecie – opowiada National Geographic Polska sam podróżnik prosto z bazy Union Glacier. W kolejnych etapach projektu Pole2Pole – już poza Antarktydą – szlak będzie się dalej otwierać. Część wycieczek realizowanych jest we współpracy dodatkowymi uczestnikami. To dzięki temu po raz pierwszy inne osoby mogą dołączyć do wybranych fragmentów tej trasy i doświadczyć ekstremalnych miejsc świata w sposób odpowiedzialny i przygotowany. Informacje o kolejnych etapach i wyprawach są publikowane na bieżąco w ramach projektu Pole2Pole oraz w mediach społecznościowych Marka Kamińskiego: warto je śledzić. Wyprawa Marka Kamińskiego nie tylko łączy bieguny świata, ale przede wszystkim ludzi, emocje i pokolenia – to historia o odporności, autentyczności i wolności wyboru własnej drogi. Jeśli to nie jest inspiracja dla nas wszystkich, to nie wiem, co nią jest. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Biegun Północny stale się przemieszcza. Jak Święty Mikołaj trafia do domu?
Czy wiesz, że są… dwa bieguny północne? Chociaż geograficzny stoi w miejscu, to magnetyczny – od którego zależne są między innymi kompasy – stale się przemieszcza. Jakie są przyczyny jego ruchu oraz jakie ma to znaczenie dla przyrody… i Świętego Mikołaja?
Kiedy w Wigilię Święty Mikołaj kończy dostarczanie prezentów, musi jakoś wrócić na Biegun Północny. Nawet, gdy pada silny śnieg, a renifery nie widzą drogi. Okazuje się, że to nie takie proste – magnetyczny biegun Ziemi stale się przemieszcza, wpływając na precyzję nawigacji i oddziałując na środowisko naturalne. Przyczyna jego ruchu leży w jądrze Ziemi. Dlaczego mamy dwa bieguny północne? Geograficzny biegun północny – stały punkt na mapie Geograficzny biegun północny, określany także jako prawdziwa północ, to miejsce, w którym oś obrotu Ziemi przecina jej powierzchnię na półkuli północnej. Współrzędne tego punktu są niezmienne i stanowią podstawę dla map, systemów geodezyjnych oraz nawigacyjnych. Jest to punkt odniesienia przy wyznaczaniu kierunków świata oraz tworzeniu układów współrzędnych. Magnetyczny biegun północny – punkt, który stale się przemieszcza Zupełnie inaczej wygląda sytuacja z magnetycznym biegunem. Jest on definiowany przez lokację, w której linie pola magnetycznego Ziemi są skierowane pionowo w dół. Magnetyczny biegun północny jest wykorzystywany przez kompasy oraz wszelkie urządzenia nawigacyjne korzystające z właściwości pola magnetycznego – w tym systemy GPS czy smartfony. W odróżnieniu od geograficznego bieguna, jego położenie stale się zmienia. W ciągu ostatnich dekad odnotowano przyspieszenie jego ruchu. Co powoduje ruch bieguna magnetycznego? Przemieszczanie się bieguna magnetycznego jest wynikiem aktywności wnętrza Ziemi. 5000 km pod naszymi stopami znajduje się zewnętrzne jądro Ziemi – płynna warstwa, złożona głównie z żelazu i niklu. Pod wpływem ciepła generowanego przez stałe, wewnętrzne jądro, płynny metal przemieszcza się, tworząc dynamiczne prądy. Te ruchy generują pole magnetyczne, które otula Ziemię. W wyniku tego pola powstaje magnetyczny biegun, który nie jest stały, lecz podlega nieustannym przesunięciom – zmiany w przepływie metali zmieniają także jego położenie. To zjawisko obserwujemy od setek lat. Jak szybko biegun „ucieka”? W ciągu ostatnich 600 lat biegun magnetyczny przemieszczał się nie nad Laponią, a nad północną Kanadą. Przez długi czas jego ruch był względnie powolny – wynosił do 14 km rocznie. Jednak od około 1990 roku tempo to uległo znacznemu przyspieszeniu i biegun przemieszcza się nawet 50 km każdego roku. Około wieku temu biegun magnetyczny zaczął przesuwać się w kierunku bieguna geograficznego. Naukowcy nie są w stanie dokładnie wyjaśnić, dlaczego tak się dzieje, ale przypuszczają, że przyczyną są zmiany w przepływie płynnego żelaza w zewnętrznym jądrze Ziemi. Jakie są skutki zmiany położenia bieguna dla nawigacji? Przesuwanie się bieguna magnetycznego ma istotne znaczenie dla funkcjonowania systemów nawigacyjnych. Tradycyjne kompasy, które opierają się na magnetyzmie Ziemi, wymagają korekty związanej z deklinacją: różnicą kątową pomiędzy biegunem geograficznym a magnetycznym. Bez tej korekty nawigacja może prowadzić na manowce. Na szczęście dostępne są narzędzia – specjalne kalkulatory deklinacji oferowane przez National Oceanic and Atmospheric Administration – które pozwalają użytkownikom kompasów na dokładne dostosowywanie swoich urządzeń. Nowoczesne smartfony wyposażone są zaś w magnetometry – czujniki, które mierzą pole magnetyczne w danym miejscu i automatycznie uwzględniają korektę. Korzystają przy tym z tzw. Światowego Modelu Magnetycznego, co zapewnia dokładność nawigacji. Jak Święty Mikołaj trafia do domu? Skoro biegun geograficzny, na którym według legend znajduje się siedziba Mikołaja, i biegun magnetyczny są w różnych miejscach, jak ma on trafić z powrotem do swoich elfów? Bez względu na to, czy Mikołaj używa tradycyjnego kompasu czy nowoczesnego smartfona, jego urządzenie bazuje na położeniu bieguna magnetycznego. Jeśli korzysta z kompasu, musi znać deklinację w swojej lokalizacji i odpowiednio skorygować odczyt. Najprawdopodobniej jednak – tak jak i my – korzysta on ze smartfona. Dzięki temu Mikołaj nie musi martwić się o precyzyjne ustawienia: może po prostu podążać za wskazówkami. A może renifery po prostu znają drogę? Źródła: NOAA, The Conversation, GIS Geography Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zorze polarne w Polsce wkrótce się skończą – czy to ostatnia szansa na słoneczny spektakl?
Zjawisko, które w ostatnich latach stosunkowo często cieszyło polskich obserwatorów nieba – a przynajmniej tych bardziej uważnych i mających szczęście z pogodą – już niedługo z powrotem stanie się rzadkością. Zorze polarne, obecnie w szczycie swojej aktywności, z powrotem staną się cudem zarezerwowanym dla koła podbiegunowego. Czemu świetlny spektakl wraca na deski macierzystego teatru dalekiej Skandynawii?
Ostatnie miesiące powoli przyzwyczaiły nas do występowania efektownych zórz polarnych na terenie całego naszego kraju. To efekt zwiększonej aktywności słonecznej, która wpływa na częstotliwość i intensywność tego zjawiska. Zbliżający się koniec 11-letniego cyklu sprawia jednak, że okazje do obserwowania zorzy w Polsce będą coraz rzadsze. Chociaż wkrótce czeka nas zdjęcie spektaklu z afisza, to są też dobre informacje: w końcu zostanie on wznowiony. Jak powstają zorze polarne? Zorza polarna – czyli aurora borealis – to naturalne zjawisko świetlne powstające w wyniku oddziaływania wiatru słonecznego z magnetosferą Ziemi. Brzmi to bardzo poważnie, ale prawda jest dosyć prosta: naładowane cząstki emitowane przez Słońce (głównie elektrony i protony) docierają do naszej planety i zderzają się z cząsteczkami chroniącej nas przed nimi atmosfery, najczęściej na dużych szerokościach geograficznych. Efektem są barwne smugi i wstęgi światła na niebie, często przybierające odcienie zieleni, fioletu, różu lub czerwieni. Cykl słoneczny wpływa na widoczność zórz To, że w ostatnich latach zorze polarne są widoczne coraz dalej od biegunów, w tym w Polsce, jest bezpośrednio związane z okresem wzmożonej aktywności słonecznej. Podczas maksimum słonecznego, czyli najbardziej burzliwej fazy 11-letniego cyklu aktywności Słońca, liczba rozbłysków i koronalnych wyrzutów masy gwałtownie rośnie. To właśnie te zjawiska wysyłają w stronę Ziemi potężne dawki naładowanych cząstek, które mogą wedrzeć się głębiej w magnetosferę naszej planety i nie zostać od razu skierowanymi na bieguny. W ten sposób docierają aż do Europy Środkowej czy południowych regionów Stanów Zjednoczonych. Każdy 11-letni cykl słoneczny składa się z fazy wzrostu, maksimum i spadku aktywności. Według analiz NASA i NOAA maksimum przypadło na lata 2024–2025: właśnie w takich momentach zorze pojawiają się na niższych szerokościach geograficznych. Zorza obserwowana 12 listopada na terenie Polski powstała właśnie w wyniku silnej burzy geomagnetycznej na Słońcu spowodowanej maksimum jego aktywności. Jak długo będzie można obserwować zorzę w Polsce? Obecna intensyfikacja zórz w Polsce dobiega końca. Maksimum cyklu słonecznego właśnie się kończy, a aktywność Słońca w najbliższych miesiącach i latach będzie spadać. Kolejna seria spektakularnych spektakli na nocnym niebie w naszych szerokościach geograficznych może pojawić się dopiero za 10–12 lat. Zorza wraca do swojego matecznika, czyli rejonów w pobliżu koła podbiegunowego. Aby ją zobaczyć ponownie, konieczne będą wycieczki w dalekie rejony Skandynawii. Czy zorze są niebezpieczne? Sama zorza polarna nie jest niebezpieczna – to tylko wizualny efekt burzy słonecznej, która uderza w ziemską atmosferę. Takie wyrzuty słonecznej energii mogą być jednak zagrożeniem: do najsłynniejszych przypadków zakłóceń wywołanych burzami słonecznymi należy wydarzenie z 1859 roku, tzw. incydent Carringtona, kiedy to zorzę polarną widziano na Hawajach, a linie telegraficzne stanęły w ogniu. Burze tego typu są obecnie tematem intensywnych badań naukowych, szczególnie w kontekście bezpieczeństwa sieci energetycznych czy lotnictwa. Silne wyładowania mogą wywoływać niezwykłe zjawiska, takie jak np. samozapłon podwodnych min magnetycznych u wybrzeża Wietnamu. Warto więc pamiętać, że zorza – chociaż piękna – to efekt walki ziemskiego pola magnetycznego z druzgocącą siłą Słońca. Walki, od której zależą nasze życia. Źródło: Space Weather Prediction Centre, phys.org, NOAA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Koło podbiegunowe – kraina zimna oraz trwających wiele miesięcy dni i nocy
Koło podbiegunowe jest najbardziej na północ lub południe wysuniętym regionem na Ziemi. Znajdują się tam terytoria należące do kilku krajów, choć prawdziwymi władcami są tam zwierzęta.
Spis treści: Dzień i noc polarna Życie za północnym kołem podbiegunowym Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Kołem podbiegunowym nazywamy obszar rozciągający się wokół geograficznego bieguna. Znajduje się on na północ lub południe od równoleżnika 66°33’, choć dokładna linia szerokości geograficznej ulega niewielkim zmianom i od lat powoli przesuwa się. Każdego roku przesuwa się średnio o około 15 metrów. Zjawisko to wynika z grawitacyjnego oddziaływania Księżyca, które powoduje „kołysanie” osi Ziemi. Naturalne siły odpowiadają więc za przesuwanie się koła podbiegunowego i nie ma to związku ze zmianami klimatycznymi. Dzień i noc polarna Obszary w obrębie koła podbiegunowego doświadczają skrajnych różnic długości dnia – latem słońce świeci tam przez długi czas, a zimą pojawia się na wyjątkowo krótko. W dniu przesilenia letniego – zazwyczaj 20 lub 21 czerwca – w obrębie północnego koła podbiegunowego słońce w ogóle nie zachodzi. Dla odmiany w przesilenie zimowe (21 lub 22 grudnia) słońce w ogóle nie wschodzi. Liczba kolejnych dni ciemności lub światła rośnie w miarę przesuwania się na północ. Na samym biegunie północnym cały rok można przeżyć niejako w jeden dzień – doświadcza się tam sześciu miesięcy ciemności i sześciu miesięcy światła. Okresy te nazywa się nocą polarną i dniem polarnym. Zjawiska tak długich dni i nocy wynika bezpośrednio z nachylenia osi Ziemi. Po prostu w trakcie zimy na półkuli północnej jej północna część odchylona jest od słońca, a cień Ziemi obejmuje biegun północny. Latem sytuacja jest odwrotna. Te same zjawiska występują na obszarze antarktycznego koła podbiegunowego. Leży ono wokół bieguna południowego. Tam również występuje jeden dzień, kiedy słońce nie zachodzi oraz jeden dzień, kiedy nie wschodzi, ale dni te są odwrotne w porównaniu z kołem podbiegunowym północnym. Życie za północnym kołem podbiegunowym Otaczający biegun północny Ocean Arktyczny pokryty jest grubą warstwą lodu, choć z powodu zmian klimatycznych lód ten niestety topnieje. W obszarze arktycznego koła podbiegunowego leżą też części wielu krajów, choć żaden z nich nie leży w całości w jego granicach. Do krajów europejskich z terenami na północ od koła podbiegunowego należą Finlandia, Norwegia, Szwecja i Islandia. Części Rosji, Kanady i amerykańskiego stanu Alaska również znajdują się w obrębie koła podbiegunowego. Mimo że znaczna część tych terenów jest słabo zaludniona, ludzie mieszkają tam od około dziesięciu tysięcy lat. Były to głównie niewielkie społeczności ludów rdzennych, które korzystały z zasobów Arktyki, aby przetrwać. Wiele z nich wciąż istnieje, zwłaszcza w Kanadzie i na Grenlandii – np. społeczności Inuitów. Jednak nie tylko oni tam żyją – w 2020 roku w obrębie koła podbiegunowego mieszkało około czterech milionów ludzi. Większość na terenie Rosji. Największym miastem tego regionu jest rosyjski Murmańsk, w którym mieszka około 295 tys. ludzi. To portowe miasto zostało założone w 1916 roku, w czasie I wojny światowej. Jednym z jego symboli jest hotel „Arktika” o wysokości 72 metrów – będący najwyższym budynkiem na północ od koła podbiegunowego. Drugim co do wielkości miastem jest również rosyjski Norylsk (ok. 179,5 tys. mieszkańców), znany z kopalń i meczetu Nord Kamal. Świątynia znalazła się w Księdze Rekordów Guinessa jako najdalej na północ wysunięty meczet. Poza rosyjskimi miastami najludniejszym miastem w kole podbiegunowym jest Tromsø w Norwegii – siedziba najbardziej na północ położonego uniwersytetu na świecie i jedno z najlepszych miejsc do obserwacji zorzy polarnej. Za kołem podbiegunowym znajduje się też słynna wioska Świętego Mikołaja w lapońskim Rovaniemi. Można będzie do niej dolecieć bezpośrednio z Polski. Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Za kołem podbiegunowym królują niskie temperatury i śnieg. Mimo to można zauważyć zmiany temperatury wraz ze zmianą pór roku. W niektórych częściach Arktyki średnie temperatury minimalne mogą spadać do minus 40°C. Niestety, zmiany klimatyczne mocno dotknęły Arktykę. Od 1980 do 2020 roku średnia temperatura na Ziemi wzrosła o ok. 0,8°C, podczas gdy w Arktyce wzrosła aż o około 2°C. Bieguny ocieplają się szybciej niż inne rejony, ponieważ systemy atmosferyczne i oceaniczne rozprowadzają ciepło w charakterystyczny sposób. W czerwcu 2020 roku w mieście Wierchojańsk w Rosji, znajdującym się w obrębie Koła Podbiegunowego, odnotowano 38°C, czyli ponad 30 stopni więcej niż wynosi tam średnia temperatura w tym miesiącu. Pomimo mroźnych warunków i śnieżno-lodowej scenerii, w Arktyce żyją rośliny i zwierzęta. Na południowych krańcach koła podbiegunowego rosną drzewa, ale dalej na północ – powyżej linii lasu – temperatury są zbyt niskie, by mogły przetrwać. Tam rosną trawy, turzyce, mchy i porosty. Występują również owady, np. komary czy ćmy. W Arktyce żyją także piżmowoły, niedźwiedzie polarne, foki i lemingi. Zmiany klimatu szczególnie zagrażają niedźwiedziom polarnym, które do polowania na foki potrzebują lodu. Gdy lód topnieje, wiele niedźwiedzi ginie z głodu, a inne zbliżają się do siedzib ludzkich w poszukiwaniu pożywienia, co prowadzi do konfliktów. Co ważne – można spotkać niedźwiedzie polarne za północnym kołem podbiegunowym, ale nie za kołem podbiegunowym antarktycznym. Tereny wokół bieguna południowego są znacznie chłodniejsze. Podczas gdy na biegunie północnym zimą temperatura spada do „tylko” minus 40°C, na południowym średnia temperatura zimą wynosi minus 60°C. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Longyearbyen to najdalej wysunięte na północ miasto. Niewielka osada skrywa sporo atrakcji
Longyearbyen – niewielka miejscowość w prowincji Svalbard – jest najdalej wysuniętą na północ osadą ludzką. Powstała jako miasteczko górnicze, ale dziś przemysł wydobywczy odgrywa tam marginalną rolę. Gospodarka współczesnego Longyearbyen opiera się przede wszystkim na badaniach naukowych i turystyce. Poznajmy bliżej to niezwykłe, fascynujące miejsce.
Spis treści: Gdzie znajduje się Longyearbyen? Historia miasta Longyearbyen Współczesne Longyearbyen Atrakcje Longyearbyen Nietypowe prawo w Longyearbyen Powietrze w Longyearbyen jest krystalicznie czyste. Przy dobrej pogodzie gołym okiem można tam dostrzec obiekty oddalone o około 150 km. Krajobraz charakteryzuje się surowym, arktycznym pięknem, które jest niezwykle skutecznym wabikiem na turystów. To nic, że siarczyste mrozy utrzymują się tam prawie przez niemal 10 miesięcy w roku, a pora ciepła, podczas której najwyższa temperatura nie przekracza 8 stopni Celsjusza, trwa zaledwie 2,5 miesiąca. Każdego roku prawie 150 tysięcy osób odwiedza tę niewielką osadę, będącą nieformalną stolicą arktycznej północy. Gdzie znajduje się Longyearbyen? Longyearbyen to niewielka, zamieszkała przez około 2 tysiące osób miejscowość w norweskiej prowincji Svalbard, położonej w obszarze archipelagu o tej samej nazwie. Rozciąga się na wyspie Spitsbergen, powyżej 75. stopnia szerokości geograficznej północnej. Od bieguna północnego dzieli ją około 1300 km. Mówimy tu zatem o najdalej wysuniętej na północ osadzie. Historia miasta Longyearbyen Jak wynika ze skandynawskich kronik, wyspy archipelagu Svalbard były dobrze znane wikingom. Ich ponowne odkrycie nastąpiło w 1596 roku, gdy dotarł tam holenderski podróżnik Willem Barents. Od XVI do XVIII wieku były ośrodkiem rybołówstwa, wielorybnictwa i myślistwa, do którego ściągali rybacy i myśliwi z Europy Północnej. Pod koniec XVIII stulecia wyspy zaczęły być wykorzystywane jako baza wypadowa dla ekspedycji eksplorujących biegun północny. Wówczas nikt jeszcze nie myślał o założeniu stałej osady na tym niegościnnym terytorium. Zmieniło się to dopiero pod koniec XIX wieku, gdy odkryto tam bogate złoża surowców naturalnych. W 1899 roku rozpoczęło się wydobycie węgla kamiennego. W 1906 roku na wyspę Spitsbergen przybył John Munroe Longyear, właściciel przedsiębiorstwa Arctic Coal Company of Boston. Założył tam osadę, którą początkowo zamieszkiwało 25 pracowników firmy. Z czasem dołączyły do nich kobiety z dziećmi. 10 lat później kopalnię i osadę Longyeara odkupiła norweska firma Store Norske Spitsbergen Kulkompani. W następnym roku populacja sięgnęła 141 mieszkańców. To właśnie wtedy ukuła się nazwa Longyearbyen, czyli „miasto Longyeara”. W 1980 roku zaczęli napływać tam osadnicy niezwiązani z przemysłem wydobywczym. Traktat Spitsbergeński 9 lutego 1920 roku w Paryżu podpisane zostało porozumienie (znane jako Traktat Spitsbergeński) pomiędzy Stanami Zjednoczonymi, Wielką Brytanią, Danią, Francją, Włochami, Japonią i Szwecją. Na jego mocy archipelag Svalbard znalazł się pod zarządem administracyjnym Norwegii. Postanowienia traktatu weszły w życie 14 sierpnia 1925 roku. Od tego czasu, wyspy i miasto Longyearbyen stanowią własność norweską, ale wszyscy sygnatariusze (łącznie jest ich 42) mają równe prawo do korzystania z zasobów naturalnych archipelagu i prowadzenia na jego terenie działalności naukowej. Współczesne Longyearbyen Miasto przez wiele lat stanowiło ważny ośrodek wydobycia węgla kamiennego, ale dziś przemysł wydobywczy odgrywa tam marginalną rolę. Ze względu na położenie, współczesne Longyearbyen rozwija się w zupełnie innych sektorach. Jest ważnym ośrodkiem badań naukowych. Funkcjonują tam placówki instytucji badawczych z wielu krajów świata, które zajmują się między innymi badaniem zmian zachodzących w wysokiej Arktyce. Warto podkreślić, że Longyearbyen to także prężnie rozwijający się ośrodek turystyczny. Trudno się temu dziwić. Lokalizacja miasta jest przecież obietnicą wspaniałej przygody. Dalej na północ nie ma żadnej ludzkiej osady. Można tam doświadczyć wszystkich arktycznych zjawisk, w tym nocy polarnej i dnia polarnego. Krajobraz jest tam surowy, a jednocześnie piękny na swój unikatowy sposób. To jedno z niewielu miejsc, gdzie można obserwować niedźwiedzie polarne w ich naturalnym środowisku. W tym kontekście nie jest specjalnie zaskakujące, że w Longyearbyen powstają coraz to nowsze hotele, restauracje i inne elementy infrastruktury turystycznej. Atrakcje Longyearbyen Należy jednak podkreślić, że surowe, arktyczne warunki nie są jedyną atrakcją tego miasta. Wbrew pozorom, ta niewielka osada skrywa sporo interesujących miejsc. Najciekawsze wymieniamy poniżej. Svalbard Kirke Svalbard Kirke jest najdalej wysuniętym na północ kościołem. Pierwsza świątynia została wzniesiona na terenie Longyearbyen w 1921 roku. Budynek został całkowicie zniszczony podczas II wojny światowej. Ten, który stoi tam do dziś, został wybudowany w 1958 roku. Svalbard Kirke to nie tylko miejsce kultu religijnego, ale także centrum życia lokalnej społeczności. Jest otwarty dla wszystkich, niezależnie od wyznania. Oprócz nabożeństw odbywają się tam także koncerty i inne wydarzenia kulturalne. Svalbard Museum W mieście znajduje się ciekawe muzeum, które opowiada historię archipelagu, od jego odkrycia, aż po współczesność. Svalbard Museum pełni też funkcję centrum edukacyjnego, które przybliża życie w jednym z najbardziej niegościnnych środowisk na naszej planecie. North Pole Expedition Museum Kolejną ciekawą placówką w Longyearbyen jest muzeum poświęcone historycznym ekspedycjom na północny biegun Ziemi. W bogatej ekspozycji znajdują się oryginalne fotografie, mapy i dokumenty opisujące szczegóły polarnych wypraw. Galeria Nordover Niewątpliwą atrakcją miasta jest najdalej wysunięty na północ ośrodek sztuki. Mowa o Galerii Nordover, w której znajduje się stała ekspozycja dzieł Kåre Tvetera. Mieści się tam także kino z 32 miejscami i kawiarnia, z której rozpościera się wspaniały widok na Longyearbyen. Zabytkowa kopalnia węgla kamiennego Gruve 3 O górniczej przeszłości miasteczka przypomina zabytkowa kopalnia, będąca ważnym elementem tamtejszej historii przemysłowej. Działała od 1971 do 1996 roku i w tym czasie była jednym z głównych motorów napędowych lokalnej gospodarki. Po zamknięciu stała się centrum edukacyjnym i atrakcją turystyczną. Browar Svalbard Dla wielu osób piwowarstwo jest prawdziwą sztuką. Nic dziwnego, że miłośnicy złotego trunku z całego świata chcą poznać tajniki warzenia ich ulubionego napoju w skrajnie nieprzyjaznych arktycznych warunkach. Browar Svalbard jest jedną z głównych atrakcji miasta, gdzie zwiedzanie można połączyć z degustacją lokalnych specjałów. Nietypowe prawo w Longyearbyen Mówiąc o atrakcjach Longyearbyen, warto wspomnieć o tamtejszym prawie, bo to w niektórych punktach znacząco różni się od obowiązującego w innych obszarach Europy. Obowiązuje tam zakaz posiadania kotów i fretek, gdyż te stanowią zagrożenie dla tamtejszej populacji ptaków. Tamtejsi mieszkańcy muszą nosić ze sobą broń. Nie dla obrony przed przestępcami, a przed niedźwiedziami polarnymi. W Longyearbyen obowiązuje częściowa prohibicja. Miesięcznie można tam kupić 24 piwa i ani jednego więcej. Pozornie najdziwniejsze prawo dotyczy jednak... umierania. Longyearbyen, czyli miasto, w którym nie można umrzeć Koh Tao w Tajlandii bywa nazywana „wyspą śmierci”. Spitsbergen powinna być nazywana „wyspą, na której nie można umrzeć”. To żadna przenośnia. Takie prawo obowiązuje tam od ponad 1950 roku, kiedy zamknięty został cmentarz w Longyearbyen. Zaczęło się w 1918 roku, gdy na kilku kontynentach rozpętała się pandemia groźnego wirusa grypy, znana pod potoczną nazwą „hiszpanka”. Choroba zebrała potworne żniwo, uśmiercając od 3 do 5 proc. światowej populacji. Nie ominęła też niewielkiego miasteczka na wyspie Spitsbergen. Zmarło wówczas kilkunastu tamtejszych górników. W 1950 roku zorientowano się, że ze względu na arktyczne warunki, pogrzebane na tamtejszym cmentarzu ciała nie ulegają całkowitemu rozkładowi. Co za tym idzie, nie rozkładają się także niebezpieczne wirusy. Gdyby doszło do ocieplenia klimatu, groziłoby to wybuchem epidemii, która mogłaby przybrać rozmiary pandemii. Dlatego mieszkańcy Longyearbyen mają „zakaz umierania w mieście”. Osoby chore, których stan nie rokuje poprawy, są przez władze proszone o spędzenie ostatnich dni życia w kontynentalnej części Norwegii. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Naukowcy wreszcie zmierzyli pole elektryczne Ziemi. To przez nie cząsteczki atmosfery uciekają w kosmos
NASA donosi, że po raz pierwszy udało się zmierzyć globalne pole elektryczne Ziemi. O jego istnieniu mówiło się od lat 60. poprzedniego wieku. Pole jest jednak bardzo słabe i do niedawna naukowcy nie dysponowali odpowiednim sprzętem umożliwiającym jego wykrycie. Zmieniło się to dopiero teraz dzięki misji Endurance, w ramach której ze Svalbardu wystrzelono specjalnie zaprojektowaną rakietę suborbitalną.
W tym artykule: Co to jest wiatr polarny A może nad Ziemią istnieje pole elektryczne? Uciekający wodór Misja Endurance odbyła się w maju 2022 roku. Suborbitalna rakieta skonstruowana przez naukowców NASA osiągnęła wysokość 768 km nad powierzchnią Ziemi. Po 19 minutach lotu spadła do Morza Grenlandzkiego. Jednak nawet ten krótki czas wystarczył, by potwierdzić istnienie na dużej wysokości nad planetą wyjątkowo słabego pola elektrycznego. Instrumenty wykryły zmianę potencjału elektrycznego wynoszącą zaledwie 0,55 wolta. To bardzo mało, a jeden z badaczy stwierdził, że wykryte pole jest równie słabe jak bateria zegarka. Jednak nawet takie słabe pole rozwiązuje zagadkę, nad którą naukowcy głowili się od kilkudziesięciu lat. Wyjaśnia mianowicie, dlaczego nad biegunami Ziemi istnieje tzw. wiatr polarny (ang. polar wind). Co to jest wiatr polarny Określenie „wiatr polarny” powstało pod koniec lat 60. poprzedniego wieku. Ian Axford, nowozelandzki naukowiec i wieloletni szef Max Planck Institute for Aeronomy, zaproponował, by nazwać tak stały strumień jonów uciekający w kosmos z rejonów nad południowym i północnym biegunem Ziemi. Nazwa miała wskazywać na podobieństwo tego zjawiska do wiatru słonecznego, czyli strumieni plazmy wypływających ze Słońca. Z Ziemi uciekają jonu wodoru, helu i tlenu. Cząsteczki tych pierwiastków zostają zjonizowane w górnych warstwach atmosfery właśnie przez wiatr słoneczny. Jonizowanie to proces, podczas którego zmienia się liczba elektronów obojętnej elektrycznie cząsteczki albo atomu. Atom np. zderza się z cząstką o wysokiej energii i przekształca się w dodatnio naładowany jon. Pojawiają się przy tym również elektrony swobodne. Istnienie „wiatru polarnego” potwierdzały pomiary z lat 60., kiedy wykryto stały strumień cząstek uciekający z atmosfery ziemskiej w rejonach nad biegunami. Naukowcy nie byli jednak pewni, co powoduje to zjawisko. Uciekające cząstki miały niskie temperatury, a mimo to poruszały się z prędkościami naddźwiękowymi. Coś musiało wypychać je w kosmos. Tylko co? A może nad Ziemią istnieje pole elektryczne? Hipoteza z lat 60. zakładała, że do powstania wiatru polarnego na Ziemi przyczynia się bardzo słabe, globalne pole elektryczne. Miałoby zaczynać się ok. 250 km nad powierzchnią, gdzie atomy jonizują się, rozpadając się na ujemnie naładowane elektrony i jony naładowane dodatnio. Elektrony są ultralekkie i łatwo mogłyby ulecieć w kosmos. Jony są od nich przynajmniej 1836 razy cięższe, przez co znacznie silniej działa na nie grawitacja. Gdyby tylko ona sterowała ich ruchem, jony opadłyby na Ziemię, a elektrony uciekły w kosmos. Tak się jednak nie dzieje. To efekt działania ich przeciwnych ładunków elektrycznych. Dzięki nim powstaje pole elektryczne, które NASA określiło jako dwukierunkowe (albo „ambipolarne”). Jony przyciągają elektrony i ciągną je w dół. Jednocześnie elektrony, wznosząc się, ciągną za sobą jony w górę. Efekt netto powoduje rozciągnięcie się atmosfery na dużych wysokościach. Część jonów zostaje wyciągnięta zaś tak wysoko, że ucieka w kosmos. Uciekający wodór Wiatr polarny składa się przede wszystkim z jonów wodoru. Siła, jaką wywiera na nie pole elektryczne, jest 10,6 razy większa od grawitacji. – To więcej niż dość, by jej przeciwdziałać. W rzeczywistości to dość, by wyrzucić jony w przestrzeń kosmiczną z prędkością naddźwiękową – mówi Alex Glocer, naukowiec misji Endurance i jeden z autorów pracy przedstawiającej jej wyniki na łamach „Nature”. Wznoszą się także cięższe cząstki. W wykrytym polu elektrycznym jony tlenu ważą o połowę mniej. To umożliwia im osiągnięcie wyższych wysokości. Łącznie zaś na skutek istnienia słabego pola elektrycznego jonosfera – czyli warstwa atmosfery zaczynająca się 50–60 km nad powierzchnią – staje się gęstsza na dużych wysokościach niż byłaby, gdyby to pole nie istniało. Naukowcy podkreślają, że wykryte przez nich pole elektryczne jest jednym z fundamentalnych pól kuli ziemskiej, tak samo jak pole magnetyczne i grawitacyjne. Bez niego ewolucja atmosfery przebiegałaby zupełnie inaczej. Ponieważ zaś jest ściśle związane z istnieniem atmosfery, można podejrzewać, że występuje na wszystkich globach mających atmosferę, choćby rzadką – czyli również np. na Marsie czy na Wenus. Źródło: NASA, Nature, Wikipedia Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Klimat okołobiegunowy – czym się charakteryzuje i w jakich krajach panuje?
Długie zimy z najniższymi na Ziemi temperaturami powietrza, ograniczające się głównie do śniegu niskie opady atmosferyczne i wysokie amplitudy temperatur w niektórych rejonach – oto najkrótsza charakterystyka strefy klimatów okołobiegunowych. Panujące tam ekstremalne warunki ukształtowały się w następstwie występujących różnic w warunkach oświetlenia w trakcie dnia polarnego i nocy polarnej. Jakimi cechami charakteryzuje się klimat okołobiegunowy? Jakie rodzaje klimatu występują w tej strefie i jaki jest jej zasięg? Na każde z tych pytań odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest klimat okołobiegunowy? Jakie są cechy klimatu okołobiegunowego? Rodzaje klimatu okołobiegunowego Gdzie jest klimat okołobiegunowy? Fauna i flora strefy okołobiegunowej Klimat na Ziemi jest kształtowany przez liczne czynniki strefowe i astrefowe. W niektórych miejscach na naszej planecie panują wyjątkowo trudne lub wręcz ekstremalne warunki. Takie stwarza choćby klimat równikowy, dla którego charakterystyczna wysoka średnia temperatura i duża wilgotność powietrza, i klimat zwrotnikowy, w strefie którego odnotowywane są najwyższe temperatury. Jeżeli mowa o klimatycznym ekstremum, nie można pominąć strefy okołobiegunowej. To właśnie tam ziemia skuta jest lodem, a temperatura powietrza osiąga najniższe wartości. W porównaniu z tymi warunkami, nawet najsurowsze zimy, jakie czasami zapewnia strefa umiarkowana, wydają się być łagodne. Czym jest klimat okołobiegunowy? Klimat okołobiegunowy to piąta i ostatnia główna strefa klimatyczna w klasyfikacji Wincentego Okołowicza. Występuje na półkuli północnej i południowej, obejmując obszary za kołami podbiegunowymi. Zewnętrzne granice tych pasów są wyznaczone przez izotermę najcieplejszego miesiąca 10 stopni Celsjusza. Na obu półkulach strefa okołobiegunowa sąsiaduje (po stronie południowej na północy i odwrotnie na południu) ze strefą klimatów umiarkowanych. Rozpiętość warunków pogodowych jest tam nieznaczna, dlatego w całej strefie wyróżnia się tylko dwa typy klimatów (zgodnie z klasyfikacją Wincentego Okołowicza). Jakie są cechy klimatu okołobiegunowego? W strefie okołobiegunowej występują szczególne warunki oświetlenia, związane z małym dopływem energii pochodzącej z promieniowania słonecznego. To sprawia, że występuje tam ujemny bilans energetyczny, kształtujący się na poziomie minus 200 W/m kw. Zwierzęta Antarktydy - jakie gatunki tam żyją? Antarktyda - najdalej wysunięty na południe kontynent - to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Ziemi. Południowy biegun zimna jest jedynym kontynentem nieeksploatowanym gospodarczo i niez... Zimą panują tam ekstremalne warunki. Najniższe temperatury są odnotowywane w trakcie trwania nocy polarnej. Wówczas termometr może wskazać minus 80 stopni Celsjusza, a nawet mniej (rekord zimna, zarejestrowany na lodowej wyżynie Antarktydy Wschodniej, to minus 98 stopni Celsjusza) . Lato jest chłodne i trwa krótko. Temperatura w najcieplejszym miesiącu dochodzi do 10 stopni Celsjusza, ale dotyczy to wyłącznie strefy subpolarnej. Skoro mowa o porach roku, w strefie klimatów okołobiegunowych są one wyznaczane na podstawie długości dnia i nocy, która wynosi od jednej doby (na kole podbiegunowym) do ok. sześciu miesięcy (na biegunie). W trakcie trwania nocy polarnej powierzchnia ziemi ulega znacznemu ochłodzeniu, gdy następuje dzień polarny ogrzewa się tylko nieznacznie, co wynika z niskiego położenia Słońca nad horyzontem. To wszystko przekłada się na małe dobowe amplitudy temperatury powietrza i znacznie większe roczne wahania. Opady są niskie i ograniczają się niemal wyłącznie do postaci śniegu. W konsekwencji, w strefie okołobiegunowej śnieg łatwo zmienia się w lód, co po pewnym czasie prowadzi do powstania lądolodów (Arktyka i Antarktyka). Wymieniając charakterystyczne cechy klimatu okołobiegunowego, nie można pominąć silnych, porywistych wiatrów. W niektórych miejscach ruchy powietrza osiągają prędkość dochodzącą do 300 km/godz. Rodzaje klimatu okołobiegunowego Strefa okołobiegunowa obejmuje dwa typy klimatów: klimat subpolarny, nazywany też podbiegunowym, klimat polarny, nazywany też biegunowym. W obu przypadkach opady są niskie przez cały rok. Także zjawisko dnia i nocy polarnej jest wspólne dla obu rodzajów klimatów. Na tym jednak kończą się cechy wspólne, bo mimo że w strefie subpolarnej i polarnej panują wyjątkowo trudne warunki, to należy tu mówić o pewnej rozpiętości zjawisk pogodowych. W obszarach, na których panuje klimat subpolarny występują duże różnice temperatur między zimą a latem. O ile średnia roczna temperatura nie przekracza tam 0 stopni Celsjusza, to w najcieplejszym miesiącu może dochodzić do ok. 10 stopni Celsjusza. Wynika to z faktu, że latem przeważają tam umiarkowane masy powietrza, natomiast zimą dominują masy arktyczne i antarktyczne. Warunki terenowe i klimatyczne, które panują w tej strefie, sprzyjają powstawaniu powstawaniu lodowców. Granica wiecznego śniegu jest położona nisko – przebiega na wysokości 700-1400 m n.p.m. Opady śniegu osiągają wysokość do 300 mm. Najsurowsze warunki klimatyczne na Ziemi panują w strefie klimatu polarnego. Podobnie jak w strefie subpolarnej, klimatyczne lato jest tam zjawiskiem całkowicie nieznanym. Na półkuli południowej przeciętna zimowa temperatura to minus 70 stopni Celsjusza. W lecie jest nieznacznie cieplej, a raczej mniej mroźno, bo słupek rtęci wskazuje wówczas od minus 30 do minus 50 stopni Celsjusza. Silny, porywisty wiatr nie jest tam zjawiskiem niezwykłym, a okresowo zdarzają się też burze śnieżne. Na półkuli północnej warunki w strefie polarnej są bardziej zróżnicowane i zależą przede wszystkim od szerokości geograficznej i odległości dzielącej dany obszar od dużych zbiorników wodnych. Najniższe temperatury dochodzą tam do minus 70 stopni Celsjusza. To miasto na Alasce właśnie pożegnało słońce na dwa miesiące Po czwartkowym zachodzie słońca mieszkańcy Utqiagvik, jak obecnie w języku inupiak nazywa się dawne Barrow, światło dnia ujrzą ponownie za 60 dni. Znajdujące się za kołem podbiegunowym m... W całej strefie polarnej nie występują opady deszczu, a roczna amplituda temperatury powietrza może kształtuje się na poziomie kilkudziesięciu stopni Celsjusza. Opady śniegu osiągają wysokość do 250 mm. Gdzie jest klimat okołobiegunowy? Strefa klimatu okołobiegunowego obejmuje północne i południowe krańce globu. Obszary półkuli północnej, dla których charakterystyczny jest klimat subpolarny, to: północna Europa, północna Islandia, północna i wschodnia Syberia, północna Kanada, północna Alaska. Na półkuli południowej występuje na subantarktyce, czyli w regionie morskim, w którym występują nieliczne wyspy południowego Oceanu Spokojnego, Indyjskiego i Atlantyckiego. Obszary, na których występuje klimat polarny, to: Antarktyda, Grenlandia, Arktyka, północne krańce Syberii. Fauna i flora strefy okołobiegunowej Surowe warunki i inne unikatowe cechy klimatu okołobiegunowego nie pozostają bez wpływu na świat flory i fauny. W obrębie tych obszarów należy rozróżniać dwie strefy krajobrazowe: tundry i lasotundry (charakterystyczne dla klimatu subpolarnego) oraz pustynie lodowe (typowe dla klimatu polarnego). Na półkuli północnej tundra rozciąga się na północny Europy, Azji, Ameryki Północnej, w południowych obszarach Grenlandii i wyspach położonych za kołem podbiegunowym. Zasięg występowania tej strefy na półkuli południowej jest wyraźnie mniejszy i obejmuje wyspy antarktyczne, południową część Ziemi Ognistej i zachodnie obszary Ziemi Grahama. W północnej części tundry znaczną powierzchnię zajmują obszary, na których nie występuje szata roślinna. Roślinność wykształca się dopiero w niższych partiach, zwłaszcza w obniżeniach terenu, u podnóża łagodnych stoków i w dolinach. Na wyżej położonych obszarach występują niemal wyłącznie mchy i porosty. Na terenach, w których występuje szata roślinna, dominują obszary bezleśne. Na pokrywę składają się przede wszystkim mchy, porosty, turzyce, trawy, zioła i krzewiki, głównie gatunki wieloletnie lub długowieczne. Żyją z reniferami w mongolskiej tajdze. Zobacz unikatowe zdjęcia ostatnich nomadów Od tysięcy lat ich codzienna egzystencja skupia się wokół hodowli reniferów. To niesamowite, że ich kultura nadal trwa. Strefa lasotundry, występująca na południu tundry, stanowi formację przejściową przed tajgą. Oprócz gatunków typowych dla tundry, występują tam karłowate lasy tworzone przez świerki, brzozy i osiki. Charakterystyczne są też lasy modrzewiowe i brzozowe. Jeżeli chodzi o świat fauny, dominują tam ssaki, roślinożerne i mięsożerne. W strefie subpolarnej można też spotkać liczne ptaki, ale większość to gatunki przelotne. Pustynie lodowe strefy polarnej są skute trwałą pokrywą lodową, co uniemożliwia rozwój szaty roślinnej. Na nielicznych powierzchniach wolnych od lodu pojawiają się mchy, porosty i nieliczne rośliny poduszkowate i płożące, jednak nie tworzą one zwartej pokrywy. Dominującymi zwierzętami są płetwonogi i ptaki. Na półkuli południowej, gdzie wiatry osiągają największą siłę, spotyka się przede wszystkim nieloty. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Strefy klimatyczne świata – jaki klimat panuje w różnych zakątkach Ziemi?
Poszczególne obszary naszej planety różnią się pod względem średniej rocznej temperatury powietrza, ilości opadów i wartości ciśnienia atmosferycznego. Mieszkańcy niektórych części świata niemal przez cały rok cieszą się doskonałą pogodą, podczas gdy inni muszą zmagać się z wyjątkowo niesprzyjającymi warunkami. Podobne elementy klimatu, występujące na określonych obszarach, pozwoliły naukowcom podzielić Ziemię na strefy klimatyczne.
W tym artykule: Czym jest klimat? Jakie czynniki kształtują klimat na Ziemi? Podział na strefy klimatyczne Strefa klimatów równikowych Strefa klimatów zwrotnikowych Strefa klimatów podzwrotnikowych Strefa klimatów umiarkowanych Strefa klimatów okołobiegunowych Inne podziały stref klimatycznych Nieustanna ewolucja jest charakterystyczna nie tylko dla żywych organizmów. Ciągłym zmianom podlegają także warunki klimatyczne, które panują na naszej planecie. Przez miliony lat, tor ewolucji klimatu wytyczały czynniki naturalne, ale od pewnego czasu do zachodzących zmian przyczyniają się także ludzie, a konkretnie – nasza działalność na Ziemi. Tempo zmian klimatycznych nabrało szczególnej dynamiki w ostatnich dwóch stuleciach. Niektórzy naukowcy wyrażają przekonanie, że granica między poszczególnymi strefami klimatycznymi może ulec całkowitemu zatarciu do 2100 roku. Póki co, wciąż jeszcze możemy dzielić naszą planetę na pięć głównych stref klimatycznych. Czym jest klimat? Mówiąc o klimacie, nie należy myśleć o pogodzie, to dwa różne pojęcia. Pogoda to nic innego jak stan atmosfery występujący w określonym miejscu i czasie, określany na podstawie jej głównych składników: temperatury powietrza, wilgotności, ciśnienia atmosferycznego, opadów i osadów atmosferycznych, zachmurzenia, kierunku i prędkości wiatru, natężenia promieniowania słonecznego i innych zjawisk atmosferycznych. Nasza cywilizacja potrwa do 2050 roku. Wyliczone i potwierdzone naukowo Niespełna 30 lat. Tyle czasu ma ludzkość, według opublikowanego przez australijskie centrum naukowe Breakthrough National Centre for Climate Restoration. Jeszcze jesteście spokojni? Zniknie mi... Obraz klimatu tworzą składniki, które są identyczne z elementami pogody, ale każdy z nich jest analizowany w kontekście znacznie dłuższego okresu. Mówimy tu bowiem o całokształcie zmieniających się stanów pogody i warunków atmosferycznych, który pozostaje właściwy dla określonego obszaru i czasu i jest określany na podstawie obserwacji trwających wiele lat. Jakie czynniki kształtują klimat na Ziemi? Warunki klimatyczne na naszej planecie są kształtowane przez 4 podstawowe czynniki: obieg ciepła, na który składają się warunki oświetleniowe, faktyczny czas ekspozycji słonecznej i całkowite promieniowanie słoneczne dochodzące do powierzchni Ziemi, obieg wilgoci, na który składają się zjawiska parowania, konwekcji i adwekcji pary wodnej, powstawanie chmur i opadów atmosferycznych oraz spływ i wsiąkanie wody, cyrkulacja atmosferyczna związana z rozkładem ciśnienia atmosferycznego, czynniki geograficzne, takie jak rozkład mórz i lądów, szerokość geograficzna, ukształtowanie i pokrycie terenu oraz prądy morskie. To wszystko składa się na klimat, którego obraz jest tworzony przez temperaturę i wilgotność powietrza, parowanie rzeczywiste, zachmurzenie, opady i burze atmosferyczne i pyłowe. Podział na strefy klimatyczne Mówiąc o strefie klimatycznej, na myśli trzeba mieć obszar kuli ziemskiej (zazwyczaj przedstawiany jako równoleżnikowy pas), w obrębie którego występują zbliżone elementy klimatu. To właśnie te składniki, poddawane wieloletniej obserwacji, stanowią podstawę do wydzielenia konkretnych stref. Czy wiesz, że pierwszego podziału Ziemi na strefy klimatyczne dokonali starożytni Grecy? Ówcześni uczeni wprowadzili je na podstawie kąta padania promieni słonecznych w trakcie trwania poszczególnych pór roku, w określonych szerokościach geograficznych. Obowiązujący współcześnie, znacznie dokładniejszy system podziału został opracowany znacznie później, bo dopiero na XIX i XX wieku. Pierwszy prawidłowy podział stref klimatycznych jest wynikiem pracy Alexandra von Humboldta – niemieckiego podróżnika i przyrodnika. W 1817 roku Humboldt przedstawił wyniki swoich obserwacji, w których skojarzył związek zachodzący między właściwościami klimatu a rozmieszczeniem flory. Należy jednak podkreślić, że pojęcie typów klimatu jako pierwszy wprowadził w 1899 roku niemiecki klimatolog Wladimir Köppen. 1/3 ludzkości będzie żyła w saharyjskim upale. Już za 50 lat Przez tysiące lat ludzie wybierali do życia strefy klimatyczne z roczną średnią temperaturą ok. 13 stopni Celsjusza. Odpowiada to naszym ciałom i pozwala na względnie normalne funkcjonowani... O ile obecnie w środowisku naukowym funkcjonuje kilka różnych podziałów stref klimatycznych, to polscy klimatolodzy najczęściej opierają swoją pracę o klasyfikację Wincentego Okołowicza, wprowadzoną w 1971 roku, która rozróżnia 5 stref klimatycznych i 29 typów klimatu. Strefa klimatów równikowych Pierwszą strefą wymienianą w klasyfikacji Okołowicza jest strefa klimatów równikowych. Typowa jest dla niej wysoka średnia miesięczna temperatura, przekraczająca 20 stopni Celsjusza w ciągu roku. Roczna amplituda nie przekracza 5 stopni Celsjusza. W strefie klimatów równikowych pory roku są określane na podstawie rocznego rozkładu opadów. Uwzględniając charakter uwilgotnienia, należy wymienić 3 typy klimatów, które w niej występują: klimat równikowy wybitnie wilgotny, klimat podrównikowy wilgotny, klimat podrównikowy suchy (nazywany też wybitnie suchym). Strefa klimatów zwrotnikowych Kolejna strefa w klasyfikacji polskiego klimatologa obejmuje klimaty zwrotnikowe. Średnia temperatura roczna przekracza 20 stopni Celsjusza, a w najchłodniejszym miesiącu kształtuje się na poziomie powyżej 10 stopni Celsjusza. Typowa dla tej strefy jest wysoka dobowa amplituda temperatur. W tej strefie rozróżnia się 4 typy klimatu: klimat wilgotny, klimat pośredni, klimat suchy kontynentalny, klimat wybitnie suchy kontynentalny. Strefa klimatów podzwrotnikowych Trzecia strefa obejmuje klimaty podzwrotnikowe. W tym przypadku, średnia temperatura roczna zamyka się w przedziale od 10 do 20 stopni Celsjusza, a w najchłodniejszym miesiącu – od 0 do 10 stopni Celsjusza (zależnie od typu klimatu). W obrębie strefy klimatów podzwrotnikowych należy rozróżniać 5 typów klimatów: Według raportu IPCC mamy tylko 3 lata, by ograniczyć emisje gazów cieplarnianych o połowę. „Teraz albo nigdy” Mamy zaledwie 3 lata, aby rozpocząć działania, które zatrzymają wzrost emisji gazów cieplarnianych. Autorzy najnowszego raportu twierdzą, że w przeciwnym razie ograniczenie globalnego wzros... klimat morski, klimat pośredni, klimat kontynentalny, klimat kontynentalny suchy, klimat kontynentalny wybitnie suchy. Strefa klimatów umiarkowanych W strefie klimatów umiarkowanych średnia roczna temperatura zamyka się w przedziale od 0 do 10 stopni Celsjusza. W najcieplejszym miesiącu przekracza 10 stopni Celsjusza. Zależnie od klimatu, roczna amplituda temperatur może być wyższa lub niższa niż 25 lub wyższa niż 35 stopni Celsjusza. W tej strefie klimaty dzieli się na dwie grupy: umiarkowanie ciepłą i umiarkowanie chłodną. Do pierwszej należy zaliczyć: klimat morski, klimat przejściowy, klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną. Na klimaty chłodne składają się: klimat morski, klimat przejściowy, klimat kontynentalny z odmianą wybitnie kontynentalną. Zastanawiałeś się kiedyś, w jakiej strefie klimatycznej leży Polska? Terytorium naszego kraju rozciąga się właśnie w strefie klimatów umiarkowanych. Panuje u nas klimat ciepły o cechach przejściowych. Strefa klimatów okołobiegunowych Ostatnia w klasyfikacji Okołowicza jest strefa klimatów okołobiegunowych. W tym przypadku średnia roczna temperatura kształtuje się na poziomie poniżej 0 stopni Celsjusza, a w najcieplejszym miesiącu nie wzrasta powyżej 10 stopni Celsjusza. W tej strefie obowiązuje podział na 2 klimaty: klimat subpolarny, klimat polarny. Inne podziały stref klimatycznych Nieco inaczej strefy klimatyczne podzielił Wladimir Köppen, którego klasyfikacja jest jedną z najbardziej znanych i najpowszechniejszych. Niemiecki klimatolog oparł swój podział na 3 podstawowych kryteriach: średnich miesięcznych i rocznych temperaturach, średniej miesięcznej sumie opadów z uwzględnieniem ich rozkładu w ciągu roku i oddziaływaniu na świat roślinny. Te czynniki pozwoliły mu wyróżnić 5 stref klimatycznych z 11 typami klimatów: A – klimat lasów deszczowych i sawann bez zimy z podziałem na klimat tropikalnych lasów deszczowych i klimat sawann, B – klimat suchy z podziałem na klimat stepów i pustyń, C – klimat umiarkowany ciepły z podziałem na klimat umiarkowany ciepły z suchą zimą, klimat umiarkowany ciepły z suchym latem i klimat umiarkowany wilgotny, D – klimat lasów borealnych i tajgi z podziałem na klimat chłodny z suchą zimą i klimat chłodny wilgotny, E – klimat śnieżny z podziałem na klimat tundry i klimat wiecznego mrozu. W 1968 roku do tej klasyfikacji dodano jeszcze jedną strefę: klimat wysokogórski. Inną klasyfikację klimatów przedstawił Emanuel de Martonne. System francuskiego naukowca opiera się o charakterystykę opadową i termiczną i rozróżnia dwa obszary: międzyzwrotnikowe (z małą zmiennością pogody i znaczną stałością kierunków wiatru) i pozazwrotnikowe (z dużą niestabilnością pogody, która objawia się zmiennością temperatury powietrza, opadów i wiatru). Klimat w 2100 roku – jakie zmiany opadów, temperatury i bilansu wodnego czekają Polskę? Sprawdź, co przewidują eksperci! Od lat obserwujemy negatywne skutki zmian klimatu w różnych dziedzinach gospodarki — na przykład w rolnictwie czy turystyce. Co czeka nas w przyszłości — czy będą się one nasilać? Nauk... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/klimat-w-2100-roku-jakie-zmiany-opadow-temperatury-i-bilansu-wodnego-czekaja-polske-sprawdz-co-przewiduja-eksperci-ac68234.jpeg" width="938" height="625" alt="Klimat w 2100 roku – jakie zmiany opadów, temperatury i bilansu wodnego czekają Polskę? Sprawdź, co przewidują eksperci!" title="Klimat w 2100 roku – jakie zmiany opadów, temperatury i bilansu wodnego czekają Polskę? Sprawdź, co przewidują eksperci!" /> Ciekawie przedstawia się też podział Alisowa. Ta klasyfikacja stref klimatycznych uwzględnia różne typy mas powietrza powstające w określonych strefach geograficznych: równikowe, zwrotnikowe, morskie, kontynentalne, umiarkowane morskie, umiarkowane kontynentalne, arktyczne i antarktyczne. Średnie położenie klimatologicznych frontów atmosferycznych w okresach letnich i zimowych pozwoliło Alisowowi wytyczyć granice poszczególnych stref. Na tej podstawie wyznaczył 7 podstawowych stref klimatycznych, w których panuje całoroczna przewaga określonych mas powietrza. Strefy, o których mowa, to: strefa równikowa, strefa podrównikowa, strefy zwrotnikowe na półkuli północnej i południowej, strefy podzwrotnikowe na półkuli północnej i południowej, strefy umiarkowane na półkuli północnej i południowej, strefy podarktyczna i podantarktyczna, strefy arktyczna i antarktyczna. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Topnienie arktycznych lodów niesie ze sobą nowe zagrożenia
Ponieważ topnienie lodowców w rejonie arktycznym prowadzi do otwarcia nowych szlaków żeglugowych na dalekiej północy, co może wydatnie skrócić drogę z Europy do Azji, coraz więcej statków korzysta tego rozwiązania. Efektem jest rosnące zanieczyszczenie tamtych rejonów, co przyczynia się do ocieplenia klimatu.
W tym artykule: Północna Droga Morska W planach jest wzrost transportu Regulacje pełne luk Arktyka ocieplała się dwa razy szybciej (i to według ostrożnych szacunków) niż reszta Ziemi. W ostatnim czasie tempo ocieplania się tego regionu jeszcze wzrosło, dlatego światowe rządy zaczynają zauważać problem i poważnie myśleć o tym , jak uregulować tą sytuację. Północna Droga Morska Północna Droga Morska, bo tak określa się nowy szlak morski, który biegnie wzdłuż północnych wybrzeży Rosji, jest najbardziej ruchliwą arterią morską tego regionu. Eksperci zajmujący się transportem morskim szacują, że dzięki tej nowej drodze pomiędzy Europą a Azją statki towarowe mogą zaoszczędzić co najmniej 10 dni podczas rejsu między tymi dwoma kontynentami, które prowadzą ogromną wymianę handlową. Korzystanie z Północnej Drogi Morskiej pozwala skrócić podróż o około 6000 mil morskich w porównaniu z rejsem dookoła Afryki i o 2700 mil morskich w przypadku drogi Kanał Sueski. Powstanie nowej drogi morskiej na północy spowodowało wzrost liczby statków, które ją wybierają z 1 705 w 2016 r. do 2 694 w 2019 r. To oznacza, że ruch towarowy ( w mniejszej skali rozwijający się dopiero w tych regionach ruch turystyczny) wzrósł w latach 2016-2019 o 58%. Wzmożony ruch statków towarowych jest napędzany przez producentów rozmaitych dóbr, głównie w Rosji, Chinach i Kanadzie, wysyłających przez wody arktyczne rudę żelaza, ropę naftową, skroplony gaz ziemny (LNG) i inne paliwa. Wzrost liczby statków korzystających z arktycznych dróg morskich jest dużym obciążeniem dla środowiska, w miarę jak coraz więcej ogromnych, ciężkich statków uwalnia do atmosfery dwutlenek węgla i sadzę. Sadza ta pokrywa lód i śnieg, które pokrywają okoliczną powierzchnię. To prowadzi do tego, że zamiast odbijać promieniowanie słoneczne z powrotem w kosmos, powierzchnia pochłania je, co prowadzi do zwiększonego ocieplenia w regionie. „Głównym powodem do niepokoju jest zmniejszenie ilości arktycznego lodu morskiego i idąca za tym możliwość zwiększenia intensywności żeglugi" - mówi Sian Prior, główny doradca Sojuszu na rzecz Czystej Arktyki. „Już widzimy, jak to się dzieje na naszych oczach i jak traci na tym środowisko. W ciągu ostatnich kilku lat obserwujemy stały wzrost (w żegludze w obszarach arktycznych". Prior dodaje, że tendencja ta będzie się utrzymywać tak długo, jak długo na rynku globalnym będzie istniał popyt na paliwa i ładunki mineralne. W planach jest wzrost transportu Krajem, który ze zrozumiałych względów w szczególności napędza handel w regionie jest Rosja, która obecnie prowadzi zakrojone na szeroką skalę projekty energetycznych i wydobywcze w Arktyce. Prezydent Władimir Putin ogłosił , że celem jest wzrost transportu przez Północną Drogę Morską do poziomu 80 milionów ton ładunków rocznie, do 2025 roku, czyli ponad dwa razy więcej niż obecnie. Z punktu widzenia środowiska naturalnego, szczególnie niepokojące oprócz wcześniej wspomnianych zanieczyszczeń jest również ryzyko wycieków paliwa na arktycznych wodach. Panujące tam surowe warunki sprawiają, że podjęcie ewentualnych działań oczyszczania powstałych wycieków może być szczególnie trudne. Wody otaczające obydwa bieguny są objęte regulacjami Kodeksu Polarnego Międzynarodowej Organizacji Morskiej (IMO). Kluczowy jest tutaj jednak fakt, iż w przeciwieństwie do Antarktydy i jej okolicznych wód, które są chronione przez rygorystyczne przepisy, do których należy np. zakaz transportu ciężkiej ropy naftowej przyjęty w 2011 roku, normy obowiązujące w przypadku żeglugi po Arktyce są znacznie mniej rygorystyczne. IMO dąży do wprowadzenia pełnego zakazu obejmującego zarówno używanie, jak i przewożenie ciężkiego oleju opałowego przez Arktykę do 2024 roku. W pamięci ekologów jest wciąż wyciek ropy naftowej z tankowca „Exxon Valdez” u wybrzeży południowej Alaski w 1989 r. Na skutek tej katastrofy, ropa przez wiele miesięcy rozprzestrzeniała się na obszarze 2100 km przybrzeżnych terenów, zabijając zwierzęta i rośliny morskie w Cieśninie Księcia Williama. Wypadek ten, uważany do dziś za jedną z najgorszych katastrof ekologicznych spowodowanych przez człowieka, doprowadził do powstania nowych przepisów wymagających stosowania w tym regionie statków dwukadłubowych. Regulacje pełne luk Eksperci alarmują jednak, że projekt przepisów, które są obecnie negocjowane zawiera klauzulę zwalniającą statki pływające pod banderą krajów posiadających arktyczne wybrzeża, z obowiązku dostosowania się do nowych wytycznych mających obowiązywać na tych wodach do 2029 roku. To zwolnienie miałoby być zastosowane w przypadku niektórych z najbardziej aktywnych obecnie armatorów arktycznych, w tym tych pochodzących Rosji i Kanady. Takie „duże luki" uczyniłyby rozporządzenie „praktycznie bezwartościowym", powiedział wspomniany Prior, który dodaje: „Około trzech czwartych lub nawet więcej - statków korzystających z Arktyki nie będzie musiała stosować zakazu aż do 1 lipca 2029 roku, jeśli pozostanie on w obecnym kształcie" - powiedział Prior.
Oto nowa najdalej wysunięta na północ wyspa na świecie. Odkryto ją przypadkiem
Czy wszystko już zostało odkryte? Absolutnie nie! Qeqertaq Avannarleq już niebawem może pojawić się na mapach świata.
W tym artykule: Najdalej wysunięta na północ wyspa na świecie Qeqertaq Avannarleq – nowy wyjątkowy ląd Topnienie Grenlandii Naukowcy twierdzą, że przypadkowo odkryli u wybrzeży Grenlandii najdalej wysuniętą na północ wyspę na świecie. Jak im się tu udało? Tajemnica "ciemnej strefy" na Grenlandii wyjaśniona Jak odkryli naukowcy, zjawisko mogło być spowodowane bogatym w fosfor pyłem. Najdalej wysunięta na północ wyspa na świecie W lipcu grupa badaczy wyruszyła na wyspę Oodaaq, znaną od 1978 r. Na miejscu mieli pobrać naukowe próbki i zidentyfikować nowe gatunki przystosowane do życia w tym bardzo ekstremalnym środowisku. Kiedy jednak skonsultowali swoje współrzędne z duńskimi urzędnikami, okazało się, że są 800 m dalej na północ, niż zakładali. Nowoodkryty ląd ma być najbliżej położonym bieguna północnego. – Wyspa została odkryta podczas duńsko-szwajcarskiej ekspedycji badawczej, którą koordynowałem – potwierdził w wywiadzie dla BBC Morten Rasch z Uniwersytetu Kopenhaskiego. – Lecieliśmy w sześć osób małym helikopterem, a kiedy dotarliśmy na wysokość wyspy Oodaaq, nie mogliśmy jej znaleźć – kontynuował. Trzeba dodać, że mapy opisujące tę część świata są wyjątkowo niedokładne. Topnieje najwyższy szczyt Szwecji. Tak niski nie był jeszcze nigdy Globalne ocieplenie stale o sobie przypomina. Topnieją już nie tylko lądolody Grenlandii i Antarktydy, ale też lodowce Szwecji. Qeqertaq Avannarleq – nowy wyjątkowy ląd Badacze nie od razu zorientowali się, że dotarli na nieznaną do tej pory wyspę. Co ciekawe, sam koordynator wyprawy mówi, że z naukowego punktu widzenia, to nic wielkiego. Qeqertaq Avannarleq, bo tak ma zostać nazwana nowa najdalej wysunięta na północ wyspa, przywitała naukowców mało gościnnym krajobrazem. Na przestrzeni ok. 30 m na 60 m dominowało błoto, osady morenowe i żwir. – To oczywiście zabawne być wśród tych sześciu ludzi na ziemi, którzy mieli zabłocone buty w takim miejscu – podsumował Rasch. Ekstremalne topnienie Grenlandii. Stopiony lodowiec mógłby pokryć Florydę Eksperci od lat powtarzają, że następstwa globalnego ocieplenia są coraz bardziej odczuwalne. To, co wydarzyło się na Grenlandii, nie napawa optymizmem. Topnienie Grenlandii Być może wyspa nie ma do zaoferowania zbyt wiele, ale wiadomość o nowych lądach Grenlandii to miła odmiana, biorąc pod uwagę to, że w ostatnich miesiącach słyszymy głównie o jej topnieniu. Ilość stopionego lodu tylko w tym roku odpowiada powierzchni stanu Floryda. To 170 kilometrów kwadratowych i 8,5 miliarda ton masy. Poprzednio ekstremalną utratę lodu na Grenlandii zarejestrowano w 2019 r. Dane zbiorcze są niepokojące. Wynika z nich bowiem, że w ciągu ostatniej dekady podobnych przypadków było aż trzy.
Zmiany klimatyczne mogły spowodować dryf bieguna północnego
Zmiana położenia bieguna północnego zachodząca od połowie lat 90-ych zbiegła się z nasilonym topnieniem lodowców.
W tym artykule: Kilka centymetrów rocznie Nagła zmiana w latach 90-ych To działalność człowieka jest przyczyną Kilka centymetrów rocznie Ziemia obraca się wokół osi trochę jak gigantyczny wirujący bączek. Miejsca, w których niewidzialna oś jej przecina się z powierzchnią planety to północny i południowy biegun obrotowy. Ze względu na chybotanie się Ziemi wokół własnej osi (zupełnie jak w przypadku bączka) na skutek zmian w rozkładzie masy planety, miejsca te dryfują w cyklach trwających mniej więcej dekadę. Poruszają się w stosunkowo ciasnych wirach o średnicy zaledwie kilku metrów. Zwykle, to pogoda i prądy oceaniczne są główną siłą napędową większość z tych powolnych dryfów. Naukowcy wyznaczają geograficzny bieguny północny i południowy, biorąc pod uwagę długoterminowe średnie wyliczane na podstawie pozycji obrotowych. Niezawodnie mierzą oni dokładne pozycje biegunów obrotowych od 1899 roku. Najpierw robiono to mierząc względne pozycje gwiazd, dziś wykorzystuje się do tego obserwacje satelitarne. W ciągu ostatniego stulecia bieguny miały tendencję do wędrowania o zaledwie kilka centymetrów rocznie. Nagła zmiana w latach 90-ych Jednak w latach 90-tych rozpoczęła się nagła zmiana kierunku tego dryfu. Ta ostra zmiana kierunku wydaje się być spowodowana w dużej mierze przez topnienie lodowców. Takie wnioski płyną z przeprowadzonych ostatnio badań. A wspomniane topnienie lodowców, jest bez wątpienia efektem zmian klimatycznych. Do połowy lat dziewięćdziesiątych XX wieku biegun północny dryfował w kierunku zachodniego krańca kanadyjskiej wyspy Ellesmere. Jest to część kanadyjskiego terytorium Nunavut, tuż przy północno-zachodnim krańcu Grenlandii. Ale potem, biegun skręcił na wschód o około 71 stopni. To skierowało go w stronę północno-wschodniego krańca Grenlandii. Nadal zmierza w tę stronę, przesuwając się o około 10 centymetrów rocznie. Naukowcy nie są do końca pewni, dlaczego doszło do tego przesunięcia, mówi Suxia Liu - hydrolog w Instytucie Nauk Geograficznych i Badań nad Zasobami Naturalnymi w Pekinie. Zespół Liu sprawdził, jak bardzo trendy w zmieniającym się dryfie polarnym pokrywają się z danymi z badań nad topnieniem lodowców na całym świecie. W szczególności, topnienie lodowców przyspieszyło w latach 90-ych na Alasce, Grenlandii i w południowych Andach. Czas tego przyspieszonego topnienia pomógł powiązać je ze zmieniającym się klimatem Ziemi. To, jak również wpływ, jaki topnienie miałoby na zmianę rozkładu masy Ziemi, sugeruje, że topnienie lodowców pomogło wywołać zmiany w dryfie polarnym. To działalność człowieka jest przyczyną Podczas gdy topnienie lodowców może odpowiadać za znaczną część zmian jakie zachodzą w dryfie polarnym, nie wyjaśnia jednak wszystkiego. Naukowcy są zdania, że w grę muszą wchodzić również inne czynniki. Rolnicy, na przykład, wypompowują dużo wody gruntowej z warstw wodonośnych w celu nawadniania swoich upraw. Po wypłynięciu na powierzchnię, woda ta może spływać do rzek. W końcu może popłynąć do odległego oceanu. Podobnie jak w przypadku topnienia lodowca, sam sposób w jaki masy wody używanej w rolnictwie są przemieszczane, nie tłumaczy samoistnie dryfu bieguna północnego, jak donosi zespół. Może jednak, przyczynić się wraz z innymi czynnikami do znacznego przesunięcia się osi Ziemi. Odkrycia „ujawniają, jak duży wpływ może mieć działalność człowieka na zmiany w położeniu mas wody zgromadzonej na lądzie" - mówi Vincent Humphrey. Jest on naukowcem zajmującym się klimatem na Uniwersytecie w Zurychu. Nowe dane pokazują również, jak duże mogą być te przesunięcia w skali masy całej naszej planety, dodaje. „Są one tak duże, że mogą zmienić oś Ziemi".
Nurkując w Głębi Challengera zdobył wszystkie szerokości świata: dwa bieguny, kosmos i dno oceanu
Amerykański zdobywca Richard Garriott może powiedzieć, że przemierzył Ziemię wszerz i wzdłuż. Na swoim koncie ma bowiem zdobycie dwóch biegunów – południowego i północnego, oraz podróż na Międzynarodową Stację Kosmiczną. A 1 marca zanurkował w Głębi Challengera, najgłębszym miejscu Rowu Mariańskiego.
– Jestem pierwszą osobą, która pokonała drogę od bieguna do bieguna, w kosmos i w głąb, a drugą osobą - pierwszym mężczyzną - będącą w kosmosie i w głębi – powiedział Garriott po udanym nurkowaniu w rozmowie z collectSPACE. Pierwszą w historii osobą, która była zarówno na stacji ISS (Międzynarodowa Stacja Kosmiczna), jak i na dnie Głębi Challengera jest była astronautka NASA, Kathy Sullivan. Dokonała tego w czerwcu 2020 roku. Co ciekawe – w czasie podwodnej misji połączyła się przez telefon satelitarny z kolegami na ISS. Richard Garriott, który oprócz wysokości i głębokości zdobył także dwa bieguny, jest prezesem The Explorers Club, choć szerzej znany jest jako projektant i programista gier komputerowych z serii gier Ultima i Tabula Rasa. Jest też synem amerykańskiego naukowca i astronauty Owena Garriotta. Garriot Junior nurkował w Głębi Challengera na pokładzie „Limiting Factor” - pierwszego certyfikowanego komercyjnego pojazdu do głębokiego zanurzenia. Podwodna kapsuła została opracowana i sfinansowana przez podwodnego odkrywcę Victora Vescovo. Podobnie jak wcześniej Kathy Sullivan, tak i Garriott odbył podróż wgłąb Rowu Mariańskiego w ramach serii zanurzeń mających na celu zbadanie dna rowu i zebranie próbek do badań naukowych. W całym przedsięwzięciu towarzyszył mu przyjaciel Michael Dubno. View oEmbed on the source website Garriott jest pasjonatem nurkowania. Odbył m.in. podwodną wyprawę do wraku Titanica, pływał też na rosyjskich okrętach podwodnych Mir. Na pokładzie Limiting Factor zszedł na głębokość ponad dwukrotnie większą niż kiedykolwiek wcześniej. – Tytanowy kadłub o grubości 9 centymetrów tworzył najmniejszy pojazd, w jakim kiedykolwiek byłem, chociaż wydaje się bardziej pojemny niż Sojuz [rosyjski statek kosmiczny], ponieważ wewnątrz jest mniej ludzi i materiałów. W rzeczywistości czujesz się bardzo komfortowo, ale średnica wewnątrz zaczyna się od około 1,46 metra i kurczy się do 1,4 metra w miarę wzrostu ciśnienia na zewnątrz – opowiada Garriott w rozmowie z collectSPACE. Eksplorator przyznaje, że dużym problemem jest też zmiana temperatury – od tropikalnej fauny na powierzchni po zimno w głębi oceanu. – Światło znika prawie natychmiast. Większość innych okrętów podwodnych na świecie działa w promieniu kilkuset metrów od powierzchni, na której zazwyczaj jest jeszcze trochę światła. Ten opada tak szybko i tak głęboko, że za oknem naprawdę staje się czarno jak w smole zaledwie kilka chwil po wypłynięciu, więc przez większość czterogodzinnego opadania spadasz przez atramentową czerń – relacjonuje. View oEmbed on the source website Podobnie jak himalaiści zostawiali na zdobytym szczycie sekretną wiadomość, tak Garriott na dnie głębi pozostawił skrzynkę z sekretnym słowem. – Pozostawiliśmy tam 15-centymetrową tytanową płytkę, połączoną z pływakiem z syntetycznej pianki mierzącą 1,8 m linką z kevlaru. Ze wszystkich stron pływaka i tytanowej płytki znajduje się numeryczny identyfikator skrzynki i tajne słowo. Powodem, dla którego umieściliśmy tam sekretne słowo, jest to, że jedynie ludzie, którzy będą je znali, będą mogli potwierdzić, że faktycznie tam dotarli – wyjaśnia Garriott. Podkreśla, że ze wszystkich zdobytych szerokości wciąż najbardziej zachwyca go kosmos. – Cóż, kosmos będzie trudny do pokonania, więc kosmos wciąż wygrywa – powiedział.
Historyczna przeprawa przez biegun północny. Spędzili 87 dni w temperaturze nawet -40 st.
Po 87 dniach samotnego marszu para odkrywców z RPA i Norwegii pochwaliła się zakończeniem pierwszego w historii zimowego przejścia przez lody pokrywające biegun północny. Mike Horn i Børge Ousland wyruszyli z Nome na Alasce 23 września, a podróż zakończyli na skraju Svalbardu, norweskiego archipelagu arktycznego.
Przewidziane na 75 dni racje żywnościowe, dodatkowo uszczuplone przez piętrzące się komplikacje, skończyły się ostatniego dnia. Mike i Børge zdecydowani byli ukończyć marsz wyłącznie z prowiantem który zabrali na saniach. Odmówili też podjęcia z lodu przez śmigłowiec. W ostatnich 15 km towarzyszyli im dwaj Norwegowie wysłani z pokładu statku badawczego Lance, Bengt Rotmo i Aleksander Gamme. Dzięki telefonom satelitarnym utrzymywali z parą stały kontakt. Wsparcie, szczególnie w postaci dodatkowych palników gazowych, szybko okazało się bardzo pomocne. Pod Hornem załamał się lód i wpadł do lodowatej wody. Zapas suchych ubrań pozwolił kontynuować powrót na statek. Ostatni odcinek czwórka pokonywała z prędkością 2-3 kilometrów na godzinę. Szli powoli, bo wiatr zmienił kierunek i musieli zmagać się z lokalną burzą. Istniało realne ryzyko, że z jej powodu Ousland i Horn zostaną uwięzieni w namiotach na kilka dni bez jedzenia. - Udało się! Weszliśmy na pokład ”Lance’a” po zużyciu ostatnich racji. To było coś wspaniałego! Już z daleka widzieliśmy światła statku. Im bliżej niosły nas narty, tym światła stawały się jaśniejsze i większe. W końcu zeszliśmy z lodu na pokład a reszta to już historia. Poczuliśmy olbrzymią ulgę. Powitano nas zupą ze szpinakiem, stekami i deserem czekoladowym. Jesteśmy wyczerpani, mentalnie i fizycznie. W końcu nasze ciała mogły przełączyć się z trybu przetrwania na zwykły bieg. Poczuć gorącą wodę prysznica na plecach było czymś cudownym. Teraz czas na sen i wracamy do Norwegii – napisał Mike Horn w dzienniku podróży prowadzonym na Instagramie. 23 września nad biegunem północnym zaszło słońce i zaczęło robić się bardzo zimno. Podróżnicy chcieli wykorzystać ten fakt i przemieszczać się w miejscach, gdzie pokrywa lodu miała być grubsza. Niestety, po wielokroć okazywało się, że zmuszeni byli okrążać rozległe obszary po których nie można było przeprowadzić sani. Pod cienką warstwą lodu widoczna była ciemna, groźna toń. Na początku listopada udało się im dotrzeć do bieguna i ruszyli na południe, w kierunku Svalbard. Wyprawa przez tak niedostępne miejsce miała też, obok czysto przygodowego, aspekt naukowy. Pokonując setki kilometrów para pobierała próbki lodu z nadzieją, że naukowcy lepiej zrozumieją wpływ zmian klimatu na sytuację w Arktyce. Horn i Ousland doświadczyli olbrzymich skoków temperatur (od -40 st. C. do +2 st.C.). – To strasznie wrogie nam miejsce. Stale zmieniające się warunki jasno pokazują, że nie jesteśmy tu mile widziani. W jakiś pokręcony sposób, myślę sobie czasami, natura wyżywa się na nas za to jak ludzie ją traktują, jak zachowują się wobec całej planety. Jedno jest pewne. Coś tutaj jest nie tak, jak powinno – przemarznięty Horn tłumaczył fanom pod koniec listopada. Wielokrotnie musieli zakładać stroje chroniące ich przed skutkami wpadnięcia do wody i badać możliwość przejścia po osłabionym cieplejszą pogodą lodzie. Mężczyźni tracili też wiele czasu marszu na skutek silnych wiatrów. Kry lodowe po których się przemieszczali były spychane na północ niczym tratwy. Czasami po kilku godzinach snu budzili się w zupełnie innym miejscu, niż gdy zasypiali. W konsekwencji każdy z nich stracił wiele kilogramów. Ucierpiały także od mrozu ich dłonie i twarze. - Na tym zdjęciu widzicie dłonie Børge. Obaj cierpimy z powodu opuchlizny i otwartych ran wywołanych zimnem. Zapewne rozumiecie, że musimy dbać o każde drobne pęknięcie skóry, żeby nie powiększyły się czy nie wdała się infekcja. Niezależnie jak dobrze się zabezpieczamy od zimna, soli, lodu czy wiatru, natura zbiera swoje żniwo. Moje słabe punkty do kciuki i nos. Powoli czarnieją, ale jeszcze się nie przejmuję. Boli, ale staram się o tym nie myśleć – napisał Horn 15 listopada. Planując wyprawę na północ przewidywali konieczność zabrania 75 dziennych racji żywnościowych. Każda o wadze 1100 g i 6000 kalorii. Razem z niezbędnym sprzętem wychodziło ok. 170 kg na każdego z mężczyzn. – Niewiarygodnie dużo rzeczy zabieramy, ale nie da się zrobić takiej wyprawy na minimalnym wyposażeniu – opowiadał Norweg w filmie z przygotowań do ekspedycji. View oEmbed on the source website Ostatecznie doszli do celu o 15 kg lżejsi, niż wychodzili. 53-letni podróżnik z RPA żartował nawet, że szkoda, że nie utył nieco na zapas. – Nie dało się. Jeszcze w lipcu wspinałem się na K2, więc na Arktykę wracałem całkiem bez rezerw tłuszczu. Ale to właśnie jest przygoda na którą się zdecydowałem. I dobrze wiedziałem w co się pakuję – stwierdził. To była ich druga wspólna wyprawa na Arktykę. Mike Horn i Børge Ousland zdobyli biegun północny w 2006 roku. Jan Sochaczewski
Amundsen: biegun ziemi, biegun ambicji. Poznaj historię zdobywcy bieguna południowego
“Wtorek, 12 września. Słaba widoczność i lodowaty wiatr z południa. –52°C. Mróz daje się psom we znaki. Ludzie po całej nocy w zesztywniałych ubraniach próbują sobie jakoś radzić... Nie ma co liczyć na poprawę pogody.”
Autorem tych słów był norweski podróżnik Roald Amundsen. Pięć lat wcześniej okrył się sławą, gdy jako pierwszy człowiek pokonał legendarne arktyczne przejście północno-zachodnie prowadzące z Atlantyku na Ocean Spokojny wzdłuż brzegów Kanady. Teraz znajdował się na drugim krańcu świata, próbując zdobyć najważniejsze trofeum w świecie odkrywców – biegun południowy. Ta śmiała wyprawa, choć zaplanowana z charakterystyczną dla jej szefa drobiazgowością, podjęta została w wyniku zbiegu okoliczności. Dwa lata wcześniej do odkrywcy planującego badania Oceanu Arktycznego i dopłynięcie do bieguna północnego dotarła informacja (później podawana w wątpliwość), że biegun został już zdobyty przez Roberta Peary’ego. Amundsen, jak sam wspominał, zmienił plany w ułamku sekundy: “Postanowiłem wyruszyć w drugą stronę i wyprawić się na południe”. Był przekonany, że zdobycie bieguna przyniesie mu sławę oraz fundusze na finansowanie kolejnych wypraw. Oficjalnie przygotowując podróż na północ, w sekrecie planował ekspedycję w przeciwnym kierunku. Pewnym kłopotem był fakt, że w tę samą stronę zmierzała nagłośniona brytyjska wyprawa kapitana Roberta Falcona Scotta. Obawiając się przegranej, Norweg popędził przed siebie, nie czekając na nadejście polarnej wiosny i poprawę pogody. W efekcie utracił cenne psy, a członkowie jego wyprawy musieli leczyć odmrożone stopy. Wracając do bazy Framheim (nazwanej tak na pamiątkę statku, którym tam przypłynął, legendarnego „Frama”; słowo to oznacza „naprzód”), Amundsen porzucił dwójkę towarzyszy, którzy z trudem dotarli do obozu dzień po jego powrocie. – Nie nazywałbym tego ekspedycją. To był atak paniki – powiedział mu później Hjalmar Johansen, najbardziej doświadczony polarnik w jego zespole. Te słowa kosztowały Johansena miejsce w wyprawie na biegun. Wszystkie te rażące niedopatrzenia warto rozpatrywać nie po to, by wskazać na błędy Amundsena, ale by rozprawić się z towarzyszącym mu od dawna mitem, wedle którego jego wyprawa była pozbawiona prawdziwego zaangażowania, podszyta ambicjami i zimną kalkulacją bezbarwnego profesjonalisty. Pogląd ten wyraźnie kontrastował z opinią na temat ekspedycji Scotta, który wraz z towarzyszącymi mu Brytyjczykami wykazywał się męstwem, walcząc o każdy kilometr i ponosząc tragiczną śmierć wśród lodów. Metodyczny i ostrożny Amundsen był także mężczyzną o olbrzymich ambicjach, ofiarą tych samych niebezpiecznych marzeń i impulsów, które pchają ludzi do nieznanych miejsc i każą im ryzykować życiem. Jego wielkość nie polegała na niepoddawaniu się owym impulsom, lecz na ich mistrzowskim opanowaniu. Widać to we wpisach w jego dzienniku. Cztery dni po nieudanym starcie odkrywca beznamiętnie podsumował sytuację wyprawy: “Musimy wrócić i zaczekać do wiosny. Nie mogę rozważać dalszego narażania ludzi i zwierząt po tym, gdy już się wycofaliśmy. Jeśli mamy wygrać, wszystko musi być dokładnie przygotowane; jeden fałszywy ruch i przegramy”. Możliwość spełnienia marzeń nie odebrała mu rzadkiej umiejętności spojrzenia z właściwej perspektywy na własne plany. Podobnie jak inni wielcy odkrywcy, Amundsen wiedział, kiedy trzeba się wycofać. Człowiek stojący za tą wyprawą – Roald Engelbregt Gravning Amundsen – mógł pochwalić się barwnym życiorysem. Urodzony w 1872 r. w rodzinie armatorów, w wieku 25 lat wypłynął w morze jako drugi oficer okrętu „Belgica” wchodzącego w skład wyprawy badawczej na Antarktydę. Członkowie jego załogi niezamierzenie stali się pierwszymi ludźmi, którzy przetrwali antarktyczną zimę. Gdy statek utknął wśród lodów, schorowani ludzie z kiepskim morale trzymali się razem tylko dzięki wysiłkom lekarza okrętowego Fredericka Cooka (okrytego później niesławą w związku z doniesieniami o tym, jakoby „pierwszy” dotarł na biegun i wspiął się na McKinley) oraz Amundsena. “W kwestii namiotu kształt i wielkość zapewniają odpowiednią wygodę, okazuje się jednak podatny na podmuchy wiatru” – zanotował Roald w lutym 1898 r. Przez wiele kolejnych lat nie ustawał w wysiłkach ulepszania sprzętu towarzyszącego polarnym wyprawom. Od dzieciństwa fascynowały go tragiczne poszukiwania przejścia północno-zachodniego prowadzone przez Anglika Johna Franklina. Wciąż pływając po morzach, zaczął planować swoją pierwszą arktyczną wyprawę. W 1903 r., w towarzystwie zaledwie sześcioosobowej załogi (Franklin miał 129 ludzi), wyruszył na północ na pokładzie okrętu „Gjøa”, próbując odnaleźć legendarne przejście i ustalić dokładne położenie północnego bieguna magnetycznego. Przez trzy kolejne zimy pracował w Arktyce, wytyczając w końcu szlak wiodący między wyspami, mieliznami oraz lodowcami kanadyjskiej części Archipelagu Arktycznego aż do Cieśniny Beauforta i dalej, na Morze Beringa. “Odkryłem przejście północno-zachodnie, zanotował w dzienniku pod datą 26 sierpnia 1905 r. Spełniło się moje dziecięce marzenie. Ogarnęły mnie dziwne uczucia: byłem wyczerpany i przemęczony, jednak w oczach miałem łzy”. Amundsen miał bliskie kontakty z innuickim ludem Netsilik i fascynował się ich przystosowaniem do arktycznych warunków, ale nie był pierwszym europejskim badaczem, który uczył się od takich plemion. Zarówno Nansen, jeden z największych polarnych odkrywców, jak i inni badacze sposoby ubierania się, zdobywania pożywienia i podróżowania w warunkach polarnych poznawali u północnoskandynawskiego ludu Sami. Amundsen uzupełnił tę wiedzę o znajomość sposobów i narzędzi służących przetrwaniu: skór reniferów, zapewniających ciepło i wentylację, futrzanych butów, sań ciąg-niętych przez psy, rakiet śnieżnych, budowy igloo. – Mówiło się, że Norwegowie rodzili się z nartami – wspomina historyk polarnictwa Harald Jølle – ale zapomnieli o wszystkich pozostałych umiejętnościach. Kiedy w styczniu 1911 r. Amundsen zakładał swój pierwszy obóz w antarktycznej Zatoce Wielorybów, miał 38 lat i był doświadczonym weteranem. Znalazł się na całkowicie nieznanym terenie, wiedział jednak, jak radzić sobie w skutych lodem i zaśnieżonych okolicach. Kilka miesięcy poprzedzających wyprawę wraz ze swymi ludźmi spędził na gromadzeniu zapasów oraz skrupulatnym przeglądaniu i ulepszaniu wyposażenia. Mając pełną świadomość tego, z jakimi warunkami przyjdzie im się zmierzyć, Amundsen przyglądał się każdemu detalowi z ogromną dokładnością i uwagą. Licząca prawie 1300 km podróż rozpoczęła się 20 października. Towarzyszyło mu czterech ludzi na nartach oraz cztery zaprzęgi ciągnięte przez 13 psów każdy, wiozące po 400 kg zapasów. Czekała ich mozolna wędrówka przez lodowe pustkowia Ziemi Królowej Maud w stronę Płaskowyżu Polarnego oraz nieprzewidywalne warunki pogodowe. Mimo to Norwegowie dotarli na miejsce bez większych przygód i według planu. “Wreszcie osiągnęliśmy cel” – zapisał Amundsen 14 grudnia 1911 r. “Zatknęliśmy naszą flagę na Płaskowyżu Króla Haakona VII – geograficznym biegunie południowym. Bogu niech będą dzięki!”. Przed opuszczeniem obozu w „Polheim” – tak jego ludzie nazywali między sobą miejsce, w którym się znaleźli – Amundsen zasiadł nad specjalnie w tym celu przywiezioną papeterią i skreślił list do króla Norwegii Haakona VII oraz “kilka słów do Scotta, który jak sądzę, dotrze tu jako pierwszy”. List ten miał być dowodem jego sukcesu na wypadek jakiejś katastrofy w drodze powrotnej i delikatnym sposobem poinformowania Scotta, że poniósł porażkę. To, że Brytyjczyk pieczołowicie przechował jego list, było dla Amundsena miarą jego sukcesu. W drodze powrotnej podróżnicy pozbyli się nadmiaru zapasów (część pomogła później przetrwać drużynie Scotta). W ciągu całej podróży Norwegowie zabijali i zjadali swoje psy – również te, które padły z wyczerpania – karmiąc nimi także pozostałe przy życiu zwierzęta. Zwycięski zdobywca bieguna powrócił do Framheim rankiem 26 stycznia. – Dzień dobry, drogi Lindstrømie – przywitał zaskoczonego kucharza. – Przygotowałeś dla nas jakąś kawę? Trudno wskazać wszystkie różnice dzielące to, co kronikarz brytyjskiej wyprawy Apsley Cherry-Garrard nazywał “biznesowymi kalkulacjami” Amundsena, a “przejmującą tragedią” wyprawy Scotta, jednak najważniejsze z nich do dziś budzą żywe zainteresowanie podróżników i odkrywców. Amundsen korzystał z psów, Scott używał koni i sań motorowych. Wszyscy ludzie Amundsena doskonale posługiwali się nartami; Scott nigdy nie nauczył się dobrze jeździć, więc jego ekipa brnęła w śniegu, ciągnąc za sobą sanie. Norweg miał trzykrotnie więcej zapasów, Brytyjczycy głodowali i chorowali na szkorbut. Istniały oczywiście precedensy, które tłumaczyły błędne decyzje Scotta – to w końcu jego rodak i konkurent Ernest Shackleton omal nie zdobył bieguna, korzystając z pomocy kuców. Niektóre z rozwiązań zastosowanych przez Amundsena można zresztą było uznać za kontrowersyjne, np. zabijanie i zjadanie psów, które uprzednio traktowano jak prawdziwych towarzyszy wyprawy. Podstawową różnicą między Amundsenem a Scottem nie było jednak odmienne podejście do organizacji przedsięwzięcia, ale to, że jeden z nich był odbierany jako profesjonalista, w drugim zaś widziano amatora. – Norwegowie nie tolerują porażek ekspedycji – wyjaśnia pewien historyk. – Masz dotrzeć do celu i wrócić w jednym kawałku. Brytyjczycy natomiast zawsze podkreślali wolę walki, wierząc, że to charakter, a nie umiejętności zapewniają zwycięstwo. Potrafili też dostrzec bohaterstwo w śmierci – coś, co dziś wydaje nam się nierozsądne. – Jestem zafascynowany tym, jak Amundsen przygotował swoją wyprawę – mówi Børge Ousland, norweski badacz, który jako pierwszy człowiek samotnie przeszedł przez Antarktydę. – Starał się zawsze uczyć od innych. Potrafił zidentyfikować problem i poszukać rozwiązań. Aż do końca życia Amundsen mógł cieszyć się sławą i uznaniem, jednak mimo książek i wykładów nigdy nie osiągnął takiego statusu materialnego jak jego rodak i nauczyciel, charyzmatyczny Fridtjof Nansen. W lipcu 1918 r. Amundsen raz jeszcze powrócił na Arktykę i z pokładu „Maud” podjął badania nad lodowym dryfem, które obiecał Nansenowi. Spragniony nowych sukcesów, w latach 20. zainteresował się lotnictwem, podejmując kilka nieudanych prób przelotu nad biegunem północnym. W 1926 r. jako dowódca sterowca „Norge” pilotowanego przez włoskiego lotnika Umberto Nobile został pierwszym człowiekiem, któremu udało się przelecieć nad Arktyką. Były to śmiałe przedsięwzięcia, ale Amundsen odgrywał w nich raczej rolę pasażera. Problemy finansowe sprawiły, że stał się zgorzkniały i zaczął atakować dawnych kompanów. Kiedy jednak w 1928 r. Nobile zaginął wraz ze swoim sterowcem gdzieś nad Arktyką, natychmiast dołączył do międzynarodowej wyprawy ratunkowej, namawiając przyjaciół do jej sfinansowania. Fakt, że pomimo planowanego w tym samym czasie własnego ślubu mocno zaangażował się w tę sprawę, pozwala mniemać, że w głębi duszy był wrażliwym samotnikiem, który próbował umknąć przed zaangażowaniem. I pokazuje tęsknotę za sławą, jaką przyniosły mu wcześniejsze odkrycia. Wodolot Latham 47, na pokład którego Amundsen wsiadł w Tromsø, za kołem podbiegunowym, dotarł tam z Francji. Jego piloci latali od trzech dni, z krótkimi przerwami na sen. Przeładowana maszyna z trudem wzniosła się w powietrze. Dobre warunki pogodowe oznaczały, że na północy mogli się natknąć na letnią mgłę i drastycznie ograniczoną widoczność. Patrząc na te zaniedbania z dzisiejszej perspektywy, musielibyśmy je uznać za złowróżbne. Samolot wystartował 18 czerwca, a o godzinie 16.00 widziano go po raz ostatni, gdy przelatywał ponad Sommarøy, gdzie góry łączą się z morzem. Trwało lato, wokół zieleniła się ziemia, a Amundsen podążał na północ, ku lodowemu pustkowiu. Caroline Alexander, 2011
Antarktyda: "Doceniłem, że żyję na rzeczywiście dużej planecie i właśnie zmierzam na sam jej koniec"
Na Antarktykę dopłynąłem 15 lat temu i wsiąkłem w nią z kretesem. Tak naprawdę nigdy już stamtąd nie wróciłem
Ze zdjęć i opowieści znajomych wiedziałem, że na krańcu świata góry lodowe są oszałamiająco błękitne, lodowce onieśmielają swym pięknem, a zwierzęta się niczego nie boją i jest ich mnóstwo. Mimo to nic nie było mnie w stanie przygotować na przytłaczającą wspaniałość Antarktyki. Podróż statkiem z Gdyni na Antarktydę trwała 40 dni. Długo, ale dzięki temu doceniłem, że żyję na rzeczywiście dużej planecie i właśnie zmierzam na sam jej koniec. To czas na poznanie innych członków wyprawy. Czyli ludzi, z którymi przyjdzie mi przeżyć rok, tam gdzie człowiek jest tylko pokornym gościem, a skutą lodem krainą władają niepodzielnie miejscowi, czyli pingwiny z całą kompanią. Gdzie chodzi się głową do dołu, a środek lata wypada w styczniu. Mroźna pieczęć Podróż na dalekie południe zaczęła się w atmosferze euforycznego podniecenia. Była to XXVII Polska Wyprawa Antarktyczna (potem uczestniczyłem jeszcze w trzech). Pamiętam, że od pierwszej, zresztą całkiem małej, góry lodowej długo nie mogłem oderwać wzroku. Choć później widziałem ich setki (wiele z nich dużo większych i piękniejszych), to ona na zawsze odbiła na mnie swoją mroźną pieczęć. Dlatego wciąż pamiętam jej niewiarygodnie turkusowy odcień i garbaty grzbiet. Wreszcie wpłynęliśmy do Zatoki Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego, największej z archipelagu Szetlandów Południowych. Z zaciekawieniem słuchałem, jak doświadczeni koledzy opisywali poszczególne szczyty, nazywali poszczególne skały. Teraz, gdy tam wracam, sam je ze wzruszeniem rozpoznaję. Po kilkudziesięciu minutach skały straciły na znaczeniu. W oddali można już było wyróżnić charakterystyczne budynki stacji Arctowskiego, nasz dom na nadchodzące miesiące. Gamoniowaty komitet powitalny Pierwszy szok przyszedł tuż po wylądowaniu na brzegu. Niedaleko nas słonica morska właśnie urodziła szczeniaka, a teraz, zupełnie niezrażona ludzką krzątaniną, go karmiła. Jako biolog doskonale wiedziałem, dlaczego tak się dzieje. Na Antarktydzie nie ma żadnych lądowych drapieżników, więc tutejsze zwierzaki ewoluowały w świecie, w którym niczego nie muszą się bać. Ale co innego znać teorię, co innego zobaczyć foczą matkę w najintymniejszej sytuacji, obojętnie przyglądającą się zabieganym ludziom. Dla niej byliśmy jakimiś dziwnymi stworzeniami, które najwyraźniej brała za jakieś nieudane, przerośnięte pingwiny. Po całej plaży ganiał zresztą tłumek tych zwierząt. Pingwiny Adeli swymi ciekawskimi, czarnymi ślepkami świdrowały każdego z nas. Wyglądało, jakby na spotkanie z nami wyszedł specjalny komitet powitalny. Wprawdzie jego przedstawiciele odsuwali się nieco, kiedy ktoś się za bardzo do nich zbliżył, ale bez najmniejszych śladów paniki. Raczej po to, żeby się nie dać rozdeptać. O komizmie pingwinów wypowiadało się mnóstwo poważnych ludzi. Od Antoniego Dobrowolskiego, jednego z dwóch pierwszych Polaków, obok Henryka Arctowskiego, którzy w 1898 r. dotarli na statku Belgica na Antarktydę, po współczesnych psychologów behawioralnych. Konkluzja jest jedna: najbardziej śmieszą nas i wzruszają te zwierzęta, które wyglądają jak my sami w krzywym zwierciadle, z nuta nieporadnej gamoniowatości. Zwłaszcza jeśli ich inne cechy kojarzą nam się z napuszona powaga. Pingwiny są tu przykładem idealnym i choć widziałem ich w życiu miliony, wciąż nie potrafi e inaczej – po prostu musze się na ich widok uśmiechać. Budynki Arctowskiego, podobnie jak większości stacji polarnych, wymalowane są jaskrawo, żeby łatwiej je było znaleźć w śnieżnej zadymce. W przypadku polskiej bazy jest to kolor żółty. Z zewnątrz wygląda to dość industrialnie, ale nie uroda jest tu ważną, lecz względy praktyczne. Wnętrze budynków, wyłożone drewniana boazeria, jest ciepłe i przytulne niczym górskie schronisko. Przyjazna atmosfera jest bardzo istotna dla ludzi, którzy zostają tu na tak długo. Każdy z zimowników ma własny pokój – niewielki, ale bardzo sensownie zaplanowany: z biurkiem, łóżkiem oraz spora przestrzenia na ubrania i inne rzeczy osobiste. Rzecz jasna nie wszyscy polarnicy zostają na zimę. Większość osób przyjeżdżających na przełomie października i listopada (czyli wiosna) to letnicy. W lecie bowiem nie tylko zwierzęce życie jest najbardziej intensywne. To w tym czasie prowadzi się najwięcej badań z różnych dziedzin nauki, od mikrobiologii po geologie, wtedy tez dokonuje się wszelkich niezbędnych remontów. Dlatego letników może być nawet czterdziestu. Musza oni wtedy dzielić kwatery nie tylko w głównym budynku (ze względu na przypominający literę „T” kształt nazywanym „Samolotem”), ale i w okolicznych domkach sezonowych. W marcu na Arctowskim robi się dużo luźniej, ostatni letnicy odpływają, a na zimę zostaje tylko niewielka grupa siedmiu–ośmiu osób. Dbają one o ciągłość pracy bazy, jej stan techniczny i naukowe badania wymagające całorocznego monitoringu (ruchy lodowców, meteorologia, populacje płetwonogich itp.). W ten sposób stacja działa nieprzerwanie od oficjalnego otwarcia 26 lutego 1977 r. Ściśle rzecz ujmując, nie znajduje się ona na samej Antarktydzie, gdyż nazwa ta odnosi się wyłącznie do położonego kilkadziesiąt kilometrów dalej kontynentu, lecz w Antarktyce. Ponieważ ulokowano ja na wyspie, warunki atmosferyczne łagodzi pobliskie morze, stad temperatury nie są zbyt ekstremalne. Za to wiatry maja ogromna prędkość, dochodząca do 288 km/h, bywają zatem silniejsze niż słynna „Katrina”. Przekonałem się o tym juz dwa tygodnie po moim pierwszym przybyciu – zauważyłem wtedy, że pingwiny jednak latają, choć niekoniecznie z własnej woli. Następnym obiektem lecącym okazał się zresztą sufit naszej stacji. Tak oto znalazłem się na końcu świata, w czasie sztormu, bez dachu nad głowa, wśród doświadczonych polarników poważnie dyskutujących nad ewakuacja stacji. Na szczęście tak silne wiatry prowadza zwykle do wyrównania ciśnienia, stad następnego dnia pogoda była wspaniała. Udało się wiec nasz dach położyć na nowo. Lodowy harem Dzięki temu mogłem się spokojnie zabrać do swojej roboty. Moje zadanie polegało na badaniu słoni morskich. Te największe foki na świecie generalnie nie tworzą stad, w których jedne osobniki dominowałyby nad drugimi. Poza okresem rozrodczym, gdy największe samce (a zarazem najstarsze – słonie morskie rosną całe życie!) zajmują kawał plaży i oczekują na samice. Przypływają tam one w jednym celu – by płodzić i rodzic młode Im większy kawałek lądu taki władca haremu zagarnie, tym ma więcej żon (rekordziści dobijają nawet do setki!). Młodsi, ale juz dojrzali płciowo, nie mogą z nimi konkurować siłą. Pozostaje im się sprytnie podkraść i spróbować dorwać samice w czasie, gdy duży konkurent nie widzi, oraz żyć nadzieja, że za parę lat one same będą miały swój harem. Bycie dominującym samcem nie jest zajęciem łatwym – to miesiąc bez jedzenia, pełen krwawych walk i intensywnego seksu, która wykończyłby każdego. Po takim doświadczeniu osobnik na ogół umiera. Jeśli nawet przeżyje, za rok zwykle juz swej roli nie powtórzy. Moim zadaniem jako badacza było sprawdzić, ile młodych poczętych w haremie to dzieci tych wielkich władców, a ile przebiegłych młodziaków (nazywanych z angielska sneaker) zakradających się cichcem do samic. Musiałem do nich ostrożnie podchodzić, by za pomocą szczoteczki do czesania kotów zebrać z nich trochę włosów. Pobrany materiał służył mi później do analiz genetycznych. Na tej podstawie mogłem ustalić pokrewieństwa w obrębie populacji. Zadanie wcale nie było proste. Słonie morskie leżą często w ogromnym ścisku. Jeśli miałem szczęście i akurat spały, często nawet nie zauważały moich manipulacji. Zresztą młodym drapanie po plecach sprawiało wyraźną przyjemność. Gorzej było z wielkimi samcami – dla tych pięciotonowych kolosów, które na ladzie widza niezbyt wyraźnie, podchodzący człowiek przypomina szarżującego z podniesiona głowa rywala. W przypadku ewentualnej pomyłki byłbym na przegranej pozycji. Druga możliwość, jaka miałem, to podczołgać się do samca – wtedy jednak pojawiało się ryzyko, że weźmie on mnie za samice. Z dwojga złego wybierałem jednak opcje pierwsza. Śnieg bez gwiazdek Poza emocjonującymi mnie momentami zażyłych kontaktów ze słoniami życie na stacji przebiegało dość rutynowo. W trakcie pierwszej całorocznej wyprawy było nas trzynaścioro, w tym jeden zawodowy kucharz. Parę lat później, gdy drugi raz spędzałem na Arctowskim zimę, „szef kuchni” był juz tylko w lecie. Zima ośmiu z nas wyznaczyło wiec grafik dyżurów, tak by codziennie ktoś inny odpowiadał za posiłki. Ta sama osoba spędzała potem noc w hali agregatów, pilnując, czy z aparaturą wszystko jest w porządku. Po dobie takiego dyżuru kolejna odpoczywaliśmy. Życie na stacji oferuje niepowtarzalna możliwość intymnego kontaktu z przyroda. Pozwala obserwować jej sezonowe przemiany, z wiosenną eksplozją życia i wszelkiej aktywności, letnią kulminacją, jesiennym wyciszeniem i zimowym oczekiwaniem. Każe docenić gniew sztormowych fal i uderzeń huraganu. Poznać siłę roztopów i radość obserwacji nieznanych gwiazd, które już od lutego ozdabiają nocne niebo. Wcześniej, w środku lata, to niemożliwe, bo praktycznie nigdy nie robi się ciemno. Zimą noc antarktyczna lśni się fascynującym blaskiem klejnotów, których zdaje się być tu znacznie więcej niż gdziekolwiek indziej. Zbyt wiele, by ułożyć je w jakiekolwiek sensowne konstelacje. Powietrze jest tak czyste, że nie sposób ocenić odległości, bo wszystko jest nienaturalnie wyraźne. Nawet śnieg spada w formie białego pyłu. Ponieważ nie ma w sobie zawieszonych w powietrzu drobin zanieczyszczeń, pozbawione ośrodków krystalizacji śnieżynki nie tworzą typowych gwiazdek. Bilet w jedną stronę Praca na polarnej stacji to zajęcie wyłącznie dla tych, którzy mają czas i dobrze znoszą oddalenie od bliskich, a jednocześnie gotowi są pracować dla wysyłającego ich kraju. Znacznie więcej ludzi dociera na Antarktydę w celach turystycznych. Od kiedy pierwszy raz, w marcu 2006 r., wyruszyłem w taką podroż, nie potrafię się zatrzymać. Wracam tam co roku jako przewodnik i przyrodnik na którymś z kilkunastu statków pływających w sezonie w okolicach Półwyspu Antarktycznego, po Falklandach i Georgii Południowej. Opowiadam gościom o prawdziwych gospodarzach tej części świata: fokach, wielorybach, pingwinach. Sama obecność ludzi w takim miejscu już stanowi pewne zaburzenie – tak naprawdę nie powinno nas tam być. Z drugiej strony, jesteśmy częścią przyrody. Ruch turystyczny w szczególnie wrażliwych miejscach podlega ścisłej kontroli. W Antarktyce każdy człowiek, zanim zejdzie na brzeg, jest gruntownie oczyszczany za pomocą odkurzacza. Chodzi o to, by w zakamarkach odzieży czy torby fotograficznej nie zawlec tam obcych gatunków stanowiących poważne zagrożenie dla tego delikatnego ekosystemu. Antarktyka zmienia ludzi na zawsze. Każdy kto ją odwiedził, czy tylko na parę dni, czy na rok, po to by żyć na stacji, pływać statkiem lub jachtem albo wzorem dawnych zdobywców przemierzać jej lodowe pustkowia, zostawia tam kawałek serca. I nigdy stamtąd w pełni nie wraca. Michał Golachowski
Na biegun północny nie wyruszy już żadna wyprawa?
Coraz cieńszy arktyczny lód i brak wsparcia z powietrza oznaczają kres tegorocznych wypraw na biegun północny. A może i kres ostateczny.
– Wyprawy na biegun zmierzają drogą gołębia pocztowego – ku wymarciu – mówi Eric Larsen, polarnik z Kolorado, który trzy razy dotarł na biegun północny. Według Toma Sjogrena z adventurestats.com, kronikarza arktycznych rekordów, prawdziwa wyprawa na biegun musi wyruszyć z wybrzeża Alaski, Grenlandii, Kanady lub Rosji i prowadzić przez polarną masę lodową ku 90 stopniowi szerokości geograficznej północnej. Po dotarciu do celu dopuszczalny jest powrót helikopterem lub samolotem. Puryści preferują wyprawy w całości realizowane wyłącznie siłami człowieka, bez pomocy z powietrza, dostaw zapasów i ingerencji z zewnątrz, takiej jak psy, latawce czy pojazdy silnikowe, które zwiększają szybkość marszu i zmniejszają obciążenie. Od czasów admirała Roberta E. Peary'ego, który rzekomo zakończył pierwszą ekspedycję na biegun północny w 1909 roku (później pojawiły się wątpliwości, czy faktycznie mu się to udało), tylko 47 z 247 udanych wędrówek na biegun północnych odbyło się bez pomocy z zewnątrz. (Czytaj też: Marek Kamiński, zdobywca bieguna: Moje krańce ziemi) Najtrudniejsza wyprawa na planecie Podczas takiej wyprawy podróżnik musi jechać na nartach, rakietach śnieżnych, pływać i wspinać się, jednocześnie holując ponad 130-kilogramowy bagaż przez 770 km, co trwa od 50 do 70 dni. Po drodze mija kopce lodu wielkie jak domy i pokonuje wyrwy w lodzie, które musi przepłynąć w gumowym kombinezonie. Temperatura powietrza często nie przekracza 40 stopni Celsjusza poniżej zera. Okno czasowe na dołączenie do ekskluzywnego klubu zdobywców bieguna wkrótce może się zamknąć. W ciągu ostatnich pięciu lat miała miejsce tylko jedna samodzielna wyprawa, w porównaniu z siedmioma w pięcioleciu 2005-2010. – To koniec – mówi Richard Weber, arktyczny pionier z Kanady, który sześć razy zdobył biegun północny na nartach. – Przyszłość wypraw na nartach maluje się w ciemnych barwach. Wszystkiemu winne coraz gorsze warunki lodowe w Arktyce, co spowodowane jest zmianami klimatycznymi. Według National Snow & Ice Data Center, ilość arktycznego lodu morskiego w marcu 2015 roku była najniższa w historii pomiarów, czyli od 1981 roku. Wieloletni, najstarszy lód, który zazwyczaj przeżywa letni cykl topnienia, znika w tempie 15,1 procent na dekadę. Lód może pęknąć pod namiotem To znikanie ma wiele konsekwencji. – Historycznie ten lód miał półtora do dwóch metrów grubości i był stosunkowo stabilny – mówi Larsen. – Teraz jest cieńszy, częściej i bardziej nieregularnie pęka. W rezultacie ma bardziej chropowatą powierzchnię, która jest trudniejsza do przejścia. (Czytaj też: Protest na biegunie północnym) Choć Richard Weber nie zgadza się z tym ostatnim stwierdzeniem, przyznaje, że cieńszy lód stwarza nowe problemy podczas arktycznych przygód. – Jeśli brakuje wieloletniego lodu, nie ma gdzie obozować. Kemping na cienkim lodzie jest po prostu niebezpieczny. Taki lód może w środku nocy pęknąć pod namiotem. Ponadto jest coraz więcej otwartej wody. Weber zabiera na swoje wyprawy suche kombinezony dopiero od 2000 roku. Więcej jest też gór lodowych płynących w stronę Kanady. Gdy taki lód zderza się z wybrzeżem, zaczyna się wyginać, tworząc strefę bloków lodowych i miniaturowych pasm górskich, co dodatkowo utrudnia wędrowanie. W ciągu pierwszych 18 dni wyprawy Larsena w 2014 roku, dwuosobowy zespół pokonywał raptem około czterech kilometrów podczas ośmiogodzinnego dnia drogi. Topnienie wieloletniego lodu ma wpływ na ogólny kierunek arktycznego dryfu. Lód ma tendencję do przemieszczania się na południe, w stronę Kanady. Ale ponieważ jest teraz cieńszy, stał się bardziej podatny na wiatr. W efekcie może dryfować w dowolnym kierunku, spychając podróżnika z kursu i dodając mu dystansu podczas i tak trudnej podróży, na którą ma ograniczony czas. To znoszenie jest zresztą coraz bardziej nieregularne. – Lód porusza się dużo szybciej niż 20, 30 lat temu – mówi Ron Kwok z NASA. Szedł 12 godzin dziennie, a stał w miejscu Podczas wyprawy w 2007 roku, Weber szedł od 10 do 12 godzin dziennie, ale jako że lód dryfował na południe, polarnik przebywał praktycznie w tym samym miejscu. Jak mówi, podczas starszych wypraw ten problem był o wiele mniejszy. Żeby jeszcze bardziej skomplikować sprawę, okno pogodowe umożliwiające dotarcie do bieguna północnego jest krótkie i co roku staje się coraz krótsze. Trwa od początku marca do początku maja, gdy zaczyna się okres topnienia. Najnowszą i prawdopodobnie największą przeszkodą stał się brak obsługi z powietrza. Jedyny samolot czarterowy obsługujący wyprawy prywatne przestał w tym roku funkcjonować. W listopadzie firma Kenn Borek Air ogłosiła zawieszenie działalności ze względu na niekorzystne warunki ekonomiczne. (Czytaj też: Polowanie na zorzę polarną) Nie opłaca się latać na biegun – Logistyka jest bardzo trudna, przygotowania bardzo długie i skomplikowane, a sama praca – niewielka. Po co więc to robić, skoro ten sam samolot może realizować bardziej opłacalne zlecenia? – mówi Wally Dubchuk, pilot, który latał w Kenn Borek Air przez dziesięć sezonów. Pochodząca z Calgary linia czarterowa rozpoczęła latanie do Arktyki w 1970 roku, by wspierać poszukiwanie ropy naftowej w regionie. Samoloty twin otter wyposażone były w koła lub płozy przeznaczone do lądowania na śniegu i lodzie. Z czasem firma zaczęła latać na Ward Hunt Island na północny zachód od Grenlandii, skąd wielu polarników rozpoczynało swoją wędrówkę na północ. W drodze powrotnej samolot odbierał ich z bieguna. Maszyny Kenn Borek Air używane były także do dostarczania zapasów wędrującym ekspedycjom oraz przeprowadzania ewakuacji w sytuacjach awaryjnych. Dubchuk potwierdza, że w Arktyce pogorszyły się warunki lodowe, jednak podkreśla, że nie to było powodem zaprzestania działalności. – Warunki lodowe uległy zmianie, ale wędrówka na biegun nie stała się jeszcze niemożliwa. Ale zleceń jest tak mało, że ich realizacja stała się nieopłacalna. Z powodu braku obsługi lotniczej kolejni podróżnicy na biegun muszą przemyśleć kilka aspektów swoich wypraw. – Opracowanie skutecznej logistyki staje się prawie niemożliwe – mówi Larsen. – Nie ma już łatwego sposobu dotarcia do punktu startu – dodaje, odnosząc się do braku lotów na Ward Hunt Island. Jak zdobywanie Mount Everest bez tlenu – mówi z kolei Thomas Ulrich, szwajcarski poszukiwacz przygód, który 15 kwietnia wyruszył na nartach z bieguna w stronę Grenlandii, lecz zaniechał ekspedycji po dwóch dniach. – Wiedziałem, że nie mogę wezwać Kenn Borek Air w przypadku osłabienia lub awarii. Potrzebowałem takiego wsparcia, jeśli chciałem dotrzeć na Grenlandię w bezpieczny sposób. (Czytaj też: Niezwykły ślub na biegunie północnym) Ulrich nie jest przekonany, że nastał kres wypraw na biegun, jednak zgadza się, że muszą się one zmienić. – Jeśli zechcesz dotrzeć tam bez wsparcia z zewnątrz, będziesz musiał wziąć pod uwagę żeglowanie. Być może wkrótce doczekamy się więc pierwszych śmiałków, którzy do bieguna dopłyną. Kelley McMillan / National Geographic News Co roku organizowane są jednodniowe loty z Niemiec na biegun północny (bez lądowania tamże) i z powrotem. View oEmbed on the source website :
Ekolodzy protestują przeciw próbom eksploatacji Arktyki. Czterej działacze Greenpeace, wśród nich aktor Ezra Miller, umieścili kapsułę z flagą pod pokrywą lodową na Biegunie Północnym
- Wybieramy się na Biegun Północny i zabieramy ze sobą ponad 2.7 miliona podpisów zamkniętych szczelnie w kapsule. Złożyli je ludzie z całego świata, którzy deklarują, że będą walczyć o to, by zasoby naturalne Arktyki zostały w stanie nienaruszonym - powiedział podczas przygotowań do wyprawy 20-letni aktor Ezra Miller (Musimy porozmawiać o Kevinie, The Perks of Being a Wallflower). - Mamy też zaprojektowaną przez dzieci flagę, która jest symbolem całej ziemi i ludzkości - dodaje aktor. Wspierani przez Greenpeace czterej działacze, w tym amerykański aktor Ezra Miller, z sukcesem zakończyli akcję na Biegunie Północnym - taką informację przekazała w poniedziałek organizacja Geenpeace. Autorzy projektu chcą w ten sposób wyrazić swój sprzeciw wobec ekspoloatacji naturalnych zasobów Arktyki: chodzi przede wszystkim o ropę nafotową i gaz (Amerykanie szacują, że znajduje się tam 15 proc. nieodkrytych, światowych zasobów ropy naftowej i 30 proc. zasobów gazu ziemnego). Akcja skierowana jest przede wszystkim przeciwko polityce Rosji, która przypisuje sobie prawo do zasobów naturalnych znajdujących się pomiędzy wybrzeżem Federacji Rosyjskiej a Biegunem Północnym. Oprócz ekologów, inicjatywę Greenpeace chroniącą zasoby bieguna północnego, popiera wiele znanych osobistości, a w tym Paul McCartney czy Robert Redford. View oEmbed on the source website .
Norweski polarnik Borge Ousland, który ma na koncie wiele ekstremalnych dokonań, powiedział sakramentalne „tak” na biegunie północnym.
W ceremonii uczestniczył pastor, nie zabrakło też świec i krzyża zrobionego z nart. Para młoda najpierw doleciała do rosyjskiej stacji Borneo, a stamtąd helikopterem na miejsce zaślubin. W czasie ceremonii temperatura wynosiła –23°C. Ousland już wcześniej był na biegunie. W 1994 r. jako pierwszy na świecie dotarł tam samotnie na nartach ze stałego lądu. Także na nartach, wspomagany przez latawiec, przeszedł Ocean Arktyczny z Rosji do Kanady (przez biegun). Po takich wyczynach ślub w tym miejscu wydaje się czymś oczywistym. barneo-polus.livejournal.com