Najbiedniejsze kraje świata. W tych państwach żyje się najciężej
Najbiedniejsze kraje świata na co dzień muszą borykać się z wieloma problemami politycznymi, ekonomicznymi i społecznymi. Oto dziesięć najsłabiej prosperujących gospodarek.
W tym artykule: Najbiedniejsze kraje świata – ranking 2023 Burundi Sierra Leone Malawi Republika Środkowoafrykańska Madagaskar Somalia Sudan Południowy Niger Mozambik Erytrea Jaki jest najbiedniejszy kraj w Europie? Po najbogatszych mocarstwach globu, dziś pod lupę bierzemy najbiedniejsze kraje świata. Gdzie żyje się najciężej? Pierwsza dziesiątka zestwienia została zdominowana przez państwa afrykańskie. Poniżej prezentujemy najbardziej aktualny ranking TOP 10, oparty na danych Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF). Najbiedniejsze kraje świata – ranking 2023 Burundi – 307,87 USD (PKB per capita wyrażony w dolarach amerykańskich) Sierra Leone – 471,61 USD Malawi – 482,55 USD Republika Środkowoafrykańska – 515,48 USD Madagaskar – 539,64 USD Somalia – 561,41 USD Sudan Południowy – 569,41 USD Niger – 573,57 USD Mozambik – 578,91 USD Erytrea – 699,44 USD Powyższy ranking oparty jest na jednym z najbardziej miarodajnych wskaźników życia, czyli PKB per capita. Zasada jest prosta – im produkt krajowy brutto na jednego mieszkańca jest większy, tym kraj jest bardziej zamożniejszy. Dodamy, że w zestawieniu IMF – ze względu na brak aktualnych danych – zabrakło takich państw jak Afganistan czy Korea Północna, gdzie poziom życia obywateli pozostawia wiele do życzenia i jest na bardzo niskim poziomie. Największy półwysep Afryki od zawsze był na celowniku światowych mocarstw. Gdzie właściwie się znajduje? Jaki jest największy półwysep Afryki? To pytanie, które z pewnością nieraz padło na lekcji geografii, a także w popularnych teleturniejach. Dzisiaj rozwiejemy wszelkie wątpliwości w tym t... Burundi Burundi to najbiedniejszy kraj świata, z PKB na osobę wynoszącym niespełna 308 USD. Położone we wschodniej Afryce państwo, mimo ogromnej biedy i licznych konfliktów plemiennych, ma bardzo dużą gęstość zaludnienia (412 osób/km kw). Z uwagi na niski współczynnik urbanizacji, podstawowym sektorem gospodarki narodowej jest rolnictwo – w 1989 roku zatrudnienie w tym sektorze znajdowało 91% aktywnych zawodowo. Głównymi zasobami naturalnymi tego kraju są kobalt, miedź, cukier i kawa. Sierra Leone Sierra Leone przez lata było uważana za diamentowy raj. Niestety, ten szlachetny kamień zamiast stać się dobrem eksportowym, doprowadził do wielkiej narodowej tragedii. W 1991 roku w kraju wybuchła wojna domowa pomiędzy rebeliantami ze Zjednoczonego Frontu Rewolucyjnego a siłami rządowymi, które ostatecznie odniosły zwycięstwo. Trwający ponad 10 lat konflikt doszczętnie zrujnował kraj i zniszczył życie tysięcy niewinnych osób. Wydarzenia z przełomu wieków obrazuje film Edwarda Zwicka pt. „Krwawy diament” z Leonardo DiCaprio w roli głównej. Amerykański reżyser ukazuje w nim wyzysk ludności przy wydobyciu diamentów, których sprzedaż umożliwiała rebeliantom zakup sprzętu wojskowego. Sierra Leone: to najgorsze miejsce dla dziewczynki. Wstrząsający reportaż Miliony dziewczynek na całym świecie cierpią wskutek ubóstwa, przemocy i okrutnych tradycji. Jednak niektórym dzięki zdobytemu wykształceniu udaje się umknąć przed złym losem. Malawi Malawi to kraj położony we wschodniej Afryce. Państwo nie ma dostępu do morza i jest mało uprzemysłowione. Trzonem gospodarki jest rolnictwo, a głównymi produktami żywnościowymi – fasola, ryż i kukurydza. Ponadto tamtejsze władzę mogą liczyć na wsparcie finansowe od Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego. Republika Środkowoafrykańska Republika Środkowoafrykańska, jak sama nazwa wskazuje, leży w środkowej części Czarnego Lądu. Mimo że cieszy się dużą popularnością wśród turystów, ONZ zalicza ten kraj do grona najsłabiej rozwiniętych. Podanie jak w przypadku Burundi, Sierra Leone i Malawi, głównym sektorem gospodarki jest rolnictwo. Uprawiane są tutaj między innymi kawa, herbata, kukurydza czy orzechy arachidowe. Madagaskar Republika Madagaskaru to państwo położone na Madagaskarze, czyli największej wyspie Afryki, na Oceanie Indyjskim. Kraj jest światowym liderem w produkcji wanilii. Ponadto uprawione są tutaj bawełna, banany, trzcina cukrowa oraz cytrusy. Osoby zatrudnione w rolnictwie stanowią ok. 75% zdolnych do pracy. Mimo sporych zasobów naturalnych i dobrze prosperującej turystyki, Madagaskar należy do krajów słabo rozwiniętych. Somalia Trwająca od ponad trzech dekad wojna domowa w Somalii spowodowała, że kraj popadł w ruinę. Niestabilna sytuacja polityczna przekłada się na niski standard życia obywateli, którzy codziennie walczą o przetrwanie. Jak podaje UNICEF, w krajach tzw. „Rogu Afryki" prawie 1,7 mln dzieci cierpi z głodu. W samej Somalii niespełna 387 tys. najmłodszych potrzebuje natychmiastowej pomocy medycznej z powodu niedożywienia. Sytuacji nie poprawia trwająca od roku wojna w Ukrainie, która obok Rosji była głównym dostawcą pszenicy na Półwysep Somalijski. Sudan Południowy Sudan Południowy to najmłodsze państwo świata, powstałe w 2011 roku po odłączeniu się od Sudanu. Niedożywienie uważa się za jedno z największych problemów tego kraju. W wyniku katastrofy humanitarnej z 1998 r. z powodu niedożywienia zmarło ok. 70 tysięcy osób. Obecnie ponad połowa społeczeństwa nie dostępu do wody pitnej. Podstawą krajowego PKB jest eksport ropy naftowej. Ponadto Sudan Południowy produkuje orzeszki ziemne, sorgo, trzcinę cukrową i banany. Niger Według danych IMF, PKB per capita w Nigrze wynosi 573,57 USD. Kluczowym sektorem gospodarki tego położonego w Afryce Zachodniej kraju jest rolnictwo, które stanowi pracę dla 90% ludności aktywnej zawodowo. Niger to jeden z największych producentów uranu. Pod tym względem ustępuje tylko Kazachstanowi, Kandzie, Australii i Namibii. Ponadto znajdują się tu także złoża fosforytów, rud miedzi i żelaza. Mozambik Państwem o niskim poziomie PKB per capita jest również Mozambik na południowo-wschodnim krańcu Afryki. Kraj ten posiada bogate zasoby mineralne, m.in. węgiel kamienny, gaz ziemny i energię wodną. Co więcej, Republika Mozambiku wiedzie prym wśród eksporterów owoców morza. Erytrea Ranking dziesięciu najbiedniejszych państw świata zamyka Erytrea. Zlokalizowany we wschodniej Afryce kraj przez lata toczył wojnę z sąsiadującą Etiopią. Konflikt miał katastrofalne skutki dla narodowej gospodarki. Dziś powoli się odradza i z pomocą zagranicznych inwestorów rozwija przede wszystkim przemysł spożywczy, włókienniczy i skórzany. Najbezpieczniejsze kraje świata. Zobacz, jak wypadła Polska na tle innych państw Jakie są najbezpieczniejsze kraje świata? Poniżej prezentujemy najbardziej aktualny ranking dziesięciu państw, w których nacisk na bezpieczeństwo jest najwyższy. Jaki jest najbiedniejszy kraj w Europie? Najbiedniejszym krajem W Europie jest Kosowo (PKP na jednego mieszkańca – 5560 USD). To najmłodsze państwo na Starym Kontynencie, które powstało po rozpadzie dawnej Jugosławii. Ogłoszoną w 2008 roku niepodległość od Serbii uznaje tylko niespełna 100 krajów, w tym m.in. Stany Zjednoczone i Polska. Ze względu na liczne konflikty pomiędzy Serbami a Albańczykami zamieszkującymi Republikę Kosowa, sytuacja w kraju wciąż jest napięta, co odbija się na życiu obywateli. Co ciekawe, walutą obowiązującą w Kosowie jest euro – mimo że kraj ten nie należy do Unii Europejskiej. Dopiero 15 grudnia 2022 r. tamtejsze władze złożyło formalny wniosek o członkostwo w UE. Natomiast najbiedniejszym państwem spośród członków Unii Europejskiej nieustannie od lat jest Bułgaria, która wstąpiła do Wspólnoty w 2007 roku. PKB per capita tego kraju wynosi 13 220 USD. Rolnictwo, przemysł i usługi to trzy główne sektory bułgarskiej gospodarki, zaliczanej przez Bank Światowy do średnio rozwiniętych. Źródło: Międzynarodowy Fundusz Walutowy (International Monetary Fund) Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Francja spoza przewodnika. Influencer pokazuje, jak wygląda życie w ubogich dzielnicach
Francja to nie tylko Paryż i Lazurowe Wybrzeże. Od lat wielkim problemem w kraju są ubogie przedmieścia miast. Jak wygląda codzienność ich mieszkańców?
W tym artykule: Paryż ma różne oblicza Francja mniej luksusowa, czyli witamy w slumsach Z Internetu do parlamentu Od kilku dni Francja nie schodzi z nagłówków gazet i serwisów informacyjnych. Nie tylko Europa przygląda się wyborom prezydenckim nad Sekwaną. Czy zmiana głowy państwa wpłynie na przebieg wojny w Ukrainie? To pytanie zostawiam politykom i dyplomatom. Francji przyglądam się teraz nie z pobudek politycznych, a społecznych. Przy okazji wyborów prezydenckich bardzo często na jaw wychodzą problemy, o których na co dzień się mówi. Tak też dzieje się teraz w Paryżu, mieście kojarzonym z luksusami i wystawnym życiem. Paryż ma różne oblicza Większość turystów odwiedzających francuską stolicę nie wie pewnie nawet, że miasto dzieli się na 20 dzielnic. Nie wszystkie wyglądają jak z przewodnika. I to też jest Paryż. Paryż, który dzieje się tuż obok, a którego nie chcemy widzieć. Dla porządku, Paryż nie jest mniej lub bardziej bezpieczny niż inne stolice w Europie. Jak w każdym większym mieście są tu miejsca, które nie cieszą się najlepszą reputacją – najczęściej przedmieścia. Kiedy pojawia się temat tzw. slumsów Paryża, najczęściej wymieniana jest okolica Saint-Denis, gdzie zarówno nocą, jak i za dnia po ulicach spacerują prostytutki. Nieciekawie jest też w Clichy-sous-Bois, miejscowości wchodzącej w skład paryskiej aglomeracji. Blokowiska z lat 60. i 70. zamieszkują głównie migranci z Afryki. Dużym problemem społeczności jest bezrobocie utrzymujące się na poziomie powyżej 20 proc. Do tego dochodzą przestępstwa, chociaż po zamieszkach w 2005 r. jest tam już nieco spokojniej. Nierówności społeczne dotyczą nie tylko przedmieść Paryża. Były premier Manuel Valls porównał problem do zjawiska apartheidu. Niestety, do tej pory nie został on rozwiązany, o czym przypomina NasDas, czyli Nasser Sari. Wieża Eiffla „urosła” o kilka metrów. To już kolejny raz w historii Wieża Eiffla od ponad 100 lat cały czas się zmienia. Ostatnio znów „urosła”, a niebawem zmieni kolor. Francja mniej luksusowa, czyli witamy w slumsach Ten 25-latek ma ponad milion obserwatorów w mediach społecznościowych. To żaden rekord, jednak od innych influencerów różni się tym, że nie pokazuje wystawnego życia. Mieszka w Perpignan, 30 kilometrów od granicy z Hiszpanią. Na peryferiach miasteczka w dzielnicy St Jacques ponad 60 proc. osób żyje w ubóstwie. Większość z nich to katalońscy Romowie. Liczną grupą są również Arabowie. NasDas pokazuje w internecie Francję spoza przewodnika. Relacjonowanie życia w dzielnicy robotniczej przysporzyło mu ogromnej popularności. Jedni oglądają go z ciekawości, inni dlatego, że się z nim utożsamiają. W końcu St Jacques to niejedyna taka enklawa we Francji. Za dużymi zasięgami w internecie idą duże pieniądze. 25-latek może pochwalić się płatną współpracą ze znanymi markami. Przekonuje jednak, że 80 proc. swoich przychodów przeznacza na rozwój dzielnicy, w której się wychował. Inwestuje między innymi w edukację. Zachęca młodzież do chodzenia do szkoły i organizuje akcje sprzątania ulic. Jak twierdzi, wizerunek St Jacques powoli się zmienia. Miasto wciąż ma jednak wiele do zrobienia. – To rzeczywistość, której nie powinniśmy ukrywać. Niestety, przemoc jest nadal częsta. Dla mnie zbyt częsta, bo jej nie znoszę – mówił w rozmowie z „Guardianem”. W katedrze Notre-Dame znaleziono grobowce i kompletny ołowiany sarkofag. Odkrycie o „nadzwyczajnej wadze naukowej” W czasie prac rekonstrukcyjnych w paryskiej katerze Notre-Dame archeolodzy natrafili na niezwykłe znalezisko. W samym środku budowli pod podłogą odkryto kilka grobowców i nienaruszony sarkofag... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-katedrze-notre-dame-znaleziono-grobowce-i-kompletny-olowiany-sarkofag-odkrycie-o-nadzwyczajnej-wadze-naukowej-fot-magdalena-salik-28859ee.jpeg" width="933" height="700" alt="W katedrze Notre-Dame znaleziono grobowce i kompletny ołowiany sarkofag. Odkrycie o „nadzwyczajnej wadze naukowej” (fot. Magdalena Salik)" title="W katedrze Notre-Dame znaleziono grobowce i kompletny ołowiany sarkofag. Odkrycie o „nadzwyczajnej wadze naukowej” (fot. Magdalena Salik)" /> Z Internetu do parlamentu NasDas planuje kandydować do zgromadzenia narodowego w najbliższych wyborach. Jeśli zdobędzie poparcie, ma szansę zostać jednym z czterech posłów reprezentujących region Pirenejów Wschodnich. – Chcę przełamać stereotypy [...], aby pokazać Francji, kim jesteśmy – cytuje go „Guardian”. Influencer wie, że lokalne władze dostrzegają go już teraz. Nawiązanie współpracy nie jest jednak łatwe. St Jacques ma długą i skomplikowaną historię niezdrowej zależności między mniejszościami a przywódcami. W latach 70. XX wieku ceną za głosy w wyborach miał być sprzęt AGD. 25-latek wierzy, że uda mu się zawalczyć o dobre imię dla wykluczanej społeczności.
Możesz zajrzeć do domów 10 rodzin z całego świata. To otwiera oczy na względność wszystkiego
A gdyby cały świat zgromadzić na jednej ulicy?
Wyobraź sobie ulicę, na której mieszkają rodziny z całego świata, a pozycję wyznacza miesięczny przychód. Najbiedniejsi żyją po lewej, a najbogatsi po prawej stronie ulicy. Domy innych mieszkańców znajdują się gdzieś pomiędzy. Witaj na Dollar Street! Strona została założona przez Anna Rosling Rönnlund. Przez 15 lat pracowała nad zbieraniem danych i skonstruowaniem strony tak, aby była przejrzysta dla użytkowników. Podczas pracy nad projektem jej frustracja rosła, ponieważ większość zdjęć dostępnych w mediach nie odzwierciedla tego, co Anna chciała pokazać. Jej zdaniem, dają jedynie znikomy obraz rodzin żyjących w różnych zakątkach świata. - Ludzie z innych kultur często są pokazywani jako straszni albo egzotyczni – zauważyła Anna. – Musi się to zmienić. Chcemy pokazać jak ludzie żyją naprawdę. Wydaje się oczywiste by użyć zdjęć jako danych, żeby można było zobaczyć jak żyją ludzie z różnym dochodem – dodaje. Zespół fotografów dokumentował ponad 200 rodzin w 50 krajach, a to jeszcze nie jest koniec ich pracy. W każdym z domów fotografowie spędzili dzień robiąc zdjęcia nawet takich rzeczy jak szczoteczki do zębów i buty. Dollar Street jest rozwijane przez szwedzką fundację Gapminder. Walczy ona z postrzeganiem poziomu rozwoju cywilizacji z perspektywy zachodu. To tylko kilka rodzin, które można poznać na Dollar Street. Okazuje się, że niekoniecznie dochód jest wyznacznikiem dobrobytu. Na stronie można zobaczyć zdjęcia z domów rodzin, które mimo małego przychodu, są w stanie zapewnić sobie godne życie. Nie brakuje też takich rodzin, które żyją w skrajnej nędzy a ich marzenia mogą dziwić przeciętnego Polaka. Źródło: Dollar Street
Szczepionki albo życie. To nie jest przymus, ani wolny wybór, to konieczność [REPORTAŻ]
Oto sposób na uratowanie setek tysięcy ludzkich istnień: zapewnijmy dzieciom w ubogich krajach szczepienia, które w zamożnych państwach są czymś oczywistym.
- Proszę pójść zobaczyć dziecko – powiedział Samir Saha. – Po prostu przy niej posiedzieć. Pewnie będą tam jej brat i siostra, których życie też na zawsze się zmieniło. Dlatego szczepionka jest tak ważna – mówi Saha. – Chcemy zmniejszyć tę liczbę do minimum, najlepiej do zera. Tak by nie przytrafiało się to innym dzieciom. Działo się to w Dhace, stolicy Bangladeszu. Pogrążony w smutku Saha siedział na tylnej kanapie swego samochodu. Jego toyotę prowadził kierowca w uniformie, mijając taksówki zbiorowe, motocykle, riksze, ciężarówki i rozklekotane autobusy z uwieszonymi na zewnątrz pasażerami. – Zobaczy pani, jak to wygląda, to pani zrozumie – dodał. Saha jest światowej sławy mikrobiologiem znanym ze swoich badań nad bakteriami, pneumokokami. Jego laboratorium mieści się w narożniku Dhaka Shishu, największego szpitala dziecięcego w Bangladeszu. Krótki odcinek korytarza dzieli je od dużych sal pełnych łóżek. W godzinach odwiedzin na każdym z nich leży chore dziecko i siedzą liczni opiekujący się nim najbliżsi. Pneumokoki są w dzisiejszym świecie wszechobecne. Łatwo się przenoszą, drogą kropelkową i poprzez zwykłe kontakty międzyludzkie. Mogą trwać w jamie nosowo-gardłowej ludzi o sprawnych układach odpornościowych, nie powodując u nich objawów chorobowych. Kiedy jednak naturalny system obronny zawiedzie, pneumokoki są w stanie migrować, namnażać się i wywoływać groźną chorobę zakaźną. Najbardziej narażone są dzieci żyjące w miejscach, gdzie dostępność opieki zdrowotnej i antybiotyków jest mała. Na początku XXI w., kiedy w USA i Kanadzie pojawiła się na rynku pierwsza szczepionka chroniąca przed pneumokokami, choroby powodowane przez te bakterie zabijały na świecie ponad 800 tys. dzieci rocznie. Tyle dzieci w wieku poniżej pięciu lat umiera nie z powodu jakiejś epidemii, o której krzyczą nagłówki prasowe, ale na zapalenie płuc lub opon mózgowych czy też zakażenie krwi wywołane przez powszechnie występujące drobnoustroje. Ogromna większość ofar śmiertelnych tych bakterii przypada na ubogie kraje, takie jak Bangladesz. W 2015 roku tzw. skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom, do stosowania u dzieci, dotarła i do Bangladeszu. Zespół prof. Sahy bacznie obserwuje skutki jej stosowania. Jeśli szczepionki tego typu rzeczywiście okażą się na całym świecie tak skuteczne, jak mają nadzieję eksperci, śmiertelność ogromnie spadnie. Będzie to oznaczało wiele tysięcy ocalonych małych dzieci, znacznie mniej chorób, mniej cierpienia. Lecz jeszcze pilniejszym i bardziej złożonym wyzwaniem jest międzynarodowa współpraca w celu dostarczania nowych szczepionek dzieciom w krajach rozwijających się, gdzie jaskrawo widoczne jest cierpienie wywołane chorobami, którym mogą zapobiec szczepionki. Prof. Saha codziennie widzi na korytarzach szpitala przerażonych najbliższych swoich małych pacjentów. Dlatego posłał mnie do 11-letniej Sanjidy Sahajahan, córki mechanika naprawiającego riksze. – Proszę iść – ponaglił mnie profesor, gdy zajechaliśmy pod bramę szpitala. – A kiedy pani wróci, porozmawiamy o tym, co pani zobaczyła. Szpitalna furgonetka podskakiwała na dziurawych, zatłoczonych ulicach Dhaki, które stawały się coraz węższe i węższe, aż w końcu mijaliśmy o centymetry wystawione na sprzedaż stosy batatów, używane ubrania, części samochodowe. Wreszcie w uliczce nie było już miejsca na samochód. Z Jamalem Uddinem, który jest lekarzem i Tasmim Sultana Lipi, pielęgniarką środowiskową, ruszyliśmy dalej piechotą. Posuwaliśmy się między krytymi blachą zabudowaniami, przez kraty w oknach widać było kolejne rodziny żyjące w pojedynczych izbach. Lipi wskazała ruchem głowy wejście do jednego z mieszkań, schyliła się i weszła do środka. Sanjida trafła do szpitala Dhaka Shishu jako trzylatka chora na, jak się okazało, pneumokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Teraz usadzono ją na plastikowym foteliku obok rodzinnego łóżka. Zapalenie czasem powoduje nieodwracalne uszkodzenia opon, czyli błon otaczających mózg i rdzeń kręgowy. Sanjida nie panuje nad własną głową, grymasami twarzy ani wydawanymi odgłosami. Dziewczynka nie jest w stanie artykułować słów. Gdy przyjechaliśmy, matka Sanjidy, Nazma, była akurat poza domem z najmłodszym dzieckiem. W ich budynku dziewięć rodzin mieszkających w pojedynczych pokojach dysponuje dwoma wspólnymi toaletami i jednym kranem. Nazma weszła do mieszkania, usiadła na stołku i ujęła dłoń Sanjidy. Opowiedziała nam przebieg zdarzeń: jej inteligentna, gadatliwa trzyletnia córeczka dostała tajemniczej gorączki. Sąsiedzi poradzili kupić dostępny w pobliskim sklepie paracetamol. Po przyjęciu przez Sanjidę tabletek gorączka zmalała, ale później znów wzrosła. Wreszcie po kilku dniach dziecko dostało konwulsji. Przerażona rodzina przewiozła Sanjidę do szpitala. Kiedy Sanjida znalazła się w rękach lekarzy, już traciła przytomność. Jej ostatnie zrozumiałe słowa brzmiały: „Przytul mnie. Bardzo źle się czuję...” Opowieści Nazmy słuchał w milczeniu Mohammad, ojciec Sanjidy. Przyszedł też ich 14-letni syn. Wziął na ręce najmłodszą siostrzyczkę i także stanął, bo nie było już na czym usiąść. Pod łóżkiem tkwił rozmontowany wózek inwalidzki. Jak wyjaśniła Nazma, otrzymali go w ramach pomocy charytatywnej, ale mieszkanie okazało się za małe na wózek. Szafa na ścianie mieściła zabawki i talerze. Mohammad wyjął z szuﬂady żółtą kartę zdrowia Sanjidy. Widniała na niej m.in. data urodzenia dziewczynki. Sierpień 2005 r. Sześć tygodni później dokonano kolejnego wpisu: odnotowano szczepienia dziecka. Podobnie jak jej starszy braciszek, Sanjida otrzymała wszystkie szczepionki, które obejmował ówczesny plan szczepień ochronnych w Bangladeszu. Terminowo i za darmo. Zaszczepiono ją przeciwko krztuścowi, odrze, błonicy, gruźlicy, tężcowi, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, chorobie Heinego-Medina. Przeciwko ospie nie, ponieważ dzięki ogólnoświatowemu programowi szczepień w 1980 r. ta choroba została już wypleniona z całego globu. Dwa stulecia po tym, jak angielski lekarz Edward Jenner opublikował swój słynny traktat o celowym zakażaniu dzieci krowianką, łagodną wirusową chorobą, która, jak się okazało, wzbudzała odporność na nieporównanie cięższą ospę. Niewielka żółta karta zdrowia Sanjidy streszczała na swój sposób niezwykłą historia postępów w ochronie zdrowia na całym świecie. Nikt nie jest w stanie podać dokładnej liczby istnień ludzkich ocalonych przez szeroko zakrojone programy szczepień – pozostają one w każdym razie jednym z największych osiągnięć medycyny. Na przykład odra w latach 80. zabijała rocznie ponad 2 mln dzieci, a w 2015 r., według danych Światowej Organizacji Zdrowia, dzięki szczepieniom liczba zgonów spadła do 134 200. Masowe szczepienia zlikwidowały chorobę Heinego-Medina we wszystkich krajach oprócz trzech. Spytałem Nazmę, w jaki sposób po raz pierwszy dowiedziała się o szczepieniach, co sprawiło, że uznała za dobry pomysł wożenie zdrowych niemowląt na zastrzyki. Nazma spojrzała na mnie ze zdumieniem. – Przecież każdy Banglijczyk o tym wie! – odpowiedziała. Rodzina Sahajahanów ma ustawiony na ściennej szafce telewizor. Piosenkarze i sportowcy opowiadają w telewizji, w ramach państwowych kampanii społecznych, o tym, że szczepienia ochronne to dar ratujący życie. Z tysięcy minaretów padają nawoływania nie tylko do modlitw, ale i do szczepień. Bangladesz to muzułmański kraj. Pod koniec lat 80. urzędnicy opracowali wraz z przywódcami islamskimi plan rozgłaszania w meczetach potrzeby szczepień przeciwko chorobie Heinego-Medina. Miałam okazję rozmawiać z imamem ze wsi pod Dhaką, który z dumą podwinął rękaw i pokazał mi ślad po swoim ostatnim szczepieniu przeciwko gruźlicy. – Ochrona własnego zdrowia to obowiązek pobożnego człowieka – oznajmił. – Wierzący rodzice mają także obowiązek chronić zdrowie swoich dzieci. Rozprowadzanie szczepionek po Bangladeszu nie jest łatwe: kraj poprzecinany jest rwącymi rzekami, a drogi są ledwie przejezdne. Aby szczepionki nie straciły swoich właściwości, muszą być utrzymywane w odpowiednio niskiej temperaturze. Zachowywanie owego „łańcucha zimna” w ramach realizacji programu szczepień to priorytet we wszystkich gorących krajach o niepewnych systemach energetycznych. Jedna zepsuta lodówka czy awaria prądu na wsi potrafią sprawić, że cała partia szczepionek nadaje się do wyrzucenia. W Bangladeszu prowadzono jednak wytężone działania w celu zapewnienia odpowiednio niskiej temperatury dla szczepionek na wszystkich etapach ich przewozu i przechowywania: wyposażono lokalne ośrodki zdrowia w baterie słoneczne, zadbano o rowery i łodzie, którymi przewozi się szczepionki do tych najodleglejszych przychodni. Wracając szpitalną furgonetką do Dhaka Shishu, siedzieliśmy całą trójką w milczeniu, smutni. Zrozumiałam, co chciał mi pokazać Samir Saha. W 2005 r., kiedy Sanjida otrzymała wszystkie przewidziane szczepionki, w USA rutynowo stosowano już u dzieci tę nową, przeciwko pneumokokom. Rozpowszechniano ją szybko we wszystkich krajach rozwiniętych. Problemy miały za to państwa takie jak Bangladesz, potrzebujące tej szczepionki o wiele bardziej, lecz niedysponujące wystarczającymi funduszami na zapłacenie jej producentowi ustalonej przez niego ceny. Do niedawna Światowa produkcja szczepionek była zdominowana przez kilka wielkich amerykańskich i europejskich koncernów farmaceutycznych. Gdy organizacje pomocowe w rodzaju Lekarzy bez Granic naciskają na obniżenie cen (albo na pokazanie przez te koncerny ksiąg rachunkowych w celu udowodnienia, dlaczego nie są w stanie sprzedawać leków taniej), producenci podkreślają, że opracowanie nowej szczepionki jest wyjątkowo kosztowne i trwa latami. W przypadku skutecznej i odpowiedniej dla dzieci szczepionki przeciwko pneumokokom jej opracowanie trwało nawet dekady. Na początku lat 80. były już dostępne na rynku dobre szczepionki dla dorosłych, lecz nie wywoływały one oczekiwanej odpowiedzi immunologicznej u małych dzieci. Dopiero pod koniec lat 90. Badaczom udało się wreszcie zmodyfikować biologicznie skład szczepionek dla dorosłych, skoniugować je, jak się to nazywa, w taki sposób, żeby rozpoznawały je niedojrzałe układy odpornościowe. Pneumokoki stanowią trudne wyzwanie pod jeszcze jednym względem: Saha i inni naukowcy zidentyfikowali prawie sto odmian – inaczej: serotypów – komórek pneumokoków. Serotypy mogą się różnić w zależności od obszaru geograficznego i z nierozpoznanych jeszcze w pełni powodów tylko niewiele z nich jest niebezpiecznych. (Na przykład serotyp 1 powoduje relatywnie niewiele chorób w USA, tymczasem w Afryce i południowej Azji jest najbardziej śmiercionośnym pneumokokiem). Dlatego dopracowana szczepionka, która działa u dzieci i uodparnia na dokładnie te serotypy, na które potrzeba, to w rzeczywistości wiele szczepionek zlanych do jednej folki. Wszystkie wymienione komplikacje przyczyniły się do tego, że pierwsza dziecięca szczepionka przeciwko pneumokokom należała do najdroższych w historii. Wypuszczony na rynek na początku 2000 r. Prevnar został opracowany tak, aby działać przeciwko siedmiu serotypom pneumokoków odpowiedzialnym za większą część powodowanych przez te bakterie chorób – w USA, które były w stanie wdrożyć szczepionkę kosztującą 232 dolary za serię czterech potrzebnych zastrzyków. Pośród tych niebezpiecznych pneumokoków, których Prevnar nie zwalczał, był m.in. serotyp 1. Lecz to właśnie w najuboższych regionach Afryki i Azji Południowej prawdopodobieństwo, że zakażenie pneumokokami zabije dziecko albo zmieni je w osobę niepełnosprawną, jest największe. Nie tylko dlatego, że rodzice nie są w stanie na czas dotrzeć do lekarza, ale również dlatego, że bakterie wyrządzają dodatkowe szkody w ciałach dzieci już osłabionych z powodu niedożywienia, innych chorób przewlekłych oraz skutków nadmiernego narażenia na działanie dymu z domowych palenisk. – Kiedy rozpocząłem nad tym pracę, nie mogłem spać, myśląc o nierówności na świecie – mówi Orin Levine, dyrektor ds. dostarczania szczepionek z Fundacji Billa i Melindy Gatesów. – W zamożnej części świata prawdopodobieństwo, że dziecko umrze na chorobę wywołaną pneumokokami, było stukrotnie niższe – opowiada. – Dlaczego moje dzieci mogły zostać zaszczepione, a dzieci z Mali nie mogły, chociaż bardziej potrzebowały szczepionki? Oczywiście wiedział dlaczego. Najłatwiej osiągalny przez producentów szczepionek zysk nie bierze się z reagowania przez nich na najbardziej palące potrzeby... GAVI – Globalny Sojusz na rzecz Szczepionek i Szczepień – to partnerstwo publiczno-prywatne dysponujące miliardami dolarów. Powstało w 2000 r. – tuż po tym, jak skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom weszła na amerykański rynek. W rozpoczęciu działalności pomogła Sojuszowi suma 750 mln dolarów obiecana przez Fundację Gatesów. GAVI przekierowuje środki z bogatych państw – fundusze prywatnych filantropów oraz pomoc rządową takich krajów jak USA, Wielka Brytania i Norwegia – na rzecz wsparcia programów szczepień w ubiegających się o tę pomoc ubogich krajach. GAVI pośredniczy w negocjacjach z producentami szczepionek w celu uzyskania niższych cen zakupu ich konkretnych, bardzo dużych partii. – To radykalnie zmieniło sytuację. Duże środki finansowe oraz determinacja ze strony podmiotów na całym świecie: ludzi, producentów i państw – mówi Katherine O’Brien, kierująca Międzynarodowym Ośrodkiem Dostępu do Szczepionek przy Uniwersytecie Johnsa Hopkinsa. – GAVI nie został powołany tylko do pomocy przy upowszechnieniu szczepionki przeciwko pneumokokom – podkreśla. – Początkowo skupiał się na zwiększeniu dostępności dłużej istniejących szczepionek dla dzieci, takich jak przeciwko tężcowi czy WZW typu B. Skoniugowane szczepionki przeciwko pneumokokom znalazły się na liście dopiero w 2010 r., po latach dalszych testów oraz negocjacji. Popyt ze strony krajów rozwijających się okazał się tak wysoki, że wkrótce GAVI zaczął przeznaczać po pół miliarda dolarów od darczyńców rocznie na wspieranie programów dotyczących właśnie tych ostatnich szczepionek. Obecnie szczepionki te produkują tylko dwie firmy, Pfzer i GSK, i specjalne porozumienie z nimi ma zapewnić wystarczającą podaż. Obaj producenci obiecali wytwarzać tyle szczepionki, za cenę uwzględniającą wynegocjowaną przez GAVI zniżkę, ile tylko zgodzą się kupić kraje odbierające ten produkt. Gdy już zawarto wyżej opisane umowy, producenci opracowali nowe wersje szczepionek przeciwko pneumokokom, skuteczne także w przypadku dzieci żyjących daleko od Stanów Zjednoczonych i Europy. W 2010 r. Pfzer wypuścił na rynek wersję o nazwie Prevnar 13, która uodparnia także na serotyp 1, i jeszcze pięć innych, które nie były uwzględnione w pierwszej mieszance szczepionek. Sprzedawany od 2009 r. produkt firmy GSK także uodparnia na serotypy rozpowszechnione w Afryce i Azji. Od marca 2015 r., kiedy wysocy urzędnicy odpowiedzialni za ochronę zdrowia w Bangladeszu odebrali pierwszą dostawę tych szczepionek, po cenie obniżonej dzięki GAVI, co trzy miesiące przylatują tam samolotami ich kolejne partie, z centrum dystrybucyjnego koncernu GSK w Belgii. – Przychodzą w małych przenośnych lodówkach podobnych do tych, jakie ludzie zabierają na biwak – wyjaśnił mi Saha. Tylko trochę bardziej skomplikowanych, z układem monitorowania temperatury. Urzędnicy zajmujący się ochroną zdrowia twierdzą, że szczepionki te docierają do rodzin w całym kraju. Jak dotąd w Bangladeszu nie słychać, by ludzie wahali się, czy warto szczepić dzieci. W innych krajach Azji Południowej podejrzenia czy wrogość wobec szczepień utrudniły realizację ostatnich kampanii na ich rzecz. Na przykład przed kilkoma laty w Pakistanie zmuszano do zawrócenia lub atakowano ludzi, którzy prowadzili szczepienia przeciwko chorobie Heinego-Medina. Przyczyną ataków były rozpowszechnione pogłoski – w części fałszywe, a w części prawdziwe. Te fałszywe głosiły, że szczepionki to element zachodniego spisku przeciwko islamowi, a te prawdziwe – że CIA posłużyła się chodzącymi od domu do domu osobami realizującymi program szczepień w celu zlokalizowania Osamy bin Ladena. W pierwszej połowie tego roku złamała się kampania szczepień przeciwko odrze i różyczce w niektórych regionach Indii, po tym jak w mediach społecznościowych zaczęto publikować anonimowe posty, według których szczepionki były niebezpieczne lub nawet miały doprowadzić do ubezpłodnienia dzieci z mniejszości religijnych. Prof. Saha mówił mi, że nawet w otwartym na szczepionki Bangladeszu zdarzają się ludzie, którzy zastanawiają się, po co dodawać do i tak ambitnego narodowego programu szczepień te przeciw pneumokokom, dotyczące dzieci. – W telewizyjnym talk-show żona pewnego bankiera zapytała mnie: „Po co ciągle opowiada pan o tych szczepieniach? Sam pan mówił, że zapalenie płuc i inne choroby wywołane pneumokokami można wyleczyć penicyliną”. Odparłem na to: „Proszę pani, chce pani czekać, aż rozwinie się zapalenie płuc, i dopiero je leczyć?”. Gdyby tamta żona bankiera pochodziła razem z nim po salach szpitala Dhaka Shishu, zobaczyłaby pozbawione sił dzieci leżące w maskach tlenowych, ich najbliższych zgromadzonych przy łóżkach, czekających na efekty działania antybiotyków. Piszę tu o rodzinach, którym udaje się dotrzeć do szpitala. – W przypadku najbardziej oddalonych miejsc szczepienie ochronne to jedyne narzędzie, jakim dysponujemy – przyznał prof. Saha. We wsiach i najbiedniejszych slumsach miast chore z powodu pneumokoków dzieci nadal tysiącami umierają w domach. Sanjidę Sahajahan udało się przewieźć do Dhaka Shishu, a jednak lekarze niewiele mogli dla niej zrobić. Prof. Saha jest szczególnie zasmucony jej przypadkiem. W jego laboratorium zidentyfikowano bakterię, która zaatakowała mózg dziewczynki: pneumokoka serotypu 1, czyli jednego z tych, przeciwko którym nie chroniła pierwsza wersja szczepionki Prevnar. A zatem gdyby nawet w 2005 r. Bangladesz było stać na jej zakup, i tak nie uchroniłaby Sanjidy. – Nie tylko ona przestała normalnie funkcjonować – tłumaczył mi Saha. – Jej matka też. Nie może donikąd pojechać. Tak naprawdę każdy z członków tamtej rodziny jest na wpół umarły. Umilkł, po czym dodał: – Daliśmy im wózek inwalidzki. Czy mała z niego korzysta? Wyjaśniłam, że wózek tkwił pod łóżkiem, rozmontowany. Profesor aż się skrzywił. – Ale rodzice Sanjidy pokazali nam także kartę zdrowia jej dwumiesięcznej siostrzyczki, Jannat, i w karcie była nowa kolumna z wpisem: skoniugowana szczepionka przeciwko pneumokokom – pocieszyłam. Jeżeli szczepionka zadziała, Jannat będzie zabezpieczona przed patogenem, który zrujnował życie jej starszej siostry. Saha westchnął, rozmyślając o smutku i nadziei, które razem mieściły się jakoś w miniaturowym mieszkanku. Rozlegle zakłady w belgijskim mieście Wavre to największa fabryka szczepionek na świecie. W dniu, w którym poznałam prezesa ds. szczepionek koncernu GSK, Luca Debruyne’a, dwukrotnie kazano mi zmienić ubranie, jeszcze zanim go zobaczyłam. Biologiczne procesy wytwarzania oraz mieszanie każdego spośród rodzajów szczepionek odbywają się w osobnych, hermetycznie szczelnych budynkach. Wejście do tych specjalnie wzniesionych budowli wymaga całkowitego przebrania się: włożenia kombinezonu, starannie oczyszczonych białych butów, okularów ochronnych oraz czepka zakrywającego włosy. Pan Debruyne poinformował mnie, że w to centrum do wytwarzania szczepionek zainwestowano w ciągu ostatnich 10 lat ponad 5 mld dolarów. – To dochodowy interes – podkreślił prezes. – Musi być dochodowy, żeby się kręcił, żeby możliwe było wytwarzanie olbrzymich ilości po przystępnych cenach dla krajów rozwijających się. Dostarczane przez GSK do Dhaki szczepionki przeciwko pneumokokom do stosowania u dzieci są produkowane na dwóch przeciwległych krańcach globu: mieszanie zaczyna się w fabryce GSK w Singapurze, partie szczepionek są wysyłane do Belgii, a następnie Francji w celu przetworzenia, wreszcie folki z gotowymi szczepionkami wracają do Belgii, skąd są eksportowane. Spoglądając w Wavre przez gogle na srebrzyste maszyny i kadzie, byłam świadkiem procesu wytwarzania kolejnego produktu GSK: szczepionki przeciwko rotawirusom. Patogen ten jest główną przyczyną biegunki u dzieci. W najbiedniejszych krajach subsaharyjskiej Afryki i południowej Azji rotawirusy zabijają setki tysięcy istnień. Także w Dhaka Shishu leży mnóstwo dzieci, które lekarze starają się uratować przed śmiercią z tego powodu. GAVI wypracowała zgodę na otrzymywanie przez Bangladesz szczepionki GSK przeciwko rotawirusom koncern zacznie ją tam dostarczać prawdopodobnie jeszcze w tym roku. Dzięki wynegocjowanej zniżce oraz dodatkowemu wsparciu fnansowemu rząd Bangladeszu będzie płacił po mniej więcej 50 centów za każdą potrzebną podwójną dawkę szczepionki, podczas gdy amerykańskiego lekarza kosztuje ona w tej chwili 220 dol. Dla systemu opieki zdrowotnej ubogiego kraju to szansa, z której nie sposób nie skorzystać. Jest jednak pewien szkopuł: pomoc GAVI jest z założenia tymczasowa. Ma służyć temu, by biedne kraje zdołały wychować więcej zdrowych dzieci, dzięki czemu będą mogły poprawić stan swoich gospodarek na tyle, żeby same fnansowały sobie zakupy niezbędnych szczepionek. Kiedy dochód narodowy na mieszkańca danego kraju otrzymującego pomoc przekroczy poziom, powyżej którego państwo to przestanie być zaliczane do najbiedniejszych na świecie, dotacje GAVI mają być stopniowo wycofywane. – Nazywa się to „okresem przejściowym” – tłumaczy doradczyni ds. polityki szczepionkowej Lekarzy bez Granic Kate Elder. – Słyszałam jednak, że ministrowie zdrowia nazywają to „wyrzuceniem” z programu. Utrata dotacji i tak oznacza dla nich olbrzymi wzrost kosztów. Na przykład w Bangladeszu koszt szczepionki GSK przeciwko pneumokokom wzrósłby z 60 centów do 9,15 dolara na jedno dziecko. Wydaje się, że to i tak niezmiernie niska cena, skoro amerykański lekarz płaci ponad 50 razy tyle. Lekarze bez Granic i inni krytycy dowodzą jednak, że ceny, za jakie wielkie amerykańskie i europejskie frmy farmaceutyczne sprzedają szczepionki dla dzieci, są nieakceptowalnie wysokie, nawet przy uwzględnieniu zniżki. Trzecia część krajów świata do tej pory nie włączyła skoniugowanej szczepionki przeciwko pneumokokom do swoich programów szczepień. Głównym tego powodem są koszty. Ze strony frm farmaceutycznych w kółko słyszymy: „Dlaczego nie cieszycie się z tego, ile dzieci ma teraz dostęp do tych szczepionek”? A my im odpowiadamy: „Cieszymy się, ale chcemy, żeby jeszcze więcej dzieci było szczepionych” – opowiada mi pani Elder. Poprawę sytuacji może przynieść m.in. pojawiająca się konkurencja firm farmaceutycznych spoza USA i Europy: z Indii, Brazylii, Wietnamu, Kuby, Korei Południowej, a nawet z Bangladeszu, gdzie pewne przedsiębiorstwo z Dhaki sprzedaje obecnie ok. 10 rodzajów szczepionek, przy czym używa składników importowanych z innych krajów. Ogromna indyjska firma Serum Institute wytwarza od początku do końca ponad miliard dawek względnie tanich szczepionek rocznie. Jest jeszcze za wcześnie, żeby jednoznacznie ocenić, jak wielkim sukcesem okazało się sprowadzenie skoniugowanej szczepionki przeciwko pneumokokom do Bangladeszu. Jednak kiedy ostatni raz szłam z Sahą korytarzem szpitala Dhaka Shishu, profesor był w optymistycznym nastroju. Tamtego dnia tylko troje pacjentów leżało na oddziale ogólnym z powodu pneumokoków. Życie żadnego z tych pacjentów nie wydawało się zagrożone. Na monitorze komputera jednego z naukowców współpracujących z profesorem widać było wykres słupkowy pokazujący niezwykły spadek zachorowań jesienią 2016 r. Niski słupek za sześcioma wysokimi słupkami obrazującymi zachorowania o tej samej porze roku w sześciu poprzednich latach. Saha przystawił sobie krzesło i uważnie przyjrzał się wykresowi. – Zaczekajmy, zobaczmy, co będzie w przyszłym roku – zawyrokował; ale się uśmiechał. – Mniej zapaleń płuc w naszym szpitalu. Mniej śmierci. – Wykonał szeroki gest w stronę schylonych nad mikroskopami laborantów. – Wszyscy oni stracą pracę! – zażartował.
Fascynująca bieda. Jej oglądanie bywa traktowane jak atrakcja turystyczna
Miejsce w luksusowym hotelu i bilet lotniczy w internecie umie zarezerwować każdy. Ale wejść do slumsu i dowiedzieć się czegoś o życiu jego mieszkańców wcale nie jest łatwo.
To było w Gruzji, w Swanetii. Wiele lat temu, kiedy jeszcze nie było tanich lotów z Warszawy do Kutaisi, a Gruzja nie reklamowała się jako turystyczny raj na plakatach w centrach wszystkich polskich miast. Siedzieliśmy przy suto zastawionym stole. Bakłażany z sosem orzechowym, kilka rodzajów konfitur, jakieś mięsa, ser, bakalie. Gospodyni co jakiś czas przychodziła pytać, czy nam smakuje i czy czegoś nie potrzeba. Razem z nami ucztowała para Holendrów. Przyjechali tą samą marszrutką z Zugdidi. Pomogliśmy im znaleźć ten nocleg, bo nie bardzo umieli się dogadać z miejscowymi, nie znając ani słowa po rosyjsku. – It’s great, like a five star hotel. Tell her, please – poprosiła mnie Holenderka. Byłam zaskoczona, bo mnie by w życiu nie przyszło do głowy pochwalić czyjegoś domowego poczęstunku, porównując go do pięciogwiazdkowego hotelu. Powiedziałabym raczej, że sama bym sobie lepiej nie ugotowała albo że jest pysznie jak u mamy. Holendrzy objechali całą Azję. Byli w Kambodży, w Laosie, Wietnamie, Birmie, Indiach i Pakistanie, a potem przez Azję Środkową dostali się na Kaukaz. W Gruzji im się podobało, ale mieliśmy wrażenie, że ten kraj nie do końca spełnia ich oczekiwania. I wcale nie chodziło o to, że nie mogą się dogadać. – Gdzie wam się najbardziej podobało? – dopytywaliśmy. – Najbardziej to w Laosie. – A czemu? – Bo tam było tak biednie – odpowiedzieli oboje prawie równocześnie. Opowiadali nam, jak jechali wypożyczonym skuterkiem przez maleńkie wioski. Jak ich mieszkańcy zapraszali ich do swoich chat z klepiskiem zamiast podłogi, gdzie były tylko maty do spania i kilka plastikowych naczyń. – Częstowali nas ugotowanym ryżem, bo nic innego nie mieli. To było takie proste, takie fantastyczne – wspominali rozmarzeni. No tak, Gruzja (wtedy) była może i rozwalona, brudna i podupadła, podróżnych na peronie portu w Poti witały wolno chodzące świnie, a w autobusach co chwila coś się psuło, tak że każda podróż zajmowała długie godziny, ale jednak Gruzini przyjmowali podróżnych przy suto zastawionych stołach, obficie polewając domowego wina i kompotów z miejscowych owoców. To nic, że na co dzień mało kto mógł sobie pozwolić na takie uczty. Nie było to jednak trzecioświatowe ubóstwo, zbyt mało egzotyki jak dla naszych holenderskich łowców przygód. Nie tylko dla mieszkańców bogatej Holandii, także dla nas, polskiej klasy średniej, taka skrajna bieda jest egzotyczna. Sytuacja, w której człowiek ma tylko podarty łach na grzbiecie i pół metra kwadratowego do spania w lepiance, która i tak często do niego nie należy, jest dla nas niespotykana i trudna do wyobrażenia. Nasi, lokalni biedni (nie twierdzę, że jest im przez to łatwiej) mają złe jedzenie i brzydkie ubrania, zadłużone mieszkania i niepopłacone kredyty, ale tak jak cały nasz świat, obrastają w rzeczy. Tylko że gorsze, mniej pożądane, nikomu już niepotrzebne. Żeby zobaczyć kogoś, kto nie ma nic, trzeba wyjechać. I trudno się dziwić, że mieszkańcy sytego Zachodu coraz częściej to robią. Pytanie tylko, jak to się odbywa. Dziś oglądanie biedy się komercjalizuje. Tak jak zorganizowany wyjazd na safari do Kenii czy do pałaców Radżastanu, można wykupić sobie slum tour – zwiedzanie dzielnic biedy Rio de Janeiro czy Kalkuty. Niedawno tekst o takiej turystyce opublikował portal Al Jazeera. Pod artykułem kilkaset komentarzy, od pełnych oburzenia na agencje hieny i turystów idiotów po pozytywne: „Tylko w ten sposób Zachód zrozumie, jak żyje się gdzie indziej”. Mnie najbardziej zapadł w pamięć taki wpis: „Mieszkam w slumsie, nie muszę jeździć na wycieczki, żeby zobaczyć, jak to wygląda”. Sięgam do cudzych komentarzy, bo sama nie do końca wiem, co o slum tourach sądzić. Miejsce w luksusowym hotelu na plaży i bilet lotniczy w internecie umie zarezerwować każdy głupi, ale wejść do slumsu i jeszcze czegoś ciekawego się o życiu jego mieszkańców dowiedzieć wcale nie jest tak łatwo. Nie dziwne, że ludzie wolą, by ktoś to za nich zorganizował. Mimo to zarabianie na pokazywaniu cudzego nieszczęścia oraz oglądanie tegoż dla rozrywki budzi kontrowersje. Podłoga do wynajęcia Też mam za sobą wycieczkę po slumsie. Nie był to co prawda komercyjny slum tour, ale jednak. Byłam w Bombaju na czymś w rodzaju stażu dziennikarskiego. Organizatorzy poznali mnie z młodym architektem, który pracuje w fundacji pomagającej mieszkańcom slumsów. Chodzi o ogromną rzeszę ludzi. W Bombaju mieszka ponad 16 mln osób, co drugi w slumsie. Zwiedzałam (tak, to właściwe słowo, jakby idiotycznie w tym kontekście nie brzmiało) slums Dharavi, największy nie tylko w Bombaju, ale i w całych Indiach. Jeden z bardziej znanych na świecie. Od kiedy wysiedliśmy z charady daihatsu Randżita zaparkowanej przy przelotowej szosie przechodzącej przez środek Dharavi, czułam się dziwnie nieswojo. Przyznam to szczerze, w życiu nie odważyłabym się sama wejść w ten gąszcz plastikowych płacht (była pora deszczowa). W błotnistych zaułkach bawiły się półnagie dzieci. Przed ślepymi oczodołami lepianek kobiety robiły pranie. Namoczone kolorowe tkaniny ich tanich sari wybrzuszały się w mydlinach spływających kałużami na ścieżce. Przed niektórymi domkami, na plastikowych krzesłach albo na puszkach po oleju czy maśle ghi, siedzieli mężczyźni odziani tylko w podkoszulki i doti, kawałek materiału obwiązany jak spódnica wokół bioder. Żuli tytoń albo palili cienkie papierosy bidi. To ich nieprzychylnych, natarczywych spojrzeń bałabym się najbardziej, gdyby nie było ze mną Randżita. On jednak normalnie z tymi wszystkimi ludźmi rozmawiał. Z niektórymi witał się serdecznie, prosząc, żeby pokazali mi zbudowany pomiędzy lepiankami piec, gdzie wypalali gliniane naczynia, albo wpuścili mnie do środka chaty. Opowiadali, jak świeżo przybyli ze wsi podnajmują kawałek podłogi u tych, którzy już zdążyli się w slumsie na tyle dobrze urządzić, że mieli kawałek własnego dachu nad głową. – Slums dzieli się na sektory, które odpowiadają poszczególnym wioskom na prowincji. Każdy specjalizuje się w innej działalności. Jedni wypalają glinę, inni zbierają makulaturę, jeszcze inni rozwożą benzynę w porcie albo pracują przy rozbiórce wraków. Przyjeżdżający do Bombaju trafia na swoich ziomków z rodzinnej wioski, którzy pomagają mu się urządzić – tłumaczył mi Randżit. – Władze miasta co jakiś czas przeprowadzają grupę mieszkańców slumsów do bloków. Przybysz z północnego Gudźaratu ląduje obok sąsiada z Uttar Pradeś. Nie są w stanie nic sobie nawzajem zaoferować. Szybko wracają do slumsów, bo nie mają z czego żyć, a mieszkania, które dostali, trafiają na wynajem. Wszystko, czego dowiedziałam się w czasie tego dnia spędzonego z Randżitem w Dharavi, było szalenie ciekawe. Czy tylko ja jako dziennikarka mam do tego prawo, a ktoś, kto dziennikarzem nie jest, niech zadowala się leżeniem na plaży w kurorcie w Tunezji? Z butami w cudze życie Jednak chodząc tak za moim przewodnikiem, zaglądając ludziom do biednych kuchni, patrząc, jak w długiej kolejce stoją do publicznej toalety albo noszą wodę w plastikowych kanistrach, czułam się zażenowana. Wiedziałam, że wpuszczają mnie na chwilę do swojego życia tylko dlatego, że jest ze mną Randżit. Gdybym na własną rękę chciała się tyle samo dowiedzieć, musiałabym w Dharavi spędzić tydzień, a nie kilka godzin. Nietrudno sobie wyobrazić, że kilku- lub nawet kilkunastoosobowa wycieczka byłaby jeszcze większym niż ja z Randżitem intruzem w prywatność tych ludzi. W oglądaniu cudzej biedy jest jeszcze jeden, bardzo wątpliwy moralnie aspekt. Podoba nam się tak, jak jest. Fajnie, póki biednie. Bo tanio, bo egzotycznie, bo możemy grać rolę białych sahibów. Odruchowo traktujemy inne kultury z wyższością i naiwnie wierzymy, że biednie znaczy autentycznie. Tak jakbyśmy my sami tylko mieli prawo się bogacić. Ciekawe, czy moi Holendrzy byliby zadowoleni, gdyby po kilku latach odwiedzili tę samą laotańską wioskę i podjęto by ich ryżem ugotowanym w elektrycznym szybkowarze zamiast w kociołku nad paleniskiem. Dalej byłoby tak prosto i fantastycznie czy już tylko „like a five star hotel”?
Nowa Zelandia walczy z ubóstwem menstruacyjnym. Blisko 100 tys. dziewczynek nie chodzi z tego powodu do szkoły
95 tysięcy dziewcząt w wieku od 9 do 18 lat zadeklarowało, że zdarza im się opuszczać zajęcia lekcyjne z powodu miesiączki. Dziewcząt w większości nie stać na środki higieniczne, co uniemożliwia im uczęszczanie do szkoły w trakcie okresu. Nowa Zelandia chce to zmienić i zapowiada wprowadzenie darmowych podpasek i tamponów.
Rząd Nowej Zelandii zapowiedział, że zapewni bezpłatne produkty higieniczne w szkołach w całym kraju, aby walczyć z ubóstwem menstruacyjnym. Szczególnie tam, gdzie dziewczęta nie są w stanie pozwolić sobie na zakup wystarczającej ilości produktów sanitarnych lub mają do nich utrudniony dostęp. Szacuje się, że prawie 95 000 dziewcząt w kraju, w wieku od 9 do 18 lat, pozostało w domu zamiast uczestniczyć w lekcjach z powodu braku możliwości zakupu podpasek i tamponów – oświadczyła premier Nowej Zelandii Jacinda Ardern. – Udostępniając je bezpłatnie, wspieramy młodych ludzi w kontynuowaniu nauki w szkole – powiedziała Ardern. „Dostęp jest koniecznością, nie luksusem” Na pokrycie kosztów projektu rząd Nowej Zelandii przeznaczył 2,6 miliona NZ (1,7 miliona USD). Początkowo darmowe podpaski i tampony będą dostępne w 15 szkołach w regionie Waikato. Program będzie stopniowo rozszerzany na kolejne regiony, a do końca 2021 roku ma objąć szkoły państwowe w całym kraju. Ubóstwo menstruacyjne jest problemem często postrzeganym jako zjawisko marginalne, bądź dotyczące krajów biednych i rozwijających się. Tymczasem z badań wynika, że dotyka milionów kobiet także w najbogatszych krajach na świecie – w tym w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii, czy właśnie Nowej Zelandii. Badanie zdrowia i dobrobytu przeprowadzone wśród młodzieży z Nowej Zelandii wykazało, że 12 proc. uczennic w wieku 12-18 lat, które miesiączkują, zgłosiło trudności z dostępem do produktów sanitarnych ze względu na przystępność cenową. A blisko jedna na 12 uczennic zgłosiła, że opuściła z tego powodu lekcje. – Miesiączka jest faktem dla połowy populacji, a dostęp do tych produktów jest koniecznością, a nie luksusem – powiedziała nowozelandzka minister ds. kobiet Julie Anne Genter. Zdaniem Unicef ​​i innych organizacji pomocowych, dziewczęta na całym świecie nie mogą sobie pozwolić na dostęp do produktów sanitarnych, ani odpowiednio dbać o podstawową higienę menstruacyjną. Z powodu niedostatku i problemów z dostępnością produktów, są zmuszone do używania szmat, starych ubrań, gazet, siana czy piasku w czasie okresu. Pierwszy krok – Kiedy nie z własnej winy nie masz dostępu do podstawowych artykułów, to naprawdę wpływa na to, jak postrzegasz siebie, podważa to twoje poczucie wartości, poczucie siebie, poczucie many (esencja lub duchowa moc – red.) – powiedziała Caro Atkinson, doradczyni w szkole He Huarahi Tamariki w nowozelandzkiej stolicy Wellington. Organizacje pozarządowe zajmujące się prawami kobiet pochwalają ruch rządu. Wskazują jednak, że to zaledwie pierwszy krok, a potrzeby w tej kwestii są ogromne. Oprócz uczennic, w grupie kobiet dotkniętych ubóstwem menstruacyjnym są także osoby w kryzysie bezdomności, kobiety samotne, z gospodarstw o niskich dochodach oraz takie, które utraciły zatrudnienie i środki utrzymania. Inicjatywa jest częścią szerszych działań na rzecz ograniczenia ubóstwa dzieci w Nowej Zelandii. Planu rządu zakładają zmniejszenie ubóstwa dzieci o połowę w ciągu 10 lat. Obecnie do wcześniej planowanych wytycznych programu, doszły wyzwania związane z koniecznością niesienia natychmiastowej pomocy rodzinom dotkniętym przez skutki pandemii koronawirusa. Nowa Zelandia jest jedynym, ani pierwszym krajem zapowiadającym walkę z ubóstwem menstruacyjnym. W zeszłym roku Anglia ogłosiła, że ​​zapewni bezpłatne produkty higieniczne uczennicom szkół średnich, a w lutym szkocki parlament opracował ustawodawstwo, które ma na celu zapewnienie bezpłatnego powszechnego dostępu do produktów higieny menstruacyjnej. Katarzyna Grzelak
Niskie zarobki wprost przekładają się na długość życia. Przebadano 27 mln ludzi
Czy miejsce zamieszkania albo wykształcenie zwiększają ryzyko śmierci? A ubóstwo i bezrobocie? Po raz pierwszy dokładną kalkulację przeprowadził Instytutu Badań Demograficznych im. Maxa Plancka w Rostocku (MPIDR). Niskie zarobki mogą skracać życie o 150 proc. w przeciągu roku
- Bieda, bezrobocie i słabe wykształcenie idą w parze ze zdecydowanie niższą oczekiwaną długością życia. Okazuje się, że wśród mężczyzn należących do jednej piątej najgorzej zarabiającej części społeczeństwa, ryzyko ich śmierci w wieku od 30 do 59 roku jest o 150 procent wyższe niż u mężczyzn należących do jednej piątej ludzi o najwyższych zarobkach – serwis Deutsche Welle podaje za MPIDR. O ile bezrobocie wśród osób w tej grupie wiekowej dwukrotnie zwiększa ryzyko odejścia z tego świata, to niskie wykształcenie podnosi je o ok. 30 proc, wynika z raportu opublikowanego przez pracowników instytutu w czasopiśmie medycznym “BMJ Open”. Co ciekawe, kobiety nie są narażone na podobny efekt różnicy dochodów. Przynajmniej nie w tak dużym zakresie, jak mężczyźni. W ich przypadku o mniejszym lub większym ryzyku rychłej śmierci - naukowcy zajmujący się badaniem śmiertelności rozumieją to jako zgon w przeciągu najbliższego roku - decyduje bezrobocie i wykształcenie. Choć podział Niemiec na część zachodnią i wschodnią zakończył trzy dekady temu, ślady w społeczeństwie nadal są dobrze widoczne. Jeżeli ocenić wpływ wysokości zarobków i posiadania pracy na mężczyzn najgorzej sytuowanych, to podział kraju według przebiegu zimnowojennej granicy właśnie w tym badaniu jest szczególnie wyraźny. - Do tej grupy zalicza się ok. 14 proc. mężczyzn o najniższych dochodach i najgorszym wykształceniu ogólnym i zawodowym. Ryzyko zgonu w tej grupie jest ponad ośmiokrotnie wyższe niż w grupie ludzi najlepiej zarabiających i najlepiej wykształconych - mówi Pavel Grigoriev, główny autor opracowania. MPIDR zwraca uwagę, że o wyższej śmiertelności na wschodzie decyduje też większy niż na zachodzie odsetek osób bezrobotnych, gorzej wykształconych lub o niskich dochodach. A ryzyko śmierci podnosi każdy z tych czynników, choć np. różnice w infrastrukturze medycznej już nie. W dawnych Niemczech Zachodnich mężczyzn najbiedniejszych i najgorzej wykształconych jest o 11 proc. mniej. W ich przypadku ryzyko śmierci jest ok. 5-krotnie większe niż wśród panów o najwyższych zarobkach. - Zależności między, bezrobociem, biedą a przewidywaną dalszą długością życia nie były dotąd zbadane. Po części z powodu niedostatecznych danych. Niemniej, analiza przygotowana przez naukowców z Rostocku ma charakter pionierski – ”Der Spiegel” cytuje Dennisa Nowaka z kliniki Uniwersytetu Ludwika i Maksymiliana w Monachium. Nowak sugeruje, że bezrobotni gorzej się odżywiają, są bardziej podatni na nałogi (np. palą więcej tytoniu) i cierpią na zdrowiu z powodu gorszej jakościowo diety. Do tego bezrobocie jest olbrzymim obciążeniem psychicznym. – Nawet mało atrakcyjna praca jest lepsza od braku pracy – podsumowuje. Jan Sochaczewski
8 lat eksperymentu w Rio de Janeiro. Jak próbowano odkupić miasto przed Igrzyskami Rio de Janeiro
Rio to miasto pełne przepychu, ale także biedy i przemocy dręczących rozsiane na wzgórzach fawele. Przed Igrzyskami slumsy przechodziły radykalne zmiany. Przeczytajcie jak przygotowywano miejsca, którymi Brazylia nie chciała się chwalić.
Jesteśmy królikami doświadczalnymi – stwierdza Fabio de Amaral, dawniej zabójca na usługach gangu narkotykowego, dziś ewangelicki kaznodzieja. Kościół, w którym Fabio wygłasza kazania, mieści się w Santa Marta, jednej z faweli Rio. Mówi tak, bo okolicę objął plan wyczyszczenia slumsów przed igrzyskami w 2016 r. Eksperyment rozpoczął się w listopadzie 2008 r. Oddziały specjalne policji wkroczyły wtedy na teren stromego wzgórza pokrytego rachitycznymi domami z cegły i żużlu, które wznoszą się obok ścieżek z 788 stopniami prowadzącymi do stóp słynnej figury Chrystusa Odkupiciela. Podczas zwykłych policyjnych nalotów na narkotykowych dilerów siły porządkowe wjeżdżały do faweli opancerzonymi ciężarówkami zwanymi w slangu „czerepami” i błyskawicznie eliminowały swoje cele. Tym razem jednak 112 „funkcjonariuszy pacyfikujących” zostało w Santa Marta na dłużej, by na dobre rozprawić się z gangiem. Następnie władze wybudowały tu pomalowane w jaskrawe kolory bloki mieszkalne, dociągnęły do nich prąd, wreszcie dostarczyły 700 darmowych lodówek. Dziś Santa Marta jest ulubionym miejscem ekip filmowych i celebrytów pokroju Madonny czy Johna McCaina. Odwiedza je też mnóstwo brazylijskich turystów, dla których jest to często pierwsza wizyta w faweli. Jakiś czas temu Fabio sam był jednym z tych, którzy sprawiali kłopoty w slumsach. Urodzony w faweli w 1973 r. wyrósł na płatnego zabójcę. Zwano go „Bananeira” – od drzewa bananowca, które przypominał, gdy popisywał się, chodząc po wąskich ścieżkach na rękach z nogami rozłożonymi w górze. Wiarę w Boga odnalazł dzięki miejscowej zakonnicy, ale – jak sam przyznaje – całkowita przemiana zajęła mu sporo czasu. – Wierzę w stopniową skruchę – mówi Fabio, próbując opanować dwa pitbule mieszkające na dachu jego domu. Wygląda jak Mike Tyson ubrany do kościoła: ma żółtą koszulę z krótkim rękawem i czarne spodnie od garnituru. W czasie wolnym od głoszenia kazań Fabio na ulicach szuka bezrobotnych i próbuje namówić ich do udziału w szkoleniach z budowlanki. To olbrzymi krok naprzód dla ludzi, których w Rio określa się mianem lixo, czyli śmieci. Firmy nie boją się już ich zatrudniać, traktują z większym szacunkiem. Wciąż jednak nie można mówić o dostatnim życiu. Przed wjazdem do Santa Marta widnieją tabliczki ostrzegające przed gorączką krwotoczną, a „w wyższych partiach wzgórz mieszka tylko smutek” – jak twierdzi Fabio, wskazując na prowizoryczne budynki. Programy pomocy społecznej tam nie sięgają, a wokół nich wciąż widać ludzi przygotowujących posiłki na przydomowych paleniskach. Okupacja drogą do sukcesu Rio desperacko potrzebowało rozwiązania skomplikowanego ekonomicznego węzła, na który składały się niskie płace, słaby system władzy i fatalna komunikacja publiczna. Pieniądze z budżetu płynęły tu tak sprawiedliwie, jak w każdej innej kleptokracji. – Tak się dzieje na całym świecie, u nas jednak osiągnęło ogromną skalę – twierdzi José Mariano Beltrame, sekretarz stanu ds. bezpieczeństwa publicznego, autor planu zakładającego okupację slumsów przez 12,5 tys. policjantów. Do mistrzostw świata w piłce nożnej w 2014 r. mają oni pozbyć się gangów kontrolujących 165 lokalnych społeczności. Beltrame ma nadzieję, że dzięki temu po igrzyskach w 2016 r. zostawi po sobie sprawny aparat państwowy i gospodarkę opartą na prawie. Wielu mieszkańców wierzy, że Beltrame to pierwszy nieskorumpowany szef wydziału bezpieczeństwa. Nie pochodzi z Rio – jego akcent i trzymana pod biurkiem tykwa na mate wskazują, że jest gauczem z południowych równin Brazylii. W innych slumsach okupowanych obecnie przez siły policyjne życie się poprawiło. Dzieci znów mogą bawić się na ulicach, a znajomi odwiedzać się wzajemnie. Ludzie wciąż jednak są podejrzliwi. Jeden z przyjaciół Fabio, Sérgio Souza de Andrade, również kaznodzieja, wyjaśnił mi to podczas zwiedzania kościelnych katakumb. – Ludzie nie chcą o tym głośno mówić, ale najbardziej boimy się, że jutro będzie jak wczoraj. Co się stanie, kiedy policja się wycofa? Spójrzmy na Cantagalo, fawelę w kształcie amfiteatru, skąd rozciąga się imponujący widok na miasto. Przez 35 lat rządzili tu przemytnicy. Ściany, na których dziś widać malunki lokalnych artystów, dawniej pokryte były napisami sprejem typu „Jesteśmy świrami” czy „Tu rodzą się wariaci”. Gdy w grudniu 2009 r. policja przejęła kontrolę nad dzielnicą, gangsterzy przestali chodzić z bronią na widoku, ale nie opuścili tych okolic. – Kryją się gdzieś wyżej – stwierdza Luiz Bezzerra de Nascimento, szef stowarzyszenia lokalnej społeczności, pokazując ręką w stronę szczytu wzgórza. Fakt, że Cantagalo witało policję z otwartymi rękami, jest efektem zakrojonej na szeroką skalę kampanii informacyjnej. Jak tłumaczy kapitan miejscowej jednostki pacyfikacyjnej Leonardo Nogueira, to strategia stara jak wojskowe okupacje. To on na oczach kamer lokalnej telewizji rzucał dzieciom cukierki przez okno komendy. – Jeśli te dzieciaki będą mogły żyć z dala od narkotyków, wyrosną na innych ludzi – wyjaśnia Nogueira. – Chcemy wrócić tu za 20 lat i zobaczyć, jak bardzo różnią się od pokolenia rodziców. Między gangami a kapitalizmem Po zniknięciu gangów w pewnym sensie nastał kapitalizm – każdy mieszkaniec faweli musi sobie radzić sam. Dotychczas elektryczność w Santa Marta dzięki nielegalnej plątaninie kabli była darmowa. Teraz trzeba płacić rachunki. Nikt nie potrafi wytłumaczyć, dlaczego wysokość opłat zmienia się z miesiąca na miesiąc. Wartość nieruchomości w okolicy też poszybowała w górę. W pobliskiej, nieco lepiej utrzymanej Botafogo, gdzie jeszcze niedawno świstały zbłąkane kule, ceny mieszkań wzrosły ponaddwukrotnie. Zarówno studenci, jak i obcokrajowcy nagle zapragnęli domów z widokiem na Santa Marta. Mimo początkowych sukcesów akcji pacyfikacyjnej ubodzy mieszkańcy Rio pozostają nieufni wobec rządowych planów przekształcenia miasta. Co jakiś czas dochodzi do gwałtownych protestów, jak np. kilka lat temu, gdy rozpoczęto budowę betonowego ogrodzenia wzdłuż prowadzącej do lotniska autostrady Linha Vermelha. Władze mówiły, że to ekrany dźwiękochłonne, ale krytycy uznali, że raczej próba ukrycia nędznych mokradeł Complexo da Maré razem z wybudowanymi na nich domami, których mieszkańcy handlowali na poboczu autostrady, czym się da. Podobne wątpliwości narastają w związku ze zbliżającymi się igrzyskami. Połowa nowych obiektów powstanie w Barra da Tijuca, 30 km od centrum miasta – w kojarzącej się z Miami enklawie klasy średniej. Nie widać tu zbyt wiele biedoty, ale – co dziwniejsze – nieobecny jest też urok cidade maravilhosa, „cudownego miasta”, które dało światu Carmen Mirandę i Dziewczynę z Ipanemy. O dzielnicy tej mówi się „Rio, które zapomniało o Rio”. Jak przekonuje doradca władz miejskich, hiszpański naukowiec Jordi Borja: – Igrzyska powinny zostać wykorzystane do poprawy sytuacji w centrum miasta, a nie na przedmieściach. Dzięki nim można by zmniejszyć podziały społeczne i stworzyć infrastrukturę służącą biedniejszym mieszkańcom. Jakieś pieniądze najwyraźniej jednak docierają także do najuboższych dzielnic. Dolną i górną część slumsów Cantagalo połączono za pomocą dwóch wzlatujących pod niebo wind umieszczonych w stalowych szybach. W Complexo do Alemão, plątaninie kilku faweli stanowiącej do niedawna twierdzę Czerwonego Komanda, największego z gangów Rio, zaroiło się od robotników, którzy wybudowali kilka tysięcy nowych mieszkań, ośrodek sportowy i kolejkę linową. Niektórzy mają nadzieję, że te projekty – jak londyńskie metro czy Most Brookliński – staną się symbolem cnót obywatelskich, otwarcia slumsów i przyznania równych praw wszystkim cariocas – jak mówią o sobie mieszkańcy Rio. Inni jednak twierdzą, że pieniądze i tak zostaną rozkradzione, jako przykład wskazując budynek Cidade das Artes (Miasto Sztuk). Na wznoszenie gigantycznej betonowej sali koncertowej wydano już 250 mln dolarów i chociaż od rozpoczęcia prac w Barra da Tijuca minęło już 10 lat, w budynku nie zabrzmiała jeszcze ani jedna nuta. Skoro szukamy już jakiegoś trwałego olimpijskiego dziedzictwa, może będzie nim pokój, jaki zapanuje tu po igrzyskach? Odpowiedź, jak twierdzi wielu, może dać miejscowy karnawał. To czas, w którym wszystkie role społeczne zostają odwrócone. – Jesteśmy miastem hucznych imprez – mówi burmistrz Eduardo Paes. – Próbujemy odtworzyć ten rodzaj zorganizowanego chaosu, jaki panuje w Rio w trakcie karnawału. Podczas olbrzymich parad ubodzy przebierają się za królów, elita z nadmorskich osiedli udaje żebraków, zaś 60 tys. uczestników na prawie stu platformach bawi się w gorących rytmach samby do rana. Ale karnawał odbywa się tylko raz do roku. Tymczasem staraniom, żeby zmienić Rio przed igrzyskami, położy kres sama olimpiada. Po ceremonii zamknięcia przyszłość faweli spocznie na barkach takich ludzi jak Fabio, głoszący przesłanie osobistego odkupienia. Jego kościół stoi przy placu z pomnikiem Michaela Jacksona; to w tym miejscu gwiazdor nagrał teledysk do piosenki They Don’t Care About Us („Zupełnie ich nie obchodzimy”). Świątynię wypełniają dzieci z ubogich rodzin i dorośli mający problemy z narkotykami. W wietrzne dni zza metalowych żaluzji chroniących przed oceaniczną bryzą niesie się głos Fabia. – Ciało jest słabe – intonuje do mikrofonu. – A duch silny. To jego pieśń dla zwykłego człowieka. Tekst: Joshua Hammer
"Najbardziej demokratyczny sport świata". W Afryce radość jest okrągła
W wielu zakątkach Afryki reklamówki, stare ubrania i zużyte opony wiodą drugie życie jako futbolowe piłki.
W afrykańskich wsiach leżących z dala od głównych dróg piłki odbijają się nierówno. Za boiska służą płaskie skrawki ziemi: porośnięte trawą albo zachwaszczone, piaszczyste lub ubite klepiska. Bramki czasem bywają z mahoniu, czasem zaś z kawałków drewna wyrzuconego przez morze lub rzekę. Stopy niektórych zawodników są bose, innych odziane w postrzępione tenisówki, kalosze lub sandały. Nie przeszkadza to dzieciom z upodobaniem kopać własnoręcznie robioną, nierówną piłkę i ganiać za nią z wielką radością, dla czystej przyjemności. To prawdziwa joga bonito, piękna gra. W roku 2010, kiedy to po raz pierwszy mistrzostwa świata odbyły się w Afryce, belgijska fotografka Jessica Hilltout postanowiła sprawdzić, jak wygląda piłka nożna z dala od blasku fleszy i ogromnych stadionów. Siedmiomiesięczna podróż po dziesięciu krajach i przejechanie ponad 20 tys. km pozwoliło jej odkryć miejsca, w których pasja zwykłych ludzi triumfuje nad biedą, gdzie obowiązuje zasada „zrób to sam”, a jedna piłka przynosi radość całej wiosce. W blisko 30 odwiedzonych przez nią miejscowościach, od Republiki Południowej Afryki po Wybrzeże Kości Słoniowej, piłki tworzy się z każdego będącego akurat pod ręką materiału: dywanów i skarpet, opon i kory, reklamówek i nadmuchanych prezerwatyw. Każda z takich piłek może być kopana dniami lub miesiącami na boiskach ze żwiru lub utwardzonej ziemi. Gdziekolwiek fotografka się zatrzymywała, wymieniała prawdziwe piłki, które zawsze woziła w samochodzie, na te pomysłowe arcydzieła, zwykle zrobione przez dzieci. Jak mówi pisarz i profesor historii na Uniwersytecie Stanowym Michigan Peter Alegi, w piłkę gra się w Afryce od dawna. Już w roku 1862, czyli rok przed ustanowieniem międzynarodowych zasad gry przez Angielski Związek Piłki Nożnej, mecze rozgrywane były w Kapsztadzie i Port Elizabeth. Gra rozpowszechniała się wszędzie tam, gdzie trafili europejscy kolonialiści: żołnierze, handlowcy, misjonarze, budowniczowie kolei. Afrykanie szybko ją przejęli, a następnie stworzyli własne, regionalne style gry. Jeżeli z nierównego spotkania kultur Zachodu i Afryki wynikło coś dobrego − pisze historyk piłki nożnej David Goldblatt − to jest to pojawienie się piłki nożnej na Czarnym Lądzie. W ubiegłym stuleciu piłkarze z Afryki zmienili oblicze tego sportu. Wraz z postępującą urbanizacją oraz uzyskiwaniem przez poszczególne kraje niepodległości coraz więcej afrykańskich państw dołączało do Międzynarodowej Federacji Piłki Nożnej (FIFA), a ich reprezentacje dobrze radziły sobie w organizowanych pod egidą FIFA rozgrywkach. O becnie tysiące afrykańskich szkółek piłkarskich – licencjonowanych i nie – rekrutuje chłopców z leżących w ich sąsiedztwie miast, miasteczek i wsi. Surowe warunki treningu rozwijają u młodych piłkarzy wytrzymałość i spontaniczność, uczą odważnej gry i dobrego panowania nad piłką. Jednak większość zawodników pozostaje na poziomie amatorskim. Tylko nielicznym udaje się przebić do reprezentacji narodowych albo europejskich klubów. Hilltout przekonuje, że nie ma to znaczenia. − Piłka nożna to najbardziej demokratyczny sport świata. Jest dostępna dla wszystkich. Ludzie, których spotkałam na swojej drodze, robią tak wiele, mając tak mało. Zwykle patrząc na postrzępioną piłkę, odczuwamy smutek. Moim celem było jednak sprawić, aby widok tej piłki podnosił na duchu. Jeremy Berlin
40% amerykańskich dzieci żyje na granicy ubóstwa. Nie pomagają programy wsparcia i dożywiania
Prawie połowa dzieci w Stanach Zjednoczonych żyje niebezpiecznie blisko granicy ubóstwa - wykazały badania National Center for Children in Poverty (NCCP) przy Columbia University.
NCCP zajmuje się bezpieczeństwem ekonomicznym, zdrowiem i samopoczuciem amerykańskich rodzin o niskich dochodach oraz ich dzieci. Korzystając z najnowszych danych American Community Survey, badacze z NCCP wykazali, że całkowita liczba dzieci w USA nie zmieniła się w porównaniu z rokiem 2008, natomiast wzrosła liczba tych, które żyją w rodzinach z trudem zaspokajających swoje podstawowe potrzeby. "Dane te zaprzeczają wciąż powszechnym poglądom na to, jak wygląda ubóstwo i które dzieci są na nie najbardziej narażone” – powiedział dr Renée Wilson-Simmons, dyrektor NCCP. Jak zaznaczył, pomimo masowego dożywiania oraz programów ubezpieczenia społecznego w warunkach niskiego wzrostu gospodarczego i przy niskim poziomie płac miliony dzieci mają problem materialne. Jak wynika z badań NCCP, liczba żyjących w ubóstwie amerykańskich dzieci wzrosła pomiędzy rokiem 2008 a 2014 o 18 proc., zaś żyjących w gospodarstwach o niskich dochodach – o 10 proc. NCCP definiuje gospodarstwo o niskich dochodach jako uzyskujące poniżej 200 proc. Federal Poverty Threshold (w roku 2014 dla czteroosobowej rodziny z dwojgiem dzieci było to 48 016 dolarów). Rodzina żyjąca w ubóstwie dysponuje mniej niż 100 proc. kwoty uważanej za próg ubóstwa (24 008 dolarów) dla czteroosobowej rodziny z dwojgiem dzieci w roku 2014. Ponad 40 proc amerykańskich dzieci żyje w pobliżu granicy ubóstwa. W roku 2014 44 proc. dzieci poniżej 18. roku życia (31,4 miliona) żyło w gospodarstwach o niskich dochodach, zaś 21 proc. w ubogich rodzinach (15,4 miliona). To wciąż więcej niż na początku recesji w roku 2008, gdy było to odpowiednio 39 i 18 proc. dzieci. Trudna sytuacja ekonomiczna dotyka dzieci bardziej niż dorosłych. W gospodarstwach o niskich dochodach żyje 44 proc. dzieci, ale tylko jedna trzecia dorosłych pomiędzy 18. a 64. rokiem życia. Dzieci żyją dwa razy częściej w ubogich rodzinach niż osoby w wieku 65 lub więcej lat. Im młodsze dzieci, tym częściej żyją w gospodarstwach o niskich dochodach lub w ubóstwie. W grupie wiekowej do 5 lat taka sytuacja dotyczy 47 proc., pomiędzy 6. a 11. rokiem życia – 10,8 miliona, pomiędzy 12. a 17.- 40 proc.(9,7 miliona). Dzieci pochodzenia afroamerykańskiego, latynoskie i indiańskie są w gorszej sytuacji niż białe i azjatyckie – niskie dochody dotyczą odpowiednio 60 proc i 30 proc. z nich. Sytuacja ta nie zmieniła się w porównaniu z rokiem 2008. Choć lepsze wykształcenie wiąże się zwykle z wyższymi dochodami, wiele żyjących w ubóstwie dzieci ma rodziców z wyższym wykształceniem, żyje w pełnych rodzinach, z obojgiem rodziców. 48 proc. dzieci żyjących w ubóstwie ma matkę i/lub ojca co najmniej po college’u. 47 żyjących w gospodarstwie o niskich dochodach i 36 proc. żyjących w ubóstwie mieszka z rodzicami pozostającymi w związku małżeńskim. Źródło: PAP
Zapraszamy do udziału w konkursie fotograficznym „Zmiany klimatu dotykają najbiedniejszych”, w którym nagroda główna wynosi 5700 zł. Podróże to okazja, by zobaczyć i sfotografować, jak zmieniający się klimat wpływa na życie ludzi we wrażliwych na te zmiany regionach świata, które niestety są też jednymi z najuboższych.
Konkurs fotograficzny jest zaproszeniem do dokumentowania skutków zmian klimatu, które na naszych oczach dotykają ludzi, zmieniają środowisko, kształtują nową rzeczywistość. „Szukamy fotografii, które nie tylko dobitnie pokażą Polkom i Polakom, jak mocno Globalne Południe doświadcza zmian klimatu, lecz także jak pomysłowo i skutecznie jego mieszkańcy adaptują się do nowych, nieprzewidywalnych warunków. – mówi Ola Antonowicz z Polskiej Zielonej Sieci, organizatora konkursu – Oprócz wartości artystycznej zdjęcia liczyć się będzie załączony opis i pomysłowość w podejściu do tego trudnego tematu, może ktoś odnajdzie przebranżowionych pasterzy w Etiopii, albo sfotografuje innowacyjne metody pozyskiwania wody albo akcje sadzenia drzew na obszarach narażonych na erozje. A może ktoś uchwyci komara malarycznego w górskich, jeszcze niedawno wolnych od malarii rejonach Afryki? Nawet najbardziej nietypowe lub zrobione przypadkowo zdjęcia będą miały szansę. Ten konkurs to prawdziwy test na pomysłowość, spostrzegawczość i uwaga! odpowiedzialną turystykę.” Nagrodzone w konkursie fotografie stworzą unikatowy kalendarz na 2013r. Podróże to okazja, by zobaczyć i sfotografować, jak zmieniający się coraz gwałtowniej klimat wpływa na życie ludzi w najbardziej wrażliwych na te zmiany regionach świata, które niestety są też jednymi z najuboższych. W trakcie podróżowania uważny obserwator napotka wiele pytań, które jednocześnie mogą być inspiracją do wzięcia udziału w naszym konkursie: Dlaczego na safari przez 3 dni padało, choć pora deszczowa teoretycznie miała skończyć się przed planowaną wycieczką? Dlaczego spotykani w trakcie podróży rolnicy, pasterze czy rybacy z krajów Południa mówią, że nie są w stanie się wyżywić odkąd pogoda stała się nieprzewidywalna? Dlaczego na Karaibach można spotkać ludzi śpiących z dala od swoich domów w obawie przed huraganami, które przecież zdarzały się tam od dawna, a na znikających pod wodą Malediwach mówi się nie tylko o turystycznym ale wręcz apokaliptycznym last minute? No i dlaczego w Mexico City nie ma wody, w ogóle! Wspólna odpowiedź na te pytania jest jedna: to przez zmiany klimatu. Więcej ludzi choruje na tropikalne choroby, bo strefa tropików powiększa się. Katastrofy naturalne są o wiele bardziej intensywne i ludziom trudniej powrócić po nich do normalnego życia. Z powodu susz, lub też powodzi, katastrof naturalnych, bądź podnoszenia się poziomu morza ludzie mają problemy z dostępem do wody pitnej, i nie mogą się wyżywić. Pojawiają się migranci klimatyczni, których wyspiarskie kraje powoli znikają z powierzchni planety. Kurczą się zasoby np. wody, a to prowadzi do konfliktów między sąsiadami, plemionami, narodami. To rzeczywistość, z jaką mierzą się przede wszystkim kraje Globalnego Południa, które z powodu położenia geograficznego są najbardziej narażone na negatywne skutki zmian klimatu. Źródłem informacji o konkursie jest strona internetowa konkurs.globalnepoludnie.pl. Fotografie przysyłać można do 23 września, wyniki konkursu – w tym nagroda internetowej publiczności - ogłoszone zostaną na początku października a wręczenie nagród nastąpi w drugiej połowie października w Warszawie. Regulamin i szczegóły konkursu na stronie: konkurs.globalnepoludnie.pl Więcej informacji o wpływie zmian klimatu na ludzi w krajach Globalnego Południa: http://globalnepoludnie.pl/Wplyw-zmian-klimatu-na-ludzi