Sztuczna inteligencja skapitulowała przed polskimi rękopisami. Wolontariusze BUW ruszają na ratunek
Uniwersytet Warszawski uruchomił nową platformę, która ma wzbogacić archiwalne kolekcje uniwersyteckiej biblioteki. Dzięki tej inicjatywie, każdy może pomóc w rozszyfrowywaniu trudnych zapisków na mapach, rysunkach czy dokumentach z czasów Powstania Warszawskiego. Transkrypcje, którym nie dała rady sztuczna inteligencja, wzbogacą zbiory biblioteki cyfrowej, czyniąc polskie dziedzictwo narodowe łatwiejszym do przeszukiwania i badania na całym świecie.
Uruchomiona przez Bibliotekę Uniwersytecką w Warszawie platforma TranskriBUW wpisuje się w ideę naukowego crowdsourcingu. W ramach tej metody do pracy angażowane są osoby, które nie muszą posiadać pogłębionego doświadczenia badawczego. Wolontariusze, pracując przy transkrypcji rękopisów, wykonują zadania, które przerosły nawet możliwości sztucznej inteligencji. Wolontariusze na ratunek Obszerne zbiory BUW-u gromadzą dziesiątki tysięcy dokumentów wymagających skatalogowania. Różnorodność dziedzin badawczych, które przez lata tworzyły naukową spuściznę Uniwersytetu sprawia, że w archiwach odnajdziemy teksty o przeróżnym charakterze: od opisów orientalnych kultur po relacje z Powstania Warszawskiego. Ogrom pracy związanej z digitalizacją rękopisów sprawił, że w 2022 roku bibliolodzy sięgnęli po pomoc wolontariuszy. Zespół pracujący przy transkrypcji sztambucha Filipa Jakoba Eberta, zaangażował użytkowników biblioteki, którzy tłumnie włączyli się w odczytywanie XVIII-wiecznych dokumentów. Ta oddolna inicjatywa, przypominająca merytoryczną rywalizację, stała się dla zespołu Gabinetu Rękopisów realnym wsparciem. Wtedy też powstała facebookowa grupa zrzeszająca pasjonatów – archiwistów-amatorów. Gdzie AI nie może, tam badacz pomoże Mimo zaawansowania sztucznej inteligencji, wprawne oko człowieka nadal wygrywa z algorytmami wszędzie tam, gdzie pismo staje się nieczytelne. Choć systemy takie jak Transkribus oferują coraz szersze możliwości, technologia ta wciąż nie jest doskonała. W przypadku skomplikowanych wpisów na starych mapach czy rysunkach architektonicznych, to właśnie ludzka interpretacja pozostaje najskuteczniejszym narzędziem. Przynajmniej na razie algorytmy nie są w stanie zastąpić wnikliwości wolontariuszy. Kierownictwo Gabinetu Rękopisów podkreśla, że pomoc ochotników jest kluczowa w odczytywaniu dokumentów, które poszerzają naukowe zbiory. Akty rozwodowe i plany bitwy: co poddawane jest transkrypcji? Wśród dokumentów przeznaczonych obecnie do dobrowolnej transkrypcji znajdują się: Relacje z Powstania Warszawskiego zebrane przez Wacława Borowego; Plany bitwy pod Pragą z 1757 roku; Akta rozwodowe z końca XVIII i początku XIX wieku; Projekt przebudowy Pałacu Saskiego w Warszawie. Źródło: Uniwersytet Warszawski Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wielki powrót do „Matki wszystkich bibliotek”. Odnaleziono zaginiony manuskrypt
„Matka wszystkich bibliotek”, czyli słynna Bibliotheca Palatina, przez stulecia uchodziła za jeden z najcenniejszych księgozbiorów Europy. Zrabowano go w XVII wieku. Teraz powrócił do niego jeden z bezcennych manuskryptów. Watykan uznawał go za skarb, mimo że napisano w nim, że władza cesarza jest niezależna od papieża.
Historia Bibliotheca Palatina sięga 1386 roku, kiedy to wraz z założeniem Uniwersytetu w Heidelbergu zaczęły powstawać pierwsze zbiory wydziałowe. W XVI i XVII wieku zyskała ona miano najważniejszej biblioteki niemieckiego renesansu, nazywanej często „Matką wszystkich bibliotek”. Niestety, w 1622 roku, podczas wojny trzydziestoletniej Heidelberg został zdobyty. Papież Grzegorz XV wysłał swojego przedstawiciela, Leone Allacciego, aby sprowadził zbiory do Rzymu. Allacci wykazał się nadgorliwością – później chwalił się, że został wysłany po jedną bibliotekę, a przywiózł trzy. Wywózka biblioteki do Watykanyu Oprócz głównego zbioru z kościoła Świętego Ducha, przedstawiciel papieża zagarnął prywatną bibliotekę elektorów z zamku oraz książki uniwersyteckie, a nawet prywatny księgozbiór ostatniego bibliotekarza Palatiny, Jana Grutera. Transport ogromnej kolekcji do Watykanu był logistycznym wyzwaniem. Książki zapakowano w 196 skrzyń, które były transportowane mułami przez Alpy. Przez stulecia wiele woluminów Bibliotheca Palatina uległo rozproszeniu, a ich identyfikacja stanowi do dziś wyzwanie dla historyków. Ta opowieść dotyczy jednej ze zgub. Zagadka z antykwariatu W 1937 roku Biblioteka Uniwersytecka w Heidelbergu zakupiła od monachijskiego antykwariusza XV-wieczny rękopis. Wówczas nie rozpoznano jednak jego związku z legendarną Bibliotheca Palatina. W rezultacie manuskrypt został włączony do ogólnych zbiorów biblioteki, gdzie spoczywał niezauważony przez kilkadziesiąt lat. Dopiero niedawne badania dr Karin Zimmermann pozwoliły na ponowne odkrycie jego historycznej tożsamości. Spory na pergaminie Szczegółowa analiza treści kodeksu, przeprowadzona przez dr. Thorstena Huthwelkera, ujawniła jego unikalny charakter. Manuskrypt zawiera m.in. „Tractatus de iuribus regni et imperii Romanorum” („Traktat o prawach królestwa i cesarstwa rzymskiego”) autorstwa Lupolda z Bebenburga. Dzieło to, powstałe w XIV wieku, dotyczy sporów o władzę między cesarzem a papieżem. Autor argumentował w nim, że cesarz rzymski posiada pełną władzę nad cesarstwem nawet bez papieskiego potwierdzenia. Wybór tekstów sugeruje, że pierwszym właścicielem księgi był Johannes Zeller, XV-wieczny urzędnik i doradca biskupa Konstancji. Dowód zapisany w skórze Kluczowym elementem, który potwierdził pochodzenie manuskryptu, była jego bogato zdobiona oprawa. Badacze ustalili, że można ją powiązać z elektorem Ottonem Henrykiem, który władał Palatynatem w połowie XVI wieku. Jest to jednoznaczny dowód na to, że kodeks stanowił część Bibliotheca Palatina jeszcze przed jej wywiezieniem do Rzymu. Oprawa ta nie tylko chroniła cenną treść, ale stała się „odciskiem palca” pozwalającym na identyfikację po wiekach. Dzięki temu ustalono, że zabytek przypadkowo powrócił do Heidelbergu już kilkaset lat temu. Wielka ucieczka z Watykanu Losy kodeksu po wywiezieniu do Rzymu w 1623 roku były niezwykle burzliwe. W inwentarzu watykańskim z 1798 roku odnotowano, że zaginął. Zanim powrócił do Heidelbergu, przechodził przez ręce wielu kolekcjonerów, w tym angielskiego arystokraty Fredericka Northa. Kolejnym właścicielem był malarz Wilhelm Trübner, urodzony w Heidelbergu. Dopiero po jego śmierci, za pośrednictwem monachijskiego handlarza, księga trafiła z powrotem do macierzystej biblioteki. Nowa sygnatura i cyfrowa przyszłość Po oficjalnym potwierdzeniu tożsamości, manuskrypt otrzymał nową sygnaturę. Tym samym został formalnie przywrócony do zbioru Bibliotheca Palatina. Obiekt został już w pełni zdigitalizowany i udostępniony szerokiej publiczności. Można go podziwiać w portalu „Bibliotheca Palatina – digital”. Źródło: Bibliotheca Palatina Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
W Stronie Śląskim powstaje biblioteka, jakiej nie ma nigdzie na świecie. Wypożyczysz tu tylko książki z autografem
To będzie jedyna taka biblioteka na świecie. Joanna Lamparska, dziennikarka związana z National Geographic Polska, tworzy w Stroniu Śląskim kolekcję książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. To część akcji „Z książką się powodzi”, która wspiera odbudowę zniszczonej przez ostatnią powódź biblioteki w Stroniu.
Stronie Śląskie doświadczyło w 2024 roku strasznej tragedii – woda wdarła się do miasta i zniszczyła jego dużą część, odbierając mieszkańcom możliwość normalnego życia. Wielu domów, mieszkań czy instytucji kultury wciąż nie udało się odbudować, ale to nie odbiera ducha mieszkańców – w Stroniu powstaje niezwykła biblioteka, którą wspierają autorzy z całej Polski. Tu wypożyczysz tylko książki z dedykacją Idea akcji zakłada stworzenie w Stroniu Śląskim wyjątkowego księgozbioru – kolekcji książek z autografami i osobistymi dedykacjami autorów z całej Polski. Organizatorzy apelują do pisarzy, dziennikarzy, poetów i twórców literatury o przekazywanie podpisanych egzemplarzy swoich publikacji, które staną się symbolem solidarności środowiska literackiego z lokalną społecznością. Jak zdobyć tak niepowtarzalne egzemplarze? – Okazuje się, że dla autora nie ma nic trudniejszego niż wyprawa na pocztę, stąd na niektóre książki czekamy miesiącami – śmieje się Joanna Lamparska, opowiadając National Geographic Polska o inicjatywie. W wielu wypadkach trud pozyskiwania autografów wzięły na siebie wydawnictwa. Joannę i jej fundację „Projekt Historia” wspiera Jerzy Misiurski, dyrektor Biblioteki Publicznej im. Stefana Janasa w Opocznie. Odrodzenie po dramatycznej powodzi – Chcemy, żeby z tragedii powodzi narodziło się coś niezwykłego: biblioteka, w której każda książka ma swoją historię i osobisty ślad autora – tłumaczy Joanna. – To nie tylko odbudowa księgozbioru, ale także budowanie mostu między twórcami a czytelnikami. Pokazujemy, że kultura potrafi jednoczyć i realnie pomagać, tym bardziej, że o Dolnym Śląsku poszkodowanym we wrześniu 2024 roku przez powódź wiele osób już zapomniało. Stronie Śląskie w 2026 roku Stronie jest w trakcie intensywnej odbudowy po niszczycielskiej powodzi września 2024 roku, która przerwała tamę na Morawce i zalała nie tylko miasto, ale i całą okolicę. Jej efekty można spotkać na Śląsku na każdym kroku. Chociaż Wody Polskie zabezpieczyły zniszczony zbiornik, przywracając mu częściową zdolność retencyjną, a miasto funkcjonuje, to jednak wciąż występują utrudnienia w infrastrukturze. Niszczycielski żywioł po prostu „widać”. Trwają naprawy zniszczonych dróg i budynków. Region stara się odbudować po tragedii, działają znane atrakcje turystyczne – np. Jaskinia Niedźwiedzia – a powstająca biblioteka ma wlać kolejny promyk nadziei w serca mieszkańców. Znani autorzy wspierają bibliotekę w Stroniu Śląskim Wojciech Chmielarz, Marek Krajewski, Szczepan Twardoch czy Krzysztof Skiba to zaledwie garstka nazwisk w powodzi nadsyłanych książek, a liczba kartonów stale rośnie – wciąż może być jednak lepiej! Część dedykacji ma bardzo osobisty i emocjonalny charakter i wspiera mieszkańców zniszczonego Stronia Śląskiego. Autorzy na pierwszych stronach piszą nie tylko słowa wsparcia, ale także, m.in. wiersze. Z powodu samych tych wpisów kolekcja staje się małym dziełem sztuki. Biblioteka w Stroniu Śląskim zostanie ponownie otwarta w marcu 2026 roku (dokładny termin nie jest jeszcze znany), więc niezmiennie zachęcamy Autorów do stania się częścią jedynego takiego zbioru na świecie. Gdzie można wysyłać książki? Książki można przesyłać na jeden z adresów: Fundacja Joanny Lamparskiej na Rzecz Ochrony Dziedzictwa Kulturowego „Projekt Historia” Paczkomat WRO207M, telefon: +48 664 228 846, mail: fundacja@projekthistoria.pl Jerzy Misiurski, Biblioteka Publiczna im. Stefana Janasa w Opocznie, Plac Kościuszki 15, 26-300 Opoczno. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To największa biblioteka w historii świata. Wiedza o bogach, medycynie i magii zachowała się na glinianych tablicach
Był postrachem Bliskiego Wschodu, mistrzem wojny i królewskiej propagandy. Kazał rzeźbić sceny krwawych bitew i polowań na lwy, a jego armie paliły całe miasta. A jednak największą ambicją Aszurbanipala nie było podbijanie kolejnych ziem, lecz gromadzenie wiedzy. Gdy w połowie XIX wieku archeolodzy odkopali w ruinach Niniwy tysiące glinianych tabliczek z jego imieniem, świat dowiedział się, że jeden z najokrutniejszych władców starożytności był zarazem twórcą pierwszej wielkiej biblioteki w dziejach.
Spis treści: Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? W poszukiwaniu Niniwy Jak powstała biblioteka Aszurbanipala i jak rozwijano zbiory wiedzy w Niniwie Dziedzictwo biblioteki Aszurbanipala – wiedza, która przetrwała upadek imperium Odkrycie biblioteki Aszurbanipala – sensacja, która zmieniła historię świata Odkrycie z 1850 roku, kiedy w Niniwie natrafiono na olbrzymią bibliotekę króla Aszurbanipala, wypełnioną glinianymi tabliczkami zapisanymi pismem klinowym, rzuciło nowe światło na źródła starożytnej wiedzy oraz skomplikowane relacje imperium asyryjskiego z sąsiadami. Aszurbanipal, najpotężniejszy władca nowoasyryjskiego imperium w połowie VII wieku p.n.e., słynął z bezwzględnej skuteczności militarnej. Był także legendarnym łowcą lwów. A przy tym… bibliotekarzem. „Pałac Aszurbanipala, Króla Wszechświata, Króla Asyrii” – głosi inskrypcja oznaczająca królewską własność na jednej z ponad 30 tysięcy glinianych tabliczek i fragmentów, pochodzących z imponującej biblioteki, którą władca utrzymywał w swojej stolicy, Niniwie (na terenie dzisiejszego północnego Iraku). Kim był Aszurbanipal i dlaczego był wyjątkowy? XIX-wieczne odkrycie tej kolekcji przez brytyjskich archeologów okazało się przełomem w badaniach nad Asyrią. Wcześniej źródła dotyczące Aszurbanipala były niezwykle skąpe i w praktyce sprowadzały się do pojedynczej wzmianki w Biblii oraz często fantazyjnych opisów jego życia w późniejszych tekstach klasycznych. Dzięki glinianym tabliczkom – w które skrybowie wciskali trzcinowymi rylcami znaki pisma klinowego (w kształcie „klina”) – nagle z niezwykłą wyrazistością odsłoniły się wierzenia, liturgia, medycyna, polityka i dyplomacja świata asyryjskiego. Wśród artefaktów przewiezionych do Londynu znalazł się także fragment najstarszego znanego długiego utworu literackiego – Eposu o Gilgameszu. To właśnie on zawiera m.in. opowieść o Wielkim Potopie, znaną również z Biblii. Dla uczonych XIX wieku było to wydarzenie wstrząsające i sensacyjne. W poszukiwaniu Niniwy XIX-wieczni brytyjscy badacze byli zafascynowani starożytną Mezopotamią, napędzani zainteresowaniem miastami wymienianymi w Biblii. Jednym z nich była Niniwa, przedstawiana w Księdze Jonasza jako miejsce niegodziwe. Od czasu, gdy wczesnoislamska epoka przyniosła opuszczenie tego ośrodka, europejscy uczeni mniej więcej wiedzieli, gdzie znajdują się jego ruiny. Wzmianki o Niniwie pojawiały się również w zapisach podróżników i uczonych. W 1820 roku brytyjski dyplomata i antykwariusz Claudius James Rich przeprowadził pierwsze formalne rozpoznanie stanowiska (wówczas znajdującego się pod panowaniem osmańskim). Odkrył płaskorzeźbę oraz kilka tabliczek zapisanych pismem klinowym. Pierwsze wielkie wykopaliska archeologiczne rozpoczął brytyjski archeolog Austen Henry Layard, prowadząc je w latach 1847–1851. Jego pasję do historii Mezopotamii rozbudziła podróż przez Anatolię i Syrię na początku lat 40. XIX wieku. W Niniwie odsłonił pozostałości monumentalnych pałaców, zdobionych reliefami przedstawiającymi polowania, wojny i uczty. Zostały one wzniesione za panowania dwóch najwybitniejszych królów nowoasyryjskich: Sennacheryba (705–681 p.n.e.) oraz jego wnuka Aszurbanipala. Jak powstała biblioteka Aszurbanipala i jak rozwijano zbiory wiedzy w Niniwie Wiosną 1850 roku zespół Austena Henry’ego Layarda natknął się na ogromną liczbę tabliczek zapisanych pismem klinowym w pomieszczeniach nr 40 i 41 południowo-zachodniego pałacu Sennacheryba w Niniwie. Trzy lata później iracki archeolog Hormuzd Rassam, następca Layarda, odkrył podobny magazyn tabliczek w Pałacu Północnym, wzniesionym przez Aszurbanipala. Stopniowo zaczęto dostrzegać obraz Niniwy jako rosnącego centrum kultury pod rządami Aszurbanipala. W połowie VII wieku p.n.e. król dążył do tego, by uczynić ze swojej stolicy ośrodek wiedzy, zdolny rywalizować z Babilonem na południu. Podczas wypraw przeciw temu miastu – coraz bardziej niespokojnemu pod asyryjskim zwierzchnictwem – wojska Aszurbanipala grabiły ogromne ilości uczonych tabliczek, które następnie przewożono do Niniwy. Babilońskich skrybów również brano do niewoli i zmuszano do pracy w królewskich bibliotekach. Działania te znacząco wzbogaciły zbiory. Archiwum Aszurbanipala wypełniło się wiekami mezopotamskiej wiedzy, a Niniwa umocniła swoją pozycję jako intelektualne serce imperium asyryjskiego. Asyryjczycy posługiwali się własnym określeniem na to, co dziś nazywamy biblioteką: girginakku. Termin ten, używany sporadycznie od VII do II wieku p.n.e., w języku akadyjskim oznaczał pomieszczenie (zwykle w świątyni), w którym przechowywano uczone tabliczki. Odnosił się także do samej zawartości zbioru – przede wszystkim tekstów literackich, naukowych, leksykalnych, matematycznych, medycznych i wróżebnych. Głównymi użytkownikami girginakku byli ummânu, czyli „mędrcy”. Byli to skrybowie specjalizujący się w magii i dywinacji, m.in. w obserwacjach nieba, wróżeniu z wnętrzności zwierząt (haruspikacji), leczeniu poprzez egzorcyzmy oraz ziołolecznictwie. Dziedzictwo biblioteki Aszurbanipala – wiedza, która przetrwała upadek imperium Być może w samej Niniwie istniały aż cztery biblioteki: po jednej w każdym z pałaców królewskich oraz dwie kolejne w pobliskich świątyniach Nabu (boga mądrości) i Isztar (wielkiej bogini miłości i wojny). Oprócz bibliotek cytadela mieściła również osobne archiwum dokumentów prawnych i administracyjnych. Zbiory te zostały poważnie zniszczone po upadku Asyrii, jednak część materiałów udało się odzyskać i trafiła do British Museum. W 2016 rokuŚwiątynia Nabu oraz pozostałe artefakty znajdujące się na miejscu zostały zniszczone przez ISIS. Wiele tabliczek odnalezionych w Niniwie zawiera kolofony – informacje dopisywane na końcu tekstu – z których wynika, że zostały one napisane lub zgromadzone w imieniu Aszurbanipala. Na podstawie odkryć Layarda w 1901 roku uczony z Cambridge, John Willis Clark, zaproponował rekonstrukcję układu kolekcji Aszurbanipala. Zauważył, że posiadała ona cechy, które dziś bez wahania nazwalibyśmy biblioteką. Tabliczki – jak sugerował – były uporządkowane tematycznie, m.in. według takich kategorii jak historia, prawo, nauka, magia, dogmaty i legendy. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2026/01/2026-01-22-112500-2026-01-22-112043-The-greatest-library-in-the-world-was-built-by-this-ruthless-568e2bf.png" width="637" height="855" alt="Ta tabliczka, zrekonstruowana z kilku fragmentów, zawiera zaklęcia mające chronić przed atakami demonów i duchów." title="Ta tabliczka, zrekonstruowana z kilku fragmentów, zawiera zaklęcia mające chronić przed atakami demonów i duchów." /> Badania Layarda wyraźnie wskazują, że nad kolekcją czuwał odpowiedzialny urzędnik, a najpewniej istniał również pewien system katalogowania. Sam Aszurbanipal chętnie podkreślał własną uczoność i erudycję. Świadczy o tym fragment tzw. Inskrypcji o latach szkolnych, opisującej jego edukację, która brzmi niemal jak współczesne CV: – [Marduk], mędrzec pośród bogów, obdarzył mnie szerokim umysłem i rozległą wiedzą. Nabu, skryba wszystkiego, przekazał mi jako dar zasady swojej mądrości. Bogowie Ninurta i Nergal obdarzyli moje ciało mocą, męskością i niezrównaną siłą. – Nauczyłem się sztuki mędrca Adapy, tajemnej, ukrytej wiedzy – opanowałem wszystkie umiejętności skryby. – Potrafię rozpoznawać znaki na niebie i na ziemi oraz omawiać je w zgromadzeniu uczonych… Czytałem misternie zapisane teksty w niejasnym sumeryjskim i akadyjskim, trudne do interpretacji. Gdy pod koniec VII wieku p.n.e. Niniwa zaczęła słabnąć, Babilon połączył siły z sąsiednią Medią, by rzucić wyzwanie asyryjskiej dominacji. W 612 roku p.n.e. koalicja podpaliła Niniwę. Wraz z jej upadkiem dobiegło końca imperium asyryjskie. Odkrycie biblioteki Aszurbanipala – sensacja, która zmieniła historię świata Ponad 30 tysięcy tabliczek i fragmentów, odzyskanych przez Austena Henry’ego Layarda, Hormuzda Rassama i późniejszych badaczy, jest dziś przechowywanych w londyńskim British Museum. Spisane przez babilońskich skrybów, oferują bezcenne spojrzenie na literaturę, naukę i administrację starożytnego Bliskiego Wschodu. Stanowią także świadectwo intensywnej wymiany kulturowej – nie tylko między Asyrią a Babilonem, lecz również między sąsiadującymi ludami, w tym Hebrajczykami. W latach 60. XIX wieku samouk i asyriolog George Smith rozpoczął pracę w British Museum, porządkując liczne tabliczki z Niniwy. Pewnego dnia, w 1872 roku, 32-letni uczony – otoczony fragmentami tekstów o spisach bydła i dzbanach wina – natrafił na opowieść o powodzi oraz o ptaku wysłanym na poszukiwanie suchego lądu. Podobieństwa do biblijnej historii o potopie Noego były tak uderzające, że Smith – jak głosi anegdota – z wrażenia zaczął tańczyć po pokoju. Odnaleziony przez niego fragment okazał się częścią najstarszego eposu świata. W jego centrum stoi pierwszy wielki bohater literacki – Gilgamesz. Ten półboski król, popychany do niezwykłych czynów, stopniowo uczy się akceptować własną śmiertelność. Historie o Gilgameszu wyrosły z sumeryjskich poematów powstałych pod koniec III tysiąclecia p.n.e. Później Babilończycy – twórcy bogatej kultury literackiej, której Aszurbanipal pożądał i którą rabował – połączyli je w długi epos. Wersja z 12 tabliczek, która trafiła do królewskiej biblioteki, jest najbardziej kompletną wersją Eposu o Gilgameszu, jaką dotąd odnaleziono. Nawet w starożytności musiała być traktowana jako tekst czcigodny i bardzo dawny. Zadziwiające podobieństwo opowieści o Potopie do historii o Arce Noego wywołało prawdziwą sensację w wiktoriańskiej Anglii. Dla jednych stanowiło potwierdzenie historycznej prawdziwości Biblii. Dla innych – dowód, że Biblia jest kulturowym echem znacznie starszych mezopotamskich tradycji. Dla historyków zaś było świadectwem tego, jak intensywnie przenikały się wpływy kulturowe na starożytnym Bliskim Wschodzie. Źródło: National Geographic
„Najpiękniejsza księgarnia na świecie” stała się viralem. Zachwyca nie tylko turystów
Wenecka księgarnia zyskała miano prawdziwej sensacji w mediach społecznościowych. Książki „pływają” tu w gondolach i wannach, a koty drzemią między regałami. Urokliwa atrakcja stała się obowiązkowym przystankiem dla miłośników literatury i instagramowych ujęć.
Spis treści: Z miłości do książek i Wenecji Najpiękniejsza księgarnia na świecie? Popularność ma swoją cenę Miejsce nie tylko dla fanów selfie Tylko w 2024 roku Wenecję odwiedziło ponad 600 tysięcy turystów. Miasto na wodzie od lat niezmiennie przyciąga romantyczną atmosferą i bogactwem historii. Nie każdy jednak wie, że niedaleko placu św. Marka, znajduje się miejsce, które użytkownicy Instagrama i TikToka okrzyknęli „najbardziej fotogeniczną księgarnią na świecie”. Z miłości do książek i Wenecji Początki Libreria Acqua Alta sięgają 2002 r. Kiedy Luigi Frizzo zdecydował się otworzyć księgarnię, usłyszał, że wybrany przez niego lokal regularnie zalewa woda. Nie zraziło go to. Przeciwnie, powodzie potraktował jako inspirację dla nazwy. „Acqua alta” to po włosku „wysoka woda” – zjawisko dobrze znane mieszkańcom Wenecji, szczególnie jesienią i zimą, gdy kanały wylewają na ulice. Nie tylko nazwa księgarni nawiązuje do kapryśnej natury miasta. Sposób przechowywania książek również podporządkowano wodzie. Lektury spoczywają w gondolach, kajakach i starych wannach. To niebanalne, a przy tym praktyczne rozwiązanie, które chroni je przed zalaniem. Najpiękniejsza księgarnia na świecie? Lokal mieści się w starej kamienicy przy Calle Lunga Santa Maria Formosa – wąskiej uliczce w dzielnicy Castello. To właśnie tam odwiedzających wita plakat z odważną autoreklamą: „najpiękniejsza księgarnia na świecie”. Czy tak faktycznie jest? Libreria Acqua Alta to prawdziwy książkowy galimatias, ale właśnie w chaosie tkwi jej niepowtarzalny urok. Wnętrze składa się z kilku połączonych pomieszczeń, w których książki zajmują każdy wolny centymetr. Piętrzą się na krzesłach, w skrzyniach i na parapetach. Pośród tych kolorowych stosów krąży czarny kot o imieniu Dominique – niepisany gospodarz tego miejsca. Książki zniszczone podczas większych przypływów nie trafiły na makulaturę. Właściciel postanowił dać im drugie życie, układając z nich schody na taras z widokiem na kanał. To dziś jedno z najczęściej fotografowanych miejsc w całej księgarni. Popularność ma swoją cenę Dziennie przez Libreria Acqua Alta przewija się od dwóch do pięciu tysięcy osób. Większość trafia tu po obejrzeniu filmiku w internecie. Według Diany Zandy, która od 2023 roku odpowiada za organizacją pracy księgarni, ogromna popularność wymusiła wprowadzenie kilku zasad. Grupy liczące więcej niż dziesięć osób proszone są o wcześniejszy kontakt z księgarnią. Przy schodach czuwa pracownik, który pilnuje porządku i delikatnie przypomina, że na zrobienie zdjęcia każdy ma tylko krótką chwilę – tak, by kolejka mogła przesuwać się sprawnie. Miejsce nie tylko dla fanów selfie Choć większość odwiedzających przychodzi tu z telefonem w dłoni, Libreria Acqua Alta to nie tylko fotogeniczne wnętrze. Wśród tysięcy tytułów można znaleźć prawdziwe perełki. Jednym z najcenniejszych egzemplarzy jest pierwsze wydanie Le Fiale – zbioru poezji włoskiego poety Corrado Govoniego. Źródło: National Geographic
To najbardziej kolorowa biblioteka w Polsce. Jest istnym rajem dla moli książkowych
Jej stylowe wnętrza – na pierwszy rzut oka kojarzące się z modną kawiarnią – sprawiają, że przyciąga nie tylko miłośników literatury. Najbardziej kolorowa biblioteka w Polsce, bo o niej mowa, to przestrzeń, w której kultura spotyka się z kreatywnością.
W tym artykule: Kraśnik skrywa najbardziej kolorową bibliotekę w Polsce Kraśnicka biblioteka z prestiżową nagrodą Polska skrywa wiele miejsc pełnych uroku i oryginalności. Często jednak są one znane tylko lokalnie i wciąż czekają na odkrycie przez szersze grono odbiorców. Doskonałym tego przykładem jest Biblioteka „Nowy Horyzont” w Kraśniku (ok. 50 km na południowy zachód od Lublina), która już zdobyła miano najbardziej kolorowej w kraju. Dlaczego? Przekonacie się, odwiedzając jej wnętrza, ale zanim zaplanujecie wizytę, poznajcie historię tego wyjątkowego projektu. Kraśnik skrywa najbardziej kolorową bibliotekę w Polsce „Nowy Horyzont” już od progu łamie stereotypy. Zamiast typowej biblioteki oferuje dynamiczną przestrzeń pełną barw, energii i nowoczesnych rozwiązań. Za tym niezwykłym projektem stoi Grzegorz Kłoda, który w 2022 r. podjął się modernizacji obiektu. Jak sam przyznaje, od początku zależało mu na stworzeniu miejsca, gdzie każdy będzie czuł się mile widziany, a książki staną się pretekstem do spotkań i kreatywności. W swojej pracy kierował się ideą „trzeciego miejsca” Raya Oldenburga, która w tym przypadku łączy komfort i atmosferę modnej kawiarni, zachęcając do swobodnego spędzania czasu. – Pomysł przyszedł, gdy popijałem kawę w jednej z wrocławskich kawiarni: „a gdyby tak całą przestrzeń biblioteki zaprojektować w stylu modnej kawiarni z ogródkiem?”. Zamysł wydaje się słuszny zwłaszcza w tych dziwnych, post-pandemicznych czasach, gdzie bardzo często szukając spokoju, oddechu czy spotkań ze znajomymi udajemy się właśnie do klimatycznych kawiarenek – przyznaje projektant. Wnętrza biblioteki zostały zaprojektowane tak, by odpowiadały użytkownikom o różnych osobowościach. Sala dla introwertyków, znajdująca się na parterze, oferuje kameralność i prywatność. Przytulne loże w kształcie litery U sprzyjają spokojnemu czytaniu czy pracy, a huśtawki przy oknach wprowadzają element relaksu i beztroski. Pomieszczenie dla osób – jak czytamy w przesłanej notatce prasowej – o charakterze pośrednim mieści się w przeciwległym skrzydle. Centralnym punktem jest okrągła lada recepcyjna, a przestrzeń, łącząca otwartość z kameralnymi zakątkami wydzielonymi ozdobnymi lamelami, zachęca do interakcji. Atmosfera przypomina nowoczesną kawiarnię, tworząc miejsce idealne zarówno do pracy, jak i rozmów. Ulokowana na piętrze sala dla ekstrawertyków to najbardziej otwarta strefa. Modułowe meble pozwalają na dowolną aranżację przestrzeni, co sprzyja organizacji spotkań, warsztatów czy występów artystycznych. Na miejscu znajduje się również bar oraz scena, co podkreśla wielofunkcyjny charakter tej sali. Mało tego: na parterze znajdują się sala multimedialna, przestrzeń do gier planszowych oraz sala dla dzieci z księgozbiorem, zabawkami i ścianką wspinaczkową. Dodajmy, że modernizacja kraśnickiej biblioteki objęła nie tylko wnętrza. Przeprowadzono także termomodernizację, wymieniono okna na energooszczędne, zainstalowano fotowoltaikę i zmodernizowano instalacje wewnętrzne, dzięki czemu obiekt stał się bardziej przyjazny środowisku. Z myślą o potrzebach osób niepełnosprawnych budynek wyposażono w windę. Kraśnicka biblioteka z prestiżową nagrodą Najbardziej kolorowa biblioteka w Polsce otrzymała już kilka nagród. BNH triumfowała m.in. w organizowanym przez Niemiecką Radę Wzornictwa prestiżowym konkursie German Design Award 2024 w kategorii Excellent Architecture – Interior Architecture. Sukcesy odnosiła także na krajowym podwórku, wygrywając w konkursie Property Design Awards 2024 w kategorii: Design – Wnętrza – Obiekty publiczne. Ponadto biblioteka może poszczycić się nominacjami do PULSE Awards oraz Nagrody Roku SARP 2024. Przypomnijmy, że w ostatnim czasie coraz więcej polskich projektów zdobywa uznanie poza granicami kraju. Warto wspomnieć chociażby o Dworcu Metropolitalnym w Lublinie, który otrzymał „architektonicznego Oscara” czy warszawskim Parku Akcji „Burza”, uznanym za najlepszą przestrzeń publiczną w Europie. Z kolei klubopiekarnię „Woda” w Bydgoszczy okrzyknięto najpiękniejszą kawiarnią na Starym Kontynencie. Źródła: materiały prasowe GK-Atelier Grzegorz Kłoda; National Geographic Polska Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Pierwsza całodobowa biblioteka w Polsce. Kto będzie mógł z niej skorzystać?
Pierwsza całodobowa biblioteka w Polsce zacznie przyjmować czytelników również nocą jeszcze tej jesieni. Zmiany w godzinach otwarcia instytucji to ukłon w stronę studentów, którzy domagali się tego od dłuższego czasu.
W tym artykule: Gdzie znajduje się pierwsza całodobowa biblioteka w Polsce? Tak będzie teraz działać BUW Tak czytają Polacy Nie jest tajemnicą, że Polacy nadal niechętnie czytają książki. Co prawda w pandemicznym roku 2020 wyniki czytelnictwa w naszym kraju nieco się poprawiły, ale trzy lata później znów są w przykrej „normie”. Według badań opublikowanych w 2023 roku przez Bibliotekę Narodową, w ubiegłym roku przynajmniej jedną książkę przeczytało 34% Polaków. Jest jednak nadzieja w młodzieży. Okazuje się, że nastolatkowe czytają najwięcej. Część z nich (18%) deklaruje przeczytanie siedmiu książek lub więcej. Gdzie znajduje się pierwsza całodobowa biblioteka w Polsce? To właśnie młodzi mieli udział w tym, że w Polsce zostanie otwarta pierwsza całodobowa biblioteka. Nie jest to nowa instytucja. Chodzi o popularną wśród studentów Bibliotekę Uniwersytetu Warszawskiego. Od 2 października obiekt będzie otwarty 24 godziny na dobę 7 dni w tygodniu. Nie oznacza to jednak, że bibliotekarze i bibliotekarki będą dyżurować po nocach w BUW-ie. Jak więc została zorganizowana praca biblioteki w nowym wymiarze? Przez większość tygodnia, od poniedziałku do soboty, zapisy i Informacja wstępna, wypożyczalnia, czytelnia oraz informatorium będą czynne od 9 do 21. W niedzielę z kolei w godz. 15–20 otwarte będzie jedynie informatorium. W pozostałych godzinach biblioteka będzie funkcjonować w trybie bezobsługowym. To oznacza, że czytelnicy będą mogli w dowolnej chwili korzystać ze zbiorów w wolnym dostępie, a także e-zbiorów. Warunkiem będzie oczywiście posiadanie ważnej karty bibliotecznej. W przypadku studentów i pracowników Uniwersytetu Warszawskiego wystarczy legitymacja. Mogą oni aktywować ją jako kartę biblioteczną w dowolnym momencie. Osoby spoza uczelni muszą jednak w pierwszej kolejności wybrać się do BUW-u w godzinach otwarcia punktu zapisów i wtedy założyć kartę. Tak będzie teraz działać BUW Podsumowując: największa zmiana dotyczy tego, że czytelnicy przez całą dobą będą mogli wypożyczać książki z wolnego dostępu i księgozbioru dydaktycznego, prolongować termin ich zwrotu oraz opłacić karę. Umożliwią to tzw. selfczeki, czyli urządzenia do samoobsługowego zwrotu książek. W dowolnej chwili będzie można też odbierać z książkomatu książki zamówione wcześniej z magazynu. Do zwrotu książek będzie można skorzystać z trezora, czyli specjalnej skrzyneczki lub wspomnianych już selfczeków. Kartę w pierwszej całodobowej bibliotece w Polsce może założyć każdy, kto ukończył 16. rok życia. Należy jednak pamiętać o tym, że książki do domu mogą wypożyczyć jedynie studenci i pracownicy Uniwersytetu Warszawskiego. Pozostałe osoby mogą korzystać ze zbiorów wyłącznie na miejscu. Tak wyglądaliby polscy pisarze, gdyby żyli współcześnie. Autorzy lektur okiem sztucznej inteligencji Storytel poprosił sztuczną inteligencję o wygenerowanie najsłynniejszych polskich pisarzy i pisarek. To w związku z początkiem roku szkolnego. Tak wyglądaliby autorzy lektur, gdyby żyli we... Tak czytają Polacy Już wcześniej polskie biblioteki zaczęły wychodzić na przeciw czytelnikom, którzy potrzebują skorzystać ze zbiorów w nietypowych porach. Do tej pory było to możliwe, chociażby podczas akcji „BUW dla sów”. W okolicach sesji egzaminacyjnych biblioteka uniwersytecka była otwarta do wczesnych godzin porannych. Ciekawą inicjatywą jest też Szuflandia w Łodzi. To pierwsza w Polsce samoobsługowa biblioteka, a tak naprawdę książkomat dostępny całodobowo. Nie jest to więc do końca biblioteka, ale projekt i tak odbił się głośnym echem nie tylko wśród mieszkańców Łodzi. Książkomat i automat do zwrotów książek funkcjonuje też m.in. w Grodzisku Mazowieckim. Do tej pory podobne książkomaty stawiano w Stanach Zjednoczonych i krajach azjatyckich, gdzie cieszą się sporym zainteresowaniem. Czy takie inicjatywy przyczynią się do rozwoju czytelnictwa w Polsce? Ciężko stwierdzić. Na pewno korzystają z nich osoby, których do czytania nie trzeba szczególnie zachęcać. Jest jednak mało prawdopodobne, że nieprzekonani postanowią wybrać się do biblioteki w środku nocy. A może? Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Biblioteka Aleksandryjska. Jak powstał największy księgozbiór starożytności i kto go zniszczył?
To najważniejsza biblioteka świata starożytnego. Biblioteka Aleksandryjska została założona przez króla Egiptu, Ptolemeusza I. Była to pierwsza na świecie i największa w starożytności biblioteka.
W tym artykule: Jak powstała Biblioteka Aleksandryjska? Biblioteka Aleksandryjska miała dwie części Kto kierował biblioteką? Znany obiekt Aleksandrii to Musejon Kto zniszczył Bibliotekę Aleksandryjską? Biblioteka Aleksandryjska dziś Aleksandria została nazwana na cześć swego twórcy i władcy. To Aleksander Macedoński w latach 332–323 p.n.e. położył podwaliny pod kosmopolityczną, bogatą i nieomal nieśmiertelną metropolię. W starożytności nazwano ją „Aleksandrią przy Egipcie”, by podkreślić jej odrębność w stosunku do reszty Egiptu. Aleksander sam ustalił zarys granic miasta oraz zdecydował o rozmieszczeniu poszczególnych budowli, takich jak agora, świątynie bóstw greckich itp. Wódz był też autorem podziału Aleksandrii na pięć dzielnic. Jednak Macedończyk nie miał związku ze słynną Biblioteką Aleksandryjską. Jak powstała Biblioteka Aleksandryjska? Prawdopodobnym budowniczym słynnej książnicy był Ptolemeusz I Soter. To jeden z generałów Aleksandra Wielkiego, założyciel dynastii Ptolemeuszy i władca Egiptu w latach 323–283 p.n.e. Aleksandria była wówczas stolicą kraju. Egipt: odkryto mumię ze złotym językiem Archeolodzy pracujący na terenie świątyni Tabosiris Magna w zachodniej Aleksandrii w Egipcie odkryli pochowaną 2000 lat temu mumię z językiem wykonanym ze złota. Ptolemeusz podjął decyzję o wybudowaniu w Aleksandrii instytutu naukowego (Muzeum Aleksandryjskie). W jego skład wchodziła także biblioteka, która była wizytówką starożytnej Aleksandrii. Mieściła się w Dzielnicy Królewskiej. Jednak dokładna lokalizacja Biblioteki Aleksandryjskiej nie jest pewna. Biblioteka Aleksandryjska miała dwie części Biblioteka była podzielona na dwie osobne placówki. Główny zbiór mieścił się na terenie pałacu królewskiego w Bruchejonie. Korzystać z niego mogli przede wszystkim uczeni. Byli wśród nich m.in. Archimedes, Heron i Euklides. Druga część biblioteki była dostępna publicznie i znajdowała się w świątyni Serapisa, czyli tzw. Serapejonie. Korzystali z niej mieszkańcy miasta. Podstawę zbiorów bibliotecznych stanowić miała biblioteka Arystotelesa, zakupiona przez Ptolemeusza. Podobno wszystkie statki, odwiedzające aleksandryjski port, musiały oddać swoje zwoje, które trafiały do biblioteki, a w zamian otrzymały kopie. Na tej samej zasadzie każdy, kto wjeżdżał do Aleksandrii z jakąś księgą, musiał ją zostawić w depozycie biblioteki. Mógł ją odebrać dopiero po jej skopiowaniu. Dzięki temu zbiory szybko rosły. Biblioteka Aleksandryjska zawierała w pierwszych stuleciach działalności ok. 200 tysięcy rękopisów. Ponad stu uczonych zajmowało się badaniem tych zbiorów, a młodzi ludzie byli przez nich zapraszani, by poznawać tajniki wiedzy. Najsławniejsza książnica starożytności pod koniec panowania Ptolemeuszy liczyła ponoć 700 tys. zwojów. Według Strabona była to budowla otoczona portykiem, mieszcząca salę z ławami. Zwoje papirusowe przechowywano zapewne w skrzyniach. Kto kierował biblioteką? Biblioteka była kierowana przez zarządcę, który był też wychowawcą następcy tronu. Funkcję tę pełnili: Zenodot z Efezu, Eratostenes, Arystofanes z Bizancjum, Arystarch z Samotraki. Przy bibliotece pracował zespół kopistów, którzy przepisywali teksty i prowadzili katalog biblioteczny. Dużą rolę w tym procesie odegrał twórca pierwszej historii literatury – Kallimach z Cyreny. To twórca pierwszego katalogu rzeczowego Biblioteki Aleksandryjskiej. Znany obiekt Aleksandrii to Musejon Ptolemeusz kazał wznieść świątynię muz, czyli Musejon. „Musejon stanowi część pałacu; zawiera miejsce z siedzeniami do odbywania zebrań i wielką salę, gdzie uczeni – członkowie Musejonu spożywają wspólne posiłki” – pisał Strabon. Znaleziono katalog gwiazd Hipparchosa. To najstarsza mapa nocnego nieba w historii Katalog gwiazd Hipparchosa to najstarsza na świecie mapa nocnego nieba. Grecki astronom wieki temu obliczył współrzędne gwiazd. Niektórzy przypsują jego dorobek innemu uczonemu. W czasach ptolemejskich tworzyli tu literaci, lekarze, architekci, matematycy, by wymienić Kallimacha, Teokryta, Euklidesa czy Archimedesa. Członkom Musejonu zagwarantowano wyżywienie, pensje płacono z królewskiego skarbca. Aleksandria dawała im szanse rozwoju i zgłębiania tajników wiedzy. Powstały też ogrody (botaniczny i zoologiczny), obserwatorium astronomiczne i pracownie chirurgiczne, gdzie dokonywano sekcji zwłok. Bujny rozkwit różnych dziedzin nauki był możliwy dzięki władcom występującym w roli opiekunów i sponsorów. Mecenat umacniał ich władzę. Powstała wówczas instytucja, która nie tylko przeżyła swoich inicjatorów. Przetrwała w nazewnictwie do naszych czasów – jako „muzeum”. Kto zniszczył Bibliotekę Aleksandryjską? Biblioteka przy pałacu została spalona podczas zdobywania miasta przez Cezara w 47 roku p.n.e. Spłonęło wtedy kilkaset tysięcy dzieł. W tym katalog biblioteczny, bez którego nie sposób odtworzyć listy znajdujących się tam prac. Marek Antoniusz, chcąc zadowolić Kleopatrę, częściowo zrekompensował straty. Kazał przewieźć do Aleksandrii 200 tys. woluminów ze zbiorów Biblioteki Pergamońskiej. W 273 roku Lucjusz Domicjusz Aurelian doszczętnie zniszczył pałacową bibliotekę. Do całkowitego zniszczenia biblioteki publicznej w Serapejonie doszło przypuszczalnie około 391 roku. Patriarcha Teofil Aleksandryjski otrzymał wówczas zezwolenie od cesarza Teodozjusza I na zniszczenie świątyń pogańskich. Serapejon został zburzony. Natomiast biblioteka nie istniała już z pewnością w 641 roku, kiedy to Aleksandria zdobyta została przez kalifa Omara. A to jemu właśnie tradycyjnie przypisywano ten bestialski czyn. Biblioteka Aleksandryjska stała się symbolem wiedzy i kultury, a także symbolem ulotności istnienia. Pojawiła się w filmach historycznych „Kleopatra” (1963) i „Agora” (2009). Biblioteka Aleksandryjska dziś Nowa Biblioteka Aleksandryjska została powołana do życia dzięki decyzji z 1974 r. Prace budowlane rozpoczęły się w 1995 roku i trwały 7 lat. Na budowę wydano łącznie ok. 220 mln dolarów. Została otwarta w 2002 r. niedaleko miejsca, gdzie stała jej poprzedniczka z czasów ptolemejskich. To centrum kulturalne Bibliotheca Alexandrina. Są tu m.in.: czytelnia dla niewidomych, dwie czytelnie dziecięce, ośrodki naukowo-badawcze, muzeum archeologiczne, galerie sztuki, planetarium, superkomputer. W magazynach znajduje się 1 milion 240 tys. woluminów i miejsce na kolejne 6 mln. Kolekcja książek zawiera pozycje zakazane w innych państwach Bliskiego Wschodu. To oaza wolnej myśli w regionie, gdzie ludziom kładzie się do głów, co powinni myśleć i czego się uczyć. Na terenie biblioteki organizowane są także wycieczki dla turystów. Źródło: archiwum NG.
Najpiękniejsze i najbogatsze biblioteki świata. Pandemia COVID-19 napisała w ich historii nowy rozdział
Książkowe rowery, bibliofilskie hotele, czytanie w plenerze i inne - dowiedz się w jaki sposób nowoczesna biblioteka szkolna i publiczna reaguje na COVID-19 i poznaj najpiękniejsze biblioteki świata.
Romans amerykanów z bibliotekami rozwinął się w czasie pandemii i tak samo wzrosła też liczba wypożyczanych przez nich książek. Według OverDrive, używanego przez biblioteki do wypożyczania materiałów cyfrowych, od 9 marca ilość wypożyczanych co tydzień e-booków w Stanach Zjednoczonych wzrosła o prawie 50 procent, nawet gdy niektóre biblioteki pozostają fizycznie zamknięte. Obecnie, nowoczesne biblioteki na świecie nie tylko zapewniają bezpłatny dostęp do książek, ale także służą jako współczesne domy kultury, oferujące schronienie przed brzydką pogodą, ogólnodostępne toalety i zazwyczaj darmowe Wi-Fi. "Nie trzeba być ani miłośnikiem książek, ani czytelnikiem, aby korzystać z biblioteki w dzisiejszych czasach" - mówi Richard Reyes-Gavilan, dyrektor wykonawczy biblioteki Martin Luther King, Jr. Memorial Library (w skrócie MLK) w Waszyngtonie, która została ponownie otwarta 24 września po trzyletnim remoncie wartym 211 milionów dolarów. W charakterystycznym budynku z 1972 r., zaprojektowanym przez modernistycznego architekta Ludwiga Miesa van der Rohe, odrestaurowano jego zewnętrzną część ze szkła i stali. Jego dawniej ciemne i ponure wnętrze zostało zaprojektowane od nowa z ogromnymi, zakrzywionymi schodami, tarasem na dachu oraz wypełnioną światłem, dwupiętrową czytelnią z cyfrowym kolażem sufitowym. Wciąż znajduje się tam oryginalny mural wewnętrzny ze scenami z życia Martina Luthera Kinga. Podobnie jak wiele współczesnych bibliotek, MLK stylowo łączy obecnie stosy materiałów do czytania z kreatywnymi, przyjaznymi społeczeństwu przestrzeniami, takimi jak studio tańca, kawiarnia i pracownia wyposażona w drukarki 3-D i maszyny do szycia. "To dostojna, optymistyczna i radosna przestrzeń, w której ludzie będą chcieli spędzać czas" - mówi Reyes-Gavilan. Oto podsumowanie tego, jak najważniejsze biblioteki i inne organizacje związane z książkami pomagają zarówno mieszkańcom, jak i podróżnym odczytać pandemię tej jesieni. Nowy rozdział w architekturze bibliotek Jak pokazuje historia bibliotek, dawno, dawno temu miały one być tylko przechowalniami książek, jak twierdzi Peter Bolek, prezes i dyrektor ds. projektowych w firmie HBM Architects, która specjalizuje się w bibliotekach. "Były to budynki, w których przechowywano materiały. Nie było w nich naturalnego światła, nie było wygodnych miejsc, nie było programów ani zajęć społecznych" - podkreśla. Ale pod koniec XX i na początku XXI wieku, gdy zmieniły się potrzeby społeczności, biblioteki przekształciły się w architektoniczne cuda i miejsca spotkań. Weźmy za przykład Toledo w Ohio i stworzoną tam w 2016 roku bibliotekę King Road Branch, którą firma Petera zaprojektowała jako olśniewający, modernistyczny mini pawilon z oknami od podłogi do sufitu i swobodnym, przypominającym księgarnię wnętrzem. Inne nowatorskie i godne uwagi biblioteki również łączą w sobie dobry design i świetne książki. Ukończona w 2018 roku, biblioteka South Central Regional Library w Louisville, Kentucky, zdobyła Amerykańską Nagrodę Architektoniczną za swoją innowacyjną trapezową formę, obłożoną błyszczącą stalą i położoną w stuletnim lesie. Olbrzymie okna w kształcie puzzli z widokiem na centrum Manhattanu to główna atrakcja biblioteki Hunters Point Library, którą otwarto w Long Island City w Nowym Jorku w 2019 roku. Masywna cementowa konstrukcja autorstwa słynnego architekta Stevena Holla, zyskała uznanie za pomysłowe wewnętrzne schody regałowe, ale także zebrała wiele skarg (i co najmniej jeden pozew sądowy) od przedstawicieli osób niepełnosprawnych, ponieważ znajduje się w niej tylko jedna winda. W Oslo, w Norwegii, centralna biblioteka Deichman Bjørvika została otwarta w 2020 r. na głównym fiordzie miasta, prezentując spektakularnie wysunięte górne poziomy budynku i ukośne przestrzenie wewnętrzne przeznaczone dla graczy, muzyków i czytelników. Festiwale książki stają się wirtualne Odczyty autorskie i inne wydarzenia literackie podczas pandemii w większości przypadków odbywają się online. Największa na świecie biblioteka, czyli waszyngtońska Biblioteka Kongresu, zorganizowała w sieci swój 20. doroczny 'National Book Festival', odbywający się od 25 do 27 września. Festiwal obejmował nagrania dostępne na żądanie i rozmowy z autorami na żywo z ponad 120 pisarzami, poetami i ilustratorami, w tym z Colsonem Whiteheadem, Madeleine Albright i Jasonem Reynoldsem. Festiwal skupiał się na aktualnych tematach, takich jak głosy czarnoskórej społeczności i demokracje XXI wieku. Coroczny 'Festival of Books, Stories & Ideas' w Los Angeles również odbywał się w tym roku w Internecie, od 18 października do 14 listopada i obejmował odczyty i rozmowy z autorami. Wśród prelegentów znalazł się Viet Thanh Nguyen, który otrzymał nagrodę Pulitzera za swoją powieść 'Sympatyk'. Spacer, ale ze słowami Spacer po ulicy z nosem w książce może być prawdziwym fizycznym wyzwaniem (nie potykaj się w kluczowym momencie tego thrillera!). 'StoryWalk' pozwala jednocześnie spacerować i czytać, dzięki umieszczaniu laminowanych, kolejnych strony z książek z obrazkami na liczących niecały kilometr odcinkach w dzielnicach na terenie całych Stanów Zjednoczonych i kilkunastu innych krajów. Do tej pory tysiące książek dla dzieci pojawiło się na pniach drzew w parkach miejskich, w sklepowych witrynach lub na słupach wzdłuż chodników. W czasie pandemii stało się to szczególnie popularne wśród bibliotek publicznych, mówi założycielka Anne Ferguson, która opracowała program we współpracy z biblioteką Kellogg-Hubbard w Montpelier w Vermont. "Biblioteki twierdzą: 'Tego właśnie potrzebujemy - czegoś na zewnątrz, w bezpiecznej odległości od siebie'". Niektóre wznoszą 'StoryWalk' na dzień lub dwa, inne na tydzień lub dwa, a w jeszcze innych opowieści są tworzone przez same dzieci. Książki na dwóch lub trzech kółkach Pomyśl o książkowych rowerach jako o ekologicznym potomku staromodnych bibliotek objazdowych i przenośnych bibliotek. Rowery lub trójkołowce wyglądają trochę jak wózki z lodami, ale dostarczają powieści, książki z obrazkami i biografie, a nie słodycze. W skład jeżdżących bibliotek wchodzi flota trzech przyczepek rowerowych z biblioteki publicznej w Seattle oraz wędrowna Paperback Rider, będąca częścią organizacji 'Little Free Library' w La Crosse, Wisconsin, która w 2019 roku rozdała 980 tomów. Każdy trójkołowy wózek do rozwożenia książek posiada półki, które mogą pomieścić ponad 150 książek. Wyprodukowane w Portland w Oregonie, wjechały do Kanady na 'Yukon Literacy Coalition' i do zachodniego Michigan na 'Reading Now Network' - wydarzenia koncentrujące się na wczesnej nauce czytania i pisania. "Rower z książkami jest mniejszy niż duża biblioteka objazdowa i bardziej przystępny" - mówi twórca Ryan Icicle. "Docierają one do społeczności, które mogą nie mieć dostępu do bibliotek". W zeszłym roku, biblioteka publiczna w Scottsdale w Arizonie otrzymała swój własny, unikalny pojazd dostawczy w stylu Dzikiego Zachodu. Jest to książkowy rower 'Pedal Positive', który przypomina kryty wóz. Bajki na dobranoc Czytanie w łóżku nabiera nowego znaczenia, jeśli spędzisz noc w Aarhus, nowym duńskim, designerskim hostelu BOOK1, który zostanie otwarty jesienią tego roku w dawnej głównej bibliotece miasta. Twórcy zachowali zabytkowe klatki schodowe z 1934 roku, zainstalowali lampy sufitowe przypominające stare lampy biblioteczne, a pokrywającą zewnętrzne ściany budynku czerwoną cegłę skomponowali z wewnętrznymi ścianami z cementu w rdzawym kolorze, znajdującymi się w pokojach z łóżkami piętrowymi. Hotel Bennett został otwarty w zeszłym roku na terenie byłej głównej biblioteki w Charleston, w Południowej Karolinie. Chociaż utylitarny magazyn książek z 1960 roku został zburzony, nowy luksusowy hotel wprowadza różowy marmur z zewnątrz do baru w kształcie jajka, a wbudowane w 179 pokojach gościnnych półki z książkami mieszczą łącznie 13 805 książek w twardych oprawach, które goście mogą czytać podczas swoich pobytów w hotelu. Od strony do podcastu Te podcasty bibliotek publicznych warto zapamiętać, gdyż mogą nas one zainspirować do tego, co warto przeczytać. Dwutygodnik Biblioteki Publicznej w Nowym Jorku 'The Librarian Is In' to na przemian miejsce swobodnej wymiany informacji o nowych tytułach i bardziej tradycyjny klub książki. A w podcaście "Anything But Silent" tworzonym przez Bibliotekę Brytyjską prowadzone są rozmowy z autorami (np. z Simonem Doonanem, Samrą Habibem) i dyskusje na temat najnowszych informacji ze świata literatury, takich jak profesor uniwersytecki, który zamienia klasyki takie jak "Wyspa skarbów" w gry wideo zachęcające dzieci do czytania. Książki w pudełku Za niewielką miesięczną opłatą możesz otrzymywać pudełka z artykułami dla zwierząt, kosmetykami lub różnymi rodzajami bekonów. Kilka bibliotek też to robi, rozsyłając swoje własne darmowe pudełka z materiałami do czytania. Biblioteka Publiczna Eisenhowera w Harwood Heights w stanie Illinois wysyła nastoletnim sponsorom paczki "Ya'll Read" z książką i podobnymi dodatkami. Biblioteka Publiczna Nacogdoches w Teksasie wysyła pudełka tematyczne wypełnione książkami, materiałami do projektów typu "zrób to sam" i sugestiami, co przeczytać w następnej kolejności. Możesz zapisać się na wysyłane co kwartał paczki z książkami 'Call Number' (35 dolarów każda lub 136 dolarów za rok), aby otrzymywać powieści i tytuły non-fiction tworzone przez obiecujących, czarnoskórych autorów. Kuratorem serwisu jest Jamillah Gabriel, wieloletni bibliotekarz. "Natknęłam się na pudełko z książkami dla dzieci dla mojej siostrzenicy, ale nie mogłam znaleźć nic z literaturą czarnoskórych autorów dla dorosłych" - mówi. "Jestem w stanie znaleźć autorów, którzy nie są z głównego nurtu". Poprzednie oferty zawierały "The Secret Women", powieść Sheili Williams o trójce przyjaciół połączonej stratą oraz "This Is Major: Notes on Diana Ross, Dark Girls, and Being Dope", eseje Shayli Lawson o randkach, ruchu "Black girl magic" i konfrontacji z rasizmem w miejscu pracy. Szalone oferty na usługi biblioteczne Pracownik biblioteki Barbara Bush Branch Library, John Schaffer, w swojej dawnej karierze aktorskiej zagrał reportera w filmie "The West Wing" i śliniącego się pacjenta w serialu "Ostry dyżur". Obecnie ponownie znalazł się przed kamerą, grając Curbside'a Larry'ego, postać w kowbojskim kapeluszu, o szalonym spojrzeniu występującą w filmach reklamowych usług oferowanych przez bibliotekę na przedmieściach Houston w Teksasie. "Ile to wszystko kosztuje? Tylko trzy niskie opłaty wynoszące zero, zero, zero dolarów! To szaleństwo, ile dostajesz za darmo!" - Schaffer skrzeczy, naśladując tandetnego sprzedawcę używanych samochodów, kiedy opowiada o możliwości odbioru książek bez wychodzenia z samochodu i cyfrowych kartach bibliotecznych. "W każdym dużym mieście istnieją złe, niskobudżetowe lokalne reklamy telewizyjne. Wszyscy ci faceci byli inspiracją dla postaci Larry'ego" - mówi. Źródło: NationalGeographic.com: How libraries are writing a new chapter during the pandemic
35% Polaków nie ma w domu żadnej książki oprócz podręczników szkolnych. Raport Biblioteki Narodowej
Kolejny raport i statystyki wciąż alarmujące. Jednak przy ich analizie koniecznie warto pamiętać o niuansach i kontekstach. To, że Polacy nie czytają i nie zbierają książek z czegoś wynika.
Nie, nie będziemy z tego powodu nikogo potępiać szczególnie, że stopień zapracowania Polaków jest na tyle duży, że rzeczywiście od wielu z nich trudno oczekiwać by po pracy mieli jeszcze siłę na analizę dzieł Petrarki. Jednak jest to problem, którego nie można bagatelizować, bo przecież czytanie przekłada się na bogactwo języka, zdolności komunikowania i świadomość społeczną. Ta ostatnia szczególnie przydaje się w czasach, gdzie przez internet można wypromować dowolną informację podając ją jako prawdziwą. Czytanie (szczególnie dobrych tekstów) trenuje myślenie krytyczne. Tymczasem statystyki zebrane przez Bibliotekę Narodową nie napawają optymizmem. Czytelnictwo zdecydowanie spada w ciągu ostatniej dekady. Źródło: Biblioteka Narodowa Ze szczegółowych danych dowiadujemy się, że kobiety czytają więcej od mężczyzn, a wśród grup wiekowych młodzi mogą zawstydzić starych. Co ciekawe, w ubiegłym roku odnotowano znaczny wzrost sprzedaży książek. Statystyki pokazują, że chętniej kupujemy je w sklepach i księgarniach niż w internecie. Książka wciąż pozostaje jednym z najchętniej wybieranych prezentów. Pozostaje tylko pytanie czy po to by ładnie prezentować się na półce, czy by zostać przeczytaną. Źródło: Biblioteka Narodowa Tu dochodzimy do przytoczonej w tytule statystyki. Książki zdecydowanie nie są podstawową potrzebą w polskich domach. Tutaj też może jednak nie bądźmy aż tak surowi, bo podstawową potrzebą jest przede wszystkim opłacenie mediów, czynszu i jedzenia. Niestety takie rzeczy jak książki czy wyprawy do kina pozostają w sferze towarów luksusowych i raczej jest to wynik sytuacji ekonomicznej i społecznej, a nie celowego unikania kultury. Jest jeszcze jedno, czego liczby nie pokażą. Naprawdę wiele osób, nie tylko młodych, zwyczajnie nie zbiera książek, ponieważ często się przeprowadza, mieszka w wynajmowanych mieszkaniach/pokojach, gdzie zwyczajnie nie ma miejsca na rozbudowaną bibliotekę. Mając w perspektywie najbliższego tygodnia przeprowadzkę największych osobistym wyzwaniem jest dla mnie właśnie transport kolekcji książek i komiksów. Mam to szczęście, że nie przeprowadzam się bardzo często. Bardzo małą popularnością cieszą się w Polsce e-booki. Wynikać to może z kilku czynników: po pierwsze przyzwyczajenie wzroku do papierowej formy, po drugie wysokiej ceny czytników, po trzecie radości jaką daje posiadanie realnego przedmiotu (czytnik jest realny, ale plik z książką już nie tak bardzo by go wziąć do ręki). Kupienie książki jest jak stymulacja ośrodka nagrody w mózgu, dostajemy do ręki realny przedmiot. E-book, mimo tego, że treść niesie taką samą, a do tego jest ekologiczny, może nie przynieść takiej radości. Ci, którzy wybierali e-booki w badaniu najczęściej czytali je z ekranów laptopa. Jaki wniosek można wysnuć z tego badania? Na pewno warto wciąż promować czytelnictwo – w każdej formie: papierowej, elektronicznej, dousznej (słuchowiska, audiobooki). Jednak jeśli wyniki badań nie wskazują na wysoki odzew, warto się zastanowić co najbardziej przeszkadza Polakom w tym by wygodnie usiąść i poczytać książkę. Źródło: Biblioteka Narodowa
Architektura to nie tylko funkcjonalność, ale przede wszystkim sztuka. Czasem twórców ponosi wyobraźnia...
Architektura ewoluuje w różnych kierunkach, to jedna z najciekawszych gałęzi sztuki. Z jednej strony klasyczne pałace, z drugiej drapacze chmur, ale nie brakuje także miejsce na nieco bardziej oryginalne budowle i to nawet w naszym kraju. 1. Dom do góry nogami na Kaszubach Jeśli chcesz przekonać się na własnej skórze, jak szaleje twój błędnik, gdy zamiast po podłodze chodzisz po suficie, musisz zajrzeć do "Domu do góry nogami", który znajduje się w Szymbarku. Nieprzypadkowo znajdziesz tam meble i wystrój z czasów PRL, kiedy wszystko "stało na głowie". fot. domdogorynogami.pl 2. Krzywy domek w Sopocie Może nie aż tak spektakularny, ale równie ciekawy jest "Krzywy domek", który można obejrzeć w Trójmieście. Mieszczą się w nim biura, gabinety kosmetyczne, medyczne, sklepy, a wieczorem Krzywy Domek tętni życiem: znajdują się tam kluby oraz puby. fot. Wikipedia 3. Biblioteka w Kansas City Trudno wyobrazić sobie lepsze miejsce dla wszystkich miłośników literatury. Biblioteka Publiczna w Kansas City to prawdziwa perełka! fot. oficjalna strona biblioteki To dopiero początek długiej listy ciekawych budynków. Ciekawi całej reszty? Zajrzyjcie na stronę http://www.strangebuildings.com/, która jest im w całości poświęcona.
Czyli tak naprawdę dokąd? Czy podróżą na kraniec świata było wejście przez sir Edmunda Hillarego na Mount Everest w 1953 r.? A może raczej powtórka tego czynu, ale już bez tlenu, przez Reinholda Messnera 25 lat później... Zbyt oczywiste? Spójrzmy więc w odwrotnym kierunku, w głąb oceanu. Wtedy możemy uznać, że na „prawdziwy” kraniec świata – czyli na dno Rowu Mariańskiego (blisko 11 km poniżej poziomu morza) – dotarli w roku 1960 Don Walsh i Jacques Piccard, a po nich 12 marca 2012 r. James Cameron. A gdyby podejść do tematu z zupełnie innej strony i szukać końca globu najdalej jak to możliwe – a więc na Tristan de Cunha, najbardziej odseparowanej od lądu wyspie świata? Lub na Antarktydzie, bo już bardziej na południe się nie da. Lista robi się długa, prawda? W tym numerze Travelera pokazujemy nie tylko najbardziej intrygujące naszym zdaniem krańce świata, ale i zachęcamy do poszukania własnych. Bo dla każdego jego kraniec jest gdzieś indziej.
SPIS TREŚCI: PLEBISCYT TRAVELERA - 7 nowych cudów Polski Poznaj zwycięzców! FOTOREPORTAŻ - Voodoo na Haiti – jasna strona magii PLANETA TRAVELERA PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie - Chiny. Wąż na talerzu i w kieszeni Patent Travelera - Pieniądze w podróży Zostań tubylcem - Dziękczynny indyk w czwarty czwartek listopada ETYKA PODRÓŻNIKA - Jak nie zostać paparazzim LUDZIE W DRODZE - Aleksander Doba o stu dobach samotności na Atlantyku KRANIEC ŚWIATA - W poszukiwaniu najodleglejszej krainy Marek Kamiński - O swoich krańcach na ziemi Somalia - Z wizytą u piratów Gwatemala - Koncert na koniec świata Laponia - Kierunek północ Namibia - Świat za tysiąc lat Antarktyda - Życie seksualne słoni PRZEPIS NA MIASTO - Kraków dla wtajemniczonych W 48 GODZ. - Budapeszt Weekend z bratankami BIEGUN ADRENALINY Kompas Adventure Czytelnicy Travelera w Asturii Test Travelera Bagaż podręczny – rozkładamy na czynniki pierwsze Przerwa techniczna Raport specjalny: Niezły kosmos Aleksieja Leonowa Świat na patelni - Alzacja, kraina winem płynąca Swoją drogą - Igor Zalewski, o tym że świat znów jest płaski 10 najdziwniejszych zwyczajów pogrzebowych Akademia fotografii - Najlepsze zdjęcia czytelników
W Warszawie padł już na wszystkich studentów blady strach z powodu zbliżającej się sesji egzaminacyjnej. Czytają, piszą i uczą się do białego rana. Dzięki niezwykłemu pomysłowi Biblioteki Uniwersytetu Warszawskiego będą mogli robić to teraz, przez całą noc, w zaciszu uniwersyteckich murów.
Ta niezwykła, nocna przygoda z książką może być jednak udziałem nie tylko studentów, ale również wszystkich innych czytelników, posiadających ważną kartę biblioteczną. Pierwszy nocny dyżur w BUW-ie odbędzie się już w najbliższą niedzielę, 17 stycznia. – Jeśli się dobrze orientuję to jeszcze żadna z bibliotek w Polsce nie udostępniła swoich czytelni w nocy – mówi Alicja Dzierzbicka z uniwersyteckiej książnicy. Od 17 do 29 stycznia br. biblioteka uniwersytecka otwarta będzie przez dwadzieścia godzin non stop, od 9.00 rano do 5.00 nad ranem, czyli do pierwszego porannego autobusu. Jedynie w piątki i soboty zamykana będzie, jak do tej pory, czyli o godzinie 21.00. Tekst: Agnieszka Budo