National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-10T09:00:02.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Odnaleziono inskrypcje sprzed 3800 lat z imieniem Mojżesza. Sensacja w Egipcie
items: Czy Jezus był jedynakiem? Spory o jego braci i siostry trwają do dziś
items: Skąd pochodzi nazwa Biblii? Pierwotnie występowała w liczbie mnogiej
items: Nowy Testament pocięto w średniowieczu na kawałki. Po wiekach ujawniono, co skrywał pergamin
items: Kim był prawdziwy Poncjusz Piłat? Jego historyczne istnienie nie budzi wątpliwości
items: Czy kogut w ogóle zapiał? Archeolodzy badają biblijną zagadkę
items: Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
items: Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naukowe rozumienie Biblii
items: Aniołowie nie byli tacy, jak myślisz. W starożytności budzili przerażenie
items: Dlaczego runęły mury Jerycha? Naukowe wyjaśnienie nie pasuje do wersji z Biblii
items: Czy Jezusa witali trzej królowie? A może jednak było ich dwunastu?
items: Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naszą wiedzę o Biblii
items: Czy biblijny król Herod Wielki rzeczywiście był tyranem? Poznaj prawdziwą historię namiestnika Galilei
items: Czy to możliwe, że ta gwiazda wskazała miejsce narodzin Jezusa?
items: Tylko garstka ludzi widziała ten manuskrypt. Dlaczego Kodeks Synajski tak fascynuje badaczy?
items: „Świątynia była imponującym dziełem architektury”. Wraz z jej upadkiem straciliśmy Arkę Przymierza i Tablice Przykazań
items: Arka Noego pełna niespodzianek. Oto lista zwierząt, które się na niej miały znaleźć
items: To miejsce mogło być Edenem. Co badacze w nim znaleźli?
items: Król Dawid to postać historyczna czy fantastyczna? Badacze do dziś nie osiągnęli porozumienia w tej kwestii
items: Arka Noego do dziś fascynuje badaczy biblijnych opowieści. Nikt jeszcze nie natrafił na jej ślad
items: Archeolodzy na tropie Marii Magdaleny. Ta historia rzuca światło na początki chrześcijańska
items: Czy to naprawdę Arka Noego? Przełomowe badania na Górze Ararat
items: Zwoje znad Morza Martwego bez tajemnic. Technologia odkryła najstarsze kopie Biblii
items: Ta księga to prawdziwy unikat. Teraz można ją obejrzeć w Polsce
items: Dwa egzemplarze Biblii brzeskich odnalezione pod Opolem. Naukowcy: są oryginalne

Odnaleziono inskrypcje sprzed 3800 lat z imieniem Mojżesza. Sensacja w Egipcie
type: item
date: 2026-08-10T09:00:55.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: egipt
subject: religie
description: Na ścianach starożytnej kopalni turkusów na Półwyspie Synaj zachowały się inskrypcje sprzed około 3800 lat. Nowa interpretacja sugeruje, że mogą odnosić się do osoby o imieniu Mojżesz. Co udało się ustalić naukowcom?
encoded: Spis treści: Inskrypcje z kopalni dowodem na istnienie Mojżesza? Nowe technologie na pomoc archeologm Czy imię Mojżesz było popularnym imieniem egipskim? Nie ma wątpliwości co do znaczenia Mojżesza dla Żydów i chrześcijan. Według Biblii hebrajskiej to Mojżesz wyzwolił Izraelitów z niewoli w Egipcie, poprowadził ich przez pustynię i otrzymał od Boga Dziesięć Przykazań. Jednak dla historyków istnienie Mojżesza jest przedmiotem zażartej debaty. Pomimo jego religijnego znaczenia, dowody archeologiczne na istnienie Mojżesza zawsze były skąpe. Inskrypcje z kopalni dowodem na istnienie Mojżesza? Właśnie pojawiła się nowa, sensacyjna interpretacja inskrypcji sprzed 3800 lat. Czy jest to dowód na istnienie tej biblijnej postaci? Dowodem, o którym mowa, są dwie inskrypcje na ścianach skalnych w Serabit el-Khadim, egipskiej kopalni turkusów na Półwyspie Synaj. Inskrypcje te stanowią część większej grupy inskrypcji odkrytych przez słynnego archeologa Sir Williama Flindersa Petriego na początku XX wieku. Petrie wcześnie rozpoznał, że inskrypcje te są alfabetyczne, ale ich odczytanie zajęło dekady. Stanowią one główny dowód istnienia systemu pisma z epoki brązu, znanego jako pismo protosynajskie, a ich dokładne znaczenie i odczytanie wciąż jest przedmiotem debaty. Zgodnie z opinią naukowców inskrypcje te zostały wyryte przez robotników za panowania faraona Amenemhata III (ok. 1800 r. p.n.e.). Dwie inne, nieco starsze inskrypcje, odkryte w Wadi el-Hol na zachodnim brzegu Nilu, sugerują, że pismo protosynajskie pochodzi z Egiptu. To oznacza, że 30-40 inskrypcji z Serabit el-Khadim należy do najstarszych zachowanych zapisów alfabetycznych. Niektóre inskrypcje z Serabit el-Khadim wydają się być nacechowane religijnie. Kilka odnosi się do „El”, jednego z imion Boga nadanych w Biblii hebrajskiej. Inne wspominają o Ba’alacie, semickim bóstwie żeńskim, często postrzeganym jako odpowiednik egipskiej bogini Hathor. W niektórych przypadkach imię Ba’alatu jest wydrapane, co może sugerować, ż…

mojzesz-74a8be2.png
width: 2160
height: 1440

Czy Jezus był jedynakiem? Spory o jego braci i siostry trwają do dziś
type: item
date: 2026-07-25T10:16:28.000Z
creator: Kelly Faircloth
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: jezus chrystus
subject: religie
subject: starożytność
description: Fragment Ewangelii Marka, w którym mieszkańcy Nazaretu pytają o „braci i siostry” Jezusa, od niemal dwóch tysięcy lat dzieli chrześcijan. Czy Maria i Józef mieli po narodzinach Jezusa kolejne dzieci?
encoded: Ewangelie napisano po grecku, choć Jezus posługiwał się aramejskim. Użyte tam słowo adelphos (w liczbie mnogiej adelphoi) bywa w Nowym Testamencie stosowane metaforycznie – św. Paweł zwraca się tak nawet do wspólnot kobiet. Jednak Bruce Chilton z Bard College podkreśla, że w scenie z Ewangelii Marka, gdzie mieszkańcy rodzinnego miasta wymieniają konkretne imiona braci Jezusa, chodzi o dosłowne pokrewieństwo, nie metaforę: „Wyszedł stamtąd i przyszedł do swego rodzinnego miasta. A towarzyszyli Mu Jego uczniowie. Gdy nadszedł szabat, zaczął nauczać w synagodze; a wielu, przysłuchując się, pytało ze zdziwieniem: »Skąd On to ma? I co za mądrość, która Mu jest dana? I takie cuda dzieją się przez Jego ręce! Czy nie jest to cieśla, syn Maryi, a brat Jakuba, Józefa, Judy i Szymona? Czyż nie żyją tu u nas także Jego siostry?« I powątpiewali o Nim”. (Mk 6, 1–3, Biblia Tysiąclecia) Podobny wątek pojawia się w Ewangelii Mateusza, gdzie ktoś informuje Jezusa, że na zewnątrz czekają Jego matka i bracia. Wśród rodzeństwa wymieniany jest Jakub – późniejszy przywódca gminy jerozolimskiej, nazywany przez św. Pawła „bratem Pańskim”, wspominany też przez Józefa Flawiusza. Zginął około 62 r. n.e. Innym bratem miał być Judasz (Juda – oczywiście nie ten sam, który zdradził Jezusa), łączony tradycyjnie z Listem Judy z Nowego Testamentu, choć bez pewności co do autorstwa. O Szymonie i Józefie wiadomo niewiele. O wspomnianych w u Marka siostrach – zupełnie nic. Skąd wzięło się rodzeństwo Jezusa? Sedno sporu leży w doktrynie wiecznego dziewictwa Maryi. Apokryficzna Protoewangelia Jakuba z II wieku (spoza kanonu biblijnego) ugruntowała ideę, że Józef był znacznie starszy i miał już dorosłe dzieci z wcześniejszego związku. Jak zauważa Helen Bond z Uniwersytetu w Edynburgu, tekst ten powstał właśnie po to, by wyjaśnić pochodzenie rodzeństwa Jezusa przy zachowaniu dziewictwa Maryi. Z tych rozważań wyłoniły się trzy stanowiska, nazwane od IV-wiecznych teologów: pogląd helwidiański – Maria i Józef …

rodzenstwo-jezusa-b1f6df2.jpg
width: 3664
height: 2728

Skąd pochodzi nazwa Biblii? Pierwotnie występowała w liczbie mnogiej
type: item
date: 2026-05-06T06:03:47.000Z
creator: John Riches
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: religie
subject: starożytność
description: Samo słowo pochodzi od greckiego biblia, które jest po prostu formą liczby mnogiej od biblion, czyli księga. Liczba pojedyncza słowa „Biblia” w wielu językach zakrywa sens mnogości istniejący w jego etymologicznych korzeniach. Biblia jest zbiorem ksiąg. Jakich ksiąg i dlaczego?
encoded: „Oxford English Dictionary” definiuje Biblię w następujący spo­sób: „pisma chrześcijańskie składające się ze Starego i Nowego Testamentu; żydowskie pisma składające się z Tory, inaczej Pra­wa, Proroków i Pism (Hagiographa)”. To wyjaśnienie odzwier­ciedla historię owego pojęcia, które pojawiło się jako określenie specyficznie chrześcijańskie, a następnie zaczęło być szerzej uży­wane, przez co różne księgi znane jako Biblia mogą się różnić między sobą co do zawartości. Różne nazwy Biblii Najpierw kilka słów o nazewnictwie. Zbiory ksiąg, o których tu mowa, nie zawsze były określane mianem „Biblii”. Żydow­skie święte pisma miały wiele nazw. Najbardziej powszechny­mi są „pismo”, „pisma”, „święte pisma”, „księgi”, „24 księgi”, „Prawo, Prorocy i Pisma”, „Tanach” (akronim oparty na pierw­szych hebrajskich literach nazw różnych części pisma – Tora, Newiim, Ketuwim) i „mikra” (dosłownie „to, co czytane [na głos]”). Ostatnie dwie ustaliły się w średniowieczu. Nazwy takie jak „Biblia Żydowska” i „Biblia Hebrajska” są dużo nowsze, ale ich dokładną genezę trudno ustalić. Stosunkowo niedawno na uniwersytetach stały się one przedmiotem znacznego zaintereso­wania katedr religioznawczych, gdzie nazwy takie, jak „Katedra Starego Testamentu” wydają się nieodpowiednie w kontekście wielokulturowym i wielowyznaniowym. Chrześcijańskie użycie terminu „Biblia” ma swoje korzenie w tych żydowskich nazwach. W Nowym Testamencie odnajdu­jemy nawiązania do „pisma” i „pism”, gdzie liczba pojedyncza odnosi się do poszczególnych fragmentów (czasem „to pismo”, np. Mk 12,10) lub do pisma jako całości (np. Rz 4,3). To drugie użycie prawdopodobnie wywodzi się z greckiego tłumaczenia pism hebrajskich, znanego jako Septuaginta, gdzie hebrajskie wyrażenia, jak „zgodnie ze słowem YHWH” są przetłumaczone jako „zgodnie ze słowem Pana” (np. 1 Krn 15,15). To użycie zo­staje podtrzymane w późniejszej tradycji, a po łacinie jako sacra scriptura (dosł. święte pismo) jest standardem w średniowiecz­nych dziełach św. …

biblia-cd2ada2.jpg
width: 1799
height: 1200

Nowy Testament pocięto w średniowieczu na kawałki. Po wiekach ujawniono, co skrywał pergamin
type: item
date: 2026-04-27T12:11:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: mnisi
description: Fragment jednej z najważniejszych ksiąg w historii – Nowy Testament – został w XIII wieku pocięty i użyty jako zwykły wypełniacz do wzmacniania opraw innych dokumentów. Dzięki najnowocześniejszym technologiom udało się uratować kilkadziesiąt stron jednej z wersji tego dzieła z VI wieku n.e. Czy jego treść zaskoczyła naukowców?
encoded: W XIII wieku w klasztorze Wielka Ławra na greckiej górze Athos mnisi zdecydowali się na drastyczny krok. Dosłownie rozłożyli na części Kodeks H – niezwykle cenną, VI-wieczną kopię Listów św. Pawła. Pergamin był wtedy towarem luksusowym, więc chcieli użyć go do produkcji nowych tomów. Karty manuskryptu zeskrobano, ponownie pokryto atramentem i pocięto, by służyły jako wzmocnienia i wyklejki. W efekcie jedno z najstarszych „wydań” Nowego Testamentu zniknęło z kart historii. Do dzisiaj. Wielkie poszukiwania w bibliotekach Europy Z biegiem wieków ocalałe fragmenty Kodeksu H uległy rozproszeniu. Los rzucił je do najróżniejszych zakątków kontynentu – od słonecznych Włoch i Grecji, przez Francję, aż po Ukrainę i Rosję. Wyzwania polegającego na ich ponownym scaleniu podjął się międzynarodowy zespół badaczy pod kierownictwem profesora Garricka Allena z University of Glasgow. Naukowcy musieli nie tylko zlokalizować fizyczne resztki dokumentu, ale przede wszystkim znaleźć sposób, by odczytać to, co na pierwszy rzut oka wydawało się bezpowrotnie zatarte. Zobaczyć niewidzialne. Technologia obrazowania W badaniach przeszłości coraz częściej stosuje się nowoczesne technologie. Archeolodzy sięgają po skanowanie laserowe (w tym lotnicze, czyli LiDAR) czy geofizykę. A historycy – po jeszcze bardziej wysublimowane narzędzia. W przypadku badań Kodeksu H kluczem do sukcesu okazała się zaawansowana technika optyczna. We współpracy z Early Manuscripts Electronic Library (EMEL) badacze wykorzystali obrazowanie wielospektralne. Dzięki temu udało się cyfrowo zrekonstruować „teksty-duchy”, które fizycznie już nie istnieją na powierzchni kart, ale wykrywa je specjalistyczna aparatura. Wykorzystano fakt, że chemikalia w nowym atramencie (z XIII w.) stworzyły lustrzane odbicia pierwotnego tekstu na sąsiednich stronach, widoczne nawet kilka warstw w głąb pergaminu. Inna wizja Listów św. Pawła Jakie są konkretne wyniki tych badań? Najważniejszym odkryciem są najstarsze znane spisy rozdziałów Listó…

biblia-56e1842.jpg
width: 1575
height: 1050

Kim był prawdziwy Poncjusz Piłat? Jego historyczne istnienie nie budzi wątpliwości
type: item
date: 2026-04-04T07:58:10.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: izrael
subject: jezus chrystus
subject: starożytność
description: Rzymski prefekt, znany chrześcijanom jako człowiek odpowiedzialny za śmierć Jezusa, jest jedną z niewielu postaci Nowego Testamentu, które pojawiają się w zapisach archeologicznych. Kim był Poncjusz Piłat?
encoded: To jedyny rzymski urzędnik i osoba niebędąca chrześcijaninem, wymieniana w chrześcijańskich wyznaniach wiary. Co tydzień w kościołach na całym świecie miliony ludzi recytują, że Jezus „ukrzyżowany również za nas, pod Poncjuszem Piłatem został umęczony” albo „umęczon pod Ponckim Piłatem, ukrzyżowan, umarł i pogrzebion”. To uderzający szczegół. W Credo Nicejskim czy Apostolskim nie znajdziemy królów, cesarzy ani nawet apostołów – jest tam jednak Piłat. Kim był człowiek, który skazał Jezusa? Fakt, że Jezus z Nazaretu został stracony pod rządami Piłata, piątego prefekta rzymskiej prowincji Judea, należy do najlepiej udokumentowanych faktów wczesnego chrześcijaństwa. Potwierdzają go nie tylko Ewangelie, ale i rzymski historyk Tacyt w swoich „Rocznikach”. Jednak sam Poncjusz Piłat pozostaje postacią niejednoznaczną. Czy był on niechętnym sędzią, jak przedstawia go tradycja chrześcijańska – zmuszonym do wydania wyroku na niewinnego człowieka i symbolicznie „umywającym ręce”? Czy raczej bezwzględnym wykonawcą woli imperium, jak opisują go żydowscy autorzy? Zarówno dowody archeologiczne, jak i źródła pisane ukazują Piłata jako człowieka aktywnie zaangażowanego w życie administracyjne i gospodarcze Judei, choć często działającego bez wyczucia. Jego lekceważenie żydowskiej religijności ostatecznie doprowadziło do usunięcia go z urzędu. Piłat – „uparty” biurokrata Poncjusz Piłat objął urząd prefekta około 26 roku n.e. i pozostał na tym stanowisku niemal do śmierci cesarza Tyberiusza w 37 roku n.e. W ramach swoich oficjalnych obowiązków odpowiadał za utrzymanie ładu i porządku, nadzorowanie spraw sądowych (zwłaszcza tych zagrożonych karą śmierci), pobór podatków oraz nadzór nad biciem monet. W przeciwieństwie do wielu postaci związanych z Nowym Testamentem, historyczne istnienie Poncjusza Piłata nie budzi wątpliwości. W 1961 roku archeolodzy odkryli w Cezarei Nadmorskiej – ważnym rzymskim porcie nad Morzem Śródziemnym, na terenie dzisiejszego Izraela – inskrypcję na wapiennej pł…

poncjusz-pilat-4144dc8.jpg
width: 3072
height: 2358

Czy kogut w ogóle zapiał? Archeolodzy badają biblijną zagadkę
type: item
date: 2026-04-04T07:18:29.000Z
creator: Michał Szczepaniak
subject: Historia
subject: biblia
subject: jezus chrystus
subject: pismo
subject: starożytność
description: Sto lat temu archeolog W. F. Badè rozpoczął badania kopca Tell en-Nasbe, który utożsamił z biblijną Mispą. Spośród odkrytych przedmiotów duże zainteresowania wzbudziła pieczęć z inskrypcją. Oprócz imienia Jaazaniasza zachował się wizerunek walczącego koguta, jedno z najstarszych wyobrażeń tego ptaka odnalezionych na obszarze antycznej Palestyny. Czy zwierzęca podobizna z pieczęci pozwala lepiej zrozumieć wzmiankę o towarzyszącym zdradzie Piotra pianiu koguta?
encoded: Spis treści: Tajemnica „ptaków z Ofiru”. Jak koguty zrewolucjonizowały dietę i rytuały? Zagadkowy dowódca z Mispy. Czy ta pieczęć należała do biblijnego bohatera? Tajemnicze wzmianki o kogucie. Czy Stary Testament w ogóle o nim wspomina? Rzymski podział nocy. Czy „pianie koguta” to tylko nazwa wojskowej warty? Redakcja Ewangelii. Czy biblijna tradycja zmieniła znaczenie słów Jezusa? Kogut na dziedzińcu arcykapłana? Konflikt między Biblią a żydowskim prawem Rozwiązanie zagadki. Czy zdrada Piotra rzeczywiście wydarzyła się przed świtem? Odnaleziony wiek temu stempel sprawił, że uczeni zaczęli zadawać sobie pytanie o obecność kogutów w starożytnej Palestynie. Jedynie prawdopodobnie dwie wzmianki o kogucie w Starym Testamencie nie ułatwiają znalezienia odpowiedzi. Przepisy Miszny, żydowskiego zbioru praw z II w. n.e., zabraniały hodowli tych ptaków w Jerozolimie. W czasach Jezusa Rzymianie określali mianem piania koguta jedną ze straży nocnych. Dla rozwikłania zagadki piania koguta, trzeba cofnąć się m. in. do epoki, w której żył wspomniany na pieczęci Jaazaniasza. Tajemnica „ptaków z Ofiru”. Jak koguty zrewolucjonizowały dietę i rytuały? Można spotkać się w badaniach z sugestią, że w Izraelu koguty miały pojawić się już w okresie panowania króla Salomona (X w. p.n.e.) sprowadzone przez żeglarzy, którzy udawali się do Ofiru, identyfikowanego niekiedy jako wschodnie Indie. Jednak takie założenie stanowi tylko spekulację. Powszechne wprowadzenie hodowli kur i jaj, na pewno od okresu perskiego, czyli kilkadziesiąt lat po wykonaniu pieczęci z ok. 600 r. p.n.e., spowodowało największy przewrót w sposobie odżywiania się mieszkańców Palestyny. Choć zgodnie z żydowskimi przepisami pokarmowymi kury i koguty były traktowane jako zwierzęta koszerne, nie składano ich podczas świątynnych rytuałów. Używano ich natomiast w późniejszych celebracjach. Zwłaszcza chasydzi praktykują do dziś zwyczaj symbolicznego przenoszenia grzechów z mężczyzny i kobiety na koguta lub kurę przez unoszeni…

czy-kogut-zapial-2abf7a1.jpg
width: 2813
height: 1875

Zanim pojawił się Jezus, tłumy podążały za nim. Jan Chrzciciel zmienił oblicze Judei
type: item
date: 2026-03-22T08:17:49.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijanie
subject: chrześcijaństwo
subject: chrzest
subject: fakty i mity
subject: izrael
subject: jezus chrystus
subject: starożytność
description: Jan Chrzciciel to jedna z najbardziej fascynujących postaci biblijnych. Jego proroctwa, chrzest Jezusa i niezwykła popularność wśród mieszkańców Judei czynią z niego postać, której wpływ wykraczał daleko poza ramy Ewangelii.
encoded: Spis treści: Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Działalność prorocka Jana Chrzciciela i jej wpływ na społeczność Relacje Jana Chrzciciela z Jezusem i znaczenie jego śmierci Dziedzictwo Jana Chrzciciela w tradycji chrześcijańskiej Choć w dzisiejszych czasach Jan Chrzciciel często bywa kojarzony głównie jako ten, który ochrzcił Jezusa, w I wieku naszej ery był postacią niezwykle rozpoznawalną i wpływową w całej Judei. Jego charyzmatyczne nauczanie, radykalny styl życia oraz odważna krytyka władzy przyciągały do niego tłumy ludzi. Zarówno źródła biblijne, jak i historyczne – w tym pisma Flawiusza Józefa – podkreślają jego autorytet i niezależność, która budziła podziw i niepokój ówczesnych elit. Jan Chrzciciel w świetle źródeł historycznych i biblijnych Postać Jana Chrzciciela pojawia się nie tylko w Ewangeliach, ale także w dziełach historycznych, przede wszystkim w pismach żydowskiego historyka Flawiusza Józefa. W swojej pracy „Dawne dzieje Izraela” Józef Flawiusz opisuje Jana jako postać powszechnie szanowaną i cieszącą się wielką popularnością, która nawoływała do cnotliwego życia i odnowy moralnej. Józef zwraca uwagę na wielki zasięg idei Jana i powody jego egzekucji z rozkazu Heroda Antypasa, który obawiał się wpływu proroka na społeczeństwo. Przekaz Ewangelii i wizerunek proroka na pustyni Według Ewangelii Jan prowadził życie ascety. Mieszkał na pustyni, nosił odzienie z sierści wielbłądziej i żywił się szarańczą oraz dzikim miodem. Jego styl życia nawiązywał do tradycji starotestamentowych proroków, zwłaszcza Eliasza. Proroków w Judei często utożsamiano z osobami nawołującymi do nawrócenia i duchowej przemiany. Ewangelie podkreślają, że Jan był tym, który „przygotowuje drogę Panu”, wzywając do pokuty i chrztu na odpuszczenie grzechów. Dlaczego Jan był bardziej znany niż Jezus? W czasach, gdy działał Jan Chrzciciel, jego popularność była tak wielka, że przyćmiła nawet Jezusa. Świadczy o tym fakt, iż tłumy podążały za Janem, uznając go cza…

Jan-Chrzciciel-cf0da0e.jpg
width: 1992
height: 1500

Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naukowe rozumienie Biblii
type: item
date: 2026-01-26T08:55:19.000Z
creator: Kelly Faircloth
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: morze martwe
subject: odkrycia archeologiczne
description: Odkrycia archeologiczne ogłoszone w 2025 roku rzucają nowe światło na wydarzenia i realia opisywane w Biblii. Znaleziska dokonane m.in. pod Bazyliką Grobu Świętego, na pustyni Negew, w Megiddo oraz w rejonie Mosulu skłaniają badaczy do ponownego namysłu nad historycznym kontekstem tekstów biblijnych.
encoded: Spis treści: Nowe odkrycia pokazują, jak chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się w świecie starożytnym Ogród pod bazyliką, monastycy na pustyni i srebrny amulet Sztuczna inteligencja zmienia datowanie Zwojów znad Morza Martwego Szlaki handlowe starożytności a biblijne obrazy bogactwa Biblijni władcy i cuda w świetle archeologii Odkrycia z zakresu archeologii biblijnej z 2025 roku kreślą żywy obraz bogatego, wzajemnie powiązanego świata, którego ślady – utrwalone w kamieniu i zapisane w tekstach – rozbrzmiewają echem przez tysiąclecia. Trwające wykopaliska w Bazylice Grobu Świętego w Jerozolimie, uznawanej za wzniesioną nad miejscem ukrzyżowania i pochówku Jezusa, pozwalają zajrzeć w najwcześniejsze dzieje tego miejsca. Ukazują również, jak mogła wyglądać jego topografia, zanim w IV wieku wzniesiono kościół. Nowe odkrycia pokazują, jak chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się w świecie starożytnym Wykopaliska prowadzone w innych regionach rzucają nowe światło na wczesne rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa – między innymi na ślady VII-wiecznego życia monastycznego w rejonie Zatoki Perskiej. Najnowsze badania wskazują również, jakimi szlakami mógł podróżować św. Paweł, apostoł, który szerzył wiarę chrześcijańską na obszarze Cesarstwa Rzymskiego. Równocześnie zaawansowane technologie badawcze pogłębiają nasze rozumienie Zwojów znad Morza Martwego. Pomagają także odtworzyć rozległe sieci handlowe starożytnego świata, które wyjaśniają, dlaczego kość słoniowa tak często pojawia się na kartach Starego Testamentu. Razem odkrycia te tworzą przekonujący obraz materialnego zaplecza biblijnych opowieści. Jednocześnie zmieniają sposób postrzegania Biblii i historii powstania Pisma Świętego – nie tylko jako księgi wiary, lecz także jako jednego z fundamentalnych tekstów świata starożytnego. Ogród pod bazyliką, monastycy na pustyni i srebrny amulet Bazylika Grobu Świętego w Jerozolimie jest miejscem chrześcijańskich pielgrzymek od czasu, gdy w IV wieku wzniósł ją cesarz Konstantyn. P…

2026-01-23-114901-These-2025-archaeological-discoveries-reshaped-what-we-know-about-the-Bible--Na-605c99e.png
width: 1354
height: 891

Aniołowie nie byli tacy, jak myślisz. W starożytności budzili przerażenie
type: item
date: 2026-01-11T12:46:20.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: objawienia
subject: religie
subject: starożytność
subject: wiara
description: W starożytności aniołowie wcale nie przypominali słodkich, bożonarodzeniowych postaci. Często budzili strach, mieli ogniste skrzydła i nadprzyrodzone moce.
encoded: Spis treści: Posłańcy, wojownicy i ogniste istoty Niebiańskie istoty budzące grozę Skrybowie i Czuwający – mitologia i mistyka Hierarchie i przemiana wyobrażeń Daleko im było do pulchnych, rumianych cherubinków znanych ze sztuki renesansu. To były ogniste istoty, które budziły lęk. Dziś aniołowie należą do najbardziej kojących postaci religijnych w zbiorowej wyobraźni. To świetliste, skrzydlate byty, które spokojnie unoszą się nad szopkami bożonarodzeniowymi i śpiewają radośnie. Ich obecność w historii Narodzenia Pańskiego jest zresztą kluczowa dla biegu wydarzeń. W Ewangelii według św. Łukasza anioł Gabriel zapowiada narodziny Jana Chrzciciela jego ojcu Zachariaszowi. Zwiastuje też cudowne narodzenie Jezusa jego matce, Maryi. To aniołowie ogłaszają pasterzom pod nocnym niebem dobrą nowinę wielkiej radości. Co najważniejsze, to anioł przychodzi do Józefa we śnie. Wyjaśnia mu naturę ciąży narzeczonej, która w innych okolicznościach byłaby skandalem. Potem poleca mu uciec z dzieckiem do Egiptu, by uniknąć gniewu Heroda. Bez anielskiej interwencji Jezus nie dożyłby dorosłości. Jednak aniołowie w świecie starożytnym byli znacznie dziwniejsi i bardziej zróżnicowani. Często też byli dużo bardziej onieśmielający, niż sugeruje opowieść bożonarodzeniowa i współczesne przedstawienia. Nawet Gabriel, anioł kojarzony ze świętami, miał w sobie coś surowego. Posłańcy, wojownicy i ogniste istoty Słowo „anioł” (greckie angelos, będące tłumaczeniem hebrajskiego malak) oznacza posłańca. To trafny opis tego, co najwcześniejsze anioły w Biblii robią najczęściej. Przekazują wiadomości od Boga i nagle ingerują w ludzkie sprawy. W Księdze Rodzaju przybywa trzech anielskich gości, aby zapowiedzieć narodziny Izaaka. Inni później wyprowadzają Lota z miasta Sodomy, skazanej na zagładę. Christy Cobb z University of Denver, mówi, że w Biblii aniołowie strzegą Ogrodu Eden, przynoszą wiadomość Abrahamowi, stoją u boku Pana w Niebie, przekazują wieści o cudownych narodzinach, a nawet walczą z Szata…

GettyImages-2228161777-a510470.jpg
width: 6240
height: 4160

Dlaczego runęły mury Jerycha? Naukowe wyjaśnienie nie pasuje do wersji z Biblii
type: item
date: 2026-01-10T11:15:00.000Z
creator: Parissa DJangi
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: historia
subject: izrael
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Upadek starożytnego Jerycha od wieków intrygował badaczy. Najnowsze odkrycia archeologiczne rzucają światło na to, co naprawdę mogło doprowadzić do zniszczenia miasta znanego z Biblii.
encoded: Spis treści: Najstarsze ślady osadnictwa w Jerychu Co na temat zniszczenia mówi Biblia? Co odkryli archeolodzy w Tell es-Sultan? Trzęsienie ziemi, ogień czy armia egipska? Odbudowa Jerycha i jego trwałość w historii W ciągu stuleci wykopalisk powstało kilka teorii na temat tego, co naprawdę doprowadziło do upadku jednego z najstarszych miast świata. Upadek Jerycha to jedna z najbardziej znanych historii biblijnych. Według Starego Testamentu Izraelici — grupa Hebrajczyków, którą Mojżesz wyprowadził z Egiptu — zdobyli miasto w spektakularny sposób. Z polecenia Boga okrążyli Jerycho, zadęli w rogi, a przy odrobinie boskiej pomocy dźwięk miał być tak potężny, że powalił ciężkie mury miasta. Opowieść ta podkreślała potęgę Boga i miała dowodzić, że Izraelici są jego wybranym ludem. Jerycho nie było jednak wyłącznie miastem z Biblii. Współczesne Jerycho wciąż istnieje na palestyńskim Zachodnim Brzegu i często uznaje się je za jedno z najstarszych miast na świecie. Ruiny starożytnego Jerycha leżą tuż poza rozległym centrum nowoczesnego miasta. Dziś są częścią wpisanego na listę UNESCO stanowiska archeologicznego Tell es-Sultan. Najstarsze ślady osadnictwa w Jerychu Archeolodzy prowadzą wykopaliska w Tell es-Sultan od ponad wieku. Dzięki temu coraz lepiej rozumieją, jak daleko sięgają korzenie Jerycha. Oto, co ustalono na temat zniszczenia jednego z najstarszych miast świata — i na ile biblijna historia jest zgodna z faktami. Ludzie mieszkają w Jerychu od 10 000 lat. Osada, położona w Dolinie Jordanu, leży na zachód od rzeki Jordan. Jej pierwsi mieszkańcy uczestniczyli w rewolucji rolniczej w tzw. Żyznym Półksiężycu. Przechodzili od łowiectwa i zbieractwa do rolnictwa oraz stałych osiedli. Jerycho miało system murów — być może w celu obrony — oraz kamienną wieżę, której funkcja wciąż pozostaje zagadką. W neolicie i we wczesnej epoce brązu miasto przechodziło okresy zniszczeń i opuszczenia. Znaleziska wskazują jednak, że niemal zawsze było odbudowywane. Archeolodzy ustalili t…

2026-01-07-110730-Is-there-archaeological-evidence-for-the-Biblical-fall-of-Jericho--National-Ge-114934b.png
width: 1288
height: 861

Czy Jezusa witali trzej królowie? A może jednak było ich dwunastu?
type: item
date: 2026-01-05T07:03:47.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: biblia
subject: boże narodzenie
subject: chrześcijaństwo
subject: religie
subject: starożytność
description: Scena z trzema mędrcami klęczącymi przed Jezusem to ikona Bożego Narodzenia. Ale czy naprawdę tylu ich było? Oto, co mówi Biblia, a co późniejsze tradycje chrześcijańskie – również te mniej znane.
encoded: Spis treści: Co naprawdę mówi Ewangelia Mateusza o Mędrcach? Apokryfy opowiadają inną historię Mędrców Ilu było Mędrców i jak się nazywali? Co zostało dopisane do pierwotnej historii? Niewiele scen w chrześcijańskiej wyobraźni jest tak ikonicznych jak trzech podróżnych klęczących przed Dzieciątkiem Jezus. Obok cierpliwie czekają ich wielbłądy, a oni wręczają złoto, kadzidło i mirrę. Jednak ci goście – nazywani rozmaicie mędrcami, astrologami albo królami – należą do najbardziej tajemniczych postaci świata biblijnego. Co naprawdę mówi Ewangelia Mateusza o Mędrcach? Ewangelia Mateusza, jedyne kanoniczne źródło, które o nich wspomina, podaje zaledwie minimum informacji. Nie mówi wprost, kim byli, ani co skłoniło ich do długiej wędrówki na zachód. Przez stulecia lukę tę wypełniali opowiadacze, teologowie i artyści. W efekcie Mędrcy stali się jednymi z najbardziej „dopowiedzianych” bohaterów tradycji chrześcijańskiej. Inspirowali wszystko: od średniowiecznych dramatów liturgicznych po obrazy renesansowych mistrzów. Mateusz nazywa przybyłych do Jezusa mężczyzn mędrcami (gr. magoi). Wcześniej, już wiele wieków przed powstaniem Ewangelii, grecki historyk Herodot używał tego terminu na określenie perskiej kasty kapłańskiej zajmującej się tłumaczeniem snów. Klasyczni autorzy, tacy jak Ksenofont i Strabon, stosowali go wobec ekspertów od spraw religijnych. Słowo to często łączono z zaratusztrianizmem. Do I wieku n.e. w greckojęzycznym świecie śródziemnomorskim zaczęto jednak używać go szerzej — także wobec astrologów albo ludzi parających się wiedzą tajemną. W Ewangelii Mateusza Mędrcy „ze Wschodu” przybywają do Jerozolimy po tym, jak dostrzegli wschodzącą gwiazdę zwiastującą narodziny nowego króla. Sama wzmianka o gwieździe mocno sugeruje, że Mateusz widział w nich astrologów. Mędrcy konsultują się z królem Herodem, którego ta wiadomość niepokoi. Następnie podążają za gwiazdą do Betlejem, gdzie znajdują Dziecię, składają dary — złoto, kadzidło i mirrę — i odchodzą „inną drogą…

trzej-krolowie-GettyImages-1454609231-161ad9a.jpg
width: 4500
height: 3000

Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naszą wiedzę o Biblii
type: item
date: 2026-01-02T10:45:56.000Z
creator: Kelly Faircloth
subject: Historia
subject: biblia
subject: bliski wschód
subject: odkrycia archeologiczne
subject: religie
description: Od ogrodu przy Grobie Pańskim, po nowe datowanie Zwojów znad Morza Martwego – ostatnie badania dają szczegółowy wgląd w historie związane z Biblią. Jak mijający rok zmienił naszą wizję wydarzeń opisanych w Piśmie Świętym?
encoded: Spis treści: W 2025 roku sporo odkryć związanych z Biblią Starożytny ogród odkryty pod Grobem Pańskim Wczesne chrześcijaństwo rozprzestrzeniło się z Abu Zabi na przedmieścia Rzymu Ślady chrześcijan w różnych lokalizacjach Nowe spojrzenie na powstanie zwojów znad Morza Martwego Starożytne sieci handlu kością słoniową Nowe odkrycia w starożytnej twierdzy Megiddo Datowanie miejsca jednego z cudów Jezusa Posąg hybrydy ze starożytnego pałacu Znaleziska archeologiczne z 2025 roku dotyczące Biblii malują żywy obraz bogatego, wzajemnie powiązanego świata, którego echa tysiącleci odbijają się w kamieniach i tekstach. W 2025 roku sporo odkryć związanych z Biblią Trwające wykopaliska w Bazylice Grobu Pańskiego w Jerozolimie, która prawdopodobnie powstała w miejscu ukrzyżowania i pochówku Jezusa, nadal dają wgląd w najwcześniejsze fazy istnienia tego miejsca. Dowiadujemy się, jak mogła wyglądać lokalna topografia przed wzniesieniem kościoła w IV wieku. Wykopaliska archeologiczne w innych lokalizacjach ukazują wczesną ekspansję chrześcijaństwa na świecie, w tym ślady życia monastycznego z VII wieku w Zatoce Perskiej. Nowe badania ujawniają również drogi, którymi mógł poruszać się podczas swojej misji św. Paweł, apostoł, który szerzył wiarę chrześcijańską w Cesarstwie Rzymskim. Tymczasem zaawansowane nowe technologie wzbogacają naszą wiedzę o zwojach znad Morza Martwego, a nawet rzucają światło na rozległe szlaki handlowe, które mogłyby wyjaśnić sporą obecność kości słoniowej w Starym Testamencie. Te nowe odkrycia i badania oferują fascynujący wgląd w materialne realia opowieści biblijnych, zmieniając nasze rozumienie Pisma Świętego, zarówno jako księgi wiary, jak i podstawowego tekstu starożytnego świata. Starożytny ogród odkryty pod Grobem Pańskim Bazylika Grobu Pańskiego w Jerozolimie była miejscem chrześcijańskich pielgrzymek i nabożeństw od czasu jej wybudowania przez rzymskiego cesarza Konstantyna Wielkiego w IV wieku. Jednak wieki odcisnęły swoje piętno. Znaczna część obec…

shutterstock2390258577-247a089.jpg
width: 6720
height: 4480

Czy biblijny król Herod Wielki rzeczywiście był tyranem? Poznaj prawdziwą historię namiestnika Galilei
type: item
date: 2025-12-21T11:15:10.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: biblia
subject: izrael
subject: jerozolima
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
description: Król Herod znany jest z brutalności i rzezi niewiniątek. Ale czy naprawdę kazał zabić dzieci w Betlejem? Poznaj historię władcy, który przeszedł do legendy jako morderca – i geniusz architektury.
encoded: Spis treści: Król, którego stworzył Rzym Brutalna droga do władzy Czy Herod naprawdę zabił dzieci? Król budowniczy i geniusz inżynierii Ostatnie dni i dziedzictwo króla Heroda Jeśli w historii Bożego Narodzenia istnieje czarny charakter, to jest nim bez wątpienia Herod – monarcha, który rzekomo kazał wymordować tysiące niemowląt i małych dzieci, by pozbyć się rywala, Dzieciątka Jezus. W tradycji chrześcijańskiej zapisał się jako okrutny tyran. Jednak choć jego reputacja człowieka bezwzględnego jest w pełni zasłużona, wcale nie jest pewne, czy rzeczywiście kazał zabić dzieci z Betlejem. Król, którego stworzył Rzym Herod Wielki, który rządził Judeą w latach 37–4 p.n.e., prowadził życie naznaczone politycznymi manewrami i nieustanną walką o utrzymanie władzy. Nie wywodził się z długiej, królewskiej linii. Nie miał też kapłańskiego zaplecza. Był Idumejczykiem – przedstawicielem grupy etnicznej z południowej Judei, uznawanej za potomków biblijnego patriarchy Ezawa. Z tego powodu pozostawał outsiderem wobec dynastii hasmonejskich, które rządziły Judeą przez stulecie przed jego panowaniem. Adam Kolman Marshak, autor książki „The Many Faces of Herod the Great”, zwraca uwagę, że także jego religijne „uprawnienia” były kruche: – Jego dziadek przeszedł na judaizm, dlatego wielu uważało, że nie jest w pełni Żydem. Dla idumejskiego dworzanina zostanie królem Judei było ogromnym politycznym wyczynem. Wymagało dużego szczęścia i pomocy Rzymu. Braki w rodowodzie nadrabiał jednak instynktem politycznym. Dzięki ojcu, Antypatrowi, umiejętnie zabiegał o rzymskie wsparcie w czasie wojen domowych, które rozdzierały wschodnią część basenu Morza Śródziemnego. W 40 p.n.e., gdy wojska Partów zagrażały rzymskim posiadłościom, senat rzymski zdecydował się na śmiały krok. Marek Antoniusz – a wkrótce także Oktawian – przekonali współpracowników, by ogłosić Heroda „królem Żydów”. Tyle, że w praktyce Herod musiał dopiero na tę koronę zapracować. Brutalna droga do władzy Król „Żydów” już istniał, w…

herod-wielki-FABRIC-KOLAZ-32-8df265d.jpg
width: 2813
height: 1875

Czy to możliwe, że ta gwiazda wskazała miejsce narodzin Jezusa?
type: item
date: 2025-12-16T10:16:55.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: Kosmos
subject: betlejem
subject: biblia
subject: boże narodzenie
subject: chrześcijaństwo
subject: Gwiazdy
subject: jezus chrystus
subject: religie
subject: święta
description: Gwiazda Betlejemska od wieków fascynuje teologów, astronomów i historyków. Czy to możliwe, że za tym biblijnym znakiem kryje się rzeczywiste zjawisko astronomiczne?
encoded: Spis treść: Czy mogła to być kometa? Supernowa – zjawisko na niebie? A może rzadki układ planet? Czy to po prostu cud? Historia Gwiazdy Betlejemskiej należy do najbardziej rozpoznawalnych scen w chrześcijańskiej wyobraźni. To olśniewający znak nad miejscem narodzin dziecka, prowadzący tajemniczych przybyszów ze Wschodu do kołyski nowo narodzonego króla. Ewangelia według Mateusza, jedyna księga Biblii wspominająca o tym wydarzeniu, opisuje gwiazdę, która wzeszła na wschodzie. Przyciągnęła uwagę magów, prawdopodobnie astrologów-kapłanów z Babilonii lub Persji, i poruszała się przed nimi, aż zatrzymała się nad miejscem, gdzie przebywał Jezus. Ten epizod liczy zaledwie kilkanaście wersetów. Mimo to rozpalił dwa tysiąclecia spekulacji. Co właściwie zobaczyli magowie? Czy jakieś realne zjawisko astronomiczne mogłoby pasować do opisu Mateusza? Uczeni, astronomowie i teologowie proponowali bardzo różne odpowiedzi – od komet, przez supernowe, aż po koniunkcje planet. Czy mogła to być kometa? Jedno z najstarszych wyjaśnień jest zarazem najbardziej intuicyjne. Komety potrafią być widowiskowe i widoczne na dużym obszarze nieba. W starożytności często przypisywano im znaczenie prorocze. Kometa Halleya pojawiła się na przykład w latach 12–11 p.n.e., a następnie ponownie w 66 r. n.e. Jej pojawienie się 26 sierpnia 12 r. p.n.e. odnotowano w „Księdze Han”, chińskiej kronice astronomicznej. Rzymski historyk Kasjusz Dion łączył widok Komety Halleya nad Rzymem ze śmiercią wodza Marka Agrypy. Gdy chrześcijański teolog Orygenes z Aleksandrii w III w. próbował wyjaśnić niezwykłe ruchy Gwiazdy Betlejemskiej, pisał: – Należy ją zaliczyć do komet, które pojawiają się od czasu do czasu, albo do meteorów, albo do gwiazd brodatych czy w kształcie dzbana… Problem w tym, że chronologia nie pasuje do panowania Heroda Wielkiego, który zmarł w 4 r. p.n.e. i jest wprost wspomniany w Ewangelii Mateusza. Jeśli przyjąć, że ewangeliczna chronologia jest w przybliżeniu poprawna, Kometa Halleya – jedyny se…

GettyImages-1724154376-fceb442.jpg
width: 4754
height: 3389

Tylko garstka ludzi widziała ten manuskrypt. Dlaczego Kodeks Synajski tak fascynuje badaczy?
type: item
date: 2025-12-11T08:45:11.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: Edukacja
subject: historia
subject: religie
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: wiara
description: Kodeks Synajski uznawany jest za najstarszy manuskrypt przetłumaczonej Biblii. Ten bezcenny rękopis do dziś inspiruje naukowców, a jego losy i zawartość wciąż budzą emocje.
encoded: Spis treści: Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Kodeks Synajski – najstarszy manuskrypt pełnego Nowego Testamentu Odkrywca Kodeksu Synajskiego – kim był Konstantin von Tischendorf? Gdzie dziś znajduje się Kodeks Synajski? Co zawiera Kodeks Synajski? Struktura, treść i wyjątkowość manuskryptu Kodeks Synajski (znany po łacinie jako Codex Sinaiticus) został spisany w IV wieku i należy do najcenniejszych dokumentów w historii chrześcijaństwa. Zawiera niemal pełny tekst Septuaginty, a także znaczną część Nowego Testamentu. Dla badaczy to nie tylko źródło wiedzy religijnej, ale także historycznej i językowej. Septuaginta – pierwsze tłumaczenie Biblii hebrajskiej na język grecki Aby wyjaśnić znaczenie Kodeksu Synajskiego, należy zrozumieć, czym jest Septuaginta. W dosłownym tłumaczeniu z łaciny słowo septuaginta oznacza „siedemdziesiąt” i odnosi się do liczby uczonych żydowskich, którzy – według tradycji – mieli przetłumaczyć Pięcioksiąg Mojżesza (Torę) z języka hebrajskiego na język grecki koine. Septuaginta (oznaczana skrótem LXX) to najstarsze znane tłumaczenie Biblii hebrajskiej oraz innych tekstów judaistycznych, dokonane z języka hebrajskiego i aramejskiego. Powstawała w kilku etapach między około 250 a 150 rokiem p.n.e. w Aleksandrii, centrum kultury hellenistycznej i jednym z największych ośrodków żydowskiej diaspory. Choć pierwotnie obejmowała tylko Pięcioksiąg, z czasem została poszerzona o kolejne księgi, w tym teksty deuterokanoniczne, których nie ma w hebrajskim kanonie Tanachu, ale które przyjęła później tradycja chrześcijańska, szczególnie w Kościele katolickim i prawosławnym. Septuaginta miała ogromny wpływ na rozwój judaizmu hellenistycznego oraz wczesnego chrześcijaństwa, ponieważ była głównym źródłem tekstów biblijnych dla autorów Nowego Testamentu. Większość cytatów ze Starego Testamentu w Nowym Testamencie pochodzi właśnie z Septuaginty, a nie z oryginalnych hebrajskich wersji. Z czasem pojawiały się liczne kopie, red…

kodeks-synajskiGettyImages-106671087-d907d38.jpg
width: 5068
height: 3543

„Świątynia była imponującym dziełem architektury”. Wraz z jej upadkiem straciliśmy Arkę Przymierza i Tablice Przykazań
type: item
date: 2025-11-11T11:57:14.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: izrael
subject: jerozolima
subject: świątynie
description: Świątynia Salomona nie była jedynie monumentalnym miejscem kultu – stanowiła centrum polityczne, ekonomiczne i duchowe królestwa Izraela. Budowa świątyni na Górze Moria, po uprzednim sprowadzeniu Arki Przymierza przez Dawida, była gigantycznym przedsięwzięciem zarówno pod względem kosztów, jak i logistyki. W artykule opisujemy nie tylko architekturę i wymiary budowli, lecz także jej zniszczenie przez Babilończyków oraz dowody archeologiczne potwierdzające istnienie tej starożytnej budowli.
encoded: Spis treści: Wyjątkowa architektura świątyni Upadek i zniszczenie Świątyni Salomona Archeologiczne ślady Pierwszej Świątyni w Jerozolimie Świątynia Salomona, znana także jako Pierwsza Świątynia Jerozolimska, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii Izraela i w dziejach religii monoteistycznych. Jej geneza związana jest z pragnieniem króla Dawida, który po zdobyciu Jerozolimy sprowadził do miasta Arkę Przymierza. Ta wcześniej była przechowywana w Szilo w świątyni zwanej Namiotem Spotkania. Ambicją króla Dawida było wzniesienie monumentalnego przybytku, jednak zgodnie z biblijnym przekazem Bóg odmówił mu tego zaszczytu, wskazując na Salomona jako przyszłego budowniczego. Syn Dawida zrealizował projekt w latach 966–959 p.n.e., wznosząc Świątynię na Górze Moria – miejscu symbolicznym, gdzie Abraham miał złożyć Izaaka w ofierze. Świątynia Salomona nie była wyłącznie domem kultu: stanowiła widoczny znak przymierza, była miejscem rytuału ofiary i pomnikiem boskiej chwały. Jej powstanie ugruntowało znaczenie Jerozolimy jako duchowej stolicy narodu i zdefiniowało ramy izraelskiej tożsamości na kolejne stulecia. Wyjątkowa architektura świątyni Budowa Pierwszej Świątyni Jerozolimskiej była przedsięwzięciem nie tylko religijnym, lecz także architektonicznym o wyjątkowej skali i precyzji. Świątynia Salomona wyróżniała się monumentalnymi wymiarami, starannie dobranymi materiałami oraz detalami zdobniczymi, które podkreślały jej znaczenie jako centrum kultu i symbol potęgi króla. Już sama lokalizacja na Górze Moria oraz podział wnętrza na różne strefy kultu świadczyły o przemyślanej kompozycji przestrzeni sakralnej. Rozmiary i struktura Według biblijnych opisów Świątynia Salomona była imponującym dziełem architektury. Jej wymiary określano na około 55 metrów długości, 28 metrów szerokości i 16 metrów wysokości. Najwyższy punkt budowli sięgał około 67 metrów. W Tanachu zapisano inne dane: długość 60 łokci, szerokość 20 łokci i wysokość sieni aż 120 łokci. Choć różne źródła podają odmie…

swiatynia-salomona-shutterstock2173226939-b045306.jpg
width: 4920
height: 2768

Arka Noego pełna niespodzianek. Oto lista zwierząt, które się na niej miały znaleźć
type: item
date: 2025-10-12T11:45:24.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Nauka
subject: biblia
subject: gatunki
subject: historia
subject: nauka
subject: przyroda
subject: zwierzęta
description: Jakie zwierzęta uratowano przed potopem? Lista gatunków, które miały znaleźć się na arce Noego, przez wieki była źródłem licznych sporów. Na liście pojawiały się nie tylko lwy czy słonie, ale i istoty czysto mityczne. Jeden z domnienych pasażerów zaskakuje do dziś.
encoded: Spis treści: Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Jakie gatunki pojawiały się w ikonografii? Od mitu do nauki – reinterpretacja w nowożytności Hybrydy, absurd i narodziny pojęcia gatunku Wokół zwierząt z arki narosło wiele spekulacji – i to z dobrego powodu. Potop, boski nakaz, charyzmatyczna menażeria: historia z Księgi Rodzaju należy do najsłynniejszych w Biblii. Pytanie, jakie gatunki towarzyszyły Noemu i jego rodzinie na własnoręcznie zbudowanym statku, pozostaje trudne, bo Biblia milczy o konkretnych stworzeniach. Z nazwy pojawiają się tylko dwa ptaki – gołębica i kruk, które Noe wypuścił, by sprawdzić, czy wody już opadły i ziemia znów nadaje się do zamieszkania. To jednak nie powstrzymało artystów ani uczonych przed barwnymi – czasem wręcz niedorzecznymi — domysłami o tym, jakie zwierzęta trafiły na pokład. Takie teorie mówią dziś więcej o epokach, w których powstawały, oraz o rozwoju nauki niż o samej arce. Średniowieczne wizje arki i jej pasażerów Spekulacje na temat zwierząt z arki są niemal tak stare jak sama Biblia. Jedna z najwcześniejszych zachowanych ilustracji sceny biblijnej — na monecie z III w. n.e. – przedstawia arkę oraz dwa ptaki uznawane za nawiązanie do gołębicy, którą Noe wypuścił, by sprawdzić, czy ziemia obeschła. – Naturalnie ciągnie nas do opowieści o zwierzętach – mówi starsza kustoszka w J. Paul Getty Museum w Los Angeles, kuratorka wielu wystaw o średniowiecznych ilustracjach zwierząt. Średniowiecznych ludzi fascynował świat przyrody. Próbowali nadać religijne znaczenie każdemu elementowi historii Noego – od symboliki arki przypominającej kościół, po rzekome rozróżnienie między zwierzętami czystymi i nieczystymi na pokładzie. Artyści i uczeni sporządzali więc listy gatunków oraz barwne opowieści powiązane z narracją o Noem w bestiariach – księgach z moralnymi pouczeniami i licznymi ilustracjami. W rezultacie iluminowane rękopisy i średniowieczne obrazy kipią wyobrażeniami życia zwierząt – morskich i lądowych, które rzekomo ocalał…

GettyImages-590668941-2b0e42f.jpg
width: 5100
height: 3455

To miejsce mogło być Edenem. Co badacze w nim znaleźli?
type: item
date: 2025-09-27T07:16:38.000Z
creator: Candida Moss
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: eden
subject: historia
subject: mezopotamia
description: Ogród Eden, według Biblii, był ziemskim rajem, z którego zostali wygnani Adam i Ewa. Naukowcy próbują rozwikłać, czy mógł istnieć naprawdę i gdzie ewentualnie się znajdował.
encoded: Spis treści: Gdzie według Biblii znajdował się Eden? Co mówią teologowie i badacze? Tajemnicze cztery rzeki Edenu Mezopotamia jako pierwowzór Edenu Czy Eden spoczywa pod wodą? Symbol czy miejsce z mapy? Archeolodzy biblijni wykorzystują starożytne teksty i nowoczesną technologię, by odkryć możliwe tropy jednej z największych tajemnic chrześcijaństwa. Kiedy Bóg wygnał Adama i Ewę z Ogrodu Eden, Biblia podaje, że umieścił przy wejściu cheruba i płonący miecz, aby strzegły powrotu ludzi do tego ziemskiego raju. Jednak to jednoznaczne wygnanie nie powstrzymało archeologów, teologów ani turystów przed próbami odnalezienia Edenu. Gdzie według Biblii znajdował się Eden? Biblijny opis geograficzny daje badaczom pewien punkt zaczepienia. Czytamy, że Eden znajdował się „na wschodzie”, a „w środku ogrodu” rosły Drzewo Życia oraz Drzewo Poznania Dobra i Zła. To właśnie jego owoc zerwała Ewa, mimo zakazu Boga, co doprowadziło do wygnania (Rdz 2:9; Rdz 3:3). Księga Rodzaju (2:10–14) precyzuje jeszcze bardziej: — Z Edenu wypływa rzeka, aby nawadniać ogród, a stamtąd rozdziela się na cztery dopływy. Wymienione są Tygrys i Eufrat, znajdujące się w Azji Południowo-Zachodniej, oraz Piszon i Gichon, których lokalizacji wciąż się poszukuje. Ten stopień szczegółowości jest nietypowy dla Biblii i sprawił, że pierwsi czytelnicy łatwiej uwierzyli w realność Edenu. Co mówią teologowie i badacze? — Uczeni od dawna wysilają wyobraźnię, by określić, czy autor Księgi Rodzaju miał na myśli jakieś konkretne miejsce, czy raczej inspirował się rzeczywistą lokalizacją — mówi Joel Baden, profesor teologii i religioznawstwa na Uniwersytecie Yale. Współcześni badacze wątpią w istnienie Ogrodu Eden. Uważają go raczej za mit wyjaśniający świat, w którym żyjemy. Mimo to niektórzy archeolodzy wciąż szukają rzeczywistego tła jednej z najbardziej znanych biblijnych opowieści. Tajemnicze cztery rzeki Edenu Niektóre elementy geograficzne Edenu można wskazać do dziś. System rzeczny Tygrys–Eufrat jest łatwy do zl…

2025-09-22-150618--ac640d6.png
width: 1277
height: 895

Król Dawid to postać historyczna czy fantastyczna? Badacze do dziś nie osiągnęli porozumienia w tej kwestii
type: item
date: 2025-09-21T11:01:24.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: biblia
subject: izrael
subject: starożytność
description: Król Dawid, biblijny władca Izraela i założyciel dynastii, od setek lat fascynuje historyków, archeologów i teologów. Opowieść o jego dziejach jest jednym z kluczowych elementów narracji Starego Testamentu, jednak czy ta postać, tak dokładnie opisana na kartach Biblii, była rzeczywistym władcą, którego historyczność została potwierdzona naukowo?
encoded: Spis treści: Król Dawid na kartach Biblii. Jak Stary Testament przedstawia władcę Izraela? Dawid historyczny? Powyższe pytanie często pojawia się w debatach akademickich i jak każdy temat biblijny, wzbudza niemałe kontrowersje. Niektórzy badacze podchodzą do biblijnych tekstów z dużą rezerwą, traktując je jako opowieści fantastyczne, przynajmniej do czasu, aż ich historyczność zostanie potwierdzona źródłami archeologicznymi. Są też tacy, według których biblijna narracja ma w dużej mierze charakter historyczny. Ich zdaniem, „brak dowodu nie jest dowodem braku” i trwają przy tym stanowisku do czasu ujawnienia artefaktów przeczących przedstawionym w Biblii opowieściom. Nie inaczej jest w przypadku króla Dawida. Król Dawid na kartach Biblii. Jak Stary Testament przedstawia władcę Izraela? Najdokładniejszy opis Dawida przedstawiają dwie Księgi Samuela. Pewnych informacji na jego temat dostarcza też Księga Królewska i Księga Kronik. Dawid w Księgach Samuela W Księgach Samuela, Dawid jest przedstawiony jako wybraniec Boga, namaszczony na króla przez proroka. Jego pokorę i ufność wobec Stwórcy podkreśla opowieść, w której prosty pasterz triumfuje w starciu z gigantem Goliatem. Po śmierci Saula, Dawid zostaje królem. Jednoczy plemiona Izraela i ustanawia Jerozolimę stolicą swojego królestwa. Odnosi zwycięstwo za zwycięstwem, poszerzając granice imperium. Przenosi Arkę Przymierza do Jerozolimy, czyniąc ją centrum religijnym. Kluczowym momentem jest przymierze Boga z Dawidem, w którym zostało obiecane, że przyszły król z jego linii zbuduje świątynię i ustanowi wieczne królestwo. Ta mesjańska obietnica jest kluczowym tematem, łączącym się z wcześniejszymi obietnicami Boga. Należy jednak wspomnieć, że w przeciwieństwie do Księgi Kronik, w której rządy Dawida zostały wyidealizowane, Księgi Samuela opisują nie tylko sukcesy króla, ale także obnażają jego grzechy. Pomimo bożego błogosławieństwa, Dawid popełnił błąd, cudzołożąc z Batszebą i aranżując śmierć Uriasza, jej męża. Skruch…

krol-dawid-af085e6.png
width: 900
height: 600

Arka Noego do dziś fascynuje badaczy biblijnych opowieści. Nikt jeszcze nie natrafił na jej ślad
type: item
date: 2025-09-01T06:04:49.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: biblia
subject: starożytność
subject: turcja
description: Arka Noego, chrześcijański symbol nadziei, wiary i przetrwania, od tysiącleci podtrzymuje zainteresowanie poszukiwaczy biblijnych artefaktów. Już starożytni uczeni starali się potwierdzić prawdziwość historii wielkiego potopu i łodzi, która ocaliła bożego wybrańca i jego rodzinę. Badania kontynuowane są do dziś, jednak wciąż nie udało się potwierdzić historyczności arki.
encoded: Spis treści: Najstarsze doniesienia o zachowanej arce Początki formalnych poszukiwań Arka rzeczywiście osiadła na górze Ararat? Przełom w poszukiwaniach? Historia o arce Noego należy do najbardziej znanych starotestamentowych opowieści. Jak głosi Księga Rodzaju, Bóg tak bardzo rozczarował się ludźmi, że zesłał na nich zagładę. Poza zwierzętami, ocalił jedynie prawego i sprawiedliwego Noego i jego bliskich. Niektórzy traktują tę narrację jako mit, ale wielu widzi w niej historyczny zapis. Arka fascynuje ludzi od starożytności, a motywacja do odnalezienia najstarszego biblijnego artefaktu do dziś nie opuściła badaczy chrześcijańskich opowieści. Najstarsze doniesienia o zachowanej arce Ludzie wierzyli w istnienie arki już u zarania naszej ery. W I wieku Józef Flawiusz, wczesnochrześcijański żydowski pisarz, donosił o zachowanych pozostałościach biblijnej łodzi. Kilka stuleci później w dziele „Etymologiae”, autorstwa Izydora z Sewilli, chrześcijańskiego biskupa, pojawiły się informacja, według której „Ararat to góra w Armenii, gdzie historycy zaświadczają, że arka spoczęła po potopie”. Teofil z Antiochii donosił, że arkę można było zobaczyć w górach arabskich. Wzmianki i legendy na temat arki pojawiały się też w średniowieczu. W 620 roku bizantyjski cesarz Herakliusz miał wspiąć się na Ararat i na własne oczy zobaczyć biblijną łódź. O szczycie, na którym miała spocząć arka, wspominał też Marco Polo. W jednej ze swoich relacji, wenecki podróżnik pisał o wysokiej górze w Armenii, na której według wierzeń miała osiąść zbudowana przez Noego łódź. Nie wspomniał jednak, że widział go na własne oczy. W XIII stuleciu ormiański szlachcic Hayton wspominał o „czymś czarnym”, widocznym na szczycie góry. Początki formalnych poszukiwań Prawdziwe zainteresowanie zorganizowanymi ekspedycjami poszukiwawczymi przyniosło dopiero XIX stulecie, kiedy zaczęła rozwijać się archeologia biblijna. Pierwszą w historii wyprawę na szczyt Araratu zorganizował w 1829 roku Friedrich Parrot, niemiecki …

arka-noego-9e10c0c.jpg
width: 873
height: 590

Archeolodzy na tropie Marii Magdaleny. Ta historia rzuca światło na początki chrześcijańska
type: item
date: 2025-08-09T13:14:02.000Z
creator: Parissa DJangi
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: historia
subject: jezus chrystus
description: Maria Magdalena to kobieta, której historia przez wieki była błędnie interpretowana. Badacze wciąż odkrywają, kim naprawdę była i jaka była jej rola wsród pierwszych chrześcijan. Jakie są najnowsze interpretacje?
encoded: Spis treści: Historia Marii Magdaleny Niezależna kobieta w cieniu mężczyzn? Skąd pochodziła Maria Magdalena? Ślady Marii Magdaleny w apokryfach i papirusach Patronka wykluczonych i odrzuconych Była obecna podczas ukrzyżowania Jezusa, a mimo to niewiele o niej wiadomo. To może być powód, dla którego uczeni nieustannie próbują odkryć prawdę o Marii Magdalenie. Maria Magdalena to jedna z najbardziej rozpoznawalnych postaci biblijnych. Nazywano ją kobietą opętaną przez demony, prostytutką, a nawet żoną Jezusa. Jej historia była wielokrotnie opowiadana i przepisywana przez ostatnie 2000 lat, odkąd była uczennicą Jezusa z Nazaretu, ale wiele faktów z jej życia wciąż pozostaje owianych tajemnicą. Często mylona jest z Marią z Betanii, inną postacią biblijną, a także przypisuje się jej autorstwo jednej z Ewangelii. Wciąż pozostaje wiele pytań: jakie było jej prawdziwe imię, kiedy i gdzie się urodziła, jak zmarła? Co o niej wiadomo naprawdę – i jakie dowody archeologiczne posiadamy na temat jej życia i świata, w którym żyła? Historia Marii Magdaleny Dowody pisane na temat Marii Magdaleny pochodzą głównie z kanonicznych Ewangelii przypisywanych Mateuszowi, Markowi, Łukaszowi i Janowi. Wskazują one, że była częścią kręgu Jezusa i to ona odkryła pusty grób. Była też kobietą, która namaściła ciało Jezusa w poranek Wielkanocny. Jednak Ewangelie nie zawsze zgadzają się w szczegółach dotyczących jej życia. Na przykład według ewangelii św. Łukasza była opętana przez demony, podczas gdy inne relacje mówią, że była świadkiem ukrzyżowania Jezusa. Dodatkowo, Ewangelie apokryficzne oferują inne wersje relacji Marii z Jezusem, w tym sugerujące ich silną więź. – Męscy uczniowie odnoszą się do niej z lekceważeniem, ponieważ jest kobietą – mówi James R. Strange, profesor Nowego Testamentu na Uniwersytecie Samforda w Alabamie. Niezależna kobieta w cieniu mężczyzn? Co jeszcze można wywnioskować z tych tekstów? Elizabeth Schrader Polczer, adiunkt Nowego Testamentu na Uniwersytecie Villanova, zau…

Mary-Magdalene-5def311.png
width: 901
height: 803

Czy to naprawdę Arka Noego? Przełomowe badania na Górze Ararat
type: item
date: 2025-07-19T12:33:20.000Z
creator: Erin Blakemore
subject: Historia
subject: biblia
subject: historia
description: Arka Noego od dziesięcioleci rozpala wyobraźnię badaczy i pasjonatów Biblii. Mimo licznych „odkryć” naukowcy zgodnie twierdzą, że nie istnieją wiarygodne dowody na istnienie tej legendarnej konstrukcji.
encoded: Spis treści: Czy Arka Noego mogła przetrwać na zboczach góry Ararat? Dlaczego naukowcy odrzucają odkrycia związane z Arką Noego? Czy potop biblijny był faktem historycznym? Dlaczego nie da się ustalić miejsca, gdzie spoczęła Arka Noego? Jak pseudoarcheologia miesza naukę z wiarą? Naukowcy kontra oczekiwania opinii publicznej Przez ponad sto lat ludzie próbowali ustalić dokładne położenie Arki Noego. Archeolodzy twierdzą, że to daremny wysiłek. Arka Noego to jedna z najbardziej znanych i fascynujących historii ze Starego Testamentu. Po stworzeniu ludzi Bóg tak bardzo się nimi rozczarował, że zesłał na Ziemię wszechogarniający potop, by ich zgładzić. W tej opowieści jest jeden godny uwagi wyjątek: biblijny patriarcha i jego rodzina. Towarzyszyły im pary każdego zwierzęcia na Ziemi, a wszyscy przetrwali potop na ogromnym drewnianym statku. Czy Arka Noego mogła przetrwać na zboczach góry Ararat? Dla osób, które traktują religijny tekst jako historyczny zapis prawdziwych wydarzeń, poszukiwanie archeologicznych dowodów na istnienie Arki jest równie fascynujące. Zainspirowało to wielu wierzących do przeszukiwania zboczy góry Ararat i innych miejsc we wschodniej Turcji w poszukiwaniu śladów drewnianej konstrukcji wśród formacji skalnych. W 1876 roku brytyjski adwokat i polityk James Bryce wspiął się na górę, gdzie według Biblii Arka miała osiąść. Twierdził, że znalazł kawałek drewna, który „spełnia wszystkie wymagania” i uznał go za część Arki. Współczesne „odkrycia” ogłaszające, że „Arka Noego została znaleziona”, zdarzają się regularnie. Ostatnio grupa Noah’s Ark Scans, prowadzona przez Andrew Jonesa, twierdzi, że próbki gleby z Durupınar w Turcji zawierają materię organiczną różniącą się od otoczenia. Wielu innych badaczy uważa jednak, że miejsce przypominające kształtem łódź to naturalna formacja geologiczna. Dlaczego naukowcy odrzucają „odkrycia” związane z Arką Noego? Takie poszukiwania budzą irytację i lekceważenie wśród akademickich archeologów i biblistów. – Żaden …

Arka-c314fbf.jpg
width: 4842
height: 3498

Zwoje znad Morza Martwego bez tajemnic. Technologia odkryła najstarsze kopie Biblii
type: item
date: 2025-06-05T08:45:35.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: biblia
subject: izrael
subject: odkrycia archeologiczne
description: Nie ręka archeologa, a kod algorytmu odkrył, co naprawdę kryją zwoje znad Morza Martwego. Wyniki badań zaskoczyły nawet największych znawców Biblii.
encoded: Spis treści: Sztuczna inteligencja pomogła nauce Nowa wiedza biblijna Pismo Święte czytane do dziś w kościołach to źródło wiedzy nie tylko dla wiernych, ale również badaczy historii. W badaniach nad genezą i rozwojem Biblii ważną rolę odegrały starożytne teksty żydowskie nazywane zwojami znad Morza Martwego. Odkryto je w latach 40. i 50. XX wieku w jaskiniach niedaleko Qumran na Zachodnim Brzegu Jordanu. Historycy przyjęli datować je na okres od III wieku p.n.e. do I wieku n.e., jednak brak jakichkolwiek dat kalendarzowych w samych manuskryptach utrudniał dokładne ustalenie ich wieku. Z pomocą badaczom przyszła sztuczna inteligencja. Odkrycia opisane na łamach czasopisma „PLOS ONE” podnoszą rangę badań nad zwojami znad Morza Martwego, a przede wszystkim przybliżają nas do zrozumienia procesu powstawania kanonu biblijnego oraz jego relacji z kontekstem historycznym tamtych czasów. Sztuczna inteligencja pomogła nauce Nowoczesna technologia oparta na AI umożliwiła precyzyjniejsze datowanie zwojów znad Morza Martwego. Najnowsze analizy sugerują, że niektóre z rękopisów mogą być znacznie starsze, niż wcześniej przypuszczano. Co więcej, ich autorami mogły być osoby odpowiedzialne za najwcześniejsze teksty Biblii hebrajskiej. W ustaleniach nieoceniony okazał się Enoch. To algorytm stworzony przez zespół badawczy pod kierownictwem dr. Mladena Popovicia z Uniwersytetu w Groningen. System ten został wytrenowany na analizie pisma z datowanych źródeł starożytnych, a następnie przetestowany pod kątem precyzji. Tak też badacze przeanalizowali 135 fragmentów zwojów znad Morza Martwego, skupiając się na stylach pisma charakterystycznych dla okresu hasmonejskiego i herodiańskiego. Wnioski ich zaskoczyły. Jak się okazało, część rękopisów może pochodzić z czasów znacznie wcześniejszych, niż dotąd przypuszczano. – Zamiast tylko kilku zwojów z III wieku p.n.e., teraz mamy ich znacznie więcej, a jeden lub dwa mogą sięgać nawet końca IV wieku p.n.e. – tłumaczy Popović. Ustalenia rzucają n…

Zwoje-znad-Morza-Martwego-bez-tajemnic-0907140.jpg
width: 5184
height: 3456

Ta księga to prawdziwy unikat. Teraz można ją obejrzeć w Polsce
type: item
date: 2025-04-01T14:06:58.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: biblia
subject: książki
subject: województwo pomorskie
description: To jedna z najstarszych drukowanych ksiąg wyprodukowanych w Europie. I jednocześnie – najdroższych. Świetnie zachowana Biblia sprzed blisko 600 lat trafiła do pomorskiego muzeum. Teraz można ją podziwiać w pełnej okazałości.
encoded: Spis treści: Biblie Gutenberga – rewolucja w świecie literatury Biblia Pelplińska – unikat w naszym kraju Niezwykłe losy starej księgi Ta księga to prawdziwy unikat. Mowa o Biblii Gutenberga, która trafiła na stałą wystawę Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie. Co jest w niej wyjątkowego? Biblie Gutenberga – rewolucja w świecie literatury Biblia była pierwszym dziełem wydawanym drukiem w Europie. Pierwsze przygotował w niemieckiej Moguncji Johannes Gutenberg – twórca pierwszej przemysłowej metody druku. Biblie Gutenberga – bo taka przylgnęła do nich nazwa, powstały w latach 1452–1455. Zawierają tekst Biblii w tłumaczeniu św. Hieronima (Wulgatę), podzielony na dwa tomy. Pojawienie się nowej technologii druku zrewolucjonizowało dostęp do słowa pisanego, które stało się łatwiej dostępne i tańsze niż wcześniej. Upowszechniły się krótkie teksty informacyjne czy książki – początkowo religijne, często na temat cudownych wydarzeń. Biblia Pelplińska – unikat w naszym kraju Do naszych czasów zachowało się niespełna 50 egzemplarzy Biblii Gutenberga, z czego tylko 20 kompletnych z ok. 200 egzemplarzy. Wśród nich jest księga, którą od końca marca można oglądać na stałej wystawie w Muzeum Diecezjalnym w Pelplinie. Wcześniej było to możliwe tylko w wybrane dni, ale obecnie zadbano o warunki ekspozycji, które zabezpieczają ten bezcenny zabytek piśmiennictwa. Przez ostatnie dwa lata dokładnie badano i konserwowano księgę. Udało się na przykład ustalić, że dębina, z którego wykonano okładzinę Biblii, pochodziła z Lasów Oliwskich należących do klasztoru cystersów oliwskich. Tę XV-wieczną oprawę, wykonał mistrz Henryk Coster z Lubeki. Na dwutomową księgę składają się 641 karty zadrukowane obustronnie w dwóch kolumnach o wymiarach 285 mm x 85 mm, zawierających 40-42 wierszy. Niezwykłe losy starej księgi Pelplińska Biblia trafiła do Polski w 1502 roku. Była przekazana konwentowi franciszkanów reformatów w Lubawie przez biskupa chełmińskiego Mikołaja Chrapickiego. W 1833 roku trafiła do biblio…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/04/DiocesanMuseuminPelplin2019P01-0032189.jpg
width: 5184
height: 3456

Dwa egzemplarze Biblii brzeskich odnalezione pod Opolem. Naukowcy: są oryginalne
type: item
date: 2025-02-10T12:41:59.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: biblia
subject: chrześcijaństwo
subject: książki
subject: województwo opolskie
description: Polscy naukowcy potwierdzili oryginalność tzw. Biblii brzeskich, które odkryto pod koniec 2024 roku nieopodal miejscowości Pokój w województwie opolskim. Egzemplarze pochodzą z 1563 roku.
encoded: Spis treści: Pod Opolem znaleziono dwie oryginalne Biblie Czym jest Biblia brzeska? Ile egzemplarzy Biblii brzeskiej przetrwało? „Napisana piękną i nowoczesną polszczyzną” Zgodnie z deklaracją wydawców Biblia brzeska to pierwszy wydany drukiem przekład całości Pisma Świętego na język polski. Została przetłumaczona z języków oryginalnych: hebrajskiego i greckiego przez polskich protestantów w Pińczowie w latach 1559–1563, dlatego czasem nazywana jest Biblią pińczowską. Pod Opolem znaleziono dwie oryginalne Biblie Pierwszy egzemplarz został wydany w 1563 roku w Brześciu Litewskim. Księga ma wymiary 255 na 401 mm i zawiera starannie wykonane drzeworyty na stronie tytułowej i w części starotestamentowej. W sumie wydano ok. 100 egzemplarzy. W 2024 roku naukowcy dokonali niezwykłego odkrycia. Odkryli dwa egzemplarze Biblii brzeskiej nieopodal miejscowości Pokój pod Opolem. Biblie zostały następnie przewiezione do Katowic, gdzie poddano je dezynfekcji i pobrano próbki papieru do badań mikrobiologicznych. Dało to początek prac konserwatorskich, które trwały wiele miesięcy. Teraz uczeni, którzy brali udział w badaniach poinformowali, że dwie księgi są oryginalnymi wydaniami Biblii brzeskiej z 1563 roku i zostały wydrukowane w Brześciu Litewskim. Pytaniem pozostawało, jak księgi trafiły na Górny Śląsk z terenów obecnej Białorusi. Czym jest Biblia brzeska? – Biblia brzeska jest pierwszym przekładem Pisma Świętego na język polski, służącym protestantom posługującym się tym językiem. Musimy pamiętać, że osobista lektura Biblii jest dla ewangelików jednym z filarów wiary, a więc analfabetyzm był grzechem – powiedział PAP prof. Dariusz Chemperek z Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. – Dla Polaków mieszkających na Górnym Śląsku (a więc poza granicami Pierwszej Rzeczypospolitej) i będących protestantami, Biblia brzeska była jedyną możliwością spełnienia tego warunku. Na dodatek była ona przetłumaczona piękną polszczyzną, a przy jej tworzeniu pracował zespół biblistów z…

IMG-20250210-WA0026-c7d1177.jpg
width: 1600
height: 1200