Pleń na szlaku w Beskidzie Niskim. To zjawisko tak rzadkie, że uważano je za przepowiednię
W Beskidzie Niskim zaobserwowano pleń, czyli bardzo rzadkie zachowanie larw niewielkiego owada – ziemiórki pleniówki. Gąsienice tej niewielkiej muchówki łączą się w roje, złożone z setek osobników, wyglądających z pozoru jak jeden organizm. Cel takiego zachowania pozostaje nieznany, choć obserwowano je już setki lat temu.
Obserwacji dokonał internauta Jakub Urlich na szlaku w Beskidzie Niskim. Jak przekazał we wpisie na Facebooku, widział po drodze kilkanaście pleni, jeden z nich miał formę koła. Kilkanaście pleni to obserwacja niezwykle rzadka – nawet jeden to osobliwe zjawisko. Plenie od wieków mają swoje miejsce w ludowych wierzeniach, nie tylko w Polsce. Dziś powszechność internetu i mediów społecznościowych sprawia, że co roku dowiadujemy się o kilku obserwacjach plenia w naszym kraju. Miesiąc temu widziano go także w Tatrach. Po co owadom pleń? Za to niezwykłe zjawisko odpowiada mały owad o długości niespełna centymetra: ziemiórka pleniówka (Sciara militaris). Tej niepozornej muszki w formie dorosłej zapewne nigdy nie dostrzeżemy wędrując po lesie. Pleń formują jej bezwłose, niemal przezroczyste larwy. Pojedynczej larwy też byśmy nie zauważyli, ale plenie mogą składać się z tysięcy osobników. Po co larwom ziemiórki taka strategia? Tu możemy jedynie spekulować. Być może chodzi o poszukiwanie jedzenia, dogodnych miejsc do przepoczwarzenia się albo jest to po prostu strategia ułatwiająca przetrwanie. Relatywnie duży „obiekt”, jakim jest pleń może zniechęcić owadożerne ptaki lub inne owady, które upolowałyby pojedynczą larwę, ale z wieloma sobie nie poradzą. Zarówno dorosłe ziemiórki pleniówki, jak i ich delikatne larwy potrzebują środowiska o wysokiej wilgotności. To właśnie jedna z przyczyn rzadkich obserwacji plenia. Choć lasów mamy dużo, nie wszędzie ściółka jest na tyle wilgotna, by żyły w niej ziemiórki. Pierwszy polski opis plenia i wierzenia ludowe Za pierwszy polski opis gatunku odpowiada Maksymilian Nowicki. Jego artykuł „O pleniu Kopalińskim i lęgnącej się z niego pleniówce” ukazał się w 1868 roku w „Roczniku Towarzystwa Naukowego Krakowskiego”. Nowicki opisuje w nim często obserwacje plenia w wiosce Kopalin pod Bochnią, ale zagłębia się też w ludowe wierzenia, ustne przekazy, pisemne świadectwa i inne artykuły naukowe. „Liptacy na południowej stronie Tatr zwą go żyremy); górale polscy na północnej stronie Tatr i Babiéj-Góry pleniem (od plennny), a Bojcy w Synowucku po rusku połonem” – pisze Nowicki. Przytacza pierwsze wzmianki o pleniu aż z 1603 roku, opisuje także ludowe wierzenia z nim związane, nie tylko z terenów dzisiejszej Polski: W Niemczech, Szwecji i Norwegii ludowe nazwy plenia takie jak Heerwurm czy Kriegswurm (robak wojskowy/wojenny) nawiązują do przekonania, że jego pojawienie się zapowiada wojnę. W 1774 roku mieszkańcy okolic Eisenachu drżeli przed nowym konfliktem, wierząc, że pleń przepowiedział wojnę siedmioletnią w 1756 roku. Leśniczy z opisywanych przez Nowickiego Kopalin także twierdził, że pleń wróży wojnę i zarazę (cholerę). Inny wydźwięk miały wierzenia górali tatrzańskich oraz mieszkańców okolic Babiej Góry, dla których był symbolem plenności i bogatych zbiorów. W Tatrach wierzono, że kierunek przemieszczania się plenia ma kluczowe znaczenie: ruch ku północy zwiastował urodzaj w Polsce, a wędrówka w stronę Węgier miała przynosić pomyślność tamtejszym rolnikom. „W grupie raźniej” to strategia nie tylko ziemiórki Ziemiórka pleniówka to niejedyny owad, którego larwy stosują strategię „w grupie raźniej”. Podobne roje formuje korowódka dębówka, choć należy do zupełnie innego rzędu owadów – motyli. Zbiorowiska korowódki często przypominają, jak sama nazwa wskazuje, korowody, złożone z gąsienic idących gęsiego. Czasem jednak rzędów jest wiele. Zbieżność zachowań jest tu bardzo ciekawa – korowódki i ziemiórki nie są ze sobą spokrewnione, ale ich larwy wykształciły podobną strategię. Ziemiórki są powszechne Ziemiórkowate (Sciaridae) to ogromna rodzina owadów, licząca około 1700 opisanych gatunków, choć szacuje się, że może ich być nawet 20 tysięcy. Są małymi muszkami, o średniej wielkości 5 milimetrów, przeważnie żyjącymi w wilgotnej leśnej ściółce. Przeważnie – bo są i takie ziemiórkowate, które żyją na pustyniach, w wysokich górach, czy jaskiniach. Niektóre ziemiórkowate są szeroko rozpowszechnionymi szkodnikami roślin pokojowych, choć szkody przez nie wyrządzane nie są zbyt poważne. Larwy ziemiórek mogą uszkodzić korzenie roślin, zwłaszcza kiedy jest ich dużo. Za rozprzestrzenianie się ziemiórek odpowiada częściowo człowiek – łatwo je niezauważenie przewieźć wraz z transportem roślin, drewna lub humusu. Źródła: TVN24, Maksymilian Nowicki „O pleniu kopalińskim” Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
To będzie najdłuższa kolej linowa w Polsce. Krynica-Zdrój buduje 4,5-kilometrową rekordzistkę, która zawiezie na sam szczyt
To jedna z najbardziej wyczekiwanych inwestycji turystycznych w powojennej historii Beskidów. Po niemal sześciu dekadach planowania, Krynica-Zdrój przygotowuje się do uruchomienia gigantycznego systemu kolei gondolowej. Projekt ma połączyć centrum miasta z masywem Jaworzyny Krynickiej i stworzy najdłuższą trasę linową w Polsce, liczącą ponad 4,5 kilometra. Otwarcie już niedługo.
W ostatnich latach głośno było o otwarciu kolei nad zaporą w Solinie. Ta jednak mierzy „jedynie” 1,5 kilometra, a teraz koronę lidera – i to niekwestionowaną – zamierza przywdziać małopolska Krynica-Zdrój. Nowa inwestycja ma przyciągnąć turystów, ale także przeprowadzić rewolucję komunikacyjną – pozwoli przemieścić się z Hali Lodowej w centrum miasta na szczyt góry bez konieczności wsiadania w samochód. Inżynieryjny zryw po 60 latach Historia tego projektu sięga lat 60. XX wieku, jednak przez dekady brakowało funduszy i kluczowych pozwoleń. Dopiero rok 1997 przyniósł budowę pierwszego etapu – znanej wszystkim kolei z Czarnego Potoku na Jaworzynę Krynicką. Brakującym ogniwem pozostawał odcinek łączący centrum Krynicy z dolną stacją obecnej gondoli. Dziś inwestycja wartą około 50 mln złotych, realizowana przez Polskie Koleje Linowe (PKL), wchodzi w fazę finalną. Projekt posiada już niezbędne decyzje środowiskowe i geologiczne, a prace budowlane mają ruszyć jeszcze w te wakacje. – 7 stycznia nadałem klauzulę ostateczności decyzji środowiskowej dla projektu kolei gondolowej, która połączy centrum Krynicy-Zdroju z Czarnym Potokiem. To inwestycja, która realnie zmieni komunikację i atrakcyjność miasta – podkreśla w mediach społecznościowych Piotr Ryba, Burmistrz Krynicy-Zdroju. Ponad 4,5 km w powietrzu. Jak to będzie działać? Nowy system będzie składał się z dwóch połączonych odcinków: Odcinek I (nowy) – prowadzący z centrum Krynicy-Zdroju, przez malowniczą Górę Krzyżową, aż do Czarnego Potoku. Jego długość przekroczy 2 kilometry. Odcinek II (już istniejący) – prowadzący z Czarnego Potoku na szczyt Jaworzyny Krynickiej (2,2 kilometra). Łącznie turyści pokonają ponad około 4,5 kilometra, co uczyni ten kompleks najdłuższą górską koleją linową w kraju. Dla porównania, popularna kolej na Kasprowy Wierch (również dzielona na dwa odcinki) mierzy łącznie ok. 4,2 km. Nowa kolej linowa odciąży wąską drogę do doliny Zakończenie prac planowane jest na sezon 2027. Inwestycja ma na celu odciążenie wąskiej drogi prowadzącej do doliny Czarnego Potoku, która w sezonie zimowym regularnie paraliżowana jest przez korki. Dzięki gondoli, narciarze i kuracjusze zostawią auta na parkingach w centrum lub przyjadą pociągiem, wsiadając do wagonika niemal bezpośrednio po wyjściu z kwatery. Czy wiesz, że… Jaworzyna Krynicka (1114 m n.p.m.) jest najwyższym szczytem wschodniej części Beskidu Sądeckiego? Dzięki specyficznemu mikroklimatowi, pokrywa śnieżna utrzymuje się tu często przez około 150 dni w roku, co czyni nową kolej kluczowym elementem infrastruktury narciarskiej w tej części Europy. Źródło: portalsamorządowy.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zmiana nazwy słynnego górskiego pasma? Mieszkańcy walczą o powrót historycznej nazwy gór
Samorządowcy z Zawoi jednogłośnie przyjęli uchwałę o skierowaniu wniosku do MSWiA w sprawie oficjalnej zmiany nazwy regionu z „Beskidu Żywiecko-Orawskiego” na „Beskid Wysoki”. Radni argumentują, że obecne nazewnictwo jest sztucznym tworem naukowym, który nie tylko narusza lokalną tożsamość, ale również błędnie sugeruje administracyjną podległość pobliskiemu Żywcowi. Powrót do historycznego określenia ma na celu uporządkowanie terminologii oraz przywrócenie tradycyjnego miana najwyższym pasmom Beskidów Zachodnich.
Mieszkańcy Zawoi od lat sprzeciwiają się nazywaniu ich rodzimego pasma gór Beskidem Żywieckim. Ta największa pod względem powierzchni wieś w Polsce podkreśla swoją niezależność od pobliskiego Żywca, krytykując terminologiczną generalizację tamtejszego regionu. Rada gminy proponuje inną, zdecydowanie bardziej neutralną nazwę. Walka o Beskid Spór o geograficzną terminologię dotyczy najwyższego pasma Beskidów Zachodnich – Beskidu Żywiecko-Orawskiego. Konflikt zrodził się w momencie wprowadzenia nowego nazewnictwa, które zastąpiło tradycyjny „Beskid Żywiecki” sztuczną dla mieszkańców, dwuczłonową nazwą. Samorządowcy z Zawoi argumentują, że obecne określenie narusza ich lokalną tożsamość, gdyż nie czują się oni ani Orawianami, ani prowincją Żywca. Z tego powodu gmina domaga się powrotu do historycznego miana „Beskid Wysoki”, które widniało na mapach przez dekady i lepiej oddaje prestiż najwyższych szczytów regionu. Wiceprzewodniczący Rady Gminy Zawoja w następujących słowach wypowiadał się na temat chybionej – w jego opinii – nowej nazwy tamtejszego pasma górskiego: „O ile Beskid Żywiecki jesteśmy w stanie przeżyć, bo taka nazwa funkcjonowała przez lata, to Beskid Żywiecko-Orawski jest jakąś fantasmagorią, która nie ma nic wspólnego z rzeczywistością. (...) Beskid Żywiecko-Orawski to jest wymysł jednego z profesorów, który już zmarł. Chciałbym, abyśmy powrócili do starej nazwy: Beskid Wysoki”. Wniosek w Ministerstwie Obecnie konflikt przeniósł się na szczebel państwowy. Gmina Zawoja złożyła oficjalny wniosek do MSWiA, dążąc do tego, by prawo uwzględniło głos lokalnej społeczności i przywróciło nazwę, która ich zdaniem najlepiej oddaje ducha tych gór. Zanim jednak nowe określenie zacznie oficjalnie obowiązywać, proponowane zmiany muszą przejść przez sformalizowaną procedurę urzędową. W pierwszej kolejności wniosek samorządowców trafi do Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, która oceni go pod kątem merytorycznym i historycznym. Jeśli opinia ekspertów będzie pozytywna, ostateczny krok będzie należał do szefa MSWiA – to właśnie poprzez jego rozporządzenie stara nazwa zostanie formalnie zastąpiona nową na mapach i w dokumentach państwowych. Gdzie leży Beskid Wysoki? Beskid Wysoki to tradycyjna nazwa określająca najbardziej wyniosłe i najwyższe partie Beskidów Zachodnich, charakteryzujące się alpejskim krajobrazem. W jego skład wchodzą potężne masywy o unikalnej przyrodzie, takie jak Babia Góra, Pilsko czy pasmo Gorców z Turbaczem. Na terenie tego najwyższego pasma znajduje się Babiogórski Park Narodowy, który rocznie odwiedzany jest przez blisko 100 tysięcy turystów. Źródła: Beskidzka24.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Łemkowie przetrwali brutalne próby wymazania tożsamości. Ich kultura wciąż żyje
Łemkowie, grupa etniczna, która dziś jest rozpowszechniona na całym świecie, wciąż nosi w sobie geny karpackich pasterzy, upór białochorwackich rolników i traumę historii, która w XX wieku brutalnie przemodelowała ich mapę życia. Jak przetrwać, gdy państwo odbiera dom, rozdziela rodziny i rozrzuca je po różnych zakątkach świata? Wielu wydaje się to niemożliwe, ale Łemkowie po prostu nie mieli innego wyjścia.
Spis treści: Skąd się wzięli Łemkowie? „Lem”, czyli jak narodziła się nazwa? Kraina cerkwi i chyż Wielka wojna i trauma Thalerhofu Od republiki do schizmy Koniec świata Łemków Gdzie dziś żyją Łemkowie? Historia Łemków udowadnia, że dom to nie tylko cztery ściany i dach. To także język, pieśń i pamięć o przodkach. Komunistyczne władze chciały zniszczyć ich jako grupę, ale, paradoksalnie, skazując Łemków na wygnanie wzmocniły w nich poczucie odrębności i własnej tożsamości. Tym samym Rusinie udowodnili, że kultura może przetrwać nawet najbrutalniejsze próby jej wymazania. Skąd się wzięli Łemkowie? Na pytanie o pochodzenie Łemków nawet historycy i etnografowie nie są w stanie udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Na obszarze Karpat przez wieki mieszały się różne ludy. Najlepiej udokumentowana jest teoria kolonizacji wołoskiej. Zakłada ona, że od XII stulecia, wzdłuż grzbietu Karpat, z terenów Siedmiogrodu wędrowali pasterze wołoscy. Twardy lud, przyzwyczajony do życia w trudnych, górskich warunkach, niósł ze sobą unikatowy model gospodarki pasterskiej i prawo wołoskie, które zapewniało osadnikom dużą autonomię. Po drodze, na terenach dzisiejszej Ukrainy, mieszali się z ludnością ruską, co scementowała wspólna religia wschodnia. Na przełomie XIII i XIV. Wieku dotarli na obszar Beskidów, gdzie dalej mieszali się z ludnością polską i słowacką. Zdaniem sławnego badacza Romana Reinfussa, Łemkowie są grupą, która kształtowała się w długim procesie historycznym, wchłaniając i asymilując różne elementy etniczne. Należy jednak podkreślić, że istnieją inne teorie na ten temat. Niektórzy badacze są zdania, że Łemkowie wywodzą się od Białochorwatów, czyli słowiańskiego plemienia, które miało zamieszkiwać te tereny już w VII wieku. Ta koncepcja zakłada, że byli potomkami rdzennej ludności, która przetrwała w górach mimo naporu innych nacji. Jeszcze inne głosy mówią o trackich plemionach z czasów rzymskich, które miałyby być genetycznym fundamentem tej grupy. Co ciekawe, badania genetyczne współczesnych populacji karpackich potwierdzają tę niezwykłą mozaikę – w żyłach Łemków płynie krew dawnych pasterzy, słowiańskich rolników i być może antycznych mieszkańców Bałkanów. „Lem”, czyli jak narodziła się nazwa? Zanim ukuła się nazwa „Łemkowie”, sami nazywali siebie Rusinami lub Rusnakami. Słowo „Łemko” było niczym innym jak przydomkiem nadanym im przez sąsiadów. Wywodzi się od partykuły „lem”, która w dialekcie łemkowskim oznacza „tylko”. Ludy z północy i wschodu, które używali innych słów na określenie „tylko” (np. „lysz”), zaczęli nazywać mieszkańców Beskidu Niskiego „Łemkami”. W literaturze naukowej termin ten pojawił się dopiero w XIX stuleciu. Początkowo miał charakter nieco prześmiewczy, jednak z biegiem lat, gdy w Łemkach zaczęła budzić się świadomość narodowa, sami zaakceptowali tę nazwę i uznali ją za wyznacznik swojej odrębności od Ukraińców i Polaków. Kraina cerkwi i chyż Swoją ojczyznę nazywali Łemkowszczyzną. To pas ziemi o szerokości około 20–30 kilometrów, ciągnący się wzdłuż Karpat – od Popradu na zachodzie, po dolinę Osławy na wschodzie. To właśnie tam, w Beskidzie Niskim i Sądeckim, Łemkowie stworzyli unikatowy krajobraz kulturowy. Ich domy, zwane chyżami, cechowały się niezwykłą funkcjonalnością. W jednym długim budynku, pod wspólnym dachem mieszkała rodzina i zwierzęta gospodarskie, głównie krowy i owce. Przechowywano tam także zapasy siana i zboża, więc jeden budynek pełnił funkcję domu, obory i stodoły. Miało to swoje uzasadnienie. Zimą ciepło wydzielane przez ciała zwierząt pomagało ogrzać pomieszczenie mieszkalne. Największym skarbem Łemkowszczyzny były cerkwie. Nad drewnianymi budowlami wybijały się trzy wieże. Najwyższa zawsze znajdowała się nad wejściem. To właśnie ta cecha odróżniała je od cerkwi wschodnich. Gospodarka Gospodarka Łemków opierała się przede wszystkim na rolnictwie i pasterstwie. Uprawiali głównie owies, jęczmień i ziemniaki, które potrafiły przetrwać w surowym klimacie Beskidów. Słynęli także z produkcji mazi i dziegciu. Tzw. maziarze z Łosia docierali ze swoimi towarami nawet do odległych zakątków Cesarstwa Austriackiego i Rosji. Wielka wojna i trauma Thalerhofu Spokojne życie Łemków skończyło się w 1914 roku. Kiedy wybuchła I wojna światowa, znaleźli się w kleszczach dwóch mocarstw – Austro-Węgier i Rosji. Dla Austriaków każdy, kto mówił po rusku i wyznawał prawosławie, był potencjalnym szpiegiem cara. Rozpoczęły się masowe prześladowania łemkowskiej inteligencji i duchowieństwa. Tysiące ludzi trafiło wówczas do obozu w Thalerhofie koło Grazu, często wymienianym jako pierwszy obóz koncentracyjny w Europie. Ludzie żyli tam w tragicznych warunkach, często pod gołym niebem, co doprowadziło do wybuchu epidemii tyfusu. Zmarło prawie 1800 osób. Thalerhof stał się dla Łemków symbolem męczeństwa i na zawsze zmienił ich stosunek do władzy centralnej, budząc potrzebę samostanowienia. Od republiki do schizmy Stare imperia upadły po 1918 roku. Wówczas Łemkowie postanowili wziąć sprawy w swoje ręce. W samym sercu Beskidów powstały dwie niewielkie republiki. Pierwsza, w Komańczy, miała charakter proukraiński. Druga, tzw. Republika Floryncka (Ruska Ludowa Republika Łemków), dowodzona przez prawnika Jarosława Kaczmarczyka, dążyła do pełnej autonomii lub przyłączenia do Czechosłowacji. Choć istniały krótko i zostały zlikwidowane przez odradzającą się Polskę, pokazały, jak silna była u Łemków potrzeba własnej tożsamości. W okresie międzywojennym nastąpiły też spore zmiany religijne. Choć większość Łemków była grekokatolikami, to pod wpływem napięć politycznych i prób ukrainizacji cerkwi przez duchownych przybyłych z Galicji Wschodniej, doszło do masowych powrotów do prawosławia. To wydarzenie, znane jako schizma tylawska, objęło kilkadziesiąt wiosek i około 20 tysięcy ludzi. Stanowiło wyraz buntu przeciwko próbom narzucenia obcej tożsamości i wysokim opłatom kościelnym. Łemkowie chcieli cerkwi bliskiej ludowi i tradycji przodków. Koniec świata Łemków Najczarniejsza godzina w całej historii Łemków wybiła w 1947 roku. Choć II wojna światowa formalnie dobiegła końca, w Beskidach i Bieszczadach wciąż toczyły się walki z Ukraińską Powstańczą Armią. Po śmierci generała Karola Świerczewskiego komunistyczne władze zadecydowały o wdrożeniu operacji, której celem była ostateczna dekonstrukcja mniejszości ukraińskiej, łemkowskiej i bojkowskiej w granicach państwa polskiego, choć pozornie miała służyć wyłącznie walce z partyzantką. Za czyny garstki zastosowano absurdalną zasadę odpowiedzialności zbiorowej całej ludności. Akcja „Wisła” rozpoczęła się 28 kwietnia 1947 roku. O świcie wojsko otoczyło wsie i dało mieszkańcom dwie godziny na spakowanie dorobku. Mogli zabrać tylko to, co byli w stanie udźwignąć i zapakować na wóz. Ludzi pędzono do punktów zbornych, a potem ładowano do bydlęcych wagonów. Transporty ruszyły na północ i zachód Polski – na tzw. Ziemie Odzyskane. To nie było zwykłe przesiedlenie. Ta operacja miała na celu wynarodowienie. Łemków osiedlano w rozproszeniu, tak aby w jednej wsi mieszkało tylko kilka rodzin. Chodziło o to, by jak najszybciej „stali się Polakami”. Ich chyże popadały w ruinę, cerkwie zmieniano w magazyny nawozów, a nazwy wiosek zniknęły z map. Z Beskidu Niskiego wysiedlono w tym czasie od 30 do 50 tysięcy Łemków. Powrót na zgliszcza Po śmierci Stalina nastała odwilż polityczna. Polska zaczęła odwracać się od brutalnego systemu na rzecz nieco łagodniejszej formy rządów komunistycznych. Dla Łemków pojawił się wówczas cień nadziei. Niektórzy, mimo zakazów i inwigilacji przez bezpiekę, zaczęli starać się o powrót w rodzinne strony. Nie spodziewali się jednak tego, co zastali na miejscu. Ich domy często były już zajęte przez polskich osadników, lasy przejęło państwo, a pola zarosły. Mimo to około 5 tysięcy osób zdecydowało się na ten krok. Żeby móc osiedlić się na swojej ziemi, musieli odkupić gospodarstwa od państwa lub nowych właścicieli. Należy jednak podkreślić, że to właśnie ci powracający uratowali resztki łemkowskiej kultury w Beskidzie Niskim. Do dziś takie wsie jak Bartne czy Gładyszów są żywymi ośrodkami łemkowskości, gdzie wciąż można usłyszeć specyficzny, śpiewny dialekt. Gdzie dziś żyją Łemkowie? Współczesne rozmieszczenie Łemków na mapie Polski jest rezultatem tragicznych wydarzeń z 1947 roku. Społeczność ta żyje w kilku głównych skupiskach. Są nimi: Dolny Śląsk, Lubelszczyzna i Pomorze – te trzy krainy są domem dla większości Łemków. Największe skupiska tej mniejszości etnicznej to okolice Legnicy, Lubina i Przemkowa (woj. dolnośląskie) oraz Gorzowa Wielkopolskiego i Strzelec Krajeńskich (woj. lubuskie); Beskid Niski i Sądecki – to tradycyjna ojczyzna Łemków. Niestety, obecnie stanowią tam mniejszość, jednak ich obecność na tych ziemiach ma niezwykle silne znaczenie symboliczne. Główne ośrodki to Krynica-Zdrój, Gorlice oraz wsie w gminach Uście Gorlickie i Sękowa; duże miasta – jak Warszawa, Wrocław czy Kraków. To właśnie tam działa łemkowska inteligencja, artyści i organizacje społeczne, które walczą o zachowanie tożsamości, języka i tradycji w nowoczesnej rzeczywistości. Łemkowie w świetle prawa Współcześnie, Polska uznaje Łemków za jedną z czterech mniejszości etnicznych, obok Karaimów, Romów i Tatarów. Co to oznacza w praktyce? Na mocy aktu prawnego z 2005 roku, mniejszość etniczna jest grupą nieposiadającą własnego państwa poza granicami Polski. Ten status daje Łemkom prawo do: <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jezyk-lemkowski-przez-lata-byl-uznawany-za-dialekt-ukrainski-fot-damian280671-wikimedia-commons-cc-by-sa-4-0-7a9a14a.jpg" width="780" height="400" alt="Język łemkowski przez lata był uznawany za dialekt ukraiński (fot. Damian280671, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" title="Język łemkowski przez lata był uznawany za dialekt ukraiński (fot. Damian280671, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0)" /> używania swojego języka jako pomocniczego w urzędach (w gminach, gdzie stanowią ponad 20% mieszkańców), nauki języka łemkowskiego w szkołach publicznych, dotacji na kultywowanie kultury, wydawanie książek i organizację festiwali, pisowni imion i nazwisk zgodnie z zasadami swojego języka. Język łemkowski, choć przez wielu językoznawców uważany za dialekt ukraiński, w Polsce ma status odrębnego języka mniejszościowego. To kluczowe dla przetrwania grupy, bo jak mówią sami Łemkowie: „póki jest język, póty jesteśmy my”. Tradycja we współczesnym wydaniu Należy podkreślić, że kultura łemkowska to nie tylko tradycyjne stroje i skanseny. Ta społeczność niezwykle sprawnie odnalazła się w XXI wieku. Najlepszym przykładem jest Łemkowska Watra w Zdyni. To gigantyczny festiwal, który co roku w lipcu przyciąga tysiące ludzi z całego świata. Nazwa nawiązuje do ogniska pasterskiego (watry), wokół którego dawniej gromadzili się pasterze. Dziś przy tej watrze spotykają się pokolenia, by słuchać rocka łemkowskiego, oglądać wystawy i dyskutować o przyszłości. Innym przykładem adaptacji do współczesności są media. Radio Lem.fm nadaje z Gorlic naziemnie i przez internet. Można tam usłyszeć m.in. wiadomości w języku łemkowskim, muzykę – od folku po jazz – audycje publicystyczne i ciekawe reportaże historyczne. Działa też kanał Lemko TV na platformie YouTube, który dokumentuje najważniejsze wydarzenia z życia mniejszości. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Słynny górski szlak na nowo. Wielka modernizacja podkarpackiego odcinka
Główny Szlak Beskidzki przejdzie gruntowną modernizację. Trasa zyska m.in. nowe oznaczenia, wiaty, a nawet platformy widokowe. Całość ma ułatwić użytkowanie najdłuższej ścieżki turystycznej w polskich górach.
Główny Szlak Beskidzki imienia Kazimierza Sosnowskiego to najdłuższa trasa turystyczna w polskich górach. Ten liczący prawie 500 kilometrów szlak przebiega przez niemal całe polskie Karpaty, łącząc Wołosate w Bieszczadach z Ustroniem w Beskidzie Śląskim. Wyjątkowe ścieżki górskie przez lata traciły jednak na atrakcyjności przez niewystarczającą infrastrukturę turystyczną – w szczególności poszkodowany był odcinek podkarpacki. Naprzeciw potrzebom odwiedzających wychodzi projekt modernizacji, który zakłada kompleksową renowację istniejących tras oraz budowę nowych obiektów. Inicjatywa ta kładzie szczególny nacisk na wdrożenie nowoczesnych rozwiązań, które zwiększą dostępność turystyczną dla zróżnicowanych grup użytkowników. Czego brakuje na podkarpackim szlaku? Podkarpacki odcinek GSB od lat pozostaje ubogi w schrony przeciwdeszczowe, których brak staje się wyjątkowo uciążliwy w obliczu zmiennej pogody. Podczas ulewnych opadów wędrujący turyści zmuszeni są do marznięcia na otwartej przestrzeni. Budowa dodatkowych wiat ułatwiłaby więc znacznie podróżowanie i delektowanie się widokami bez obaw o nadchodzącą aurę. Innym problemem wymagającym interwencji jest oznakowanie, którego na szlaku zdecydowanie brakuje. Część znaków uległa naturalnej degradacji, a część została zdewastowana. Inwestycja w nowoczesne tablice informacyjne i czytelne drogowskazy jest niezbędna, aby przywrócić wędrowcom poczucie pewności na każdym rozwidleniu dróg. Dzięki tym zmianom podkarpacki fragment trasy zyska profesjonalny standard, przyciągając jeszcze większą liczbę entuzjastów górskich wypraw. Projektowanie uniwersalne na Podkarpaciu Głównym celem wielomilionowej rewitalizacji jest stworzenie nowej jakości turystyki poprzez modernizację ponad 200 kilometrów podkarpackiego odcinka. Obiekty takie jak wieże widokowe i „chatki traperskie”, pełniące funkcję schronienia, zapewnią bezpieczeństwo oraz uatrakcyjnią przestrzeń. Ważnym punktem planu jest utworzenie Centrum Obsługi Turystów, które zadba o komfort odwiedzających. Ważną cechą nadchodzących działań jest ich uniwersalny charakter. Projekt przewiduje wdrożenie rozwiązań zwiększających dostępność, tak aby wyjątkowymi widokami mogli cieszyć się turyści o każdym stopniu sprawności ruchowej. Zasięg modernizacji Przedsięwzięcie o łącznej wartości ponad 18 mln zł zakłada gruntowną odnowę szlaków na Podkarpaciu. W ramach tych środków powstanie 14 nowych obiektów infrastruktury, a oferta sportowa wzbogaci się o blisko cztery kilometry tras narciarstwa biegowego. Inwestycja ta stanowi kompleksowy krok w stronę unowocześnienia regionu, dzięki któremu podkarpackie wzniesienia przyciągną kolejne rzesze turystów. Źródła: Wbieszczadach.pl, <a href="https://rzeszow.wyborcza.pl/rzeszow/7,34962,31030258,26-mln-zl-na-rewitalizacje-glownego-szlaku-beskidzkiego-nowe.html?_gl=1*hcrwen*_gcl_au*MTAyNDMxMDMzNS4xNzY4NDk1MTQxLjQ2MTUzMzk4Mi4xNzc1MTIwNTgxLjE3NzUxMjA1ODE.*_ga*MTg3MDI2OTMyNS4xNzY4NDk1MTQz*_ga_6R71ZMJ3KN*czE3NzUyMTM4OTMkbzE0JGcwJHQxNzc1MjEzODkzJGo2MCRsMCRoMA..#do_w=167&do_v=1470&do_st=RS&do_sid=2152&do_a=2152&s=S.related-K.C-B.1-L.1.zw" target="_blank" rel='"nofollow noopener'>Wyborcza.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Już niedługo premiera wyjątkowego muzeum w Wiśle. Odwiedzający zostaną oprowadzeni przez słynnego skoczka
Na przełom czerwca i lipca 2026 roku planowane jest otwarcie Beskidzkiego Centrum Narciarstwa w Wiśle. Nowa inwestycja ma być nie tylko przestrzenią wystawienniczą, przedstawiającą najważniejsze trofea polskich skoczków narciarskich, ale również miejscem, w którym zwiedzający poznają historię i tajniki wielu zimowych dyscyplin sportów. Na fanów najbardziej znanego wiślańskiego sportowca – Adama Małysza – czeka również specjalna atrakcja wewnątrz nowego budynku.
Dla tych, którym sezon narciarski nie wystarczył, powstaje nowa przestrzeń przenosząca odwiedzających w świat zimowej rywalizacji. Beskidzkie Centrum Narciarstwa w Wiśle, którego premiera planowana jest na pierwsze miesiące lata 2026 r., będzie pierwszym w Polsce obiektem na taką skalę, opowiadającym o historii, regułach i tajnikach sportów zimowych. Inwestycja wspierana jest przez słynnego skoczka narciarskiego Adama Małysza, który dla swoich fanów przygotował specjalną niespodziankę. Premiera wraz z początkiem wakacji Choć otwarcie Beskidzkiego Centrum w Wiśle miało odbyć się wiosną, inicjatorzy obiektu nie wydają się przestraszeni opóźnieniami. Burmistrz Wisły, Tomasz Bujok, zapowiada, że poszukiwania dogodnego terminu wciąż trwają. Wiemy już, że nowy obiekt zostanie otwarty wraz z początkiem wakacji. Negocjacjom podlega jednak konkretna data: z jednej strony władze wskazują na korzystny termin pod koniec czerwca – kiedy uczniowie kończą rok szkolny – z drugiej podkreślają możliwość organizacji w Wiśle letniego konkursu skoków narciarskich, który idealnie wpasowałby się w premierę centrum. Możemy być przekonani, że bez względu na ostateczny termin otwarcia Beskidzkie Centrum w Wiśle wystartuje w iście sportowym nastroju. Co zobaczymy w centrum im. Adama Małysza? Ostatnie olimpijskie dokonania polskich skoczków niewątpliwie rozbudziły narciarski entuzjazm w społeczeństwie. Nowe centrum wychodzi naprzeciw osobom, które chciałyby przybliżyć sobie tę zimową dyscyplinę oraz sylwetki najwybitniejszych polskich skoczków. Ekspozycja zostanie podzielona na dwie części: pierwsza opowiadać będzie o historii, kulturze i tradycji miasta oraz regionu Wisły, druga – o najsłynniejszym wiślaninie, Adamie Małyszu. Takie rozłożenie tematów pozwoli w pełni dostrzec i zrozumieć fenomen tej dyscypliny sportu w lokalnej przestrzeni. Wystawy zostaną podzielone na kilka obszarów tematycznych, wśród których znajdą się m.in.: położenie geograficzne miasta Wisła; historia i tradycja regionu; kariera sportowa Adama Małysza; historia narciarstwa zimowego wraz ze starymi, zabytkowymi eksponatami oraz sylwetkami narciarzy z terenu Beskidów, zwłaszcza Wisły; życiorysy innych znanych narciarzy z Beskidów, szczególnie z Wisły, takich jak Piotr Fijas, Stefan Hula czy Piotr Żyła. Prawdziwym rarytasem dla fanów skoków narciarskich będzie obecność trofeów podarowanych m.in. przez Adama Małysza, zdobytych w trakcie jego bogatej kariery. Zwiedzanie z Małyszem Zastępczyni burmistrza, Katarzyna Czyż-Kaźmierczak, zapowiada, że wewnątrz muzeum czeka na fanów sportowa niespodzianka. Odwiedzający centrum zostaną niemal osobiście oprowadzeni po ekspozycji przez słynnego skoczka. „Niemal”, ponieważ przy wykorzystaniu multimediów wiślanin stanie się wirtualnym przewodnikiem po muzeum swojego imienia. Wiceburmistrz zaznacza również, że nowa inwestycja nie jest skierowana wyłącznie do fanów sportów zimowych. Czyż-Kaźmierczak podkreśla znaczenie wyposażenia, które – jak mówi – „musi być dostosowane do różnych odbiorców: zapalonych miłośników skoków narciarskich, ale też do tych, którzy nimi nie są”. „Betonowe pudło” – co o centrum myślą mieszkańcy Wisły? Budowa nowego Beskidzkiego Centrum Narciarstwa spotkała się wśród mieszkańców z umiarkowanym entuzjazmem. Pod facebookowym postem opublikowanym przez „Miasto Wisła” można dostrzec szereg komentarzy zwracających uwagę na „szpetny” wygląd budynku. Internauci porównują obiekt do betonowego pudła, które – ich zdaniem – w żaden sposób nie nawiązuje do górskiego krajobrazu Beskidów. Zaznaczają, że nowa budowla może wręcz oszpecić naturalny pejzaż miasta w województwie śląskim. Pozostaje więc czekać i obserwować, czy wartość merytoryczna tej inwestycji wynagrodzi mieszkańcom kontrowersyjną warstwę wizualną. Źródła: Wisła.pl, Propertydesign.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Duże zmiany w najmniejszym uzdrowisku w Polsce. Inwestycje odmienią krajobraz tej urokliwej wsi
Do prawdziwej rewolucji dojdzie w najmniejszym polskim uzdrowisku. Metamorfozie zostanie poddana niemal cała wieś Wapienne, w której wybudowane zostaną m.in. nowa tężnia oraz trasa widokowa w koronach drzew. Choć największe prace mają rozpocząć się dopiero w przyszłym roku, już teraz tamtejszy urząd gminy zapowiada kolejne zmiany, których celem jest uatrakcyjnienie miejsca dla potencjalnych odwiedzających.
Ruszyły pierwsze przetargi dotyczące rozbudowy najmniejszego uzdrowiska w Polsce. Liczne inwestycje mają pomóc w rozwoju wsi Wapienne, położonej w samym środku Beskidu Niskiego. Wśród planów znajdują się zarówno projekty rozszerzające ofertę leczniczą sanatorium, jak i nowe przestrzenie przeznaczone dla turystów poszukujących górskich doznań. Całość ma nadać nową formę tamtejszemu krajobrazowi i przyciągnąć do kameralnego uzdrowiska nowych kuracjuszy. Co zmieni się w Wapiennem? Już w zeszłym roku na łamach „Gazety Krakowskiej” Małgorzata Małuch, wójt gminy Sękowa, w której skład wchodzi uzdrowisko Wapienne informowała o zmianach, jakie nadejdą w małopolskiej wsi. Huczne ogłoszenia dotyczyły kwoty blisko 10 milionów złotych, które miały zostać wykorzystane na uzdrowiskowe inwestycje. W ramach tego budżetu nie tylko zostaną wybudowane nowe obiekty, ale renowację przejdą te już istniejące. W ten sposób przebudowana zostanie duża część Parku Zdrojowego. Nowych kształtów nabierze stojąca tam tężnia solankowa oraz zlokalizowany obok amfiteatr. Nowy charakter zyskają również Ogrody Marysieńki, na terenie których mają powstać place zabaw i skatepark. Trasa w koronach drzew – całkowite nowości w uzdrowisku Władze Wapiennego zapowiadają również utworzenie całkowicie nowych obiektów na terenie wsi. Tereny nad Domem Zdrojowym mają zostać przeznaczone pod ogólnodostępne pole rekreacyjne, nad którym zawieszona zostanie tyrolka. Najbardziej spektakularna inwestycja dotyczy jednak istniejącej już wieży widokowej na górze Ferdel w Beskidzie Niskim. Konstrukcja, otwarta w 2019 roku, ukazała kompletnie nową perspektywę tamtejszego krajobrazu, zyskując uznanie wielu turystów. Co ciekawe, drewniany podest nie mógł być ulokowany na samym szczycie małopolskiego wzniesienia, gdyż ten zajmowany jest przez będącego pod ochroną orlika krzykliwego – symbol Magurskiego Parku Narodowego. Teraz do istniejącego już punktu widokowego ma zostać dobudowany całkowicie nowy, zapewniający unikatową górską perspektywę. Urząd Gminy Sękowa zaprezentował wizualizacje pomostu spacerowego na zboczu górującego nad Wapiennem Małego Ferdla. Kładka ma wznosić się ponad koronami drzew, zapewniając spacerowiczom niezapomniane doznania. Całość zakończona ma być przeszkloną platformą, dzięki której będzie można „na własnej skórze” poczuć wysokość, na jakiej zawieszona została trasa widokowa. Za wizualizacje odpowiedzialna jest krakowska pracownia architektoniczna F11. Kameralne uzdrowisko w środku lasu – historia Wapiennego Początki uzdrowiskowego charakteru wsi Wapienne przypadają na sam początek XIX wieku. Według różnych przekazów to właśnie wtedy zaczęli kursować tu żołnierze z armii Napoleona, na cześć którego we wsi powstały w 2012 roku promenada i ogrody nazwane imionami partnerek francuskiego cesarza. Rozkwit uzdrowiska rozpoczął się w okresie międzywojennym, gdy kąpieli w Wapiennem zaznawało ok. 100 osób dziennie. Wyjątkowość miejscowości polegała na jej lokalnym charakterze. Uzdrowisko znajdowało się bowiem w rękach chłopskich, przez co to właśnie ta grupa była głównymi użytkownikami siarkowych kąpieli. Po wojnie Wapienne zostało wyposażone w kolejne elementy poprawiające sanatoryjne warunki we wsi. W 1973 roku wybudowano basen oraz dużą część terenów rekreacyjno-sportowych. Trzynaście lat później miejscowość ostatecznie otrzymała status pełnoprawnego uzdrowiska, który dzierży aż do dzisiaj. Mimo zmian infrastrukturalnych we wsi Wapienne nadal pozostaje najmniejszym uzdrowiskiem w całym kraju. Według różnych danych wieś zamieszkuje ok. 150 osób. Źródła: Gazeta Krakowska, Pracownia F11, Wapienne.pl Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Poznaj jedno z najbardziej zagadkowych miejsc Beskidów. Wciąż żyją tu opowieści o czarownicach
Wśród porośniętych lasem zboczy Beskidu Małego kryje się miejsce, które od pokoleń budzi niepokój nawet wśród doświadczonych wędrowców. Skała Czarownic – owiana legendami o zniknięciach, zaklęciach i niewytłumaczalnych zjawiskach – przyciąga tych, którzy chcą zmierzyć się z lokalnymi opowieściami i tajemnicą zapisaną w surowej formacji skalnej. To jedna z tych beskidzkich historii, które wciąż żyją w wyobraźni mieszkańców.
Już wkrótce do polskich kin trafi thriller „Jadwiga, czarownica z Beskidów”, opowiadający historię słowackiego śledczego powracającego w góry na styku Polski, Czech i Słowacji, by zmierzyć się ze sprawą, która przed laty wymknęła mu się z rąk – legendą „Beskidzkich Czarownic”. Choć film czerpie z fikcji, jego fabuła zakorzeniona jest w realnych wierzeniach, które przez wieki kształtowały kulturę karpackich wsi. W Beskidach nie brakowało kobiet oskarżanych o czary, a pamięć o tych dawnych opowieściach przetrwała w topografii regionu. Jednym z miejsc najmocniej związanych z lokalnymi legendami jest Skała Czarownic w Beskidzie Małym – tajemnicza formacja, która od lat pobudza wyobraźnię turystów i badaczy folkloru. Legendy i mroczne opowieści o Skale Czarownic w Beskidzie Małym Skała Czarownic od wieków zajmuje szczególne miejsce w lokalnej wyobraźni – nie tylko ze względu na swój kształt czy położenie, ale też atmosferę, którą wielu opisuje jako trudną do racjonalnego wyjaśnienia. Wędrowcy wspominają o niepokojącym wrażeniu, że ktoś ich obserwuje, a mieszkańcy powtarzają historie, które przetrwały tu całe pokolenia. Najbardziej znana legenda prowadzi do początku XVIII wieku i postaci Wojciecha Bulaka ze Spytkowic – rozbójnika, który według kroniki Jana Halamy z 1709 roku ukrywał się właśnie u stóp tej skały. Bulak, wspierany przez dwie znachorki, miał wykorzystywać informacje zdobywane przez kobiety od ich pacjentów, by rabować kupców przemierzających tutejsze szlaki. Ich działalność przerwano dopiero po głośnym włamaniu do kościoła św. Michała w Wilkowicach. Schwytany przez miejscowych Bulak poniósł okrutną śmierć, lecz — jak głosi legenda — jego wspólniczki obserwowały egzekucję z ukrycia i już tego samego dnia wróciły pod skałę, by wykopać skarby i zniknąć bez śladu. „Tylko czarownice znikają jak duchy” – powtarzano później w okolicy. To właśnie od tej historii miejsce miało zyskać swoją nazwę. Inne opowieści sięgają znacznie dalej, w czasy, gdy naturalne formacje tłumaczono ingerencją sił nadprzyrodzonych. Według jednego z podań skała miała spaść w to miejsce z rąk samego diabła, który próbował uniemożliwić budowę kościoła św. Michała w Wilkowicach — świątyni istniejącej do końca XIX wieku. Diabeł miał przenosić ogromny głaz z pobliskiego Czupla (najwyższego szczytu Beskidu Małego), jednak gdy nadszedł świt, stracił swoje moce i kamień wysunął mu się z uścisku, spadając na zbocze. Stąd druga nazwa tego miejsca: Skała Diabelska. Jeszcze inna historia przywołuje relację wędrowca, który w 1890 roku miał natknąć się tu na dwie znachorki szepczące zaklęcia i odprawiające rytuał u boku nieznanego mężczyzny. Choć przestraszony uciekł do pobliskiej gospody i sprowadził świadków, na miejscu nie znaleziono już nikogo. To właśnie temu wydarzeniu niektórzy przypisują powstanie zagadkowych rytów na powierzchni skały. Do dziś nie ustalono, kiedy dokładnie powstały, co tylko pogłębia aurę tajemnicy. Jak dotrzeć do Skały Czarownic? Szlak, położenie i tajemnicze symbole Choć większość opowieści o Skale Czarownic wywodzi się z dawnych podań, współcześni mieszkańcy i regionalne portale nadal określają ją jako jedno z najbardziej nawiedzonych miejsc w Beskidach. W cieniu świerków i buków wciąż można dostrzec tajemnicze ryty, które od lat budzą ciekawość historyków i miłośników dawnych wierzeń. Na powierzchni skały widoczna jest m.in. swastyka (w swojej pierwotnej, przedchrześcijańskiej formie), która wśród Słowian była znakiem pomyślności i cykliczności natury. Obok niej znajduje się krzyż wpisany w okrąg, z czterema ramionami wychodzącymi z centralnego punktu. Jego kształt przypomina krzyż słoneczny, znany zarówno z tradycji nordyckich, jak i celtyckich. Obecność tych znaków sprawia, że Skała Czarownic pozostaje miejscem, w którym granica między historią a legendą zaciera się niezwykle łatwo. Ci, którzy chcą zobaczyć te symbole na własne oczy, mogą dotrzeć tam krótką, choć miejscami stromą ścieżką. Najłatwiej dotrzeć tu czarnym szlakiem z Wilkowic lub podejść od strony Hucisk, kierując się za mostem na Zimniku w ulicę Pieczarkową, a następnie wąską ścieżką prowadzącą za białym domem. Po około trzydziestu minutach marszu pojawiają się pierwsze głazy, z których jeden (pierwszy z prawej) kryje w sobie historię i aurę, jakiej trudno doświadczyć w innym miejscu Beskidu Małego. Widok z jego szczytu obejmuje okoliczne doliny, lecz to nie panorama decyduje o wyjątkowości tego miejsca. Mimo niepozornego wyglądu Skała Czarownic emanuje atmosferą przywołującą zarówno dawne podania, jak i wyobrażenia o rytuałach odprawianych „na skraju lasu”, z dala od wsi. To jedno z tych miejsc, w których folklor, przyroda i surowa przestrzeń splatają się w opowieść, obok której trudno przejść obojętnie. Źródła: Travel Series, Gazeta Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Bogumił Hoff – pierwszy odkrywca Wisły. Kim był człowiek, który rozsławił beskidzki kurort?
Wisła stanowi obecnie jedną z najatrakcyjniejszych zimowych kierunków turystycznych. Kilometry narciarskich tras, skocznia im. Adama Małysza oraz liczne uzdrowiska to tylko przykładowe „magnesy”, które rok w rok ściągają tłumy odwiedzających. Kto jednak stoi za sukcesem popularności miasta? Przybliżamy osobę Bogumiła Hoffa – pasjonata Wisły i Śląska Cieszyńskiego.
Współcześnie największym popularyzatorem miasta Wisła stał się skoczek narciarski Adam Małysz. To on swoimi sukcesami zwrócił uwagę całej Polski na tę kilkutysięczną miejscowość, z której pochodzi olimpijczyk. W mieście znajdziemy zresztą skocznię narciarską nazwaną imieniem Adama Małysza oraz muzeum poświęcone sportowcowi. Jednak to nie Małysz jako pierwszy spopularyzował wśród Polaków Wisłę. Niemal 150 lat wcześniej zrobił to etnograf z Radomia, dzięki któremu na Śląsk Cieszyński zaczęła przyjeżdżać elita polskiej inteligencji. Kim był Bogumił Hoff? Bogumił Hoff, urodzony w 1829 roku w Radomiu, nie był od początku związany z etnografią. Mimo że ojciec, pastor ewangelicki z Meklemburgii, chciał wysłać młodego Bogumiła na studia teologiczne, ten wybrał zawód agronoma, administrującego majątki ziemskie. Pasja związana z badaniem lokalnych społeczności pojawiła się dopiero w latach 60. XIX wieku. W 1865 roku Hoff przeprowadził się do Koźmina w Wielkopolsce, gdzie zaczął dokumentować tamtejszą kulturę. Kilka lat po przeprowadzce etnograf-amator zaprosił do Poznania wielkiego polskiego badacza Oskara Kolberga. Ten przyjechał i wraz z Hoffem rozpoczął badania, których efektem był zbiór tomów pt. „Wielkie Księstwo Poznańskie”. Radomianin ozdobił tę pracę własnoręcznymi ilustracjami, które w tamtych czasach zastępowały współczesną fotografię badawczą. W 1870 roku Bogumił Hoff został wydalony z Poznania przez władze pruskie. Ówczesna lokalna administracja dopatrzyła się w działalności etnografa działań wzmacniających polską kulturę, niezgodnych z duchem obowiązującej germanizacji. Rzeczywiście, w tamtym okresie Hoff prowadził liczne inicjatywy artystyczne – organizował amatorski teatr oraz przywrócił tradycję wianków świętojańskich. Tułaczka Hoffa Po eksmisji z Poznania rozpoczyna się najbardziej naukowo płodny okres Bogumiła Hoffa. Zanim jednak etnograf trafił do ukochanej Wisły, musiał przenieść swój dorobek do kilku innych polskich miast. Hoff początkowo osiadł w Cieszynie, gdzie pełnił funkcję pomocnika fotografa, by później przenieść się na drugi koniec Polski, do galicyjskiego Przemyśla. W tym mieście rozpoczął pracę jako urzędnik kolejowy, z czym wiązały się późniejsze przeprowadzki do Warszawy i Krakowa w celach służbowych. Mimo odejścia od badań społecznych Hoff nie porzucił swojej miłości do etnografii. W trakcie regularnej korespondencji stary znajomy, Oskar Kolberg, nieustannie zachęcał go do „pójścia w teren”. Hoff wreszcie w Wiśle Do Wisły Hoff dotarł po raz pierwszy w 1882 roku, ze względów zdrowotnych. Swojskość ludu cieszyńskiego oraz nieprzekształcone krajobrazy naturalne zrobiły ogromne wrażenie na przyjezdnym. Dziesięć lat po pierwszej wizycie Hoff przeprowadził się do Wisły na stałe, choć intensywną pracę naukową rozpoczął już niedługo po swoim pierwszym pobycie. Z wybudowanego domu o nazwie „Warszawa” uczynił centrum swoich badań nad lokalną społecznością. Swoją działalność skupiał na dokumentowaniu codziennych zachowań i zwyczajów ludności z Beskidu Śląskiego. Najważniejszą pracą Bogumiła Hoffa pozostaje „Lud cieszyński” z 1888 roku, która wypełniła naukową lukę dotyczącą ludów tej części Polski. Bogumił Hoff zmarł w 1894 roku – zaledwie dwa lata po pełnej przeprowadzce do Wisły. Za sprawą nie tylko naukowej, ale i popularyzatorskiej działalności etnografa Wisła stała się popularna wśród polskich inteligentów. W kolejnych latach tereny te zaczęli odwiedzać m.in. Maria Konopnicka, Bolesław Prus czy Władysław Reymont. Rozwój Wisły – zapoczątkowany przez Hoffa – doprowadził do tego, że miasto w okresie międzywojennym stało się jednym z najważniejszych uzdrowisk w krajui dzierży ten tytuł do dziś. Ślady Bogumiła Hoffa w Wiśle Spacerując po współczesnej Wiśle, wciąż możemy dostrzec nieliczne ślady Bogumiła Hoffa. Centralny miejski plac, przy którym mieści się główny urząd, został nazwany imieniem wiślańskiego etnografa. W miejscowości znajduje się także rodzinny grób Hoffów, położony na cmentarzu ewangelickim „Na Groniczku”. Źródła: Etnoznawcy, Wisła.org Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Tu zjecie najlepszą szarlotkę w Polsce. Sprawdziliśmy, w czym tkwi jej sekret
Szarlotka ze schroniska PTTK Szyndzielnia otrzymała tytuł Najlepszej Szarlotki Górskiej w Polsce w Wielkim Teście Szarlotek na Festiwalu Górskim w Lądku-Zdroju. W czym tkwi sekret łakocia spod beskidzkiego szczytu?
Na 30. Festiwalu Górskim im. Andrzeja Zawady w Lądku-Zdroju odbyły się bardzo ważne – na pewno z perspektywy wszystkich turystów-górołazów – zawody. Wybierano Najlepszą Szarlotkę Górską, czyli ulubiony łakoć wszystkich zdobywców szczytów. Wygrał wypiek ze Schroniska PTTK Szyndzielnia, a my mieliśmy okazję go spróbować. Najlepsza szarlotka w Polsce Polska szarlotka to nasze dobro narodowe. Niedawno została okrzyknięta najlepszym słodkim ciastem na świecie według rankingu Taste Atlas 2024. Przysmak z jabłek zwyciężył wśród 78 wypieków z całego globu, a głosowali sami konsumenci. Też mi nowość, powiecie. To prawda, nic tak nie smakuje jak szarlotka – przebić ją może chyba tylko… szarlotka zjedzona w górach. Dla niektórych ta słodka przyjemność w drodze na szczyt jest większa niż widok ze szczytu. Nic dziwnego, że schroniska w całej Polsce zawzięcie walczą o tytuł Najlepszej Szarlotki Górskiej w Polsce. Ten przypadł wypiekowi ze Schroniska PTTK Szyndzielnia w Beskidzie Śląskim. W czym tkwi sekret szarlotki? – Szarlotka jest robiona według jednej receptury od wielu lat. Jej czynnikiem wyróżniającym jest z pewnością to, że wszystko robimy sami. Obieramy i doprawiamy jabłka, sami też wyrabiamy ciasto. Diabeł tkwi w szczegółach: nie prażymy jabłek, przez co szarlotka jest bardziej soczysta – opowiada Justyna Synowiec, gospodyni schroniska pod Szyndzielnią. Ostrzega, że szczegóły muszą pozostać tajemnicą. Spróbowaliśmy i musimy potwierdzić – jest przepyszna! Nic dziwnego, że miejscowa szarlotka najpierw przeszła lokalne preselekcje (wybrana jako najlepsza w regionie Beskidu Śląskiego i Żywieckiego), a następnie zmierzyła się z trzema wypiekami z innych regionów w trakcie Festiwalu Górskiego. W jury zasiadali znani alpiniści, himalaiści i wspinacze, którzy także występowali w Lądku-Zdroju. To jednak szarlotka z Szyndzielni skradła im serca. Niezwykłe schronisko PTTK Szyndzielnia Schronisko PTTK Szyndzielnia to jedno z najstarszych i największych schronisk w regionie. Jest niezwykłe, bo prowadzone rodzinnie już od 1969 roku. Coraz mniej takich magicznych miejsc w polskich górach. Najlepsza Szarlotka Górska w Polsce to nie jedyny powód, by odwiedzić Szyndzielnię. To piękne, łatwo dostępne miejsce – można do niej dojechać kolejką gondolową z Bielska-Białej. Dzięki temu dotrzeć do schroniska mogą nawet rodziny z małymi dziećmi czy osoby mniej pewnie czujące się w górach. Zapierający dech w piersiach widok i odbierające mowę ciasto jest dostępne dla wszystkich chętnych. Schronisko leży także w centrum Enduro Trails Bielsko-Biała, czyli specjalnie przygotowanych tras dla kolarzy górskich. To świetna baza wypadowa rowerzystów. – Oczywiście, że czujemy dumę ze zwycięstwa. Zawsze, jak jesteśmy w jakimkolwiek schronisku, mój mąż kupuje szarlotkę i mówi: „dobra, ale nie taka jak na Szyndzielni”. Jesteśmy szczęśliwi, że teraz i inni docenili tę naszą szarlotkę – śmieje się pani Justyna. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Jezioro Żywieckie to prawdziwa perła Beskidu Żywieckiego
Jezioro Żywieckie to nie tylko zapora i popularny akwen rekreacyjny, ale także ważny punkt na mapie przyrodniczej Polski. W jego wodach żyją liczne gatunki ryb, co sprawia, że jest cenionym miejscem dla wędkarzy. Otaczające jezioro tereny stały się ostoją dla ptactwa wodnego i migrujących gatunków, które znajdują tu bezpieczne miejsce żerowania i odpoczynku. Dzięki temu zbiornik ma nie tylko duże znaczenie rekreacyjno-turystyczne, ale także przyrodnicze.
Spis treści: Położenie Jeziora Żywieckiego Parametry techniczne i wymiary Atrakcje nad Jeziorem Żywieckim Czy warto wybrać się nad Jezioro Żywieckie? Powstanie jeziora było związane z potrzebą ochrony przeciwpowodziowej górnej Wisły oraz regulacji wód rzeki Soły. Zbiornik powstał w 1966 roku, kiedy to po wybudowaniu zapory ziemnej w Tresnej, spiętrzono wody Soły i zalano kilka miejscowości: Zarzecze, Tresną, Zadziele oraz Stary Żywiec. To właśnie dlatego wciąż mówi się o historii Jeziora Żywieckiego przed zalaniem, która do dziś wzbudza emocje wśród lokalnej społeczności. Pod wodą znalazły się domy, pola i fragmenty dawnego krajobrazu. Położenie Jeziora Żywieckiego Warto też wiedzieć, że związana z Jeziorem Żywieckim Zapora w Tresnej spełnia do dziś kilka istotnych funkcji: chroni przed powodzią, zasila w energię pobliską elektrownię wodną o mocy 21 MW oraz reguluje dopływy górnej Wisły. Równocześnie stała się fundamentem nowego krajobrazu turystycznego – Beskid Żywiecki zyskał jezioro, które dziś jest jedną z jego największych atrakcji. Jezioro Żywieckie znane jest również jako Żywiecki Zbiornik Wodny lub Zbiornik Tresna. To największy akwen wodny w regionie, który od lat przyciąga turystów, żeglarzy i miłośników górskich krajobrazów. Położone jest na granicy Kotliny Żywieckiej i Beskidu Małego, a znad jego brzegu można podziwiać malownicze sylwetki gór (między innymi charakterystyczny kształt Babiej Góry). Parametry techniczne i wymiary Dla wielu turystów najważniejszym atutem akwenu jest jego rozległość i malownicze otoczenie. Sama powierzchnia Jeziora Żywieckiego zmienia się w zależności od poziomu wody, ale przy normalnym piętrzeniu wynosi około 10 km². Podstawowe dane morfometryczne są imponujące: pojemność całkowita – 94,6 mln m³, pojemność martwa – 3,2 mln m³, pojemność powodziowa stała – 23,1 mln m³, maksymalna głębokość – 26,8 m, średnia głębokość – 8,6 m, długość linii brzegowej – 33,7 km, maksymalna długość – 6,6 km, maksymalna szerokość – 3,1 km. Zapora, która spiętrzyła wody Soły, ma 310 m długości i 39 m wysokości, a powierzchnia zlewni rzeki Soły do profilu zapory w Tresnej wynosi ponad 1000 km². Warto wiedzieć, że zbiornik ulega procesowi systematycznego zamulania nanosami rzecznymi i abrazji brzegów. Szacuje się, że w ciągu około 70 lat od momentu budowy jego pojemność może się zmniejszyć nawet o połowę. Jest to wyzwanie dla przyszłych pokoleń, ale równocześnie naturalny proces, który dotyczy większości sztucznych zbiorników wodnych w górach. Atrakcje nad Jeziorem Żywieckim Jezioro Żywieckie jest nie tylko obiektem hydrotechnicznym – to także prawdziwe centrum rekreacji i wypoczynku. Od lat stanowi jeden z najchętniej odwiedzanych akwenów w południowej Polsce. Nic dziwnego, bo oferta turystyczna jest bardzo szeroka. Sporty wodne i plażowanie Największą atrakcją jeziora jest możliwość uprawiania różnorodnych sportów wodnych. Latem działa tu wiele wypożyczalni, w których można wypożyczyć rowery wodne, kajaki czy żaglówki. Dla miłośników aktywnego wypoczynku przygotowano także możliwość nauki windsurfingu, zarówno dla dorosłych, jak i dla dzieci. Dużym powodzeniem cieszy się również kamienista plaża w Zarzeczu, gdzie turyści mogą odpocząć, opalać się i korzystać z kąpieli w jeziorze. To miejsce szczególnie popularne wśród rodzin z dziećmi. Po jeziorze kursują również statki wycieczkowe, które pozwalają turystom podziwiać piękno akwenu i okolicznych gór z zupełnie innej perspektywy. Żeglarstwo i regaty Dzięki sprzyjającym warunkom Jezioro Żywieckie stało się jednym z głównych ośrodków żeglarstwa w Beskidach. Działa tu wiele przystani i klubów żeglarskich, m.in. Ośrodek Sportów Wodnych Neptun, Ośrodek Żeglarski Fregata, Klub Żeglarski Halny czy Ośrodek Żeglarski Perkoz. Regularnie odbywają się tu Międzynarodowe Regaty Żeglarskie, objęte honorowym patronatem Wójta Gminy Łodygowice oraz Starosty Powiatu Żywieckiego. Aktywności na lądzie Atrakcje nad Jeziorem Żywieckim nie kończą się na wodzie. W okolicy dostępne są korty tenisowe, odkryty basen ze zjeżdżalnią, tyrolka nad jeziorem, paintball i jazda na quadach. To sprawia, że zarówno dzieci, jak i dorośli znajdą coś dla siebie. Miłośnicy ciszy i kontaktu z naturą również nie będą zawiedzeni. W zatoczkach i na mniej uczęszczanych fragmentach brzegu można znaleźć idealne warunki do wędkarstwa i spokojnego relaksu. Popularne są także kempingi, domki letniskowe, pola namiotowe i hotele, które oferują widok na taflę jeziora i otaczające je góry. Trasy i okolica Jezioro Żywieckie to także świetna baza wypadowa. W pobliżu znajdują się liczne trasy piesze i rowerowe, w tym popularna trasa rowerowa wokół Jeziora Żywieckiego, która pozwala połączyć rekreację z podziwianiem widoków. Blisko stąd także do wielu atrakcji Beskidu Małego i Śląska Cieszyńskiego – Góra Żar, miasto Żywiec, Wisła, Ustroń czy Bielsko-Biała. Warto też wspomnieć o lokalnych szlakach tematycznych, takich jak Szlak Zabytków Techniki czy Szlak Architektury Drewnianej, które dodatkowo urozmaicają pobyt w tej części Polski. Czy warto wybrać się nad Jezioro Żywieckie? Jezioro Żywieckie to miejsce, które łączy w sobie walory przyrodnicze, historyczne i rekreacyjne. Jego powstanie wiązało się z trudnymi decyzjami i zalaniem kilku miejscowości, ale dziś akwen jest jednym z symboli regionu. Imponująca powierzchnia, malownicze otoczenie gór, bogata oferta sportów wodnych i żeglarskich oraz liczne atrakcje w okolicy sprawiają, że zarówno mieszkańcy, jak i turyści chętnie tu wracają. Dla jednych będzie to przede wszystkim jezioro do żeglowania i sportów wodnych, dla innych plaża i miejsce na rodzinny wypoczynek, a jeszcze inni znajdą tu spokój i miejsce do wędkowania na łonie natury. Bez względu na preferencje, każdy odkryje nad tym akwenem coś dla siebie. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Jak ginie woda w Klimkówce. Historia sztucznego jeziora, które znika na naszych oczach
Mieszkańcy wsi Klimkówka podają, że jeszcze w zeszłym roku na terenach, które teraz są pokryte hałdami piasku, można było spokojnie pływać na rowerach wodnych. Tak kształtuje się niestety krajobraz zbiornika Klimkówka, który od kilku lat sukcesywnie traci kolejne miliony metrów sześciennych wody.
Zbiornik Klimkówka leży w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w dolinie rzeki Ropy, pomiędzy wsiami Klimkówka i Uście Gorlickie. Jezioro jest otoczone przez pasmo Beskidu Niskiego oraz Magury Małastowskiej, tworząc unikalny, niemal bajkowy krajobraz. Budowa zapory ziemnej, w wyniku której powstał sztuczny zbiornik, rozpoczęła się w 1984 roku. Władze PRL chciały w ten sposób zabezpieczyć dolinę Ropy przed powodziami, stworzyć rezerwuar wody pitnej oraz wykorzystać energetyczny potencjał rzeki. Inwestycja nie obyła się bez ludzkich dramatów. W latach 80. doszło do wysiedlenia mieszkańców wsi Klimkówka (częściowo także Uście Gorlickie). Ludzi przesiedlono, a ich domy i pola znalazły się pod wodą. Co się dzieje ze zbiornikiem? Dane dotyczące obecnego stanu wody w Klimkówce nie pozostawiają złudzeń – mamy do czynienia z drastycznym spadkiem. Do sierpnia 2025 zbiornik utracił blisko 80% swojej pierwotnej zawartości wody. Oznacza to spadek z ok. 43 mln metrów sześciennych do niespełna 10 mln m³. Aby dostrzec dramatyczną sytuację, nie trzeba zresztą posiłkować się liczbami. Zmiany widać gołym okiem w krajobrazie Klimkówki. Linia brzegowa znacznie się cofnęła, odsłaniając dno i dawne elementy krajobrazu. Niski poziom wody odkrył m.in. pozostałości istniejącego tu kiedyś cmentarza zatopionego w latach 80. Brak wody sprawia, że zbiornik nie spełnia w pełni swoich hydrologicznych funkcji. Obecna rezerwa stanowi jedynie 30% tego, co potrzebne do stabilizacji rzeki Ropy. Klimkówka traci swoje walory ekologiczne, a wraz z nimi – turystyczne i gospodarcze. Dlaczego brakuje wody? W rozmowie z Radiem Kraków hydrogeolog profesor Mariusz Czop tłumaczył, dlaczego sytuacja podgorlickiego zbiornika wygląda tak dramatycznie: „To śnieg był głównym rezerwuarem wody w górach. Woda nie ma czasu na wsiąknięcie w grunt – spływa szybko i odparowuje, szczególnie z powierzchni zbiorników retencyjnych. W efekcie tracimy wodę, której nie jesteśmy w stanie zatrzymać”. Współcześnie, gdy śniegu w górach brakuje, brakuje też wody w zbiornikach. Dawniej Ropa każdej wiosny dostawała zastrzyk wody z topniejącego śniegu. Dziś zimy są cieplejsze, śnieg pojawia się rzadko i szybko znika poprzez odparowywanie. Brak śniegu, który jeszcze niedawno był podstawowym źródłem zasilania górskich rzek i sztucznych jezior, to kolejny skutek globalnego ocieplenia. A my możemy tylko obserwować, jak na naszych oczach umiera kolejny fragment przyrody. Źródło: sadeczanin.info Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Znalazłem polskie Shire. Zupełnie jak z Tolkiena!” – najpiękniej tu późnym latem
Większość z nas zapewne kojarzy Beskid Niski z licznymi szlakami turystycznymi i trekkingowym rajem dla miłośników pieszych wypraw. Na tym jednak nie kończą się atrakcje i wyjątkowość tego urokliwego pasma. Przekonajcie się sami.
Spis treści: Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Historia Beskidu Niskiego – ślady po Łemkach i pustoszejące wsie Beskid Niski – co zobaczyć, gdzie pojechać i dlaczego warto? Atrakcje Beskidu Niskiego – uzdrowiska, filmowe wioski i źródła wód mineralnych Choć na mapie zajmuje całkiem spory obszar, Beskid Niski często umyka uwadze podróżników. To miejsce, które nie krzyczy atrakcjami, nie kusi komercją, ale nagradza tych, którzy zdecydują się zatrzymać i wsłuchać w jego ciszę. Podróż po Beskidzie to spotkanie z historią, której nie da się zapomnieć, oraz z naturą, która leczy i uczy pokory. W styczniu 2024 roku Beskid Niski został wyróżniony tytułem Miejsca Miesiąca magazynu National Geographic Traveler. Znikająca kapliczka – milczący świadek historii łemkowskich w Beskidzie Niskim Zaledwie dwie godziny jazdy samochodem na południowy‑wschód od Krakowa rozciąga się fragment Beskidu Niskiego, który w magiczny sposób zatrzymał czas. Kapliczka, choć murowana, sprawia wrażenie, jakby cały jej ciężar opierał się na drewnianej framudze. By dostać się pod blaszany dach, trzeba się nieco zgarbić — jakby przestrzeń wchodziła w dialog z człowiekiem. Wnętrze jest wilgotne, unosi się słodkawa woń stęchlizny. Bielone, popękane ściany podtrzymują resztki polichromii — sceny religijne: Chrystus, krzyż na Golgocie, echa biblijnych opowieści z osiołkami. Obrazy są już mocno zniszczone, w kilku miejscach całe płaty farby już się odłamały. Regularni goście miejsca dziś dokumentują jej powolne znikanie — na fotografiach uchwycą jej śmierć w zwolnionym tempie, by pamięć nie umarła. Aby dotrzeć do kapliczki, z drogi krajowej nr 977 należy skręcić w kierunku Gładyszowa, minąć dawną cerkiew, a następnie wspiąć się drogą przez rozrastającą się wieś. Na rozwidleniu w Banicy skręcamy w prawo, mijając kolejną osadę i krajobrazy przypominające makrokosmos po dawnej wsi Jasionka, gdzie dominuje tylko pustka dawnego PGR‑u. Kilkaset metrów za ostatnim przystankiem busa asfalt znika — zaczyna się szuter. Droga zwęża się i wchodzi w las. Po nierównych, coraz głębszych koleinach jedzie się niemal z duszą na ramieniu. Najpierw mijamy cmentarz skryty w zagajniku, a potem — samotne grube drzwi stojące pośrodku trawy. Symboliczne. To pozostałość po wsi Czarne. I tam, obok, znajduje się ta właśnie znikająca kapliczka, milczący świadek minionych historii. Historia Beskidu Niskiego – ślady po Łemkach i pustoszejące wsie Historia Beskidu Niskiego to opowieść o przemijaniu i utraconej obecności człowieka. Ten sam scenariusz powtarza się w całym paśmie wschodnich Karpat oraz na pograniczu polsko‑ukraińskim. Dawniej tętniące życiem wsie, zasiedlane głównie przez Łemków, posługujących się językiem łemkowskim, z czasem pustoszały — najpierw na skutek działań wojennych i masowych przesiedleń, potem za sprawą akcji „Wisła”. Człowieka zastąpiła przyroda: powoli, cicho, ale nieodwołalnie. Dziś śladami dawnej obecności są jedynie przydrożne krzyże, piwnice bez domów, zdziczałe sady, które latem obsypują się owocami, mimo braku gospodarzy. Choć część Łemków wróciła po 1956 roku, wiele miejsc w Beskidzie Niskim nigdy nie odżyło. Pozostają niedopowiedziane wsie, wzięte przez historię „w nawias” — ich czas się zatrzymał, nie dostały drugiej szansy. Z którejkolwiek strony nie podejść do Czarnego, trafi się na kolejne ślady tej pustki: Lipną, Radocynę, Nieznajową. Wszędzie powtarza się ten sam krajobraz: krzyże wśród drzew, dzikie jabłonie, symboliczne drzwi wystające z trawy jak niemy pomnik przeszłości. Ale zanim do nich dotrzemy, czasem pojawi się iskra życia — ciasna, zadymiona bacówka, w której podhalańscy górale wciąż wyrabiają sery oscypki i bundz, łącząc tradycję z nowym kontekstem przestrzennym. Patrząc na rozległe, wylesione stoki, nietrudno zrozumieć, dlaczego górale porzucili tłoczne Podhale. Tereny te to wymarzone miejsce do wypasu owiec, gdzie przestrzeń i cisza pozwalają kontynuować pradawny rytuał górskiej gospodarki pasterskiej. Beskid Niski – co zobaczyć, gdzie pojechać i dlaczego warto? Beskid Niski, długo pomijany na turystycznej mapie Polski, zyskał nowe życie, gdy autostrada A4 otworzyła go dla mieszkańców Krakowa. Dzięki dobrej dostępności – zaledwie dwie godziny jazdy samochodem – region stał się alternatywą dla zatłoczonych Tatr i bardziej znanych Bieszczad. Przez dekady niedoceniany z powodu słabej infrastruktury turystycznej, dziś przyciąga tych, którzy szukają ciszy, przestrzeni i autentyczności. Dawniej traktowany jako przystanek w drodze na południowy wschód, Beskid Niski zaczyna być celem samym w sobie. To nie są góry dla miłośników wysokich szczytów — tylko jeden wierzchołek, po słowackiej stronie, przekracza 1000 metrów n.p.m.. Po stronie polskiej króluje Lackowa (997 m n.p.m.), ale nie o wysokość tu chodzi. Większość szczytów kryje się pod zielonymi koronami drzew, nie wybijając się ponad granicę lasu. Bo właśnie las jest tu bohaterem pierwszoplanowym. Nieprzypadkowo. Ten obszar był kiedyś częścią rozległej Puszczy Karpackiej — bukowo‑jodłowego lasu pierwotnego. Jej fragmenty zachowały się w granicach Magurskiego Parku Narodowego, jednego z najmniej znanych i najmniej uczęszczanych parków w Polsce. Dzięki ograniczonej liczbie szlaków, to wciąż królestwo dzikiej przyrody. Można tu spotkać niedźwiedzie brunatne, wilki, rysie i żbiki, a także orły przednie – największe i najpotężniejsze ptaki drapieżne występujące w naszym kraju. Co ciekawe, Beskid Niski bywa nazywany Himalajami Beskidów. Gdy pogoda nie sprzyja wędrówkom, warto wsiąść do samochodu i wybrać się szlakiem drewnianych cerkwi – unikatowego dziedzictwa Łemków. Zabytkowe świątynie rozsiane są niemal w każdej wsi, a wiele z nich zostało niedawno odrestaurowanych i objętych badaniami archeologicznymi. Sezonowo działają przy nich przewodnicy przypisani do poszczególnych cerkwi, którzy z pasją dzielą się historią i ikonografią. Wystarczy zapukać do drzwi, by odkryć tajemnice świątyń np. w Kwiatoniu, Gładyszowie, Hańczowej czy Bodakach. To podróż nie tylko w przestrzeni, ale i w czasie. Atrakcje Beskidu Niskiego – uzdrowiska, filmowe wioski i źródła wód mineralnych Choć Beskid Niski nie posiada wyraźnego turystycznego centrum z prawdziwego zdarzenia, to coraz wyraźniej na mapie regionu wybija się Wysowa‑Zdrój. To niewielkie uzdrowisko zyskało w ostatnich latach drugie życie dzięki licznym inwestycjom. Park zdrojowy – rozległy i starannie zaprojektowany – ma jeszcze spory potencjał, by przyciągać nowych odwiedzających. Znaczące środki przeznaczono również na infrastrukturę – powstał nowoczesny basen, a w 2006 roku otwarto nową, stylizowaną na dawną, drewnianą pijalnię wód mineralnych. Choć nazwy wód brzmią skromnie – Henryk, Franciszek, Anna, Józef II, Słone – każda z nich oferuje inny skład mineralny i inny smak, przez co picie ich staje się prawdziwą podróżą po sensorycznych zakątkach zdrowia. To doświadczenie, które łączy profilaktykę zdrowotną z relaksem, idealne na krótkie, regenerujące wypady. Jeśli jednak ktoś poczuje przesyt uzdrowiskową atmosferą, wystarczy udać się na wschód, gdzie pasmo kończą Jaśliska – dzika, niemal bezczasowa kraina. Ta zamieszkana przez nieco ponad 400 osób wieś zyskała sławę dzięki kinu — to właśnie tutaj kręcono sceny do filmu „Wino truskawkowe” w reżyserii Dariusza Jabłońskiego, będącego ekranizacją opowiadań Andrzeja Stasiuka. Filmowe Żłobiska to właśnie Jaśliska – miejsce, w którym czas zatrzymał się kilka dekad temu i od tamtej pory nie drgnął nawet o sekundę. To żywa opowieść galicyjska, przesiąknięta atmosferą dawnych miasteczek pogranicza, gdzie przeszłość przenika teraźniejszość na każdym kroku. Źródło: National Geographic Traveler
Poznaj sekret Małego Wawelu z Beskidów – co łączy Suchą Beskidzką z… Hollywood?
Sucha Beskidzka i okolice oferują gościom bogactwo dziedzictwa kulturowego, tereny cenne przyrodniczo i rozwiniętą infrastrukturę. Dzięki kameralnej skali pozwala naprawdę wypocząć.
Spis treści: Sucha Beskidzka – położenie miasta Od osady rolniczej do stolicy mikroregionu Zabytki i główne atrakcje Sucha i okolice dla miłośników turystyki Sucha Beskidzka to miejsce, gdzie u ujścia Stryszawki do Skawy spotykają się pasma Beskidu Makowskiego, Żywieckiego i Małego. Stąd warto zaczynać przygodę z Beskidami niezależnie od pory roku. Liczne szlaki piesze poprowadzą nas przez malownicze zakątki, a zimą już w promieniu 30 km od miasta znajdziemy miejsca atrakcyjne dla narciarzy. Będąc na trasie do zimowych kurortów w wyższych górach warto się tu zatrzymać, by bliżej poznać stolicę powiatu suskiego. Sucha Beskidzka – położenie miasta Sucha Beskidzka aż do roku 1964 nazywała się Sucha. Drugi człon dodano, by jednoznacznie wskazać położenie miejscowości. To powiatowe miasto zajmuje prawie 30 km2 zachodniobeskidzkiej kotliny, nad którą górują szczyty Magurki (872 m n.p.m.), Mioduszyny (632 m n.p.m.) i Jasienia (505 m n.p.m.). Co ciekawe, statystyki mówią, że aż 87% powierzchni miasta stanowią użytki rolne i leśne, co z jednaj strony wynika z górskiego położenia, z drugiej strony zaś z dużej powierzchni i niskiego zaludnienia. To blisko dziesięciotysięczne miasto położone jest w punkcie węzłowym komunikacji kolejowej. Tutaj zaczyna się ostatni etap jazdy w kierunku Jeleśni, Żywca i Zwardonia albo do Chabówki i Zakopanego. Sylwetka zabytkowego dworca jest bardzo typowym przykładem austriackiej architektury kolejowej. Dworzec ten zakwalifikowany został wg. PKP do kategorii dworców turystycznych. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 28, która w okolicach Rabki ma połączenie dwiema trasami: E77 biegnąca na Orawę i dalej do granicy z przejściem w Chyżnem oraz z drogą krajową nr 47 prowadzącą do Nowego Targu, Zakopanego i przejścia granicznego ze Słowacją w Jurgowie. Warto zatem w drodze na południe zatrzymać się tu, by odpocząć i poznać lokalne atrakcje, których dzięki bogatej historii miasta na miejscu nie brakuje. Od osady rolniczej do stolicy mikroregionu Istniejące przekazy łączą powstanie Suchej z aktywnością kolonizacyjną książąt oświęcimskich. W roku 1405 książę Jan II wydał zgodę niejakiemu Strzale na założenie osady w widłach rzeki Skawy i Suchej, jak wtedy nazywała się Stryszawka. Miejsce to znajdowało się na szlaku handlowym do Krakowa ku Nizinie Węgierskiej. Po śmierci założyciela Suchej ziemie te odziedziczyła jego żona Barbara pochodząca z rodu Słupskich, który to ród zarządzał nimi przez następne 90 lat. Kasper Suski Na scenę wkracza Caspare Castiglioine. Był on złotnikiem rodem z Florencji, który wraz ze swoim ojcem mistrzem kamieniarskim przybył do Krakowa na zaproszenie króla Zygmunta Starego. Zgromadził znaczące środki, które pozwoliły mu na zakup Suchej od Słupskich. Następnie wżenił się w ten ród dzięki związkowi z Jadwigą Słupską. Cztery lata trwała budowa kamiennego dworu obronnego u stóp góry Jasień. Przedsiębiorczemu Włochowi wejście w koligacje z książętami oświęcimskimi otworzyło drogę do szlachectwa. W roku 1564 doczekał się nobilitacji – przyjęcia go do herbu Szaszor. I tak florentczyk Caspare stał się Kasprem Suskim, gdyż nazwisko przyjął od swojej siedziby. Jego decyzja o osiedleniu się w Suchej miała kolosalne konsekwencje dla dalszego rozwoju osady, a później całej okolicy. Sucha stała się lokalnym ośrodkiem administracyjnym, którego znaczenie gospodarcze stale rosło. Dużą rolę w tym procesie odegrał ród Komorowskich. Ich dobra obejmowały również część ziem na Żywiecczyźnie. W roku 1608 dobra uległy podziałowi. Część zachodnią, znaną jako „państwo suskie” przejął Piotr Komorowski i do wybuchu II wojny światowej pozostawała ona w rękach przedstawicieli rodów magnackich. Byli to Wielopolscy, Braniccy i Tarnowscy. Rozwój miasta Na czasy Piotra Komorowskiego w XVII wieku przypada intensywny rozwój Suchej. Zakłada on parafię, funduje kościół i klasztor, rozbudowuje pierwotną siedzibę Kaspra Suskiego. W tym samym czasie zbudowane zostały browar, suszarnia chmielu, gorzelnia, młyn wodny, kuźnia żelaza i miedzi. Na przełomie XVII i XVIII wieku panią dóbr suskich było Anna Konstancja Wielopolska. Zarządzała nimi z dużą skutecznością. Na wiek XVIII przypada zmiana statusu Suchej – dzięki przywilejom królewskim zyskała zgodę na organizowanie jarmarków. Pod koniec XVIII wieku blisko 3 tys. mieszkańców doświadczyło konsekwencji intensywnych działań wojennych, kiedy konfederaci barscy walczyli z wojskami carskimi. Po pierwszym rozbiorze Polski Sucha znalazła się zaborze austriackim. W połowie XIX wieku Braniccy herbu Korczak wykupują suskie dominium z rąk Wielopolskich. Kontynuowali oni rozbudowę i modernizację Kuźnic Suskich, które przyjęły nową nazwę – Zakłady Górniczo-Hutnicze Aleksandra hr. Branickiego w Suchej. Działały one prawie do końca XIX wieku, kiedy rosnące koszty produkcji i konkurencja tańszych wyrobów ze Śląska zmusiły właścicieli do zamknięcia zakładów. Węzeł kolejowy Zbiegło się to z doprowadzeniem do Suchej tzw. kolei transwersalnej w roku 1884. Jej trasa biegła Czadczy przez Żywiec, Suchą, Nowy Sącz do Husiatyna. Zlokalizowanie w Suchej odgałęzienia trasy do Krakowa podniosło jej osady jako węzła kolejowego. W związku z jego prężnym rozwojem rosło zapotrzebowania na pracowników. Kolejarze i ich rodziny stanowili na tyle znaczący odsetek wśród mieszkańców, że Sucha doczekała się przydomka – „miasto kolejarzy”. Koniec XIX wieku to czas prosperity, której ukoronowaniem było uzyskanie praw miejskich w 1896 roku. Tuż przed wybuchem II wojny światowej populacja Suchej liczyła ponad 6 tys. osób. W wyniku działań władz okupacyjnych życie straciło ok. pół tysiąca mieszkańców pochodzenia żydowskiego. Miasto współcześnie Dziś Sucha Beskidzka wciąż się zmienia. Z krajobrazu miasta zniknęły tartak i baza PKS. Na ich miejscu wzniesiono centrum handlowe. Powstają nowe budynki użyteczności publicznej takie jak np. hale sportowe, basen kryty czy nowoczesna oczyszczalnia ścieków. Dzięki zastosowaniu innowacyjnych metod, osady z oczyszczalni nie są odpadem, a wartościowym nawozem, który jest sprzedawany pod nazwą „Suszek Beskidzki”. Zabytki i główne atrakcje Prawdziwą perłą w koronie zabytków miasta, z której dumni są suszanie (tak nazywamy mieszkańców Suchej) jest zamek nazywany Małym Wawelem. Wszystko zaczęło się w tym miejscu gdzie Kasper Suski wzniósł swój dwór obronny, później rozbudowany przez Piotra Komorowskiego w XVII wieku, by stał się rezydencją godną magnatów. Zamek w Suchej Beskidzkiej Harmonijna bryła renesansowego zamku składa się z trzech skrzydeł, z których jedno jest parterowe, a pozostałe dwa mają kilka kondygnacji. Południowe skrzydło kryje w sobie relikty obronnego dworu wzniesionego przez Kaspra. Wewnętrzny dziedziniec od strony rzeki kiedyś zamykał wysoki mur obronny z reprezentacyjną bramą wjazdową. Przetrwał on do czasów Branickich, kiedy został zburzony i zastąpiony lekkim, żelaznym ogrodzeniem. Wieżę południowo-wschodnią i południowo-zachodnią wzniesiono w XVII za czasów Anny Konstancji Wielopolskiej. Ale to zamysłowi Piotra Komorowskiego budowla zawdzięcza nawiązania do Zamku Królewskiego na Wawelu – dzięki dwukondygnacyjnym krużgankom arkadowym, nadającym lekkości. Odebrany po wojnie przez władze ludowe zamek popadał w coraz większą ruinę. Braniccy na drodze sądowej uzyskali potwierdzenie, że został on im odebrany bezprawnie. Wyjaśnienie jego statusu umożliwiło podjęcie przez burmistrza Suchej Stanisława Lichosyta rozmów o możliwości zakupu zamku przez miasto. Transakcji dokonano i w latach 2017–18 przeprowadzono jego gruntowną renowację, która przywróciła mu dawną świetność. Dziś mieści się tu Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej oraz szkoła wyższa. Niestety, już tylko we wspomnieniach pozostaje bogactwo biblioteki Branickich. Były to imponujące zbiory, obejmujące nie tylko cenne druki, ale min. także rękopisy, inkunabuły, grafiki, cenne monety i dzieła sztuki. Podczas wojennej zawieruchy część z nich została zniszczona, a reszta uległa rozproszeniu. Dziś we wnętrzach podziwiać można min. znajdujący się w sali rycerskiej manierystyczny kominek, pamiętający czasy Piotra Komorowskiego. Jeśli aura sprzyja, warto wybrać się na spacer po leżącym od południa parku zamkowym, który założony został u stóp góry Jasień. Na gości czekają wiekowe drzewa, urokliwe zakątki, mostki oraz oranżeria, a w Domku Ogrodnika – ekspozycja etnograficzna. Karczma Rzym Drugim flagowym zabytkiem Suchej jest położona na samym rynku Karczma Rzym. To wspaniały przykład znakomicie zachowanego zabytku drewnianego z XVIII wieku, który nadal spełnia swoją funkcję. Tu spotykali się uczestnicy suskich jarmarków, a według legendy diabeł upomniał się o duszę Pana Twardowskiego, co opisał Adam Mickiewicz w balladzie „Pani Twardowska”. Również na rynku obejrzeć możemy fontannę upamiętniającą 600-lecie Suchej. Odwołuje się ona do spotkania Pana Twardowskiego z diabłem i do białego konia z herbu miasta. Billy Wilder Z miastem tym związany był siedmiokrotny zdobywca Oskara – Billy Wilder. Urodził się w rodzinie żydowskiej jako Samuel Wilder. Jego rodzice prowadzili restaurację dworcową. Stąd wyjechał do Wiednia, gdzie pracował jako reporter. Wichry historii zaniosły go do Stanów Zjednoczonych, gdzie odnalazł swoje powołanie jako reżyser filmowy. Stworzył takie klasyczne obrazy jak np. „Bulwar zachodzącego słońca” czy „Pół żartem, pół serio”. W 105. rocznicę jego urodzin na rynku odsłonięto plakietę upamiętniającą postać wybitnego twórcy rodem z Suchej. Jego imieniem nazwano nowoczesne Centrum Kultury i Filmu, gdzie odbywają się koncerty, wystawy i seanse filmowe. Platforma widokowa Miasto przygotowało atrakcję w postaci platformy widokowej. Znajduje się ona na drugim brzegu rzeki, na wschód od targowiska miejskiego, skąd niebieskim szlakiem dojdziemy do niej po ok 25 minutach marszu. Przechodzimy po pieszym mostku nad rzeką Skawą, by dalej wspinać się na stok Mioduszyny. Z platformy rozciąga się malownicza panorama na całe miasto i sąsiednie pasma Beskidów Małego, Żywieckiego i Makowskiego. Sucha i okolice dla miłośników turystyki Miłośnicy turystyki pieszej znajdą tu znakomitą bazę wypadową do wędrówek. Warto stąd ruszać na beskidzkie szlaki lub tu kończyć dłuższe wyprawy. Gościnne, niezbyt wysokie pasma zachęcają do odwiedzin o wszystkich porach roku. Mogą stanowić znakomitą zaprawę dla najmłodszych piechurów lub wstęp przed wycieczkami w wyższe góry dla dorosłych. Do wyboru są 4 szlaki turystyczne wychodzące z Suchej: niebieski prowadzący w Beskid Makowski, zielony w kierunku w Beskidu Małego, czerwony do Zawoi, czarny do Skawicy. Rowerzystom Ziemia Suska oferuje liczne dobrze oznakowane trasy obejmujące cały powiat. Lokalne mają swój początek przy zamku w Suchej. Dla lubiących bardziej stacjonarne pobyty ważną atrakcją może być zlokalizowany ok. 20 minut jazdy autem z miasta, chroniący przed powodziami zbiornik zbudowany na rzece Skawie, czyli Jezioro Mucharskie. Turyści znajdą tu wyznaczone kąpieliska i wypożyczalnie sprzętu wodnego. Otoczone górami kusi obietnicą wypoczynku w upalne dni i pięknymi widokami, które można podziwiać nie tylko z lądu, ale i z pokładu statku wycieczkowego, który wypływa z Jaszczurowej.
Byłem w najdłuższym hotelu Europy. Szczyrk może pochwalić się też innymi rekordami
Nowo otwarty najdłuższy hotel Europy ma taką samą długość jak wieża Eiffla – wysokość. Ale, ku mojemu zaskoczeniu Szczyrk, może poszczycić się też innymi rekordami. Zachwycą fanów sportu, przyrody i wędrówek górskich. W czym jeszcze ta miejscowość wybija się na prowadzenie?
Polskie góry potrafią oczarować o każdej porze roku. Co prawda szczyt sezonu przypada z reguły latem, gdy pogoda sprzyja wędrówkom i zimą – gdy stoki gotowe są dla narciarzy – to również jesień to świetny moment, by je odwiedzić. Na kilka październikowych dni wybrałem się do Szczyrku w polskich Beskidach. Był to strzał w dziesiątkę. Złota polska jesień zachwyciła feerią barw. A jako, że ostatnio w tym miejscu byłem przed wieloma laty, miałem dobre porównanie co do zmian, które nastąpiły. I okazało się, że Szczyrk jako kurort może poszczycić się atrakcjami, które są „naj” i to na wielu płaszczyznach. W czym Szczyrk jest „naj”? Mimo że w okolicy Szczyrku góry nie są najwyższe w Polsce, to rzeźba terenu jest szalenie miła dla oka. Poza tym w ostatnich latach nastąpił znaczący rozwój infrastruktury turystycznej. Rozpoznając Szczyrk i okolice, odkryłem następujące rekordowe miejsca i wydarzenia: Mercure Szczyrk Resort – hotel, w którym nocowałem, jest najdłuższym tego typu obiektem w Europie. Mierzy 330 m długości. Taką wysokość ma na przykład wieża Eiffla. Przejście całego obiektu wzdłuż zajęło mi prawie 4 minuty. W okolicy Szczyrku znajduje się najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego – Skrzyczne (1257 m n.p.m.). Można na niego wejść kilkoma szlakami albo wjechać wygodną kolejką linową ze Szczyrku. Ze szczytu roztacza się piękny widok. Nad Szczyrkiem, w lesie porastającym pasmo góry Klimczok, rośnie najprawdopodobniej najwyższe drzewo w Polsce – mierzy 57 metrów wysokości. Jest to daglezja zielona. Ma około 120 lat i potencjał na dalszy wzrost. Wokół rosną niemal równie wysokie drzewa. W centrum Szczyrku znajduje się największa w południowej Polsce prywatna galeria sztuki współczesnej – Bator Art Gallery. Tak naprawdę galeria zlokalizowana jest w dwóch lokalizacjach w tej miejscowości, tak więc można smakować sztukę na raty. W Szczyrku mamy do dyspozycji najwięcej tras narciarskich w Polsce możliwych do przejechania na jednym skipasie – aż 40 km. W tej górskiej miejscowości odbywają się dwa festiwale: największy zimowy festiwal sportów i muzyki w Europie – Snowfest Festival – oraz największy festiwal folklorystyczny w Europie – Tydzień Kultury Beskidzkiej (w 2025 odbędzie się jego 62. edycja). Mimo że „naj” w Szczyrku jest o wiele więcej, to Szczyrk wcale nie jest największą miejscowością. Populacja liczy mniej niż 6 tys. mieszkańców. W lokalnej informacji turystycznej warto pobrać mapkę z 50 atrakcjami tej miejscowości. Plan na dzień w Szczyrku – co warto zrobić i zobaczyć? Przedstawiam propozycje na dwa dni – jedna jest aktywna, druga – zdecydowanie bardziej wypoczynkowa, ale nie mniej atrakcyjna. Obie przetestowałem tej jesieni. Aktywny dzień w Szczyrku W góry, niezależnie od pory roku, najlepiej wybrać się z samego rana. Budzę się w Mercure Szczyrk Resort z widokiem na Skrzyczne. Wszystkie pokoje skierowane są na południe, południowy zachód lub wschód, więc górska panorama zapiera dech w piersiach. Po szybkim, ale szalenie urozmaiconym śniadaniu pora zdobyć rower. W hotelu można pożyczyć jednoślad, w Szczyrku jest też kilka innych firm oferujących sprzęt. Jeśli mamy własny – w hotelu dostępna jest rowerownia, gdzie można go bezpiecznie przechować. Wybieram się do schroniska PTTK Klimczok. Trasa jest dość wymagająca. Gdybym nie wybrał roweru elektrycznego, nie zajechałbym daleko. Widoki lepiej podziwiać w czasie przerw, bo chwilami podjazdy są bardzo ostre, a wystające kamienie poważnie utrudniają jazdę. Wydawać by się mogło, że zjeżdżanie będzie bułką z masłem – warto jednak używać ciągle hamulców i to obu. A na wycieczkę koniecznie wziąć dużo wody, kask i słodką przekąskę, która doda siły w razie kryzysu. Dla osoby rzadko jeżdżącej po górach będzie to spore wyzwanie. Warto mierzyć siły na zamiary. Alternatywną propozycją jest piesza wędrówka do schroniska. Jest kilka szlaków do wyboru. Można zrobić pętelkę, by nie iść ciągle tą samą trasą. Po aktywnym dniu warto odprężyć ciało i duszę. W Mercure Szczyrk Resort dostępna jest oferta SPA – i szeroki wachlarz masażów i kuracji oraz sauna. A w najbliższym czasie ruszyć ma również strefa wodna z basenem ze zjeżdżalnią. Spokojny dzień w Szczyrku W górach wcale nie musimy się zmęczyć. Jeśli mamy gorszy dzień lub pogodna jest niepewne, można skorzystać z ofert kolejek górskich – trzech kanapowych i jednej gondolowej. Tworzą spójną trasę, zwaną Pętlą Szczyrkowską. Cała trasa to 6 km! Ze Szczyrku można wjechać (z przesiadką) na górę Skrzyczne, podziwiać widoki na okoliczne góry (a na horyzoncie nawet na Tatry) i Jezioro Żywieckie. Potem, kierując się w stronę Małego Skrzycznego dwukilometrowym spacerkiem, zjechać do Hali Skrzyczeńskiej i dalej – powrócić do Szczyrku. Jeśli mamy siłę, jakiś fragment można z powodzeniem pokonać pieszo. Warto wspomnieć, że kolejkami można przewozić rowery – wiele osób tylko zjeżdża w dół po specjalnie wytyczonych trasach o różnej trudności. Sama miejscowość Szczyrk nie jest duża, ale jest kilka miejsc, które warto odwiedzić. Spore wrażenie zrobiła na mnie Bator Art Gallery, czyli galeria sztuki współczesnej. Mieści się w dwóch lokalizacjach. Można tam kupić zarówno drobne przedmioty w przystępnej cenie, jak i dzieła warte nawet 20 tys. złotych. Bo tyle kosztuje na przykład praca Ulyany Turchenko, która przykuła moje spojrzenie. Artystka tworzy w stylistyce symbolizmu i realizmu fantastycznego, nieco w bułhakowskim klimacie. W drodze powrotnej zaglądam jeszcze do Sanktuarium Matki Bożej Królowej Polski znajdującego się nad hotelem. Łatwo go dostrzec z okolicy, bo zamontowano nowe oświetlenie na krzyżu na tej budowli. To niezwykłe miejsce. W 1894 roku dwunastoletniej dziewczynce objawiła się Matka Boska. W miejscu cudu w 1912 r. powstało sanktuarium. Obok niego jest niewielka kapliczka z zakonserwowanym drzewem, za którym miało miejsce objawienie. Za kościołem znajduje się niewielka grota ze źródełkiem. Najdłuższy hotel w Europie. Co może zaoferować? Czterogwiazdkowy Mercure Szczyrk Resort otworzył swoje podwoje we wrześniu tego roku. Hotel powstał w miejscu dawnego ośrodka wczasowego „Orle Gniazdo”, który działał od lat 70. XX wieku. Głównym inwestorem była wówczas Huta Katowice. Obecny hotel zachował w zasadzie tylko kształt głównej bryły. Mi przywodzi na myśl bumerang ze względu na przełamanie w połowie. Reszta została gruntownie przebudowana i odświeżona. Nie znajdziemy tutaj śladów po przeszłości. Wszystko jest nowe i estetyczne wykonane. Ze względu na rozplanowanie hotelu można ulec złudzeniu, że jest się na wielkim wycieczkowcu sunącym przez oceany. „Okrętem” opiekuje się w tym momencie około 200 pracowników, nie tylko z Polski, ale też z Nepalu, Filipin, Indonezji czy Ukrainy. Obiekt jest naprawdę duży z blisko 500 pokojami, które są w stanie pomieścić około 1000 gości. Oferta jest skierowana zarówno do osób indywidualnych, rodzin, ale też dla firm, bo hotel oferuje dwie oddzielne sale konferencyjne. W czasie pobytu widziałem kilka hucznych imprez organizowanych przez duże korporacje (czmychałem przed wynajętymi szczudlarzami). Ale dźwięki nie docierały do mojego pokoju i mogłem się dobrze wyspać. Atutem hotelu jest też dostęp do światła dziennego – dużo słońca jest w pokojach, ale też od północy za sprawą przeszklonych powierzchni na dolnym poziomie w rejonie recepcji. Głód można zaspokoić w dwóch restauracjach: Seasons i Flame. W tej drugiej dania przygotowywane są na otwartym ogniu, często bezpośrednio przy stoliku. Należy polecić ją osobom, które chętnie spożywają potrawy mięsne. Są też oczywiście bary, jeden o wdzięcznej nazwie Luna jest predestynowany do podziwiania ciał niebieskich z obszernego tarasu. Źródło: National Geographic Traveler.
Język łemkowski przez lata był uznawany za dialekt ukraiński. Dziś jest już odrębnym językiem
Dziś nikt już nie ma wątpliwości, że język łemkowski ma status odrębnego języka. Jakie są jego cechy charakterystyczne? Od kiedy w Polsce uznawany jest za język mniejszościowy? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest język łemkowski? Cechy języka łemkowskiego Historia języka łemkowskiego Problemy z klasyfikacją języka łemkowskiego Język łemkowski dziś W 2023 roku do matury z języka łemkowskiego przystąpiły zaledwie dwie osoby. Nie oznacza to jednak, że mowa Łemków znika z przestrzeni publicznej. Posługujący się nią Rusini długo walczyli, by ich język zyskał należny mu status. Swoją mowę pielęgnują do dziś, o czym najlepiej świadczy obecność łemkowskiego w przestrzeni publicznej, szkołach i mediach. Czym jest język łemkowski? Mówiąc o języku Łemków, na myśli trzeba mieć należący do wschodniosłowiańskiej grupy językowej wariant języka rusińskiego. Posługują się nim Łemkowie zasiedlający obszar Zakarpacia, wschodniej Słowacji, Polski, Rumunii, Węgrzech, Serbii (Wojwodiny) i Chorwacji. W serbskiej Wojwodinie ma status języka urzędowego. W Polsce i na Słowacji jest językiem mniejszościowym. Dialekty języka łemkowskiego Jako że język łemkowski jest używany w wielu krajach, należy wyróżnić w nim pewne geograficzne odmiany. Dialekty używane w Polsce, Wojwodinie i na Słowacji wykazują sporo cech charakterystycznych dla pozostałych języków słowiańskich. Należy tu wskazać choćby na stały akcent wyrazowy na przedostatniej sylabie i formy czasu przeszłego składające się z imiesłowu i krótkiej formy czasownika „być”. Polska dla ciekawskich: Skarby z drewna Małopolska i Podkarpacie - tu znajdziecie przepiękne drewniane cerkwie, które doceniło nawet UNESCO, umieszczając na swojej prestiżowej liście dziedzictwa kultury. Przeczytajcie opowieść J... Największą odrębność wykazuje dialekt używany w Wojwodinie. Ta odmiana łemkowskiego wykazuje bliski związek ze wschodnimi gwarami języka słowackiego, a w kwestii fleksji i fonologii blisko mu do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Cechy języka łemkowskiego Każdy język ma pewne cechy charakterystyczne. W przypadku łemkowskiego należy wskazać między innymi na: pełnogłos, zjawisko polegające na występowaniu między spółgłoskami grup „-oro-”, „-ere-”, „-olo-”; końcówkę t' w trzeciej osobie liczby mnogiej; akcent na przedostatniej sylabie; mianowniki przymiotników liczby mnogiej zakończone końcówką „-y”; końcówkę „-om” w narzędniku żeńskich rzeczowników; końcówkę „-oj” w dopełniaczu żeńskich przymiotników; ściągnięte końcówki przymiotników; obecność partykuły pytającej „ci”. Pisownia Podobnie jak w przypadku innych języków wschodniosłowiańskich, pisownia w języku łemkowskich opiera się na cyrylicy, czyli alfabecie cyrylickim. Należy jednak podkreślić, że w piśmie Łemków obecne są pewne osobliwości – indywidualne cechy spotykane wyłącznie w rusińskim wariancie cyrylicy. Słownictwo W słownictwie łemkowskim można doszukać się wielu wyrazów wspólnych z językiem ukraińskim i wszystkimi jego dialektami. Nie brakuje w nim także zapożyczeń polskich i słowackich, a należy podkreślić, że asymilując gwary słowackie, Łemkowie w dużej części przejęli także wyrazy węgierskie. Poza tym występują także zapożyczenia rumuńskie, które najprawdopodobniej zostały przejęte bezpośrednio od Wołochów, choć nie można wykluczyć, że część została zaczerpnięta z gwar ukraińskich. Historia języka łemkowskiego Najstarsze znane teksty o cechach łemkowskich pochodzą z XVI wieku. Trzy stulecia później, w 1871 roku, opublikowany został pierwszy manifest odrębności języka łemkowskiego. Już wtedy pojawiały się nieliczne publikacje łemkowskie, ale dopiero w 1911 roku czasopisma i książki spisane tym językiem zaczęły być regularnie publikowane. Problemy z klasyfikacją języka łemkowskiego Podobnie jak język kaszubski, mowa Łemków przez długi czas miała w Polsce niejasny status. W toku dyskusji próbowano wypracować porozumienie i ustalić, czy Łemkowie porozumiewają się dialektem języka ukraińskiego, czy raczej odrębnym językiem słowiańskim. Michał Łesiów i Janusz Rieger przedstawiali zdanie, że Łemkowie posługują się ukraińską gwarą. Z kolei Henryk Fontański uzna łemkowski za odrębny język z grupy języków wschodniosłowiańskich. Język czy dialekt? Wielu językoznawców, którzy opowiadali się za uznaniem odrębności łemkowskiego, zaliczyło go do grupy rusińskiego kompleksu językowego. Swoim zasięgiem obejmował Beskid Niski (w Polsce i na Słowacji), Ruś Zakarpacką (na Ukrainie) i niektóre serbskie i chorwackie wysepki. Nie zmieniało to jednak faktu, że łemkowski przez dziesiątki lat był uważany za jeden z ukraińskich dialektów. Uznaniu łemkowskiego za odrębny język nie sprzyjała polityka władz Polski Ludowej. W 1947 roku rozpoczęła się akcja „Wisła”, w ramach której Łemkowie wraz z Ukraińcami zostali wysiedleni z południowo-wschodnich terenów kraju. Po 1989 roku nikt już nie miał wątpliwości w tej kwestii W rezultacie aż do 1989 roku łemkowski oficjalnie miał status dialektu ukraińskiego. Dopiero gdy ustrój komunistyczny zaczął chylić się ku upadkowi mniejszości narodowe w Polsce znalazły się w znacznie lepszej sytuacji (dotyczy to także mniejszości etnicznych). W sierpniu 1989 roku powołano do życia Komisję Mniejszości Narodowych i Etnicznych. Ich sprawami zaczęło zajmować się Ministerstwo Kultury i Sztuki (wcześniej takie kompetencje miało MSWiA). Zarejestrowano wówczas Stowarzyszenie Łemków, czyli pierwszą powysiedleńczą organizację łemkowską. Nauczanie języka łemkowskiego było jednym z kluczowych punktów w jej statucie. Język łemkowski dziś Mniejszości etniczne w Polsce nie mają zbyt dużej reprezentacji. Najliczniejszą grupę tworzą Łemkowie, a mimo to i tak niewiele osób posługuje się swoim językiem. Według danych z Narodowego Spisu Powszechnego z 2021 roku, przynależność do tej grupy zadeklarowało 13 607 osób. Zaledwie 6147 przedstawicieli mniejszości używa łemkowskiego, a 1229 zadeklarowało używanie w domu wyłącznie jednego języka. Himalaje Beskidów. Szlakiem cerkwi Beskidu Niskiego Pod względem wysokości nie są to Himalaje, ale Beskid Niski ma coś wyjątkowego, swój własny Tybet – kilkadziesiąt drewnianych cerkwi przycupniętych na wzgórzach. Zwiedzamy! Nie należy jednak myśleć, że łemkowski zanika w przestrzeni publicznej i życia publicznego. To prawda, ma niewielu użytkowników, a mimo to jest obecny na dwujęzycznych tablicach z nazwami miejscowości (np. w gminie Uście Gorlickie). Jest nauczany w kilkunastu szkołach. Ma się dobrze w kulturze popularnej (zespół Lemko Tower nagrywa płyty w łemkowskim). Jest obecny w publikacjach prasowych, audycjach radiowych i w przestrzeni wirtualnej. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Najtrudniejszy szlak w Beskidach został zamknięty. Prowadzi na szczyt z Korony Gór Polski
To jeden z najbardziej wymagających szlaków w polskich górach. W najbliższym czasie turyści wchodzący na tzw. dach Beskidów będę musieli jednak wybrać inne trasy. Jakie i dlaczego?
W tym artykule: Popularny szlak górski zamknięty. Kiedy Perć Akademicka zostanie otwarta? Nie tylko Babia Góry: zamknięte szlaki w polskich górach Babia Góra to jeden ze szczytów zaliczających się do Korony Gór Polski. Na masyw uważany za jeden z najbardziej kapryśnych pod względem pogody prowadzi kilka szlaków. Perć Akademicka została wytyczona z myślą o najbardziej doświadczonych górołazach. To nie tylko najbardziej wymagające podejście na Babią Górę, ale też najtrudniejszy szlak w Beskidach. Popularny szlak górski zamknięty. Kiedy Perć Akademicka zostanie otwarta? W ostatnich dniach sierpnia zarząd Babiogórskiego Parku Narodowego poinformował, że Perć Akademicka, czyli żółty szlak, została zamknięta z powodu remontu. Turyści będą mogli przejść odcinek od Górnego Płaju do Diablaka dopiero po 28 października. Dzięki niezbędnym pracom konserwacyjnym i poprawie infrastruktury, przejście ma być bardziej bezpieczne i komfortowe. Jednym z najbardziej wymagających momentów na trasie oznakowanej prawie 100 lat temu (w 1925 r.) jest ośmiometrowa, pionowa ściana nazywana Czarnym Dziobem. Turyści muszą się na nią wspiąć, żeby móc przejść dalej i podziwiać panoramę okolicy ze szczytu. Wśród miłośników pieszych wędrówek krąży opowieść, jak to przy dobrej widoczności z Babiej Góry widać nawet samoloty lądujące na krakowskim lotnisku. Babiogórski Park Narodowy został utworzony w 1954 r. Pod koniec lat 70. ubiegłego wieku UNESCO uznało okolice najwyższej góry Beskidów za światowy rezerwat biosfery. Wybierając się w tamte strony, warto pamiętać, że Babia Góra to nie pojedynczy szczyt, a cały masyw górski. Najwyższy punkt na trasie do Diablak (1725 m n.p.m.), choć często nazywa się go właśnie Babią Górą. Po drodze turyści mogą zdobyć też między innymi Gówniaka i Sokolicę. Może i nie są najwyższe na świecie, ale i tak zachwycają! Oto najpiękniejsze góry w Polsce Polska nie jest krajem górskim, jednak żeby móc przeżyć niezapomnianą przygodę w malowniczej okolicy, nie trzeba wyjeżdżać za granicę. Gdyby zsumować długość wszystkich szlaków pies... Nie tylko Babia Góry: zamknięte szlaki w polskich górach Zamknięcie Perci Akademickiej nie oznacza, że na Babią Górę nie będzie można wejść przez najbliższe 2 miesiące. Wędrowcy nadal mają do wyboru trzy inne szlaki oznakowane kolorami czerwonym i zielonym. To niejedyne zmiany na górskich szlakach w tym sezonie. Turyści wybierający się w Tatry powinni z kolei pamiętać o tym, że na początku sierpnia zamknięty został żółty szlak turystyczny na odcinku Dolina Pięciu Stawów Polskich-Szpiglasowa Przełęcz. Trasa będzie nieczynna w obu kierunkach do odwołania. Powodem jej wyłączenia z użytku również są prace remontowe. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Może i nie są najwyższe na świecie, ale i tak zachwycają! Oto najpiękniejsze góry w Polsce
Polska nie jest krajem górskim, jednak żeby móc przeżyć niezapomnianą przygodę w malowniczej okolicy, nie trzeba wyjeżdżać za granicę. Gdyby zsumować długość wszystkich szlaków pieszych w polskich górach, z całą pewnością otrzymalibyśmy pięciocyfrową liczbę, więc jest w czym wybierać. Każdy miłośnik trekkingu ma swoje ulubione trasy. Poniżej wymieniamy najpiękniejsze góry w Polsce, które naszym zdaniem zasługują na szczególną uwagę.
W tym artykule: Orla Perć Dolina Chochołowska Szlak ze Szczyrku na Skrzyczne Szlak z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę Szlak z Nowej Słupi do Świętej Katarzyny Szlak z Ustrzyk Górnych do Wetliny Szczeliniec Wielki Śnieżka W Europie jest wiele typowo górskich krajów. Polska nie jest zaliczana do tego grona, ale i tak możemy uznać, że nasze terytorium jest w tym względzie mocno uprzywilejowane. W granicach Polski występują trzy łańcuchy górskie (Góry Świętokrzyskie, Sudety i Karpaty), które dzielą się na aż 46 pasm. Każde z nich charakteryzuje się unikatowym pięknem i indywidualnymi walorami. Orla Perć Naszą wycieczkę zaczynamy w Tatrach. Orla Perć to bez wątpienia jeden z najsłynniejszych szlaków pieszych w Polsce i przy okazji – także najtrudniejszy. Bezpiecznie mogą poruszać się tam osoby, które zdobyły już niejeden szczyt i poznały techniki wspinaczkowe, obowiązkowo zaopatrzone w odpowiedni ekwipunek. Kije trekkingowe i buty do hikingu? To za mało. Absolutną podstawą są solidne buty górskie i kask wspinaczkowy (chroniący głowę w razie upadku i przed spadającymi odłamkami skalnymi), a w sezonie zimowym – także raki (raki, nie raczki) i czekan. Przyda się tam także uprząż asekuracyjna i lonża, bo na wielu fragmentach szlaku pojawia się znaczna ekspozycja (w takich miejscach pojawiają się ułatwienia w postaci drabinek, łańcuchów i klamer). Trasa rozciąga się między przełęczami Zawrat i Krzyżne. W rejon Orlej Perci można dotrzeć kilkoma ciekawymi szlakami. Największą popularnością cieszy się trasa ze schroniska „Murowaniec” na Zawrat. Przejście grani zajmie minimum 6 godzin, a do tego należy także doliczyć czas na wejście i zejście. Dolina Chochołowska Pozostajemy w malowniczych Tatrach, ale z najtrudniejszego szlaku przenosimy się na jeden z najłatwiejszych. Dolina Chochołowska jest największą i najdłuższą ze wszystkich tatrzańskich dolin. Stanowi wspaniały punkt startowy, z którego można dotrzeć w wyższe partie Tatr Zachodnich, ale sama w sobie też stanowi niezwykle atrakcyjną trasę. Na 10-kilometrowej trasie nie występują żadne trudności, a suma wzniesień to zaledwie 250 m. To czyni ją dostępną dla wszystkich, także dla dzieci czy osób starszych. Trasa rozpoczyna się przy parkingu w Siwej Polanie, skąd wchodzimy na teren Tatrzańskiego Parku Narodowego. Dojście do Polany Chochołowskiej nie powinno potrwać dłużej niż 2 godz. Warto dodać, że Dolina Chochołowska jest jedną z nielicznych tatrzańskich dolin, które są dostępne dla rowerzystów. Szlak ze Szczyrku na Skrzyczne Z najwyższych gór w Polsce przenosimy się do Beskidu Śląskiego. Najwyższy szczyt tego pasma – Skrzyczne – wznosi się na 1257 m n.p.m. Podejście jest dość wymagające (nie technicznie, a kondycyjnie), ale trudy wyprawy wynagrodzą wspaniałe widoku. Z wierzchołka można podziwiać zachwycającą panoramę właściwie całego Beskidu Śląskiego, a oprócz tego także Beskid Żywiecki i zachwycające Jezioro Żywieckie. Przy dobrej pogodzie na horyzoncie uda się dostrzec Tatry. Ze Szczyrku na Skrzyczne wychodzą dwa szlaki piesze – zielony i niebieski. Pierwszy prowadzi przez przełęcz Becyrek, natomiast drugi przez Halę Jaworzyna. Oba charakteryzują się niemal identyczną długością (5,1 i 5 km) i zbliżonymi przewyższeniami (763 m i 751 m). Dotarcie na szczyt powinno zająć ok. 2,5 godz. Bardziej wytrwałym piechurom polecamy wydłużyć wycieczkę i udać się ze Skrzycznego na Malinowską Skałę. To bez wątpienia jedna z najbardziej malowniczych tras w okolicy. Szlak z Przełęczy Krowiarki na Babią Górę https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/babia-gora1341136-de14ad7.webpBabia Góra / fot. Jerzy Opioła - Praca własna, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=9440587 Z Beskidu Śląskiego robimy skok do Beskidu Żywieckiego, gdzie wznosi się najwyższy szczyt w polskich Beskidach. Babia Góra, nazywana też Diablakiem albo Kapryśnicą, mierzy aż 1725 m n.p.m. O łatwym podejściu można zapomnieć, ale warto podjąć trudy wędrówki. Trzeba bowiem wiedzieć, że słynna Babia Góra to jeden z najatrakcyjniejszych punktów widokowych w polskich górach. Przy dobrych warunkach pogodowych z wierzchołka można dostrzec aż 400 (to nie pomyłka) szczytów! Na Diablaka prowadzi kilka szlaków, ale naszym zdaniem najciekawsza jest trasa z Przełęczy Krowiarki. Stamtąd należy udać się niebieskim szlakiem do schroniska na Markowych Szczawinach, gdzie wchodzimy na żółty szlak i Przełęczą Akademików docieramy na sam szczyt. Ten odcinek oferuje prawdziwie wysokogórskie wrażenia, bo na niektórych fragmentach trzeba korzystać z ułatwień w postaci łańcuchów i klamer. Wejście powinno zająć 4,5 godz. Trzeba pamiętać, że Babia Góra nie bez powodu nazywana jest Kapryśnicą. Warunki pogodowe mogą zmienić się tam w jednej chwili, więc zawsze trzeba mieć ze sobą odzież przeciwdeszczową. Szlak z Nowej Słupi do Świętej Katarzyny Kolejny szlak, który warto pokonać, rozciąga się w Górach Świętokrzyskich. Nie jest to najwyższy łańcuch w Polsce, ale nie brakuje mu uroku, który dodatkowo podsycają liczne legendy i podania, tworzące tajemniczą, niemal mistyczną atmosferę. Trasę rozpoczynamy w Nowej Słupi, gdzie obieramy kierunek na Święty Krzyż. Tam mijamy tajemniczy posąg pielgrzyma, prawdopodobnie pochodzący z XIII wieku. Kogo przedstawia? Niektórzy twierdzą, że jest to pielgrzym zmieniony w kamień. Inna wersja głosi, że w posągu zaklęty jest pustelnik, który kiedyś był złoczyńcą, ale nawrócił się na drogę wiary. Choć niewykluczone też, że tajemnicza rzeźba to grzesznica, która w ramach pokuty miała udać się do klasztoru. Inne ciekawe miejsca na trasie to prastare miejsce kultu Słowian i okazały klasztor. Osoby, które w górskich wycieczkach szukają przede wszystkim kontaktu z naturą, będą zachwycone tamtejszymi gołoborzami. Z Łysicy schodzimy do malowniczej Świętej Katarzyny. Szacowany czas wycieczki to ok. 5 godz. Szlak z Ustrzyk Górnych do Wetliny W zestawieniu po prostu nie może zabraknąć Bieszczad, gdzie znajduje się wiele fantastycznych szlaków. Osoby odwiedzające wschodnie rubieże Polski najczęściej obierają za cel Tarnicę, czyli najwyższy ze wszystkich bieszczadzkich szczytów. To świetny wybór, jednak my polecamy szlak wiodący przez zapierające dech w piersiach połoniny, które są wizytówką tego pasma. Zaczynamy w Ustrzykach Górnych. Spod schroniska „Kremenaros” udajemy się w kierunku Połoniny Caryńskiej. Zanim dotrzemy na jej grzbiet, nacieszymy oczy fantastyczną panoramą Tarnicy i obu Rawek, Wielkiej i Małej. Gdy dotrzemy na najwyższy punkt Połoniny Caryńskiej, naszym oczom ukaże się Połonina Wetlińska. Trasa na jej grzbiet prowadzi przez Brzegi Górne. Z Połoniny Wetlińskiej udajemy się już do Wetliny. Na trasie nie napotkamy istotnych trudności technicznych, ale dedykujemy ją wytrwałym piechurom. Przewyższenia są znaczne, a na jej przejście trzeba zarezerwować sobie minimum 9 godz. Czy warto podejmować tak znaczny wysiłek? Oczywiście, że tak! Widok bezkresnych traw wynagrodzi nawet największy trud wędrówki. Szczeliniec Wielki https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/6-gory-inne-niz-wszystkie1331633-b630b32.webpSzczeliniec / fot. Getty Images Nasz kolejny punkt jest zlokalizowany w tak samo malowniczych, co tajemniczych Górach Stołowych. Najwyższym szczytem tego sudeckiego pasma jest Szczeliniec Wielki, wznoszący się na 919 m n.p.m. To bez wątpienia jeden z najciekawszych szczytów zaliczanych do Korony Gór Polski. Dlaczego? Po pierwsze, zapewnia zapierającą dech w piersiach panoramę, obejmującą Góry Stołowe i inne pasma Sudetów. Po drugie, w obszarze wierzchołka znajduje się wspaniały kamienny labirynt, utworzony przez fantazyjne formy skalne. Na szczyt polecamy dotrzeć żółtym szlakiem z Karłowa. Stamtąd po krótkim marszu docieramy do wykutych w skale stopni. Podobno jest ich 665, ale przyznajemy – nie liczyliśmy. Trasa jest łatwa technicznie, ale ze względu na jej specyfikę, nawet doświadczeni piechurzy mogą odczuć w nogach trudy marszu. Śnieżka Naszą wycieczkę po najciekawszych szlakach i szczytach kończymy w Karkonoszach. To właśnie w tym pasmie wznosi się najwyższy szczyt Sudetów – mierząca 1602 m n.p.m. Śnieżka. Widok z wierzchołka jest po prostu niesamowity. Przy sprzyjającej pogodzie można sięgnąć wzrokiem na odległość niemal 200 km, a panorama nie jest jedyną atrakcją tego miejsca. Na szczycie można podziwiać słynne Obserwatorium Meteorologiczne na Śnieżce, które wyglądem przypomina latający spodek. Inny ciekawy obiekt to zabytkowa kaplica św. Wawrzyńca, patrona przewodników górskich. Wymieniając ciekawe miejsca w górach, po prostu nie da się pominąć atrakcji oferowanych przez ten wyjątkowy szczyt. Warto podkreślić, że atrakcją samą w sobie jest nie tylko szczyt, ale także droga, którą trzeba przejść, by dotrzeć na wierzchołek. Szlaki prowadzące na Śnieżkę rozpoczynają się w Karpaczu i wszystkie spotykają się przy Domu Śląskim. W naszej opinii na największą uwagę zasługują trasy żółta, zielona i niebieska. Szlak żółty prowadzi wzdłuż świątyni Wang, Pielgrzymów i Słonecznika. Szlak zielony omija wspaniały kościół Wang, ale pozwala podziwiać m.in. Kocioł Wielkiego Stawu. Trasa niebieska, nasz faworyt, wiedzie wzdłuż świątyni Wang, skąd prowadzi do „Samotni” – jednego z najstarszych górskich schronisk w Polsce. Nieopodal znajduje się kolejne schronisko – „Strzecha Akademicka”. Po drodze można nacieszyć oczy zachwycającym widokiem Małego Stawu, jednego z najbardziej malowniczych jezior w Karkonoszach. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Raj dla włóczykijów i... dla rodzin z dziećmi. Bieszczady i Beskid Niski to wizytówki Podkarpacia
Te dwa pasma górskie nie tylko „odhaczają” większość pozycji na liście turystycznych potrzeb, ale są pełne niedającej się zdefiniować magii. Kto raz trafi w te strony, będzie chciał tu wracać.
W tym artykule: Beskid Niski i Bieszczady – perły Podkarpacia Bieszczady - najciekawsze trasy Beskid Niski - trasa na Kamień nad Jaśliskami Turystyka „widokowa” na Podkarpaciu Raj dla miłośników historii i dobrego jedzenia Bezkresne połoniny i góry, w których pod szczytami nie tworzą się kilometrowe korki. Krajobrazy, które koją i uskrzydlają. Przepiękne i gęsto zalesione parki narodowe. Rozrywki dla najmłodszych podróżników, a także dla dorosłych szukających bardziej ekstremalnych doznań. Świadectwa burzliwej i fascynującej historii. Klimatyczne knajpki z przepyszną lokalną kuchnią oraz prężnie rozwijające się winnice. To zaledwie ułamek atrakcji, które czekają na turystów w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Te krainy kochają zarówno samotni wędrowcy, jak i rodziny z dziećmi. Skąd ten fenomen? Beskid Niski i Bieszczady – perły Podkarpacia Mało kto mówi: „Rzuć wszystko i jedź w Beskid Niski”. W powszechnej świadomości ten teren jest trochę mniej gościnnym i charyzmatycznym podkarpackim rodzeństwem Bieszczad. Niesłusznie. Udała mu się bowiem trudna sztuka – dysponuje bardzo przyjazną turystom infrastrukturą, a jednocześnie nie zatracił swojego nieco dzikiego i nieokiełznanego charakteru. Pasmo górskie rozciągające się od Przełęczy Łupkowskiej na wschodzie, po Przełęcz Tylicką na zachodzie są mekką samotnych wędrowców, „karmiących” się jedynie ciszą i pięknymi krajobrazami, a jednocześnie z otwartymi ramionami witają rodziny z dziećmi, miłośników zabytków i smakoszy. Wieża widokowa na Cergowej, fot. Gabriela Joniec Bieszczady stały się z kolei ziemią obiecaną dla byłych „korposzczurów” zmęczonych zgiełkiem wielkich miast. To tu chętnie osiedlają się artyści, pisarze i ci, którzy szukają natchnienia w ciszy i pięknej przyrodzie. A tych ostatnich jest tu pod dostatkiem. Pomiędzy Przełęczą Łupkowską a Przełęczą Wyszkowską rozciągają się piękne bezkresne połoniny, a ryk żubra, niedźwiedzia czy jelenia to naturalne odgłosy tutejszych lasów. W Bieszczadach znajduje się dużo przystępnych szlaków o umiarkowanym stopniu trudności, m.in. ten prowadzący na Połoninę Wetlińską, Caryńską czy Tarnicę, ale nie brakuje też propozycji dla doświadczonych wspinaczy. Całodniowe wycieczki po dolinach lub szczytach, zapierające dech w piersiach widoki i niepowtarzalny klimat – właśnie z tego słyną Bieszczady. Bieszczady - najciekawsze trasy Trasy spacerowe – Torfowisko Tarnawa i Jeziorka Duszatyńskie Jeziorka Duszatyńskie w rezerwacie Zwiezło Zaczniemy przewrotnie, bo nie od gór, a od... wody. Bieszczady bogate są w wodospady (Wodospad Magurski), rzeki (San, Wetlina czy Solinka) i stawy, ale jezior nie ma tu wiele. Oprócz tego zdecydowanie najsłynniejszego, czyli Jeziora Solińskiego, zwanego też Bieszczadzkim morzem, godne uwagi są właściwie dwa - Jeziorka Duszatyńskie. Położone są one przy Głównych Szlaku Beskidzkim (szlak czerwony), na odcinku biegnącym z Komańczy na Chryszczatą, oraz na terenie pięknego rezerwatu przyrody „Zwiezło”. Powstały one na skutek oderwania się i obsunięcia zachodniego zbocza Chryszczatej w 1907 roku. Obrosły one wieloma legendami. Niektórzy uważali to miejsce za zaczarowane i wierzyli, że osuwisko było dziełem diabła, który rzucił tu ognistą kulę. Inni - że to efekt upadku meteorytu. Jeziorka Duszatyńskie, fot. Norbert Nazarkiewicz Na wysokości 683 m.n.p.m. znajduje się mniejsze z jeziorek, zwane Dolnym, 18 metrów wyżej położone jest Jeziorko Górne. Spacer rozpoczynamy we wsi Duszatyn, a oba jeziorka obchodzimy od lewej strony. Warto o tym pamiętać szczególnie nad Jeziorkiem Górnym, bo ścieżka jest tu słabo oznakowana. Przy symbolicznym grobie młodego leśnika, szlak czerwony zaczyna wspinać się na Chryszczatą, na którą dojdziemy w mniej więcej 45 minut. Jeziorka Duszatyńskie są świetnym celem wycieczki, ale warto je również połączyć z wędrówką czerwonym szlakiem z Komańczy do Wołosatego. Torfowisko Tarnawa i Worek Bieszczadzki Zanim wespniemy się w wyższe partie gór, zatrzymajmy się na chwilę na... mokradłach. W Bieszczadach znajduje się kilkanaście torfowisk, ale tylko kilka z nich udostępniono zwiedzającym. Najlepszą infrastrukturę ma to położone na terenie nieistniejącej już wsi Tarnawa Wyżna. Ścieżka przyrodnicza nad bagienno-łąkowymi terenami prowadzi po poddanych niedawno renowacji kładkach. Torfowisko podzielono na dwie części. Większa z nich (po lewej stronie od parkingu) zajmuje obszar około 20 hektarów, a długość kładek to około 1800 metrów. Mniejsza ma powierzchnię około 6 hektarów, a pomosty ciągną się przez 600 metrów. To świetne miejsce na spacer z rodziną i idealna okazja, aby dokształcić się na temat flory i fauny terenów bagiennych. Najłatwiej dotrzeć tu samochodem, który zostawić można na dużym parkingu. Aby wejść na torfowiska trzeba wykupić jednodniowy bilet wstępu na teren Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Torfowisko Tarnawa, fot. Anna Żuchlińska Torfowiska Tarnawa znajduje się w tzw. Bieszczadzkim Worku, najdalej na południowy wschód wysuniętym skrawku Polski. Wciśnięty jest on między Bieszczady Wysokie i granicę z Ukrainą, którą wyznacza rzeka San. To jeden z rzadziej odwiedzanych rejonów w Bieszczadach, więc ściągają tu wędrowcy spragnieni dzikiej przyrody, ciszy i spokoju. Zabudowania Tarnawy Wyżnej, obok której położone jest torfowisko, zniszczono po II wojnie światowej, a jej ludność została wysiedlona. Trasa górska na Połoninę Wetlińską (z Wetliny przez Przełęcz Orłowicza na Połoninę Wetlińską i jej najwyższy szczyt Osadzki Wierch, powrót przez Hasiakową Skałę i Przełęcz Wyżną) Jeśli jesteś w Bieszczadach, w twoim grafiku nie może zabraknąć Połoniny Wetlińskiej. Świetną bazą wypadową do wędrówek po tym jednym z najsłynniejszych bieszczadzkich masywów są miejscowości Wetlina i Smerek. Jego znak rozpoznawczy to zbocza porośnięte bardzo gęstym lasem bukowym oraz goły szczyt. Z powodu przepięknych widoków i ciągnącej się po horyzont otwartej przestrzeni, spacer grzbietem Połoniny Wetlińskiej to niewyczerpane źródło inspiracji i zachwytów. Tras na Połoninę Wetlińską jest wiele, ale najpiękniejsza z nich swój początek ma w Wetlinie – Starym Siole. Szlak żółty na początku prowadzi drogą asfaltową, aby następnie przerodzić się w szeroką polną drogę. Na granicy lasu znajduje się kasa Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Po ok. 2 km, za wiatą turystyczną, naszym oczom ukaże się grzęda skalna, przy której postawiono barierkę. Idąc dalej ścieżką dojdziemy do Przełęczy Orłowicza, na której nasza trasa łączy się z Głównym Szlakiem Beskidzkim (szlak czerwony). Kierujemy się na wschód i idziemy granią przez Szare Berdo. Przed sobą widzimy grzbiet Hnatowego Berda, a za nim najwyższy punkt trasy – Osadzki Wierch (1253 m n.p.m.). Za szczytem mijamy bacówkę, w której okresowo wypasa się owce. Dochodzimy do Hasiakowej Skały, z której żółtym szlakiem idziemy na południe do Przełęczy Wyżnej. Rozpoznamy ją po dwóch pomnikach: jednemu poświęconemu Jerzemu Harasymowiczowi, a drugiemu - ofiarom gór i ratownikom. Beskid Niski - trasa na Kamień nad Jaśliskami Trasa górska z Lipowca przez Garbki na Kamień nad Jaśliskami, powrót przez cmentarze z okresu I wojny światowej, przełęcz Beskid nad Czeremchą i wieś Czeremcha Trasa zaczyna się we wsi Lipowiec. Zielony szlak prowadzi do lasu bukowego, a za Garbkami łączy się z żółtym (dydaktycznym). Przechodzimy obok osuwiska Nad Sinym Wirem, mijamy kamieniołom Okrągła Wyspa, aż w końcu docieramy do rozwidlenia szlaków. Odbijamy na północ i po 500 m dochodzimy do szczytu Kamienia (857 m n.p.m.), który rozpoznamy po sporym usypisku... kamieni. 50 m od szczytu znajduje się natomiast pomnik upamiętniający Karola Wojtyłę. Schodzimy znowu na rozwidlenie szlaków i zmierzamy w stronę granicy polsko-słowackiej. Idąc na wschód niebieskim szlakiem, mijamy po drodze cmentarze, na których spoczywają ofiary I wojny światowej. Nie przekraczając granicy, podążamy na zachód słowackim czerwonym szlakiem granicznym do przełęczy Beskid nad Czeremchą. Drogą szutrową udajemy się na północ przez nieistniejącą miejscowość Czeremcha. Po drodze mijamy ruiny strażnicy niemieckiej oraz cerkwisko. Wycieczkę kończymy w Lipowcu. Przejście całej trasy powinno zająć około 5 godzin. Samochód da się zostawić przy początku trasy w Lipowcu, ale można również dojść tam na nogach z Jaślisk (3 km), które zasłynęły ostatnio jako miejsce akcji dwóch polskich filmów - „Wina truskawkowego” i „Bożego ciała”. Turystyka „widokowa” na Podkarpaciu Przepiękne krajobrazy to drugie imię zarówno Bieszczadów, jak i Beskidu Niskiego. I chociaż właściwie wystarczy się odwrócić, żeby zobaczyć tam coś zapierającego dech w piersiach, to my szczególnie polecamy dwie miejscówki - wieże widokowe na Cergowej w Beskidzie Niskim i na Korbani w Bieszczadach. Najwyższy z trzech szczytów masywu Cergowa, zwanego też Wielką Górą, wznosi się na wysokość 716 m n.p.m. i to właśnie na nim znajduje się wieża. Turyści mogą z niej podziwiać Beskid Niski, Pogórze Karpackie z Dołami Jasielsko-Sanockimi, Karpaty Słowackie oraz Tatry. Cergowa jest wyjątkowo ciekawa geologicznie - znajdują się na niej liczne osuwiska i jaskinie (które, według legend, były kryjówkami zbójników), a także oczko wodne zwane „Morskim Okiem” oraz źródełko „Złota Studzienka”. Na wieżę widokową na Cergowej można wyruszyć np. z Dukli żółtym szlakiem przez wieś Cergowa. Świetny punkt widokowy znajduje się też na wieży widokowej na Korbani (894 m n. p. m.), z której obejrzeć można Bieszczadzkie Morze oraz panoramę Bieszczadów Wysokich wraz z najwyższym bieszczadzkim szczytem Tarnicą. Samochód warto zostawić na parkingu w Bukowcu, a potem należy udać się zieloną ścieżką do celu. Zajmuje to około godziny. Raj dla miłośników historii i dobrego jedzenia Swój niepowtarzalny klimat Beskid Niski zawdzięcza m.in. dawnym mieszkańcom tego regionu, czyli Łemkom. Świadectwem ich obecności są dawne wsie, które miejscowa ludność musiała opuścić w ramach przymusowych przesiedleń ludności pod koniec II wojny światowej. Niewielu z nich powróciło do swoich dawnych domów, a pozostałości po tętniących życiem miejscach stanowią swoiste echo historii. Odwiedź nieistniejące już łemkowskie wsie, np. osadę Żydowskie. Chcąc dokładniej poznać dawne życie rdzennych mieszkańców Beskidu Niskiego, odwiedź Skansen Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej. Cerkiew Św. Michała Archanioła w Świątkowej Wielkiej, fot. Jakub Rybicki Najwspanialszymi śladami kultury łemkowskiej w Beskidzie Niskim są cerkwie wchodzące w skład Szlaku Architektury Drewnianej. Przy trasie Bartne-Krempna znajdują się aż cztery z nich: Świątkowa Mała, Świątkowa Wielka, Kotań i Krempna. Szlak Architektury Drewnianej przechodzi również m.in. przez Bieszczady - szczególnie cennym zabytkiem jest znajdująca się na liście Światowego dziedzictwa UNESCO bojkowska cerkiew w Smolniku n. Sanem. Beskid Niski i Bieszczady to nie tylko historia, ale też bogate tradycje kulinarne. Dzięki położeniu województwa podkarpackiego przy pograniczu polsko-ukraińskim, miejscowa kuchnia to prawdziwy kulturowy i etniczny miszmasz. Składniki serwowanych w tutejszych restauracjach lokalnych przysmaków pochodzą z gospodarstw ekologicznych oraz podkarpackich łąk i lasów. Spróbujesz tu najlepszych proziaków, rozmaitych konfitur i kozich serów. Sery Kozie w Dzikim Winie, fot. Norbert Nazarkiewicz W Dzikim Winie w Daliowej można spróbować kozich serów także w tartach, pierogach i sałatkach, a w menu znajdziemy też koźlęcinę na różne sposoby, pieczone i wędzone pstrągi, proziaki i chały z czosnkiem niedźwiedzim, ziołową zupę rybną, żur grzybowy, domowe ciasta i chleby z ziołowymi pastami oraz przepiórki i jajka przepiórcze z hodowli w obiekcie. Ciekawą propozycją jest też zupa z pokrzywy. Wszystkie produkty pochodzą z sąsiedzkich gospodarstw ekologicznych i dzikiej beskidzkiej łąki. Można tu też kupić na wynos lub zamówić rozmaite przetwory i kozie sery. Menu zmienia się co tydzień, wśród serwowanych potraw znajdują się też potrawy kuchni łemkowskiej, np. fuczki, bandurki, czy ryzanki i bohar. Beskid Niski słynie też ze wspaniałego wina. To Jasłu polskie winiarstwo zawdzięcza swój renesans. Nic więc dziwnego, że właśnie Podkarpacie jest obecnie najprężniej rozwijającym się regionem winiarskim w kraju. Funkcjonuje tu także Jasielski Szlak Winny. W Jaśle znajduje się pierwsza w Polsce miejska winnica, która powstała na zielonych terenach okalających miasto. W Winnicy Sztukówka (w Gliniku Średnim) powstają wina o wdzięcznych nazwach dawnych instrumentów muzycznych: Lira Korbowa, Maryna, Bazuna, Suka, Cymbały, Fidel czy Złóbcoki. Z kolei w Bieszczadach wybornej regionalnej kuchni można spróbować w Karczmie „Paweł Nie Całkiem Święty” w Smereku. Bieszczady, fot. Gabriela Joniec Będąc w Bieszczadach i Beskidzie Niskim warto skorzystać z bogatej oferty lokalnych biur podróży, które proponują m.in. wycieczki jednodniowe. Z Biurem Podróży Bieszczader można przejść się do Jeziorek Duszatyńskich w ramach wycieczki „Traperska przygoda”. Pod nazwą "Bieszczadzki klasyk" kryje się natomiast organizowany przez Biuro Podróży PAWUK dobry dla rodzin z dziećmi oraz seniorów spacer do schroniska pod Małą Rawką (z którego można podziwiać Połoninę Caryńską, Wetlińską i gniazdo Tarnicy) oraz wycieczka na punkt widokowy w Polańczyku – bieszczadzkim uzdrowisku. Ze wzgórza Kiczera widać meandry Zalewu Solińskiego i Bieszczady Wysokie. Z biurem podróży Dzikie Bieszczady można z kolei wybrać się na wycieczkę „Bieszczadzkie smaki połonin”, w ramach której można zdobyć Połoninę Wetlińską oraz kupić lokalne sery w Bacówce. Bieszczady i Beskid Niski to miejsca, w których zmysły karmi się niezapomnianymi widokami i wyjątkową kuchnią, a historią się oddycha. Obie krainy stanowią idealny cel wakacyjnych podróży, zarówno tych w duchu slow, jak i active. #OdkryjNaturęPrzygody na Podkarpaciu! Działanie promocyjne zostało sfinansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego na lata 2014-2020. Więcej informacji o atrakcjach Podkarpacia znajdziesz na stronach https://podkarpackie.travel/ i https://podkarpackie.eu/
Ostrawa w weekend. Co zwiedzić w stolicy kraju morawsko-śląskiego?
Ostrawa uderza industrializmem, który łączy się z modernizmem i barokiem oraz zachwyca kontrastami. Zobacz, jak spędzić kilka dni w tym wyjątkowym mieście.
W tym artykule: Ostrawa, pierwszy dzień – przylot i hałda Ema Ostrawa, drugi dzień – ratusz, huta w Dolnych Witkowicach i Beskidy Ostrawa, dzień trzeci – Štramberk, Muzeum Tatry i Klimt w Ostrawie Wróciłem na Morawy po niespełna trzech tygodniach. Tym razem jednak wybór padł nie na południowe, lecz północne. Do Ostrawy doleciałem z lotniska Chopina, polskimi liniami LOT. Trasa jest krótka, a czas w powietrzu to zaledwie 45 minut. Właśnie dlatego lecieliśmy małym samolotem bombardier Q400. Ostrawa, pierwszy dzień – przylot i hałda Ema Lotnisko w Ostrawie oddalone jest ok. 20–25 minut drogi samochodem od centrum miasta. To relatywnie niedużo, szczególnie, że po drodze mijamy dzielnice pełną bloków z wielkiej płyty. Zachwycają feerią barw i przypominają kijowskie Comfort Town oraz zjawiskową hutę żelaza Dolne Witkowice, która już od 1998 roku pozostaje nieczynna. Widoki te z pewnością docenią fani brutalizmu i industrializmu, ale o tym później. Przewodnik po Morawach południowych. Dlaczego warto pojechać do Czech kamperem? Razem z Campiri udaliśmy się na wyprawę kamperem po południowych Morawach. Przekonałem się, że nie ma nic lepszego od karawaningu. Przylatuję późnym popołudniem, więc szybko idę do hotelowego pokoju, zostawiam bagaże, biorę aparat i idę na umówione spotkanie z przewodniczką. Hana opowiada, że idziemy na szczyt hałdy Ema. Ma 315 metrów wysokości, widać z niej całą Ostrawę. A co najciekawsze – w środku jest rozgrzana do temperatury 1500 stopni Celsjusza i cały czas wydobywają się z niej gorące gazy. Przyznam szczerze, że ta informacja zrobiła na mnie największe wrażenie. Wcześniej bowiem tylko raz w życiu wspiąłem się na hałdę (w Łaziskach Górnych) i ta śląska nie parowała. Hana opowiada, że w zimie, kiedy całe miasto jest zasypane śniegiem, jedyne miejsce, które nie jest białe to właśnie szczyt Emy. fot. Jakub Rybski Na hałdę wejście jest proste, to w końcu tylko niewielkie wzniesienie. Droga jest jednak przyjemna, biegnie przez las, w okolicy słychać śpiewanie ptaków. Chyba tamtejszej florze i faunie nie przeszkadza to, jak powstało to miejsce. Kiedy zbliżamy się na samą górę, widzę, jak z ziemi unosi się szary dym. Czuję też specyficzny zapach, którego nie jestem w stanie zidentyfikować. Jednak widok wynagradza wszystko. Hana pokazuje nam Witkowice, centrum, w którym jest nasz hotel oraz ratusz, do którego pójdziemy następnego dnia. Ostrawa, drugi dzień – ratusz, huta w Dolnych Witkowicach i Beskidy Kolejny dzień zaczynamy od zwiedzenia Nowego Ratusza. To modernistyczny budynek, kilkaset metrów od rynku, który zachwyca szczególnie wysoką na 85 metrów stalową wieżą. Co ciekawe, została zbudowana w hucie w Witkowicach, do której pojedziemy za chwilę. Wnętrze zachwyca swoim minimalizmem i modernizmem. W skrzydle południowym ratusza znajduje się paternoster z 1928 roku, którym możemy wjechać na dowolne piętro budynku. fot. Jakub Rybski Prosto z ratusza jedziemy do nieczynnej już huty. To obiekt, który powstał w 1828 roku i w szczytowym momencie zatrudniał ponad 40 tysięcy osób. Jego historia jest naznaczona rozwojem przemysłowym, transformacją kraju i wojnami. W 1909 roku cały kompleks huty zajmował ponad 500 hektarów powierzchni. W 1998 roku zakład został zamknięty, a miejsce stało się turystyczną atrakcją. Dolne Witkowice to miejsce, które dziś przypomina sceny z cyberpunkowego filmu i bardzo dobrze wykorzystali to pomysłodawcy festiwalu Colours of Ostrava. Na terenie dawnej huty odbywają się koncerty, na które przyjeżdżają zespoły z całego świata. Myślę, że to bardzo dobry powód, żeby w tym czasie odwiedzić Ostrawę. W tym roku festiwal odbywa się w dniach 13–16 lipca. fot. Jakub Rybski fot. Jakub Rybski Z Dolnych Witkowic ruszamy dalej i zmierzamy w stronę Beskidów Śląsko-Morawskich. Jedziemy do miejscowości Trojanovice, która leży ok. 40 km na południe od Ostrawy. Stamtąd wyciągiem krzesełkowym wjeżdżamy na przełęcz Pustevny, która położona jest na wysokości 1018 m n.p.m. Na górze czeka na nas kompleks schronisk turystycznych. Dwa budynki zostały zaprojektowane przez słowackiego architekta Dušana Jurkoviča. Wchodzimy do tego, w którym znajduje się restauracja, a ja jestem pod olbrzymim wrażeniem. Czuję się, jakbym wszedł do chaty prosto z bajki. Wszędzie dominuje pastelowy niebieski kolor i drewniane zdobienia ścian i sufitu. W tym niezwykłym anturażu zjadamy obiad i delektujemy się każdą chwilą. Wiemy, że musimy iść dalej, bo czas nagli, ale trudno opuścić tę krainę ze snu… fot. Jakub Rybski Po wypiciu espresso budzimy się z magicznego snu i mamy do wyboru jeszcze dwie atrakcje na górze. Posąg słowiańskiego boga Radogosta, który znajduje się 1,5 km od schroniska oraz skywalk „Stezka Valaška”. Najpierw idziemy na spacer w koronach drzew, a później na spotkanie z pogańskimi bogami. Żadna z tych opcji nie zawiodła. Zmęczeni i spragnieni musimy wracać do domu. Na szczęście z przełęczy Pustevny można zjechać na wypożyczonej hulajnodze. To ok. 7-kilometrowa, asfaltowa trasa, na której osiągnąć można naprawdę dużą prędkość. Niewątpliwie to atrakcja dla osób, które lubią adrenalinę. Naprawdę warto. fot. Jakub Rybski Ostrawa, dzień trzeci – Štramberk, Muzeum Tatry i Klimt w Ostrawie Ostatni dzień w Ostrawie jest już o wiele bardziej spokojny. Zaczynamy go od wizyty w małym miasteczku Štramberk. To urokliwe miejsce, w którym możemy zwiedzić majestatyczne ruiny zamku Trúba (a właściwie jedynie wieżę, która po nim została). Z góry widać miasto w całej swojej okazałości oraz Beskidy. Co ciekawe, zamek miał powstać w XIII wieku, ale nikt nie wie, kto go zbudował i jakie są jego początkowe dzieje. fot. Jakub Rybski Štramberk to również miejsce, które słynie z lokalnego przysmaku. To właśnie tutaj wyrabiane są sztramberskie uszy. Jest to odmiana piernika, która swoim kształtem przypomina ucho właśnie. Chociaż ciastka te są słodkie i smaczne, ich historia wcale taka nie jest. Legenda głosi, że tradycja pieczenia narodziła się w trakcie najazdów tatarskich. Mieszkańcom miasta udało się przegonić z wrogów z ich obozu, ale w trakcie przeszukania odnaleziono worek, w którym znajdowały się odcięte ludzkie uszy. fot. Jakub Rybski fot. Jakub Rybski fot. Jakub Rybski Ostatnim punktem programu jest Muzeum Tatry w Kopřivnicach. To olbrzymia hala, w której zobaczyć możemy zabytkowe modele aut, ciężarówek i motocyklów. Na miejscu dostajemy tablet, który służy nam do interaktywnego zwiedzania. Dostępny jest również język polski. Gratka dla fanów motoryzacji, ale i niezainteresowanych może zachwycić rozmiar kolekcji samochodów. Ostatniego wieczora w Ostrawie postanawiam zajrzeć jeszcze do Muzeum Sztuk Pięknych. Mijając je pierwszego dnia, zobaczyłem informację, że jest tam obraz Gustava Klimta. Postanawiam to sprawdzić. Nie zawiodłem się. „Judyta” wisi na ścianie, w całej swojej okazałości. Towarzyszą jej dzieła Antonina Prochazki i Františka Podešvy. Po wyjściu z galerii uderza mnie upał morawskiego powietrza. Wracam do hotelu i myślę o ostatnich dniach, czeskich krajobrazach, kulturze, architekturze, ale przede wszystkim ludziach, których tu spotykam. I już wiem, że wkrótce na pewno tu wrócę.
Atrakcje w Wiśle - 8 miejsc i rzeczy, które warto zobaczyć!
Wisła jest jednym z najpopularniejszych miast w Beskidzie Śląskim. Co warto zobaczyć, będąc na miejscu? Poniżej wymieniamy najciekawsze atrakcje w Wiśle.
W tym artykule: Atrakcje w Wiśle – zbiornik na Jeziorze Czerniańskim Atrakcje w Wiśle – figura Adama Małysza z białej czekolady Atrakcje w Wiśle – Aleja Podań i Legend Atrakcje w Wiśle – Muzeum Beskidzkie im. Andrzeja Podżorskiego Atrakcje w Wiśle – skocznia narciarska „Malinka” im. Adama Małysza Atrakcje w Wiśle dla dorosłych – Aleja Gwiazd Sportu Atrakcje w Wiśle dla nastolatków – Centrum Edukacji Ekologicznej Atrakcje w Wiśle dla dzieci – Zabytkowy Park Przygód Turyści spragnieni odpoczynku w górskiej scenerii tak samo chętnie odwiedzają to miejsce zimą, jak i latem. Wisła jest prawdziwym rajem dla miłośników białego szaleństwa, a gdy śnieg stopnieje, stanowi świetną bazę wypadową, z której na górskie szczyty prowadzą liczne beskidzkie szlaki. Trzeba jednak zaznaczyć, że atrakcje tego miejsca nie ograniczają się wyłącznie do walorów sportowo-rekreacyjnych i przyrodniczych. Atrakcje w Mikołajkach to nie tylko mazurskie jeziora, atrakcje w Ustce nie ograniczają się wyłącznie do nadmorskich plaż. Idąc dalej tym tropem, atrakcje w Wiśle nie powinny być kojarzone wyłącznie ze stokami, szlakami i szczytami malowniczego Beskidu Śląskiego. Ta piękna miejscowość skrywa w swoich granicach tak dużo ciekawych miejsc, że trudno jest wymienić je wszystkie w jednym zestawieniu. Wybraliśmy więc te najciekawsze, które zachwycają i zaskakują jak atrakcje w okolicach Warszawy. Atrakcje w Wiśle – zbiornik na Jeziorze Czerniańskim Naszą wycieczkę rozpoczynamy w Wiśle Czarnej, w miejscu, gdzie nurt Białej Wisełki spotyka się z Czarną Wisełką. W 1973 roku zbudowano tam zaporę i w ten sposób utworzono zbiornik pełniący funkcję retencyjną i rezerwuaru wody pitnej. Jezioro jest położone w malowniczej scenerii, tworzonej przez szczyty Beskidu Śląskiego. Widać stamtąd m.in. Baranią Górę. Piękną okolicę można podziwiać z poziomu długiej na 280 metrów tamy. Panuje tam niesamowita atmosfera, zwłaszcza gdy rozpoczyna się tzw. złota godzina. Okolica lśni wówczas niesamowitymi barwami, które warto uwiecznić na fotografii. 15 najpiękniejszych tras pieszych w Polsce Dla aktywnych przygotowaliśmy przegląd najpiękniejszych szlaków pieszych na terenie Polski - tych jedno i kilkunastodniowych. Pakuj plecak i ruszaj! Gdy już nasycimy oczy niesamowitą panoramą jeziora, warto wybrać się do położonej tuż obok rezydencji prezydenta RP. Mowa o modernistycznym pałacu, który w latach 1929-1930 został wybudowany dla prezydenta Ignacego Mościckiego. Wcześniej mieścił się tam Pałacyk Myśliwski Habsburgów, jednak ten obiekt spłonął w 1927 roku. W miejscu dawnego pałacu stanął Zamek Dolny. Zamek Górny, który pełni funkcję wypoczynkowej rezydencji głowy państwa, położony jest nieco wyżej. Atrakcje w Wiśle – figura Adama Małysza z białej czekolady Kolejna atrakcja, którą chcemy zaproponować, mieści się w holu Domu Zdrojowego. W 2001 roku, cukiernicy zrzeszeni w Stowarzyszeniu Cukierników RP postanowili upamiętnić sportowe sukcesy jednego z najwybitniejszych polskich skoczków narciarskich, tworząc figurę Adama Małysza... z białej czekolady! Czekoladowa postać pochodzącego z Wisły sportowca 2,5 metra wysokości i waży 180 kg. Imponujące, prawda? To jeszcze nie wszystko. Sylwetka Małysza została wyciosana w bloku ważącym aż 330 kg. Żeby figura mogła powstać, ośmiu mistrzów cukiernictwa trudziło się przez 264 godziny. Atrakcje w Żywcu – 7 miejsc i rzeczy, które warto zobaczyć! Żywiec to nie tylko górskie szlaki, prowadzące na szczyty Beskidu Żywieckiego i Beskidu Małego. Co warto zobaczyć, będąc na miejscu? Poniżej wymieniamy najciekawsze atrakcje w Żywcu. Czekoladowa statua przedstawiająca jednego z najbardziej utytułowanych skoczków to łakomy kąsek dla turystów i to dosłownie. Przed 2007 rokiem, rzeźba nie była w żaden sposób zabezpieczona. Okazało się, że wiele osób chciało spróbować, jak smakuje czekoladowy Małysz. Figurę naprawiono i przy tej okazji, dodano czwartą kryształową kulę. Od tamtej pory, znajduje się w szklanej gablocie. Atrakcje w Wiśle – Aleja Podań i Legend W Parku Kopczyńskiego, tuż obok Amfiteatru im. Stanisława Hadyny, znajduje się niezbyt długa, za to na swój sposób wyjątkowa alejka. Mowa o Alei Podań i Legend, która w ciekawy sposób przedstawia podania i legendy Śląska Cieszyńskiego. Po obu stronach parkowego duktu ustawione są drewniane rzeźby, będące wizualizacją mitycznych postaci, stworów i demonów, goszczących w baśniach i opowieściach, które od wieków przekazywane są w tym regionie. Przy każdej rzeźbie ustawiona jest tabliczka informacyjna, zawierająca szczegółowy opis przedstawianej postaci. Atrakcje w Wiśle – Muzeum Beskidzkie im. Andrzeja Podżorskiego W samym centrum miasta, w budynku karczmy z 1794 roku, mieści się Muzeum Beskidzkie. Kiedyś budynek był schronieniem dla wiernych przybywających tam na nabożeństwa. Dziś gromadzi wyjątkowe eksponaty, przedstawiające życie, kulturę i tradycję górali Beskidu Śląskiego. Beskid Żywiecki Kochom cie piyknie ziemio żywiecko Takom miłościom jak matka dziecko, Boś mi je matkom i zywicielkom Kochom cie za to miłościom wielgom. Placówka otworzyła swe podwoje w 1964 roku, przy okazji obchodów Tygodnia Kultury Beskidzkiej w Wiśle. W ramach stałej wystawy, w salach zaaranżowanych na tradycyjną izbę góralską można poznać historię regionu. W osobnej sali organizowane są wystawy czasowe, prowadzi się tam także warsztaty. W 2010 roku przy muzeum otwarto Enklawę Budownictwa Drewnianego. Można tam zobaczyć kolibę pasterską, pasiekę pszczelarską, chatę komornika i przede wszystkim tradycyjną kuźnię, w której na własne oczy można zobaczyć, jak wygląda praca kowala. Atrakcje w Wiśle – skocznia narciarska „Malinka” im. Adama Małysza Będąc w Wiśle, nie można ominąć jednego z najsłynniejszych obiektów sportowych w Polsce. Skocznia narciarska „Malinka” im. Adama Małysza znajduje się przy drodze wojewódzkiej nr 942, na trasie prowadzącej w stronę Przełęczy Salmopolskiej. Pierwsza skocznia w Malince została uruchomiona w 1933 roku. Wówczas, była wykonana z drewna. Obecny obiekt, oddany do użytku w 2008 roku, nie ma z nią nic wspólnego. „Malinka” to jedna z najnowocześniejszych skoczni narciarskich w kraju. Charakteryzuje się punktem konstrukcyjnym K120 i rozmiarem HS 134. To pozwala klasyfikować ten obiekt jako duży. Skocznia jest udostępniona do zwiedzania. Tuż obok obiektu znajduje się duży bezpłatny parking. Przyjezdni mogą wejść na trybuny lub wjechać na sam szczyt „Malinki”, by przekonać się, jakie widoki mają skoczkowie, zanim opuszczą belkę startową. Jedno spojrzenie w dół wystarczy, by uzmysłowić sobie, że ten sport mogą uprawiać wyłącznie osoby obdarzone prawdziwie stalowymi nerwami. Atrakcje w Wiśle dla dorosłych – Aleja Gwiazd Sportu Wiele osób, które przyjeżdżają do Wisły, swoje pierwsze kroki kieruje w stronę rynku i deptaku. O ile pierwsze z wymienionych miejsc ma pewien urok (choć z całą pewnością nie zasłużył na miano najpiękniejszego rynku w kraju), to wiślański deptak nie zachwyca. Ot, zwykła ulica spacerowa z niezliczonymi kawiarniami, restauracjami, sklepami i straganami. Warto jednak udać się w tamtą stronę, choćby po to, by przejść się słynną Aleją Gwiazd Sportu, która rozpoczyna się właśnie na deptaku i ciągnie się w kierunku kościoła Apostołów Piotra i Pawła. Zbójnicy na beskidzkich monetach Święta Bożego Narodzenia i Sylwester już za pasem, dlatego Beskidzkie kurorty przygotowują się do oblężenia. Na chwilę obecną warunki narciarskie są z dnia na dzień coraz lepsze, dlateg... Międzyzdroje mają swoją Promenadę Gwiazd, a Wisła – alejkę dedykowaną najwybitniejszym sportowcom, związanym z miastem. Założono ją we wrześniu 2008 roku, w celu upamiętnienia otwarcia skoczni narciarskiej im. Adama Małysza. Wówczas, w płyty chodnika wmurowano pierwsze wykonane z brązu tablice. Pierwsza z nich była poświęcona obiektowi „Malinka”, natomiast druga – samemu Adamowi Małyszowi. Znajdziemy tam także tablice upamiętniające sukcesy m.in. Apoloniusza Tajnera, Jana Szturca, Jana Legierskiego, Janusza Rokickiego i Jana Kawuloka. Atrakcje w Wiśle dla nastolatków – Centrum Edukacji Ekologicznej Co polecimy młodzieży odwiedzającej Wisłę? Wśród licznych atrakcji miasta, na szczególne wyróżnienie zasługuje Centrum Edukacji Ekologicznej. Obiekt jest zlokalizowany na terenie ośrodka sportowego Jonidło i znajduje się w odległości ok. 3 km od centrum miasta. Kompleks rekreacyjno-edukacyjny to wymarzone miejsce na romantyczny spacer we dwoje. Drewniana kładka nad stawem i most zawieszony nad Wisłą, otoczenie pięknych ogrodów – to wszystko tworzy magiczną atmosferę. Nie można jednak zapomnieć, że to niezwykłe miejsce ma także walor edukacyjny. Przechadzając się alejkami pięknie zaaranżowanych ogrodów (pachnących ziół, zmysłów z kołami iluzji i roślin kwitnących) można poznać wiele zaskakujących faktów przyrodniczych i odkryć nowe gatunki roślin. Ogrody tworzą idealną scenerię na sesję zdjęciową. W pobliżu znajdują się trasy biegowe, rowerowe, rolkowe i korty tenisowe. Atrakcje w Wiśle dla dzieci – Zabytkowy Park Przygód Na koniec zostawiliśmy atrakcję, która spodoba się najmłodszym, ale nie tylko. Zabytkowy Park Przygód pozwala w kilka minut poznać wszystkie najważniejsze zabytki, zlokalizowane wzdłuż nurtu Wisły. Nie jest to zbyt duży obiekt. Miniatur jest tam dziesięć, ale każda z nich znacząco wyróżnia się na tle makiet, które można podziwiać w innych tego typu parkach. Wszystkie zostały zbudowane z mozaiki, co sprawia, że prezentują się fantastycznie. Możemy tam podziwiać rezydencję prezydenta w Wiśle, krakowski Wawel, zamki: w Janowcu, Sandomierzu, Kazimierzu Dolnym i Świeciu. Nie zabrakło Zamku Królewskiego w Warszawie, gdańskiego Żurawia, toruńskiej katedry i puławskiego pałacu. Beskid Niski jakiego nie znacie. W czym tkwi fenomen tego miejsca? Większość z nas zapewne kojarzy Beskid Niski z licznymi szlakami turystycznymi i trekkingowym rajem dla miłośników pieszych wypraw. Na tym jednak nie kończą się atrakcje i wyjątkowość t... Miniaturowe obiekty fantastycznie prezentują się za dnia, a jeszcze lepiej – nocą. Po zmroku, wszystkie miniatury są oświetlone, co sprawia, że jeszcze bardziej przyciągają uwagę. Tuż obok znajduje się jeszcze jedna ciekawa atrakcja – na 35 tablicach dokładnie opisano całą rzekę Wisłę. Zabytkowy Park Przygód mieści się w Parku Kopczyńskiego, na przedłużeniu ulicy Bolesława Prusa. Wizyta w tym miejscu to świetny pomysł na rodzinne popołudnie. Przy miniaturowych obiektach, każde dziecko poczuje się jak olbrzym w krainie liliputów. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Atrakcje w Żywcu – 7 miejsc i rzeczy, które warto zobaczyć!
Żywiec to nie tylko górskie szlaki, prowadzące na szczyty Beskidu Żywieckiego i Beskidu Małego. Co warto zobaczyć, będąc na miejscu? Poniżej wymieniamy najciekawsze atrakcje w Żywcu.
W tym artykule: Atrakcje w Żywcu – zespół zamkowo-pałacowy Atrakcje w Żywcu – Muzeum Miejskie Atrakcje w Żywcu – góra Żar Atrakcje w Żywcu – Jezioro Żywieckie Atrakcje w Żywcu dla dorosłych – Muzeum Browaru Żywiec Atrakcje w Żywcu dla nastolatków – punt widokowy Grojec Średni Atrakcje w Żywcu dla dzieci – Mini ZOO Żywiec ma do zaoferowania wiele atrakcji, które przypadną do gustu nie tylko dorosłym, ale także młodzieży i dzieciom. To zatem idealna destynacja rodzinnej wycieczki, weekendowej lub dłuższej. Gwarantujemy, że w mieście nad Sołą nikt nie będzie się nudził. Żywiec przypadnie do gustu wszystkim, którym spodobały się atrakcje w Wiśle i atrakcje w Giżycku. W beskidzkim mieście można poczuć bliski kontakt z naturą i znaleźć miejsca, w których łatwo zapomnieć o miejskim zgiełku. Nie można jednak ograniczać atrakcji tego miejsca do walorów przyrodniczych. Żywiec jest wyjątkowym miastem, które łączy wszystko, co najlepsze w tym regionie – wspaniałą przyrodę, zabytkowe obiekty o dużej wartości historycznej i ciekawą architekturę. Pod tym względem, ciekawe miejsca w Żywcu przypominają atrakcje w Ustce i atrakcje w Mikołajkach, na których liście też znajduje się wiele nieoczywistych obiektów. Atrakcje w Żywcu – zespół zamkowo-pałacowy Wycieczkę po malowniczym Żywcu rozpoczynamy w pięknym zespole zamkowo-pałacowym, składającym się z dwóch wspaniałych obiektów – ze Starego Zamku i Pałacu Habsburgów. Warto jednak podkreślić, że na wyjątkowy charakter tego miejsca nie składa się wyłącznie zabytkowa zabudowa, ale także piękny i niezwykle nastrojowy Park Habsburgów. Nie uda ci się powstrzymać westchnień zachwytu. Bajeczne ujęcia Beskidu Małego na filmie [VIDEO] Obejrzeliśmy ten film kilka razy. Nie jest długi, ale widoki, które pokazuje, są niesamowite. Zobaczcie piękne ujęcia Beskidu Małego z drona. Stary Zamek został wzniesiony w XV wieku, na polecenie polecenie książąt oświęcimskich lub Michała Strzały herbu Kotwicz. Na przestrzeni lat, wspaniała posiadłość wielokrotnie zmieniała właścicieli, a co za tym idzie – zmieniał się też jej charakter. Pod koniec XV wieku, obiekt pełnił funkcję obronną, ale już w II połowie XVI wieku został przebudowany na renesansową rezydencję. Kiedy tamtejsze ziemie stały się własnością Habsburgów, wzniesiony został Nowy Zamek, nazywany też Pałacem Habsburgów. Teren zamkowy pozostał w ich rękach aż do II wojny światowej. Od XVIII wieku obiekty zamkowe otacza piękny Park Habsburgów (nazywany też Parkiem Zamkowym). Podobnie jak oba zamki, ogród wielokrotnie zmieniał swój wygląd. Początkowo był utrzymany w stylu włoskim, później nadano mu styl angielski. Spacer parkowymi alejkami to obowiązkowy punkt w programie wycieczki do Żywca, tym bardziej, że znajdziemy tam wiele atrakcji, z których ucieszą się przede wszystkim najmłodsi (ale nie tylko). Jedną z nich jest park miniatur „Od Komorowskich do Habsburgów”, który przedstawia barwną historię tego miejsca, od XV wieku, aż do II wojny światowej. Dzieciom z pewnością spodoba się też tamtejszy plac zabaw. Starsi odwiedzający docenią wspaniały drzewostan, urzekające kamienne mostki, piękny ogród różany i nastrojową fontannę. Wulkanizm na Dolnym Śląsku Położona na Pogórzu Kaczawskim Wilcza Góra (Wolfsberg), zwana też Wilkołakiem, to jedna z oryginalniejszych powulkanicznych atrakcji polskiej części Sudetów Atrakcje w Żywcu – Muzeum Miejskie Pozostańmy jeszcze przez chwilę w zespole zamkowo-pałacowym, bo w Starym Zamku znajdziemy atrakcję, której nie można nie zobaczyć. Mowa o Muzeum Miejskim, w którym zgromadzono najciekawsze eksponaty z regionu. Placówka powstała w 1936 roku, ale dopiero od 2005 roku mieści się w Starym Zamku. Tamtejsze ekspozycje poświęcone są historii i tradycji Żywca, kulturze ludowej Żywiecczyzny, sztuce sakralnej, cennym znaleziskom archeologicznym oraz tamtejszej faunie i florze. Bez cienia przesady, żywieckie muzeum to istna skarbnica wiedzy. Zbójnicy na beskidzkich monetach Święta Bożego Narodzenia i Sylwester już za pasem, dlatego Beskidzkie kurorty przygotowują się do oblężenia. Na chwilę obecną warunki narciarskie są z dnia na dzień coraz lepsze, dlateg... Wśród bogatych zbiorów placówki znalazły się m.in. XVI-wieczne dokumenty rękopiśmienne, stroje mieszczańskie, tradycyjne elementy wyposażenia izby beskidzkich górali, eksponaty dawnej sztuki ludowej i relikty baszty zamkowej. Atrakcje w Żywcu – góra Żar Tuż obok Żywca wznosi się jeden z najpopularniejszych szczytów Beskidu Małego - Żar. W mieście rozpoczyna się szlak turystyczny, którym dojdziemy na sam szczyt góry. Można też dojechać samochodem do parkingu i resztę trasy pokonać pieszo, asfaltową drogą lub znacznie bardziej malowniczymi ścieżkami. Żar mierzy 761 metrów n.p.m., a podejście nie jest specjalnie wymagające. Nie trzeba być doświadczonym „górołazem”, by wejść na samą górę. Warto to zrobić, zwłaszcza że ze szczytu rozpościerają się fantastyczne widoki, m.in. na malowniczą Kotlinę Żywiecką z Jeziorem Żywieckim, szczyty Beskidu Żywieckiego, Śląskiego i Małego oraz Pogórze Śląskie. Jeżeli jednak ktoś nie czuje się na siłach, by dotrzeć tam pieszo, może skorzystać z kolei linowo-terenowej. Na szczycie góry Żar przywita nas kilka interesujących atrakcji. Znajduje się tam ciekawy tor saneczkowy i zbiornik wodny Elektrowni Szczytowo-Pompowej Porąbka-Żar. Można też podziwiać imponujące popisy paralotniarzy, dla których Żar jest punktem startowym. Atrakcje w Żywcu – Jezioro Żywieckie Jedną z najbardziej znanych ikon Żywca jest słynne Jezioro Żywieckie. Sztuczny zbiornik wodny, utworzony wśród szczytów Beskidu Małego (w 1966 roku, jako zbiornik retencyjny na rzece Soła), stwarza idealne warunki do uprawiania sportów wodnych. W sezonie, na tafli jeziora dosłownie roi się od żaglówek i rowerków wodnych. Na miejscu działają szkółki żeglarskie i wypożyczalnie niezbędnego sprzętu. To niezwykłe miejsce można jednak polecić każdemu, nie tylko miłośnikom wodnego szaleństwa. Co warto zobaczyć w województwie śląskim? Podpowiadamy Województwo śląskie zajmuje mocną pozycję na turystycznej mapie Polski. To jedno z tych miejsc, które oferują niezwykle różnorodne atrakcje. Coś dla siebie znajdą tam miłośnicy kunszto... Wzdłuż brzegów jeziora ciągną się trasy piesze i rowerowe, które oferują zachwycające widoki. Znajdziemy tam także świetnie zagospodarowane plaże. Sporą atrakcją tego miejsca jest też rejs statkiem wycieczkowym. Nie można nie wspomnieć, że jezioro jest też prawdziwym rajem dla wędkarzy. W sezonie turystycznym Jezioro Żywieckie bywa zatłoczone, jednak dotyczy to przede wszystkim głównej części obiektu. Wzdłuż linii brzegowej bez problemu można znaleźć miejsca niezagospodarowane, do których nie dociera zbyt wielu turystów. Atrakcje w Żywcu dla dorosłych – Muzeum Browaru Żywiec Osoby potrafiące docenić smak wybornego piwa powinny odwiedzić słynne Muzeum Browaru Żywiec. To składająca się z kilkunastu pomieszczeń nowoczesna placówka multimedialna. Odwiedzający mogą poznać historię browaru, zobaczyć proces produkcji piwa i podziwiać zabytkowe eksponaty piwowarskie. Co istotne, w muzeum nie ma najmniejszego problemu z robieniem zdjęć (co nie jest oczywiste w tego typu placówkach). Na miejscu można też wypić wyśmienity złoty trunek - prawdziwa gratka dla każdego wielbiciela tego napitku. Atrakcje w Żywcu dla nastolatków – punt widokowy Grojec Średni Przy żywieckim amfiteatrze rozpoczyna się szlak turystyczny, prowadzący na sam szczyt Grojca Średniego. Tuż pod nim (na wysokości 474 m n.p.m.) jest zlokalizowany wspaniały punkt widokowy, z którego rozpościera się zachwycająca panorama na okolice. Widać stamtąd m.in. Skrzyczne, czyli najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego. Obok mosiężnego krzyża (który jest pamiątką pielgrzymki Jana Pawła II do Żywca) ustawiono kilka ławek, więc można delektować się pięknym widokiem we względnie komfortowych warunkach. Polecamy wybrać się tam w towarzystwie swojej drugiej połówki – o zachodzie słońca, gdy okoliczne szczyty przybierają niesamowite kolory, na Grojcu Średnim robi się wyjątkowo romantycznie. Atrakcje w Żywcu dla dzieci – Mini ZOO TOP 10 kierunków, które zaskoczą cię w Polsce! Zainspiruj się i ruszaj po przygodę Szukacie pomysłu na weekendową wyprawę, a może prowadzicie bloga i chcecie pokazać swoim czytelnikom coś zaskakującego i nietypowego? Nie musicie szukać daleko, żeby znaleźć zaskakujące... Na zakończenie, wracamy do malowniczego Parku Habsburgów. W tym niezwykłym miejscu nie brakuje atrakcji, także tych, które są dedykowane najmłodszym. Jedną z największych, o której jeszcze nie wspomnieliśmy, jest Stajnia Miejska z przylegającym Mini ZOO. Zgromadzono tam kilka interesujących zwierząt hodowlanych, od najbardziej pospolitych krów i kur, przez kozy, aż po osiołki. Nie brakuje też ciekawych ptaków, m.in. pawi i papug. Najbardziej egzotycznymi mieszkańcami żywieckiego Mini ZOO są dwa kangury. W Stajni Miejskiej można podziwiać piękne konie, wśród których znajduje się kilka osobników, które zostały podarowane placówce przez prezydenta Bronisława Komorowskiego. Na małych odwiedzających czeka też spora atrakcja w postaci przejażdżki na grzbiecie kucyka. Żywieckie Mini ZOO nie jest dużym obiektem, ale zwiedzając zespół zamkowo-pałacowy, po prostu nie można ominąć tego miejsca, tym bardziej, że zwierzęta są śmiałe i chętnie podchodzą do małych wielbicieli przyrody. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Magurski Park Narodowy - perła Beskidu Niskiego. Najpiękniejsze atrakcje, zabytki i szlaki
Magurski Park Narodowy to idealne miejsce dla osób, które chcą odpocząć od cywilizacyjnego zgiełku. To jeden z nielicznych obszarów w Polsce, który wciąż jeszcze nie został skażony masową turystyką. Bez cienia wątpliwości, to jeden z najatrakcyjniejszych zakątków Beskidu Niskiego.
W tym artykule: Magurski Park Narodowy - gdzie leży? Historia Parku Magurskiego Atrakcje Magurskiego Parku Narodowego Zabytki w Magurskim Parku Narodowym Zwierzęta Magurskiego Parku Narodowego Roślinność w Magurskim Parku Narodowym Magurski Park Narodowy - ciekawostki Nie znajdziemy tam niekończących się rzędów straganów z pamiątkami, nachalnych sprzedawców i wszechobecnych lokalów gastronomicznych. W zamian będziemy mogli cieszyć się kontaktem z dziką przyrodą w najbardziej zalesionym parku narodowym w Polsce. Parki narodowe w Polsce to ostatnie bastiony natury nieskażonej ingerencją człowieka. Stale rosnąca popularność tych miejsc przekłada się jednak na znaczną aktywność turystyczną. W Polsce coraz trudniej o niezaludnione szlaki, które pod względem oblegania przez piechurów nie przypominają wielkomiejskich deptaków. Jednym z takich miejsc jest Magurski Park Narodowy, który nawet w sezonie nie jest zbytnio oblegany. Poza sezonem turystycznym, istnieje duża szansa, że przez wiele kilometrów nie spotkamy nikogo na swojej drodze. Sprawia to, że MPN jest miejscem wprost stworzonym dla osób, które wypoczynek wyobrażają sobie wyłącznie w warunkach absolutnego spokoju. Magurski Park Narodowy - gdzie leży? Pod względem administracyjnym, Magurski Park Narodowy jest położony na obszarze dwóch województw - podkarpackiego i małopolskiego, przy czym należy podkreślić, że aż 90 proc. jego powierzchni leży na Podkarpaciu, a tylko 10 proc. w Małopolsce. Główna część parku znajduje się w granicach powiatu jasielskiego, a pozostałe - gorlickiego i krośnieńskiego. W ujęciu geograficznym, MPN leży w środkowej części Beskidu Niskiego, należącego do makroregionu Beskidy Środkowe. Magurski Park Narodowy - najważniejsze informacje Powierzchnia Magurskiego Parku Narodowego to 194,39 km kw. Otulina zajmuje powierzchnię 229,69 km kw. Na terenie parku wytyczono 6 szlaków szlaków pieszych o łącznej długości 85 km. Jeżeli dodamy do tego odcinki biegnące parkową otuliną, ich łączna długość wyniesie 135 km. Na obszarze parku znajdziemy także 10-kilometrowy szlak konny. Jest to krótki odcinek Transbeskidzkiego Szlaku Konnego, którego łączna długość to 600 km. Historia Parku Magurskiego Magurski Park Narodowy rozpoczął swoją działalność 1 stycznia 1995 roku. Został powołany na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 listopada 1994 roku, ale pierwsza koncepcja utworzenia parku pojawiła się już w 1975 roku i została wysunięta przez Komitet Ochrony Przyrody i Jej Zasobów PAN. Wstępne plany zakładały utworzenie parku o znacznie mniejszym obszarze - MPN miał obejmować pasma Magury Wątkowskiej i Małastowskiej. Zadecydowano jednak o rozszerzeniu jego granic. Na mocy podjętych postanowień, przyszły park miał obejmować obszar między pasmem Magury Wątkowskiej po źródła Wisłoki i główny łuk Karpat. Początkowo, siedziba dyrekcji parku była zlokalizowana w Nowym Żmigrodzie. W 1997 roku zapadła decyzja o jej przeniesieniu do Krempnej. Atrakcje Magurskiego Parku Narodowego Co warto zobaczyć w Magurskim Parku Narodowym? Na obszarze MPN znajdziemy wiele zabytków i miejsc, na których piękno nikt nie pozostanie obojętny. Najpiękniejsze miejsca Magurskiego Parku Narodowego Jednym z nich jest Rezerwat Skalny Kornuty. To wspaniały okaz nieożywionej przyrody, który charakteryzuje się występowaniem wychodni skalnych z magurskiego piaskowca gruboziarnistego. Obszar rezerwatu pokrywają bloki głazów i skały, którym natura nadała niezwykle fantazyjne kształty. Rezerwat Skalny Kornuty jest najstarszym rezerwatem przyrody w Beskidzie Niskim. Kolejnym ciekawym miejscem jest Wodospad Magurski - największy tego typu obiekt w Beskidzie Niskim. Jest położony na terenie wsi Folusz, a prowadzi do niego zielony szlak. Będąc w Foluszu, warto też zatrzymać się na chwilę przy Diablim Kamieniu. Pod tą nazwą kryje się pomnik przyrody w postaci grupy skał zbudowanych z gruboziarnistego piaskowca magurskiego. Do obiektu prowadzi czarny szlak. Zabytki w Magurskim Parku Narodowym Osobom, które doceniają piękno dawnego budownictwa, polecamy wycieczkę Szlakiem Architektury Drewnianej. Przechadzając się tą ścieżką, napotkamy wiele wspaniałych obiektów, w tym Cerkiew Opieki Bogurodzicy w Chyrowej. Dawna łemkowska cerkiew grekokatolicka została wzniesiona w XVIII wieku. Chcąc poznać etnografię Podkarpacia i naftowe tradycje tego regionu, warto udać się do Muzeum Przemysłu Naftowego i Etnografii w Libuszy. Znajdziemy tam dwie ekspozycje. Pierwsza przedstawia przedmioty związane z górnictwem naftowym i przetwórstwem ropy, a druga - charakterystyczne dla tego obszaru przedmioty codziennego użytku. O ile zabytkowe obiekty i piękne okazy nieożywionej przyrody Magurskiego Parku Narodowego robią ogromne wrażenie, to nie można zapominać, że największym bogactwem tego obszaru jest flora i fauna. Zwierzęta Magurskiego Parku Narodowego Na terenie MPN bytuje ponad 200 gatunków zwierząt. Najliczniejszą grupę stanowi ptactwo - w granicach parku można wyróżnić aż 117 gatunków ptaków, w tym będącego symbolem tego miejsca orlika krzykliwego, myszołowa zwyczajnego i krogulca zwyczajnego. Liczną, bo 57-gatunkową grupę stanowią też ssaki. MPN stanowi naturalne środowisko dla tak wspaniałych okazów, jak choćby niedźwiedź brunatny, wilk szary, jeleń szlachetny czy żbik europejski. Na terenie parku bytuje też wiele gatunków ryb, gadów, płazów i niezliczeni przedstawiciele królestwa owadów. Roślinność w Magurskim Parku Narodowym Flora MPN gromadzi ok. 800 gatunków roślin, z czego 59 gatunków podlega ścisłej ochronie. 11 gatunków objętych jest ochroną częściową, a 12 wpisano do Polskiej Czerwonej Księgi Roślin, co oznacza, że są zagrożone wyginięciem. W MPN występują 2 piętra roślinne. Pierwsze to piętro podgórza - wzniesienia i pagórki przecięte dolinami rzecznymi. Powyżej występuje regiel dolny - piętro lasów mieszanych i liściastych, gdzie panuje klimat umiarkowany chłodny. To piętro najobficiej porastają lasy bukowe, występują tam także jedliny i rzadziej - jaworzyny. Magurski Park Narodowy - ciekawostki MPN został powołany jako 20. park narodowy w Polsce i 6. park narodowy na terenie polskich Karpat. Lasy pokrywają ok. 96 proc. powierzchni Magurskiego Parku Narodowego. Na terenie parku występują dwa podstawowe piętra klimatyczne - umiarkowane ciepłe oraz umiarkowane chłodne. Na obszarze parku występują silne wiatry. Najmocniej wieje w miesiącach jesiennych i zimowych. Najwięcej opadów na terenie Magurskiego Parku Narodowego rejestruje się w lipcu. Symbol parku to orlik krzykliwy - charakterystyczny czarny ptak. 12,4 proc. powierzchni parku jest objęte ścisłą ochroną. Ochrona czynna obejmuje 87 proc. powierzchni MPN i dotyczy ekosystemów leśnych i nieleśnych. 0,3 proc. powierzchni Magurskiego Parku Narodowego obejmuje ochrona krajobrazowa.
W bieliźnie chcieli wejść na Babią Górę. „Górskie morsowanie” - śmiertelnie niebezpieczny trend zapoczątkowany przez Holendra
Mimo mrozu i opadów śniegu pięcioro turystów postanowiło wybrać się na Babią Górę w samej bieliźnie. Jedna z uczestniczek wspinaczki omal nie przypłaciła tej wyprawy życiem. Z odmrożeniami wszystkich kończyn i w stanie głębokiej hipotermii została przetransportowana do szpitala.
O akcji ratowania „górskich morsów” poinformowała w sobotę wieczorem Grupa Podhalańska GOPR: „W dniu dzisiejszym około godziny 13 ratownik dyżurny naszej Grupy otrzymał zgłoszenie, że w rejonie Gówniaka w Masywie Babiej Góry znajduje się 5 osób, które - pomimo skrajnie trudnych warunków pogodowych - postanowiły zdobyć szczyt niemal bez ubioru. Jest to nowa moda polegająca na chodzeniu po górach zimą wyłącznie w butach i szortach, bez bielizny termicznej, długich spodni, swetra, czy kurtki”. Turyści byli ubrani jedynie w bieliznę. Nie mieli też przy sobie żadnej dodatkowej odzieży, najwidoczniej wierząc w powodzenie swojej wyprawy. Pomoc dla „górskich morsów” wezwali inni turyści idący tym samym szlakiem. W miarę możliwości podzielili się ubraniami z poszkodowanymi, w oczekiwaniu na przybycie pomocy. W związku z dużą liczbą osób mogących potrzebować pomocy, na szlak wysłano 20 ratowników z Grupy Podhalańskiej, Sekcji Babiogórskiej i GOPR Beskidy. „Kobieta w stanie głębokiej hipotermii, z widocznymi odmrożeniami, przytomna, ale bez logicznego kontaktu, ubrana przez turystów w ich prywatną odzież, została dodatkowo zabezpieczona termicznie wyposażeniem ratowników: rękawiczkami, goglami, czapkami, kurtką puchową oraz techniczną. Ratownicy w bardzo trudnych warunkach (wiatr 85 km/h, temperatura odczuwalna -20 stopni) rozpoczęli sprowadzanie poszkodowanej w głębokim śniegu zapadając się po pas, z pomocą turystów, którzy w pierwszej kolejności zajęli się poszkodowaną i zawiadomili ratowników GOPR” - podaje GOPR Beskidy w komunikacie. Kobieta została bezpiecznie sprowadzona, a później zniesiona na dół i przekazana Zespołowi Ratownictwa Medycznego, który przetransportował ją na OIOM Szpitala w Suchej Beskidzkiej. Temperatura głęboka jej ciała wynosiła 25,9 stopni Celsjusza. Turystka przeżyła, znajduje się w szpitalu w ciężkim stanie z odmrożeniami wszystkich kończyn. GOPR Bieszczady podaje też, że w czasie tej dramatycznej akcji ratownicy natknęli się na innych turystów, chcących wejść na Babią Górę. Odradzali im wspinaczkę w trudnych warunkach. „Po 30 minutach nie byli w stanie poradzić sobie na trasie, dlatego zdecydowali się wezwać pomoc. Dotarli do nich ratownicy Sekcji Babiogórskiej zadysponowani do poprzedniej wyprawy, którzy bezpiecznie sprowadzili ich na Przełęcz Krowiarki. Grupa nie była jedyną, które tego dnia zbagatelizowała nasze ostrzeżenia” - podkreśla GOPR. W górach panują obecnie bardzo trudne warunki pogodowe - intensywne opady śniegu powodują, że wiele szlaków jest nieprzetartych i wymaga torowania. Dodatkowo niskie temperatury wymagają posiadania właściwego ubioru oraz dodatkowego wyposażenia. Górskie morsowanie – zdrowa moda czy głupota? O turystce w Babiej Góry zrobiło się głośno w całej Polsce, ale jej przypadek nie jest ani odosobniony, ani nowy. Już w grudniu 2018 roku media obiegła wiadomość i polskich „Icemanach”. Tak nazywali siebie turyści, którzy postanowili w samej bieliźnie wejść na Śnieżkę. Grupę siedmiorga „śmiałków” w stanie bliskim hipotermii ratownicy górscy musieli znosić na własnych plecach. Modę na „górskie morsowanie” w Polsce – i na świecie – rozpoczął Holender Wim Hof, który w 2017 roku zorganizował pierwsze wspólne wejście „Icemanów” na Śnieżkę. Sam Hof ma na koncie półnagą wspinaczkę na Kilimandżaro i Mount Everest, gdzie jednak udało mu się dotrzeć jedynie na wysokość nieco ponad 7000 metrów z powodu kontuzji stopy. Wim Hof urodził się w holenderskim mieście Sittard. Mając siedem lat, chciał zbudować igloo, zasnął jednak w śniegu podczas budowy i trafił do szpitala w stanie hipotermii. Lekarzom udało się uratować Wima, który w przyszłości miał zasłynąć jako „Człowiek Lodu”. Wim przyznaje, że już jako nastolatek praktykował „dyscypliny ezoteryczne” w celu poznawania i kontrolowania zdolności swojego umysłu. „Mając 17 lat, przechodziłem obok bardzo zimnej wody pokrytej cienką warstwą lodu, która wydała mi się bardzo atrakcyjna. Rozebrałem się i zanurzyłem się w niej. Doznałem uczucia, jakby zapaliło się coś w mojej fizjologii, coś na bardzo głębokim poziomie. Poczułem się tak dobrze, że począłem tu wciąż wracać i wracać” - wspominał po latach. Hof stał się szerzej znany po tym, jak pobił kilka światowych rekordów, takich jak najdłuższa kąpiel w lodzie (1 godzina 52 minuty i 42 sekundy). Podczas jednego z takich wyczynów zgodził się połknąć mały termometr, który po godzinie i 44 minutach jego obecności w lodzie odnotował spadek temperatury z 37,7 °C do 37,4 °C (badanie pod okiem dr Marii Hopman). W lutym 2009 Hof wspiął się w ciągu dwóch dni na szczyt Kilimandżaro, ubrany jedynie w szorty i buty. W tym samym roku ukończył maraton za kołem podbiegunowym w Finlandii. Ówcześnie panujące temperatury sięgały −20 °C, a Hof ubrany był jedynie w szorty. Ukończył bieg z czasem 5 godzin i 25 minut. 16 marca 2000 r. Hof ustanowił rekord świata Guinnessa w pływaniu pod lodem, pokonując dystans 57,5 metra. Ostatnio jednak rekord ten pobiła rosyjska pływaczka, o czym pisaliśmy tutaj. Hof wydał dwie książki, w których opisuje opracowaną przez siebie technikę oddechową, która – jak twierdzi – ma pozwalać mu na kontrolowanie temperatury swojego ciała. Technika, zwana zresztą Metodą Hofa, oparta jest na buddyjskiej medytacji tummo. Hof od lat gromadzi wokół siebie wielu fanów, których niektórzy nazywają „wyznawcami”. Naśladowcy Hofa próbują zdobywać zimą szczyty i pokonywać kolejne granice wytrzymałości swoich organizmów. 18-osobowa grupa z Hofem na czele weszła na Kilimandżaro i bezpiecznie zeszła ze szczytu. To może potwierdzać, że tego typu hartowanie i dokonania są możliwe, jednak nie dla wszystkich, a z pewnością wymagają wieloletniego treningu i długich przygotowań. Ci, którzy sami próbują porywać się na podobne wyzwania, muszą liczyć się z ogromnym ryzykiem, co pokazały ostatnie wydarzenia z Babiej Góry.
Szlaki turystyczne w Polsce. Miejsca, które warto zobaczyć
Najpopularniejsze szlaki turystyczne w Polsce to te przeznaczone do górskich wędrówek. Szlaki zostały wyznaczone dla turystów w celu ułatwienia im zwiedzania danego terenu. Pozwalają już na starcie oszacować odległość do pokonania i czas przejścia planowanej trasy.
Szlaki turystyczne Trasy turystyczne oznaczone są symbolami, które wyznaczają jej kierunek, wskazują drogę i pozwalają na odnalezienie właściwej ścieżki. Symbole szlaków turystycznych mogą być umieszczone na drzewach, kamieniach, słupach, czy drogowskazach. Znakowanie szlaków turystycznych w Polsce jest zgodne z instrukcją Polskiego Towarzystwa Turystyczno – Krajobrazowego (PTTK). Ze względu na sposób w jakim turysta porusza się po wyznaczonej trasie można wyróżnić szlaki: piesze, rowerowe, kajakowe, narciarskie i jeździeckie. Mogą być to także wytyczone ścieżki: szlaki przyrodnicze, historyczne, pielgrzymkowe lub inne szlaki turystyczne (na przykład ścieżki dydaktyczne). Wśród tras pieszych wyróżniamy szlaki górskie i nizinne. Na obszarze parków narodowych i rezerwatów przyrody najczęściej można się poruszać wyłącznie po wyznaczonych szlakach pieszych. Infrastruktura turystyczna przygotowana jest specjalnie w celu ułatwienia przejścia danego szlaku. Bardzo ważnym elementem tras są symboliczne oznaczenia szlaków, mapy, tablice poglądowe. Pojawiają się także ławki, ławostoły, zadaszone miejsca do odpoczynku i ochrony przed niekorzystną pogodą. Do ułatwienia przejścia trudniejszej trasy, przygotowywane są: schody, poręcze, kładki, drabinki i łańcuchy. Najpopularniejsze szlaki turystyczne w Polsce Najbardziej popularne polskie trasy turystyczne wyznaczone są w pasmach górskich: Bieszczadów, Karkonoszy, Beskidów i Tatr. Bieszczady są pasmem górskim Beskidów położonym na południowo – wschodnim krańcu Polski. Najwyższym szczytem po stronie polskiej jest Tarnica (1346 m n.p.m.). Cechuje je bogactwo tras. Występują tu znakowane ścieżki z tabliczkami i opisami miejsc oraz walorów krajobrazowych. Znaleźć można także trasy do jazdy konnej i piesze szlaki turystyczne. Bieszczady wyróżniają się w krajobrazie charakterystycznymi połoninami, czyli stokami górskimi porośniętymi wysoką trawą, niskimi krzewinkami, i nielicznymi, karłowatymi drzewami. W Bieszczadach warto wędrować następującymi trasami: Tarnica z Wołosatego to niebieski szlak i zarazem ścieżka przyrodnicza. Czas przejścia wynosi 3h 30` w obie strony. Jest to wymagająca, ale i najpopularniejsza trasa piesza prowadząca na najwyższy szczyt Bieszczadów. Ustrzyki Górne – Szeroki Wierch – Tarnica to czerwony, długi szlak również prowadzący na najwyższy szczyt Bieszczadów. Biegnie nią ścieżka przyrodnicza. Trasa poprzez połoniny, z których rozpościerają się malownicze widoki na różne strony Parku Narodowego. Halicz z Wołosatego – szlak czerwony i niebieski, a także ścieżka przyrodnicza „Rozsypaniec – Krzemień”. Przejście w 6 godzin. Bukowe Berdo to szlak żółty i niebieski, prowadzący z Mucznego. Wiedzie tędy także ścieżka przyrodnicza. Skalisty grzbiet Bukowego Berda uznawany jest za najpiękniejsze miejsce w Bieszczadach Zachodnich, skąd można podziwiać niezwykłe widoki. Połonina Caryńska – wejście na nią szlakiem czerwonym prowadzącym z Brzegów Górnych. Biegnie tam także ścieżka przyrodnicza. Połonina Wetlińska to często odwiedzany szczyt Bieszczadów. Jest to trasa z którą poradzą sobie nawet rodziny z dziećmi. Szlak czarny, najkrótszy wiedzie z Górnej Wetlinki. Żółty szlak rozpoczyna się na przełęczy Wyżnej. Na szczyt Połoniny Wetlińskiej prowadzi również ścieżka przyrodnicza, na końcu której dociera się do Schroniska „Chatka Puchatka”. Wielka Rawka – Mała Rawka – to dwa szczyty na które wiedzie kilka ścieżek turystycznych. Jedną z nich jest szlak niebieski z Ustrzyków Górnych. Czas wejścia na Wielką Rawkę to 3 h 30`. Stamtąd wiedzie dwudziestominutowy szlak łącznikowy żółty który prowadzi na Małą Rawkę. Karkonosze są najwyższym pasmem Sudetów. Po stronie Czeskiej znajduje się szczyt Śnieżki o wysokości 1603 m n.p.m. Karkonoski Park Narodowy przygotował dla odwiedzających liczne szlaki turystyczne. Karpacz to miasto z którego rozpoczyna się kilka tras prowadzących w góry. Są to jednak długie trasy, dlatego zostały wytyczone także ścieżki przyrodnicze prowadzące przez fragmenty szlaków turystycznych Karkonoszy. Najczęściej wybierane przez turystów trasy prowadzą z Karpacza na Śnieżkę lub ze Szklarskiej Poręby na Szrenicę. Śląską drogą na Śnieżkę prowadzi z Karpacza czarnym szlakiem przez Kopę, Przełęcz Pod Śnieżką, skąd dociera się do szlaku niebieskiego i wchodzi na najwyższy szczyt – Śnieżkę. Szlakiem czerwonym z Karpacza dojdzie się do krawędzi kotłów Wielkiego i Małego Stawu. Na skały Pielgrzymy i Słonecznik prowadzi szlak żółty. Natomiast chcąc dojść nad Mały Staw, należy wejść na szlak niebieski. Ścieżka przyrodnicza na Szrenicę ze Szklarskiej poręby, czarnym szlakiem przy Wodospadzie Kamieńczyka. Na Halę Szrenicką wiedzie szlak czerwony i czarny. Zielony szlak prowadzi na odsłonięcia skalne: Końskie Łby i Trzy Świnki. Szlaki turystyczne – Beskidy Beskidy to góry w paśmie Karpat, są to najmłodsze polskie wypiętrzenia. Góry mają łagodne, kopulaste szczyty i piętrowe pasmo roślinności. Główny Szlak Beskidzki rozciąga się aż na 500 km. Pasmo to obejmuje swym zasięgiem: Beskid Śląski, Beskid Żywiecki, Kotlinę Żywiecką, Gorce, Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy, Beskid Niski, Beskid Mały. Na Skrzyczne wiedzie niebieski szlak ze Szczyrku – 2h 30` lub zielony szlak - 2h 15`. Pozwala zdobyć najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego o wysokości 1257 m n.p.m. Na Babią Górę (1725 m.n.p.m.) czyli najwyższy szczyt Beskidu Żywieckiego prowadzi czerwony szlak ze schroniska Markowe Szczawiany. Trasa na 1 h 30`. Trudny szlak żółty można przejść w 1h przez Perć Akademików. W Gorcach można wejść na Turbacz (1310 m.n.p.m.) startując w Nowym Targu i podążając żółtym szlakiem od lasu Kowańca. Trasa trwa 2 h 30`. Najciekawsze szlaki turystyczne w Tatrach Najwyższe pasmo Karpat to Tatry. Znajduje się tam wiele szczytów: Kasprowy Wierch, Świnica, Czerwone Wierchy, Wołowiec, Giewont, Mnich, Rysy, Kościelec, czy Kozi Wierch, na które prowadzą szlaki turystyczne. Zakopane jest miastem z którego wychodzą liczne trasy turystyczne, wiodące przez doliny i przełęcze. Są to następujące trasy: Giewont przez Dolinę Strążyską – szlak czerwony – czas przejścia 3 h 15` - malownicza trasa prowadzi na najwyższy szczyt polskich Tatr – Giewont (1894 m n.p.m.) Kasprowy Wierch z Kopy Kondrackiej – szlak czerwony o długości 4,2 km i czasie przejścia 1 h 55`. Jest to trasa stosunkowo łatwa do przejścia. Na Gubałówkę wiedzie z Zakopanego czarny, łatwy i przyjemny szlak. Do Doliny Pięciu Stawów Polskich znad Morskiego Oka przez Szpiglasową przełęcz – szlak 8,5 km wiedzie szlakiem żółtym i niebieskim. Popularna i przyjemna trasa. Zimą niebezpieczna. Na Rysy wejść można szlakiem czerwonym – 5 km – 3 h 50`. Tłumnie odwiedzany szlak, ukazujący panoramę Tatr. Wymaga jednak dobrej kondycji. Na Kasprowy Wierch prowadzi szlak czerwony i żółty o długości 4,2 km. W czasie całej wędrówki są piękne widoki, a przejście jest krótkie, trasa prosta. Co oznaczają kolory szlaków turystycznych? Szlak pieszy oznaczany jest symbolem składającym się z trzech poziomych linii. Zewnętrzne paski są białe. Środek między nimi wypełnia konkretny kolor – czarny, czerwony, niebieski, żółty lub zielony, oznaczający właściwy szlak. Powinny one pojawiać się na trasie nie rzadziej niż co 50 metrów. Kolor szlaków pieszych nie odzwierciedla stopnia trudności na trasie. Jedynie znaczenie kolorystyczne w stopniu trudności trasy mają szlaki narciarskie. Od reguł znakowania czasem się odchodzi i trasy wyznaczane są specyficznie do danego regionu. Główny szlak w rejonie turystycznym, paśmie górskim oznaczany jest kolorem czerwonym. Prowadzi się go po miejscach ukazujących największe walory krajobrazowe. Czasem kolorem tym oznaczane są także inne szlaki w danym miejscu, cechujące się jednak bogactwem przyrodniczym i cennymi do obejrzenia atrakcjami. Szlak niebieski oznacza trasę dalekobieżną. Rozciągnięty jest on na dużą odległość. Żółta trasa to szlak dojściowy do innej - łącznikowa. Zielony szlak doprowadza do charakterystycznych miejsc na danym terenie. Szlak turystyczny czarny to krótki szlak dojściowy, najczęściej jest bardzo wymagający, ze względu na to, że najkrótszy. Na szlakach turystycznych mogą się także pojawić dodatkowe tablice z oznaczeniami tras, czasem przejścia i opisem.