Sekrety jaskini w Bawarii. Naukowcy odkryli, jak rosły neandertalskie niemowlęta
Jak wyglądało życie i zdrowie najmłodszych neandertalczyków? Najnowsze badania ujawniają, że ich rozwój w łonie matki był zaskakująco podobny do naszego. Odkryto również ślady dawnych chorób.
Neandertalczycy (Homo neanderthalensis) od lat budzą emocje jako gatunek, który dzielił Europę z ludźmi współczesnymi przez tysiące lat. Na temat naszych kuzynów wiemy coraz więcej. Jednak rozwój najmłodszych osobników pozostawał w dużej mierze białą plamą ze względu na rzadkość występowania szczątków dziecięcych w zapisie kopalnym. Dlatego międzynarodowy zespół naukowców, m.in. Uniwersytetu Friedricha-Alexandra w Erlangen i Norymberdze (FAU) pod przewodnictwem prof. Thorstena Uthmeiera postanowił zbadać to zagadnienie. Projekt był finansowany m.in. przez National Geographic Society, a wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Royal Society Open Science”. Szczątki z bawarskiej jaskini Jaskinia Sesselfelsgrotte w Bawarii jest jednym z najważniejszych stanowisk związanych z pobytem neandertalczyków w Europie. To tam archeolodzy znaleźli szczątki trzech młodych osobników. Znaleziska te datowano na okres między 90 a 50 tysięcy lat temu. Są to fragmenty kości neandertalczyka w wieku okołoporodowym oraz dwa zęby mleczne należące do starszych przedstawicieli gatunku. Uwagę badaczy przykuły szczątki należące zapewne do płodu – oszacowano, że miał 8–9 miesięcy. Takie znaleziska są arcyrzadkie i dają wgląd we wczesną fazę życia neandertalczyków. Wirtualna mikroanatomia. Nowa metoda Międzynarodowy zespół badawczy wykorzystał nieinwazyjną metodę mikrotomografii komputerowej (micro-CT), aby stworzyć trójwymiarowe obrazy wewnętrznej struktury kości i zębów. Ta „wirtualna mikroanatomia” pozwala analizować tkankę kostną na poziomie komórkowym, zachowując dowody aktywności żywych komórek sprzed tysiącleci. Badacze mogli ocenić unaczynienie i mineralizację tkanek bez konieczności niszczenia kruchych skamieniałości. Dzięki temu możliwe stało się porównanie mikrostruktury neandertalskiego noworodka z danymi dotyczącymi współczesnych niemowląt naszego gatunku oraz innych znalezisk neandertalskich. Co się okazało? Jak rosło neandertalskie niemowlę? Wyniki badań kości osobnika w wieku okołoporodowym są zaskakujące. Jego tkanka kostna jest niemal identyczna z tą, którą obserwujemy u współczesnych ludzkich płodów w trzecim trymestrze ciąży. Widoczne są ślady po bardzo szybkim tempie wzrostu szkieletu, typowym dla końcowego etapu ciąży. Potwierdza to, że neandertalskie dzieci rozwijały się bardzo podobnie, jak przedstawiciele naszego gatunku. Ustalono jednak, że jeszcze w brzuchu matki kości długie neandertalczyków mogły rosnąć nawet nieco szybciej niż u ludzi. Ale po narodzinach, do około 2. roku życia, zarówno neandertalczycy i przedstawiciele naszego gatunków rozwijali się niemal identycznie. Ślady po chorobach w zębach Analiza zębów mlecznych należących do dwóch neandertalskich dzieci również przyniosła ciekawe rezultaty – obecność zębiny międzykulistej (IGD). Są to obszary o upośledzonej mineralizacji, które u współczesnych ludzi wiążą się z zaburzeniami metabolizmu witaminy D lub wapnia, prowadzącymi do krzywicy. To odkrycie stanowi jeden z najwcześniejszych i najpewniejszych dowodów na występowanie chorób metabolicznych u neandertalczyków. Sugeruje to, że młode osobniki mogły mierzyć się z okresowym stresem żywieniowym lub niedoborem światła słonecznego już na bardzo wczesnym etapie życia. Wspólne dziedzictwo, inna ścieżka Badania szczątków z jaskini Sesselfelsgrotte dowodzą, że w okresie płodowym neandertalczycy i ludzie współcześni podążali uderzająco podobną ścieżką rozwoju, chociaż widoczne są pewne różnice. – Nasze wyniki sugerują, że obie formy ludzkie przechodziły uderzająco podobne procesy wzrostu, przynajmniej w późnym okresie ciąży – podsumowuje prof. Thorsten Uthmeier. Choć dorośli neandertalczycy różnili się od nas znacząco, ich fundamenty biologiczne były niemal takie same. Jednocześnie odkryte wady zębów przypominają nam, że życie w epoce lodowcowej było pełne wyzwań zdrowotnych, które dotykały nawet najmłodszych. Źródło: Royal Society Open Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Historia ukryta pod kostką brukową. Georadar odsłonił zaginioną świątynię sprzed 700 lat
Pod brukiem placu miejskiego przez stulecia skrywały się ślady dawnej świątyni. Jej istnienie znano z dokumentów, ale brakowało dowodów na to, jak naprawdę wyglądała. Sytuację zmieniły badania przeprowadzone z użyciem georadaru. Urządzenie odsłoniło dokładny układ murów średniowiecznej budowli w jednym z najbardziej malowniczych miast Niemiec.
Rothenburg ob der Tauber w Bawarii to miasto o niezwykłej, ale i bolesnej przeszłości. Uchodzi za jedno z lepiej zachowanych średniowiecznych miasteczek w Europie. Dlatego każdego roku jest celem niezliczonych wycieczek. Około 1180 roku powstała tu jedna z najstarszych dzielnic żydowskich w południowych Niemczech. Miasto było promieniującym na całą Europę ośrodkiem nauki. Serce tej społeczności stanowiła synagoga przy dzisiejszym placu Kapellenplatz. Historia tego miejsca jest pełna dramatycznych zwrotów akcji. W 1298 i później w 1349 roku doszło do brutalnego pogromu. Synagoga została odebrana żydowskiej gminie i przekazana miastu. Kilkadziesiąt lat później, w 1406 roku, świątynię przebudowano na chrześcijańską kaplicę maryjną. W 1805 roku rozebrano ją, a wszelki ślad po konstrukcji zaginął. Przez wieki jedynym dowodem na istnienie tej budowli były stare rysunki. Georadar, czyli „rentgen” w dłoniach archeologa Przełom nastąpił w 2025 roku podczas przebudowy placu. Archeolodzy natrafili wtedy na masywne fundamenty z wapiennych bloków. Jednak prawdziwa rewolucja przyszła w ostatnim czasie. Naukowcy z Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków (BLfD) użyli georadaru. Działanie georadaru można porównać do echolokacji u nietoperzy. Maszyna wysyła fale radiowe, które odbijają się od podziemnych murów i wracają do odbiornika. Dzięki temu naukowcy widzą, co kryje się pod ziemią, nie niszcząc zabytkowej tkanki. Jest to archeologia bezinwazyjna – szybka i często niezwykle precyzyjna. Co widzi „oko” maszyny? Wyniki badań georadarowych przeszły najśmielsze oczekiwania. Urządzenie pozwoliło w pełni odtworzyć plan synagogi, która okazała się imponującą budowlą. Jej mury miały około metra grubości. Główna sala to prostokąt o wymiarach 16 na 11 metrów. To daje 180 metrów kwadratowych powierzchni – synagoga była więc jedną z największych w całym Świętym Cesarstwie Rzymskim. Georadar dał wgląd w detale, których nie udało się poznać w czasie wykopalisk. Dokładnie w centrum budynku radar wykrył strukturę o wymiarach 4 na 3 metry. To fundamenty bimy, czyli podestu, z którego odczytywano Torę. Na wschodniej ścianie odkryto też specjalny aneks, w którym przechowywano zwoje tej świętej księgi judaizmu. Takie detale pozwalają datować budowlę na okres sprzed 1300 roku, ponieważ później takich aneksów już nie budowano. Co ciekawe, archeolodzy dzięki zastosowaniu georadaru, byli stanie prześledzić na podstawie pomiarów proces przemiany synagogi w kaplicę maryjną z początku XV wieku – od strony wschodniej dobudowano wieloboczne prezbiterium w stylu gotyckim. Udokumentowany plan Kaplicy Matki Boskiej odpowiada zachowanym ilustracjom z XVIII wieku. Historia pod nowym brukiem Dzięki technologii wiemy już, że cała synagoga wraz z dobudowaną częścią dla kobiet zajmowała aż 210 metrów kwadratowych. Mogła pomieścić blisko 400 osób, co świadczy o potędze ówczesnej gminy żydowskiej. Dziś archeolodzy nie muszą już wszystkiego wykopywać, by „zobaczyć” przeszłość. Większość fundamentów pozostanie bezpiecznie ukryta pod nowym brukiem placu Kapellenplatz. Plan synagogi zostanie jednak zaznaczony na powierzchni w postaci nowego układu kostki brukowej. W ten sposób, dzięki połączeniu średniowiecznych murów i XXI-wiecznej technologii, historia Rothenburga znów stanie się widoczna dla każdego przechodnia. Taki sposób markowania dawnych, nieistniejących budowli stosowany jest w różnych miastach na całym świecie. Innym kolorem kostki brukowej zaznaczono na przykład lokalizację bram miejskich w Poznaniu. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Bawaria pełna kontrastów: 4 pomysły na dzień poza Monachium
Bawaria zachwyca nie tylko Monachium. Wystarczy wsiąść do pociągu, by w ciągu kilku godzin znaleźć się w miejscu, które wygląda jak z baśni: pod alpejskim szczytem, nad krystalicznym jeziorem albo w średniowiecznym mieście o burzliwej historii. Oto cztery pomysły na jednodniową wycieczkę z Monachium, które pozwolą odkryć najpiękniejsze krajobrazy i najciekawsze miejsca południowych Niemiec.
Spis treści: Zamek Neuschwanstein – bajkowa wizja króla Ludwika II Lindau – wyspa na Jeziorze Bodeńskim Norymberga – miasto historii i pamięci Jezioro Königssee – alpejska cisza w Parku Narodowym Berchtesgaden Jak podróżować po Bawarii – Bayern Ticket Choć Monachium jest sercem Bawarii, to właśnie podróże poza stolicę regionu pozwalają odkryć jego prawdziwą różnorodność. W promieniu zaledwie kilkudziesięciu lub kilkuset kilometrów można zobaczyć bajkowe zamki, alpejskie jeziora, średniowieczne miasta i miejsca ważne dla historii Europy. Dzięki dobrze rozwiniętej sieci kolei regionalnej wiele z tych miejsc można odwiedzić podczas jednodniowej wycieczki, wracając wieczorem do Monachium. To sprawia, że Bawaria jest jednym z najbardziej atrakcyjnych regionów Europy dla osób, które chcą połączyć miejskie zwiedzanie z odkrywaniem natury i historii. Zamek Neuschwanstein – bajkowa wizja króla Ludwika II Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Niemiec jest zamek Neuschwanstein, położony w Alpach Bawarskich w pobliżu miejscowości Füssen, około 120 kilometrów od Monachium. Jego strzeliste wieże i romantyczna sylwetka sprawiają wrażenie, jakby został przeniesiony wprost z baśni. Budowę zamku rozpoczęto w 1869 roku na polecenie króla Ludwika II Bawarskiego, władcy znanego z zamiłowania do sztuki, muzyki i romantycznej architektury. Neuschwanstein miał być prywatną rezydencją monarchy i hołdem dla twórczości Richarda Wagnera, którego Ludwik II był wielkim mecenasem. Choć zamek nigdy nie został w pełni ukończony, szybko stał się jedną z największych atrakcji turystycznych Europy. Co roku odwiedza go ponad 1,3 miliona turystów, którzy przyjeżdżają tu z całego świata. Inspiracja dla Disneya Neuschwanstein jest powszechnie uznawany za inspirację dla zamku Śpiącej Królewny w Disneylandzie. Walt Disney odwiedził Bawarię w latach 50., a charakterystyczna sylwetka zamku stała się wzorem dla baśniowej architektury parków rozrywki. Najlepszy widok na budowlę rozciąga się z mostu Marienbrücke, zawieszonego nad wąwozem rzeki Pöllat. To właśnie stąd powstają najbardziej znane zdjęcia zamku. Lindau – wyspa na Jeziorze Bodeńskim Na południowo-zachodnim krańcu Bawarii, około 180 kilometrów od Monachium, znajduje się niezwykłe miasto Lindau. Jego historyczne centrum położone jest na wyspie na Jeziorze Bodeńskim (Bodensee) i połączone z lądem groblą oraz mostem. Jezioro Bodeńskie należy do największych jezior Europy Środkowej i leży na styku trzech państw: Niemiec, Austrii i Szwajcarii. Dzięki temu Lindau ma wyjątkową atmosferę miejsca, w którym spotykają się różne kultury i tradycje. Najbardziej charakterystycznym miejscem miasta jest port z latarnią morską i monumentalnym posągiem lwa bawarskiego, strzegącym wejścia do przystani. Widok Alp odbijających się w tafli jeziora sprawia, że Lindau uchodzi za jedno z najpiękniejszych miast regionu. Spacer po wyspie prowadzi przez wąskie średniowieczne uliczki, kolorowe kamienice i zabytkowe place, które przypominają o wielowiekowej historii handlu nad Jeziorem Bodeńskim. Norymberga – miasto historii i pamięci Około 170 kilometrów na północ od Monachium leży Norymberga – jedno z najważniejszych historycznie miast Niemiec. W średniowieczu była potężnym ośrodkiem handlowym i politycznym Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Nad miastem góruje Zamek Cesarski (Kaiserburg), z którego rozciąga się panorama starówki pełnej gotyckich kościołów, mostów i kamienic. W XX wieku Norymberga zapisała się jednak w historii także z dużo mroczniejszych powodów. Miejsce nazistowskich zjazdów W latach 30. XX wieku miasto stało się głównym miejscem zjazdów partii nazistowskiej (Reichsparteitag). Na południowo-wschodnich obrzeżach Norymbergi powstał ogromny kompleks terenów zjazdowych NSDAP. Do dziś zachowały się monumentalne budowle, w tym niedokończona Hala Kongresowa, która obecnie mieści centrum dokumentacji poświęcone historii nazizmu. To jedno z najważniejszych miejsc pamięci w Niemczech, pokazujące mechanizmy propagandy i totalitaryzmu. Jednocześnie współczesna Norymberga jest tętniącym życiem miastem kultury, słynącym m.in. z najstarszego jarmarku bożonarodzeniowego w Niemczech – Christkindlesmarkt. Jezioro Königssee – alpejska cisza w Parku Narodowym Berchtesgaden Na południowym krańcu Bawarii, około 150–160 kilometrów od Monachium, znajduje się jedno z najbardziej malowniczych jezior w Niemczech – Königssee, czyli Jezioro Królewskie. Leży ono na terenie Parku Narodowego Berchtesgaden, jedynego parku narodowego w niemieckich Alpach. Utworzono go, aby chronić wyjątkowy krajobraz wysokogórski, obejmujący alpejskie doliny, lodowcowe jeziora i strome wapienne ściany. Königssee przypomina fiord – jest długie, wąskie i otoczone wysokimi górami, które niemal pionowo opadają do wody. Jezioro słynie z niezwykle czystej wody i wyjątkowej ciszy, ponieważ po jego powierzchni pływają wyłącznie elektryczne łodzie pasażerskie. Kościół św. Bartłomieja Najbardziej rozpoznawalnym miejscem nad jeziorem jest kościół pielgrzymkowy św. Bartłomieja z charakterystycznymi czerwonymi kopułami. Świątynia stoi na półwyspie otoczonym górami i jest jednym z najczęściej fotografowanych miejsc w całych Alpach Bawarskich. Rejs po jeziorze prowadzi również do punktów startowych licznych szlaków turystycznych, dzięki którym można odkrywać dziką przyrodę Parku Narodowego Berchtesgaden. Jak podróżować po Bawarii – Bayern Ticket Planowanie jednodniowych wycieczek po regionie ułatwia Bayern Ticket, czyli specjalny bilet kolejowy umożliwiający nielimitowane podróże regionalnymi pociągami i komunikacją publiczną w całej Bawarii przez jeden dzień. To rozwiązanie szczególnie popularne wśród turystów chcących zobaczyć kilka miejsc poza Monachium bez wynajmowania samochodu. Bilet obowiązuje w pociągach regionalnych (RB, RE, S-Bahn) oraz w wielu autobusach i tramwajach. W dni robocze można z niego korzystać od godziny 9:00 do 3:00 następnego dnia, a w weekendy – już od północy. Aktualnie cena Bayern Ticket wynosi około 29 euro dla jednej osoby, a każda kolejna osoba dopisana do biletu podnosi koszt o kilka euro. Maksymalnie z jednego biletu może korzystać do pięciu osób podróżujących razem, co sprawia, że jest to jedna z najtańszych opcji zwiedzania regionu. Źródło: Bavaria.Travel, Germany.Travel, National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Ten miecz z Bawarii lśni po 3400 latach. Badania w Berlinie odsłoniły jego ukryty sekret
Archeolodzy odkryli w Bawarii miecz, który po 3400 latach wciąż lśni i budzi podziw kunsztem wykonania. Aby poznać jego sekrety, naukowcy prześwietlili go najpotężniejszymi promieniami rentgena w berlińskim akceleratorze cząstek.
W 2023 roku w Nördlingen w Bawarii odkryto podczas wykopalisk niezwykły przedmiot. Był to tzw. miecz ośmiokątny, pochodzący ze środkowej epoki brązu. Znalezisko było wprost fenomenalne. Mimo upływu ponad trzech tysięcy lat, metal w niektórych miejscach wciąż odbijał światło. Na rękojeści widoczne były kunsztowne zdobienia, a sama krawędź tnąca była ciągle dość ostra. Miecz wyglądał tak, jakby jego właściciel odłożył go zaledwie wczoraj, a nie tysiące lat temu. Dla naukowców z Bawarskiego Urzędu Konserwacji Zabytków (BLfD) był to sygnał, że trzymają w rękach coś więcej niż zwykły zabytek. Postanowili poznać artefakt na wylot. Miecz w „maszynie czasu” Aby zrozumieć, jak wykonano to arcydzieło, miecz musiał opuścić Bawarię i trafić do Berlina. Tamtejsze laboratoria Helmholtz-Zentrum Berlin (HZB) oraz Federalny Instytut Badań i Testowania Materiałów (BAM) dysponują sprzętem, który widzi to, co niewidoczne dla ludzkiego oka. Kluczowym narzędziem stał się synchrotron BESSY II. To gigantyczne urządzenie generuje promieniowanie tak intensywne, że pozwala badać materię na poziomie atomowym. Zderzając cząstki przy prędkościach bliskich prędkości światła, odtwarza warunki panujące ułamek sekundy po Wielkim Wybuchu. Dlatego takie urządzenia bywają nazywane „maszynami czasu”. Naukowcy użyli trzech różnych metod, by „rozebrać” miecz na części pierwsze. – Dzięki najnowocześniejszym metodom pomiarowym możemy odtworzyć sposób obróbki metalu sprzed blisko trzech i pół tysiąca lat. Cechuje go zdumiewająca precyzja i wysoko rozwinięte umiejętności wytwórcze – mówi prof. Mathias Pfeil, główny konserwator BLfD. Badacze chcieli się między innymi dowiedzieć, jak wówczas łączono rękojeść z głownią i w jaki sposób nanoszono widoczne wzory. Solidne nity i ukryte naprężenia Pierwsze odpowiedzi przyniosła tomografia komputerowa 3D. Obraz o wysokiej rozdzielczości pozwolił zajrzeć do wnętrza rękojeści. Badanie wykazało, że głownia miecza została bardzo solidnie zamocowana. Wsunięto ją w uchwyt za pomocą specjalnego trzpienia i dodatkowo zanitowano. To odkrycie ucina spekulacje – ten miecz nie był tylko symbolem statusu. To była w pełni funkcjonalna i groźna broń, gotowa do walki. Ale naukowcy poszli jeszcze dalej. Wykorzystali dyfrakcję rentgenowską, by zbadać tak zwane naprężenia własne w strukturze metalu. Każde uderzenie młotem, każde podgrzanie i hartowanie zostawia w krysztale metalu swoisty „odcisk palca”. Analiza tych mikrośladów pozwala odtworzyć kroki kowala, który formował brąz tysiące lat temu. Na wnioski z tych analiz trzeba jeszcze poczekać Artystyczna precyzja i chemiczne triki Największe zaskoczenie czekało jednak podczas analizy zdobień na głowicy miecza. Widnieją tam głębokie rowki ułożone w geometryczne wzory. Naukowcy spodziewali się, że wypełniono je cyną, która jest miękka i łatwa w obróbce. Jednak spektroskopia fluorescencji rentgenowskiej (tu użyto synchrotronu BESSY II) wykazała coś zupełnie innego. Intarsje wykonano z drobnych kawałków miedzianych drutów, pieczołowicie do siebie dopasowanych. Użycie miedzi wymagało znacznie większych umiejętności rzemieślniczych. Co więcej, miedź i brąz mają podobne kolory. Aby wzory były dobrze widoczne, starożytni mistrzowie prawdopodobnie barwili miedź chemicznie na czarno. Być może używali w tym celu... moczu. Ten kontrast między czernią miedzi a złotym blaskiem brązu musiał robić piorunujące wrażenie. Wszystko to dowodzi, że południowe Niemcy były w okresie epoki brązu niezwykle zaawansowanym ośrodkiem przetwarzania metali. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Powstaje pierwszy hotel Harry’ego Pottera. Magia zawita tuż za polską granicę
Światowy sukces filmów opartych na powieściach J.K. Rowling sprawił, że fani Harry’ego Pottera coraz chętniej wybierają się w podróże inspirowane magicznym uniwersum. Już wkrótce ta fascynacja zyska nowy wymiar – w Niemczech powstaje pierwszy oficjalny hotel w pełni stylizowany na świat czarodziejów, który pozwoli gościom dosłownie zanurzyć się w atmosferze Hogwartu.
Pierwszy film z serii ekranizującej powieści J.K. Rowling trafił do kin w 2001 roku. „Harry Potter i Kamień Filozoficzny” szybko stał się globalnym fenomenem, bijąc rekordy popularności i zapoczątkowując jedną z najbardziej rozpoznawalnych marek popkultury XXI wieku. Magiczny klimat produkcji nadał nowe znaczenie wielu realnym miejscom – londyńska stacja King’s Cross na stałe zyskała Peron 9¾, symbolicznie otwierający drogę młodym czarodziejom do Hogwartu. Nic więc dziwnego, że na światowej fascynacji serią korzystają dziś także twórcy parków rozrywki. Dyrekcja bawarskiego LEGOLANDU ogłosiła, że w Günzburgu – mieście położonym między Monachium a Stuttgartem – powstanie pierwszy na świecie hotel w całości inspirowany uniwersum Harry’ego Pottera, oferujący gościom możliwość noclegu w prawdziwie magicznej scenerii. Gdzie powstaje hotel? Hotel powstaje na terenie parku rozrywki LEGOLAND w Günzburgu, w bawarskiej części Niemiec. Park został oficjalnie otwarty 17 maja 2002 roku i od tego czasu przyciąga rocznie około 2 milionów odwiedzających, pragnących zanurzyć się w świecie zbudowanym z kultowych duńskich klocków. Obecnie LEGOLAND oferuje 68 atrakcji rozmieszczonych w 11 tematycznych strefach. Goście mogą m.in. podziwiać park miniatur LEGO, w którym wiernie odwzorowano znane budowle z różnych zakątków świata, a także skorzystać z licznych kolejek górskich inspirowanych popularnymi seriami zabawek. Integralną częścią kompleksu jest również rozbudowana baza noclegowa, zaprojektowana tak, aby także po zamknięciu parku odwiedzający nie tracili kontaktu z klockowym uniwersum. Wszystko to sprawia, że niemiecki LEGOLAND należy do najchętniej odwiedzanych parków rozrywki w kraju i zajmuje ważne miejsce na mapie europejskiej turystyki rozrywkowej. Pierwszy taki hotel na świecie Choć LEGOLAND już dziś należy do największych atrakcji turystycznych naszych zachodnich sąsiadów, właściciele parku liczą, że nowa inwestycja przełoży się na dalszy wzrost liczby odwiedzających. Prezeska Merlin Entertainments – firmy zarządzającej obiektem – Fiona Eastwood podkreśla, że jest to największa w historii pojedyncza inwestycja zrealizowana w istniejącym parku LEGOLAND, co jasno pokazuje strategiczne znaczenie projektu dla przyszłości całego kompleksu. Jednocześnie przedsięwzięcie to sygnalizuje wyraźną zmianę kierunku w rozwoju dużych projektów związanych z uniwersum Harry’ego Pottera. Hotel powstaje poza strukturami parków Universal, otwierając „świat czarodziejów” na nowe lokalizacje poza dotychczasowymi centrami w Orlando, Los Angeles i Londynie. W rezultacie do potterowskiej mapy dołącza nowy punkt, a Niemcy zaczynają być postrzegane jako ważna, nowa destynacja dla fanów serii. Wnętrza jak z Hogwartu Przedstawiciele parku podkreślają, że na tym etapie nie zaprezentowano jeszcze szczegółowych projektów dotyczących wyglądu wnętrz strefy inspirowanej przygodami Harry’ego Pottera. Z dotychczasowych zapowiedzi wynika jednak, że hotelowe przestrzenie mają przenieść gości do magicznego świata Hogwartu. Obiekt zostanie podzielony – podobnie jak w filmowej sadze – na cztery domy uczniowskie: Gryffindor, Slytherin, Ravenclaw oraz Hufflepuff. Zastosowanie immersyjnych elementów, odwołujących się do fikcyjnego uniwersum zbudowanego z klocków LEGO, sprawi, że odwiedzający nie będą jedynie widzami, lecz staną się aktywnymi uczestnikami opowieści. Specjalnie zaprojektowane dormitoria mają umożliwić pełne zanurzenie się w przedstawionym świecie i doświadczenie atmosfery znanej z książek i filmów. Hotel będzie jednocześnie częścią szerszej rozbudowy parku, w ramach której powstanie pierwsza na świecie strefa LEGO Harry Potter, prezentująca najbardziej charakterystyczne miejsca ze Świata Czarodziejów w unikalnej, klockowej odsłonie. Kiedy otwarcie? Fani kultowej sagi o nastoletnim czarodzieju będą musieli jeszcze chwilę poczekać. Póki co dyrekcja parku nie podała żadnej konkretnej daty dotyczącej premiery nowatorskiego hotelu. Pierwsze informacje mają się pojawić w 2026 roku. Wtedy też zaczną docierać do nas komunikaty o tym, czego doświadczą goście w tym bezprecedensowym hotelu. Źródło: Travel Pirates Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Wszyscy kojarzą ją z procesami zbrodniarzy z czasów II wojny światowej. Ale Norymberga to idealne miejsce na city break
Muzeum procesów norymberskich przyciąga tysiące odwiedzających. To ważne i poruszające miejsce, ale w Norymberdze historia nie kończy się na sali sądowej. To niemieckie miasto urzeka piękną architekturą i historią siegającą setki lat wstecz. Tutaj zobaczycie najstarszy globus świata i odwiedzicie domostwo twórcy logotypu – Albrechta Dürera.
W tym artykule: Kaiserburg w Norymberdze Norymberga – centrum Europy Najstarszy globus świata Twórca logotypu Dziedzictwo III Rzeszy Procesy norymberskie Norymberskie zagadki Informacje praktyczne Widzę światełko w tunelu. Dosłownie. Zbliża się do mnie. Powoli jasność staje się coraz bardziej intensywna. Jedno światełko okazuje się tak naprawdę czterema jasnymi punktami. W końcu dostrzegam źródło. To cztery świece przytwierdzone do płyty. Wpatruję się do wnętrza bardzo głębokiej studni. Ma pięćdziesiąt metrów głębokości. Wykuto ją zapewne już w XIII wieku. Kaiserburg w Norymberdze Jestem na zamku w Norymberdze w niemieckiej Bawarii. To drugie największe miasto tego landu zamieszkuje pół miliona osób. Wykucie studni, w której czeluści spoglądam, trwało być może nawet 10 lat. Nie było to zadanie arcytrudne, bo zamek położony jest na miękkiej, piaskowcowej skale. Wystarczy nieco mocniej skrobnąć paznokciami po kamieniu otaczającym źródło, by wykruszyć z niej ziarenka tworzące tę skałę. Przez setki lat studnia ulegała zanieczyszczeniom, mimo że znajduje się w silnie ufortyfikowanym budynku. W 2012 roku w czasie akcji czyszczenia wyciągnięto z niej m.in. niewielkiego plastikowego dinozaura, okulary, figurkę kobiety, kości czy widelec. Przedmioty są eksponowane w gablocie obok studni. Twierdzę wzniósł w tym miejscu Henryk III Salicki, który w 1046 roku został cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Wokół zamku powstała osada. W 1219 roku miasto otrzymało pierwsze prawa miejskie. Norymberga była świetnie usytuowanym miastem od okresu średniowiecza do renesansu. Znajdowała się na szlaku handlowym wiodącym do północnej Europy, ale trafiali tu kupcy z innych rejonów. Na zakupach można było trafić na niezwykłe produkty z całego świata, na przykład kość słoniową. Norymberga – centrum Europy W XV wieku sam papież Pius II miał stwierdzić, że nawet królowie Szkocji nie mieszkają tak komfortowo, jak zwykli obywatele Norymbergi. W XVI wieku określana była nawet terminem „Quasi Centrum Europae”, czyli „mniej więcej środkiem Europy”. To w tym czasie miasto zainwestowało w nowy system umocnień tuż przy zamku. Potężne bastiony można dzisiaj odwiedzać od środka z przewodnikiem. Warto jednak ubrać się ciepło i wybrać trekkingowe obuwie, bo jest w nich chłodno, bardzo mokro i bywa chwilami dość ciasno. Do początku XVIII wieku Norymberga rozwijała się bardzo dynamicznie. Chociaż XIX wiek wcale nie był do końca nieudany – w 1835 otwarto tam pierwsze połączenie kolejowe z pobliskim Fürth. Ale wcześniej miasto odgrywało wiodącą rolę w dziedzinie obróbki metalu. Pracowali tam najwybitniejsi złotnicy i rzeźbiarze Europy. W Norymberdze przez jakiś czas działał na przykład słynny niemiecki artysta Wit Stwosz, który spędził w Polsce około 20 lat i stworzył ołtarz w Kościele Mariackim w Krakowie. Najstarszy globus świata To z tego miasta pochodzi najstarszy zachowany do naszych czasów globus. Obecnie można go podziwiać w Germańskim Muzeum Narodowym w Norymberdze. Ten wyjątkowy globus pokryty jest setkami piktogramów i nazw miejscowości, krótkimi opisami, wizerunkami władców, herbami, postaciami mitycznych istot oraz egzotycznych zwierząt. To kompendium wiedzy geograficznej i historycznej okresu schyłku średniowiecza. Ma około 530 lat. Wykonał go Martin Beheim. Przedmiot ten stał się częścią światowego dziedzictwa dokumentacyjnego UNESCO. Naprawdę robi wrażenie, mimo że nie ma nim jeszcze Ameryki. Warto przyjrzeć się za to w jaki sposób przedstawiono obszary Polski. Twórca logotypu „Volkswagen, Adidas, Puma, Mercedes, Lufthansa – oto słynne niemieckie marki, mające swoje znaki firmowe – logo, takie jak splecione ze sobą litery V i W w przypadku Volkswagena, trzy szerokie paski Adidasa czy trójramienna gwiazda Mercedesa. Samo logo jest zresztą wynalazkiem niemieckim: logotyp był wieloliterowym znakiem i zarazem metodą, jakiej używali drukarze, by przyozdobić stronicę i ułatwić lub przyspieszyć ręczne składanie książki” – pisze Neil MacGregor w książce „Niemcy. Zbiorowa pamięć narodu”. Tuż pod norymberską twierdzą i obok północno-zachodnich umocnień pochodzących z XVI wieku stoi po dziś dzień niezwykły dom, do którego udaję się po zwiedzeniu zamku. Należał właśnie do wynalazcy logotypu. Albrecht Dürer (1471–1528) sygnował swoje obrazy i fotografie inicjałami: wysmukłą i jednocześnie spłaszczoną u góry literą A i literą D pomiędzy nóżkami pierwszej litery imienia. Dürer to artysta znany każdemu Niemcowi. Jako pierwszy sprzedawał swoje dzieła w całej Europie. Wśród najbardziej znanych są drzeworyty „Nosorożec” czy „Czterej jeźdźcy Apokalipsy”. Jak zauważa MacGregor, ryciny Dürera były pierwszymi w Europie wielkimi dziełami sztuki, produkowanymi na masową skalę dzięki wykorzystaniu maszyny drukarskiej. Jego dzieła były kopiowane i fałszowane już w jego czasach. Tak je ceniono. Norymberga została bardzo zniszczona na skutek bombardowań aliantów w czasie II wojny światowej. Siatka ulic i stylistyka domostw nadal nawiązuje do układu miasta sprzed stuleci. Poza tym stosunkowo nieźle zachowały się gotyckie kościoły. Dom Dürera ucierpiał, ale przetrwał. Mieści się w nim muzeum, ale znajdują się w nim zasadzie tylko kopie jego dzieł. Oryginały rozsiane są po całych Niemczech. Jego dzieła można podziwiać w Polsce, na przykład w Muzeum Okręgowym w Toruniu. Jest też inny ciekawy polski wątek. Brat Albrechta, Hans Dürer był malarzem na dworze króla Zygmunta Starego. Stworzył polichromie na Wawelu. Dziedzictwo III Rzeszy Objętość gruzów, które wywieziono po zakończeniu wojny z centrum Norymbergi robi wrażenie. To zdecydowanie więcej niż kubatura piramidy Cheopsa w Gizie, o czym dowiemy się z dwóch sugestywnych modeli piramidek wykonanych w skali, które prezentowane są w podziemiach pod zamkiem. Nazistowska przeszłość Norymbergi nie pozwala o sobie zapomnieć. W 1935 roku to tutaj uchwalono ustawę, na mocy której odebrano ludności żydowskiej wszelkie prawa obywatelskie. Hitlerowcy uczynili Norymbergę miejscem swoich zjazdów. Spotkania partii NSDAP odbywały się w południowo-zachodniej części Norymbergi, w rejonie określanym jako Reichsparteitagsgelände. Jednym z elementów architektonicznych jest trybuna powstała w latach 193–1938 na wzór ołtarza pergamońskiego. Znana była z występów Hitlera, które starannie filmowano i inscenizowano na potrzeby produkcji propagandowych. W dużej części zachowała się do dziś. W 1973 roku wpisano ją na listę zabytków, a w 2013 roku rozpoczęto proces konserwacji. Ma być zachowana dla przyszłych pokoleń dla celów edukacyjnych. I ku przestrodze, by czasy nazistowskie nigdy się nie powtórzyły. Gdy o poranku przechadzam się wzdłuż trybuny, wykorzystywanej dziś między innymi jako widownia do wydarzeń sportowych, dostrzegam biegaczy i osoby na spacerach z czworonogami. Część trybuny jest ogrodzona wysokim płotem. Ciągle trwają prace nad przystosowaniem tego obszaru dla ruchu turystycznego i nadania odpowiedniej oprawy narracyjnej. Gdzieniegdzie znajdują się pojedyncze plansze informacyjne w języku niemieckim i angielskim. Procesy norymberskie W pełni przemyślaną koncepcję uzyskało za to już miejsce procesów norymberskich. W ciągle działającym kompleksie sądowym wydzielono część, w której znajduje się sala rozpraw. To tu w latach 1945–1949 sądzono głównych zbrodniarzy III Rzeszy. Zwiedzający siadają w przebudowanej po latach widowni, na której zasiadali w czasie procesów dziennikarze. Do ucha mam przytkniętego audioguide’a. Gdy już chcę opuszczać pomieszczenie, nagle automatycznie zasuwają się zasłony na wielkich oknach sali sądowej. Przede mną opuszcza się wielki półprzezroczysty ekran. Trwająca kilkanaście minut prezentacja świetnie przybliża historię procesów. Jest to też multimedialny majstersztyk. Wychodzę z sali sądowe.j poruszony pokazem nawiązującym też do łamania praw człowieka dzisiaj przez Rosjan na Ukrainie. Na pomalowanej na mlecznobiały kolor ścianie klatki schodowej prowadzącej do wyjścia dostrzegam odciśniętą czarną dłoń. To oczywiście przypadek, ale skojarzenie miałem jedno: ilu w tych murach było arcyłotrów i zbrodniarzy, którzy mieli brudne, umoczone w krwi ręce. Niestety, wielu z nich ułaskawiono. Norymberskie zagadki Powracam myślami do średniowiecznej studni na zamku w Norymberdze. Źródło niesie za sobą głęboką symbolikę w wielu kulturach. Woda z niego ma mieć właściwości oczyszczające. Przeglądanie się w wodzie w studni to zaglądanie w głąb własnego „ja” i własnej duszy. Lustro wody jest jednak tak daleko, że nie jestem w stanie go dostrzec z góry. Gdy przewodnik wylewa wodę z miedzianego naczynia w dół, chluśnięcie słychać dopiero po 5 sekundach. To jedyny dowód na to, że woda się nadal tam znajduje. Skrywa się głęboko w studni, jak wiele do tej pory nieznanych tajemnic Norymbergi. Informacje praktyczne Z Polski można tutaj dotrzeć pociągiem z przesiadką w Berlinie albo samolotem, najczęściej z transferem we Frankfurcie nad Menem; Stare Miasto ma tyle atrakcji, że można śmiało spędzić tutaj kilka dni. Poza tym liczne deptaki ze sklepami kuszą swoją bogatą ofertą; To idealne miasto na długie przechadzki. Nie warto po nim przemieszczać się samochodem, w centrum ruch jest mocno ograniczony dla aut; Karta norymberska ważna 48 godzin oferuje darmowy transport publiczny i wstęp do głównych muzeów. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Archeolodzy odkryli wielki grobowiec. Wygląda jak kamienny krąg, ale czegoś w nim brakuje
Wygląda na kamienny krąg. Ale tak naprawdę są to fundamenty grobowca sprzed 2 tysięcy lat. Grobowca nietypowego, bo nigdy w nim nie pochowano zmarłego. Na taką niezwykłą konstrukcję natknęli się archeolodzy w Bawarii.
Po usłyszeniu słów: „kamienny krąg” staje nam przed oczami na przykład słynny megalit Stonehenge w Wielkie Brytanii czy mniejsze i zdecydowanie późniejsze konstrukcje z polskiego Pomorza w Odrach czy w Węsiorach. Budowle na planie okręgu powstawały w różnych miejscach i odległych od siebie miejscach. Nie zawsze ich funkcja jest identyczna. Na zarysy budowli w takim kształcie natknęli się budowlańcy w Wolkertshofen w niemieckiej Bawarii. Do pracy przystąpili od razu archeolodzy. I orzekli: to coś wyjątkowego. Rzymski kurhan sprzed 2 tysięcy lat Średnica tej budowli wynosiła aż 12 m. Teraz na powierzchni widać tylko porządną, murowaną ścianę o okrągłym planie. Zatem ten „kamienny krąg” bardziej przypomina fundament np. wieży niż pradziejowe megality. Przylegała do niego niewielka, kwadratowa dobudówka. Czym była ta budowla? Eksperci sądzą, że jest to pozostałość po rzymskim kurhanie. Z rzymskiej prowincji Recja są one prawie nieznane. Recja zajmowała w starożytności dzisiejsze południowe Niemcy (w tym Bawarię), Szwajcarię i Tyrol. Była to jedna z części wielkiego Cesarstwa Rzymskiego. Funkcję zdradza kontekst W pobliżu zagadkowego fundamentu archeolodzy znaleźli kilka pozostałości z czasów rzymskich. Obok przebiegała droga z tych czasów. Niedaleko też położona była willa rzymska. Jednak również kształt i staranne połączenie obrobionych kamieni kręgu każą sądzić, że jest to kurhan z czasów rzymskich. – Nie spodziewaliśmy się odkrycia monumentu grobowego tej wielkości i z tego okresu. Kopiec (tumulus) znajdował się bezpośrednio przy ważnej rzymskiej osi komunikacyjnej – wyjaśnia mówi prof. Mathias Pfeil, konserwator generalny Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków (Bayerisches Landesamt für Denkmalpflege). Według niego ta budowla była miejscem pamięci ważnej osobistości w czasach rzymskich. W okolicy kurhanu archeolodzy natknęli się też na setki zabytków z wcześniejszych okresów – miejsce to ma długą historię osadnictwa. Z okolicy znane są pozostałości z neolitu, epoki brązu i żelaza oraz wczesnego średniowiecza. Pusty grobowiec Zaskoczeniem dla badaczy była jednak pustka ziejąca z wnętrza budowli. Wiele wskazuje, że był to symboliczny grobowiec, czyli cenotaf. Zmarłego pochowano gdzieś indziej. Tutaj manifestowała się jego osobowość. Pochówki w kurhanach nie były niczym dziwnym w czasach rzymskich. Zresztą miały długą tradycję w Europie Środkowej i Włoszech. W północno-zachodnich prowincjach Cesarstwa pojawiły się od I wieku n.e. Co ciekawe, w czasach cesarstwa niekiedy wykorzystywano ponownie kurhany sprzed stuleci – nawet z epoki brązu. Podobnie zresztą działo się w starożytnym Egipcie, gdzie pozbywano się mumii ze starszych grobowców, a nawet piramid, i umieszczano w nich kolejne zwłoki. Źródło: blfd Bayern Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Chiemsee to malownicze jezioro, które skrywa wiele atrakcji
Chiemsee, nazywane też „Bawarskim Morzem”, to największe jezioro w Bawarii i trzecie największe w Niemczech. Tło dla niego tworzą alpejskie szczyty, gęste lasy i tereny rolnicze, a wszystko to razem składa się na niezwykle malowniczą scenerię. Należy jednak podkreślić, że wybitne walory przyrodniczo-krajobrazowe nie są jedynym atutem tego miejsca. Jakie atrakcje skrywa Chiemsee? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Malownicze jezioro u podnóża Alp Wspaniała przyroda jest wizytówką Chiemsee Dwie zamieszkane wyspy Bawaria słynie z alpejskich szczytów, wspaniałych górskich kurortów, monumentalnych zamków i pięknych miast. Trzeba jednak wspomnieć, że lista tamtejszych atrakcji jest znacznie dłuższa. Znajduje się na niej także malownicze Chiemsee, wspaniałe jezioro polodowcowe. To idealne miejsce na jedno- lub nawet kilkudniowy wypad. Malownicze jezioro u podnóża Alp Chiemsee znajduje się w południowo-wschodniej części Niemiec, na obszarze Wyżyny Bawarskiej, w jurysdykcji powiatów Rosenheim i Traunstein. Wody jeziora rozlewają się na wysokości 518 metrów n.p.m., u podnóża grupy górskiej Alpy Salzburskie, która jest częścią Północnych Alp Wapiennych. Krajobraz wokół jeziora Taka lokalizacja przekłada się na niezwykle malowniczy krajobraz wokół jeziora. Południowy brzeg Chiemsee otaczają Alpy Chiemgawskie, których wysokie szczyty, jak Kampenwand i Hochfelln, tworzą iście bajkowe tło dla rozległej tafli wody. Pozostałe brzegi są znacznie bardziej płaskie. Dominują tam rozległe łąki, pola uprawne i lasy. „Bawarskie Morze” Zwyczajowa nazwa tego imponującego akwenu nie wzięła się znikąd. Chiemsee, imponujące jezioro polodowcowe, ma powierzchnię niemal 80 kilometrów kwadratowych. W całych Niemczech ustępuje tylko Jezioru Bodeńskiemu i Müritz. Długość linii brzegowej to 64 kilometry, jeżeli jednak doliczymy wyrastające z tafli jeziora wyspy, wartość ta wzrośnie o 19 kilometrów. W najgłębszym punkcie Chiemsee mierzy 73,4 metra. Wspaniała przyroda jest wizytówką Chiemsee Przybrzeżną strefę jeziora obficie porasta trzcinowisko. Na brzegach wyraźnie dominują wierzby i olsze. Dalej rozpościerają się torfowiska, lasy i użytki rolne. Chiemsee jest ważnym miejscem zimowania ptaków migrujących, co czyni je prawdziwym ornitologicznym rajem. Spotkać tam można między innymi czernicę, głowiankę zwyczajną, hełmiatkę, perkoza dwubocznego, płaskonosa zwyczajnego i kulika wielkiego. Nie brakuje tam także różnych gatunków z rzędu siewkowych. Od 1976 roku Chiemsee i jego okolice są klasyfikowane jako obszar Ramsar i jako taki podlegają ochronie na mocy konwencji z 1971 roku. Wraz z odcinkiem rzeki Alz, będącej jedynym odpływem jeziora, znajduje się w obszarze specjalnej ochrony ptaków Chiemseegebiet mit Alz. Duża cześć zbiornika stanowi specjalny obszar ochrony siedlisk Chiemsee, a pozostały fragment jest klasyfikowany jako SOOS Moore südlich des Chiemsees. Dwie zamieszkane wyspy Na jeziorze znajdują się cztery wyspy: Herrenchiemsee (znana też jako Herreninsel), Frauenchiemsee (znana też jako Fraueninsel), Krautinsel, Trzecia z wymienionych, nazywana Wyspą Ziołową lub Kapuścianą, ma powierzchnię ok. 3,5 ha. Ostatnia to sztuczna wysepka o powierzchni zaledwie 22 metrów kwadratowych. Zamieszkane są tylko pierwsze dwie. Herrenchiemsee (Wyspa Mężczyzn) to największa wyspa wyłaniająca się z tafli Chiemsee. Ma powierzchnię około 2,4 kilometra kwadratowego i jest znana ze znajdujących się tam zabytków. Frauenchiemsee (Wyspa Kobiet), jest wyraźnie mniejsza. Jej powierzchnia wynosi 0,12 kilometra kwadratowego. Jej symbolem jest stary klasztor benedyktynek. Jakie atrakcje czekają na przyjezdnych? To właśnie na dwóch największych wyspach znajdują się wszystkie najbardziej znane atrakcje jeziora. Nie ma ich zbyt wiele, ale chcąc zobaczyć wszystkie, i tak trzeba poświęcić cały dzień. Wyspa Mężczyzn zawdzięcza swoją nazwę barokowemu klasztorowi augustianów. Należy jednak podkreślić, że nie jest to jedyny ciekawy obiekt na Herrenchiemsee. Znajduje się tam także wspaniały pałac, w którym pod koniec życia mieszkał Ludwik II Wittelsbach. Z kolei Wyspa Kobiet została tak nazwana od klasztoru benedyktynek. Miejsce to zostało założone w VIII wieku, jako pierwszy żeński klasztor w Niemczech. Pałac Herrenchiemsee Pałac Herrenchiemsee, nazywany nowym, był ostatnim wielkim przedsięwzięciem Ludwika II. Budowa rezydencji wzorowanej na podparyskim Wersalu rozpoczęła się w 1878 roku. Trzy lata później władcy przekazano ukończoną reprezentacyjną sypialnię i od tamtej pory wizytował tam każdej jesieni, aż do 1885 roku. Ludwik II zażyczył sobie, by po jego śmierci wszystkie posiadłości, w tym pałac Herrenchiemsee, najdroższa rezydencja, zostały zniszczone. Powód? Nie chciał, by zostały udostępnione zwiedzającym. Zarządcy królewskiego majątku nie wypełnili jednak tej woli. Już w 1886 roku pałac można było zwiedzać i do dziś jest otwarty dla przyjezdnych. Zwiedzanie odbywa się wyłącznie w towarzystwie przewodnika. Wycieczka wchodzi do wspaniałych, ociekających przepychem apartamentów królewskich. W pałacu działa też Muzeum Ludwika II, które można zwiedzać na własną rękę. Klasztor augustianów Drugi interesujący obiekt na Wyspie Mężczyzn to klasztor augustianów, nazywany starym pałacem. Pierwsze zabudowania klasztorne powstały na wyspie już w VII wieku. W następnym stuleciu dobudowano kościół i kompleks zakonny benedyktynów. Gdy w XII wieku przekazano wyspę zakonowi augustianów, romańska zabudowa zyskała cechy dojrzalszego średniowiecza. Obiekty, które możemy dziś podziwiać, są efektem gruntownej przebudowy, która trwała od 1645 do 1730 roku. W XIX wieku, gdy trwała sekularyzacja Bawarii, dobra klasztorne zostały odebrane zakonnikom. W 1873 roku Ludwik II nakazał przebudować część klasztornych pomieszczeń na apartamenty. Ciekawostka: w 1948 roku w starym pałacu odbyło się zgromadzenie, w trakcie którego pracowano nad konstytucją Republiki Federalnej Niemiec. Dziś w klasztorze mieszczą się galerie sztuki i muzeum. Zachowano między innymi kuchnię z elementami dawnego wyposażenia, salę, w której pracowano nad ustawą zasadniczą RFN, komnaty króla, wspaniałą Salę Biblioteczną i Salę Imperialną. Górne piętra poświęcono dwóm galeriom sztuki. W pierwszej eksponowane są prace bawarskich artystów. W drugiej można obejrzeć prace Juliusa Ekstera. Klasztor benedyktynek Żeński klasztor benedyktynek istnieje na Frauenchiemsee od końca VIII wieku. Należy jednak podkreślić, że ze średniowiecznej zabudowy nie zachowało się praktycznie nic. Obecny wygląd całego kompleksu jest rezultatem przebudowy, która rozpoczęła się w 1728 roku i trwała cztery lata. Do klasztoru mogą wejść jedynie osoby, które na wyspę przybyły w celach religijnych. Zwiedzania nie przewidziano, jednak bez przeszkód można pospacerować tamtejszymi ogrodowymi alejkami. Dla turystów udostępniony jest kościół klasztorny i znajdujący się nieopodal niewielki cmentarz. Niemałą atrakcją wyspy jest Brama Klasztorna. To jeden z najstarszych zachowanych budynków w południowych Niemczech. Powstał w okresie panowania Karolingów. Dziś znajduje się tam kaplica św. Michała. Można tam podziwiać jeden z najstarszych fresków w Bawarii i wystawę znalezisk z XIX wieku. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Siostra króla, która stworzyła bajkowe miasto – historia Wilhelminy z Bayreuth
Margrabina Wilhelmina Pruska była nie tylko siostrą Fryderyka Wielkiego, ale też jedną z najbardziej utalentowanych kobiet XVIII wieku. Zamiast polityki wybrała sztukę i architekturę, a jej dziedzictwo do dziś zachwyca turystów odwiedzających Frankonię.
Spis treści: Wilhelmina z Bayreuth – artystyczna dusza wśród „sztywnych” Hohenzollernów Przekształcenie Bayreuth w kulturalną stolicę Frankonii – wizja Wilhelminy z Bayreuth Najważniejsze miejsca związane z Wilhelminą z Bayreuth – ślady artystycznego geniuszu Jak dotrzeć z Polski do Bayreuth i co warto wiedzieć – praktyczny przewodnik Bayreuth, niewielkie miasto w północnej Bawarii to jedno z najczęściej odwiedzanych przez turystów z Polski miast tej części Niemiec. O tym, jak bardzo upodobaliśmy sobie to miejsce, świadczą lokalne statystyki. W ostatnich latach Polacy zajmują pierwsze miejsce na liście nacji odwiedzających Bayreuth. Miasto przyciąga nie tylko wygodną lokalizacją w drodze na południe Europy, ale również wyjątkowym na skalę europejską dziedzictwem baroku. A tę architektoniczną i kulturalną świetność zawdzięcza bawarskie miasto jednej kobiecie – Wilhelminie Pruskiej. Choć urodziła się na dworze króla Prus, to właśnie tu jako margrabina Bayreuth odcisnęła niezatarte piętno na europejskiej kulturze, sztuce i architekturze. Dzięki niej powstały wyjątkowe pałace, parki i opera, która jest dziś uznawana za jedną z najpiękniejszych na świecie. Wilhelmina z Bayreuth – artystyczna dusza wśród „sztywnych” Hohenzollernów Wilhelmina urodziła się 3 lipca 1709 roku jako córka króla Prus Fryderyka Wilhelma I i królowej Zofii Doroty z Hanoweru. Była najstarszą z dziesięciorga rodzeństwa, a jej młodszym bratem był późniejszy Fryderyk Wielki, z którym łączyła ją skomplikowana, ale głęboka więź intelektualna i emocjonalna. Od najmłodszych lat przejawiała niezwykły talent literacki, muzyczny i architektoniczny, który rozwijała mimo surowych realiów wychowania na pruskim dworze. Początkowo planowano, że Wilhelmina zostanie królową Anglii – miała poślubić księcia Walii, przyszłego Jerzego II. Byłoby to korzystne politycznie dla obu dynastii, jednak pałacowe intrygi i napięcia między Prusami a Wielką Brytanią przekreśliły te plany. Kulisy zerwanych zaręczyn były dramatyczne i pozostawiły trwały ślad w psychice Wilhelminy, co wielokrotnie opisywała w swoich pamiętnikach. Ostatecznie została wydana za mąż za znacznie niższego rangą margrabię Fryderyka z Bayreuth, co było typowym dla epoki posunięciem politycznym – miało na celu zacieśnienie więzi między Frankonią a Prusami. Choć małżeństwo nie było wolne od trudności, Wilhelmina szybko zdobyła znaczącą pozycję na dworze w Bayreuth. Wykorzystała ją, by przekształcić miasto w centrum sztuki i kultury – nazywane później „małym Weimarem”. Z jej inicjatywy powstał m.in. wspaniały teatr operowy, tzw. Opera Margrabiów, zaliczana dziś do najpiękniejszych barokowych teatrów w Europie. Nie była tylko bierną księżną, ale aktywną mecenaską, pisarką i myślicielką o szerokich horyzontach. Jej korespondencja z bratem Fryderykiem Wielkim oraz filozofami epoki oświecenia, w tym z Wolterem, świadczy o jej intelektualnej niezależności i szerokich zainteresowaniach. Jej pisma są do dziś cenionym źródłem wiedzy o życiu arystokracji XVIII wieku. Przekształcenie Bayreuth w kulturalną stolicę Frankonii – wizja Wilhelminy z Bayreuth Po przeprowadzce do Bayreuth Wilhelmina nie ograniczyła się do roli żony margrabiego – przeciwnie, szybko stała się siłą napędową artystycznego i architektonicznego rozwoju regionu. Dzięki jej wizjonerskiemu podejściu i determinacji, niewielkie wówczas miasto przeobraziło się w jeden z najważniejszych ośrodków kultury na terenie ówczesnej Frankonii. Wilhelmina zainicjowała szeroko zakrojoną przebudowę Bayreuth – od reprezentacyjnych ogrodów w stylu francuskim, przez modernizację Pałacu Margrabiów, po budowę nowych gmachów użyteczności publicznej. Największym dziełem jej mecenatu stała się Opera Margrabiów, czyli barokowy Teatr Operowy, zaprojektowany przez włoskiego architekta Giuseppe Galli Bibienę i uznawany dziś za arcydzieło architektury teatralnej XVIII wieku. W 2012 roku obiekt ten został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jako kobieta renesansu, Wilhelmina nie tylko finansowała i nadzorowała realizację projektów artystycznych, ale sama również tworzyła. Pisała sztuki teatralne, komponowała utwory muzyczne, a także rozwijała żywą korespondencję z intelektualistami epoki. Szczególne miejsce w jej życiu zajmował Wolter, z którym wymieniała poglądy na temat filozofii, polityki i literatury. Ich listy stanowią dziś bogate źródło wiedzy o ideach Oświecenia i roli kobiet w kulturze tamtej epoki. Dzięki jej zaangażowaniu Bayreuth zyskało miano „małego Weimaru”, a jej działania stanowią niezwykły przykład kobiecego wpływu na kulturę i architekturę XVIII wieku, daleko wykraczającego poza ramy konwencjonalnej roli kobiety arystokratycznej. Najważniejsze miejsca związane z Wilhelminą z Bayreuth – ślady artystycznego geniuszu Dziedzictwo Wilhelminy nie ogranicza się do zapisów historycznych – ślady margrabiny wciąż są widoczne w architekturze i sztuce Bayreuth. Miasto zawdzięcza jej nie tylko rozkwit kultury, ale również imponujące kompleksy pałacowe i ogrody, które stanowią dziś atrakcje turystyczne o światowej renomie. Opera Margrabiów w Bayreuth To bez wątpienia największe osiągnięcie Wilhelminy jako mecenaski sztuki. Teatr, zaprojektowany przez Giuseppe Galli-Bibienę, zachwyca barokowym przepychem i wyjątkową akustyką. Uważana za najlepiej zachowany barokowy teatr operowy na świecie, opera została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2012 roku. W jej wnętrzach znajduje się dziś nowoczesne muzeum oraz centrum dla gości, które umożliwia bliski kontakt z historią muzyki i teatru XVIII wieku. Nowy Pałac i Ogrody (Neues Schloss) Po zniszczeniach pożaru dawnego pałacu, Wilhelmina nadzorowała budowę Nowego Pałacu, który miał reprezentować nowoczesne ideały estetyczne epoki oświecenia. Wnętrza zachwycają lustrzanymi gabinetami, rokokowymi salami i symboliką mitologiczną, charakterystyczną dla epoki. W pałacu mieści się dziś Muzeum Margrabiny Wilhelminy, prezentujące kolekcję fajansu bayreuckiego, dzieła malarstwa niemieckiego i holenderskiego, a także pamiątki związane z życiem i twórczością Wilhelminy. W ogrodach można spotkać panie spacerujące w strojach z epoki. Erem i Park Ermitaż – duchowe i artystyczne azyle Wilhelminy W 1735 roku Wilhelmina zainicjowała przebudowę pustelni monastycznej (Eremu) w niezwykłe miejsce kontemplacji, sztuki i filozofii. Powstała tam m.in. Świątynia Słońca, inspirowana kultami antycznymi, oraz oranżeria z 40 popiersiami cesarzy rzymskich, które miały symbolizować potęgę historii. Całość dopełniają sala muzyczna, japoński gabinet i przestrzenie pełne filozoficznej symboliki, gdzie arystokratyczna elita mogła oddawać się rozmowom o sztuce, literaturze i sensie istnienia. Ogromne wrażenie robi również Park Ermitaż (Eremitagenpark) – monumentalny kompleks ogrodowo-pałacowy położony na obrzeżach Bayreuth. To miejsce szczególne dla Wilhelminy, która zainicjowała jego przebudowę w duchu symboliki oświeceniowej. Wśród bujnej zieleni znajdują się m.in. Pałac Stary, fontanna słońca, liczne pawilony, aleje spacerowe oraz oranżeria z portretami cesarzy rzymskich. Jak dotrzeć z Polski do Bayreuth i co warto wiedzieć – praktyczny przewodnik Dojazd z Polski Bayreuth jest dobrze skomunikowane z Polską, a dojazd nie sprawia większych trudności: Pociągiem: najwygodniejsza trasa to połączenie Warszawa–Berlin, a następnie przesiadka na pociągi regionalne lub ICE w kierunku Bayreuth. Cała podróż zajmuje około 9–11 godzin w zależności od przesiadek. Autobusem: z większych miast, takich jak Warszawa, Wrocław czy Kraków, kursują autokary międzynarodowe – podróż trwa około 11–13 godzin. Samolotem: najbliższe lotniska, na który lądują samoloty z Polski, znajdują się w Monachium i Frankfurcie. Z każdego z nich można dotrzeć do Bayreuth pociągiem prosto z lotniska. Samochodem: Bayreuth leży przy autostradzie A9 łączącej Berlin z Monachium. Dojazd z południowej Polski (np. z Katowic) zajmuje około 6 godzin. Gdzie się zatrzymać W samym centrum Bayreuth znajduje się wiele hoteli o różnej klasie. Warto wziąć pod uwagę Hotel Rheingold (Ausstraße 2) – wygodny ze smacznymi śniadaniami po bawarsku oraz wysoko oceniany Liebesbier Urban Art Hotel (Andreas-Maisel-Weg 1). Oba hotele są położone zaledwie kilka minut spacerem od głównych atrakcji miasta – Opery Margrabiów, rynku, muzeów i parków. Co warto zobaczyć – muzea i atrakcje Bayreuth to prawdziwy raj dla miłośników historii, sztuki i muzyki. To miasto wiąże swoją historię nie tylko z Wilhelminą Pruską i jej barokowym dziedzictwem, ale również z Ryszardem Wagnerem, który tu spędził większość swojego zawodowego życia. Oto najważniejsze miejsca, które warto odwiedzić: Muzeum Richarda Wagnera – mieści się w willi Wahnfried, dawnej rezydencji kompozytora. Ekspozycja poświęcona jest jego życiu, twórczości i wpływowi na muzykę XIX wieku. Nowy Pałac (Neues Schloss) – oprócz rokokowych wnętrz mieści Muzeum Margrabiny Wilhelminy oraz kolekcje fajansu i malarstwa. Opera Margrabiów (Markgräfliches Opernhaus) – barokowy teatr uznawany za najpiękniejszy tego typu obiekt w Europie. Dziś można go zwiedzać z przewodnikiem i nowoczesnym centrum wystawienniczym. Dom Festiwalowy (Bayreuther Festspielhaus) – jedno z najsłynniejszych miejsc kultury muzycznej na świecie. Został zbudowany z inicjatywy Richarda Wagnera specjalnie na potrzeby wystawiania jego oper w sposób zgodny z jego artystyczną wizją. Otwarty w 1876 roku, imponuje surową architekturą zewnętrzną, która kontrastuje z doskonałą akustyką wnętrza i wyjątkową konstrukcją sceny. To właśnie tutaj co roku odbywa się Festiwal Wagnerowski, przyciągający melomanów i krytyków z całego świata. Źródło: Bayreuth Tourismus Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Figurka wojownika i szczątki w studni – wyjątkowe odkrycia archeologów w Niemczech
Szczątki ludzkie i zwierzęce wewnątrz studni i wspaniała figurka wojownika – to najciekawsze odkrycia dokonane w celtyckiej osadzie sprzed dwóch tysięcy lat w Manching w Niemczech. Te znaleziska ukazują Celtów w nowym świetle.
Niemieccy archeolodzy podsumowali szeroko zakrojone badania wykopaliskowe na obszarze celtyckiego oppidum, czyli warownej osady. Położona jest w Manching niedaleko Ingolstadt w Bawarii. Obecnie jest to najlepiej przebadana osada celtycka w Europie Środkowej. Zagadkowa studnia pełna skarbów Wśród najbardziej intrygujących znalezisk jest ocembrowana studnia. Jak się okazało, wypełniona była wieloma przedmiotami i kośćmi, co oznacza, że nie pełniła – w każdym razie w końcowym etapie funkcjonowania – praktycznej funkcji. – Znaleźliśmy szczątki co najmniej trzech osób, liczne kości zwierzęce bydła, świń i owiec, 32 zabytki metalowe oraz pozostałości ponad 50 naczyń ceramicznych w studni skrzyniowej. Odkrycie dwóch względnie kompletnych szczątków ludzkich w jednym miejscu jest nietypowe dla tego stanowiska archeologicznego – mówi Sebastian Hornung, kierownik wykopalisk z Pro Arch Prospektion und Archäologie GmbH. Zdaniem badaczy obiekty umieszczone w studni mogły tam trafić w czasie rytuałów. Zabytki pochodzą z lat 120–60 p.n.e. Ciekawostką jest też odkryta w rowie metalowa figurka ukazująca wojownika z III wieku p.n.e. – Ta figurka, o wysokości 75 milimetrów i wadze 55 gramów, jest dziełem szczególnie złożonym i delikatnym. Została wykonana metodą odlewu na wosk tracony – opisuje Thomas Stöckl, konserwator w Bawarskim Urzędzie Ochronie Zabytków (BLfD). Ryby na celtyckich talerzach Nowe badania dały wgląd w sztukę kulinarną Celtów. – Po raz pierwszy udało nam się zidentyfikować ryby na podstawie ości i łusek. Choć nie jest to zaskakujące, biorąc pod uwagę położenie osady nad rzekami Paar i Dunaj, spożycie ryb w oppidum nie było dotychczas udokumentowane – mówi dr Stefanie Berg, kierownik Działu Konserwacji Dziedzictwa Archeologicznego w BLfD. Oprócz ryb mieszkańcy osady spożywali produkty zbożowe, wołowinę i wieprzowinę. Śmieci zbierano w dołach. Bydło i świnie hodowano głównie na mięso. Owce i kozy dostarczały głównie wełny i mleka. Potężna osada celtycka W europejskich pradziejach ludzie mieszkali nie tylko w niewielkich wioskach, ale też osadach, których liczebność zbliżona jest do dzisiejszych niewielkich miast. Manching zamieszkiwało nawet 10 tys. osób. Ta osada istniała blisko 500 lat – od IV wieku p.n.e. – wynika z badań archeologicznych. Oznacza to, że ta celtycka osada była większa niż na przykład średniowieczna Norymberga. – Oppidum w Manching ma nieocenioną wartość dla nauki. Do tej pory przebadano archeologicznie od dwunastu do trzynastu procent z 400-hektarowego stanowiska archeologicznego. Różnorodność znalezisk z ostatnich wykopalisk pokazuje nam również, jak zorganizowana była osada z późnej epoki żelaza, jak żyli, pracowali i żywili się ludzie, jakie utrzymywali stosunki handlowe i jakie rozwinęli umiejętności techniczne – powiedział prof. Mathias Pfeil, generalny konserwator zabytków BLfD. To oppidum było ważnym ośrodkiem politycznym i gospodarczym na północ od Alp. Wraz z budową murów miejskich około połowy II wieku p.n.e. osada osiągnęła swój największy zasięg, obejmując obszar około 400 hektarów. Około połowy I wieku p.n.e. osada stopniowo traciła na znaczeniu. Wraz ze stopniowym wycofywaniem się ludności, życie miejskie zanikło. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Co znaleźli przy „lodowym księciu”? Tak bogatego pochówku nikt się nie spodziewał
Miał błękitne oczy i jasne włosy. Pochowano go 1300 lat temu w grobie z bogatymi darami, wśród których był jedwab i srebrne bransolety. W momencie śmierci chłopiec miał zaledwie półtora roku. Już wiemy, dlaczego tak szybko zmarł.
Spis treści: Grób jak dom – jak pochowano dziecko? Bogate wyposażenie „księcia”. Jedwab i srebro Do odkrycia doszło w 2021 roku w Mattsies. Tak bogaty grób z obstawą kamienną zaskoczył naukowców. Dlatego w celu dokładnych badań postanowiono przetransportować go w całości do laboratorium. W tym celu zamrożono go z pomocą ciekłego azotu. Dlatego nazwano go „lodowym księciem”. Od tego czasu w sterylnych warunkach trwają analizy grobu, wydobytego wraz z otaczającą go ziemią. Naukowcy ogłosili szereg zaskakujących informacji. Grób jak dom – jak pochowano dziecko? Zespół konserwatorów, archeologów i techników wykopaliskowych z Bawarskiego Urzędu ds. Ochrony Zabytków (BLfD) pozyskał mnóstwo informacji z zmrożonego ciała dziecka. – Wyniki badań pokazują teraz w imponujący sposób, jak wiele informacji można uzyskać z tak niezwykłego znaleziska grobu dzięki odpowiednim metodom wydobycia i intensywnej analizie – mówi prof. inż. Mathias Pfeil, konserwator generalny BLfD. Dziecko spoczywało w komorze grobowej wykonanej z płyt kamiennych w dawnej rzymskiej posiadłości ziemskiej. Jego forma przypominała niewielki domek uszczelniony zaprawą wapienną – to spora rzadkość w tamtym czasie. Dziecko żyło prawdopodobnie między 670 a 680 r. n.e. Z badań wynika, że miało niebieskie oczy i jasne włosy. Z analiz izotopów strontu w jego zębach i profilu DNA można wywnioskować, że chłopiec pochodził z rejonu, w którym umarł. Rozwój jego uzębienia wskazuje, że był karmiony piersią aż do śmierci w wieku półtora roku. Pomimo wzmacniającego odporność działania mleka matki, spotkał go los częsty w czasach przednowoczesnych. Zmarł na skutek przewlekłej infekcji, która rozwinęła się z zapalenia ucha środkowego. – Śmierć chłopca musiała wstrząsnąć jego znaczącą w regionie rodziną. Najwyraźniej podjęła ona wielkie wysiłki, aby zorganizować dziecku pogrzeb odpowiadający jego statusowi społecznemu – skomentował prof. Pfeil. Bogate wyposażenie „księcia”. Jedwab i srebro W komorze grobowej chłopca złożono na futrze. Jego ubranie składało się ze skórzanych butów, spodni i płaszcza. Ubiór wykonano z delikatnej tkaniny, ozdobionej na brzegach pasami jedwabiu. Jedwab był materiałem, który można było zdobyć tylko dzięki kontaktom z Cesarstwem Bizantyjskim, a zatem stanowił symbol statusu społecznego. Na ramionach chłopca znajdowały się srebrne bransolety, a do jego butów przymocowane były srebrne ostrogi. Skórzana pochwa krótkiego miecza, który nosił przy pasie, była ozdobiona wyszukanymi złotymi zdobieniami. W komorze grobowej znajdowała się też misa z brązu, w której były: grzebień, drewniana miska, kubek z srebrnymi okuciami, resztki orzechów laskowych, jabłek i gruszek. Źródło: BLfD Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odnaleziono grób władcy sprzed niemal 7000 lat. Pochówek wypełniony był skarbami godnymi króla
W niemieckiej Bawarii archeolodzy odnaleźli wyjątkowy pochówek z czasów epoki kamienia. Badacze twierdzą, że pochowano w niej „starszego osady”, czyli kogoś, kto był odpowiednikiem współczesnego wójta.
W tym artykule: Neolityczny władca z Exing Zmarły był kimś w rodzaju wójta Odkrycie rzuca światło na historię regionu Podczas budowy nowego osiedla mieszkalnego we wsi Exing znajdującej się w pobliżu miasta Eichendorf, w kraju związkowym Bawaria, ekipa budowlana natknęła się na pozostałości pradawnej osady. Na miejsce przyjechali archeolodzy z powiatu Dingolfing-Landau. Ich wykopaliska odsłoniły grób, który bardzo zaskoczył badaczy. Datowanie wykazało, że pochodził z okresu neolitu, a zmarłego pochowano ok. 6800 lat temu. Neolityczny władca z Exing Jednak to nie sam wiek był intrygujący. Naukowcy rozpoczęli badania i analizy i udało im się ustalić, że szczątki należały do mężczyzny. Uczeni zidentyfikowali pozostałości jedzenia i twierdzą, że do grobu wrzucono jego duże ilości. Odkryli nawet przecięty na pół kieł dzika, a także wiele artefaktów, które wskazywały, że człowiek ten musiał być kimś ważnym w tamtejszej społeczności. – Ze względu na bogate wyposażenie grobowe przypuszczamy, że jest to grób starszego wsi, kogoś, kogo możemy porównać ze współczesnym wójtem lub burmistrzem. Na pewno sprawował w tej osadzie władzę – powiedział dr Florian Eibl, kierownik wykopalisk. – W grobie znaleźliśmy naczynia, w których przechowywane były płyny i żywność. Prawdopodobnie był to pokarm, który zmarły miał otrzymać w zaświatach – dodał badacz. Zmarły był kimś w rodzaju wójta Co ciekawe, archeolodzy zidentyfikowali również barwniki, które mogły służyć do malowania ciała. Prawdopodobnie podczas pochówku przeprowadzono pewien rytuał związany z lokalnymi wierzeniami. Epoka kamienia na świecie zaczęła się 3,4 mln lat temu, ale w Polsce dopiero 500 tys. lat temu. Dlaczego? Jak długo trwała epoka kamienia? Jakie są największe osiągnięcia tego okresu? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/epoka-kamienia-na-swiecie-zaczela-sie-3-4-mln-lat-temu-ale-w-polsce-dopiero-500-tys-lat-temu-dlaczego-fot-andrew-matthews-pa-images-via-getty-images-b08a0bb.jpg" width="938" height="603" alt="Epoka kamienia na świecie zaczęła się 3,4 mln lat temu, ale w Polsce dopiero 500 tys. lat temu. Dlaczego? (fot. Andrew Matthews/PA Images via Getty Images)" title="Epoka kamienia na świecie zaczęła się 3,4 mln lat temu, ale w Polsce dopiero 500 tys. lat temu. Dlaczego? (fot. Andrew Matthews/PA Images via Getty Images)" /> – Szczególnie niezwykłe było to, że w grobie znajdowały się dwa topory różnego typu. Zwykle nie spotyka się ich razem w pochówkach z tego okresu. Z kolei przecięty kieł dzika również wskazuje na wysoki status zmarłego – twierdz dr Eibl. Archeolog tłumaczył w rozmowie z niemieckim Der Spiegel, że był to symbol dużego bogactwa i rangi w społeczeństwie, ponieważ polowanie na dziki było wówczas bardzo niebezpieczne. – Obszar wokół Exing już w neolicie był ważnym regionem. Znajdowały się tam bogate osady, takie jak Kothingeichendorf, niezwykle ważne miejsce kulturowe o dużym znaczeniu dla całej Europy – wyjaśnił archeolog. Z kolei włodarz powiatu Dingolfing-Landau, Werner Bumeder powiedział, że to sensacyjne znalezisko, które pokazuje, jak duże znaczenie ma ten niemiecki region w kontekście czasów epoki kamienia. Odkrycie rzuca światło na historię regionu – To znalezisko pokazuje nam, że niemal 7000 lat temu w tym miejscu istniała żyzna gleba, a ludzie osiedlili się tutaj, aby ją uprawiać i prowadzić osadnictwo. To odkrycie pozwala nam nieco głębiej zbadać przeszłość naszego kraju – dodał Bumeder. Archeolodzy przekazali, że szkielet „wójta” zostanie wkrótce zbadany przez antropologa i zostaną wykonane specjalistyczne zdjęcia do rzutu 3D. Wciąż nie wiadomo, ile lat miał władca z Exing. Następne badania mają rozwikłać tę zagadkę. Badacze przeprowadzą również dodatkowe analizy, aby upewnić się, czy pochowana w grobie osoba na pewno była płci męskiej. – Odkrycie szczątków ludzkich z tego okresu i w tej części Niemiec jest niezwykłe, ponieważ zachowało się bardzo niewiele szkieletów neolitycznych – mówił w rozmowie z Der Spiegel dr Eibl. Dodał również, że osoba w grobie została pochowana w pozycji kucającej. Wiele naczyń zostało umieszczono wokół jej głowy. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Zielone Monachium. 5 nietypowych atrakcji w stolicy Bawarii
Największy park świata, wystawa o motoryzacji przyszłości i lokalne targi z organicznymi przysmakami. Dla turystów podróżujących w sposób odpowiedziany Monachium może być jednym z najciekawszych kierunków w Europie.
W tym artykule: Śladami dzikiej przyrody w mieście Ekologiczna piekarnia na Starówce Ogród Angielski Wystawa RE:Imagine w BMW Welt Targ wiedeński na Wiener Platz Jak Monachium dba o zrównoważony rozwój? Monachium to jedno z najczęściej odwiedzanych przez turystów z Polski miasto w Niemczech. W stolicy Bawarii szczególnie dużo uwagi poświęca się na to, by zwiedzanie miasta mogło odbywać się w sposób możliwie najbardziej neutralny dla środowiska naturalnego. Niemieckie słowo die Nachhaltigkeit – często spotykane w Monachium – jest tłumaczone na polski jako „szansa na przetrwanie" lub po prostu „zrównoważony rozwój". To stąd miasto coraz częściej jest znane jako „Zielone Monachium". Poniżej 5 mniej znanych atrakcji trzeciego największego miasta Niemiec, które warto zobaczyć. Każda z nich nawiązuje do odpowiedzialnego podróżowania. Śladami dzikiej przyrody w mieście Pozornie Monachium, jak wiele innych miast Europy, jest pozbawione dzikich zwierząt. Jeśli jednak ma się oczy szeroko otwarte, można tu dostrzec mnóstwo ptaków i małych stworzeń. Szczególnie dużo różnorodnych gatunków ptaków można obserwować w miejskich parkach. Żyją tam również kuny, jeże, kaczki i łabędzie. Zaledwie 40 minut na południe od miasta znajduje się rezerwat przyrody Murnauer Moos. To jedno z największych w Europie tego typu miejsc. Rozległy rezerwat wyróżnia się bogactwem dzikiej przyrody, widokiem na Alpy oraz szlakami biegnącymi przez lasy i mokradła. . Ekologiczna piekarnia na Starówce Tuż obok Hofbräuhaus, mieszczącego się na Starym Mieście najsłynniejszego browaru w Monachium, działa mała lokalna piekarnia Jakob Blum Hofbräuhaus Kunstmühle. Zakład powstał w 1878 roku, początkowo przygotowując dla browaru pszenicę pod produkcję jasnego piwa. Dziś piekarnia – w całości skupiona na produkcji ekologicznej – jest prowadzona przez już przez czwarte pokolenie rodziny Blum. Od początku stawiano tu przede wszystkim na świeżość pieczywa. Niedaleko są Alpy, więc chleb musiał wytrzymać długie górskie wędrówki. View Ediplayer on the source website Każdego dnia wytwarza się tutaj 26 kg mąki. Samych rodzajów mąk z Kunstmühle jest aż 60, choć największą popularnością cieszy się ta do wyrobu pizzy. Piekarnia nie generuje prawie żadnych odpadów. W ciągu tygodnia zapełnia się tu dosłownie jeden kubeł kosz na śmieci, do którego trafiają papier i nitki. Poza tym w zakładzie nie zużywa się dużo energii, ponieważ wyroby nie są tu mrożone. Tuż obok znajduje się piekarnia, gdzie można kupić wyłącznie świeże pieczywo. Nie tylko precle i biała kiełbasa. Co zjeść i zobaczyć w Monachium? Drugie największe miasto Niemiec przyciąga bogatą ofertą kulturalną i znakomitym jedzeniem. Sprawdzamy, jakie wystawy odwiedzić i gdzie zjeść w Monachium w 2023 roku. Ogród Angielski To największy miejski park na świecie. Ten rozległy ogród zajmuje powierzchnię od śródmieścia miasta aż po jego rogatki w kierunku monachijskiego lotniska. Englischer Garten zawdzięcza swoją nazwę parkom w stylu angielskiem, które charakteryzuje naturalny krajobraz, mający być domem dla dzikiej przyrody w mieście. Jedną z największych atrakcji jest Eisbach, mały kanał rzeczny biegnący przez ogród. To tutaj na rwących wodach potoku przez cały rok można spotkać miejskich surferów. Latem z kolei nad jego brzegami wypoczywają tłumy mieszkańców miasta. W okolicy można napić się organicznego piwa lub wypożyczyć rower. Wystawa RE:Imagine w BMW Welt BMW Welt to jedna z największych i najczęściej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Monachium. To niezwykłe muzeum historii motoryzacji niekoniecznie musi kojarzyć się ze zrównoważonym rozwojem. Tymczasem specjalna wystawa „RE:Imagine", którą wciąż można tu oglądać, pokazuje jak może i powinna wyglądać przyszłość pojazdów. Wystawa zajmuje aż kilometr kwadratowy powierzchni i składa się z około 30 interaktywnych stanowisk. Odwiedzając kolejne z nich, można się dowiedzieć m.in., jak działa gospodarka o obiegu zamkniętym, jak można na Ziemi dbać o rzadkie zasoby potrzebne do produkcji samochodów i czy da się zbudować auto, które będzie w całości neutralne ekologicznie. Wystawa może zainteresować zarówno młodych odkrywców, jak i ich rodziców. Targ wiedeński na Wiener Platz Haidhausen to jedna z najbardziej progresywnych części miasta. Okolica jest często przez samych mieszkańców nazywana „Dzielnicą Francuską" i rzeczywiście, nazwy ulic mają tutaj francuskie brzmienie, a niektóre fragmenty dzielnicy mogą przywodzić na myśl zaułki Paryża. To tu właśnie znajduje się mały i urokliwy Wienner Platz (plac Wiedeński). Plac jest położony w miejscu dawnego skrzyżowania dróg łączących Monachium z Wiedniem, które zostało zniszczone podczas II wojny światowej. W 2022 roku uformowano tu przestrzeń miejską, nadając jej historyczny wygląd. To świetna baza wypadowa do zwiedzania Haidhausen, uroczej dzielnicy z mnóstwem butików i kawiarni. Nawiązaniem do przeszłości Wiener Platz jest również „targ wiedeński" (Marktes am Wiener Platz). To jeden z 4 stałych targów jedzeniowych i kwiatowych w Monachium. Sprzedawcy wystawiają się tu codziennie oprócz niedzieli. Jak Monachium dba o zrównoważony rozwój? Zrównoważony rozwój to solidarność międzypokoleniowa, która polega na szukaniu takich sposobów na dalszy rozwój gospodarczy i społeczny, aby kolejne generacje mogły otrzymać od nas środowisko naturalne w możliwie najlepszym stanie. Oto, jak na co dzień o zrównoważonym rozwoju myśli się w Monachium. Zmniejszanie emisji CO2 – Monachium zamierza zmniejszyć emisję dwutlenku węgla w mieście o połowę do 2030 roku. Zielona energia – wszystkie budynki użyteczności publicznej w mieście są zasilane wyłącznie energią wiatrową i słoneczną. Rowery na drogi – w Monachium ułatwia się poruszanie po mieście pieszym i rowerzystom. Miasto jest też znakomicie skomunikowane systemem transportu publicznego. Zakaz używania starych pojazdów – starsze samochody, które nie spełniają określonych norm środowiskowych, mają zakaz wjazdu do centrum Monachium. Źródło: Curiositysavestravel Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Nie tylko precle i biała kiełbasa. Co zjeść i zobaczyć w Monachium?
Drugie największe miasto Niemiec przyciąga bogatą ofertą kulturalną i znakomitym jedzeniem. Sprawdzamy, jakie wystawy odwiedzić i gdzie zjeść w Monachium w 2023 roku.
W tym artykule: Co zobaczyć w Monachium – Max Beckmann w Pinakotece Nowoczesnej Co zobaczyć w Monachium – „Starzy mistrzowie w ruchu" Gdzie zjeść w Monachium? Każdego roku Monachium odwiedzają tysiące polskich turystów. Większość z nich stolicę Bawarii traktuje jako przystanek w drodze w Alpy lub dalej na południe Europy. Szkoda, bo Monachium ma sporo do zaoferowania i warto zaplanować tu dłuższy pobyt. Poniżej najciekawsze wystawy tego sezonu oraz wskazówki, gdzie zjeść w Monachium. Zwiedzanie Monachium znacznie ułatwiają München Card i München City Pass. Dzięki tej drugiej karcie w można się bez ograniczeń poruszać komunikacją miejską (dostępne są dwa warianty jej zasięgu), a także korzystać z bezpłatnego wejścia do 45 atrakcji turystycznych w całym mieście. Ceny München City Pass dla dorosłych zaczynają się od 40 euro (30 euro za kartę bez możliwości korzystania z transportu publicznego). Co zobaczyć w Monachium – Max Beckmann w Pinakotece Nowoczesnej Kunstareal to monachijska Dzielnica Sztuki. Zamknięty w kilku kwartałach obszar ulic wyróżnia się wyjątkową koncentracją wysokiej klasy muzeów i przestrzeni artystycznych. To tutaj lokalsi przychodzą w niedziele na spracery z psami. Można tu spotkać flirtujące na kocach piknikowych pary w różnym wieku i grupy ludzi grających w badmintona. Centralną część Dzielnicy Sztuki zajmują 3 klasyczne muzea: Stara Pinakoteka (Atle Pinakothek), Nowa Pinakoteka (Neue Pinakothek), Pinakoteka Nowoczesna (Pinakothek der Moderne) Najnowsza z galerii – Pinakoteka Nowoczesna (Barer Str. 40) jest jednym z największych na świecie muzeów poświęconych sztuce XX i XXI wieku. Na tych, którzy będą mieli możliwość znaleźć się w Monachium jeszcze tej zimy, czeka duża gratka. Do 12 marca 2023 roku w Pinakotece Nowoczesnej można oglądać wystawę malarstwa Maksa Beckmanna „Departure". Max Beckmann (1884–1950) to jeden z najwybitniejszych artystów symbolistów i ekspresjonistów XX wieku. Wystawa „Deprature" jest poświęcona motywowi podróży w sztuce Beckmanna, zarówno wyprawom turystycznym, jak i uciekaniu. Życie artysty było naznaczone wydarzeniami wojennymi. Jego sztuka została uznana przez nazistów za „wynaturzoną", a sam Beckmann został zmuszony do ucieczki z rodzinnego kraju. Na wystawie w Pinakotece Nowoczesnej można zobaczyć około 70 dzieł wypożyczonych z prywatnych i publicznych kolekcji Maksa Beckmanna w Europie i Stanach Zjednoczonych. Są wśród nich znane tryptyki „Departure" z nowojorskiego MOMA, a także „Argonauci" z National Gallery w Waszyngtonie. Dzięki licznym darowiznom po raz pierwszy można tu również obejrzeć liczne nieznane dotąd materiały i dokumenty, takie jak albumy fotograficzne, pocztówki i filmy, które umożliwiają nowe spojrzenie na artystę. Część wystawy poświęcona jest kolekcji artefaktów z hoteli i barów, w których Beckmann szczególnie lubił przebywać, m.in. we Frankfurcie, Berlinie, Paryżu, Amsterdamie czy San Francisco. Co zobaczyć w Monachium – „Starzy mistrzowie w ruchu" Tuż obok Pinakoteki Nowoczesnej w neorenesansowym pałacyku mieści się Stara Pinakoteka (Barer Str. 27). W działającej od 1836 roku galerii można oglądać dzieła malarstwa europejskiego od XVI wieku po rokoko. Jest u bogata kolekcja dzieł El Greco, Rembrandta, Rubensa, Bruegela czy Velazqueza. Pomysł na nową wystawę był zaskakująco prosty. „Starzy Mistrzowie w ruchu” prezentuje te same dzieła od lat prezentowane w Starej Pinakotece na wystawie stałej, ale w zupełnie nowej aranżacji i ułożeniu. Po raz pierwszy w historii Starej Pinakoteki świadomie zakwestionowano tradycyjny schemat wieszania, opracowany zgodnie z chronologią i geografią, co doprowadziło do przemyślanej zmiany kolejności ekspozycji. Podczas przewieszania ekspozycji stałej kolekcji miejsce zmieniło około 200 obrazów, Wiele z najbardziej znanych dzieł muzeum, pokazywanych wcześniej w oddzielnych, oddalonych od siebie galeriach, dziś, mimo przynależności do różnych epok i stylów, sąsiaduje ze sobą bezpośrednio. Ich niezwykłe zestawienie ujawnia ukryte paralele i kieruje uwagę oglądających na niezauważane dotąd powiązania, a także tworzą nowe konteksty. Zamki i pałace Bawarii. Zabytki, które warto odwiedzić w największym niemieckim landzie W największym kraju związkowym Niemiec jest aż kilkadziesiąt twierdz, zamków i pałaców. Niektóre z nich liczą ponad tysiąc lat. Oto 5 najbardziej znanych zamków w Bawarii. Gdzie zjeść w Monachium? Kulinarnie stolica Bawarii może się przede wszystkim kojarzyć z popularną tutaj białą kiełbasą i preclami, które doskonale towarzyszą litrowemu kuflowi piwa. I faktycznie, najwięcej turystów ściąga do Monachium wczesną jesienią z powodu Oktoberfest, czyli Święta Piwa. Miasto ma jednak do zaproponowania znacznie więcej doznań kulinarnych. Nie tylko dzielnice centralne Monachium, ale przede wszystkim Schwabing – okolica, gdzie knajpek i barów jest najwięcej – przyciągają w godzinach obiadowych i wieczornych tłumy. Jeśli jednak chce się skosztować tradycyjnego bawarskiego jedzenia, warto zacząć od Spatenhaus an den Oper (Residenzstraße 12). Zlokalizowana w pobliżu opery knajpa, wbrew oczekiwaniom, nie ma w sobie nic ze spiętej atmosfery kojarzonej ze sztuką wyższą. To raczej gościniec w starym stylu, gdzie na stołach stoją kosze pełne świeżo wypiekanych precli, a w karcie królują kiełbasy, mięsiwa i sałatki kartoflane. Czyli wszystko to, z czego znana jest ludowa kuchnia regionu. Znakomite sznycle po wiedeńsku serwuje natomiast restauracja Bavarie w BMW Welt (Am Olympiapark 1). View Ediplayer on the source website W przerwie między zwiedzaniem kolejnych wystaw w Pinakotekach można zatrzymać się na szybki obiad w barze ELLA. Lokal mieści się na parterze muzeum sztuki Lenbachhaus (Luisenstraße 33) i oferuje szybkie zestawy obiadowe. Atmosfera jest tutaj nieformalna, czemu sprzyja przyjazna i bezpośrednia obsługa. Na codzienny zestaw dnia składa się zupa, drugie danie i deser. Wszystkie dania są dość duże i sycące, więc raczej trudno stąd wyjść na głodniaka. Skojarzenia z Robertem Lewandowskim i jego niedawną karierą w Bayern Monachium mogą niektórych polskich kibiców zachęcić do odwiedzenia ulubionej restauracji kapitana polskiej reprezentacji. Brenner Operngrill (Maximilianstraße 15) to – jak się można spodziewać – miejscówka z kartą pełną dań z mięsa i świetnym winem. Lokal jest dość duży, ale zazwyczaj wypełniony po brzegi, więc warto wcześniej zrobić rezerwację. Z kolei osoby unikające mięsa w diecie mogą się wybrać do najprawdopodobniej najstarszej wegetariańskiej restauracji w Monachium. Prinz Myshkin (Hackenstraße 2) działa od 1984 roku i od początku serwuje wyśmienite przystawki, makarony i pizze. Będąc tu na kolacji, koniecznie warto poprosić o Apfelstrudel. Ogromny kawał ciasta z jabłkami i sosem waniliowym to niezapomniane doznanie kulinarne. Wtajemniczeni wiedzą, że o specjalną – ulepszoną wersję sosu – należy pytać szefową sali Annę. Anna pochodzi ze Szwecji i – jak opowiada – receptury na sos waniliowy nauczyła się od swojej babci. Palce lizać! Jeśli nie chcecie tracić czasu na przesiadywanie przy stole, możecie zajrzeć do jednych z najstarszych delikatesów w Niemczech. Dallmayr na monachijskiej starówce (Dienerstraße 14-15) to miejsce z duszą. Powstałe w 1870 roku delikatesy do dziś przyciągają tłumy zapachem kawy i nieskończoną ofertą małych gotowych dań i przekąsek. Już sam fakt, że to miejsce każdego roku odwiedza prawie 1,5 miliona turystów, świadczy o jakości sprzedawanych tu produktów. Co istotne, nie jest tu bardzo drogo (jak na Monachium). W Dallmayr można też zaopatrzyć się w pamiątki z Bawarii. Szczególnie popularne są precle i białe kiełbasy z... marcepanu. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Magiczna Bawaria. 5 zamków i pałaców, które warto zobaczyć
W największym kraju związkowym Niemiec jest aż kilkadziesiąt twierdz, zamków i pałaców. Niektóre z nich liczą ponad tysiąc lat. Oto 5 najbardziej znanych zamków w Bawarii.
W tym artykule: Zamek Neuschwanstein Zamek Hohenschwangau Pałac Linderhof Zamek Burghausen Zamek cesarski w Norymberdze Przez większość swojej historii Bawaria była niezależnym królestwem lub elektoratem. To tu kolejni władcy wznosili imponujące zamki i pałace. Dzięki cieplejszemu klimatowi, urokliwym jeziorom i górującym nad krainą Alpom to tu cesarze i władcy rzymscy często szukali miejsc na swoje letnie rezydencje. Kto lubi zamki Bawaria nie ma sobie równych. Spędzając wakacje w Bawarii, warto zaplanować trasę szlakami 5 najpiękniejszych z nich. Zamek Neuschwanstein Najbardziej charakterystycznym elementem bawarskiego krajobrazu jest z pewnością baśniowy zamek Neuschwanstein. Twierdzę wzniesiono na polecenie ekscentrycznego księcia bawarskiego Ludwika II Wittelsbacha, zwanego również Szalonym lub Bajkowym. Władca nie szczędził bogactw na realizację swojej śmiałej wizji wyrosłej z fascynacji rycerskimi legendami. Kiedy w 1869 roku ruszyła budowa zamku, król Ludwik II szacował, że na jego ukończenie będzie musiał czekać 3 lata. W rzeczywistości prace trwały znacznie dłużej. Trudności wynikały z ambitnego projektu i lokalizacji budowli na szczycie góry. Król wprowadził się do Neuschwanstein w 1884 roku, czyli 12 lat później. Zamek Neuschwanstein był dla Walta Disneya inspiracją do budowy bajkowego zamku Kopciuszka w kalifornijskim Disneylandzie. Zamek Hohenschwangau Zwiedzając Bawarię, stratą byłoby ominąć zamek Hohenschwangau. Ten neogotycka budowla został zbudowana w XIX wieku na ruinach XII-wiecznej twierdzy Schwanstein. Fundator – król Maksymilian II Bawarski – ojciec wspomnianego Ludwika II – upatrzył sobie to miejsce ze względu na rozpościerające się stąd widoki m.in. na jezioro Forggensee. Wnętrza udekorowane zostały scenami ze średniowiecznych legend, a jedną z nich szczególnie upodobał sobie właśnie Ludwik. Młody książę identyfikował się z rycerzem łabędziem Lohenginem, któremu Ryszard Wagner dedykował operę. Ludwik II mieszkał na zamku do czasu wybudowania swojej nowej siedziby – słynnego zamku Neuschwanstein, który swoim blaskiem miał przebić rezydencję ojca. Opuszczone miejsca w Wielkopolsce. 6 tajemniczych obiektów Zrujnowane dworki i pałacyki, nawiedzony szpital psychiatryczny, porzucona fabryka garniturów… Opuszczone miejsca w Wielkopolsce fascynują i przyprawiają o dreszcze. W Hohenschwangau dla zwiedzających udostępnionych jest około 15 komnat. To bogato wyposażone królewskich apartamenty, z których największe wrażenie robi sypialnia Ludwika. Jej sklepienie ma przypominać niebo dzienne i nocne, a w osiągnięciu założonego efektu miały pomagać sprytnie ukryte lampy oliwne. Pałac Linderhof Kontynuując podróż szlakiem rezydencji związanych z barwną postacią Ludwika II, nie sposób pominąć pałacu Linderhof w pobliżu miasteczka Ettal. To niewielki, ale imponujący neobarokowy pałac, którego pierwowzorem był wersalski pałacyk Petit Trianon. Uwagę zwracają idealne proporcje i przemyślane, choć pełne przepychu zdobienia. Wewnątrz zwiedzający mogą zobaczyć sypialnię ze świecznikiem na ponad sto świec, salę lustrzaną oraz jadalnię z ruchomym stołem. Wszystko to pozwalało realizować fanaberie ekscentrycznego króla. Całość otacza 50-hektarowy park z okazałymi ogrodami i nietypowymi budowlami. Mało tego, przed pałacem znajduje się sztuczny gejzer, który tryska wodą wysoko w górę, regularnie co pół godziny. Zamek Burghausen Zmieniamy klimat i epokę i przenosimy się do Burghausen. Nad tym miasteczkiem wznosi się najdłuższy zamek w Europie. Jego mur ciągnie się na odcinku 1051 metrów. [Więcej o największych zamkach w Europie przeczytasz tutaj]. Leży między graniczną rzeką Salzach a jeziorem Wöhrsee. Większa jego część pochodzi z XIV-XVI wieku, gdy był rezydencją dolnobawarskiej linii Wittelsbachów. Z zamkiem wiąże się również polska historia, w jego murach bowiem mieszkała polska królewna Jadwiga Jagiellonka, siostra trzech kolejnych polskich królów. Jadwiga po śmierci spoczęła w pobliskim klasztorze cystersów, a bramę zamku do dziś zdobi herb Rzeczypospolitej. Masywne mury, liczne blanki, wieże i kaplice sprawiają, że budowla wygląda monumentalnie. Z platformy widokowej, znajdującej się na dachu, rozpościera się przepiękny widok na panoramę miasta. Fantastycznie prezentuje się też starówka w Burghausen, której plac miejski uznawany jest za jeden z najpiękniejszych w Europie Środkowej. Widoki czekają również na tych, którzy zdecydują się na przejazd łodzią „Plättenfahrt“ po rzece Salzach. Zamek cesarski w Norymberdze Kolejny kierunek to Norymberga, drugie największe miasto dzisiejszej Bawarii. Jeszcze bardziej cofamy się w czasie, bo to właśnie w średniowieczu miasto było jednym z kluczowych punktów w historycznej krainie Frankonii. Kiedyś – jedno z piękniejszych europejskich miast, zostało zniszczone w czasie nalotów II wojny światowej. Warto skierować swoje kroki w kierunki położonego na skale zamku cesarskiego (Kaiserburg). Od XI do XVI wieku był on siedzibą wszystkich cesarzy Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Wejście na teren zamkowy jest darmowe, zapłacimy za wstęp do środka oraz na wieżę Sinwell. Znów zahaczamy o polską historię. To tutaj zmarł i został pochowany rzeźbiarz Wit Stwosz. Na miejskim cmentarzu św. Jana do dziś zachował się jego grób. Podczas II wojny światowej w podziemiach zamku przechowywano skradziony z Krakowa ołtarz Wita Stwosza. Gdzie kręcono Harry'ego Pottera? Poznaj miejsca, w których nagrywano filmową serię o młodym czarodzieju Miejsc, gdzie kręcono Harry'ego Pottera, jest znacznie więcej niż mogłoby się wydawać. Choć zdecydowana większość kojarzy filmową serię o czarodzieju z Hogwartu przede wszystkim z Wyspa... Norymberga to idealne miejsce dla miłośników tajemnic, podziemi, tunelów i komnat. Te w średniowieczu służyły jako magazyny beczek z piwem, w czasie wojny przechowywano tu cenne przedmioty i dzieła sztuki. Ukrywali się w nich również mieszkańcy. Dla odwiedzających dostępnych jest kilka miejsc: Historischer Kunstbunker, czyli „bunkry sztuki”, Felsengänge – piwnice piwne, lochy więzienne pod ratuszem. W Norymberdze znajduje się też jedno z najważniejszych i największych muzeów w Niemczech – Germańskie Muzeum Narodowe (Germanisches Nationalmuseum) założone w połowie XIX wieku w starym klasztorze. To tylko fragment szlaków historii, które można obrać zwiedzając Bawarię. Dziś to największy pod względem powierzchni i najlepiej rozwinięty gospodarczo kraj związkowy Niemiec. A podróż do przyszłości najlepiej zaserwować sobie w Monachium – nowoczesnym mieście, którego strzeże anioł. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Archeolodzy odnaleźli glinianą figurkę, która przedstawia prehistoryczne bóstwo
Niezwykle rzadką figurkę znaleziono w niemieckiej Bawarii. Naukowcy uważają, że to bogini wody z epoki żelaza.
W tym artykule: Eksperci podejrzewają, że figurka należała do ludzi z kultury halsztackiej Figurka przedstawia wizerunek bogini wody Kultura halsztacka Do odkrycia figurek doszło przypadkiem. Podczas prac budowlanych przy obwodnicy Mönchstockheim, archeolodzy postanowili przeprowadzić wykopaliska w małym wąwozie, niedaleko rzeki Unkenbach, który wkrótce miał zostać zakopany. Okazało się, że w ziemi zakopanych było kilka prehistorycznych artefaktów. To między innymi: gliniana figurka, ceramika, narzędzia wykonane z kości i gliniany stempel. Eksperci podejrzewają, że figurka należała do ludzi z kultury halsztackiej Archeolodzy twierdzą, że figurka prawdopodobnie pochodzi z okresu od VIII do V wieku p.n.e. Uczeni podkreślają, że w czasach epoki żelaza w tym miejscu znajdowała się osada kultury halsztackiej. Drobny posążek z wizerunkiem kobiety ma zaledwie 19 cm wysokości. Postać nie ma nóg, a jej tułów jest przyklejony do glinianej podstawki. Głowa jest nieproporcjonalnie większa i ma po pięć dziurek z lewej i prawej strony. Kamienne figurki Wenus sprzed 30 tys. lat miały chronić ludzi przed zmianami klimatu Lekarz z Colorado zaproponował ciekawą teorię na temat słynnych figurek otyłych kobiet wyrzeźbionych w kamieniu około 30 tys. lat temu. Specjalista w leczeniu nadciśnienia przekonuje, że t... Eksperci, którzy podjęli się analizy znalezisk, twierdzą, że przedmioty musiały zostać zakopane w ziemi celowo, w formie ofiary. Naukowcy z Bawarskiego Urzędu Ochrony Zabytków podejrzewają, że miejscowa ludność z kultury halsztackiej prawdopodobnie traktowała figurkę jako przedmiot kultu pewnej bogini. Figurka przedstawia wizerunek bogini wody Uczeni dodają, że być może wąwóz, w którym znaleziono artefakty, był uświęconym miejscem kultu. W przeszłości lokalna ludność prawdopodobnie czerpała woda z tego miejsca. – Prehistoryczni ludzie uznawali niektóre ważne dla nich miejsca za święte. Ta mała figurka mogła być darem rytualnym lub przypisywano jej magiczne właściwości – zastanawia się prof. Mathias Pfeil. Archeolodzy odnaleźli enigmatyczną drewnianą figurkę. Pochodzi z czasów kultury Chimú Badacze odkryli drewnianą figurkę w mieście Chan Chan, które było niegdyś stolicą królestwa Chimú, aż do podbicia przez Inków. Według badaczy miejsce prawdopodobnie było ku czci bogini wody. Z drugiej strony, nie jest do końca jasne, do kogo należał ów przedmiot – Podobne figurki wykonane z gliny znane są z regionu zachodniego Morza Czarnego i pochodzą z V wieku p.n.e. Inne znaleziska z regionu wskazują, że nasza figurka jest znacznie młodsza. To daje nam spore pole do interpretacji – podkreśla dr Stefanie Berg, konserwatorka zabytków. Kultura halsztacka Data pochodzenia figurki zbiega się z czasem istnienia kultury halsztackiej, która rozwijała się w latach 800-400 p.n.e. Jej nazwa pochodzi od stanowiska archeologicznego, które znajduje się w Hallstatt, w austriackich Alpach. Pierwsze ślady odkryto w II połowie XIX wieku. Archeolodzy wykopali wówczas dużą nekropolię. Archeolodzy odnaleźli w Niemczech tajemniczą figurkę z epoki brązu. Kogo przedstawia? Figurka została odnaleziona w dolinie rzeki Tollense, w północnych Niemczech. W tym samym miejscu, w którym w XIII wieku p.n.e. odbyła się jedna z bardziej zagadkowych bitew w historii. Ludność halsztacka zamieszkiwała dzisiejszą wschodnią Francję, Niemcy i Szwajcarię oraz Bośnię i Hercegowinę, Siedmiogród, Słowację i wschodnie Alpy. Znaleziska archeologiczne wykazały, że przedstawiciele kultury halsztackiej budowali silnie ufortyfikowane osady, które były centrami gospodarczo-handlowo-religijnymi. Historycy uważają, że ci prehistoryczni ludzie oddawali część siłom natury, ale rozpowszechniony wśród nich był kult tzw. „Wielkiej Matki”. Źródło: Bayerisches Landesamt für Denkmalpflege. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Bawaria, czyli wakacje w baśniowej krainie. [Bawaria atrakcje, Co warto zobaczyć]
Turkusowe jeziora, zielone pagórki i granitowe szczyty broniące dostępu do zamków jak z filmów Disneya. Co warto zobaczyć w Bawarii?
W tym artykule: Monachium – co warto zobaczyć Atrakcje Bawarii – Śladem romantycznych krajobrazów Bawaria atrakcje – Zamki z bajek Bawaria – Jak dojechać Bawaria – Jak się poruszać po regionie Bawaria – Informacje praktyczne 7 ciekawostek o Bawarii Surfer zostawia za sobą mokre ślady stóp na płytkach chodnikowych. Przechodzi jakby nigdy nic obok masywnych kolumn muzeum Haus der Kunst, w którego monumentalnych wnętrzach właśnie oglądałam filmowe instalacje pochodzącego z Kambodży artysty Khavaya Samnanga. Atrakcje w Niemczech - 8 miejsc i rzeczy, które warto zobaczyć! Niemcy nie są najbardziej oczywistą destynacją na europejskiej mapie miejsc wartych odwiedzenia. Poniżej wymieniamy najciekawsze atrakcje w Niemczech. W zestawieniu ujęliśmy miejsca i rzeczy,... Czuję się, jakbym nadal oglądała performans będący częścią ekspozycji, dopóki kilka kroków od muzealnych sal nie zauważam kolejnych kilku ubranych w pianki chłopaków wypoczywających na trawie, tuż obok piramidki z desek surfingowych. Co oni tu robią? Nie jestem przecież nad oceanem, ale w samym sercu stolicy Bawarii – Monachium i zamiast szumu fal słyszę szum drzew w jednym z największych miejskich parków na świecie – Ogrodzie Angielskim. Monachium – co warto zobaczyć Dopiero dołączając do grupki gapiów na moście na przecinającej park rzeczce Eisbach, zaczynam rozumieć, co tu się dzieje: surferzy wywijają na spiętrzającej się masie wody górskiego potoku – fali w środku miasta u podnóża Alp. Na mostku zatrzymują się zaciekawieni turyści, którzy właśnie zwiedzili pobliskie Stare Miasto i główne atrakcje Monachium: • Marienplatz z ratuszem o neogotyckiej fasadzie, • gotycki kościół św. Piotra (Peterskirche) – najstarszą świątynię Monachium, • i oczywiście górującą nad miastem katedrę Najświętszej Marii Panny z charakterystycznymi cebulastymi kopułami. Teraz, spragnieni wypoczynku, będą spacerować parkowymi ścieżkami obok piknikujących monachijczyków, aż do Chińskiej Wieży, gdzie uraczą się jednym z monachijskich piw w Biergarten – ogródku piwnym. A raczej ogrodzie: na ławach rozstawionych wśród zieleni może się zmieścić aż 7 tys. osób. Ja wolę spokojniejszą wersję Monachium: tą znad brzegu przecinającej miasto rzeki Izary. Górska rzeka rozszerza się i zwęża, przejrzysta woda skacze kaskadami, zagłuszając wszystkie inne dźwięki. Dosłownie kilka kroków od zabytkowych budowli panuje atmosfera jak w bawarskiej wsi, z jednym wyjątkiem – na ścieżce bywa tłoczno od rowerów i spacerowiczów. Po solidnym miejskim trekkingu trzeba się posilić. Docieram do ogródka piwnego Muffatwerk, w którym oprócz tradycyjnych bawarskich dań, idealnych jako zakąska do piwa: precli, sznycli, obazdy – potrawy z lokalnego sera, i bratwurstów: kiełbasy podawanej z kiszoną kapustą lub sałatką ziemniaczaną, można zjeść lżejsze potrawy, również wegetariańskie (o co w Bawarii naprawdę trudno). Smakołyki popijam tym razem nie pszenicznym paulanerem w wysokich szklankach czy też augustinerem – ale organicznym piwem z lokalnej wytwórni. Chłodny, rześki wiatr i szum wody przypominają, po co tak naprawdę przyjechałam do Bawarii – dla natury. Atrakcje Bawarii – Śladem romantycznych krajobrazów Już przy wyjeździe z miasta zaczynam rozumieć, dlaczego właśnie te okolice zainspirowały kompozytora Ryszarda Wagnera do stworzenia dzieł, których libretto oparto na starogermańskich mitach, w których najczęściej znajdziesz łatwością można sobie wyobrazić, że po miękkim mchu stąpają lekko rusałki, a wśród strzelistych górskich szczytów przelatują smoki. Ze snucia baśniowych wizji wyrywa mnie drogowskaz do miejscowości, która przypomina bardziej sielską bajkę niż dramatyczną opowieść (choć była świadkiem i tej ostatniej) – Starnberg. Miasteczko nad jeziorem o tej samej nazwie było kiedyś celem weekendowych wycieczek monachijskiej elity, my potyczki legendarnych wojowników. Zimą pagórkowaty krajobraz jest pokryty śniegiem, a granitowe szczyty Alp kontrastują ze śnieżno-lodową powłoką. Wiosną ciepłe promienie słońca rozpuszczają lód, który spływa w postaci krystalicznie czystych potoków obok wyłaniającej się z zimowego krajobrazu soczystej zieleni. Zmiany pór roku są tu tak dramatyczne jak losy bohaterów wagnerowskiej trylogii Pierścień Nibelunga, a patrząc na krajobraz, ale też sceną walki o władzę – tutaj zmarł w tragicznych okolicznościach król Ludwik II Wittelsbach, którego śladami podążam. Dziś panuje tu sielska atmosfera: woda ma turkusowy odcień malowniczo komponujący się z ośnieżonymi szczytami Alp, które widać na horyzoncie. Przy pomostach spokojnie bujają się łódki, a co odważniejsi zanurzają się w chłodnej wodzie. Nad miasteczkiem góruje miniaturowy zamek Berg, gdzie kiedyś więziono króla. Tego dnia nie mam ochoty na detektywistyczne zagadki, chcę spokoju. Odnajduję go nieopodal, na plaży przy jeziorze Ammersee. Nie ma tu zbyt wielu turystów, więc bez problemu znajduję miejsce osłonięte rozłożystymi koronami drzew. W płytkiej wodzie pluskają się dzieci, wśród trzciny bezszelestnie sunie kajak. Tafla wody jest gładka jak lustro. Idealny widok uzupełniają szczyty gór. I chociaż wydają się nierzeczywiste, takie widoki to bawarska klasyka – a im bardziej na południe, tym częściej można odnieść wrażenie, że podróżujemy wśród filmowej scenografii. Do tego stopnia, że z przecinającej południową Bawarię trasy można było stworzyć… wiarygodny chwyt reklamowy. 350-kilometrowy odcinek znany jako Romantyczna Droga ciągnie się od historycznego Wurzburga z malowniczym barokowym pałacem, kończąc się przy samej granicy z Austrią, w miasteczku Füssen. Nazwa powstała w latach 50., kiedy Niemcy próbowali przyciągnąć do kraju turystów – tuż po II wojnie światowej. Tym razem moim celem jest sam koniec trasy, Schwangau. Bawaria atrakcje – Zamki z bajek To położone w okolicy Schwangau miejscowości były szczególnie uwielbiane przez jedną z najbardziej malowniczych bawarskich postaci, króla Ludwika II Wittelsbacha nazywanego Szalonym. Ludwik urodził się w 1845 r. i od dziecka był zafascynowany opowieściami o starogermańskich bohaterach: zaczytywał się w sagach o Nibelungach, a jednym z jego drogocennych skarbów była książka ilustrowana scenami ze średniowiecznych legend. Do czytania opowieści miał znakomite warunki: większość dzieciństwa spędził w zamku Hohenschwangau wybudowanym przez jego ojca, króla Maksymiliana II. Oprócz mitów książę Ludwik kochał muzykę – a idealne połączenie tych zainteresowań znalazł w osobie Ryszarda Wagnera, którego objął królewskim patronatem i zaprosił do mieszkania w królewskiej rezydencji. W sali muzycznej zamku Hohenschwangau do dziś można zobaczyć fortepian z klonowego drzewa, na którym kompozytor grywał motywy przewodnie swoich dzieł. Później wystawiano je w postaci imponujących scenografią i aranżacją oper; dziś poświęcony jest im wagnerowski festiwal w Bayreuth. Oprócz legend i muzyki Wagnera król miał jeszcze jedną pasję: architekturę, a konkretnie – zamki. W fantazji i rozmachu przewyższył swojego ojca, nakazując wybudowanie aż trzech rezydencji: • Linderhof, • Neuschwanstein, • Herrenchiemsee – na wyspie Chiemsee, na południe od Monachium. Choć zaczęło się skromnie: w 1868 r. władca chciał przekształcić farmę w miejscowości Linderhof w „skromną rezydencję”. Zwiedzam tę „górską chatkę” i nie mogę się nadziwić „skromności”. Linderhof to rokokowy pałac dekorowany zdobieniami w postaci kryształowych żyrandoli, luster w złotych ramach, marmurowych kolumn i fresków w cherubiny. Jednak najlepsze zostawiam na koniec – bo król Ludwik miał coraz bardziej ambitne plany. Apogeum jego fantazji było zarządzenie budowy Neuschwanstein, który dziś znają wszyscy – to ten zamek był inspiracją dla Walta Disneya. W rzeczywistości, dokładnie jak w bajkach o Kopciuszku czy o Śpiącej Królewnie, strzeliste wieże białej bryły zamku górują wśród świerkowego lasu na tle górskiej doliny. We wnętrzach jest też jak w bajce – poszczególne sale pałacu król urządził mieszanką stylów: są tu barokowe zdobienia i gotyckie motywy, krzesła z haftowanymi jedwabnymi obiciami i złote dekoracje, w tym Sala Tronowa niemal w całości wyłożona tym kruszcem. Jeśli chodzi o malowidła zdobiące ściany, król konsekwentnie trzymał się swojego ulubionego tematu: germańskich legend. Z fresków można otworzyć losy Tristana i Izoldy oraz przygody Parsifala. Z niedowierzaniem patrzę na niesamowitą budowlę z mostu Marienbrücke, gdzie jak na dłoni widać kamienną bryłę ze zdobieniami w postaci balkonów i wieżyczek. Los żyjącego w świecie fantazji księcia Ludwika był tragiczny – jego rozrzutność została uznana za znak niepoczytalności. Usunięty z tronu został uwięziony w zamku Berg, gdzie prawdopodobnie popełnił samobójstwo: jego ciało znaleziono w jeziorze Strandberg. Wydaje się jednak, że w ciągu życia udowodnił, że bardziej niż „Szalony” pasuje do niego inny przydomek, pod którym był znany: „Bajkowy Król”. W Alpach Szwajcarskich odkryto szczątki jednego z największych morskich potworów, jakie żyły na Ziemi Na wysokości 2,8 tys. m n.p.m. naukowcy znaleźli fragment zęba gigantycznego stworzenia. Jak się okazało, ma on ponad 200 mln lat i należy do nieznanego jeszcze gatunku potężnych morskich g... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-alpach-szwajcarskich-odkryto-szczatki-jednego-z-najwiekszych-morskich-potworow-jakie-zyly-na-ziemi-fot-rosi-ruth-university-of-zurich-fc1d193.jpeg" width="938" height="380" alt="W Alpach Szwajcarskich odkryto szczątki jednego z największych morskich potworów, jakie żyły na Ziemi (fot. Rosi Ruth/University of Zurich)" title="W Alpach Szwajcarskich odkryto szczątki jednego z największych morskich potworów, jakie żyły na Ziemi (fot. Rosi Ruth/University of Zurich)" /> Bawaria – Jak dojechać Samolotem bezpośrednio z Polski do Monachium można polecieć LOT-em lub Lufthansą. Regularne połączenia odbywają się z Warszawy, Gdańska, Krakowa, Wrocławia, Poznania i Rzeszowa. Ceny biletów zaczynają się około 200 zł. w jedną stronę. Podróż pociągiem – choć droższa i dłuższa – jest zdecydowanie bardziej przyjazna środowisku. Wycieczkę kolejową z przesiadką w Berlinie można rozpocząć w większości dużych miast w Polsce. Ceny zaczynają się od około 600 złotych. Względnie łatwo można się dostać do Bawarii samochodem. Z Warszawy trzeba na to przeznaczyć przynajmniej 10 godzin. Podróż z Gdańska to około 12 godzin, a z Poznania i Krakowa – około 8 godzin. Autostrady w Niemczech są bezpłatne. Należy tylko pamiętać, by w przypadku odwiedzin pobliskiej Austrii zaopatrzyć się na stacji benzynowej w odpowiednią winietę. Nie ma bezpośrednich połączeń autokarowych z Monachium. Kilka firm, w tym Flexibus, oferują podróż busem z przesiadką w Berlinie. Ceny zaczynają się od około 200 złotych. Cała trasa trwa jednak przynajmniej 18 godzin. Bawaria – Jak się poruszać po regionie ■ Po Monachium najlepiej przemieszczać się pieszo lub rowerem. Rower można wypożyczyć za pośrednictwem aplikacji donkey.bike. Miasto ma też świetnie zorganizowaną sieć komunikacji miejskiej (w tym 6 linii metra U-Bahn). Coraz popularniejsze są też aplikacje do poruszania się po mieście za pomocą hulajnóg czy samochodów elektrycznych. ■ Do miast pod Monachium najłatwiej dostać się kolejką S-Bahn. Można nią dotrzeć np. nad jeziora Starnberger i Ammer. Rozkłady jazdy są dostępne na stronie mvv-muenchen.de. ■ Podróżując po Bawarii latem, warto rozważyć wypożyczenie roweru lub zabranie własnego sprzętu i zorganizowanie wycieczki na dwóch kółkach po lokalnych miasteczkach. W regionie jest ponad 290 tys. ścieżek rowerowych i właściwie bez problemu można w ten sposób zwiedzać okolice. Najwięcej wycieczek rowerowych jest organizowanych od maja do sierpnia. Propozycji tras można szukać na kilku wyspecjalizowanych stronach, m.in. na bikemap.net. Bawaria – Informacje praktyczne ■ Stolicą landu Bawaria jest Monachium. To trzecie co do wielkości miasto Niemiec zamieszkuje około 1,5 miliona ludzi. ■ Najsłynniejszy zamek w Bawarii – Neuschwanstein, można zwiedzać jedynie z przewodnikiem. (Bawaria atrakcje). Ceny biletów zaczynają się od 47 EUR. Rezerwacji można dokonywać online. ■ Do Ogrodu Angielskiego w Monachium warto wybrać się wieczorem. Świetnie smakuje wtedy kiełbaska z kuflem lokalnego piwa. Uwaga na potencjalną gafę: białe kiełbasy podawane są tradycyjnie wyłącznie w niedzielne poranki. ■ Największe galerie w mieście to 3 oddziały Pinaokteki: stara Pinakoteka, nowa Pinakoteka i Pinakoteka ze sztuką nowoczesną. ■ Fani motoryzacji koniecznie powinni odwiedzić BMW Welt. Muzeum poświęcone jest historii marki BMW, MINI oraz Rolls-Royce. Obiekt znajduje się w okolicy dawnych terenów olimpijskich. Monachium było gospodarzem letnich igrzysk olimpijskich w 1972 roku. ■ W Bawarii powszechnie używa się lokalnego dialektu języka niemieckiego. Sposób mówienia Bawarczyków różni się do pewnego stopnia sposobem mówienia mieszkańców Berlina czy Hamburga. Dla znających język niemiecki nie powinno to jednak stanowić bariery w komunikacji. Warto jednak pamiętać, że Bawaria to kraj katolicki, a tutejsze przywitanie to „Grüß Gott" (Szczęść Boże). Większość mieszkańców landu bez problemu porozumiewa się jednak również po angielsku. 7 ciekawostek o Bawarii Przemierzając nowoczesną i zadbaną Bawarię, trudno uwierzyć, że jeszcze do 1950 roku był to jeden z najbiedniejszych i zacofanych rolniczo regionów Niemiec. Choć dla pogórza alpejskiego rolnictwo i leśnictwo nadal stanowi główne źródło dochodów, a resztę kraju udało się przekształcić w nowoczesny region przemysłu i usług. Jednocześnie Bawarczycy zachowali tożsamość i w znacznym stopniu nieskalaną cywilizacją przyrodę. „Bajern” – jak mówią tutejsi mieszkańcy – to niezwykłe krajobrazy przypominające reklamy z turystycznych folderów. Nie odbiegają one jednak znacznie od rzeczywistości. Na uwagę zasługuje przedgórze alpejskie z najwyższym niemieckim szczytem Zugspitze (2962 m n.p.m.), okolone malowniczymi jeziorami Chiemsee i Koenigssee. Jest jeszcze Jura Frankońska, Smreczany, Steigwald, zalewy powstałe przy budowie kanału Men-Dunaj i Las Bawarski. Właśnie na jego terenie w 1970 roku założono pierwszy w Niemczech park narodowy. Na 24 tyś. hektarów człowiek pozwolił naturze rządzić się tu żadnej gospodarki leśnej ani też nie chroni drzew przed ich naturalnymi szkodnikami. Leśnicy nie interweniowali nawet w 1996 roku, kiedy kornik drukarz zniszczył 3,5 tys. hektarów lasu. W sercu Lasu Bawarskiego zachował się fragment dziewiczej puszczy, objęty ochrona i uznany przez UNESCO za rezerwat biosferyczny. Nic dziwnego, że dwóch milionom turystów odwiedzających co roku to miejsce wolno spacerować tylko specjalnie wytyczonymi szlakami, a bardziej wygodnym jeździć autobusami na gaz. Bawaria jest także niemieckim prymusem jeśli chodzi o dotacje na kulturę (500 mln euro rocznie), liczbę muzeów (około 1150) i niezwykłych zamków rezydencji, wzniesionych przez króla Ludwika II Bawarskiego. Niezrozumiały za życia i potępiany za bizantyjska rozrzutność pozostawił po sobie pałace jak ze snu. Ten najbardziej okazały, w Neuschwanstein, posłużył za wzór dla Disneylandu i stanowi najwspanialszy zabytek Bawarii. Po latach rozrzutność króla okazała się dobrą lokatą kapitału, bo przychody ze zwiedzania rezydencji znacznie przewyższają sumę przeznaczoną na jej budowę. W ludowej tradycji przedstawia się Bawarczyków jako poczciwców o niezbyt tęgim rozumie. Bo gdy, dajmy na to, Prusak śmieje się z dowcipu trzy razy – pierwszy raz, gdy mu się go opowiada, drugi, gdy mu się go tłumaczy i trzeci, gdy go zrozumie – Bawarczyk parska śmiechem dwukrotnie. Pierwszy raz, gdy słyszy kawał i drugi gdy mu się go tłumaczy. Zrozumieć go i tak nie zdoła. W tych żartach kryje się trochę zawiści, bo przecież bawarskim rodowodem szczycą się Albert Dürer, Ryszard Wagner, Ryszard Strauss i papież Benedykt XVI, urodzony w Marktl na Inem. Że jego krajanie mają głowę do interesów, świadczy fakt, że już następnego dnia po wyborze Josepha Ratzingera na głowę Kościoła w Monachium zorganizowano trzy trasy spacerowe z przewodnikiem „Śladami Benedykta XVI”, a w sklepach pojawił się chleb watykański, tort papieski i czekolada Ratzingera, które biskup Rzymu rzekomo „uwielbia”. Bawarczycy są znani nie tylko ze smykałki do interesów, ale także gościnności i kultywowania tradycji przodków. Tutaj nosi się stroje ludowe nie tylko od święta, jak podczas festynu piwnego Oktoberfest, ale stanowią one część codziennej garderoby. W Monachium, stolicy landu, nikogo nie dziwi widok chłopaków maszerujących po deptaku w skórzanych spodniach albo dziewcząt mknących do biur w kraciastych sukniach ozdobionych koronkowym fartuszkiem . Bawarskie festyny, gospody, trunki i kuchnia są znane na całym świecie. Zwolennicy liczenia kalorii nie mają po co kosztować pieczonych prosiaków, cielęcych nóżek, kiełbas ze świeżej wątróbki lub języka, strucli jabłkowych i knedli. Gdy kiedyś Pan Bóg po takiej biesiadzie postanowił zabrać ze sobą Bawarczyka do raju, ten grzecznie odmówił: „Panoczku nie musisz. Ja już w nim jestem".
Natura czy architektura? Poznaj 8 powodów, by zwiedzić Bawarię
To największy i najpiękniejszy z niemieckich landów. Natura, architektura i jedzenie - Bawaria ma do zaoferowania o wiele więcej niż nam się wydaje.
Na dźwięk nazwy Bawaria miłośnicy bajkowych scenerii przywołają zamek Neuschwanstein. Kibice sportowi wspomną o konkursie skoków w Garmisch-Partenkirchen, a fani piłki nożnej o klubie Bayern Monachium. Piwosze zaś zatęsknią do jesiennego Oktoberfestu. Ale Bawaria ma o wiele więcej do zaoferowania! Poznaj 8 powodów, by zwiedzić Bawarię >>> Na podstawie artykułu "Natura czy architektura" Mieczysława Pawłowicza, opublikowanego w National Geographic Traveler.
Zamek Neuschwanstein: kicz-majstersztyk? Niemiecki zabytek, który trzeba zobaczyć
Rocznie ten bodaj najwspanialszy zabytek Bawarii odwiedza ponad milion osób, zostawiając pieniądze, których suma przekracza koszty wzniesienia całej budowli.
Kto przyjechał na narty w rejon niemieckiego Ostallgäu w Bawarii lub do wschodniej Austrii (okolice Zugspitze), musi sobie zrobić dzień odpoczynku od białego szaleństwa i zobaczyć iście baśniową budowlę, która stała się pierwowzorem pałacu znanego wszystkim z Disneyowskich kreskówek. Zamek Neuschwanstein (co znaczy „Nowy Łabędzi Kamień”) stoi na wzgórzu niedaleko wsi Hohenschwangau. Został wybudowany w drugiej połowie XIX w. przez króla Ludwika II Bawarskiego, którego podwładni zwali Szalonym. Wnętrze nigdy nie zostało ukończone, ale już wystrój 30 udostępnionych turystom komnat przyprawia o rozkoszny „estetyczny” zawrót głowy. To istna orgia przepychu w najrozmaitszych stylach, feeria detali, kolorów i złoceń, które świadczą o tym, że król nie szczędził pieniędzy na urzeczywistnienie swych wizji. Pamiętam, na przykład: bogato rzeźbioną sypialnię monarchy, nad którą przez ponad cztery lata pracowało czternastu rzeźbiarzy, bizantyjską salę tronową pełną złota, kości słoniowej oraz marmurów, Salę Śpiewaków, gdzie miały być wystawiane opery Wagnera (Ludwik II był jego gorącym wielbicielem). Nawet jeśli znawcy określają wystrój wnętrz mianem kiczu, to chylę czoła przed jego twórcami, bo z pewnością jest to kicz-majstersztyk. Niestety, rozrzutność króla i jego romantyzm nie znalazły zrozumienia ówczesnego rządu bawarskiego. Monarchę uznano za psychicznie chorego i w 1886 r. zmuszono do podpisania aktu abdykacji. Ale gdyby nie zwariowane królewskie wizje, nie byłoby dziś tego niezwykłego zamku. Więcej: www.neuschwanstein.de
Tylko Azja! Nie ma lepszego miejsca na jesienny wypad.
Kiedy u nas robi się coraz zimniej i szarzej, moje myśli niezmiennie kierują się ku Azji. Dalekiej Azji. Nasza późna jesień to tutaj początek początek turystycznego sezonu. Właściwie wcale mnie już nie dziwi, że co roku Bangkok wygrywa w rankingach na najchętniej odwiedzane miasto na świecie, dystansując Londyn czy Nowy Jork. Wszak to nie tyko atrakcja sama w sobie, ale przede wszystkim brama wypadowa do innych krajów Azji (łatwo upolować tani lot). Z Bangkoku dotarłam autobusem do Kambodży i słynnego kompleksu Angkoru, który wygrywa w rankingach miejsc, jakie trzeba zobaczyć. Nie przeszkadzała mi nawet liczba turystów, ponieważ i na to można znaleźć sposób: zwiedzałam Angkor rowerem. Za co cenię Azję? Za to, że ludzie się do mnie uśmiechają, za piękne plaże, szmaragdowe morze, za tanie hostele, zawsze ciekawe towarzystwo międzynarodowych włóczęgów, za masaże, które kosztują grosze, i to, że w tej części świata życie zaczyna się po zachodzie słońca. Ten moment, kiedy wszyscy, całe rodziny, wylegają na ulice i spędzają czas na biesiadowaniu. A jest czym się delektować – Azja to przecież ojczyzna street foodu, nigdzie na świecie nie zjemy taniej, smaczniej i zdrowiej. Zapewniam, że w listopadzie, uznanym za najbardziej depresyjny miesiąc w roku, takie kierunki jak Kambodża, Filipiny, Sri Lanka czy Malezja będą na nasze depresje najlepszym antidotum. Agnieszka Franus redaktor naczelna SPIS TREŚCI s. 6 PODRÓŻ ŻYCIA Kornwalia, angielska kraina łagodności s. 16 PLANETA TRAVELERA s. 17 Wieści ze świata s. 20 Kierunek kultura s. 23 PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ s. 24 Tanie podróżowanie Malta s. 26 Patent Travelera Tropiki na zdrowie s. 28 ŚWIAT NA PATELNI Amerykańskie dinery s. 32 ETYKA PODRÓŻNIKA Ostrożnie z żartami s. 36 LUDZIE W DRODZE Aleksander Doba – kajakarz schodzi na ląd s. 41 AZJA s. 42 Sri Lanka Tuk-tukiem przez wyspę s. 48 Kambodża Do Angkor Wat bocznymi drogami s. 56 Japonia Hokkaido, z dala od stereotypów s. 64 Mongolia Święto Naadam w dawnej stolicy chanów s. 72 Indonezja Smoki, wulkany i ogień s. 78 Filipiny Palawan, najlepsza wyspa na świecie s. 84 Malezja Langkawi, prawdziwy klejnot s. 92 POLSKA JEST NAJFAJNIEJSZA s. 93 Karpacz Karkonoskie Tajemnice s. 98 Mazury Ekskluzif po sezonie s. 100 Bieszczady Śladami serialu Wataha s. 106 ADVENTURE s. 107 Warto spróbować Wspinaczka dobra na głowę s. 109 Test Travelera Wspinaczkowy zestaw podstawowy s. 112 Adventure Belize, wyprawa do wnętrza ziemi s. 118 Raport specjalny Fastnet Race 1979, czyli 11 stopni w skali Beauforta s. 124 PODRÓŻ CZYTELNIKA Kolej transsyberyjska, przygoda sama w sobie s. 128 SWOJĄ DROGĄ Igor Zalewski o szarej strefie w tropikalnym raju s. 130 AKADEMIA FOTO Najlepsze zdjęcia czytelników
Na narty po sąsiedzku. Sprawdź, dlaczego tegoroczny urlop na stoku warto zaplanować w Bawarii
Kilometry tras zjazdowych i biegowych, zapierające dech widoki na ośnieżone szczyty, nowoczesne wyciągi – niemieckie stacje narciarskie to raj dla pasjonatów zimowego szaleństwa.
Choć Bawaria kojarzy się nam przede wszystkim z malowniczymi wioskami i Oktoberfestem, corocznym świętem piwa, jest ona również idealną destynacją dla zapalonych narciarzy. To właśnie tutaj, w Garmisch-Partenkirchen, 1 stycznia każdego roku odbywa się jeden z konkursów Turnieju Czterech Skoczni – najbardziej prestiżowego turnieju w skokach narciarskich. Powodów, by zimą odwiedzić Bawarię, jest zdecydowanie więcej. Na narty do Bawarii Istnieje wiele powodów, dla których warto w tym sezonie zimowym wybrać się do Bawarii. Kilometry tras zjazdowych i biegowych, zapierające dech widoki na ośnieżone szczyty, nowoczesne wyciągi – niemieckie stacje narciarskie to raj dla pasjonatów zimowego szaleństwa. Przede wszystkim Alpy Bawarskie są równie piękne co pozostałe alpejskie pasma górskie, a jednak geograficznie bliższe polskim pasjonatom nart. Przekłada się to bezpośrednio na długość podróży, ale też na czas, jaki ostatecznie spędzimy na stoku podczas urlopu. Innym powodem są ceny skipassów. Jak podaje portal skiinfo.pl, ceny karnetów narciarskich w wielu alpejskich ośrodkach poszły znacznie w górę – średnio o 5 euro w porównaniu z rokiem ubiegłym. Na tle ośrodków szwajcarskich i francuskich znacząco wyróżnia się Górna Bawaria – dostępny na jej terenie karnet „Alpen Plus” jako jedyny z ocenianej pięćdziesiątki najpopularniejszych skipassów nie zmienił w tym sezonie swojej ceny. Szusowanie z karnetem „Alpen Plus” Karnet „Alpen Plus” umożliwia swobodną jazdę po stokach czterech sąsiadujących ze sobą terenów narciarskich, dając dostęp łącznie do 89 kilometrów tras narciarskich połączonych 43 wyciągami. Wallberg (790-1580 m n.p.m.) to propozycja dla wprawnych narciarzy – mimo że region dysponuje zaledwie 3 kilometrami tras, są one raczej trudne. W ofercie regionu znajdują się dwa szlaki klasyczne i jeden przeznaczony dla biegów wysokogórskich, do tego dwie trasy do skatingu oraz tor saneczkowy mający 6,5 kilometra. Spitzingsee-Tegernsee (980-1580 m n.p.m.) znajduje się na terenie wokół gór Stümpfling i Rosskop, 7 kilometrów od jeziora Schliersee. Dysponuje 20 kilometrami tras narciarskich, głównie na łagodnych i średnich stokach, jest też odpowiednią destynacją dla miłośników freestyle’u – na jego terenie, przy wyciągu Nordhanglift, znajduje się najlepszy snowpark w regionie z przeszkodami w postaci boxów, kickerów i elementów jibbowych. Teren narciarski Skiparadies Suderfeld (850-1563 m n.p.m.), znajdujący się w pobliżu miejscowości Bayrischzell i zaledwie około 80 kilometrów od stolicy Bawarii – Monachium, jest propozycją dla rodzin z dziećmi. Mamy tu aż 32 kilometry tras zjazdowych, w tym 5 kilometrów tras łatwych, 24 kilometry średnich i 3 kilometry trudnych, znajdziemy też bogatą ofertę après-ski: liczne restauracje, bary i chatki narciarskie. Kolejny teren narciarski wpisujący się w ofertę karnetu „Alpen Plus” to Brauneck-Wegscheid (700-1712 m n.p.m.) usytuowany w okolicy Lenggries, 60 kilometrów na południe od Monachium. Na przestrzeni 34 kilometrów przeplatają się tu trasy łatwe i te przeznaczone dla wytrawnych narciarzy, z czego najbardziej znana jest trasa zawodów o Puchar Świata prowadząca stromym, pagórkowatym i często oblodzonym stokiem ze zbocza Garlandu. Uroki regionu Allgäu Wizytówką Allgäu, alpejskiej części regionu na południowym zachodzie Niemiec, jest bajkowy, inspirowany germańskimi legendami zamek Neuschwanstein. O tej, jak i o innych atrakcjach Niemiec przeczytamy na stronie www.germany.travel, która będzie przydatna przy planowaniu przez nas dłuższego urlopu. Czym Allgäu kusi narciarzy? Oczywiście korzystną ofertą wyjazdową. Wynajmując pokój w ośrodku w danej miejscowości, karnety narciarskie dostaniemy bezpłatnie. I tak, jeśli zdecydujemy się na nocleg w Oberstaufen, otrzymamy w zamian 100 kilometrów doskonale przygotowanych tras biegowych, bowiem region ten jest biegową stolicą Niemiec, miejscem idealnym dla zaawansowanych miłośników narciarstwa nordyckiego. Szczególnie warta uwagi jest tu ciągnąca się przez 50 kilometrów trasa między Alpsee a Waldsee, z niesamowitym widokiem na łańcuch górski Nagelfluhkette i Bregenzer Wald. Z kolei Sankt Englmar odznacza się nie tylko korzystnym dla zdrowia mikroklimatem, ale przede wszystkim 12 kilometrami tras narciarskich, 13 wyciągami, 4 torami saneczkowymi i 53 kilometrami tras biegowych, z czego najdłuższa, piętnastokilometrowa trasa Hirschenstein, poza samą przyjemnością jazdy, daje dodatkowo wspaniały widok na Las Bawarski i Dunaj. Alpy Bawarskie są wyborem idealnym, gdy chcemy maksymalnie wykorzystać zimowy urlop. Wspaniale ośnieżone stoki, na których świetne warunki pogodowe utrzymują się aż do marca, liczne trasy zjazdowe o średnim i wysokim poziomie trudności, a przy tym różnorodne widoki i przystępne ceny – wszystko to zachęca nas do przeżycia niezapomnianej przygody.
W Monachium właśnie rozpoczyna się Oktoberfest. To największy festiwal ludowy świata. Jak go przeżyć?
Od 19 września do 4 października na błoniach Teresy (Theresienwiese) w Monachium będą ustawiać się tu gigantyczne kolejki spragnionych piwoszy. Rozstawione tu namioty są w stanie rozmieścić nawet 10 tys. gości. To tu każdego roku we wrześniu podczas Oktoberfest wyrasta piwne miasto, do którego przybywa blisko 6 mln amatorów złocistego trunku. I to z całymi rodzinami, bo monachijskie piwne dożynki to rozrywka nie tylko dla rubasznych tatusiów wznoszących toasty wielkimi litrowymi kuflami nazywanymi tu Maß. To także rozrywka dla dzieci, które mogą się pobawić w lunaparku. – Ale o godz. 20 muszą już opuścić teren. Wieczorem na błoniach bawią się tylko dorośli – mówi Anita Schwarz spod Monachium, która od 25 lat jest kelnerką na tej imprezie. W jej przypadku wrażenie robi zupełnie inna liczba: 19. Ta niepozorna kobieta jest mistrzynią świata i rekordzistką Guinnessa w liczbie niesionych kufli z piwem. Potrafi unieść piramidę z 19 pełnych Maß ważących 45 kg i przenieść ją na dystansie 40 m! Gdy na Oktoberfest ktoś pyta o „Anitę”, nikt nie ma wątpliwości, o kogo chodzi. – Czy klienci dają mi napiwki? Oczywiście. Zresztą gdyby ich nie zostawiali, mogłabym o nich zapomnieć i długo by czekali na swój kufel – śmieje się Anita. Podpytuję ją o tę niezwykłą siłę. – Nie spędzam dużo czasu na siłowni. Wystarczy, że od wiosny zaczynam regularną gimnastykę i pompki, trochę biegam, dźwigam ciężarki. Dzięki temu, i dobrym butom, podczas Oktoberfest znacznie szybciej roznoszę piwo. Kocham to święto, wielu gości przyjeżdża na nie od lat. Jeden z panów zaprosił mnie nawet na lot balonem w podziękowaniu za dobrą obsługę – dodaje. Od sportu do piwa Szybkość kelnerek ma znaczenie. Każdego roku podczas dożynek w 14 rozstawionych namiotach roznoszą ponad 6 mln litrów piwa z sześciu tradycyjnych monachijskich browarów: Spaten-Franziskaner-Bräu, Augustiner, Paulaner, Hacker-Pschorr, Hofbräu, Löwenbräu. Aby się go napić, trzeba mieć miejsce przy stole, które można zarezerwować z wyprzedzeniem, albo ustawić się w kolejce i czekać. – Żeby biesiadować, trzeba mieć miejsce siedzące. Jeśli ktoś nie chce stać w kolejce, może uśmiechnąć się do któregoś gościa, by ze swoją ekipą nieco ścisnął się na ławie – radzi Anita. Oktoberfest rozpoczyna się pochodem prowadzonym przez burmistrza Monachium. To właśnie on w pierwszą beczkę wbija kranik i wypowiada słowa O’zapft is! co w dialekcie bawarskim oznacza „odszpuntowana”. Potem rozpoczyna się festyn. Pierwszy Oktoberfest odbył się w Monachium w październiku 1810 r. z okazji ślubu bawarskiego księcia Ludwika z księżniczką Teresą, od której imienia nazwano błonia. Wtedy były to wyścigi konne, powtarzane co roku. W 1872 r. ze względu na lepszą pogodę przeniesiono święto na wrzesień. Kilka lat później władze miasta zezwoliły na sprzedaż piwa i dziś mało kto pamięta, że święto miało przed laty sportowy charakter. – Chyba że zawodami nazwiemy prześciganie się w ilości wypitego piwa – zauważa Anita.
Altötting - niezwykłe święta w sercu Bawarii
Pielgrzymki do miejsca kultu maryjnego to jeden z powodów do odwiedzin Altötting, ale nie ostatni! Anielskiego oblicza miastu nadają liczne zabytki sakralne, Dom Benedykta XVI, a także magia świątecznego jarmarku.
Zapach grzanego wina domowej roboty, bożonarodzeniowe przyprawy, wypieki, szynki, salami, sery, ozdoby choinkowe i adwentowe pieśni dochodzące z Bazyliki św. Anny. Jest i karuzela dla najmłodszych i św. Mikołaj rozdający cukierki. Rzemieślnicy sprzedają drewniane zabawki, szopki oraz figurki do żłóbków. Kiermasz bożonarodzeniowy w Altötting na przedgórzu Alp Bawarskich uważany jest za jeden z najpiękniejszych w Niemczech. Do tej niewielkiej, 12-tysięcznej miejscowości położonej dwie i pół godziny jazdy pociągiem z Monachium (z dwiema przesiadkami), przybywają każdego roku tłumy pielgrzymów również z Polski. Bo Altötting zaliczane jest – obok Lourdes, Loreto, Fatimy oraz Częstochowy – do pięciu najważniejszych miejsc kultu maryjnego w Europie. Fot. Michał Cessanis - Papież Benedykt XVI, którego brat urodził się w tym mieście, a on sam na świat przyszedł zaledwie kilka kilometrów stąd – w Marktl nad Innem, mówił, że Altötting jest sercem Bawarii i jednym z serc Starego Kontynentu – opowiada Ulrike Kirnich z biura pielgrzymkowego, która towarzyszy mi w spacerze po miasteczku. Przechadzamy się wśród barokowych budowli otaczających Plac Kapliczny, na którym stoi zabytkowa kaplica z drewnianym posągiem Matki Bożej z Altötting. Od 525 lat ludzie przychodzą do Czarnej Madonny ze swoimi troskami, cierpieniami, zmartwieniami i kłopotami. Na elewacji kaplicy wieszają tablice wotywne. Proszą o zdrowie dla najbliższych, szczęśliwe narodziny syna czy córki, bezpieczny powrót z dalekich wyjazdów. Dziękują też za okazaną łaskę. Takich tablic na elewacji świątyni wisi już ponad 2 tysiące i wciąż przywieszane są nowe. Jak ta od matki studenta, który podczas pobytu w górach został trafiony piorunem i w szpitalu dochodzi do siebie. Jest i tablica od rodziców dziewczynki, która walczy z nowotworem. I od starszego pana, który prosi o to, by zrosła mu się noga po złamaniu. Wewnątrz kaplicy, obok wczesnogotyckiego obrazu Matki Boskiej klęczy Max III Joseph zwany „srebrnym księciem”. To dlatego, że jego ojciec, arcyksiążę i cesarz Karl Albrecht, zlecił odlanie jego postaci z 41 funtów srebra, bowiem chłopiec został wyleczony ze śmiertelnej choroby. Jest i święty brat Konrad z Parzham, odźwierny zakonnik z klasztoru Kapucynów pw. św. Anny, uznawany za jednego z najpopularniejszych świętych w Niemczech. Są też srebrne urny z sercami rządzących Bawarią, które chowało się tu jeszcze w minionym stuleciu. Fot. Michał Cessanis Do Najświętszej Maryi Panny z Altötting pielgrzymuje co roku nawet milion osób. W tym roku rekordowo dużo było Polaków, dla których wizyta w kaplicy była przystankiem w drodze do Rzymu na kanonizację papieża Jana Pawła II. Papież Polak odwiedził serce Bawarii w 1980 r. - Pielgrzymowanie do Altötting zaczyna się w 1489r. po dwóch cudownych uzdrowieniach. Najpierw 3-letniego chłopca, który wpada do strumienia. Znaleziony po pół godzinie nie daje oznak życia, dlatego zrozpaczona matka kładzie go na ołtarzu przed Matką Boską z Altötting i modli się na kolanach. Nagle dziecko ożywa. Podobnie jak 6-latek, który podczas żniw spada z konia i wpada pod koła wozu z sianem. Rodzina błaga Matkę Boską o pomoc. Następnego dnia chłopiec zdrowieje – mówi przewodniczka Bożena Peda. – W kolejnych latach, jak wynika z ksiąg miejskich, zanotowano jeszcze dziesięć kolejnych cudów. Po południu przed kaplicą z Czarną Madonną (na poczernienie rzeźby wpłynęły dym płonących świec i starzejące się drewno) coraz większy tłum na jarmarku. Mieszkańcy Altötting zbierają się przy grzańcu i rozprawiają o mijającym dniu. Wśród sprzedawców są nie tylko Niemcy, ale też Rosjanie i Węgrzy. I Polak, który do Altötting przyjeżdża każdego roku od wielu lat. Zygfryd Sternicki sprzedaje biżuterię z bursztynem, a w wolnym czasie słucha koncertów muzyki barokowej. – Jestem jej miłośnikiem, a nigdzie tak pięknie nie brzmi jak w Altötting – podkreśla. – Ale przyjeżdżam tu w okresie adwentu także dlatego, że nie ma w tym miejscu komercji, która w tym czasie zalewa wiele miast i miasteczek. Jest spokojnie, cicho, można porozmawiać z Panem Bogiem, próbować odnaleźć samego siebie – dodaje gdańszczanin, którego wieczorem spotykam na koncercie adwentowym we wspomnianej bazylice św. Anny. Michał Cessanis z Zygfrydem Sternickim (Fot. Michał Cessanis) Przy okazji od jednego z księży dowiaduję się, że to właśnie w tej świątyni znajdują się jedne z największych organów w Niemczech, tzw. Organy Maryjne. Następnego dnia zaglądam jeszcze do budynku, gdzie zamieszkiwali królowie, arcyksiążęta, kardynałowie i biskupi odwiedzający Altötting – Hotel Zur Post pochodzi z XIII w. A w Panoramie Jerozolimskiej oglądam ukrzyżowanie Chrystusa. To dzieło sztuki z 1903r. autorstwa Gebharda Fugla, który był specjalistą w malarstwie biblijnym, jest jedyną historyczną wielkopowierzchniową panoramą w Niemczech. Można ją oglądać słuchając polskiego tłumaczenia. Za namową Ulriki Kirnich wchodzę do Domu Benedykta XVI, który jest skarbcem i muzeum pielgrzymek. Sporo tu precjozów z wielu stuleci. Najcenniejszym eksponatem – ponoć ubezpieczonym na 7 mln euro – jest ołtarzyk Matki Boskiej ze złota i emalii, który powstał w 1404r. Pochodząca z Bawarii królowa Izabela podarowała go na Nowy Rok mężowi – królowi Francji Karolowi VI. To właśnie on wraz ze swoim marszałkiem klęczą przed siedzącą na tronie Maryją. Jest i giermek trzymający za uzdę konia ze złotym siodłem. Ale niezwykły jest także inny eksponat – wianek narzeczeński austriackiej cesarzowej Elisabeth nazywanej Sissi. Zaś w gablotach wisi aż 1300 cennych różańców. – Są świadectwem niezwykłej historii naszego miasta i pamiątką po wielu pątnikach – podkreśla Ulrike. Fot. Michał Cessanis Informacje praktyczne Jak dojechać Z Polski najszybciej samolotem do Monachium. Bilet w dwie strony to wydatek ok. 500 zł. Na lotnisku trzeba wsiąść do pociągu jadącego na dworzec Munchen Ost. Na nim przesiąść się do Muchldorf (Oberbay), a następnie wsiąść w skład jadący do Altötting. Cena biletu – ok. 100 zł. Gdzie spać W Altötting nie ma hoteli sieciowych, są za to przyjemne rodzinne hotele, w których za nocleg ze śniadaniem zapłacimy od ok. 150 zł. Więcej informacji: altoetting.de
Oprócz klasycznych turystycznych atrakcji: gór, kolekcji sztuki, zabytkowych miast i romantycznych zamków na wzgórzach, Bawaria słynie z doskonałego piwa, które warzy się tam praktycznie od zawsze.
Do Bawarii łatwo dojechać. Drogi, lotniska i linie kolejowe skutecznie wspierają rozwój gospodarczy tego kraju, a także rozwój turystyki, na który Bawaria postawiła już wiele lat temu, na całym świecie promując swój land jako kierunek wyjazdowy. Miłośnikom piwa można polecić trasę prowadzącą z północy - od strony Berlina wiedzie wspaniała autostrada A9. Dobrze się nią jedzie, odkrywając kolejne piwne atrakcje: północną Frankonię, słynącą z ogromnej liczby browarów (działa tam ponad 300 z 640 bawarskich browarów), Bamberg, gdzie warto wybrać się na wycieczkę pod nazwą „Bier Schmecker Tour”, podczas której można spróbować piwa z 9 browarów działających w mieście oraz region Hallertau, gdzie na 178 kilometrach kwadratowych uprawiany jest chmiel, dostarczając ponad 1/3 całej światowej produkcji. Można też porzucić autostradę, za Norymbergą skręcając w stronę Ratyzbony (Regensburg), aby zagłębić się w najstarszą historię bawarskiego piwowarstwa, odwiedzając dwa browary, które od lat toczą spór o palmę pierwszeństwa. Pierwszy z nich to Browar Klasztorny Weihenstephan, w którym oficjalnie warzenie piwa rozpoczął opat Arnold w 1040 roku. Słowo „oficjalnie” nie jest tu przypadkowe: benedyktyńskie opactwo zostało założone w 725 r. przez św. Korbiniana, który wprowadził do klasztoru sztukę warzenia piwa. Przez kolejne stulecia mnisi warzyli piwo, by w 1040 r. uzyskać zgodę na jego sprzedaż w pobliskim mieście. Drugim pretendentem do tytułu najstarszego browaru na świecie jest Opactwo Weltenburg – założone na początku VII wieku naszej ery, zostało przekształcone w klasztor benedyktyński przez św. Bonifacego. Pierwsze wzmianki na temat piwowarskiej aktywności opactwa i jego piwnych tradycji znaleziono w nekrologu Mistrza Piwowara, który zmarł w 1035 r. W 1050 r. piwowarską działalność opactwa potwierdzono w dokumencie „Libellus Traditionum”. Spór prawdopodobnie pozostanie nierozstrzygnięty. Ale tak czy inaczej, najstarsze browary świata znajdują się właśnie w Bawarii. Także tam odkryte zostały najstarsze archeologiczne znaleziska, związane z piwem: celtycka amfora na piwo z 800 r. p.n.e. oraz kompletna instalacja warzelni z 179 r. n.e. z czasów rzymskiej okupacji Bawarii. Niezależnie od tego, jaką drogę wybierzemy, wszystkie drogi w Bawarii prowadzą do Monachium, słynącego ze stylu życia, który idealnie godzi pracę z przyjemnościami. Monachijskie ogródki zapraszają do smakowania lokalnych specjalności, z których najbardziej godne polecenia jest pszeniczne piwo Paulaner - od stuleci powstające w tym samym monachijskim browarze na wzgórzu u podnóża rzeki Au. Można go smakować w piwiarni Seehause nad brzegiem jeziora Kleinhesseloher w sercu Angielskiego Ogrodu; na słynnej monachijskiej ulicy Tal w piwiarni „Paulaner im Tal” lub wybrać się na wzgórze Nockherberg do piwnego ogródka Paulanera, w którym na miłośników najlepszego piwa pszenicznego czeka 3000 miejsc. Monachium pełne jest miejsc z charakterystycznym znakiem mnicha na czerwonym tle, bo też Paulaner to marka nierozerwalnie związana z tym miastem.
Miłośnicy sztuki gastronomicznej znajdą w Monachium lokale hojnie obdarzone gwiazdkami Michelina, od lat znajdujące się na szczytach list najlepszych restauracji w Niemczech, w Europie i na świecie
W 2013 r. Przewodnik Michelina rekomenduje aż 11 monachijskich lokali. Jedną ze sztandarowych monachijskich atrakcji jest kawiarnia Dallmayr, znajdująca się w sercu starego miasta Monachium. Założona w 1700r. stoi w jednym rzędzie z najsłynniejszymi delikatesami świata, często porównywana do Fortnum & Mason w Londynie czy Fauchona w Paryżu. Oprócz doskonałej kawy, dostępnej także w polskich sklepach, Dallmayr ma także własną restaurację na 40 miejsc, należącą do światowej czołówki gourmet cusine. Jej szef, nagrodzony gwiazdkami Michelina, Diethard Urbansky, należy do ścisłej czołówki światowych gwiazd wysokiej sztuki kulinarnej. Menu restauracji zostało przygotowane pod hasłem „nowoczesnego ducha klasycznej kuchni”. Wśród polecanych smakoszom miejsc w Monachium są także mniej kosztowne atrakcje. Ze względu na sąsiedztwo Włoch, kuchnia włoska zajmuje ważne miejsce w kulinarnych doświadczeniach mieszkańców i gości Monachium. Jeśli restauracja jest włoska, można mieć absolutną pewność, że szefem jest Włoch, jak choćby w Katzlmacher czy w barze Centrale na głównym placu miejskim, gdzie włoskie specjały doskonale komponują się z lokalnym piwem. Także lokalne specjały w tym sprzyjającym sztuce kulinarnej środowisku osiągają nowy wymiar. Warto odwiedzić na przykład „Paulaner am Tal” - klasyczną piwiarnię Paulanera, którą smakosze polecają sobie ze względu na świetne, świeże piwo i przygotowane z troską o podniebienia specjalności kulinarne: Schweinebraten, a przede wszystkim sznycel, o którym mówi się, że jest najlepszy w mieście. Do zacisznego ogródka Paulanera można trafić także od strony Viktualienmarkt. Wystarczy podążać za znakami z napisem „Paulaner im Tal”. Viktualienmarkt to wielki plac targowy (22 tys. m2), na którym znaleźć można mnóstwo dobrego jedzenia. To kolejna lokalizacja dla smakoszy w Monachium. Charakter tego miejsca wymaga, aby wszystko, co tam się je, było absolutnie świeże i doskonałej jakości owoce, piwo w lokalnym ogródku, ryby, sery i mięso. Aby jednak mieć pełny obraz monachijskich smaków, trzeba także, wraz z mieszkańcami Monachium, spróbować jednej ze specjalności tego miasta: pszenicznego piwa Paulaner. Wśród wielu miejsc, warto wybrać najbardziej charakterystyczne dla Monachium ogródki: na wzgórzu Nockherberg, w Seehause nad brzegiem Kleinhesseloher w Angielskim Ogrodzie lub w urokliwym Rosengarten na wzgórzu w Westparku. Tam także jedzenie jest doskonałe, a co więcej, towarzyszy mu świeże piwo Paulaner wprost z pobliskiego browaru.