Watykan może stracić tytuł najmniejszego państwa. Na mapie Europy ma pojawić się nowy mikrokraj
Władze Albanii dążą do powołania najmłodszego kraju świata o wielkości zaledwie 10 hektarów. Zapowiadane mikropaństwo zakonu bektaszytów ma posiadać własną administrację, paszporty, a nawet służby wywiadowcze.
Spis treści: W Europie ma powstać „Muzułmański Watykan” Kim są bektaszyci? Najmłodszy kraj świata W ostatnim czasie wiele mówi się o zmianach na mapie Europy. Nie tak dawno media donosiły, że do renegocjowania swoich granic zmuszone są Szwajcaria i Włochy. Powód? Topnienie alpejskich lodowców wywołane zmianami klimatycznymi. Z kolei na początku 2024 r. głośno było o planowanej zmianie nazwy Walii na „Cymru”. – Walia to nazwa narzucona Cymru i zasadniczo wcale nie jest walijskim słowem. Świat wie o Walii ze względu na jej powiązania z Anglią od 1282 r. Mało kto słyszał o Cymru lub zdaje sobie sprawę, że mamy swój własny, unikatowy język i kulturę, która całkowicie różni się od innych krajów w Wielkiej Brytanii – przekonywali pomysłodawcy inicjatywy. Nadal realna wydaje się wizja powstania na Starym Kontynencie nowego kraju, wielkości zaledwie ¼ Watykanu. Zapowiadane mikropaństwo ma być muzułmańską odpowiedzią na Stolicę Apostolską. W Europie ma powstać „Muzułmański Watykan” Położony w sercu Rzymu Watykan jest obecnie najmniejszym państwem świata. Niewykluczone jednak, że wkrótce się to zmieni. Według zapowiedzi Edi Rama, premiera Albanii, na terytorium Tirany powstanie nowy, wzorowany na Stolicy Piotrowej kraj o powierzchni 10 hektarów, czyli cztery raz mniejsze niż Państwo Kościelne. Tamtejsze władze planują przekształcić islamski zakon bektaszytów w suwerenne państwo, z własną administracją, paszportami, a nawet służbami wywiadowczymi. Jego głównym zadaniem, jak podkreśla szef albańskiego rządu, będzie promocja wartości pokoju, tolerancji i współistnienie ludzi różnych wyznań. – Celem nowego państwa jest promowanie tolerancyjnej wersji islamu, z której Albania jest dumna. Albania, niewielki kraj na Bałkanach Zachodnich, uratowała żydowskich uchodźców przed nazistami w czasie II wojny światowej i udzieliła schronienia Afgańczykom po dojściu talibów do władzy w 2021 roku – zaznaczył premier Edi Rama. Kim są bektaszyci? Przywódcą Suwerennego Państwa Zakonu Bektaszytów miałby zostać obecny duchowy przywódca zakonu, derwisz Baba Mondi. Historia bractwa sięga XIII wieku. Jego założycielem był Hadżdżi Bektasz Wali z Niszapuru, ale to Balım Sultan w XIV w. nadał bractwu bektaszijja ostateczny kształt. Przez dekady centrum życia zakonnego bektaszytów znajdowało się w Turcji. Wszystko uległo zmianie w 1925 roku, gdy dawne Imperium Osmańskie zarządziło likwidację wszystkich bractw sufickich, a cała działalność zakonników przeniosła się na Bałkany – do Albanii, Kosowa i Macedonii Północnej. – Jako jedyni na świecie mówimy prawdę o islamie i nie mieszamy jej z polityką – podkreśla Baba Mondi w wywiadzie dla „The New York Times”. Wyraża jednocześnie nadzieję, że największe mocarstwa świata, jak Stany Zjednoczone, nie staną na przeszkodzie i uznają suwerenność jego państwa. Bektaszyci stanowią około 10% społeczności muzułmańskiej w Albanii. Zarówno szyici, jak i sunnici uważają wyznawców bektaszijji za heretyków. Najmłodszy kraj świata Jeśli zakon bektaszytów z Tirany faktycznie ogłosi suwerenność, założone przez nich państwo będzie nie tylko najmniejszym, ale, rzecz jasna, także najmłodszym krajem globu. Obecnie to miano należy do położonego we wschodniej części Afryki Sudanu Południowego, który na mapie świata pojawił się w lipcu 2011 roku. W przeprowadzonym ponad dekadę temu referendum ponad 98% upoważnionych do głosowania opowiedziało się za podziałem Sudanu na dwie części. W Europie natomiast prym wiodą byłe republiki jugosłowiańskie – Kosowo, Serbia i Czarnogóra. Pierwsza z nich niepodległość, wciąż kwestionowaną przez wiele mocarstw, ogłosiła w 2008 r. Kolejne odpowiednio – w 2006 i 2007 r. Dodajmy, że za najmłodszy azjatycki kraj uznawany jest Timor Wschodni na wyspie Timor, który od 2002 r. cieszy się niezależnością. Źródło: rp.pl, geekweek.interia.pl, National Geographic Polska. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Srebrenica była miejscem pogromu tysięcy ludzi. Pamięć o tych wydarzeniach przetrwała
Srebrenica jest miejscem pamiętającym tragiczne wydarzenia. Mowa o zbrodni, która była starannie zaplanowaną i skrupulatnie przygotowaną kulminacją szerszej strategii kampanii czystek etnicznych. Kampanii działań napędzanych etnonacjonalistycznymi celami przywództwa Serbów bośniackich, które dążyło do wykrojenia etnicznie jednorodnego państwa z terytorium Bośni i Hercegowiny.
Spis treści: Srebrenica przed wojną Życie i śmierć pod parasolem ochronnym ONZ-u Dziesięć dni tragedii Ohydne działania nie zostaną wymazane z pamięci W lipcu 1995 roku, w centrum Europy i pod rzekomą ochroną Organizacji Narodów Zjednoczonych, bośniackie miasto Srebrenica stało się miejscem masowego mordu, najohydniejszego i najdrastyczniejszego od czasów II wojny światowej. W ciągu około dziesięciu dni siły Serbów bośniackich systematycznie zamordowały ponad 8000 bośniackich muzułmanów, mężczyzn i chłopców. Do tego aktu ludobójstwa doszło w ogłoszonej przez ONZ „strefie bezpieczeństwa”, na zawsze obciążając społeczność międzynarodową współodpowiedzialnością za tragedię, która się rozegrała. Srebrenica przed wojną Zanim nastała ostatnia dekada XX stulecia, Srebrenica była miastem o bogatej historii i symbolice. W latach dziewięćdziesiątych zmieniła się w epicentrum konfliktu, który na zawsze zmienił krajobraz Bośni i Hercegowiny. Kontekst historyczny i geograficzny Srebrenica to niewielkie górskie miasteczko w regionie Podrinje, we wschodniej Bośni i Hercegowinie. Znajduje się nad rzeką Driną, która tworzy naturalną granicę z Serbią. Nazwa „Srebrenica” nawiązuje do sięgającej XIV wieku tradycji wydobycia srebra i handlu tym kruszcem. Miasteczko zamieszkane przez kupców z Raguzy i niemieckich górników było miejscem o regionalnym znaczeniu gospodarczym i strategicznym. To sprzyjało tworzeniu się wieloetnicznej i wieloreligijnej społeczności, czyli modelu współistnienia, który miał zostać zniszczony przez etnonacjonalistyczny projekt lat 90. XX wieku. Etnonacjonalizm i upadek Jugosławii Delikatna równowaga etniczna Jugosławii zaczęła się rozpadać w 1980 roku, po śmierci marszałka Tity, wieloletniego przywódcy kraju. Gdy na przełomie lat 80. i 90. XX wieku we wschodniej Europie upadł komunizm, Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii zaczęła gwałtownie rozpadać się wzdłuż linii etnicznych. Po ogłoszeniu niepodległości przez Słowenię i Chorwację, rozpoczęła się wojna. Wieloetniczna Republika Bośni Hercegowiny znalazła się w krytycznym momencie. W lutym 1992 roku odbyło się referendum niepodległościowe. Mimo bojkotu ze strony przywódców politycznych Serbów bośniackich, którzy chcieli pozostać w zdominowanej przez Serbów Jugosławii, przytłaczające 99,7% głosujących opowiedziało się za suwerennością. Niepodległość oficjalnie ogłoszono 1 marca 1992 roku. Miesiąc później uzyskała międzynarodowe uznanie, co stało się bezpośrednim impulsem do wybuchu wojny na pełną skalę. Dolina Driny i „Wielka Serbia” Przywódcy Serbów bośniackich, pod politycznym kierownictwem Radovana Karadžicia oraz przy wojskowym i finansowym wsparciu Serbii Slobodana Miloševicia, realizowali jasny cel strategiczny – dążyli do stworzenia jednorodnego etnicznie państwa serbskiego, Republiki Serbskiej. Kluczowym elementem tego planu było ustanowienie zwartego terytorium serbskiego i zlikwidowanie granicy wzdłuż Driny. Tym manewrem chcieli zjednoczyć nowy twór z właściwym terytorium Serbii. W Dolinie Driny przeważała ludność bośniacka i to właśnie jej przedstawiciele stanowili główną demograficzną przeszkodę dla tego celu. Przed wojną, która rozpętała się w 1991 roku, populacja Srebrenicy w 73% składała się z Bośniaków. To właśnie to niewielkie miasteczko stało się kluczowym celem działań. Już od wiosny 1992 roku siły Serbów bośniackich, uzbrojone przez rozpadającą się Jugosłowiańską Armię Ludową (JNA), rozpoczęły systematyczną i brutalną kampanię czystek etnicznych w całym regionie. Działania te były kluczową fazą przygotowawczą do późniejszego pogromu i służyły trzem głównym celom: izolowały Srebrenicę od innych terytoriów kontrolowanych przez Bośniaków, tworzyły kryzys uchodźczy, który później przytłoczył miasto, i sprawdzały determinację społeczności międzynarodowej, która finalnie okazała się fatalnie słaba. Między kwietniem a czerwcem 1992 roku siły Serbów bośniackich zniszczyły wioski wokół Srebrenicy i przymusowo przesiedliły około 70 000 osób. Co najmniej 3166 Bośniaków zostało zamordowanych. Fala przemocy udowodniła, że takie działania nie wywołają zdecydowanej interwencji wojskowej sił międzynarodowych, co dodatkowo zachęciło przywódców Serbów bośniackich do zaplanowania ostatecznej eliminacji enklawy. Życie i śmierć pod parasolem ochronnym ONZ-u Szeroko zakrojona kampania sprawiła, że dziesiątki tysięcy zdesperowanych bośniackich uchodźców uciekło do Srebrenicy, szukając schronienia przed przemocą. Populacja miasta gwałtownie wzrosła do około 40 000 mieszkańców. Infrastruktura miejska nie została zaprojektowana nawet dla ułamka tej liczby. W rezultacie Srebrenica przekształciła się w katastrofalnie przeludnione „więzienie”. Mandat „strefy bezpieczeństwa” Katastrofalnej sytuacji humanitarnej nie można było dłużej ignorować. Społeczność międzynarodowa została zmuszona do działania. 16 kwietnia 1993 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła Rezolucję 819, ogłaszając Srebrenicę i jej okolice „strefą bezpieczeństwa”, która miała zostać zdemilitaryzowana i oddana pod ochronę Sił Ochronnych ONZ. Paradoksalnie, środek ochronny stał się poniekąd narzędziem w rękach Serbów. Deklaracja ONZ-u stworzyła fałszywe poczucie bezpieczeństwa i zachęciła uchodźców do pozostania na miejscu. Jednocześnie wymusiła na bośniackich obrońcach oddanie ciężkiej broni, co skutecznie zneutralizowało ich zdolność do podjęcia walki. Mandat został podważony już na samym początku. Prośba Sekretarza Generalnego ONZ o wysłanie 37 tys. żołnierzy sił pokojowych do obrony wszelkich stref bezpieczeństwa w Bośni została odrzucona przez państwa członkowskie. Zamiast tego zaproponowano lekką opcję liczącą zaledwie 7600 żołnierzy. W enklawie stacjonowało w danym momencie nie więcej niż 600 lekko uzbrojonych żołnierzy. W styczniu 1995 roku kontyngent ten tworzył holenderski batalion znany jako Dutchbat. „Strefa bezpieczeństwa” była w rzeczywistości pułapką. Kryzys humanitarny Mieszkająca w Srebrenicy ludność musiała znosić niewyobrażalne warunki. Uchodźcy byli stłoczeni w każdej możliwej przestrzeni – na klatkach schodowych bloków mieszkalnych, w samochodach, szkołach i obiektach sportowych. Tysiące nie miały żadnego schronienia, koczując na zewnątrz w zimowych temperaturach spadających do minus 25 stopni Celsjusza. Należy podkreślić, że wielki kryzys humanitarny nie był jedynie efektem ubocznym wojny. To celowe działanie Serbów bośniackich, którzy kontrolowali wszystkie drogi dojazdowe i systematycznie utrudniali dostawy międzynarodowych konwojów z pomocą humanitarną, w tym z żywnością i lekami. W mieście panował głód, a jedyne dostępne źródło wody, lokalna rzeka, było silnie zanieczyszczone podrobami, fekaliami i olejem. Dziesięć dni tragedii Ostateczny akt tragedii w Srebrenicy rozpoczął 8 marca 1995 roku, kiedy prezydent Republiki Serbskiej, Radovan Karadžić, podpisał „Dyrektywę 7”. Dokument ten był wyraźnym rozkazem zlikwidowania enklaw Srebrenica i Žepa. Ta dyrektywa polityczna została przełożona na plan wojskowy o kryptonimie Operacja Krivaja ‘95, który 6 lipca 1995 roku rozpoczął się pełnoskalowym atakiem na enklawę. Upadek enklawy Operacja zapoczątkował intensywny ostrzał południowego obwodu. Mały, słabo uzbrojony i źle zaopatrzony kontyngent Dutchbat nie był w stanie stawić znaczącego oporu. Ich posterunki obserwacyjne szybko upadły. Wielokrotne prośby o wsparcie lotnicze ze strony NATO były odrzucane lub opóźniane, w obawie przed możliwym odwetem Serbów na personelu ONZ w innych częściach Bośni. Minimalny nalot został ostatecznie zatwierdzony po południu 11 lipca, ale było już za późno. Bombardowanie zostało szybko wstrzymane po tym, jak siły Serbów bośniackich zagroziły zabiciem swoich holenderskich zakładników i ostrzelaniem mas uchodźców zgromadzonych w Potočari. Tego samego dnia siły Serbów bośniackich, pod dowództwem generała Ratko Mladicia, wkroczyły do opustoszałego już miasta Srebrenica. Enklawa upadła, a około 30 000 przerażonych cywilów uciekło do głównej bazy Dutchbat w pobliskiej wiosce Potočari. Mieli tam znaleźć ochronę pod parasolem ONZ-u. Tymczasem dowództwo Dutchbat, w zamian za uwolnienie 14 swoich żołnierzy przetrzymywanych jako zakładnicy, zgodziło się wydać około 5000 uchodźców. 12 i 13 lipca, pod pozorem „ewakuacji”, żołnierze Serbów bośniackich, z pomocą holenderskich sił pokojowych, zaczęli systematycznie oddzielać mężczyzn i chłopców w „wieku bojowym” od ich rodzin. Pogrom w Srebrenicy W Potočari odbywała się separacja, a około 15 000 bośniackich mężczyzn i chłopców, nie mając złudzeń co do swojego losu, podjęło desperacką próbę ucieczki przez gęste lasy w kierunku oddalonej o ok. 50 km, kontrolowanej przez rząd Tuzli. Siły Serbów bośniackich rzuciły się w pogoń za zbiegami. W ciągu następnych kilku dni w całym regionie przeprowadzona została zorganizowana i systematyczna kampania masowych egzekucji. Schwytani mężczyźni i chłopcy, zarówno z Potočari, jak i zmierzający do Tuzli zbiegowie, byli transportowani do różnych miejsc, w tym do magazynu w Kravicy, szkół w Orahovacu i Petkovci, farmy w Branjevie i ziemnej tamy. Tam zostali stracenia z zimną krwią. Skala była niewyobrażalna. W ciągu zaledwie kilku dni zginęło ponad 8000 osób. Oficjalna lista zaginionych lub zabitych składa się z 8372 pozycji. Ohydne działania nie zostaną wymazane z pamięci Już w sierpniu 1995 roku Serbowie bośniaccy podjęli próby ukrycia swoich zbrodni. Pierwotne masowe groby, w których pośpiesznie pochowano ofiary, zostały rozkopane. Rozczłonkowane szczątki ponownie pochowano w dziesiątkach odległych „wtórnych”, a nawet „trzeciorzędnych” miejscach pochówku. Groteskowy plan nie powiódł się. Oprawcy nie zdołali ukryć czynów, których się dopuścili. Trwałym świadectwem prawdy o wydarzeniach ze Srebrenicy jest Centrum Pamięci i Cmentarz Srebrenica-Potočari. Miejsce pamięci, założone w 2001 roku na terenie byłej bazy Dutchbat w Potočari, wybrali ci, którzy ocaleli z masakry. To właśnie tam wielu z nich ostatni raz widziało swoich bliskich żywych. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To najpiękniejsze jezioro w Europie. Leży na styku dwóch wielkich kultur
Jezioro Ochrydzkie to jedno z najpiękniejszych i najstarszych jezior Europy. Położone na pograniczu Macedonii Północnej i Albanii, zachwyca czystością wody, różnorodnością biologiczną i niezwykłym dziedzictwem kulturowym. W jego tafli odbijają się górskie szczyty, a nad brzegami stoją zabytkowe cerkwie i urokliwe miasteczka, które od wieków przyciągają podróżników. Dla jednych to miejsce relaksu i kąpieli, dla innych – skarb natury i historii wpisany na listę UNESCO.
Spis treści: Jezioro Ochrydzkie – położenie, powierzchnia i głębokość Historia i dziedzictwo Jeziora Ochrydzkiego Podwodny świat Jeziora Ochrydzkiego – ryby i inne gatunki Plaże i kąpieliska, które warto odwiedzić Atrakcje nad Jeziorem Ochrydzkim, które warto zobaczyć Jezioro Ochrydzkie – położenie, powierzchnia i głębokość Jezioro Ochrydzkie leży w południowo-zachodniej części Macedonii Północnej i północno-wschodniej części Albanii. To jedno z najstarszych jezior na świecie – jego wiek szacuje się na ponad milion lat. Zajmuje powierzchnię około 358 km², z czego 2/3 należy do Macedonii, a 1/3 do Albanii. Jezioro jest też wyjątkowo głębokie – jego maksymalna głębokość sięga 289 metrów, co czyni je jednym z najgłębszych zbiorników wodnych w Europie. Wody Jeziora Ochrydzkiego zachowały unikatowy, stabilny ekosystem, w którym przetrwały gatunki endemiczne, niewystępujące nigdzie indziej na świecie. Temperatura wody w Jeziorze Ochrydzkim zmienia się w zależności od pory roku – latem utrzymuje się na poziomie 22–25°C, zimą spada do 6–8°C. Dzięki bardzo dużej przejrzystości wody jezioro jest miejscem uwielbianym przez nurków i miłośników fotografii podwodnej. Historia i dziedzictwo Jeziora Ochrydzkiego Historia Jeziora Ochrydzkiego jest bogata. Już w starożytności brzegami jeziora przebiegały ważne szlaki handlowe łączące Adriatyk z wnętrzem Bałkanów. Nad jego wodami rozwijała się starożytna Lychnidos – dzisiejsza Ochryda, miasto o bogatej historii i duchowym znaczeniu. Co ciekawe, w pobliżu albańskiej wioski Lin położonej nad brzegiem jeziora archeolodzy odkryli pozostałości najstarszej znanej osady w Europie – jej początki sięgają kilku tysięcy lat p.n.e. Odkrycie to dowodzi, że okolice Jeziora Ochrydzkiego były zamieszkane już w czasach prehistorycznych i stanowiły ważne centrum życia ludzkiego na Bałkanach. W średniowieczu Ochryda stała się jednym z głównych ośrodków prawosławia. To właśnie tu działał św. Klemens z Ochrydy, uczeń Cyryla i Metodego. Miasto i okolice pełne są zabytków: cerkwi, klasztorów i ruin dawnych twierdz. Jedną z ikon regionu jest cerkiew św. Jana Teologa, malowniczo położona na skalnym klifie nad taflą jeziora. To jeden z najczęściej fotografowanych widoków w Macedonii. W 1979 roku Jezioro Ochrydzkie wraz z miastem Ochryda zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – zarówno za unikatową przyrodę, jak i za bezcenne dziedzictwo kulturowe. Podwodny świat Jeziora Ochrydzkiego – ryby i inne gatunki Jezioro Ochrydzkie to prawdziwe laboratorium przyrody. Ze względu na izolację geologiczną i dużą głębokość rozwinęła się tu fauna endemiczna. Szacuje się, że aż około 200 gatunków organizmów żyjących w jeziorze nie występuje nigdzie indziej na świecie. Żyją tu m.in. pstrąg ochrydzki (Salmo letnica) oraz łosoś ochrydzki (Salmo ohridanus) – gatunki charakterystyczne wyłącznie dla tego regionu. Poza nimi występują też węgorze, okonie, klenie i karpie. Jezioro stanowi nie tylko ostoję dla ryb, ale i ważne miejsce dla ptaków wodnych. Co roku zimują tu liczne gatunki, w tym hełmiatki, perkozy zauszniki, gągoły, łyski i kormorany małe. Ze względu na tę wyjątkową bioróżnorodność Jezioro Ochrydzkie uznawane jest od 2000 roku za ostoję ptaków IBA. Zachowanie równowagi ekosystemu jest jednak delikatne – nadmierne połowy i zanieczyszczenia mogą prowadzić do spadku liczebności najcenniejszych gatunków, dlatego obowiązują regulacje dotyczące połowów. Wielu turystów zastanawia się też, czy w Jeziorze Ochrydzkim występują węże. Odpowiedź brzmi: tak, ale są to w większości gatunki niegroźne dla człowieka. Spotkanie z nimi to raczej ciekawostka przyrodnicza, jednak zdecydowanie należy zachować ostrożność. Plaże i kąpieliska, które warto odwiedzić Choć Jezioro Ochrydzkie jest znane z walorów historycznych i przyrodniczych, jego plaże stanowią dodatkowy atut regionu. Wokół jeziora można znaleźć zarówno tętniące życiem kąpieliska, jak i ciche, kameralne zatoczki. Najpopularniejsze plaże po stronie macedońskiej to: Plaża Kaneo – położona tuż pod cerkwią św. Jana, oferuje bajeczne widoki i krystaliczną wodę, Plaża Atlantik – oddalona od aglomeracji, zachwyca przyrodą i knajpkami, w których można spróbować pysznych dań z kuchni macedońskiej, Plaża Labino – kameralna i spokojna, idealna dla osób szukających ciszy. Po stronie albańskiej najbardziej znane są plaże w rejonie miejscowości Pogradec, gdzie woda jest cieplejsza, a dno piaszczyste. To także miejsce popularne wśród lokalnych turystów, z licznymi pensjonatami i tawernami serwującymi świeże ryby z jeziora. Atrakcje nad Jeziorem Ochrydzkim, które warto zobaczyć Oprócz plaż i kąpielisk, okolice Jeziora Ochrydzkiego oferują wiele miejsc, które zachwycą zarówno miłośników historii, jak i przyrody. W Ochrydzie warto odwiedzić: Twierdzę cara Samuela – z której rozciąga się panorama jeziora, Monastyr św. Nauma – klasztor położony tuż przy granicy z Albanią, który został założony przez św. Nauma Ochrydzkiego, Muzeum na wodzie Bay of Bones – rekonstrukcję prehistorycznej osady na palach z epoki brązu zwana Zatoką Kości. Po stronie albańskiej największą atrakcją jest miasto Pogradec, znane ze spokojnej atmosfery na plaży. W pobliżu warto odwiedzić Park Narodowy Drilon, gdzie źródła rzeki Drilon tworzą malowniczy krajobraz pełen zieleni i ptactwa. Region Ochrydu to także miejsce dla miłośników przyrody – górskie szlaki wokół jeziora prowadzą przez lasy i odsłaniają malownicze widoki na błękitną taflę wody. Takie połączenie bogatego dziedzictwa kulturowego z wyjątkową przyrodą sprawia, że Jezioro Ochrydzkie jest jednym z najbardziej niezwykłych miejsc na Bałkanach – idealnym zarówno dla odkrywców historii, jak i poszukiwaczy ciszy. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Bałkany: historia, smaki i miejsca, które trzeba zobaczyć choć raz w życiu
Wakacje na Bałkanach to coraz popularniejszy wybór wśród turystów szukających autentycznych doświadczeń, zróżnicowanych krajobrazów i przystępnych cen. Region oferuje zarówno relaks nad Adriatykiem, jak i górskie wędrówki oraz bogactwo kulturowe. Oto krótki przewodnik po Bałkanach od dziennikarzy Travelera.
Spis treści: Kraje bałkańskie – pełna lista państw regionu Historia Bałkanów – od starożytności po współczesność Klimat Bałkanów – od Alp Dynarskich po wybrzeże Morza Egejskiego Kiedy najlepiej wybrać się na Bałkany? Jak dotrzeć na Bałkany? Co zwiedzać na Bałkanach? Góry Bałkanów – raj dla miłośników wspinaczki i trekkingu Kuchnia bałkańska – smaki tradycji i różnorodności Ciekawostki o Bałkanach Bałkany to region, który przez lata pozostawał nieco w cieniu popularnych kierunków wakacyjnych. Dziś zyskuje zasłużoną uwagę – i to nie bez powodu. Połączenie różnorodnych kultur, kuchni i krajobrazów sprawia, że każdy znajdzie tu coś dla siebie. Co najważniejsze – nie trzeba być zawodowym podróżnikiem ani mieć wypchanego portfela. W tym artykule podpowiadamy, jak zaplanować idealne wakacje na Bałkanach, bez stresu i zbędnych kosztów. Kraje bałkańskie – pełna lista państw regionu Gdzie leżą Bałkany Wśród mieszkańców Bałkan krąży anegdota, że gdy spytać Słoweńca, gdzie zaczynają się Bałkany, odpowie, że w Chorwacji. Gdy spytać Chorwata, gdzie zaczynają się Bałkany, odpowie, że w Bośni, gdy spytać Bośniaka, odpowie, że w Grecji. Grek z kolei powie, że Grecja to już nie są Bałkany. Te leżą na północy od ich kraju. Takie przekonanie wiele mówi o regionie, które granice są nieostre, bardziej wynikają ze wspólnoty kulturowej i pewnych wspólnych cech językoznawczych niż z geografii. Z pewnością jednak Bałkany stanowią znaczną część Półwyspu Bałkańskiego, który mieści się w południowo-wschodniej Europie i graniczy z takimi akwenami, jak Morze Adriatyckie, Morze Jońskie, Morze Czarne, Morze Marmara i Morze Egejskie. Ta część Bałkanów, która jest najdalej wysunięta na południe nazywana jest Peloponezem. Które państwa leżą na Bałkanach? Do państw uznawanych za rdzeń Bałkanów zalicza się: Albania (stolica: Tirana), Bośnia i Hercegowina (stolica: Sarajewo), Bułgaria (stolica: Sofia), Czarnogóra (stolica: Podgorica), Grecja (stolica: Ateny), Macedonia Północna (stolica: Skopje), Serbia (stolica: Belgrad), Chorwacja – głównie jej część dalmatyńska (stolica: Zagrzeb) Kosowo (stolica: Prisztina). Niektórzy badacze i geopolitycy wskazują również na kraje, które częściowo leżą na Bałkanach lub są z nimi silnie związane historycznie i kulturowo. Do tej grupy zalicza się: Słowenię (Lublana), Rumunię (Bukareszt) oraz Mołdawię (Kiszyniów). Granice regionu bywają więc płynne, a sam termin „Bałkany” odnosi się nie tylko do geografii, ale też do wspólnej historii, wieloetniczności oraz specyficznej tożsamości kulturowej. Historia Bałkanów – od starożytności po współczesność Bałkany od wieków były miejscem styku kultur i religii, co czyni je jednym z najbardziej złożonych regionów Europy. Już w starożytności znajdowały się tu wpływowe cywilizacje – starożytna Grecja na południu, a później Imperium Rzymskie i Bizantyjskie, które przez wieki kształtowały tożsamość tego obszaru. Po upadku Bizancjum w XIV wieku dużą część półwyspu podporządkowało sobie Imperium Osmańskie, pozostawiając ślad w architekturze, religii i strukturze społecznej. XIX wiek to czas narodowych przebudzeń, kiedy kolejne narody bałkańskie zaczęły walczyć o niepodległość. Powstania, wojny i procesy emancypacyjne doprowadziły do powstania nowych państw narodowych, ale także do pierwszych napięć etnicznych i politycznych, które z czasem stały się jednym z symboli tego regionu. Po I wojnie światowej utworzono Królestwo Serbów, Chorwatów i Słoweńców, które wkrótce przyjęło nazwę Jugosławia. Było to wielonarodowe państwo, w którym próbowano zjednoczyć różnorodne społeczności pod wspólnym sztandarem, jednak od początku istniały w nim napięcia narodowościowe. Po II wojnie światowej prawie wszystkie kraje bałkańskie znalazły się w bloku komunistycznym, przy czym Jugosławia, rządzona przez Josipa Broza Tito, zachowała niezależność od ZSRR i wybrała własną drogę polityczną. W 1991 roku rozpoczął się krwawy rozpad Jugosławii, prowadzący do powstania niepodległych republik: Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry, Macedonii Północnej, Serbii oraz Kosowa. Konflikty, jakie mu towarzyszyły, odcisnęły głębokie piętno na historii regionu i do dziś wpływają na stosunki międzynarodowe na Bałkanach. Klimat Bałkanów – od Alp Dynarskich po wybrzeże Morza Egejskiego Bałkany wyróżniają się wyjątkową różnorodnością klimatyczną, co wynika z ich dużej powierzchni (ok. 470 000 km²) oraz zróżnicowanego ukształtowania terenu – od wysokich gór po rozległe wybrzeża morskie. Północne Bałkany pozostają pod wpływem klimatu umiarkowanego kontynentalnego. Zimy bywają tu chłodne, ze śniegiem i temperaturami poniżej zera, a lata gorące i suche. Występują wyraźne różnice temperatur między porami roku. Południowe rejony półwyspu cechuje klimat śródziemnomorski, szczególnie widoczny w Grecji, Albanii czy na chorwackim wybrzeżu. Zimy są łagodne i wilgotne, natomiast lata gorące i suche, co sprzyja turystyce i uprawom roślin śródziemnomorskich, takich jak oliwki, winorośl czy cytrusy. W górach, m.in. w Alpach Dynarskich, Pirynie czy Rodopach, dominuje klimat górski, z niższymi temperaturami, dużą ilością opadów i długimi zimami. Na wybrzeżach Morza Czarnego i Morza Egejskiego można dostrzec wpływy klimatu morskiego, który łagodzi temperatury i zapewnia bardziej stabilne warunki pogodowe przez cały rok. Ta mozaika warunków klimatycznych sprawia, że Bałkany są niezwykle atrakcyjne zarówno dla turystów, jak i mieszkańców – oferując zimą narciarskie kurorty, a latem gorące plaże i ciepłe morza. Kiedy najlepiej wybrać się na Bałkany? Bałkany kuszą turystów przez cały rok, jednak najlepszy moment na podróż zależy od tego, jaką formę wypoczynku planujesz. Lipiec i sierpień to szczyt sezonu wakacyjnego – temperatury osiągają wówczas najwyższe wartości, a kurorty nad Adriatykiem, Morzem Egejskim i Jońskim tętnią życiem. To doskonały czas dla miłośników plażowania, sportów wodnych i nocnej rozrywki. Trzeba jednak liczyć się z tłumami i wyższymi cenami. Wrzesień to idealna pora dla osób ceniących spokojniejszy wypoczynek. Pogoda wciąż sprzyja kąpielom i zwiedzaniu, ale tłok w najpopularniejszych kurortach znacznie się zmniejsza. To także świetny okres na górskie wędrówki w Alpach Dynarskich czy Pirynie, gdzie temperatury są bardziej umiarkowane. Maj i czerwiec to miesiące szczególnie atrakcyjne dla podróżników nastawionych na zwiedzanie miast, parków narodowych i zabytków – przyroda rozkwita, dni są słoneczne, a turystów mniej niż latem. Zima na Bałkanach również ma swoje uroki – regiony górskie, takie jak Bułgaria (Bansko), Serbia (Kopaonik) czy Bośnia i Hercegowina (Jahorina), oferują świetne warunki narciarskie i coraz lepszą infrastrukturę turystyczną. Dzięki tej różnorodności klimatu i atrakcji, Bałkany można odwiedzać o każdej porze roku, wybierając termin dopasowany do własnych preferencji. Jak dotrzeć na Bałkany? Podróż na Bałkany można zaplanować na wiele sposobów – od szybkiego lotu samolotem, po długą, ale malowniczą podróż samochodem lub autokarem. Wybór zależy od preferencji, budżetu oraz miejsca docelowego. Samolotem – to najszybsza i najwygodniejsza opcja. Lot z Polski do takich miast jak Ateny, Sofia, Tirana, Zagrzeb czy Belgrad trwa średnio 2–3 godziny. W sezonie wakacyjnym dostępnych jest wiele tanich połączeń czarterowych i low-costowych, zwłaszcza do Chorwacji, Grecji i Bułgarii. Samochodem – wybierany przez osoby ceniące niezależność i możliwość zwiedzania po drodze. Trasa z Polski do Chorwacji czy Serbii zajmuje przeciętnie 10–12 godzin, choć w sezonie letnim czas podróży może się wydłużyć z powodu korków i kolejek na granicach. Autokarem – jedna z tańszych opcji, popularna wśród osób podróżujących zorganizowanie lub budżetowo. Podróż trwa od 17 do 20 godzin, ale daje możliwość bezpośredniego dojazdu do wielu popularnych kurortów. Pociągiem – choć romantyczna i malownicza, ta forma podróży jest najmniej praktyczna. Wymaga kilku przesiadek, a cała trasa może zająć ponad 20 godzin. Zaletą jest możliwość podziwiania krajobrazów Europy Środkowej i Bałkanów, co czyni ją ciekawą opcją dla pasjonatów kolei. Dzięki tak szerokiemu wachlarzowi możliwości, Bałkany są regionem łatwo dostępnym zarówno dla turystów indywidualnych, jak i grup zorganizowanych. Co zwiedzać na Bałkanach? Bałkany to mozaika kultur, krajobrazów i tradycji, dlatego podróżując po tym regionie, można zobaczyć zarówno zabytki starożytności, jak i dziką przyrodę oraz nowoczesne miasta. Każdy kraj ma swoje unikalne atrakcje, które zachwycają turystów z całego świata. Bośnia i Hercegowina – kraj pełen kontrastów, gdzie obok osmańskich tradycji spotykamy wpływy austriacko-węgierskie. Najbardziej rozpoznawalnym miejscem jest Mostar ze słynnym Starym Mostem nad Neretwą, wpisanym na listę UNESCO. W stolicy, Sarajewie, można zobaczyć wyjątkową mieszankę kultur – cerkwie prawosławne, meczety i kościoły katolickie stoją tu niemal obok siebie. Miłośników natury zachwyci wodospad Kravica czy Park Narodowy Sutjeska z majestatycznym szczytem Maglić. Chorwacja – to jeden z najchętniej wybieranych kierunków wakacyjnych. Szczególną popularnością cieszy się Dalmacja z jej malowniczymi plażami i zabytkowymi miastami. Warto odwiedzić Dubrownik, nazywany „Perłą Adriatyku”, Split z Pałacem Dioklecjana oraz Zagrzeb, gdzie można podziwiać Kościół św. Marka, Kamienną Bramę i Jezioro Jarun. Latem obowiązkowym punktem programu jest Dubrownicki Festiwal Letni, jedno z największych wydarzeń kulturalnych w Europie. Czarnogóra – kraj niewielki, ale niezwykle malowniczy. Jej największą atrakcją jest Zatoka Kotorska, często porównywana do norweskich fiordów, wpisana na listę UNESCO. To idealne miejsce zarówno do zwiedzania urokliwych miasteczek, jak i rejsów po błękitnych wodach Adriatyku. Grecja – kolebka cywilizacji europejskiej. Warto zobaczyć Ateny z Akropolem, Meteory – klasztory zawieszone na skałach, a także mityczny Olimp. Oprócz tego na turystów czekają słoneczne wyspy, m.in. Kreta, Rodos i Santorini, oferujące wypoczynek, kulturę i wyjątkową kuchnię. Serbia – choć mniej popularna turystycznie, przyciąga miłośników natury i górskich wędrówek. Najchętniej odwiedzane regiony to Zlatibor, Stara Płanina oraz Kopaonik, gdzie zimą działają ośrodki narciarskie. Belgrad, tętniąca życiem stolica, zachwyca z kolei swoją energią i kontrastami architektonicznymi. Poza tym w Serbii jest restauracja, w której Polacy nie płacą za jedzenie. Macedonia Północna – prawdziwy raj dla miłośników przyrody. Warto odwiedzić parki narodowe Galiczica, Pelister i Mavrovo, a także słynny Kanion Matki, Jezioro Prespa oraz Jezioro Ochrydzkie – jedno z najstarszych i najgłębszych w Europie. Z miast wyróżniają się Skopje z monumentalną architekturą oraz urokliwa Bitola. Bałkany to region, w którym historia przeplata się z naturą, a różnorodność kulturowa i krajobrazowa sprawia, że każdy turysta znajdzie tu coś dla siebie – od zabytków światowej klasy po nieodkryte zakątki gór i jezior. Góry Bałkanów – raj dla miłośników wspinaczki i trekkingu Bałkany to nie tylko morze i zabytkowe miasta, ale także jedne z najbardziej malowniczych pasm górskich w Europie. Tutejsze góry oferują zarówno wymagające szlaki wspinaczkowe, jak i malownicze trasy trekkingowe, idealne dla osób poszukujących kontaktu z dziką naturą. Najchętniej odwiedzane pasma górskie na Bałkanach to: Szar Planina (Albania, Kosowo, Macedonia Północna) – jej najwyższy szczyt to Titov Vrv (2748 m). Region ten słynie z rozległych pastwisk i tradycyjnych wiosek. Maglić (Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina) – szczyt Maglić (2383 m) to najwyższy punkt Bośni i Hercegowiny, a okolica zachwyca dziką przyrodą Parku Narodowego Sutjeska. Góry Przeklęte (Prokletije) (Kosowo, Albania, Czarnogóra) – zdominowane przez monumentalny szczyt Maja Jezercë (2694 m), nazywane są „Alpami Bałkanów”. To jedno z najbardziej wymagających miejsc dla wspinaczy. Olimp (Grecja) – legendarna siedziba bogów z najwyższym szczytem Mitikas (2918 m). To góra o ogromnym znaczeniu kulturowym i mitologicznym. Piryn (Bułgaria) – pasmo z najwyższym wierzchołkiem Wichren (2914 m), słynące z ostrych grani i licznych jezior polodowcowych. Korab (Macedonia Północna, Albania) – dominujący szczyt Golem Korab (2763 m) leży na granicy obu krajów, oferując panoramiczne widoki na Bałkany. Riła (Bułgaria) – najwyższe pasmo całego półwyspu, którego szczyt Musała (2925 m) góruje nad Europą Południowo-Wschodnią. Region ten znany jest także z malowniczych Siedmiu Jezior Rilskich. Velebit (Chorwacja) – jego najwyższy punkt, Vaganski Vrh (1757 m), to idealny kierunek dla miłośników trekkingu z widokiem na Adriatyk. Dinara (Bośnia i Hercegowina, Chorwacja) – z kulminacją na Veliki Troglav (1913 m), to pasmo pełne skalistych formacji i dzikiej roślinności. Bałkańskie pasma górskie oferują różnorodność krajobrazów – od surowych skał po zielone doliny i alpejskie jeziora. To kierunek, który przyciąga zarówno doświadczonych alpinistów, jak i turystów poszukujących spokojnych wędrówek w otoczeniu natury. Kuchnia bałkańska – smaki tradycji i różnorodności Kuchnia bałkańska to prawdziwa mozaika smaków, w której spotykają się wpływy tureckie, greckie, austriackie i słowiańskie. Jej wyjątkowość polega na łączeniu prostych składników z bogactwem przypraw oraz tradycyjnych metod przyrządzania potraw. Dominują tu dania mięsne, warzywne, słodkie desery i napoje o charakterze regionalnym, które podkreślają różnorodność całego półwyspu. Najbardziej charakterystyczne przysmaki kuchni bałkańskiej to: Ajwar – aromatyczna pasta warzywna z papryki, bakłażana i czosnku, często używana jako dodatek do mięs i pieczywa. W Macedonii popularny jest jej wariant zwany pindżur, przygotowywany głównie z pieczonej papryki. Baklawa – słodki deser z warstw ciasta filo, przełożonych mieszanką orzechów i syropu miodowego lub cukrowego. Choć pochodzi z kuchni tureckiej, na Bałkanach jest niezwykle popularny, zwłaszcza w Bośni i Macedonii. Byrek (burek) – chrupiący placek z ciasta francuskiego lub drożdżowego, wypełniony mięsem, serem lub warzywami. Najczęściej spotykany w Albanii, Kosowie i Macedonii Północnej. Banica – bułgarski placek z ciasta filo, nadziewany serem sirene. Tradycyjnie podawany na ciepło, często jako danie śniadaniowe. Boza – lekko fermentowany napój z kukurydzy, pszenicy lub prosa, zawierający do 1% alkoholu. Najpopularniejszy w Albanii, Bułgarii i Macedonii, serwowany zazwyczaj na zimno. Flija – wielowarstwowe naleśniki przekładane śmietaną i kajmakiem, szczególnie popularne w Kosowie. To danie wymaga długiego przygotowania, dlatego często pojawia się podczas świąt i uroczystości rodzinnych. Rakija – narodowy alkohol bałkański, otrzymywany z destylacji owoców takich jak śliwki, winogrona, jabłka, pigwy czy figi. W wielu krajach traktowana jest nie tylko jako trunek, ale także symbol gościnności. Sarma – danie podobne do polskich gołąbków, ale przygotowywane z kiszonych liści kapusty, które nadają potrawie intensywniejszy smak. Oprócz tego w kuchni bałkańskiej popularne są: ajran (napój jogurtowy), pikantna kiełbasa sujuk, świeże owoce morza (mule, krewetki, ryby, kalmary) oraz szeroka gama serów i wypieków. Kuchnia Bałkanów to idealne odzwierciedlenie kulturowego tygla regionu – łączy w sobie różne tradycje, zachwycając bogactwem smaków i aromatów. Ciekawostki o Bałkanach Bałkany to region pełen niezwykłych tradycji, legend i wyjątkowych miejsc, które nadają mu niepowtarzalny charakter. Wiele z nich jest mało znanych, a jednak fascynujących i głęboko zakorzenionych w lokalnej kulturze. Nestinarstwo w Bułgarii – unikalny rytuał chodzenia po rozżarzonych węglach, praktykowany głównie w południowo-wschodniej części kraju. Uznaje się go za obrzęd oczyszczający, zapewniający pomyślność i obfite plony. Od 2009 roku został wpisany na listę UNESCO. Kanion rzeki Tary w Czarnogórze – najgłębszy w Europie i jeden z najgłębszych na świecie. Ma długość aż 78 km, a jego ściany sięgają nawet 1300 metrów wysokości. Kanion ten bywa nazywany „europejskim Kolorado” i stanowi popularne miejsce dla miłośników raftingu. Jezioro Ochrydzkie w Macedonii Północnej i Albanii – jedno z najstarszych i najczystszych jezior świata, liczące około 3 milionów lat. To także dom dla unikatowych gatunków ryb i roślin, które nie występują nigdzie indziej. Most w Mostarze (Bośnia i Hercegowina) – słynny Stary Most nad rzeką Neretwą, wpisany na listę UNESCO, jest symbolem pojednania i odbudowy po wojnie bałkańskiej. Tradycją w tym mieście są skoki z mostu do wody, sięgające kilkunastu metrów. Rakija jako symbol gościnności – w wielu krajach regionu, m.in. w Serbii, Bułgarii i Macedonii, podanie gościowi kieliszka rakiji jest wyrazem szacunku i przyjaźni. Góra Olimp w Grecji – uważana za mityczne siedlisko bogów. Choć dziś jest celem wspinaczek, w starożytności traktowano ją jako święte miejsce, którego człowiek nie powinien zdobywać. Bałkany to nie tylko piękne krajobrazy i zabytki, ale także żywe tradycje, legendy i niezwykłe zjawiska przyrodnicze, które sprawiają, że region ten ma wyjątkową tożsamość. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zachwyca bardziej niż Dubrownik – Split to jedno z najpiękniejszych miast Chorwacji
Split to jedno z najbardziej znanych miast Chorwacji, przyciągające turystów Pałacem Dioklecjana i malowniczymi plażami. Oprócz zabytków czeka tu śródziemnomorski klimat, relaks nad Adriatykiem i atrakcje, za które pokochaliśmy Chorwację. Co warto zobaczyć na miejscu?
Spis treści: Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split jest drugim co do wielkości miastem Chorwacji i jednym z najchętniej odwiedzanych miejsc nad Adriatykiem. Jego największą atrakcją jest Pałac Dioklecjana, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, ale to nie wszystko. W labiryncie wąskich uliczek kryją się klimatyczne knajpki, lokalne targi, renesansowe place i punkty widokowe, z których rozciągają się niezapomniane panoramy. To idealne miejsce zarówno na weekendowy city break, jak i dłuższy wypoczynek. Split – praktyczne informacje dla turystów i podróżników Split, stolica żupanii splicko-dalmatyńskiej, to drugie co do wielkości miasto w Chorwacji, zaraz po Zagrzebiu. Liczy około 189 tysięcy mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi średnio 2,4 osoby na km². Miasto położone jest nad Adriatykiem, co czyni je ważnym centrum turystycznym, kulturalnym i komunikacyjnym regionu Dalmacji. Walutą obowiązującą w Chorwacji jest euro (EUR) – zastąpiło kunę (HRK) po przystąpieniu kraju do strefy euro w styczniu 2023 roku. Językiem urzędowym jest chorwacki, jednak w miejscowościach turystycznych – takich jak Split – bez trudu porozumiesz się po angielsku, a także często po niemiecku czy rosyjsku. Co ciekawe, wielu Chorwatów rozumie również podstawowe zwroty w języku polskim, co dodatkowo ułatwia komunikację. Jako obywatele Unii Europejskiej, Polacy mogą swobodnie przekraczać chorwacką granicę bez konieczności posiadania wizy. Wjazd i pobyt do 90 dni możliwy jest na podstawie ważnego dowodu osobistego lub paszportu. W przypadku dłuższego pobytu – np. sezonowej pracy lub studiów – konieczna jest rejestracja pobytu w odpowiednim urzędzie lokalnym. Historia Splitu – od greckiej osady do nowoczesnego miasta Chorwacji Pierwsze wzmianki o terenach dzisiejszego Splitu odnoszą się do Aspalathos – starożytnej greckiej osady założonej przez Dorów. Choć dokumentacja dotycząca samego Aspalathos jest skąpa, źródła historyczne znacznie więcej uwagi poświęcają położonej nieopodal Salonie, która w epoce greckiej i rzymskiej pełniła funkcję regionalnego centrum administracyjnego i kulturalnego. Split wówczas pozostawał w jej cieniu. Prawdziwy rozkwit tej części wybrzeża Adriatyku rozpoczął się w II wieku n.e., kiedy to cesarz rzymski Dioklecjanzdecydował o budowie swojej monumentalnej rezydencji – pałacu Dioklecjana. Obiekt łączył funkcje reprezentacyjne, militarne i mieszkalne. Powstał z lokalnego kamienia wapiennego, marmuru oraz materiałów sprowadzanych z całego Imperium Rzymskiego, co świadczyło o jego strategicznym i symbolicznym znaczeniu. Po śmierci Dioklecjana pałac znalazł się pod kontrolą Bizancjum, stając się ważnym elementem w systemie obronnym tego regionu. W VII wieku, w wyniku najazdów Awarów i Słowian, potężna i dobrze rozwinięta Salona została zniszczona, a jej ocalała ludność schroniła się w murach pałacu Dioklecjana. Właśnie wtedy cesarz Konstans II Brodaty podjął decyzję o utworzeniu na tych terenach nowego miasta, które miało stanowić bastion obronny przed kolejnymi atakami. Tym samym rozpoczął się proces przekształcania pałacu w żywą strukturę miejską, co jest jednym z unikatowych zjawisk urbanistycznych w historii Europy. Rok 1420 przyniósł kolejne zmiany – Split trafił pod panowanie Republiki Weneckiej. To właśnie wtedy miasto przeżywało złoty okres rozwoju gospodarczego i kulturalnego. Rozbudowano infrastrukturę, rozwinięto handel morski, a jednocześnie Split utracił swoją autonomię, będąc zarządzanym z Wenecji. Po upadku Napoleona i kongresie wiedeńskim, Dalmacja znalazła się pod wpływami monarchii habsburskiej, co trwało aż do końca I wojny światowej. Wówczas Split wszedł w skład Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców, które później przekształcono w Królestwo Jugosławii. Podczas II wojny światowej, w 1941 roku, miasto zostało zajęte przez Niemców, którzy przekazali je pod administrację faszystowskich Włoch. Po wojnie, Split znalazł się w granicach Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii, rządzonej przez marszałka Tito. Od 1991 roku, po uzyskaniu niepodległości przez Chorwację, Split stał się częścią nowoczesnego państwa chorwackiego. Dziś, dzięki swojej bogatej przeszłości, unikatowej architekturze i strategicznemu położeniu nad Adriatykiem, pełni funkcję jednego z najważniejszych ośrodków turystycznych i kulturowych w regionie. Najważniejsze zabytki Splitu – co warto zobaczyć w historycznym centrum miasta Mówiąc Split, myślimy przede wszystkim „zabytki” – i słusznie. Stolica Dalmacji zachwyca niepowtarzalną architekturą historyczną, będącą świadectwem jej burzliwych dziejów i kulturowego dziedzictwa wielu epok. Zabytkowe centrum miasta, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest miejscem, w którym życie codzienne toczy się wśród starożytnych murów, kolumn i bram. Stare Miasto i Pałac Dioklecjana Zwiedzanie Splitu najlepiej rozpocząć od Starego Miasta, które w całości powstało na fundamentach i wewnątrz Pałacu Dioklecjana. Choć dziś nie przypomina typowej pałacowej budowli, to wyłącznie dlatego, że przez wieki jego struktura była adaptowana i przekształcana. Ogromny kompleks o powierzchni ok. 39 tys. m² był niegdyś połączeniem rezydencji cesarskiej, twierdzy i miasta, a jego układ urbanistyczny przetrwał do dziś. Współczesne uliczki starówki to w rzeczywistości dawne pałacowe korytarze, które zachowały swój pierwotny układ. Wewnątrz obiektu przecinały się dwie główne ulice – cardo i decumanus, do których prowadziły cztery monumentalne bramy: Złota, Srebrna, Żelazna i Brązowa. Na ich przecięciu znajdował się reprezentacyjny Perystyl, czyli dziedziniec otoczony kolumnami, obok którego umiejscowione były cesarskie apartamenty. Część północna pałacu przeznaczona była dla wojska i służby, a całość otaczały masywne mury obronne o wysokości dochodzącej do 26 metrów. Obecnie na terenie dawnego pałacu funkcjonuje aż 220 kamienic mieszkalnych, zamieszkiwanych przez około 3 tysiące osób. Oprócz tego znajdują się tam kawiarnie, restauracje, butiki, galerie sztuki oraz inne obiekty handlowo-usługowe – wszystko to w unikalnej scenerii antycznych ruin. Złota Brama – Porta Aurea Najbardziej reprezentacyjne wejście do pałacu, czyli Złota Brama, znajduje się w północnej części kompleksu. W czasach rzymskich była to bogato zdobiona konstrukcja, przez którą do miasta wkraczały ważne osobistości i cesarskie orszaki. Do dziś zachowały się fragmenty oryginalnych zdobień, które można podziwiać podczas spaceru wzdłuż murów obronnych. Perystyl – serce pałacu Centralnym punktem pałacu był Perystyl – prostokątny dziedziniec otoczony granitowymi kolumnami połączonymi łukami. To właśnie tutaj cesarz ukazywał się mieszkańcom, a dziś jest to miejsce spotkań turystów i artystów. Perystyl zachował się w niemal niezmienionej formie i uznawany jest za najlepiej zachowany element pałacu. Katedra św. Dujama – duchowe centrum Splitu W obrębie dawnego pałacu znajduje się także katedra św. Dujama (sv. Duje) – jedna z najstarszych katedr chrześcijańskich na świecie, która powstała w VIII wieku w miejscu mauzoleum Dioklecjana. Charakterystyczna ośmiokątna rotunda oraz smukła dzwonnica dominują nad panoramą miasta. Po upadku Salony, do pałacu przeniesiono relikwie św. Dujama, który stał się patronem Splitu. Wnętrze katedry zachwyca romańskimi portalami, drewnianymi rzeźbami z XIII wieku oraz zachowanymi fragmentami mozaik i fresków. Co warto zobaczyć w Splicie i okolicach – atrakcje dla dorosłych i dzieci Choć zabytki Pałacu Dioklecjana przyciągają największą uwagę, Split oferuje znacznie więcej – zarówno dla pasjonatów historii, jak i rodzin z dziećmi czy miłośników wypoczynku nad morzem. Wśród licznych atrakcji turystycznych Splitu znajdziemy nie tylko perły architektury, ale też urokliwe place, klimatyczne kawiarenki oraz malownicze plaże i szlaki górskie. Najciekawsze miejsca poza murami pałacu Tuż przed Złotą Bramą, czyli północnym wejściem do Starego Miasta, znajduje się monumentalny pomnik Grgura Ninskiego – biskupa znanego z walki o język narodowy w liturgii. Dzieło słynnego chorwackiego rzeźbiarza Ivana Meštrovicia stało się jednym z symboli Splitu, a dotknięcie dużego palca u nogi figury ma przynieść szczęście. W zachodniej części Splitu warto odwiedzić Voćni trg – dawny plac targowy, który dziś przyciąga turystów swoją kameralną atmosferą. Znajdują się tam stylowe kawiarnie, restauracje i butikowe sklepy, a także Wieża Wenecka – pozostałość po średniowiecznych fortyfikacjach, która wciąż góruje nad placem i przypomina o weneckiej przeszłości miasta. Atrakcje dla dzieci i rodzin z dziećmi Split to także doskonałe miejsce na rodzinne wakacje. Już sam spacer po krętych uliczkach Starego Miasta, które przypominają labirynt, może być fascynującą przygodą dla najmłodszych. Dla rodzin z dziećmi największą atrakcją są jednak plaże przyjazne dzieciom, idealne na spokojny wypoczynek: Plaża Bačvice – piaszczysta i łagodnie opadająca do morza, idealna dla małych dzieci. Znana również z lokalnej gry „picigin”, którą można obserwować przez cały dzień. Plaża Ovčice – żwirowa, z łagodnym zejściem, dobrze zagospodarowana i bezpieczna. Plaża Firule – często najmniej zatłoczona, oferuje spokojną atmosferę i czystą wodę, co docenią szczególnie rodzice z małymi dziećmi. Oprócz tego w Splicie dostępne są place zabaw, parki miejskie i niewielkie punkty edukacyjne – szczególnie w okolicy wzgórza Marjan, które również warto odwiedzić. Wycieczki i atrakcje w okolicy Splitu Dla tych, którzy chcą odpocząć od miejskiego zgiełku i typowych atrakcji turystycznych, okolice Splitu oferują wiele malowniczych tras i zabytków archeologicznych. Szczególnym zainteresowaniem cieszy się rejon gór Kozjak i Mosor, który pozwala na piesze wędrówki i obserwowanie panoramy wybrzeża Dalmacji. Choć latem upały mogą utrudniać długie spacery, część tras jest dostępna samochodem lub rowerem, co ułatwia eksplorację terenu nawet z dziećmi. Na szczególną uwagę zasługują również ruiny starożytnej Salony – dawnej stolicy prowincji rzymskiej Dalmacji, oddalonej zaledwie kilka kilometrów od Splitu. Znajdują się tam pozostałości amfiteatru, kompleksu pałacowego biskupów, a także fundamenty wczesnochrześcijańskiej bazyliki. To miejsce fascynujące nie tylko dla miłośników historii starożytnej, ale i dla wszystkich, którzy chcą poznać korzenie regionu w spokojnym, niemal medytacyjnym otoczeniu. Z czego słynie Split? Zabytki, port i malownicza promenada Choć zabytki Splitu – z monumentalnym Pałacem Dioklecjana na czele – przyniosły miastu światową sławę, jego wyjątkowość nie ogranicza się wyłącznie do dziedzictwa historycznego. Split to przede wszystkim ważny ośrodek komunikacyjny i gospodarczy regionu, co czyni go jednym z najistotniejszych miast portowych na chorwackim wybrzeżu Adriatyku. W mieście znajduje się duży port pasażerski, który każdego roku obsługuje setki tysięcy podróżnych i turystów. To właśnie stąd wyruszają promy i katamarany na pobliskie wyspy, takie jak Hvar, Brač czy Vis, stanowiące ważne punkty na mapie dalmatyńskich wakacji. Spacerując wzdłuż nabrzeża, można podziwiać majestatyczne liniowce i promy, które regularnie zawijają do tutejszego portu. Tuż obok terminalu portowego rozciąga się Riva – jedna z najbardziej znanych promenad w całej Chorwacji. To miejsce, gdzie życie toczy się przez całą dobę – od porannej kawy w jednej z licznych kawiarni, przez południowy spacer w cieniu palm, po wieczorne koncerty i występy artystyczne. Nastrojowa atmosfera, widok na morze oraz sąsiedztwo historycznego centrum sprawiają, że splicka Riva to idealne miejsce na wypoczynek i obserwację codziennego życia mieszkańców. Kiedy jechać do Splitu? Pogoda, sezon turystyczny i najlepsze miesiące Planując wakacje w Chorwacji, wiele osób zadaje sobie pytanie: kiedy najlepiej jechać do Splitu? Odpowiedź zależy od preferencji – czy zależy nam na idealnej pogodzie do plażowania, czy raczej na spokojniejszej atmosferze i mniejszej liczbie turystów. Najcieplejszymi miesiącami w Splicie są lipiec i sierpień, kiedy średnia temperatura wynosi 26–27°C. To idealny czas na kąpiele morskie i słoneczne, ale też szczyt sezonu turystycznego, co oznacza większe tłumy na plażach, w restauracjach i atrakcjach. Jeśli naszym priorytetem jest pogoda gwarantująca letni klimat, to właśnie wtedy warto zaplanować wyjazd. Dla osób, które wolą uniknąć tłoku i jednocześnie cieszyć się przyjemnym klimatem, doskonałą alternatywą są czerwiec i wrzesień. W czerwcu średnia temperatura sięga 23°C, natomiast we wrześniu wynosi około 21°C – nadal bardzo komfortowo, szczególnie na zwiedzanie i aktywności na świeżym powietrzu. Poza sezonem letnim – od października do maja – Split staje się znacznie spokojniejszy. Choć temperatury są niższe, a część infrastruktury turystycznej działa w ograniczonym zakresie, to miasto nadal oferuje unikalny klimat, zabytki i kulturę bez tłumu turystów, co może być atrakcyjne dla osób szukających autentycznego doświadczenia. Ciekawostki o Splicie – fakty, których mogłeś nie znać Split to nie tylko miasto o bogatej historii i imponującej architekturze, ale także miejsce pełne intrygujących ciekawostek, które ukazują jego unikalny charakter i rolę na mapie kultury europejskiej. Filmowe oblicze Splitu Dzięki zachowanej antycznej zabudowie Starego Miasta, Split wielokrotnie pełnił rolę planu filmowego. To właśnie tutaj kręcono popularny w Chorwacji serial obyczajowy „Velo misto”, opowiadający o życiu mieszkańców Splitu w okresie międzywojennym. Choć serial nie zdobył rozgłosu poza granicami kraju, był niezwykle ważny dla lokalnej tożsamości. Dużo większy międzynarodowy rozgłos przyniosły Splicie sceny do serialu „Gra o tron”. Podziemia Pałacu Dioklecjana oraz jego pałacowe korytarze zostały wykorzystane jako scenografia do odcinka „Synowie Harpii”, w którym ukazano miasto Meereen. Spacerując po starówce, łatwo poczuć się jak bohater jednej z najgłośniejszych produkcji fantasy ostatnich lat. UNESCO i starówka w sercu pałacu Starówka Splitu, zbudowana w obrębie murów pałacu Dioklecjana, została wpisana na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. To wyróżnienie podkreśla unikalny charakter urbanistyczny miasta, w którym historia i codzienne życie mieszkańców splatają się w niepowtarzalny sposób. Osioł – symbol Splitu Mało kto wie, że jednym z najważniejszych symboli Splitu jest... osioł. Zwierzę to darzone jest przez mieszkańców wyjątkowym szacunkiem, ponieważ przez wieki pełniło funkcję głównego środka transportu w trudnym, górzystym terenie Dalmacji. Osioł stał się nie tylko praktycznym pomocnikiem, ale i symbolem uporu oraz pracowitości. Split – miasto niemal bez zimy Split cieszy się wyjątkowo łagodnym klimatem śródziemnomorskim. Nawet zimą temperatury rzadko spadają poniżej 0°C, a opady śniegu zdarzają się średnio raz na 30 lat. To sprawia, że miasto jest atrakcyjne do odwiedzania niemal przez cały rok – również poza sezonem letnim. Egipski akcent w sercu Dalmacji Spacerując po mieście, można natknąć się nie tylko na ślady kultury rzymskiej, ale także... egipskiej. Przykładem jest oryginalny posąg Sfinksa, który znajduje się przed wejściem do dawnego mauzoleum Dioklecjana. Ten antyczny artefakt, przywieziony z Egiptu w czasach cesarstwa, jest jednym z najlepiej zachowanych elementów starożytnej symboliki w Europie Środkowej. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Tu wszystko smakuje inaczej” – odwiedziłem kraj, który przez dekady był zamknięty
Albania coraz popularniejszy wakacyjny kierunek wśród Polaków – kusi dziewiczymi plażami, górskimi krajobrazami i autentyczną kulturą. Dowiedz się, dlaczego ten bałkański kraj staje się turystycznym fenomenem i jak przygotować się do podróży.
Spis treści: Durres i Riwiera Albańska – wypoczynek dla każdego Najciekawsze atrakcje Albanii – co naprawdę warto zobaczyć? Naturalne i historyczne cuda Albanii – perełki poza głównym szlakiem Albania poza utartym szlakiem – Theth i Góry Przeklęte Czego nie wolno robić podczas wakacji w Albanii? Czy do Albanii potrzebny jest paszport? Choć jeszcze dekadę temu Albania była na marginesie europejskiej turystyki, dziś przyciąga podróżników szukających alternatywy dla zatłoczonych kurortów. Zachwyca różnorodnością – od piaszczystych plaż Riwiery Albańskiej po dzikie szlaki Gór Przeklętych. Co sprawia, że Albania zdobywa tak dużą popularność wśród turystów z Polski i Europy? Jakie atrakcje czekają na miejscu i na co warto zwrócić uwagę przy planowaniu podróży? Durres i Riwiera Albańska – wypoczynek dla każdego Durres, jedno z najstarszych miast Albanii, dynamicznie przekształca się w nowoczesny kurort przyciągający tysiące turystów z całej Europy. Położone nad Morzem Adriatyckim, z szerokimi plażami i rozwijającą się infrastrukturą turystyczną, staje się konkurencją dla znanych destynacji jak Chorwacja czy Grecja. Coraz liczniejsze hotele, restauracje, promenady i beach bary zbliżają standardy regionu do europejskich liderów branży turystycznej. Albania może poszczycić się dostępem aż do dwóch mórz – Adriatyckiego i Jońskiego, co znacząco rozszerza możliwości wypoczynku. W kontraście do nadmorskich kurortów, interior kraju pozostaje niemal nietknięty – pełen dzikiej przyrody, tradycyjnych wiosek i zapierających dech w piersiach krajobrazów. To połączenie sprawia, że Albania wakacje oferuje dla każdego coś wyjątkowego – od komfortowego wypoczynku all inclusive, po niezależne podróże z plecakiem, z dala od utartych szlaków. Bez względu na wybraną formę wypoczynku, pozostanie przez cały tydzień w jednym miejscu byłoby stratą potencjału tego kraju. Albania ma powierzchnię zaledwie 28 748 km², co czyni ją idealną do organizacji wycieczek objazdowych, jednodniowych wypadów i krótkich eskapad po górach i miasteczkach. Wiele atrakcji znajduje się w zasięgu 2–3 godzin jazdy samochodem, co znacznie ułatwia planowanie aktywnego urlopu. Kraj jest również prawdziwym rajem dla miłośników fotografii – intensywne kolory, kontrasty krajobrazowe i wyjątkowa architektura sprawiają, że niemal każde ujęcie może stać się pocztówką. Najciekawsze atrakcje Albanii – co naprawdę warto zobaczyć? Choć Albania kojarzy się głównie z Tiraną, w której jest sporo do zobaczenia, i kurortami Riwiery Jońskiej, to prawdziwe piękno tego kraju odkrywa się z dala od utartych szlaków. Odwiedziwszy Albanię w ramach miesięcznej podróży po Bałkanach, zauważyłem, że prawdziwy klimat Albanii kryje się w miejscach mniej znanych, często pomijanych przez masową turystykę. Berat – miasto tysiąca okien Jednym z najbardziej urzekających miejsc jest Berat, zwany również „miastem muzeum”. Wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, zachwyca historyczną zabudową rozlokowaną na zboczu wzgórza, z którego wyrasta średniowieczny zamek Kalaja e Beratit. Charakterystyczna architektura domów z białymi elewacjami i wieloma oknami nadała miastu przydomek „miasto tysiąca okien”. Spacer po jego kamiennych uliczkach to jak podróż w czasie – do epoki, w której kultura osmańska mieszała się z lokalną tradycją. Kanion Osumi – cud natury nie tylko dla fotografów Zaledwie 17 kilometrów na północ od Beratu znajduje się Kanion Osumi – jedna z najpiękniejszych formacji geologicznych w kraju. Ten 26-kilometrowy kanion wapienny zachwyca spektakularnymi widokami, stromymi ścianami dochodzącymi nawet do 450 metrów wysokości i soczyście zielonym otoczeniem. Dla miłośników przyrody przygotowano specjalne punkty widokowe, z których można podziwiać zachód słońca, a także wykonywać efektowne zdjęcia. W sezonie wiosennym i letnim, gdy poziom rzeki Osumi pozwala na bezpieczne spływy, organizowany jest rafting, który umożliwia zobaczenie kanionu z zupełnie innej perspektywy – z poziomu wody. To przygoda zarówno dla początkujących, jak i bardziej zaawansowanych miłośników sportów wodnych. Naturalne i historyczne cuda Albanii – perełki poza głównym szlakiem Dolina rzeki Wjosy – ostatnia dzika rzeka Europy Na tle europejskich rzek Wjosa wyróżnia się niespotykaną dzikością i naturalnością – jest uważana za najbardziej naturalną sieć rzeczną na kontynencie. Jej bieg nie został zaburzony przez zapory, sztuczne kanały czy regulacje brzegów, co czyni ją niezwykle cenną przyrodniczo. Woda płynie swobodnie przez cały ekosystem doliny, tworząc siedliska dla rzadkich gatunków ptaków, ryb i ssaków. Niestety, planowane budowy ośmiu zapór hydrotechnicznych stanowią poważne zagrożenie dla tego unikatowego krajobrazu. Choć inwestycje te zostały na razie wstrzymane, przyszłość Wjosy wciąż pozostaje niepewna, dlatego tym bardziej warto zobaczyć ją teraz – zanim zostanie dotknięta przez industrializację. Dolina Wjosy to także raj dla fotografów i miłośników natury – krystaliczna woda, górskie panoramy i dziewicze brzegi tworzą scenerię, która znika z mapy Europy. W tym roku pisaliśmy już o tym, jak Leonardo DiCaprio ocalił rzekę Wjosę. Blue Eye – błękitna tajemnica natury W głębi południowej Albanii, w pobliżu granicy z Grecją, skrywa się jedno z najbardziej niezwykłych zjawisk przyrodniczych regionu – Blue Eye (Syri i Kaltër). To głębokie na ponad 50 metrów źródło krasowe, z którego wydobywa się intensywnie błękitna, krystalicznie czysta woda. Efekt wizualny przypomina tętniące, turkusowe oko – stąd właśnie jego nazwa. Temperatura wody nie przekracza 10°C, a jej klarowność jest tak duża, że można dostrzec strukturę skał głęboko pod powierzchnią. Blue Eye to miejsce idealne nie tylko do fotografii, ale również do krótkiego relaksu – otoczone lasami, z drewnianymi pomostami i punktami widokowymi, zapewnia kontakt z nieskażoną naturą. Choć kąpiel w źródle jest oficjalnie zabroniona, wielu odwiedzających nie może się oprzeć krótkiej, orzeźwiającej kąpieli. Most w Mes – kamienny świadek osmańskiej historii Podróżując przez północną Albanię, warto zatrzymać się w miejscowości Mes, gdzie znajduje się jeden z najlepiej zachowanych osmańskich mostów w regionie Bałkanów. Most na rzece Kir, wybudowany w XVIII wieku, był kluczowym elementem dawnego szlaku handlowego prowadzącego z Szkodry do Prisztiny. Wykonany z kamienia, z pięcioma łukami i precyzyjnie ułożonym brukiem, przetrwał wieki niemal bez zmian. To nie tylko przykład zaawansowanej inżynierii z epoki Turcji osmańskiej, ale też malownicze miejsce pośród górskich krajobrazów. Warto je odwiedzić, by poczuć klimat dawnych czasów i zrozumieć, jak istotna była Albania w handlowej siatce regionu. Albania poza utartym szlakiem – Theth i Góry Przeklęte Jeśli szukasz miejsca, w którym czas płynie wolniej, a natura odgrywa główną rolę, Theth będzie strzałem w dziesiątkę. Ta malownicza wioska położona w sercu Gór Przeklętych (Prokletije) uchodzi za jedną z najbardziej odizolowanych osad w Europie. Otoczona surowymi szczytami, zielonymi dolinami i rwącymi potokami, oferuje idealne warunki do wypoczynku w duchu slow travel – bez masowej turystyki, bez zgiełku, za to z autentyczną atmosferą i ciszą. Na miejscu nie znajdziemy luksusowych hoteli czy sieciowych kawiarni. Theth wciąż zachowuje swój wiejski charakter, oferując zakwaterowanie głównie w skromnych pensjonatach i gospodarstwach agroturystycznychprowadzonych przez lokalnych mieszkańców. To właśnie ta prostota przyciąga coraz więcej osób spragnionych odpoczynku offline – bez internetu, bez harmonogramu, za to z bliskością natury i lokalnej kultury. Dla miłośników górskich wędrówek Theth stanowi doskonałą bazę wypadową. W okolicy przebiegają dwa najbardziej znane szlaki trekkingowe w Albanii: Valbona Pass Trail – łączy Theth z doliną Valbony, oferując spektakularne panoramy i przejście przez przełęcz na wysokości ok. 1800 m n.p.m. Peaks of the Balkans – międzynarodowy szlak przecinający Albanię, Kosowo i Czarnogórę, prowadzący przez dziewicze tereny, górskie łąki i tradycyjne wsie. Do Theth najłatwiej dostać się autobusem ze Szkodry, choć sama podróż również stanowi atrakcję – droga wiedzie przez kręte serpentyny, wznoszące się wysoko nad dolinami, oferując widoki, które na długo zapadają w pamięć. Czego nie wolno robić podczas wakacji w Albanii? Planując urlop, warto znać lokalne zasady i obyczaje, szczególnie jeśli kierunkiem są mniej znane destynacje, jak Albania. Czego nie wolno tam robić? Przede wszystkim nie należy fotografować obiektów wojskowych i strategicznych – może to skutkować konsekwencjami prawnymi. W Albanii obowiązuje też zakaz wwożenia i wywożenia antyków oraz artefaktów historycznych, nawet jeśli pochodzą z targów lub lokalnych sklepików. Turyści powinni również pamiętać, że spożywanie alkoholu w miejscach publicznych jest formalnie zabronione, choć nie zawsze egzekwowane. W miejscach kultu religijnego należy zachować odpowiedni ubiór i powagę – lekceważące zachowanie może zostać źle odebrane przez lokalną społeczność. W górach i terenach przygranicznych obowiązuje dodatkowa ostrożność – część terenów może być słabo oznakowana lub objęta ochroną. Znajomość tych zasad pozwoli uniknąć nieprzyjemnych sytuacji i w pełni cieszyć się albańskim wypoczynkiem. Czy do Albanii potrzebny jest paszport? Jedno z najczęstszych pytań przed wyjazdem do tego bałkańskiego kraju brzmi: czy do Albanii potrzebny jest paszport? Dla obywateli Polski odpowiedź brzmi – niekoniecznie. Do Albanii można wjechać na podstawie ważnego dowodu osobistego, o ile planowany pobyt nie przekracza 90 dni w ciągu 180-dniowego okresu. To udogodnienie dotyczy obywateli państw Unii Europejskiej i jest jednym z powodów rosnącej popularności Albanii jako kierunku wakacyjnego. Warto jednak pamiętać, że dokument tożsamości musi być ważny przez cały okres pobytu. Paszport może być przydatny, jeśli planujemy dalsze podróże po Bałkanach, np. przez Kosowo, Macedonię Północną czy Czarnogórę, gdzie formalności graniczne bywają bardziej wymagające. Dla spokoju podróży warto mieć oba dokumenty przy sobie. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Jugosławia – historia kraju, który zjednoczył Bałkany i rozpadł się w ogniu wojny
Jugosławia to kraj symbolizujący przez dekady jedność narodów Bałkanów. Poznaj jego historię – od XIX‑wiecznych idei, przez monarchię, socjalistyczną federację Tito, aż po gwałtowny rozpad lat 90. XX wieku.
Spis treści: Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Jugosławia stanowiła wyjątkowy polityczny eksperyment – wielonarodowe państwo na pograniczu Wschodu i Zachodu. Choć powstała z idei współpracy Słowian południowych, dzieje kraju szybko wypełniły napięcia międzynarodowe, kryzysy gospodarcze i w końcu krwawe wojny, będące symbolicznym dopełnieniem bolesnego dla Europy XX wieku. Jak powstała Jugosławia? – korzenie idei wspólnego państwa Królestwo SHS – początki federacji narodów W XIX wieku pojawiły się koncepcje iliryzmu oraz jugoslawizmu, które odzwierciedlały dążenie do zjednoczenia południowych Słowian w jedno państwo. Słowo „jugo” oznacza „południe” w języku serbsko-chorwackim. Koncepcje te były odpowiedzią na kryzysy i rozpad dwóch wielkich imperiów regionu – osmańskiego i austro-węgierskiego. Przedstawiciele różnych narodów słowiańskich – Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy – widzieli w jedności możliwość oparcia się germanizacji i madziaryzacji, a także nadzieję na zachowanie tożsamości kulturowej. Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku klęski państw centralnych i rozpadzie monarchii habsburskiej, doszło do utworzenia Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców w 1918 roku. To państwo powstało poprzez zjednoczenie byłych ziem monarchii austro-węgierskiej zamieszkanych przez Słowian z Królestwem Serbii. Wkrótce w skład federacji weszły również: Bośnia i Hercegowina, Macedonia oraz Kosowo. Choć formalnie było to państwo wielonarodowe, w rzeczywistości dominację szybko objęła elita serbska, co wzbudziło niezadowolenie pozostałych grup narodowościowych. W 1929 roku, w odpowiedzi na rosnące napięcia i konflikty polityczne, monarcha Aleksander I Karađorđević przeprowadził zamach stanu i przemianował państwo na Królestwo Jugosławii. Celem była likwidacja sporów narodowościowych i ujednolicenie struktur władzy. W rzeczywistości reforma ta doprowadziła do centralizacji, autorytaryzmu i dalszej marginalizacji mniejszości narodowych. Rola I i II wojny światowej I wojna światowa stworzyła podstawy do narodzin Jugosławii, jednak dopiero II wojna światowa radykalnie zmieniła strukturę i ustrój państwa. W latach 30. XX wieku Jugosławia była już pogrążona w chaosie politycznym. Król Aleksander I został zamordowany w zamachu w Marsylii w 1934 roku, a jego śmierć pogłębiła kryzys przywództwa. Podczas II wojny światowej kraj został okupowany przez państwa Osi – Niemcy, Włochy i ich sojuszników. Jugosławia została brutalnie podzielona, a w wielu regionach doszło do masowych czystek etnicznych. Chorwackie Niepodległe Państwo (NDH), wspierane przez nazistowskie Niemcy, prowadziło ludobójczą politykę wobec Serbów, Żydów i Romów. W odpowiedzi powstały dwa główne ruchy oporu – czetnicy (monarchiści i nacjonaliści serbscy) oraz partyzanci komunistyczni pod dowództwem Josipa Broza Tito. Po wojnie to właśnie partyzanci Tito wyszli zwycięsko z konfliktu i przejęli kontrolę nad krajem. W 1945 roku oficjalnie zniesiono monarchię i proklamowano powstanie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ). Nowe państwo miało być federacją równoprawnych republik, opartą na idei braterstwa i jedności wszystkich narodów południowosłowiańskich. Było to zarazem zerwanie z modelem centralistycznym i próbą stworzenia nowoczesnego, socjalistycznego państwa federalnego. Tito i epoka socjalistycznej Jugosławii Kim był Josip Broz Tito? Josip Broz Tito był jedną z najbardziej wpływowych postaci XX-wiecznej Europy Środkowej i Wschodniej. Urodził się w 1892 roku w Chorwacji, a jego kariera polityczna rozpoczęła się w ruchu komunistycznym. Podczas II wojny światowej stał się przywódcą jugosłowiańskich partyzantów, którzy skutecznie stawiali opór okupantom niemieckim i włoskim. Po wojnie objął władzę w kraju, a w 1953 roku został formalnie prezydentem. Tito odrzucił model stalinowski i już w 1948 roku, po konflikcie z Józefem Stalinem, zerwał stosunki z ZSRR, co uczyniło Jugosławię jednym z niewielu państw komunistycznych pozostających poza blokiem wschodnim. Dzięki temu Jugosławia mogła prowadzić bardziej niezależną politykę zagraniczną, współtworząc ruch państw niezaangażowanych i balansując pomiędzy Wschodem a Zachodem. Tito zdobył znaczące uznanie międzynarodowe, a jego wewnętrzna polityka opierała się na idei „braterstwa i jedności” narodów jugosłowiańskich. Był charyzmatycznym przywódcą, który łączył autorytaryzm z pragmatyzmem, budując wokół siebie silny kult jednostki, ale jednocześnie utrzymując względną stabilność i pokój między narodowościami przez ponad trzy dekady. Struktura polityczna i gospodarcza SFRJ Po proklamowaniu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ) w 1945 roku państwo zostało zorganizowane jako federacja sześciu republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Czarnogóry i Macedonii. Dodatkowo Serbia obejmowała dwie autonomiczne prowincje: Kosowo i Wojwodinę. Oficjalnie wszystkie republiki miały równe prawa, lecz w praktyce dominowała Komunistyczna Partia Jugosławii, a decyzje zapadały centralnie. Ustrój polityczny opierał się na jednopartyjności, z silną kontrolą aparatu bezpieczeństwa nad społeczeństwem. Jednocześnie Jugosławia wprowadziła wyjątkowy model gospodarki – samorząd pracowniczy, który pozwalał zakładom przemysłowym na pewien poziom niezależności. Reforma gospodarcza obejmowała nacjonalizację przemysłu, reformę rolną, a także inwestycje w infrastrukturę i przemysł ciężki. Model ten odróżniał Jugosławię od państw satelickich ZSRR. W latach 60. i 70. kraj przeżywał okres względnego rozwoju gospodarczego, wspieranego również przez kredyty zachodnie i dochody z emigracji zarobkowej. Gospodarka Jugosławii była najbardziej otwarta spośród państw komunistycznych, co sprzyjało rozwojowi turystyki i kontaktom międzynarodowym. Jednak brak pełnej kontroli nad zadłużeniem, korupcja i nieefektywność centralnego planowania z czasem doprowadziły do wzrostu zadłużenia i inflacji, co ujawniło strukturalne słabości systemu. Relacje między narodowościami Jugosławia była państwem wielonarodowym, zamieszkanym przez różnorodne grupy etniczne – Serbów, Chorwatów, Słoweńców, Bośniaków, Macedończyków, Albańczyków, Czarnogórców i inne. Aby utrzymać jedność państwa, reżim Tito wdrożył ideologię „braterstwa i jedności”, która miała minimalizować konflikty etniczne. W praktyce oznaczało to tłumienie tożsamości narodowych, cenzurę narracji historycznych i edukację w duchu wspólnej jugosłowiańskiej tożsamości. W szkołach uczono wspólnej historii, promowano język serbsko-chorwacki jako główny język komunikacji, a w mediach obowiązywała ścisła kontrola treści, aby unikać tematów mogących wywołać napięcia. Choć oficjalnie wszystkie narody miały równe prawa, wielu mieszkańców odczuwało dominację Serbów w strukturach władzy, co z czasem zaczęło budzić opór – zwłaszcza w Chorwacji, Bośni i Słowenii. Mimo tych napięć, w okresie rządów Tito federacja funkcjonowała relatywnie stabilnie, a konflikty etniczne były skutecznie neutralizowane poprzez mechanizmy partyjne i polityczne. Jednak niewyrażone publicznie antagonizmy stopniowo narastały i znalazły ujście po śmierci Tito, gdy zabrakło centralnej postaci zdolnej do równoważenia interesów wszystkich republik. Napięcia narodowościowe i kryzys lat 80. Wzrost nacjonalizmu Pod koniec lat 70. i na początku 80. XX wieku w Jugosławii zaczęły narastać tendencje nacjonalistyczne w poszczególnych republikach. System „braterstwa i jedności” zaczął tracić na skuteczności, a tłumiona przez dekady tożsamość etniczna zaczęła powracać w przestrzeni publicznej – zwłaszcza w formie narracji historycznych, które różniły się znacząco między republikami. W Chorwacji i Słowenii coraz częściej pojawiały się postulaty większej autonomii, podczas gdy Serbia, jako największa i najbardziej wpływowa republika, dążyła do wzmocnienia centralizmu. W Kosowie nasilające się ruchy albańskie domagały się nawet pełnej niepodległości, co budziło ostrą reakcję władz w Belgradzie. Media narodowe i lokalne elity polityczne zaczęły wykorzystywać historyczne resentymenty, wspomnienia z okresu wojny oraz mitologizację przeszłości do budowy nowoczesnych, etnicznych tożsamości. Prasa, literatura i edukacja przestały podlegać ścisłej cenzurze, co przyspieszyło erozję jugosłowiańskiej tożsamości wspólnej i przyczyniło się do polaryzacji społeczeństwa. Gospodarcze trudności i bezrobocie Na przełomie lat 70. i 80. Jugosławia doświadczyła poważnych problemów gospodarczych. Szybko narastało zadłużenie zagraniczne, które do 1980 roku przekroczyło 20 miliardów dolarów, a wzrost gospodarczy zaczął gwałtownie spadać. Inflacja wymknęła się spod kontroli, dochodząc do ponad 100% rocznie, a poziom życia w wielu regionach obniżył się dramatycznie. Bezrobocie, szczególnie w mniej rozwiniętych republikach takich jak Macedonia, Czarnogóra i Kosowo, sięgało nawet 40%. Różnice regionalne w poziomie rozwoju pogłębiały frustrację i niezadowolenie obywateli. Jednocześnie wielu Jugosłowian zaczęło wyjeżdżać do pracy za granicę, zwłaszcza do Niemiec i Austrii, co chwilowo łagodziło skutki kryzysu, ale jednocześnie prowadziło do odpływu siły roboczej i osłabienia lokalnych społeczności. Brak skutecznych reform oraz opór lokalnych elit wobec centralnych decyzji prowadził do paraliżu decyzyjnego i coraz większej fragmentaryzacji politycznej kraju. Kryzys ekonomiczny stał się katalizatorem dla rozwoju nacjonalizmów, które zaczęły oferować alternatywną wizję wyjścia z impasu. Śmierć Tito a destabilizacja systemu Śmierć Josipa Broza Tito w 1980 roku była momentem przełomowym. Choć przez lata planowano sukcesję i wdrażano mechanizmy kolektywnego przywództwa, nikt nie był w stanie zastąpić jego charyzmatycznego autorytetu, który dotąd scalał federację. Po jego śmierci zaczęła funkcjonować Rada Prezydencyjna, w której przedstawiciele każdej republiki rotacyjnie pełnili funkcję przewodniczącego. Model ten okazał się jednak nieskuteczny i niestabilny, prowadząc do paraliżu decyzyjnego i ciągłych sporów kompetencyjnych. Brak silnego lidera umożliwił lokalnym elitom politycznym umacnianie własnych wpływów, często poprzez odwołania do nacjonalizmu i polityki tożsamości. W warunkach kryzysu ekonomicznego, inflacji i wzrostu bezrobocia, społeczeństwa poszczególnych republik zaczęły szukać winnych własnych trudności – i coraz częściej kierowały oskarżenia pod adresem innych grup etnicznych lub rządu federalnego. Mechanizmy jednoczące federację – ideologia, wspólna historia, instytucje – ulegały dezintegracji. Brak efektywnego centrum doprowadził do politycznej destabilizacji, która w ciągu dekady przerodziła się w konflikty zbrojne. Rozpad Jugosławii – jak doszło do wojny domowej? Słowenia i Chorwacja – pierwsze secesje W czerwcu 1991 roku dwie republiki – Słowenia i Chorwacja – ogłosiły niepodległość, co zapoczątkowało proces dezintegracji Jugosławii. W odpowiedzi na ogłoszenie suwerenności, Jugosłowiańska Armia Ludowa (JNA), zdominowana przez Serbów, wkroczyła do Słowenii, co doprowadziło do krótkotrwałego konfliktu trwającego zaledwie 10 dni – tzw. wojny dziesięciodniowej. Wobec zorganizowanego oporu i braku strategicznego znaczenia Słowenii, siły federalne wycofały się, a Słowenia de facto uzyskała niepodległość bez większych ofiar. Inaczej wyglądała sytuacja w Chorwacji, gdzie duża mniejszość serbska zamieszkiwała wschodnie i południowe regiony kraju. W odpowiedzi na deklarację niepodległości, prorządowe siły chorwackie oraz Serbowie chorwaccy wspierani przez JNA rozpoczęli brutalny konflikt, który trwał aż do 1995 roku. W walkach dochodziło do licznych przypadków czystek etnicznych, masakr i przesiedleń, m.in. w rejonach Vukovaru i Knina. Serbowie utworzyli na zdobytych terenach własne struktury państwowe, m.in. Republikę Serbską Krajiny, nieuznawaną międzynarodowo. Konflikt ten ukazał nieskuteczność struktur federalnych, a także ujawnił brak międzynarodowego konsensusu co do strategii działania wobec rozpadu Jugosławii. Wojna w Bośni i Hercegowinie Najbardziej dramatycznym i krwawym etapem rozpadu była wojna w Bośni i Hercegowinie (1992–1995). Kiedy w 1992 roku Bośnia ogłosiła niepodległość, kraj pogrążył się w brutalnym konflikcie z udziałem trzech głównych grup etnicznych: Bośniaków (muzułmanów), Chorwatów i Serbów. Konflikt charakteryzował się ekstremalną przemocą, oblężeniami miast i systematycznymi czystkami etnicznymi – z czego najbardziej znane to masakra w Srebrenicy, gdzie w 1995 roku zabito ponad 8 tys. bośniackich mężczyzn i chłopców. Walki w Bośni były szczególnie złożone, ponieważ poszczególne grupy etniczne zmieniały sojusze – m.in. Bośniacy i Chorwaci początkowo współpracowali przeciw Serbom, by później również wejść ze sobą w konflikt. Działania wojenne cechowały się ogromnym okrucieństwem wobec ludności cywilnej – gwałty, obozy koncentracyjne i przesiedlenia stały się tragicznie powszechne. Społeczność międzynarodowa przez długi czas ograniczała się do sankcji i negocjacji, nie potrafiąc skutecznie powstrzymać eskalacji przemocy. Dopiero gdy konflikt osiągnął poziom katastrofy humanitarnej, do działań wkroczyły struktury ONZ oraz NATO, podejmując decyzję o zbrojnej interwencji. Interwencja NATO i traktaty pokojowe Kulminacją międzynarodowych działań była interwencja NATO w 1995 roku, kiedy to siły Sojuszu rozpoczęły operację „Deliberate Force” – serię precyzyjnych nalotów na pozycje Serbów bośniackich. Interwencja zmusiła strony konfliktu do podjęcia negocjacji, które zakończyły się podpisaniem Porozumień z Dayton w grudniu 1995 roku. Traktat ustanowił Bośnię i Hercegowinę jako państwo złożone z dwóch autonomicznych części – Federacji Bośni i Hercegowiny (Bośniacy i Chorwaci) oraz Republiki Serbskiej (Serbowie). Jednocześnie ustalono międzynarodowy nadzór nad wdrażaniem pokoju, w tym obecność międzynarodowych sił pokojowych (IFOR, później SFOR). Po zakończeniu wojny w Bośni nastąpiła dalsza destabilizacja regionu – zwłaszcza w Kosowie, gdzie konflikt między Serbami a Albańczykami doprowadził do kolejnej interwencji NATO w 1999 roku. Po wojnie Kosowo znalazło się pod zarządem ONZ, a w 2008 roku jednostronnie ogłosiło niepodległość. Serbii pozostała rola państwa sukcesyjnego po Jugosławii, lecz z czasem i ten byt polityczny uległ rozdrobnieniu – w 2006 roku od Serbii oddzieliła się Czarnogóra. Rozpad Jugosławii zakończył się nie tylko fizyczną dezintegracją państwa, ale również głębokimi ranami społecznymi, traumą wojenną i trwałą niestabilnością polityczną, która w wielu aspektach wpływa na relacje międzypaństwowe regionu do dziś. Jugosławia dzisiaj – dziedzictwo, które wciąż dzieli i łączy Tożsamość postjugosłowiańska Choć Jugosławia jako państwo przestała istnieć, jej duch nadal żyje w codziennych doświadczeniach milionów mieszkańców Bałkanów. W wielu regionach można odczuć nostalgię za jugosłowiańską przeszłością, zwaną potocznie „jugonostalgią”. Nie chodzi jedynie o sentyment do konkretnego ustroju, ale o poczucie wspólnoty kulturowej, która przez dekady była częścią codzienności – od języka, przez styl życia, po wzorce społeczne. Architektura modernistyczna, charakterystyczna dla okresu Tito, nadal dominuje w wielu miastach byłej Jugosławii. Muzyka popularna, szczególnie jugosłowiański rock lat 70. i 80., wciąż cieszy się popularnością wśród starszego i młodszego pokolenia. Język serbsko-chorwacki w jego różnych wariantach pozostaje zrozumiały dla większości mieszkańców regionu, mimo że w każdej republice przyjęto odrębne nazwy językowe. Wspólna pozostaje również kuchnia – potrawy takie jak burek, ćevapi czy ajwar są obecne we wszystkich krajach powstałych po rozpadzie Jugosławii. Nawet reklamy i opakowania produktów z epoki socjalistycznej często powracają jako element marketingu opartego na nostalgii. Polityka historyczna i edukacja Po rozpadzie Jugosławii każda z republik rozpoczęła budowanie własnej narracji historycznej, często skoncentrowanej na cierpieniu własnego narodu i bohaterskiej walce o niepodległość. Efektem tego są często sprzeczne wersje wydarzeń, szczególnie dotyczących konfliktów zbrojnych lat 90. W podręcznikach szkolnych Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny czy Kosowa te same wydarzenia są przedstawiane w zupełnie odmienny sposób. To, co w jednej narracji uznawane jest za walkę o wolność, w innej bywa opisywane jako agresja lub zdrada narodowa. Muzea, miejsca pamięci i pomniki również odzwierciedlają te różnice, co utrudnia prowadzenie ponadnarodowego dialogu historycznego. Edukacja historyczna stała się narzędziem budowania tożsamości narodowej, często kosztem prawdy i pojednania. W efekcie młodsze pokolenia w regionie mają ograniczoną wiedzę o Jugosławii jako wspólnym projekcie politycznym i społecznym, a jednocześnie są bardziej podatne na polaryzację i nacjonalistyczne narracje. Kultura i wspólna przeszłość Pomimo różnic politycznych i edukacyjnych, kultura popularna wciąż odgrywa rolę mostu między narodami postjugosłowiańskimi. Filmy z lat 70. i 80., programy telewizyjne, satyryczne audycje radiowe, a nawet kreskówki – wszystkie te elementy tworzą wspólny kod kulturowy, który rozpoznawany jest ponad podziałami etnicznymi. Wspólne wydarzenia kulturalne, takie jak festiwale filmowe czy koncerty artystów z byłych republik, przyciągają publiczność z całego regionu. W mediach społecznościowych istnieją liczne grupy i strony, gdzie użytkownicy z różnych krajów dzielą się wspomnieniami z czasów Jugosławii – nie tylko w kontekście politycznym, ale również emocjonalnym i codziennym. Jednak interpretacja tego dziedzictwa nie jest jednolita. Dla niektórych Jugosławia była okresem pokoju i stabilności, dla innych – symbolem ucisku narodowego i braku wolności. Ta dwoistość sprawia, że spuścizna Jugosławii zarówno łączy, jak i dzieli – będąc nie tylko historią polityczną, lecz przede wszystkim historią ludzi i ich pamięci. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
To najpiękniejsze plaże w Chorwacji. Tak blisko Polski, a tak egzotycznie
Chorwacja to jeden z ulubionych wakacyjnych kierunków Polaków – i trudno się dziwić. Malownicze wybrzeże, lazurowa woda i zjawiskowe plaże tworzą klimat niemal jak z egzotycznych wysp. Sprawdź, które miejsca zachwycają najbardziej.
W tym artykule: Plaża Paradise Beach Plaża Slanica Beach Plaża Stiniva Plaża Zlatni Rat Plaża Trstenica Plaża Zrce Beach Plaża Vela Plaża Punta Rata Plaża Sveti Ivan Plaża Bacvice Chorwacja kojarzy nam się przede wszystkim z plażami kamienistymi i żwirowymi. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy niekończących się połaci piasku. Te z całą pewnością są równie piękne, co plaże nad Bałtykiem, a w opinii wielu osób są nawet piękniejsze. Gdzie znajdziemy najciekawszą plażę w Chorwacji? Poniżej przedstawiamy 10 naszych propozycji. Plaża Paradise Beach Piaszczyste plaże w Chorwacji nie występują tak licznie, jak kamieniste i żwirowe. Nie zmienia to jednak faktu, że te bez wątpienia należą do najpiękniejszych w Europie. Jedną z najciekawszych jest Paradise Beach, zlokalizowana w mieście Lopar ( wyspa Rab, północna część Chorwacji). Już sama nazwa tego miejsca mówi wiele na temat jego walorów. Pas piasku o długości ok. 1600 metrów jest położony w scenerii, która do złudzenia przypomina jedną z tropikalnych wysp. Zapierające dech w piersiach krajobrazy nie są jedynym atutem Paradise Beach. Należy podkreślić, że ze względu na znakomite warunki, plaża została uhonorowana certyfikatem Błękitnej Flagi. Plaża Slanica Beach Kolejną pozycję na naszej liście zajmuje plaża zlokalizowana na wyspie Murter. Slanica Beach, bo o niej mowa, częściowo jest pokryta żwirem, a częściowo - piaskiem. To miejsce szczególnie polecamy rodzinom podróżującym z dziećmi - w odległości do 40 metrów od linii brzegu woda jest bezpiecznie płytka. Kolejna zaleta Slanica Beach to świetnie rozbudowana infrastruktura turystyczna. Nie brakuje tam nastrojowych kawiarni i barów, a najmłodsi mogą skorzystać z typowo nadmorskich atrakcji - niższych lub wyższych zjeżdżalni. Warto jednak wspomnieć, że to miejsce niekoniecznie spodoba się osobom, które najlepiej czują się z dala od tłumów. Slanica Beach jest jedną z popularniejszych chorwackich plaż, więc w sezonie nie należy spodziewać się spokoju. Na szczęście nadmorskie miasta w Chorwacji oferują też znacznie cichsze zakątki, a Murter nie stanowi tu wyjątku. Plaża Stiniva Ci z nas, którzy liczą na piękne zdjęcia z wakacyjnej podróży, obowiązkowo powinni odwiedzić wyspę Vis. W jej południowej części, między skalistymi klifami kryje się jedna z najpiękniejszych plaż, jakie znajdziemy w tej części Europy - Stiniva. To magiczne miejsce urzeka swoim pięknem i... odludną atmosferą. Nawet w szczycie sezonu nie zastaniemy tam tłumów. Skoro mówimy tu o jednej z najpiękniejszych chorwackich plaż, z czego wynika mała popularność tego miejsca? To zasługa mocno utrudnionego dostępu. Na plażę można dojść piesza, ale nie polecamy tej drogi. Zanim postawimy stopę na nadmorskich kamieniach, będziemy musieli pokonać strome zejście. Osoby, które nie czują się pewnie w takich warunkach (i rodziny z dziećmi) powinny zrezygnować z tej opcji. Bezpieczniej będzie wypożyczyć łódź i dotrzeć to tego magicznego zakątka drogą morską. Plaża Zlatni Rat Kolejnym miejscem na naszej liście jest Zlatni Rat, czyli Złoty Róg. Plaża położona w miejscowości Bol (wyspa Brac) ma formę półwyspu o kształcie trójkąta z zaokrąglonym wierzchołkiem, wysuniętego w głąb morza. Ten niezwykły kształt jest zasługą działalności wiatru i prądów morskich. Lazurowa woda, która otacza piaszczystą połać, tworzy niezwykle egzotyczną scenerię. Panujący tam klimat stwarza świetne warunki do uprawiania sportów wodnych, zwłaszcza windsurfingu. Plaża Trstenica Żwirowo-piaszczysta plaża Trstenica mieści się w mieście Orebić - znanym chorwackim kurorcie. To propozycja idealna dla tych wczasowiczów, którzy nie lubią spędzać całego dnia otuleni palącymi promieniami słońca - wzdłuż części nadmorskiego pasa rosną lasy sosnowe, które rzucają na plażę sporo cienia. Przy plaży znajdziemy promenadę prowadzącą aż do portu. To centrum turystycznego życia miasta. Znajdziemy tam wiele kawiarni i restauracji serwujących wyśmienite lokalne specjały. Plaża Zrce Beach Kolejna z rajskich plaż - Zrce Beach - leży na wyspie Pag, w miasteczku Novalja. Pięknie położony żwirowy pas zapewnia fantastyczny widok na porośnięte zielenią wzgórza. To jednak nie krajobraz i krystalicznie czysta woda (plaża ma certyfikat Błękitnej flagi) rozsławia to miejsce. Tuż przy plaży zlokalizowane są liczne kluby i dyskoteki. Nie bez powodu miejsce to określa się mianem chorwackiej Ibizy. Impreza trwa tam właściwie przez całą dobę, więc ta piękna plaża najbardziej spodoba się wczasowiczom, którzy lubią wypoczywać przy akompaniamencie muzyki klubowej. Plaża Vela Kurort Baska, położony na wyspie Krk, jest jednym z najchętniej wybieranych miejsc przez wczasowiczów. Plaża Vela jest zatem znanym miejscem, ale na tyle urokliwym, że po prostu nie mogło zabraknąć jej w tym zestawieniu. Niemal 2-kilometrowy pas piasku zapewnia typowo śródziemnomorskie widoki. Świetnie rozwinięta infrastruktura sprzyja aktywnemu wypoczynkowi i leniwym kąpielom słonecznym. Ze względu na swoją popularność, to miejsce najczęściej jest dość zatłoczone, ale i tak warto je odwiedzić. Plaża Punta Rata Udajmy się teraz do miejscowości Brela, na urokliwe wybrzeże Riwiery Makarskiej. To miejsce obfituje w niesamowite plaże. Na którą warto się udać? Punta Rata zdecydowanie powinna znaleźć się w planie wycieczki, o ile nie przeszkadza nam wypoczywanie na żwirze. Wzdłuż plaży rośnie las sosnowy, który zapewnia przyjemnie chłodny cień i rozpieszcza zapachem drzew iglastych. Niesamowity klimat tego miejsca tworzą skały, które częściowo wkraczają w głąb morza. Plaża Sveti Ivan Przedostatnia pozycja na naszej liście to kolejna z nielicznych plaż w Chorwacji, które nie są zbyt tłumnie oblegane. W zachodniej części wyspy Cres leży niewielka miejscowość Lubenice. Tuż obok wioski znajdziemy niezwykle malowniczą i nastrojową plażę Sveti Ivan. Nie znajdziemy tam straganów z pamiątkami, barów i restauracji. Są za to piękne widoki, cisza, spokój i lazurowa woda. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku plaży Stiniva, do Sveti Ivan możemy dotrzeć stromym i niezbyt bezpiecznym zboczem. Także w tym przypadku polecamy pewniejszą i bezpieczniejszą drogę morską. Plaża Bacvice Naszą ostatnią propozycją jest piękna plaża Bacvice. Swoją nazwę zawdzięcza dzielnicy Splitu, w której jest położona. Kilkaset metrów dalej znajduje się tamtejszy port, ale spokojnie - od strefy przemysłowej turystów odgradza szeroki cypel. Piaszczysty pas charakteryzuje się łagodnym zejściem do morza, a że leży w zatoce, woda tam jest przyjemnie ciepła. W pobliżu zlokalizowane są kawiarnie, restauracje i sklepy, czyli wszystko, co jest potrzebne do przyjemnego wypoczynku. PRZECZYTAJ TAKŻE: Najpiękniejsze miasta w Chorwacji [PRZEWODNIK]
Chorwacka Rijeka: miasto opery, rocka i baroku – teraz w zasięgu jednej podróży pociągiem
Rijeka co warto zobaczyć – to pytanie zadaje sobie coraz więcej Polaków planujących wakacje w Chorwacji. Zwłaszcza teraz, gdy uruchomiono bezpośredni pociąg z Polski do tego portowego miasta.
Spis treści: Retro atrakcje Rijeki: kultowe gry, piwo i muzeum technologii Rijeka – miasto kontrastów, portowej potęgi i architektonicznych perełek Rijeka i Fiume: poetycka rewolucja D’Annunzio i dadaistyczna wolność Rijeka poza utartym szlakiem – kontrkultura, klub Palach i duch wolności Pociągiem z Polski do Rijeki – wakacyjna nowość od PKP Kocha operę, zna się na rocku. Do twarzy jej w baroku i w bloku. Wcale nas nie dziwi fakt, że Rijeka kipi kontrastami. Odkryj uroki chorwackiej perły nad Adriatykiem i daj się porwać naszej lokalnej przygodzie. Zwłaszcza teraz, gdy do Rijeki możesz dotrzeć bezpośrednim pociągiem z Polski – bez przesiadek, wprost z Krakowa czy Katowic. To wakacyjna nowość, która sprawia, że odkrycie tego miasta staje się jeszcze łatwiejsze i bardziej dostępne dla każdego spragnionego słońca, kultury i morskiej bryzy. Retro atrakcje Rijeki: kultowe gry, piwo i muzeum technologii Załapałeś reguły? To teraz twoja kolej! – Zoran, uśmiechnięty 30-latek z Rijeki, odstawia piwo i przekazuje mi dźwignię do manewrowania portowym żurawiem. Kompletnie sfiksował, myślę, chwytając drążek. Zawieszony na linach ładunek zaczyna dyndać niebezpiecznie nad pokładem kontenerowca. Rzut oka na tablicę rozdzielczą: jakieś lampki, kolorowe guziki. Niebieski czy czerwony? – gorączkuję się, jakbym miał przed sobą tykającą bombę. Wciskam niebieski i już wiem, że się pomyliłem. – Za późno… – Zoran patrzy z rozbawieniem, jak tłukę dłonią w czerwony przycisk, próbując cofnąć czas. Pękają liny, kontener roztrzaskuje się o pokład, załoga wspina się na rufę. Po chwili rozpikselowane sylwetki znikają w czarnej toni. Na ekranie pojawia się napis: Game over. – Zatopiłem całą flotę, zanim opanowałem manewry – śmieje się Zoran, sięgając po kolejną butelkę piwa. – Lepiej zacząć od Pac-Mana albo Moon Patrol. Kochasz kultowe gry lat 80.? Witaj w ich królestwie! Rozglądam się po zagraconym wnętrzu muzeum, na które natknąłem się, spacerując po uliczkach starej Rijeki. Na półkach dziesiątki analogowych syntezatorów z lat 60. XX w. i pierwszych popularnych komputerów – z Atari i Commodore w roli celebrytów. Na podłodze twarde dyski wielkości lodówki i… skrzynka pszenicznego Karlovačko. Podchwytuję czyjeś spojrzenie. To słynny HAL 9000 znany z 2001: Odysei kosmicznej Kubricka łypie na mnie szklanym okiem bezdusznej maszyny. Asekuracyjnie odpięty od zasilania, by nie wyszykował światu kolejnej katastrofy, może tylko pozazdrościć kolegom eksponatom. Te żyją pełnią cyfrowego szczęścia. Śnieżą niedoskonałym obrazem, kuszą dżojstikami, popiskują się melodyjkami z wnętrza topornych klawiatur. Niektórzy przyjeżdżają do miasta specjalnie dla tych zabawek. Najpierw grają w Bruce’a Lee, dopiero potem wspinają się na wzgórze z zamkiem Trsat, żeby przywitać się z miastem. Rijeka – miasto kontrastów, portowej potęgi i architektonicznych perełek Trudno o lepszą platformę widokową. Opieram się o mury średniowiecznej twierdzy i chłonę architektoniczną fantasmagorię. Czerwień dachówek poprzetykaną kopułami klasycystycznych pałaców i smukłymi łukami włoskiej secesji. Wszystko to w asyście socrealistycznych blokowisk i rdzawych szkieletów dogorywających fabryk. Jest jeszcze ona. Rječina. Rzeka, która dała miastu imię. Przecina srebrzystą wstęgą zwartą zabudowę i daje nura do zatoki Kvarner dopingowana przez portowe żurawie. – Rijeka to największy port Chorwacji, numer jeden na Adriatyku! – mówi z dumą Zoran, zapijając piwo smolistą kawą. – Wprawdzie Włosi powiedzą ci, że leżący tuż za rogiem Triest pod każdym względem bije moje miasto na głowę… Ale to tylko gadanie – macha lekceważąco ręką i dodaje szeptem: – Ostatnio trafiłem tam na rozgotowane gnocchi. A u nas nawet burek z okienka to kulinarna maestria. Potwierdzam. Mijamy wysadzany knajpkami deptak Korzo i chwytamy w biegu faszerowany owczym serem przysmak. – Rywalizacja z Triestem ma długą historię – ciągnie Zoran, który niedawno zdobył licencję miejskiego przewodnika. – Dwieście lat temu tonaż przeładunku był drugorzędny. Liczyło się piękno. Władający Rijeką Habsburgowie licytowali się z Italią na architektoniczne perełki, zatrudniając najlepszych projektantów Europy. „Kto dziś jest na topie? Wiedeński duet Fellner i Helmer? Że mają stawki z kosmosu?! Cóż z tego?!”. Opłaciło się. Chłopak wskazuje budynek Teatru Narodowego skrywający m.in. malowidła Gustava Klimta. Od jego neobarokowej fasady nie może oderwać wzroku chorwacki kompozytor Ivan Zajc. Odlany z brązu wielkolud z partyturą zastygł na cokole i ani mrugnie, gdy w nos dziobią go gołębie. – Włosi byli w kropce – opowiada dalej Zoran. – W końcu uznali, że zamiast rywalizować z habsburską pięknością, prościej będzie ją zdobyć. Dasz wiarę, że mój pradziadek sześć razy zmieniał obywatelstwo, nie ruszając się z miejsca?! Od monarchii austro-węgierskiej, poprzez różne formy włoskiej zwierzchności, przez federacyjną Jugosławię, aż po niepodległą Chorwację. Rijeka i Fiume: poetycka rewolucja D’Annunzio i dadaistyczna wolność Zoran oprowadza mnie po wystawie poświęconej włoskiemu poecie Gabrielowi D’Annunzio, który w 1919 r. na czele grupy zwariowanych bon vivantów wjechał do Rijeki, przechrzcił ją na Fiume, a potem utopił w winie i wolnej miłości. Do miasta z całego świata ściągali dadaiści i futuryści, a potem z balkonu Pałacu Gubernatora wygłaszali płomienne deklaracje opiewające prawa kobiet i wolność obyczajową. – Tutejsi kapucyni tak zbratali się z tym postrzelonym towarzystwem, że wystosowali do papieża petycję z prośbą o zwolnienie z celibatu. Niestety, dolce vita zostało brutalnie przerwane, zanim nadeszła odpowiedź – chłopak uśmiecha się szelmowsko. – Debatujący w Paryżu zwycięzcy Wielkiej Wojny odcięli poetom dopływ wina. Skończyło się paliwo dla natchnienia i zdruzgotany D’Annunzio ogłosił kapitulację. Rijeka poza utartym szlakiem – kontrkultura, klub Palach i duch wolności Cumujemy przy stoliku knajpki, w cieniu secesyjnej hali targowej. Zapach wytrawnej žlahtiny miesza się z ostrą wonią ryb i kozich serów. Przegryzamy grillowane langustynki, wpatrując się w srebrzystą toń Adriatyku, z której dźwiga się ciemna sylwetka wyspy Krk. Po chwili przesłania ją masowiec zagłuszający syreną żebrzące o okruszki mewy. Niegdyś Rijeka była oknem na świat dla komunistycznej Jugosławii. Inspirowała awangardą i szokowała punkową modą. Tu przypływały winylowe płyty z Zachodu. Do dziś pielęgnuje ducha kontrkultury. Patrzę na barwną młodzież bawiącą się w klubie Palach wciśniętym w zaułek na krańcu starówki. Dziewczyna z czerwonym irokezem skanduje tekst o politykach korumpowanych przez potężne koncerny. – Mieszkańcy mojego miasta wciąż mają coś z poetów: wrażliwość, żyłkę społecznego aktywizmu – opowiada mi po koncercie. – A turyści widzą tylko zardzewiałe dźwigi. Wciskają gaz do dechy, byle szybciej do Dubrownika czy Splitu. Ich strata, nie poczują tego pulsu, wibracji, wartkiego nurtu. Posłuchaj, jak szumi Rijeka – przymyka oczy, chłonąc pobrzękiwanie szklaneczek, muzykę, śmiech. – Pięknie, prawda? Nic, tylko dać się ponieść! Pociągiem z Polski do Rijeki – wakacyjna nowość od PKP Zanim na dobre zanurzysz się w miejskiej przygodzie, warto wiedzieć, że Rijeka nigdy nie była tak blisko. Od czerwca 2024 r. PKP Intercity uruchomiło bezpośrednie połączenie kolejowe z Polski nad Adriatyk. Pociąg „Adriatyk” kursuje raz w tygodniu – z Krakowa przez Katowice, Tychy i Rybnik – aż do Rijeki, omijając uciążliwe przesiadki i korki. Cała podróż trwa kilkanaście godzin, a w składzie znajdziesz zarówno wagony z miejscami do siedzenia, jak i kuszetki i wagony sypialne. To nie tylko wygodna, ale i bardziej ekologiczna alternatywa dla samochodu czy samolotu. Dzięki temu połączeniu coraz więcej turystów odkrywa uroki Rijeki spontanicznie – wsiadając w pociąg wieczorem, a rankiem budząc się już nad Adriatykiem. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Ten kraj przyciąga pięknymi plażami. Ale to jego stolica zaskakuje wszystkich bez wyjątku
Przez lata Tirana pozostawała w cieniu europejskich stolic. Dziś stolica Albanii coraz śmielej przyciąga turystów z całego świata, w tym również z Polski. Sprawdź, co warto wiedzieć przed wyprawą na Bałkany.
W tym artykule: Najważniejsze informacje o Tiranie Historia Tirany Największe atrakcje Tirany Co zobaczyć w Tiranie? Co przywieźć na pamiątkę? Pogoda Triana Kiedy najlepiej wybrać się do Tirany? Jak dostać się do Tirany z Polski? Gdzie się zatrzymać w Tiranie? Bałkany – na czele z Chorwacją – od lat cieszą się ogromną liczbą przyjezdnych z całego świata. Szukając mniej skomercjalizowanych i zatłoczonych miejsc, warto zawitać do liczącej niespełna 3 miliony mieszkańców Albanii, a konkretnie stolicy tego kraju – Tirany. Choć przez lata Tirana nie była tak popularne jak inne miasta regionu, to dziś jest odwiedzana przez tłumy turystów nie tylko z Europy. Jaką historię skrywa stolica Albanii? Jak najlepiej ją poznać i wtopić się w klimat miasta? Co warto zobaczyć na miejscu? Tego dowiesz się z naszego przewodnika o Tiranie. Najważniejsze informacje o Tiranie Tirana to stolica, a zarazem największe miasto Albanii. Leżąca nad trzema rzekami (Lanë, Tiranë i Tërkuzë) metropolia jest administracyjnym, przemysłowym i kulturowym centrum kraju. Swoje siedziby mają tutaj prezydent oraz rząd. Liczba mieszkańców albańskiej stolicy wynosi ponad 520 tys., co czyni ją najbardziej zaludnionym miastem i stanowi 1/6 całej ludności kraju. Powierzchnia Tirany wynosi zaledwie 42 km kw. Położona jest w samym sercu Albanii, niewiele ponad 32 km od morza, i rozciąga się na Równinie Tirany. Otoczona jest od wschodu górą Dajti, na południu wzgórzami Kërrabe, Sauk i Vaqarr, a od północy doliną, z której rozpościera się widok na Morze Adriatyckie. Średnia wysokość terenu wynosi 110 m n.p.m. Historia Tirany Początki Tirany jako miasta sięgają czasów Imperium Osmańskiego. Wcześniej stolica Albanii była mało znaczącą osadą. Przełom XVIII i XIX wieku to czas napływu nowych mieszkańców – głównie uchodźcy z Debaru i włoscy chrześcijanie. Dopiero początek XIX w. był znaczący dla budowania narodowej świadomości, bowiem do szkół w Tiranie wprowadzono język albański. Historia Tirany tak naprawdę zaczyna się w 1920 roku. To właśnie wtedy Kongres w Lushnjii zdecydował, iż to niewielkie miasto zostanie nową stolicą kraju. W ciągu dekady liczba mieszkańców zwiększyła się z 3 tysięcy do 30 tys. osób. W trakcie II wojny światowej miasto było okupowane przez włoskie wojska, co wpłynęło na zawiązanie się w Tiranie prężnie działającego, komunistycznego ruchu oporu. Doprowadził on do wyzwolenia miasta w 1944 roku, co zapoczątkowało okres rządzenia krajem przez komunistów. Na czele rządu stanął słynny już dyktator Hodża, który swoimi działaniami doprowadził do izolacji Albanii na arenie międzynarodowej. To on odpowiada również za masowe budowanie bunkrów, które stały się symbolem kraju. Po śmierci Hodży w 1985 roku wydawało się, że uwolniona od komunizmu Albania w końcu zazna spokoju. Jednak w 1997 roku wybuchła wojna domowa, która dotknęła również Tiranę. Obecnie władze Tirany robią co w ich mocy, aby miasto przestało być postrzegane jako brzydki relikt komunistycznej przeszłości. W tym celu szare i zniszczone budynki są odnawiane i ozdabiane ciekawymi wzorami, które powoli stają się wizytówką stolicy Albanii. Największe atrakcje Tirany Plac Skanderbega i Narodowe Muzeum Historyczne Bunk'art Dom Envera Hodży Meczet Etham Beja i Kulla e Sahatit Dom Liści Park Narodowy Dajti Piramida Forteca Justyniana Atrakcje Tirany – w porównaniu z bardziej rozwiniętymi metropoliami – nie są tak spektakularne i popularne. Stolica Albanii jest bowiem stosunkowo młodym miastem. Dlatego ich liczba jest ograniczona. Co zobaczyć w Tiranie? Jedną ze współczesnych atrakcji Tirany są kolorowe, odnowione bloki rozsiane po całym mieście. Na pomysł przeistoczenia wizerunku albańskiej stolicy właśnie w ten sposób wpadł Edi Rama, burmistrz Tirany, który przed rozpoczęciem swojej politycznej kariery był artystą i malarzem. Dla turystów dużą atrakcją może być więc polowanie na kolejne bloki pomalowane w wyrazistych barwach oraz odważnych wzorach. Najbardziej „hipsterską” dzielnicą jest Blloku. Spacerując po mieście można podziwiać kolorowe murale, nietypowe znaki drogowe i znaleźć swoją ulubioną, artystyczną skrzynkę elektryczną. Sztuka uliczna zakorzeniła się mocno w kulturze Tirany i stanowi jej mocny punkt. Plac Skanderbega i Narodowe Muzeum Historyczne Zwiedzanie Tirany można rozpocząć od placu Skanderbega, który jest najważniejszym punktem na mapie stolicy. Został on nazwany na cześć albańskiego bohatera narodowego, który odparł ataki Turków. Na środku placu możemy podziwiać jego konny pomnik, który jest zdecydowanie jednym z symboli Tirany. Wieczorami plac tętni życiem, traktowany jest jako miejsce spotkań mieszkańców. Tuż przy placu znajduje się również budynek Narodowego Muzeum Historycznego z piękną mozaiką na fasadzie, przedstawiającą Albańczyków z różnych okresów historycznych. Powierzchnia frontowej ozdoby wynosi 400 m kw. Bunk'ART Kolejne, bardzo charakterystyczne dla Tirany konstrukcje to bunkry, które w obawie przed wielką wojną budował Hodża. W mieście jest ich całe mnóstwo, dlatego ich wyszukiwanie może być dla nas nie lada zabawą. Najważniejszym z bunkrów jest usytuowany na obrzeżach miasta Bunk'ART. To właśnie w tym bunkrze dyktator przygotował dla siebie sporych rozmiarów mieszkanie i centrum dowodzenia, z którego miał rządzić krajem wraz z zaufanymi dygnitarzami. Drugi ważny bunkier, który warto odwiedzić znajduje się już w centrum miasta. Stworzono w nim muzeum inwigilacji i prześladowań za czasów dyktatury, więc dla turystów może to być także ważna lekcja historii tego kraju. Meczet Etham Beja i Kulla e Sahatit W centrum stolicy, obok placu Skanderbega znajduje się najstarszy budynek Tirany, czyli meczet Etham Beja. Pochodząca z przełomu XVIII i XIX wieku budowla zasługuje na uwagę przede wszystkim ze względu na niezwykłe zdobienia, które znajdziemy w jej wnętrzu. Będąc przy meczecie, nie sposób pominąć Wieżę Zegarową z XIX wieku. Obecnie pełni ona rolę punktu widokowego na miasto i okolice. Jest najwyższym punktem Tirany, liczącym 35 metrów wysokości. Piramida Bardzo charakterystyczną budowlą w Tiranie jest dość dziwnie wyglądająca piramida. Zaprojektowany przez córkę Hodży budynek miał pełnić funkcję mauzoleum dyktatora, ale jego budowę ukończono tuż przed upadkiem komunizmu. W czasach dyktatury teren wokół piramidy był zamknięty i niedostępny dla mieszkańców. Przez ostatnie lata służyła jako studio telewizyjne czy sala konferencyjna. Brak pomysłów jak zagospodarować piramidę sprawił, że budynek podupadł i straszył swoim wyglądem. Z początkiem roku 2021 rozpoczęto prace, które mają na celu przekształcenie bryły w młodzieżowe centrum edukacyjno-kulturalne. Dom Envera Hodży Swego czasu był symbolem luksusu, a dzisiaj wywołuje zupełnie odwrotne wrażenia. Tutaj mieszkał Enver Hodża – jeden z najsurowszych dyktatorów znanych w Europie. Budynek znajduje się w centrum dzielnicy Blloku i obecnie straszy swoim wyglądem. Niestety, nie jest on dostępny do zwiedzania dla turystów. Willa ulokowana jest kilka minut spacerkiem od piramidy. Dom spadających liści – Shtepia e Gjetheve Przyjemna dla ucha nazwa może mylić. Miejsce ma swoją mroczną historię i wiąże się z dyktatorskim reżimem. Za czasów panowania Hodży było siedzibą służb bezpieczeństwa, które w bezlitosny sposób terroryzowały i inwigilowały mieszkańców Albanii. Nazwa wzięła się od drzew otaczających budynek. Lokalna roślinność charakteryzuje się tym, że w okresie jesienno-zimowym nie gubi swoich liści. Jednak w tym wypadku jest inaczej – spadające liście z drzew pokrywają budynek i okoliczne tereny. Dom spadających liści to muzeum, w którym znajdziemy eksponaty wykorzystywane do szpiegowania podejrzanych. Park Narodowy Dajti Zapuszczając się nieco dalej od centrum miasta, trafimy do dzielnicy Kinostudio. Tam na turystów czeka jedyna gondolowa kolejka Albanii. Djatki Express to kolejka o długości 4 km, dzięki której możemy wjechać na wysokość około 1230 m n.p.m. Na szczycie pobliskich gór umiejscowiony jest hotel Dajti Tower Belvedere, restauracja, plac zabaw, ogrody, a nawet mini-golf. Podczas 20-minutowej przejażdżki możemy podziwiać zapierające dech w piersiach widoki. Forteca Justyniana W czasach swojej świetności pełniła funkcję najważniejszej siedziby władców. Główna twierdza Tirany pochodzi z 1300 roku i jest uznana za dziedzictwo kulturowe Albanii. Dzisiaj wewnątrz murów znajdziemy hotel, liczne restauracje, kawiarnie oraz sklepiki z rękodziełem. Idealne miejsce do skosztowania lokalnej kuchni. Co przywieźć na pamiątkę? Tirana, podobnie jak każda inna stolica kraju, ma nam do zaoferowania mnóstwo najróżniejszych pamiątek lepszej i gorszej jakości. Jeśli szukamy tych standardowych, możemy bez problemu nabyć magnesy na lodówkę z symbolami samej Tirany, jak i Albanii, czy też koszulki w tym samym klimacie. W butikach i na straganach można też nabyć szklane kule z charakterystycznym albańskim orłem w środku. A także nieco ciekawsze popielniczki z pokrywką w kształcie bunkrów, tak typowych dla krajobrazu stolicy. Jeśli jednak z wyprawy do Tirany chcielibyśmy przywieźć coś bardziej oryginalnego, świetnym pomysłem może być na przykład tradycyjna, ludowa bałałajka. Pięknie wykonane instrumenty będą stanowić naprawdę niezwykłą pamiątkę z Albanii. Podobnie zresztą jak ręcznie robione koronkowe obrusy albo nawet dywany z charakterystycznymi dla tej kultury wzorami. Natomiast jeśli wolimy zabrać ze sobą coś smakowitego i należymy do smakoszy tego czarnego napoju, koniecznie powinniśmy kupić i spakować do walizki albańską kawę. Według wielu znawców tematu smakuje podobno obłędnie. Pogoda Triana Pogoda w Tiranie zbliżona jest do warunków panujących w innych bałkańskich państwach. Albania leży w strefie klimatu śródziemnomorskiego. Charakteryzuje się on ciepłymi, suchymi latami oraz bardzo łagodnymi zimami. Średnia roczna temperatura wynosi około 19 st. C. Tirana należy do najbardziej słonecznych miast w Europie. Najcieplejszymi miesiącami są maj, czerwiec, lipiec i sierpień, gdy termometry wskazują od 25 st. C do nawet 30 st. C. Zdarzają się również fale upałów. Wówczas termometry pokazują nawet 40 st. na plusie. Stolica Albanii jest także jednym z najbardziej wilgotnych miast na Starym Kontynencie. Zimy są dosyć łagodne, a temperatura bardzo rzadko spada poniżej zera. W Tiranie zdarzają się opady śniegu, jednak nie utrzymuje się on długo. Około 40% opadów w ciągu roku przypada na okres zimowy. Roczna ich suma wynosi ponad 1100 mm. Kiedy najlepiej wybrać się do Tirany? Do Tirany najlepiej wybrać się wiosną lub jesienią, jeśli stawiamy na aktywny wypoczynek. W maju lub wrześniu nie spotka nas fala upałów, co sprzyja wycieczkom pieszym czy rowerowym. Temperatura oscyluje wtedy między 14 a 25 st. C, a ponadto dni są długie. Szczyt sezonu to lipiec i sierpień. Jeżeli udajemy się do stolicy Albanii z zamysłem plażowania nad wodą, to najlepiej właśnie w tym okresie. Temperatura wody wynosi wówczas ponad 25 st. C. Od turystów można odpocząć zimą. Brak ostrych mrozów i niskich temperatur nadal sprawia, że Tirana jest atrakcyjnym kierunkiem przez cały rok. Jak dostać się do Tirany z Polski? Z Polski do Tirany dostaniemy się bezpośrednio samolotem. Jeszcze do niedawna w grę wchodziły wyłącznie loty przesiadkowe np. w Wiedniu, Monachium czy Frankfurcie. Loty do stolicy Albanii realizują węgierskie linie lotnicze Wizz Air.Przewoźnik proponuje pasażerom wylot aż z pięciu polskich portów. Sezonowo polecimy z Gdańska, Katowic, Poznania i Warszawy (Okęcie). Natomiast trasa Wrocław-Tirana obsługiwana jest przez cały rok. Lot trwa niewiele ponad dwie godziny, a ceny biletów w jedna stronę zaczynają się od 159 złotych. Polskie Linie Lotnicze LOT oferują całoroczne połączenia do stolicy Albanii. Z portu lotniczego im. Fryderyka Chopina w Warszawie mamy możliwość polecieć tam aż trzy razy w tygodniu. Loty odbywają się we wtorek, czwartek oraz sobotę, a ceny biletów w obie strony oscylują w granicach 500 zł. Z lotniska do centrum Tirany dostaniemy się za pomocą autobusu, taksówki oraz wypożyczonego auta. Podróż trwa do 30 minut. Za autobus zapłacimy 2,45 €, taksówka wyniesie nas od 20–25 €, a wypożyczony samochód do 50 € za dzień. Możemy skorzystać także z usług lokalnych taryfiarzy – Up Taxi oraz Speed Taxi. Ich cena oscyluje między 10 a 20 €. Port lotniczy Tirana im. Matki Teresu to największe lotnisko w Albanii. Według danych z 2022 roku, port obsłużył rekordowe 5 milionów pasażerów. Gdzie się zatrzymać w Tiranie? Tirana jest miastem szybko rozwijającym się. Nie ma tu problemu z noclegami z mniejszych hostelach ani w dużych kompleksach hotelowych. Jednym z nowych symboli miasta jest otwarty w 2023 roku pięciogwiazdkowy Marriott Tirana. Budynek został zaprojektowany i ożywiony przez architekta Alberto Dumanji, znanego ze swoich innowacyjnych i odważnych projektów. Wizją hotelu Dumanjiego było stworzenie harmonijnego połączenia współczesnej estetyki i lokalnych wpływów, płynnie łącząc nowoczesne elementy z bogatym dziedzictwem kulturowym Tirany. Wybierając miejsce na nocleg w Tiranie, warto rozglądać się za hotelami w centrum miasta lub w pobliżu dzielnicy Blloku. To tam podczas dyktatury Envera Hoxhy znajdował się zamkniety dystrykt zamieszkiwany wyłącznie przez dygnitarzy partyjnych. Po upadku komunizmu w dzielnicy powstało mnóstwo barów i restauracji. Dziś to jedna z najżywszych części Tirany. Nasz ekspert Filip Nowek Z wykształcenia dziennikarz, chociaż na co dzień zajmuje się komunikacją marketingową. Pasjonat podróżowania. Autor przewodników po europejskich krajach i ciekawostek o największych miastach świata. Prywatnie miłośnik tenisa i wypadów do kina.
Wodospady Kravica. Urokliwa „bałkańska Niagara” ma sporo do zaoferowania
Położone wśród gęstego lasu i dzikiej przyrody wodospady Kravica w Bośni i Hercegowinie oferują spektakularną feerię barw i dźwięków. Tej perły przyrody nie można pominąć w czasie wizyty na Bałkanach.
Spis treści: Gdzie znajdują się wodospady Kravica? Jak wyglądają wodospady Kravica? Czy w wodospadach Kravica można się kąpać? Aktywności na terenie wodospadów Ciekawostki na temat wodospadów Kravica Ile kosztuje wejście na wodospady Kravica? Wodospady są wspaniałym celem podróży i magnesem przyciągającym ruch turystyczny. Często te wcale nie najdłuższe i największe są ciekawszym celem podróży niż te najbardziej popularne. Podobnie jest z wodospadami Kravica w Bośni i Hercegowinie. Gdzie znajdują się wodospady Kravica? Wodospady Kravica położone są na rzece Trebižat w południowej części Bośni i Hercegowiny, około 40 km od Mostaru. Niedaleko położone jest też Medziugorie. Z tego powodu ten cud natury powinien znaleźć się na trasie każdego turysty wizytującego ten bałkański kraj. Od 2014 roku niedaleko wodospadów przebiega autostrada A1, dlatego dojazd jest zdecydowanie szybszy. Jak wyglądają wodospady Kravica? Wodospady – w zależności od natężenia przepływu wody – rozciągają się na szerokości do 150 metrów w naturalnie ukształtowanym amfiteatrze. Powstały w wyniku akumulacji trawertynu. Woda opada z wysokości 25–30 metrów, więc są to jedne z najwyższych wodospadów w tym kraju. Można powiedzieć, że jest to bałkański odpowiednik słynnego wodospadu Niagara w Ameryce. Najlepszą porą roku na odwiedziny jest wiosna, kiedy wodospadów jest najwięcej, a suchy latem krajobraz zmienia się nie do poznania – wszędzie widać bujną i nasyconą zieleń. Kiedyś krajobraz wyglądał inaczej, bo woda była wykorzystywana przez wiele zlokalizowanych na rzece młynów. Czy w wodospadach Kravica można się kąpać? Aktywności na terenie wodospadów Nie ma zakazu kąpania przy wodospadach Kravica, ale można to robić na własną odpowiedzialność. Jest to ulubione lokalne kąpielisko miejscowych mieszkańców z miejscem piknikowym. Większość turystów podziwia wodospady z kawiarni lub restauracji, z których roztacza się doskonały widok na ten cud natury. Specjalnością są ta, serwowane na różny sposób ryby. Obszar wodospadów szczególnie latem często jest odwiedzany przez miłośników raftingu i kajakarstwa. Na rzece Trebižat wyznaczono trasę o długości 10 km. Taka przyjemność kosztuje około 35 euro za osobę, a w cenię jest wliczony przewodnik, kajak i niezbędne oprzyrządowanie. Niedaleko wodospadu położna jest niewielka jaskinia, w której można zobaczyć stalagmity z węglanu wapnia. Nieopodal jest też stary młyn, symbol zmieniających się czasów. Ciekawostki na temat wodospadów Kravica Z tymi znanymi wodospadami na Bałkanach związane są również ciekawe fakty. Oto kilka z nich: wodospady były plenerem filmowym w jugosłowiańskiej produkcji „Orlovi Rano Lete” z 1966 roku. Była to opowieść o młodzieży, która w czasie II wojny światowej utworzyła partyzancki oddział; wiosną i latem, w południe, nad wodospadami tworzy się mgła, która daje naturalny cień i przyjemną ochłodę; zwolenników dzikiej przyrody powinien zainteresować jeden z najstarszych i największych parków narodowych w Bośni i Hercegowinie, który znajduje się w pobliżu wodospadu. Park Narodowy Sutjeska to idealne miejsce dla łazików; pod wodospadem żyje sporo pstrągów. Ile kosztuje wejście na wodospady Kravica? Wstęp na teren wodospadów Kravica jest biletowany. Cena wstępu dla odwiedzających wodospady Kravica dzieli się na trzy kategorie: dorośli – 20 KM (około 43 PLN); dorośli mieszkający w Bośni i Hercegowinie – 10 KM (ok. 22 PLN); dzieci od 7 do 18 lat – 10 KM (ok. 22 PLN); dzieciom do lat 7 przysługuje bezpłatny wstęp. Dla grup liczących 25 osób lub więcej bezpłatny wstęp jest dla przewodnika oraz kierowcy autokaru. Zdarzają się zniżki dla agencji, które współpracują z operatorem parku i wynoszą 20%. Bezpłatny wstęp do wodospadów Kravica mają dziennikarze z ważną akredytacją ze zdjęciem. Dodatkowe opłaty są za fotografowanie w celach komercyjnych. Mimo że wstęp jest biletowany, to w sezonie bywa bardzo tłoczno.
Z czego słynie miasto Pula? Chorwacja pokazuje tu wielokulturowe oblicze
Pula w Chorwacji to wyjątkowe miasto. Na wybrzeżu Istrii głęboko zakorzenione są wielowiekowe tradycje. Wyjątkowa muzyka, język i taniec są tu obecne do dziś. Mieszkańcy z dumą pracują na to, aby to dziedzictwo przetrwało.
Spis treści: Pula Chorwacja Historia Istrii Zwiedzanie Puli Pula – atrakcje Dumnie, ale lekko – tak miasto Pula w Chorwacji nosi swoje dziedzictwo. – W pierwszym wieku Pula była znana jako Pietas Julia – wyjaśnia Vesna Jovicic, lokalna przewodniczka z długimi włosami w kolorze brązu i grubymi fioletowymi okularami przeciwsłonecznymi. – Cesarz Wespazjan miał kochankę z Puli, zwaną Antonią – wyzwoloną niewolnicę, która została jego towarzyszką po śmierci żony. Zbudował dla niej amfiteatr. Pula Chorwacja Wiele się zmieniło w ciągu minionych stuleci. Amfiteatr jest teraz gospodarzem corocznego Pula Film Festival. W 2013 roku arena była nawet miejscem beatyfikacji księdza Miroslava Bulešicia, który został zamordowany za swoje przekonania w latach 40. XX wieku. Mimo to jej starożytne kamienie pozostały niewzruszone, podczas gdy polityczne piaski przesuwały się raz po raz wokół Puli i szerszego regionu Istrii, w którym się znajduje. Pomimo, a może właśnie z powodu zmiennego klimatu politycznego, Istria rozwinęła żywe, dumnie chronione tradycje kulturowe, całkowicie własne, w muzyce, tańcu i językach. To właśnie je przyjechałem zbadać. Historia Istrii Półwysep Istria jest największym półwyspem na Morzu Adriatyckim, rozciągającym się na terytorium Chorwacji, Włoch i Słowenii, z chorwackim okręgiem, zwanym również Istrią, stanowiącym 90% jego powierzchni. W XIX wieku półwysep znalazł się pod kontrolą Cesarstwa Austriackiego, a w latach 1918–1947 Włoch. Następnie był częścią Jugosławii, zanim został wchłonięty przez nowo utworzone państwo Chorwacji w 1991 roku. – Mam przyjaciela, którego dziadek urodził się w Austrii, ojciec we Włoszech, on sam w Jugosławii, a syn w Chorwacji. Wszystko to bez opuszczania Puli – mówi Vesna. – Rządy przychodzą i odchodzą, ale Istria po prostu pozostaje sobą. Technicznie rzecz biorąc, większość Istriańczyków to etniczni Chorwaci, ale inni Chorwaci mówią, że jesteśmy Włochami. Oba określenia są błędne – jesteśmy Istriańczykami! Zwiedzanie Puli Pula jest największym miastem Istrii, a jej naturalnie chroniony port od dawna czynił ją atrakcyjną dla sił inwazyjnych, od Rzymian i Franków po Napoleona i Austro-Węgry. Jej ulice są jak książka obrazkowa, opowiadająca o jej różnorodnej historii. Vesna wskazuje na pochyłą ulicę, która prowadzi na południe od amfiteatru, gdzie średniowieczne domy pokryte blaknącymi freskami stoją pośród wieżowców z czasów Jugosławii i nowoczesnych apartamentowców. – Na tej ulicy jest kawiarnia z muzyką rockową, kościół, sex shop i amfiteatr – mówi z uśmiechem. – Czego więcej można chcieć? Większość budynków wykuto z lśniącego białego kamienia istryjskiego, nieprzepuszczalnego wapienia, który był ceniony przez kolejnych najeźdźców, od Gotów po Wenecjan. Około 90% budynków we współczesnej Wenecji jest z niego wykonanych. To fizyczny przejaw tego, co jest, jak zaraz odkryję, ściśle splecionym związkiem kulturowym. Vesna zabiera mnie na lunch do restauracji Amifteatar. Chce, żebym spróbował istryjskiej oliwy z oliwek. – Pliniusz Starszy powiedział, że była drugą najlepszą w Cesarstwie Rzymskim – mówi z nutą dumy. Jest aromatyczna, trawiasta i, jak każda najlepsza oliwa z oliwek, pozostawia rozgrzewające uczucie w gardle. Delektujemy się nią z chlebem i pršutem, klejnotem kuchni istryjskiej. To wędzona szynka suszona przez bora, północny wiatr, który wieje nad wybrzeżem Adriatyku w miesiącach zimowych. Nadaje mięsu miękką słoność. Pula – atrakcje Pula w Chorwacji to miasto liczące zaledwie 58 tys. mieszkańców. Mimo niewielkich rozmiarów oferuje wiele atrakcji. Pula Arena Spektakularna rzymska arena, pochodząca z I wieku, jest jednym z najlepszych przykładów amfiteatru poza Rzymem. Zachowuje wiele z wizualnej mocy, jaką musiała mieć, gdy jej 23 tys. miejsc było wypełnionych podczas walk gladiatorów. Nadal odbywają się tam duże wydarzenia, w tym letnie pokazy na Festiwalu Filmowym w Puli. Twierdza Wenecka Twierdza Kaštel jest centralnym punktem miasta. Została zbudowana przez Wenecjan w latach 1630–1633. Ma charakterystyczny kształt, z kwadratową twierdzą zaostrzoną wieżami w kształcie włóczni na każdym rogu. Spacer po fortyfikacjach jest punktem obowiązkowym. Jeśli szukasz więcej przebłysków rzymskiej przeszłości miasta, udaj się na plac Trg Forum. Na jego zachodnim skraju stoi sześć symetrycznych kolumn korynckich Świątyni Augusta z tego samego okresu, co amfiteatr. Krótki spacer dzieli cię od wielkiego Łuku Sergiusza. Współczesna Pula Pomimo bogatego dziedzictwa miasta, łatwo odkryć także XXI-wieczną Pulę. Przykładem jest Muzeum Sztuki Współczesnej Istrii z jego cyklicznymi wystawami chorwackiej fotografii, filmu i rzeźby. Jedną przecznicę dalej Muzeum Oliwy z Oliwek zagłębia się w rytuały najbardziej wychwalanego produktu rolnego regionu. Oferuje również degustacje bursztynowego nektaru. Zakończ wizytę obfitym lunchem w Meating, na nadmorskim pasie ulicy Riva. To gościnna restauracja, która, jak sugeruje jej nazwa, opiera się głównie na stekach podawanych w eleganckim, nowoczesnym miejscu. Źródło: National Geographic
Mostar – symbol odbudowy Bośni i Hercegowiny
Mostar – serce Bośni i Hercegowiny – zachwyca turystów nie tylko pięknem Starego Mostu, ale i wielokulturowym dziedzictwem. Miasto odrodziło się jak feniks z popiołu po zniszczeniach wojennych. Dziś przyciąga odwiedzających magicznym klimatem i widowiskowymi tradycjami, takimi jak skoki do rzeki Neretwa.
Spis treści: Historia i symbolika Starego Mostu Urokliwe uliczki miasta Miejsca kultu i wieloetniczne dziedzictwo Mostaru Wodne atrakcje w okolicy: Wodospady Kravica i Rzeka Neretwa Dzwonnica Pokoju i pomnik Bruce’a Lee Mostar, z ikonicznym Starym Mostem i starówką pełną sklepów rzemieślniczych, to serce Bośni i Hercegowiny. Po wojennych zniszczeniach miasto powróciło do życia, a jego tradycje i historia czynią z niego wyjątkową atrakcję na turystycznej mapie Europy. Historia i symbolika Starego Mostu Mostar, położony na trasie łączącej chorwacki Dubrownik z Sarajewem, słynie ze swojego XVI-wiecznego Starego Mostu – symbolu pokoju i pojednania. To miasto odrodziło się niczym feniks z popiołów, a historia odbudowanego mostu nierozerwalnie wiąże się z losami całego regionu. Budowę mostu zlecił sułtan Sulejman Wspaniały, za którego panowania Imperium Osmańskie przeżywało okres świetności. Wzniesienie konstrukcji zawieszonej na 24 metry nad Neretwą z 456 wapiennych bloków zajęło aż dziewięć lat i było wyzwaniem, które budowniczy mostu, Mimar Hajrudin, przypłacił ucieczką. Obawiał się bowiem, że jego dzieło zawali się, a on sam zostanie skazany na śmierć. Most nie tylko przetrwał kolejne stulecia, ale też stał się symbolem pojednania chrześcijaństwa z islamem, Wschodu z Zachodem, a także sąsiedztwa katolickich Chorwatów z prawosławnymi Serbami. Podczas wojny w Bośni w latach 90., most padł ofiarą bombardowań chorwackich jednostek i runął. Jego odbudowę zrealizowano dzięki wsparciu UNESCO i Banku Światowego. Mostar ponownie zyskał swój symbol pokoju i jedności. Tradycja skoków do rzeki Mostar to miasto, w którym tradycje są równie żywe, co historia. Co roku na Starym Moście odbywa się widowiskowy spektakl skoków do rzeki Neretwa – ważny rytuał lokalnej młodzieży, dla której skok ze słynnego mostu wprowadza w dorosłość. Dla młodzieńców z Mostaru skok na nogi ze Starego Mostu to rodzaj egzaminu dojrzałości, co podkreśla tylko znaczenie tego rytuału. Miasto przyciąga również śmiałków z całego świata dzięki Red Bull Cliff Diving. To seria zawodów, podczas których zawodnicy rywalizują w spektakularnych skokach z najwyższych punktów widokowych na świecie. Urokliwe uliczki miasta Starówka w Mostarze zachwyca kamiennymi uliczkami, pełnymi lokalnego rzemiosła i oryginalnych pamiątek. Szczególną atrakcją jest ulica Kujundžiluk – dawny szlak złotników, gdzie turyści mogą odnaleźć przedmioty tworzone według dawnych tradycji. Znajdziemy tutaj masę biżuterii, m.in. naszyjnik kolię z misternie splecionych listeczków, która wygląda na stare złoto, a wykonana jest z mosiądzu. Ceny są bardzo atrakcyjne dla turystów. Oprócz sklepów z miedzianymi talerzami, haftowanymi obrusami i orientalnymi dywanami, starówka oferuje także lokalne przysmaki. Sklepy z szyldem „Balkan Sweets" kuszą baklawą, chałwą i rachatłukum w wielu smakach, w tym różanym. Miejsca kultu i wieloetniczne dziedzictwo Mostaru Przed wojną Mostar słynął z etnicznej różnorodności. Żyli tu obok siebie katoliccy Chorwaci, muzułmańscy Bośniacy i prawosławni Serbowie, tworząc wielokulturowy tygiel. Dziś Bośniacy i Chorwaci zamieszkują głównie odpowiednio wschodnią i zachodnią stronę miasta, a Serbów jest zaledwie kilka procent. Koski Mehmed Pasha, meczet z 1618 roku, przyciąga odwiedzających na muzułmańską stronę miasta. To przykład otomańskiej architektury, znany z bogato zdobionego wnętrza i minaretu, z którego można podziwiać panoramę Mostaru. Za kilka euro można wejść do środka, a za kolejne wspiąć się krętymi schodami na minaret. Obok znajduje się Muzeum Hercegowiny, w którym eksponowane są tradycyjne wnętrza mieszkań oraz historia wojny w Mostarze. Dokument pokazujący bombardowanie miasta wywołuje silne emocje, ujawniając ogrom zniszczeń, z których miasto musiało się podnieść. Wodne atrakcje w okolicy: Wodospady Kravica i Rzeka Neretwa Okolice Mostaru również kryją wiele atrakcji. Wodospady Kravica na rzece Trebižat, zaledwie 50 minut od Mostaru, oferują malownicze widoki i chłodne kąpiele nawet w upalne dni. Mostar otacza rzeka Neretwa, największa i najdłuższa rzeka po wschodniej stronie Adriatyku, stanowiąca kluczowy element krajobrazu. Jej skaliste brzegi porastają bujne zielone drzewa, a szare kamienne domki dodają miejscu uroku. W okolicy warto też odwiedzić sanktuarium w Medziugorie, gdzie od 1981 roku mają miejsce objawienia Matki Bożej, uznane przez Watykan. Jest to jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych w regionie, przyciągające ludzi z całego świata. Dzwonnica Pokoju i pomnik Bruce’a Lee Po zachodniej stronie Mostaru znajduje się 107-metrowa Mostarska Dzwonnica Pokoju przy klasztorze franciszkanów. Z jej szczytu rozciąga się widok na miasto, które, mimo idyllicznego wyglądu, wciąż nosi ślady wojny. Słyszy się tutaj, że w ludziach po obu stronach rzeki zdają się krwawić niezabliźnione rany jak zadry po pociskach na ścianach domów. Jednak Mostar stara się łączyć ludzi, czego symbolem jest pomnik Bruce’a Lee, wykonany przez chorwackiego rzeźbiarza Ivana Fijolicia. Naturalnej wielkości postać aktora stała się symbolem jedności i pozytywnego myślenia. Z pewnością łączy ich sympatia do tego amerykańsko-chińskiego aktora i zachęca do patrzenia z nadzieją w przyszłość.
Skopje wzbudza skrajne emocje. Dlaczego jedni je kochają, a inni uznają za kiczowate?
Skopje to jedna z najbardziej specyficznych stolic europejskich. Jedni uwielbiają to miasto za jego niepowtarzalny charakter, inni twierdzą, że oferuje głównie kicz i tandetę. I właśnie dlatego, że stolica Macedonii Północnej wzbudza skrajne emocje, zdecydowanie warto ją odwiedzić, aby przekonać się, jakie wrażenie wywrze na nas.
Spis treści: Historia Skopje Skopje – atrakcje i zabytki Okoliczne atrakcje Skopje Ciekawostki o Skopje Skopje – praktyczne informacje Jaka jest pogoda w Skopje? Skopje ma dość niejednoznaczną nazwę. Przyjmuje się, że ma ona związek z greckimi posterunkami wojskowymi. Niektórzy historycy i językoznawcy są zdania, że słowo to wywodzi się z mowy Pajonów, gdzie oznacza "dom". Zamieszanie związane z nazwą stolicy Macedonii Północnej idealnie pasuje do jej charakteru. Trudno bowiem pozbyć się wrażenia, że chaos to określenie najtrafniej charakteryzujące styl Skopje. Nie można jednak stwierdzić, że nie ma w tym pewnego uroku, ale po kolei. Historia Skopje Początki osadnictwa na terenach dzisiejszego Skopje sięgają 4000 lat p.n.e. Pozostałości po pierwszej osadzie zostały odnalezione w miejscu, w którym dziś możemy podziwiać słynną twierdzę. Ślady kolejnej osady, pochodzące z epoki brązu, odkryto w okolicy wzgórza Zajčev Rid, nad brzegiem rzeki Wardar. Gdy okres panowania Pajonów dobiegł końca, tamtejsze ziemie przejęli Dardanowie, a następnie Rzymianie. W czasach cesarskich na terenie Skopje stacjonowały rzymskie legiony. To pociągnęło za sobą dynamiczny rozwój miasta, gdzie zlokalizowano wiele obiektów użyteczności publicznej. Czasy świetności trwały aż od VI wieku. W tamtym czasie miasto uległo zniszczeniu w następstwie najazdów barbarzyńskich plemion i trzęsienia ziemi. Z kolei cesarz Justynian nakazał jego porzucenie i przeniesienie kluczowych obiektów w okolice, gdzie dziś wznosi się twierdza. Kolejne stulecia upływały pod znakiem zmiany władzy, ale dopiero panowanie Serbów przyniosło intensywny rozwój. Jeszcze większą świetność zapewniły miastu rządy osmańskie. W XVII wieku mieszkało tam kilkadziesiąt tysięcy osób. Upadek miasta datowany jest na rok 1689, kiedy do Skopje wkroczyły wojska austriackie. Powstanie stłumiono, ale doszczętnie spalone miasto, dodatkowo nękane epidemią cholery, straciło na znaczeniu. Ożywienie nastąpiło dopiero w XIX wieku. W 1963 roku miasto nawiedziło kolejne wielkie trzęsienie ziemi, które zniszczyło aż 75 proc. jego powierzchni. Życie straciło wówczas ponad tysiąc osób. Usuwanie skutków katastrofy trwało wiele dziesięcioleci, a niektóre są widoczne do dziś. W 1991 roku miasto zostało ogłoszone stolicą Republiki Macedonii. Skopje – atrakcje i zabytki Skopje przeważnie oceniane jest przez pryzmat centralnej części miasta, będącej dzielnicą pomników i budynków utrzymanych w antycznej stylistyce. Miejscami kontrastują one z socjalistycznymi okazami architektury brutalistycznej. To efekt programu „Skopje 2014”, który zakładał przywrócenie miastu jego dawnego blasku. Czy architektoniczny miszmasz może się podobać? To każdy musi ocenić we własnym zakresie. Stolicy Macedonii Północnej nie można jednak oceniać wyłącznie przez pryzmat przebudowanego centrum. Znajdziemy tam wiele innych interesujących obiektów. Bałkany to fascynujący region, a Skopje nie stanowi tu wyjątku. Twierdza. W miejscu, gdzie wznosi się twierdza, rozpoczęła się historia osadnictwa na tych ziemiach. Obiekt powstał w czasach panowania cesarza Justyniana. Później był wielokrotnie przebudowywany. Największa modernizacja miała miejsce w czasach osmańskich. Wielkie trzęsienie ziemi doprowadziło do istotnego uszkodzenia zabytku. Zniszczeń nie usunięto do dziś. Kamienny Most. Łączący starą i nową część miasta most, który możemy dziś podziwiać, pochodzi z czasów osmańskich. Oprócz roli łącznika, obiekt pełnił też funkcję miejsca, w którym wykonywano egzekucje. Stara Čaršija. Stary Bazar skupia wszystkie najważniejsze budowle z czasów osmańskich. Warto więc odwiedzić to miejsce, nie tylko po to, by zrobić zakupy. Spore wrażenie robię dwie zachowane łaźnie tureckie i trzy karawanseraje – Kapan An, Suli An i Kurshumli An. Dom Pamięci Matki Teresy. Prawdziwy dom Matki Teresy nie przetrwał trzęsienia ziemi. Obiekt, który możemy zwiedzić, to muzeum wybudowane w 2009 roku. Budynek stanowi połączenie stylu nowoczesnego i tradycyjnej architektury macedońskiej. Cerkiew Wniebowstąpienia Jezusa. To jeden z najcenniejszych zabytków w mieście. Sam budynek nie jest specjalnie okazały. Jego wnętrze skrywa natomiast wspaniałe ikony i ikonostas z kunsztownymi rzeźbieniami. Okoliczne atrakcje Skopje Poszukując ciekawych atrakcji, warto odwiedzić bliskie okolice miasta. Skopje otoczone jest zróżnicowanymi terenami, które oferują zarówno atrakcje przyrodnicze, jak i historyczne. Okolice miasta to doskonałe miejsce na krótkie wycieczki i aktywny wypoczynek. Te miejsce szczególnie warto uwzględnić w planie eksplorowania sąsiedztwa macedońskiej stolicy: Kanion Matka Tuż za miastem znajduje się piękny kanion z malowniczym jeziorem. Znajdziemy tam głębokie jaskinie i kilka wspaniałych zabytków architektury sakralnej. Tuż przy jeziorze mieści się restauracja z obszernym tarasem. Rekonstrukcja osady Tumba Madżarki Na przedmieściach Skopje mieści się interesująca wystawa. Przyjezdni mogą podziwiać rekonstrukcję neolitycznej osady Tumba Madżarki. Sama wystawa nie jest zbyt okazała, ale i tak robi wrażenie. Bigorski monaster św. Jana Chrzciciela Monatser znajduje się w odległości około 70 km od Skopje, w górach, nad rzeką Radika. Jest jednym z najważniejszych klasztorów w Macedonii Północnej i słynie ze swojej pięknej architektury oraz relikwii. To także doskonałe miejsce do kontemplacji i wędrówek po górach. Kanion Wardar To naturalna atrakcja oddalona około 20 km od Skopje. Kanion Wardar to spektakularna formacja geologiczna, która tworzy malownicze wąwozy, strumienie i skaliste ściany. Jest to świetne miejsce na piesze wędrówki i podziwianie dzikiej przyrody. Wodospady Kravica Choć znajdują się one trochę dalej, bo w Bośni i Hercegowinie, Kravica to wodospady warte jednodniowej wycieczki z Skopje. Malownicze kaskady które tworzą wspaniałe naturalne baseny do kąpieli i relaksu. Ciekawostki o Skopje Stolica Macedonii Północnej ma bogatą historię, a i współcześnie przykuwa uwagę swoją barwnością i różnorodnością. Nie wszystko to, co najciekawsze w mieście widać gołym okiem. Przez zwiedzaniem warto postać najważniejsze ciekawostki o Skopje. Oto one: W Skopje urodziła się Matka Teresa z Kalkuty. Skopje to niezwykle tolerancyjne miasto. Tuż obok siebie współistnieją wyznawcy chrześcijaństwa w odmianie prawosławnej oraz wschodniego islamu. Do 2008 roku w mieście działał tylko jeden hostel. Obecnie baza noclegowa jest znacznie bardziej rozbudowana. W Skopje, jak i w całej Macedonii, obowiązuje zakaz fotografowania budynków rządowych. Przez Skopje przepływa rzeka Wardar, stanowiąc ważną część krajobrazu miasta. Jest to najdłuższa rzeka w Macedonii Północnej. Choć Skopje znajduje się w pełni na kontynencie europejskim, geograficznie jego bliskość do granicy z Turcją sprawia, że w historii miasto miało silne powiązania z kulturą Azji Mniejszej i Bliskiego Wschodu. W Skopje odbywają się liczne festiwale, takie jak Międzynarodowy Festiwal Filmowy, Festiwal Teatralny i Festiwal Sztuki Ulicznej. Kuchnia w Skopje jest mieszanką tradycji bałkańskich, tureckich i śródziemnomorskich. Popularne są potrawy takie jak ćevapi, ajvar, burek i rakija. Skopje – praktyczne informacje Skopje to dość duże miasto, a poszczególne atrakcje są od siebie oddalone. Należy jednak podkreślić, że do każdej części stolicy Macedonii dotrzemy autobusem komunikacji publicznej lub przewozem prywatnym. Można też zdecydować się na taksówki, które z pewnością nie nadwyrężą naszego budżetu. Osoby chcące zwiedzać Skopje samochodem muszą pamiętać, że tamtejsze uliczki tworzą istny labirynt. Łatwo się zgubić, tym bardziej, że na ulicach panuje spore zamieszanie. GPS z dobrą mapą jest zatem podstawą. Jaka jest pogoda w Skopje? Wiele osób decyduje się na wycieczkę do Skopje w sezonie letnim. Zwiedzanie nie jest wówczas zbyt łatwe. Z nieba leje się żar, a wszechobecny beton potęguje odczuwalne gorąco. Jeżeli od upału wolimy przyjemne ciepło, do stolicy Macedonii Północnej warto wybrać się w maju lub we wrześniu. Skopje to idealne miejsce idealne na tzw. city break, a czyli krótki wypad trwający maksymalnie 2–3 dni. Ciekawe obiekty architektoniczne to nie wszystko, co miasto ma do zaoferowania ta wyjątkowa stolica. Krótki wypad do Skopje można zaplanować także zimą. Wówczas miasto jest mniej zatłoczone, co pozwala na spokojne zwiedzanie atrakcji. To okres poza sezonem turystycznym, dlatego hotele, restauracje i atrakcje często są tańsze. Zima w Skopje trwa od grudnia do lutego. Klimat jest kontynentalny, z dość chłodnymi zimami, choć nie tak mroźnymi jak w Europie Środkowej. Średnie temperatury powietrza w ciągu dnia wahają się od 2 do 8 stopni Celsjusza. Źródło: National Geographic Polska.
Sarajewo – miasto na rozdrożu wielu kultur, religii oraz trudnej i krwawej historii
Sarajewo wciąż nosi blizny po najdłuższym oblężeniu w Europie po II wojnie światowej. Współczesna stolica Bośni i Hercegowiny to miejsce, gdzie historia i codzienność splatają się w niezwykły sposób. Spacerując ulicami miasta, można wciąż dostrzec ślady po kulach i pociskach.
W tym artykule: Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Róże Sarajewa Co zobaczyć w Sarajewie? Sarajewo widziane z góry Sarajewo – atrakcje Sarajewo przez prawie cztery lata było oblężone przez siły Republiki Serbskiej oraz Jugosłowiańską Armię Ludową. Stolica Bośni i Hercegowiny jest więc miastem z niezwykle bolesną historią. W latach 1992–1996 zginęło i zaginęło tam ponad 11 tysięcy osób. Było to najdłuższe i najbardziej krwawe oblężenie w Europie po II wojnie światowej. Sarajewo obecnie. Tak dziś wygląda miasto Również po zakończonej wojnie Bośniacy odczuwali jej skutki. Wiele lat po wojnie ludzie wciąż ginęli z powodu nierozbrojonych min, które znajdowały w całej Bośni i Hercegowinie. Ponadto oblężenie wywarło bardzo negatywny wpływ na psychikę mieszkańców miasta. Według oficjalnych raportów liczba samobójstw wśród mieszkańców stolicy znacząco wzrosła. Podwojeniu uległa liczba aborcji, doszło też do 50-procentowego spadku liczby urodzeń. Przyleciałem do Sarajewa 26 lat po zakończeniu wojny. Wysiadłem na głównym lotnisku, które mieści się ok. 12 kilometrów od centrum. Postanowiłem, że do miasta pojadę komunikacją masową. Na miejscu wiele razy przekonałem się, jak pomocni i życzliwi są Bośniacy. Wojna w Sarajewie zostawiła bolesne ślady Z lotniska idę do Dobrinji, skąd odjeżdżają trolejbusy. To ok. 1,5 kilometra główną drogą na piechotę. Zdecydowałem, że zrobię sobie spacer przez tamtejsze osiedle. Najbardziej uderzający był widok budynków, które wciąż nosiły ślady po kulach. Świadomość, że ponad 26 lat temu na tych ulicach ginęli i strzelali do siebie ludzie, była niezwykle poruszająca. Droga, która powinna zająć mi 15 minut, potrwała dużo dłużej. Co krok w zadumie przyglądałem się fasadom bloków i próbowałem wyobrazić sobie koszmar, który tutaj był rzeczywistością. Z zamyślenia wyrwał mnie mężczyzna. Rozpoznając we mnie turystę, od razu zaczął mówić po angielsku. – Przerażające, prawda? – powiedział i zaczął wraz ze mną patrzeć na dziury w ścianie. – Całkowicie niewyobrażalne, szczególnie że te rany są wciąż świeże – odparłem. – Tak, w Sarajewie jest jeszcze dużo świeżych i niezagojonych ran – odpowiedział w zamyśleniu i natychmiast zapytał z uśmiechem, czy potrzebuję pomocy. Dopiero wtedy zdałem sobie sprawę, że zwiedzając osiedle, zgubiłem się w jego zakamarkach. Powiedziałem mu o swojej sytuacji, a mężczyzna odparł, że wskaże mi drogę. 5 minut później byliśmy już w zajezdni. Pożegnał mnie i powiedział: – Witamy w Bośni, czuj się jak u siebie. Po czym odwrócił się i odszedł, a ja jechałem już w stronę centrum Sarajewa. Róże Sarajewa Róże Sarajewa to symboliczne ślady po wojnie w Bośni i Hercegowinie. Kiedy pocisk uderzał w asfalt, odłamki tworzyły nieregularny wzór przypominający rozprysk kwiatu. Po wojnie wiele z tych miejsc wypełniono mieszanką czerwonej żywicy i plastiku. Zachowane Róże Sarajewa do dziś są formą upamiętnienia ofiar, szczególnie cywilów, którzy zginęli podczas ostrzałów miasta. Można je znaleźć w różnych częściach miasta, zwłaszcza tam, gdzie walki były najintensywniejsze. Większość Róż Sarajewa znajdowała się w pobliżu centrum, przy budynkach publicznych i na większych placach. Z czasem wiele z nich zostało usuniętych lub zdegradowanych z powodu nietrwałości materiałów. Jednak te, które pozostały, wciąż są świadectwem tragicznej historii miasta. W minionych latach część Róż Sarajewa została zrekonstruowana. Spacerując po Sarajewie, warto zapytać miejscowych o ich dokładne lokalizacje. Często znają je lepiej niż mapy turystyczne. Co zobaczyć w Sarajewie? Stolica Bośni i Hercegowiny urzeka przede wszystkim swoją wielonarodowościową, zróżnicowaniem religijnym i eklektyzmem architektonicznym. Niemalże doszczętnie zniszczone w latach 90., miasto w niecałe 30 lat zostało odbudowane, jednak wciąż wiele jest do zrobienia. Widać tu wpływy austro-węgierskie, bałkańskie, socrealistyczne i arabskie. Mieszkają tutaj Żydzi, bośniaccy muzułmanie, katolicy oraz prawosławni. Wszyscy żyją w symbiozie. Mówiąc o trudnej historii Sarajewa, nie sposób nie wspomnieć o Moście Łacińskim na rzece Miljacka. To właśnie tutaj serbski nacjonalista Gavrilo Princip zamordował austriackiego następcę tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga. Wydarzenie to jest uznawane za bezpośrednią przyczynę wybuchu I wojny światowej. Niezwykła jest historia meczetu Gazi Husrev-bega, który znajduje się w samym centrum Baščaršiji, głównego bazaru miejskiego na tamtejszej starówce. W trakcie wojny łącznie na budynek spadło ok. 1200 granatów, pocisków balistycznych i wszelkiego rodzaju bomb. Został odnowiony dzięki funduszom, które przekazała Arabia Saudyjska. Sarajewo widziane z góry Wieczorem postanawiam wspiąć się wzgórze w dzielnicy Alifakovac. Znajduje się tu spory muzułmański cmentarz z lasem białych steli. Wchodzę na samą górę i podziwiam przepiękną panoramę miasta o zachodzie słońca. Wtem z minaretów każdego meczetu w mieście dobywają się nawoływania muezzina. Nadchodzi maghrib, czwarta z pięciu modlitw każdego muzułmanina w ciągu dnia. Wierni wzywani są na modlitwę, a ja czuję, że zaczynam nadużywać cierpliwości zmarłych. Przypominam sobie słowa z książki „Sarajewskie Marlboro” Milijenko Jergovicia. „Wiesz, dlaczego ludzi nigdy nie chowa się w dolinach? Wyobraź sobie: wspiąłeś się na zbocze, brodzisz w wysokiej trawie od mezara (tur. grób) do mezara, cieszysz oko rozległym widokiem albo oglądasz album fotografii z zaświatów, gdy nagle podchodzi do ciebie nieznajomy i pyta o historię życia któregoś z nieboszczyków. Wtedy właśnie dzięki temu, że cmentarz rozciąga się nad miastem, możesz nie tylko opowiedzieć mu o tym człowieku, lecz także pokazać palcem ścieżki jego życia, od sklepu do knajpy, od początku do końca, aż po grób”. Jeszcze raz spoglądam na Sarajewo. Ofiaruję zmarłym swoją modlitwę. Jeśli Bóg istnieje, to mam nadzieję, że da im lepszy los, niż ten, który spotkał ich za życia. Sarajewo – atrakcje Poza najbardziej znanymi miejscami, jak Baščaršija czy Most Łaciński, w Sarajewie można odkryć wiele mniej oczywistych atrakcji. Odwiedzając stolicę Bośni i Hercegowiny, warto zajrzeć również w te miejsca: Tunel Spasa. To muzeum poświęcone tunelowi, który był tajnym przejściem pod lotniskiem podczas oblężenia Sarajewa w latach 1992-1995. Tunel służył do dostarczania żywności i zaopatrzenia mieszkańcom miasta. Można zobaczyć fragment oryginalnego tunelu oraz wystawę opowiadającą o życiu w oblężeniu. Kościół św. Antoniego i islamski meczet pod jednym dachem. Rzadkość w skali światowej: na terenie kościoła św. Antoniego znajduje się też meczet. To symbol współistnienia kultur w Sarajewie. Muzeum Zbrodni Przeciwko Ludzkości i Ludobójstwa 1992-1995. Przejmujące muzeum dokumentujące okrucieństwa wojny w Bośni. Eksponaty, zdjęcia i świadectwa oddają skalę tragedii, jaka dotknęła miasto i cały region. Avaz Twist Tower. Wysoki wieżowiec, z którego rozciąga się panoramiczny widok na Sarajewo. Na szczycie znajduje się taras widokowy, idealny na zachody słońca. Stadion Koševo. Choć stadion był miejscem ceremonii otwarcia Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 1984 roku, dziś jest to miejsce o charakterze historycznym. Wokół stadionu znajdują się symboliczne przestrzenie, np. cmentarze z czasów oblężenia. Sarajevska Pivara. To nie tylko najstarszy browar w mieście (założony w 1864 roku), ale także bar i muzeum. Browar przetrwał oblężenie Sarajewa, a jego woda była często jedynym źródłem wody pitnej dla mieszkańców. Źródło: National Geographic Polska. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Przewodnik po malowniczym Kotorze – co warto zobaczyć?
Kotor to perła Czarnogóry, malowniczo położona nad Zatoką Kotorską. W tym poradniku odkryjesz najważniejsze atrakcje tego niezwykłego miasta, dowiesz się, co warto zobaczyć, jakie są najlepsze miejsca do noclegu, a także jak najlepiej zaplanować zwiedzanie, by w pełni wykorzystać swój czas.
Spis treści: Jak dojechać do Kotoru? Najważniejsze atrakcje Kotoru Jakie plaże warto odwiedzić? Gdzie warto zjeść w Kotorze? Noclegi w Kotorze Praktyczne porady Kotor to miasto, które łączy w sobie bogatą historię, malownicze krajobrazy oraz wyjątkową atmosferę. Spacer po starówce, kąpiel w Zatoce Kotorskiej i degustacja lokalnych specjałów to tylko niektóre z atrakcji, które czekają na turystów odwiedzających to magiczne miejsce. Dzięki łatwemu dojazdowi i bogatej ofercie noclegowej, Kotor jest idealnym miejscem na krótki wypad lub dłuższy pobyt w Czarnogórze. Jak dojechać do Kotoru? Kotor znajduje się w północno-zachodniej części Czarnogóry i jest łatwo dostępny zarówno drogą lądową, jak i lotniczą. Najbliższym lotniskiem jest Tivat, położony zaledwie 7 km od miasta. Z Tivatu do Kotoru można dostać się taksówką, autobusem lub wynajętym samochodem. Alternatywnie można wybrać lot do Podgoricy, stolicy Czarnogóry lub chorwackiego Dubrownika. Oba te miasta oferują dobre połączenia drogowe z Kotorem​. Najważniejsze atrakcje Kotoru Starówka Kotoru Starówka Kotoru, wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, to jedno z najlepiej zachowanych średniowiecznych miast na Bałkanach. Otoczona jest potężnymi murami obronnymi o długości 4,5 km, które ciągną się wzdłuż wzgórza aż do ruin twierdzy św. Jana. Spacerując po brukowanych uliczkach starówki, można podziwiać liczne zabytki, takie jak kościoły, pałace i renesansowe budynki. To miejsce, gdzie każdy zakątek miasta opowiada historię, od czasów Ilirów, przez Rzymian i Bizancjum, aż po Wenecjan, którzy wywarli największy wpływ na architekturę Kotoru​. Zatoka Kotorska Zatoka Kotorska, zwana przez miejscowych Boką, jest jednym z najpiękniejszych miejsc w Europie. To głęboko wcięta zatoka, otoczona wysokimi szczytami Gór Dynarskich, tworząca niezwykły, malowniczy krajobraz. Na wodach zatoki często można zobaczyć gigantyczne statki wycieczkowe, co jest szczególnie widowiskowe wieczorem, kiedy światła portu odbijają się w tafli wody. Zatoka Kotorska to idealne miejsce dla miłośników fotografii i entuzjastów przyrody, oferujące zapierające dech w piersiach widoki​. Katedra Św. Tryfona Jednym z najważniejszych zabytków Kotoru jest Katedra Św. Tryfona, zbudowana w 1166 roku w stylu romańskim. Jest to jeden z symboli miasta, a jej wnętrze kryje relikwie św. Tryfona – patrona Kotoru. Katedra wyróżnia się dwiema prostokątnymi dzwonnicami, a wewnątrz można podziwiać piękne freski i bogato zdobione ołtarze. Wejście do katedry jest płatne, ale warto odwiedzić to miejsce, aby poczuć ducha średniowiecznej architektury i religijności​. Jakie plaże warto odwiedzić? Kotor nie jest typowym miastem plażowym, ale oferuje kamieniste wybrzeże, które jest idealne do relaksu po intensywnym zwiedzaniu. Plaże w Kotorze są wąskie, ale malownicze, a kąpiel w krystalicznie czystych wodach Zatoki Kotorskiej to wyjątkowe doświadczenie. Jednym z niezapomnianych widoków jest przepływający w pobliżu gigantyczny wycieczkowiec, co czyni kąpiele w Zatoce Kotorskiej jeszcze bardziej emocjonującymi​. Plaże są najczęściej niewielkie i intymne, co sprzyja spokojnemu wypoczynkowi. W odległości krótkiego spaceru od Starego Miasta można znaleźć miejsca do kąpieli z malowniczym widokiem. Gdzie warto zjeść w Kotorze? Podczas pobytu w Kotorze warto spróbować lokalnej kuchni, która łączy tradycje bałkańskie z wpływami śródziemnomorskimi. Wśród najbardziej popularnych dań znajdziesz: ćevapčići – grillowane kiełbaski wieprzowe, podawane najczęściej z cebulą, czosnkiem i ziołami. To klasyka kuchni bałkańskiej, której nie można przegapić; pljeskavica – bałkański odpowiednik burgera, przygotowany z mieszanki wołowiny, wieprzowiny i jagnięciny​; prebranac – tradycyjna zapiekanka z fasoli, idealna dla wegetarian​; njeguški pršut – suszona szynka, która jest przygotowywana według tradycyjnych metod przez co najmniej pół roku. Najlepszy pršut pochodzi z wioski Njeguši, słynącej z wyrobu tego specjału​. Noclegi w Kotorze Kotor oferuje szeroki wybór miejsc noclegowych – od tanich pensjonatów po luksusowe apartamenty. Jeśli szukasz noclegu blisko Starego Miasta, rozważ jedną z poniższych opcji: Guest House Vila Vedesa – położony ok. 8 km od centrum, oferuje wygodne i niedrogie zakwaterowanie, zwłaszcza poza sezonem turystycznym​. Apartmani A&K – apartamenty zlokalizowane blisko Wieży Zegarowej, idealne dla turystów, którzy chcą być blisko głównych atrakcji. Apartamenty są dobrze wyposażone, a budynek, w którym się znajdują, to typowy, kamienny dom bałkański​. Praktyczne porady Zwiedzanie Starówki: zwiedzanie Kotoru warto zacząć od Bramy Morskiej, skąd można udać się na spacer po murach obronnych, które oferują niesamowite widoki na miasto i zatokę​. Katedra Św. Tryfona: wstęp do katedry kosztuje 2,5 euro, a msze odbywają się tam regularnie​. Muzeum Morskie: znajduje się w pałacu Grgurina, a bilet wstępu kosztuje 4 euro. Można tu podziwiać modele dawnych kotorskich statków, mapy i inne związane z morzem eksponaty​.
W Chorwacji odkryto iliryjski hełm. Został złożony w ofierze na cześć zmarłych przodków
Archeolodzy w odnaleźli grobowiec, w którym znajdował się hełm należący do starożytnego ludu. Naukowcy uważają, że element zbroi był darem wotywnym lub ofiarą.
W tym artykule: W Chorwacji odkryto hełm starożytnego ludu Artefakt był rodzajem daru wotywnego Hełm wzbudzał podziw wrogów Kim byli Iliriowie? Chorwaccy archeolodzy prowadzili wykopaliska na stanowisku w Gomile w pobliżu wsi Zakotorac w Chorwacji. To miejsce, w którym już w przeszłości zidentyfikowano kilka kurhanów i grobów. Podczas najnowszych badań naukowcy odkryli kolejny pochówek. W środku znaleziono żelazny hełm, który najprawdopodobniej należał do Ilirów. W Chorwacji odkryto hełm starożytnego ludu To starożytny lud indoeuropejski, który u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza zamieszkiwał zachodnie Bałkany. Od V wieku p.n.e. tworzyli liczne małe państwa plemienne, na czele których stali książęta. Region zamieszkały przez Ilirów został złupiony w 280–279 roku p.n.e. przez Celtów pod wodzą Brennusa. Z kolei w II wieku ilyryjskie plemię Dardanów stało się celem ataku celtyckich Skordysków, występujących w sojuszu z królem Macedonii Filipem V. Naukowcy twierdzą, że nie był to zwykły iliryjski hełm. Odkopano go w kamiennej konstrukcji pośród innych kurhanów, które pochodziły z czasów od końca VI wieku do początku IV wieku p.n.e. Naukowcy uważają, że mniej więcej z podobnego okresu pochodzi ten artefakt. – W każdym kurhanie znajdowało się kilka pochówków – powiedział Hrvoje Potrebica, profesor archeologii na Uniwersytecie w Zagrzebiu. Artefakt był rodzajem daru wotywnego Badacze twierdzą, że hełm prawdopodobnie był rodzajem ofiary grobowej lub darem wotywnym. W czasach starożytnych był to przedmiot składany jako dziękczynienie bóstwom lub jako ofiara błagalna. Często takie przedmioty miały postać niewielkich figurek terakotowych lub metalowych, płytek płaskorzeźbionych, rzeźb, a niekiedy nawet naczyń. Samon zjednoczył plemiona Słowian. Dzięki temu było możliwe powstanie państwa polskiego Rozdrobnione plemiona Słowian jako pierwszy zjednoczył Samon. To jemu nasi przodkowie zawdzięczali stworzenie lokalnej potęgi. – Chociaż nowo odkryty hełm nie został jeszcze poddany konserwacji, jest niemal w doskonałym stanie – stwierdził prof. Potrebica. – Kamienna konstrukcja, w której znajdował się hełm jest oddzielona od wszystkich pochówków na stanowisku, co sugeruje, że miał on służyć jako dar dla zmarłych przodków lub stanowić część jakiejś praktyki kultowej związanej z całą nekropolią. Prawdopodobnie nie był to grób konkretnej osoby – wyjaśnia Potrebica. Hełm wzbudzał podziw wrogów – Jeśli iliryjski hełm był używany w walce, prawdopodobnie był to przedmiot, który wzbudzał wielkie emocje – powiedział w rozmowie z Live Science Domagoj Perkić, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Zagrzebiu i współautor odkrycia. – Można sobie tylko wyobrazić wojownika z połyskującym hełmem na głowie, w słońcu, w dniu bitwy. Taki widok 2500 lat temu musiał budzić podziw u wroga – tłumaczy. Co ciekawe, to już kolejny hełm, który odnaleziono na tym stanowisku archeologicznym. Poprzedniego odkrycia dokonano 4 lata temu i artefakt ten znajdował się w pobliskim kurhanie. – Podobnie jak nowo odkryty hełm, tamten również nie był częścią konkretnego grobu. Nie pochowano go wraz ze szczątkami żadnego człowieka – powiedział archeolog. Kim byli Iliriowie? Ilirowie na przełomie II i I wieku p.n.e. zostali podbici przez Rzymian i zostali włączeni w skład prowincji Iliria. Z tamtego okresu zachowały się przekazy, które wskazują, że byli dobrymi najemnikami, którzy służyli zarówno w armii rzymskiej, jak i w armiach greckich. Niektórzy historycy uważają, że od VI wieku n.e. obszary Ilirów zasiedlała ludność słowiańska. Do połowy VII wieku odnotowuje się w tym regionie obecność słowiańskich plemion. Na terenach iliryjskich osiedli się Narentanie oraz plemiona serbskie, Dukljanie, Konawlanie, Trawunianie, Zahumlanie. Dziś uważa się, że potomkami niezromanizowanych Ilirów są najprawdopodobniej współcześni Albańczycy. Z kolei potomkami ludności iliryjskiej, która została poddana romanizacji, mogą być Wołosi. To grupa etniczna zamieszkująca pierwotnie Półwysep Bałkański. Pochodzenia wołoskiego są również współcześni Rumuni i Mołdawianie. Źródło: Live Science. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Czarnogóra ma piękne wybrzeże, ale moje serce zdobył interior. Te miejsca trzeba zobaczyć na własne oczy
Czarnogóra śmiało może stawać w walce o tytuł najpiękniejszego kraju w Europie. Od konkurencji odróżnia ją to, że nie została zadeptana przez turystów. Nadal możemy się tam czuć jak odkrywcy.
W tym artykule: Czarnogóra nie tylko latem Najpiękniejsze miejsca w interiorze Czarnogóry Czarnogórska gościnność Podróże to część mojej pracy. Najczęściej odwiedzam miejsca, które turyści z Polski dopiero zaczynają odkrywać, jednak zdarza mi się też latać do krajów dobrze naszym rodakom znanych. Ale czy na pewno? Taką niespodzianką okazała się Czarnogóra. Cieszyłem się na wyjazd na Bałkany, zwłaszcza że Czarnogóra przewijała się w rozmowach ze znajomymi od tygodni, jeśli nie miesięcy. Nie starczyłoby mi chyba palców u obu rąk, żeby zliczyć wszystkich, którzy ostatnio odwiedzili ten kraj. Na lotnisku w Podgoricy wylądowałem z wyobrażeniem niewielkiego kraju o malowniczych kurortach. Kilka dni później wyleciałem z zupełnie innymi obrazkami w głowie. Ale po kolei. Czarnogóra nie tylko latem Nie powinno dziwić, że Polacy tak chętnie wybierają się na wczasy do Czarnogóry. Wciąż jest tam stosunkowo tanio, a nadmorskie miejscowości, chociażby Kotor, czy nieco mniej znany Bar, to prawdziwe perełki. No i ta pogoda. Ciepło robi się tam znacznie wcześniej niż w naszym kraju, a i lato (przynajmniej na termometrach) trwa dłużej. Kiedy rozmawiam z lokalnymi mieszkańcami pod koniec października, chwalą się, że jeszcze kilka dni temu pływali w Adriatyku. Jednak sezon turystyczny w Czarnogórze nie kończy się, a na pewno nie musi kończyć się na przełomie października i listopada. Dobrze wiedzą to narciarze, którzy coraz chętniej testują zimą czarnogórskie stoki. Pozostają nam jednak miesiące jesienne i wiosenne. Co wtedy? Interior Czarnogóry czeka na odkrycie! Najpiękniejsze miejsca w interiorze Czarnogóry Nazwa mówi sama za siebie. Zdecydowaną większość powierzchni tego małego kraju zajmują właśnie góry. Dzięki temu już sama podróż autem z południa na północ jest swego rodzaju widokowym rejsem. Żeby ułatwić turystom robienie zdjęć, w najpiękniejszych miejscach zaaranżowano nawet punkty widokowe. Nie sposób wymienić wszystkich, zresztą warto odkrywać je samemu. Na szczególną uwagę zasługuje jednak punkt dość nietypowy, bo most na Tarze. Most Đurđevića Tara to chluba Czarnogóry. Kanion tej rzeki jest najgłębszy w Europie. Sama Tara jest też celem podróży miłośników sportów wodnych, np. raftingu. Kto nie chce się moczyć, też polubi Tarę. Most Đurđevića oferuje jedne z najlepszych widoków na tę malowniczą rzekę. Żelbetowy kolos znajduje się niedaleko Mojkovaca, Žabljaka oraz Pljevlji. Jego wysokość waha się od 168 do 172 m. Takie miejsce samo prosi się o utworzenie tyrolki i tak też się stało. Komu mało wrażeń, może dosłownie śmignąć nad rzeką w dole. Most Đurđevića to przede wszystkim most właśnie, a nie punkt widokowy, dlatego spacerując po nim, należy zachować ostrożność. Co prawda ruch na drodze jest niewielki, żeby nie powiedzieć nikły (przynajmniej jesienią), ale bezpieczeństwo to podstawa. Wciąż nie zastaniemy tam też tłumów turystów. Poza grupą, z która przemierzam Czarnogórę, na moście Đurđevića są jeszcze dwie inne osoby. Jak się okazuje, również z Polski. Meandry Ćehotiny O tytuł najbardziej fotogenicznej rzeki Bałkanów ubiega się też Ćehotina. Ma 125 km długości i przepływa przez Bośnię i Hercegowinę oraz Czarnogórę właśnie. Jej najbardziej fotogeniczne miejsce to malownicze meandry niedaleko Pljevlji. Można je podziwiać bezpłatnie z dwóch specjalnie utworzonych punktów widokowych. Tym razem już nie przy samej drodze. Warto wybrać się tam na chwilę przed zachodem słońca, żeby zobaczyć zakola w dwóch różnych porach. Crno jezero Jak na swoją małą powierzchnię – niespełna 14 tys. km kw. – Czarnogóra może poszczycić się imponującą liczbą parków narodowych. Jest ich 5, a zajmują aż 8% całkowitego terytorium kraju. Na razie z listy mogę skreślić tylko jeden. Mam więc jeszcze przynajmniej 4 powody, aby wrócić do Czarnogóry. Odkrywanie czarnogórskiej przyrody rozpocząłem od Parku Narodowego Durmitor, w którym jedną z największych atrakcji jest polodowcowe Crno jezero, czyli jezioro Czarne. Nie dajcie zwieść się tej nazwie. Naturalny akwen ma kolor błękitny, a wraz z Górami Dynarskimi w tle tworzy krajobraz kojarzący się bardziej z zimną Islandią niż ciepłym południem Europy. Aż trudno uwierzyć, że Zatoka Kotorska jest oddalana od PN Durmitor zaledwie o 150 km. Czarnogórska gościnność Podróżując po Bałkanach, nie sposób nie zaznać słynnej tamtejszej gościnności. Oczywiście podlewanej rakiją i winami. Szanujący się gospodarze serwują rakiję jako welcome drink, przepitkę między posiłkami i trunek na dobranoc. Tak też było na peryferiach miasteczka Mojkovac, gdzie Goran Rabrenović od lat prowadzi pensjonat dla turystów. Na wieść o przyjeździe gości z Polski stanął na wysokości zadania. Poza suto zastawionym stołem w kuchni zawisła też biało-czerwona flaga, a z głośników popłynęły polskie szlagiery. Kiedy już każdy myślał, że nic nas nie zaskoczy, Goran zaprosił nas na zewnątrz, gdzie w biało-czerwonym torcie zapłonęły race. Po tak hucznym przywitaniu nazajutrz nie było jednak mowy o tzw. syndromie dnia poprzedniego. Szkoda pogody i widoków. A tych w pobliżu agroturystyki Rabrenovića nie brakuje. Goran sam brał udział w wytyczaniu okolicznych szlaków górskich (pasmo Sinjajevina). Dojście do pierwszego puntu widokowego z jego domu zajmuje około pół godziny. Z domku na drzewie 2-3 minuty krócej. A właśnie, goście mogą spać w tradycyjnych pokojach lub małym apartamencie zaaranżowanym jako... domek na drzewie. Zapamiętaj te adresy Agroturystyk stawiających na doświadczenie prawdziwej czarnogórskiej kuchni i gościnności jest w kraju coraz więcej. Są świetną alternatywą dla większych hoteli w Kotorze czy Budvie. Czarnogóra jest na tyle mała, że podczas tygodniowego urlopu możemy połączyć wypoczynek nad Adriatykiem z biesiadą w interiorze. Poza pensjonatem Goran Rabrenovića warto rozważyć też odwiedziny w tych miejscach: Gospodarstwo „Ćirovic” – prawdziwie sielski klimat ze zwierzęcym inwentarzem i zabytkowym, wciąż działającym młynem; Agroturystyka „Batrićević” we wsi Trubjela – nikt nie wyjdzie stąd głodny. Gospodarze gwarantują stół suto zastawiony specjałami z własnej spiżarki; Lokalne gospodarstwo wiejskie „Oblun” w Briđe – tu czarnogórski klimat mieszka się z duchem Toskanii. Być może to zasługa lokalnego białego wina? Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Wielka migracja Słowian na Bałkany po upadku Cesarstwa Rzymskiego. Mamy dowody w postaci DNA
Imperium Rzymskie trwale utraciło kontrolę nad Bałkanami w VI wieku. Tuż potem na ten obszar wkroczyły olbrzymie rzesze Słowian. Są oni w od 30 do 60 proc. przodkami współczesnej ludności Bałkanów – wynika z najnowszych badań.
W tym artykule: Bałkany – ważny region Cesarstwa Badania genetyczne antycznych ludów Bałkanów Nie tylko Słowianie. Napływ ludności z Anatolii i brak Rzymian Na temat upadku Cesarstwa Rzymskiego w 476 roku powstały setki artykułów i książek. Ten istotny moment w dziejach europejskiej kultury nadal interesuje badaczy przeszłości. Trwają dyskusje, co było główną przyczyną tego wydarzenia. Nowych informacji na ten temat dostarczają też analizy genetyczne. Międzynarodowy zespół badaczy postanowił zbadać to, jaka ludność zamieszkiwała Bałkany w momencie upadku Cesarstwa Rzymskiego. Swoje badania opublikowali w czasopiśmie naukowym „Cell”. Bałkany – ważny region Cesarstwa W szczytowym okresie II wieku n.e. Cesarstwo Rzymskie rozciągało się na olbrzymim terenie. Od Mezopotamii i Arabii na wschodzie, po Wielką Brytanię na zachodzie. Oraz od Renu i Dunaju na północy, po Saharę – na południu. Na potrzeby najnowszego badania naukowcy skupili się na obszarze Środkowego Dunaju. To tam, na Półwyspie Bałkańskim, krzyżowały się wpływy Europy kontynentalnej z północy i Morza Śródziemnego z południa. Region ten był także źródłem znacznych bogactw mineralnych. Była to strefa pograniczna imperium. To obecnie teren Chorwacji i Serbii. Multidyscyplinarne badanie pozwoliło zrekonstruować genetyczną historię Półwyspu Bałkańskiego w pierwszym tysiącleciu naszej ery. A więc w czasie głębokich zmian demograficznych, kulturowych i językowych związanych z upadkiem Cesarstwa Rzymskiego. Badania genetyczne antycznych ludów Bałkanów Naukowcy przebadali DNA 146 osób z terenu Bałkanów, głównie z Serbii i Chorwacji, z I tysiąclecia n.e. Ponad jedna trzecia pochodziła z rzymskiej granicy, z ogromnego stanowiska archeologicznego Viminacium w Serbii. Istotnym aspektem badań było przeanalizowanie genomu Słowian. Lud ten rozprzestrzenił się po Europie w połowie I tysiąclecia p.n.e. Trwają bardzo ożywione dyskusje dotyczące jego kolebki. Na to zagadnienie światło rzucają również badania polskich ekspertów. Ustalono, że wraz z ustaniem wpływów Cesarstwa w VI wieku na Bałkanach na obszar ten masowo napłynęli Słowianie. Ich genom był bardzo podobny do współczesnych populacji słowiańskich w Europie Wschodniej. Są oni w od 30 do 60 proc. przodkami współczesnej ludności Bałkanów. Zdaniem naukowców była to jedna z największych trwałych zmian demograficznych w Europie we wczesnym średniowieczu. Badanie po raz pierwszy potwierdziło, że pojedynczy słowiański migranci pojawiali się na Bałkanach już wcześniej. Jednym z nich była kobieta pochodzenia wschodnioeuropejskiego, pochowana na rzymskim cmentarzu. Zasadniczy napływ miał jednak miejsce w VI w. – Zgodnie z naszą analizą kopalnego DNA, przybycie słowiańskojęzycznych populacji na Bałkany miało miejsce przez kilka pokoleń. Obejmowało całe grupy rodzinne, w tym zarówno mężczyzn, jak i kobiety – wyjaśnia współautor badania, Pablo Carrión z Instytutu Biologii Ewolucyjnej na Uniwersytecie Pompeu Fabry w hiszpańskiej Barcelonie. Populacje słowiańskie były najsilniejsze na północy, z „wkładem” genetycznym wynoszącym 50–60 proc. w dzisiejszej Serbii. Stopniowo malał on w kierunku południowym. Wyniósł 30–40 proc. w Grecji kontynentalnej i do 20 proc. na wyspach Morza Egejskiego. – Główny genetyczny wpływ słowiańskich migracji jest widoczny nie tylko w obecnych bałkańskich populacjach słowiańskojęzycznych. Jest także w miejscach, w których dziś nie mówi się językami słowiańskimi, takich jak Rumunia i Grecja – dodał współautor pracy David Reich. To profesor genetyki Blavatnik Institute w Harvard Medical School i profesor biologii ewolucyjnej człowieka na Wydziale Sztuki i Nauki Harvardu w USA. Nie tylko Słowianie. Napływ ludności z Anatolii i brak Rzymian Przed przybyciem Słowian na teren Bałkanów nastąpił duży napływ ludności anatalijskiej, czyli z obszaru obecnej Turcji. Ta migracja pozostawiła długotrwały ślad genetyczny na Bałkanach – to kolejny wniosek zespołu genetyków. Naukowców zaskoczyło to, że nie znaleźli dowodów na szerszą obecność osób z terenu Italii, czyli rdzennych terenów Rzymian. Wszystko wskazuje na to, że mieszkańcy Bałkanów – zarówno lokalni, jak i ci, którzy przybyli z Anatolii – byli ze sobą zintegrowani. Byli też zromanizowani, co oznacza, że przyjęli zwyczaje i kulturę rzymską. – Na przykład w Viminacium znajduje się wyjątkowo bogaty sarkofag. Pochowano w nim razem mężczyznę pochodzenia lokalnego i kobietę pochodzenia anatolijskiego – podaje Íñigo Olalde z Uniwersytetu Kraju Basków, współautor badania. O tym, że w czasie trwania Imperium Rzymskiego Bałkany były prawdziwym tyglem kulturowym i etnicznym świadczy też odkrycie szczątków zmarłego, którego sygnatura genetyczna wskazuje na pochodzenie z obszaru Sudanu. Źródło: Cell. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odkryto najstarszą znaną wioskę w Europie. Założono ją tysiące lat temu na znanym jeziorze
Najstarsza osada w Europie to jedno z najcenniejszych odkryć archeologicznych tego roku. Co wiemy o historycznej wiosce? Zaskakiwać może to, jak i gdzie została zbudowana.
W tym artykule: Najstarsza osada w Europie Tam osiedlali się pierwsi europejscy rolnicy Z czego znane jest Jezioro Ochrydzkie? Gdzie powstała najstarsza osada w Europie? Odkrycia archeologów wskazują na Bałkany, a konkretnie Jezioro Ochrydzkie. Popularny wśród turystów akwen znajduje się na granicy Albanii i Macedonii Północnej. Badacze znaleźli w nim setki palów z pni drzew. Jak twierdzą, miały być fundamentami historycznej wioski. Jest jeszcze za wcześnie, aby oszacować, jak wielka była osada, ale dziesiątki tysięcy drewnianych kloców sugerują, że mogła być stosunkowo duża. Najstarsza osada w Europie Wykopaliskami kierował Albert Hafner, archeolog z Uniwersytetu w Bernie w Szwajcarii. Jak przekazał w rozmowie z serwisem Live Science, kilka tygodni temu nurkowie pobrali próbki drewna z zanurzonych pni drzew i drewnianych kloców w pobliżu albańskiej wioski Lin na zachodnim brzegu Jeziora Ochrydzkiego. Wyniki badań poznamy dopiero za kilka miesięcy. Archeolodzy podejrzewają jednak, że zatopione drewno może liczyć tyle samo lat, co drewniane fundamenty odkryte na brzegu. A szacuje się, że powstały między 5800 i 5900 rokiem p.n.e. To z kolei oznacza, że odkrycie dotyczy najstarszej osady, jaką kiedykolwiek znaleziono w Europie. Zespół badawczy wskazuje, że podobna nadwodna konstrukcja na palach znajdowała się na wschodnim brzegu jeziora w pobliżu Ploča Mičov Grad. Drewniane pozostałości znalezione na terenie Macedonii Północnej są jednak o kilkaset lat młodsze. Tam osiedlali się pierwsi europejscy rolnicy Hafner od kilku lat bada bałkańskie jeziora w poszukiwaniu osadników z Anatolii. Według historyków to właśnie oni sprowadzili rolnictwo do Europy. Badania nad niektórymi osadami zaczęły się już w latach sześćdziesiątych XX wieku. Wówczas naukowcy dysponowali jednak ograniczonymi możliwościami i wiedzą. W najnowszych wykopaliskach wykorzystano wyspecjalizowane techniki, w tym datowanie radiowęglowe i dendrochronologię. Metoda ta pozwala określić, kiedy ścięto drzewo na podstawie tzw. słojów. Archeolodzy nie są pewni, czy najstarsza osada w Europie została zbudowana na głębokiej wodzie, czy na podmokłym terenie. Intrygujące jest też to, dlaczego domy stały na palach w wodzie, a nie na lądzie. Według Hafnera taka zabudowa mogła być łatwiejsza w obronie. Co ciekawe, ślady tej praktyki zachowały się na niemal całym kontynencie. Jeziora przyciągały starożytnych ludzi prawdopodobnie ze względu na łatwo dostępną wodę oraz występujące tam zwierzęta i rośliny. Pierwsi europejscy rolnicy krzyżowali się z łowcami-zbieraczami, którzy pojawili się na Starym Kontynencie już około 45 000 lat temu. Najprawdopodobniej pochodzili z Afryki. Obie to grupy łączyły się następnie z koczowniczymi ludami protoindoeuropejskimi, które przybyły do Europy ze stepu euroazjatyckiego około 5000 lat temu. Według genetyków współcześni Europejczycy w większości mają DNA zawierające cechy wszystkich trzech grup przodków. Kartagińczycy prawdopodobnie palili niemowlęta w ofierze bogom. Wskazuje na to brutalne odkrycie Archeolodzy sugerują, że Kartagińczycy czcili bogów w wyjątkowy sposób. Mieli składać ofiary z niemowląt i dzieci do 4. roku życia. Wykorzystywano do tego bardzo cenne wówczas drewno. Z czego znane jest Jezioro Ochrydzkie? Położone na granicy Albanii i Macedonii Północnej Jezioro Ochrydzkie jest uważana za najstarsze i jedno z najgłębszych jezior w Europie. Turyści chętnie odwiedzają region nie tylko ze względu na piaszczyste plaże. Popularne są również wycieczki dookoła jeziora. Najważniejszym miastem po drodze jest Ochryda. Na miejscu warto zobaczyć między innymi sobór św. Zofii, fortecę cara Samuela oraz zabudowę starej części miasta. Na południowy zachód od miasta Ochryda znajduje się jeden z najcenniejszych zabytków Macedonii Północnej. Jest to założony w 905 r. klasztor św. Nauma. W sezonie letnim nie brakuje tam turystów. Miejscowi rybacy szczególnie upodobali sobie z kolei malowniczo położoną wioskę Trpejca. Tam również można spotkać grupy wczasowiczów. Zarówno Macedonia Północna, jak i Albania nie są jeszcze zalewane letnikami, chociaż w przypadki drugiego kraju zaczyna się to powoli zmieniać. Bardzo możliwe, że odkrycie najstarszej osady w Europie w niedalekiej przyszłości zostanie przekształcone w kolejną atrakcję turystyczną. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Ciekawostki o Bułgarii. Poznaj zaskakujące fakty o ulubionym kraju bałkańskim Polaków
Złote Piaski, Dolina Róż, rakija i sałatka szopska to świetnie znane bułgarskie symbole. Od lat jeździmy na bułgarskie wybrzeże Morza Czarnego. Doskonale wiemy że potakiwanie oznacza tam „nie”, a kręcenie głową – „tak”. Ale gdy Bułgarii przyjrzeć się nieco bliżej, okazuje się że potrafi zaskoczyć mało znanymi i arcyciekawymi faktami.
W tym artykule: Historyczne ciekawostki o Bułgarii Kulinarne ciekawostki o Bułgarii Bułgarskie góry i trasy narciarskie Przyroda Bułgarii Jeden z najdłużej niepobitych rekordów świata w lekkiej atletyce należy do Bułgarki – Stefki Kostadinovej. Pobiła go w skoku wzwyż, na Mistrzostwach Świata w lekkiej atletyce w Rzymie, w 1987 r. Tego imponującego wyniku – 2,09 m – do dziś nikt nie pobił. Granicę dwóch metrów Kostadinova w swojej sportowej karierze przekraczała aż 197 razy. Pobiła tez w sumie siedem rekordów świata. Pochodzi w Płowdiwu i jest honorową obywatelką tego miasta. Fakt, że Bułgaria jest największym na świecie producentem olejku różanego jest powszechnie znany. Ale mało kto wie, że to samo dotyczy lawendy. W ostatnich latach Bułgaria wyprzedziła dotychczasowego lidera w produkcji lawendy, czyli Francję. Lawenda świetnie się w Bułgarii udaje, dzięki ciepłemu bałkańskiemu klimatowi. Koszty pracy są tam znacznie niższe niż we Francji. Dlatego bułgarski olejek kosztuje połowę tego, co francuski. Historia uprawy lawendy w Bułgarii ma co najmniej sto lat. Także „lawendowa” rywalizacja Bułgarii i Francji nie jest niczym nowym – trwa od lat 80. poprzedniego wieku. Historyczne ciekawostki o Bułgarii Bułgaria to jedno z najstarszych państw Europy. Powstała w 681 roku. Chrześcijaństwo przyjęła w roku 864. Jest także jedynym państwem w Europie, które nigdy nie zmieniło nazwy. Pierwszy bułgarski parlament został zwołany 11 maja 1879 roku. To czyni go najstarszą instytucją parlamentarną w Europie. Jedź do Bułgarii! Tu jest wszystko - i do tego najtaniej w Europie Góry, morze, świetna kuchnia. W Bułgarii nie trudno o idealny urlop. W Bułgarii znajduje się jeden z najciekawszych i najczęściej fotografowanych budynków z czasów komunizmu w całej Europie. Dom-Pomnik Komunistycznej Partii Bułgarii wybudowano w 1981 r. na szczycie góry Buzłudża, w łańcuchu Starej Płaniny. Przypominający wielkie UFO obiekt jest olbrzymi. Ma 42 metry średnicy, a góruje nad nim 70-metrowa wieża zwieńczona czerwoną gwiazdą. Wykonany z betonu budynek to przykład architektury nurtu brutalizmu. Wewnątrz znajduje się wielka sala, którą zdobiło niemal tysiąc metrów kwadratowych mozaik. Dziś budynek jest już tylko malowniczą ruiną, ale podejmowane są próby jego zachowania i konserwacji. Kulinarne ciekawostki o Bułgarii Lactobacillus bulgaricus to podgatunek probiotycznej bakterii zwanej pałeczką kwasu mlekowego. To jeden z głównych mikroorganizmów obecnych w jogurcie. Został odkryty w 1905 r. przez bułgarskiego mikrobiologa Stamena Grigorova. Dziś, wraz ze Streptococcus thermophilus bakteria ta jest używana na całym świecie do produkcji jogurtu, a także jako składnik preparatów probiotycznych. Jest obecna także w wielu serach. Odpowiada za tzw. fermentację mlekową, czyli rozłożenie laktozy do kwasu mlekowego. Dzięki niemu jogurt ma kwaśny smak. W Bułgarii produkowano wino już 6 tys. lat temu. Uprawa winorośli kwitła też za czasów starożytnego państwa Traków, ok. 2,5 tys. lat temu. W czasach Związku Radzieckiego Bułgaria stała się czwartym producentem wina na świecie. Oczywiście cała ta produkcja była konsumowana właśnie w komunistycznej części Europy. Po 1989 roku Bułgaria zaczęła produkować wina wysokiej jakości i eksportować je na Zachód Europy. Dziś ma ok. 60 tys. hektarów winnic, w których uprawia się zarówno szczepy międzynarodowe, jak cabernet sauvignon i merlot, jak i mnóstwo lokalnych, np. mavrud czy dimyat. A jej znaczenie na winiarskiej mapie świata wciąż rośnie. Gojnik i czosnek bułgarski to dwie rośliny powszechnie konsumowane w Bułgarii. Obecnie robią międzynarodową karierę w świecie zdrowego żywienia i kulinariów. Gojnik, znany również jako herbata mursalska, szałwia libańska czy herbatka wysokogórska, to ziele uważane w Bułgarii niemal za panaceum. Napar z gojnika ma leczyć rany, wspomagać trawienie i odporność, likwidować zgagę i pobudzać. Potwierdzono jego działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Czosnek bułgarski, inaczej samardala, to składnik mieszanki przypraw o tej samej nazwie, a przy okazji niezwykle ozdobna roślina. Używa się jej do przyprawiania mięsa, jajek, ziemniaków i sałatek. Bułgarskie góry i trasy narciarskie Choć kojarzymy ją, jeszcze z czasów PRL, z nadmorskimi kurortami, znacznie więcej jest w Bułgarii kurortów górskich. A konkretnie – wypoczniemy tam w 26 miejscowościach nad morzem i aż w 56 w górach. Co nie dziwi, bo aż 60% powierzchni tego kraju pokrywają właśnie góry. Bułgaria to raj dla miłośników górskich wędrówek. Jej góry są nie tylko rozległe, ale i bardzo różnorodne. Od osiągającego niemal 3 tys. m n.p.m. masywu Riły, przez malownicze Rodopy, usiany jeziorami masyw Pirin, po pełną oryginalnych skalnych formacji Starą Płaninę. Plaże w Bułgarii. Gdzie znaleźć te najpiękniejsze? [PRZEWODNIK] Wymieniając miejsca, które Polacy w sezonie wakacyjnym odwiedzają najchętniej, na jednym z czołowych miejsc z pewnością znajdzie się Bułgaria. Plaże, zabytki, dzikie pasma górskie, malow... A jak góry – to i narty. Bułgaria ma ogromny narciarski potencjał i jest coraz lepiej znana pod tym względem w Europie. Największym ośrodkiem narciarskim kraju jest Bansko w górach Piryn, gdzie regularnie odbywają się zawody Pucharu Świata. Można tu jeździć po 75 kilometrach tras. Niewiele mniejszy jest Borovets (58 km tras), a jego dużą zaletą jest niewielka odległość od Sofii. W całej Bułgarii jest 21 ośrodków narciarskich i w sumie 228 km tras. Przyroda Bułgarii Bułgaria to jedno z najbardziej bioróżnorodnych miejsc w Europie. Występuje tu 3900 gatunków roślin, 210 gatunków ryb, 18 gatunków płazów, 37 gatunków gadów, 428 gatunków ptaków i 95 gatunków ssaków. W sumie w Bułgarii występuje około 1300 gatunków endemicznych (5% całkowitej flory, 8,8% wszystkich gatunków innych niż owady i 4,3% gatunków owadów). Przyczyną tego bogactwa jest zróżnicowanie środowisk, ekosystemów i mikroklimatów. W Bułgarii można podobno wyróżnić ponad 900 typów siedlisk. Choć w kraju są tylko cztery parki narodowe, liczba wszystkich obszarów chronionych i rezerwatów jest znacznie większa i wynosi aż 1392, w tym 340 unijnych obszarów „Natura 2000”.
Niewielu turystów odwiedza Butrint. Tymczasem to prawdziwa skarbnica starożytnych i średniowiecznych zabytków
Albania to specyficzny kraj, w którym wspaniałe, malownicze plaże kontrastują z wszechobecnymi bunkrami i architekturą, dla której słowo „nieciekawa” jest raczej łagodnym określeniem. Nie można jednak zapomnieć, że turystyczne walory tej destynacji nie ograniczają się wyłącznie do kurortów nad Adriatykiem i Morzem Jońskim. Jedną z największych pereł w turystycznej koronie Albanii jest Butrint – starożytne miasto o wyjątkowych walorach historycznych, kulturowych i przyrodniczych.
W tym artykule: Butrint w mitologii Historia Butrint Jak upadł Butrint? Odkrycia archeologiczne w Butrint Kiedy można zwiedzać stanowisko archeologiczne? Ciekawostki o Butrint Butrint to starożytna osada, położona w odległości ok. 20 km od słynnego kurortu Saranda w Albanii. Wybudowane na wzgórzu wznoszącym się na niewielkim półwyspie, z trzech stron otoczone jest wodami jeziora o tej samej nazwie. To obszar o wyjątkowych walorach historycznych. Nic więc dziwnego, że w 1992 roku został wpisany na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO. Warto jednak pamiętać, że starożytne miasto oferuje coś więcej niż tylko wspaniałe zabytki (najstarsze obiekty w Butrint wzniesiono jeszcze przed nastaniem naszej ery). Ze względu na swoje położenie w okolicy jezior i bagien, obszar ten charakteryzuje się też wyjątkowymi walorami przyrodniczymi i dużym zróżnicowaniem flory i fauny. Butrint w mitologii Historia miasta Butrint rozpoczyna się w starożytności. Jak głosi legenda, jej założycielami mieli być uciekinierzy z Troi, których szeregi zostały rozbite przez Achajów. Wzmianka o Butrint pojawia się w „Eneidzie” Wergiliusza. Według rzymskiego poety, to właśnie tam miało dojść do spotkania Eneasza z Helenosem, synem króla Priama, i Andromachą, wdową po Hektorze. Historia Butrint Tyle mitów. Co wiemy na temat historii tego niezwykłego miejsca? Według badań archeologicznych, początki osadnictwa w Butrint przypadają na XII wiek p.n.e. W tamtym czasie istniała tam osada zasiedlona przez Ilirów – starożytny lud pochodzenia indoeuropejskiego, który pod koniec epoki brązu osiedlił się na obszarze zachodnich Bałkanów. O ile początkowo Butrint było tylko niewielką osadą, to 500 lat później, gdy miasto stało się grecką kolonią, rozpoczął się jego gwałtowny rozwój. Jak wynika z zapisów Hekatajosa z Miletu, już w VI wieku p.n.e. Butrint (a właściwie Buthroton, jak wówczas nazywali je Grecy) miało status jednego z kluczowych portów i ważnego ośrodka handlu. Biorąc pod uwagę korzystne położenie geograficzne, nie jest to specjalnie zaskakujące. Mniej więcej w tym czasie wybudowano mur obronny. W IV stuleciu p.n.e. w Butrint wzniesiono sanktuarium Asklepiosa (greckiego odpowiednika rzymskiego Eskulapa). Wówczas miasto stało się jednym z kluczowych miejsc kultu boga sztuki lekarskiej. Co pięć lat organizowano tam obchody święta bóstwa, a do miasta przybywali chorzy szukający uzdrowienia. W III wieku p.n.e. Butrint zostało włączone do granic Imperium Rzymskiego. W tamtym czasie miasto było nazywane Colonia Iulia Buthrotum. Gdy po śmierci Juliusza Cezara władzę w Rzymie przejął Oktawian August, nastąpiła duża rozbudowa tego miejsca. Nazwa została zmieniona na Colonia Augusta Butrotium, a na bitych tam monetach pojawiła się podobizna pierwszego rzymskiego cesarza. Rozwój miasta został na chwilę zahamowany w III wieku n.e., kiedy tamten obszar został nawiedzony przez trzęsienie ziemi. Zniszczenia szybko usunięto i do końca starożytności Butrint utrzymało status jednego z najważniejszych portów. Jak upadł Butrint? Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego miasto zaczęło stopniowo podupadać. W VI wieku wybudowano tam bazylikę i baptysterium, a Butrint stało się siedzibą biskupstwa chrześcijańskiego. Jednak w kolejnych latach zostało wielokrotnie splądrowane. Znaczenie handlowe Butrint zmalało, do czego przyczyniła się też częsta zmiana przynależności państwowej. We wczesnej fazie średniowiecza miasto należało do Bułgarii. W IX wieku znalazło się w granicach Imperium Bizantyjskiego. W XIV stuleciu stało się własnością Republiki Weneckiej. Już w XV wieku Butrint zostało niemal całkowicie spustoszone. XVI-wieczne wojny Wenecji z Imperium Osmańskim położyły kres istnieniu starożytnej osady. Odkrycia archeologiczne w Butrint To właśnie bogata historia zadecydowała o współczesnej wartości tego miejsca. W kontekście historycznym i kulturowym, w całym basenie Morza Adriatyckiego trudno jest wskazać drugie stanowisko archeologiczne, które byłoby tak bogatym źródłem informacji o dawnych czasach. W mieście do dziś zachowały się wspaniałe zabytki, nie tylko średniowieczne, ale także z czasów greckich i rzymskich. Już po przekroczeniu bram miasta w oczy rzucają się pozostałości rzymskich term z II wieku n.e. Oraz wieża wenecka, wzniesiona na przełomie XV i XVI stulecia. Jednym z najbardziej imponujących zabytków archeologicznych Butrint jest pochodzący z III wieku p.n.e. amfiteatr. Ten niezwykły obiekt mógł zmieścić 1500 widzów. Amfiteatr jest położony na obszarze agory, która była nie tylko miejscem spotkań mieszkańców, ale także punktem handlowym. Niezwykle cennym zabytkiem jest też baptysterium. Obiekt wybudowany w VI wieku n.e. był wspaniałym przykładem sztuki wczesnobizantyjskiej. Do dziś zachowało się jedynie 16 kolumn, a oprócz nich – chrzcielnica i kunsztowna mozaika pokrywająca podłogę. W znacznie lepszym stanie zachowała się bazylika, wybudowana w tym samym czasie. Trójnawowy, monumentalny obiekt przetrwał aż do XVIII wieku. Niewiele pozostało natomiast po pałacu biskupim, wybudowanym w V stuleciu. Obiekt, który został zniszczony podczas najazdu plemion słowiańskich, przetrwał zaledwie 100 lat. Kolejne ważne znalezisko to gimnazjon, wybudowany w II wieku n.e. W założeniu, budynek był miejscem krzewienia kultury fizycznej, ale w późniejszych latach został przekształcony w kościół. Wymieniając odkrycia archeologiczne w Butrint, nie można pominąć ruin świątyni Asklepiosa. Przez długi czas, miasto pozostawało jednym z najważniejszych ośrodków kultu tego boga. Jednym z najlepiej zachowanych, a zarazem najmłodszych zabytków Butrint jest XVIII-wieczny wenecki zamek obronny, wybudowany na szczycie wzgórza. Obecnie znajduje się tam muzeum, w którym eksponowane są pozostałości po greckich i rzymskich posągach, odkrytych w toku prac archeologicznych. Pozostałości po murach obronnych miasta zachowały się do dziś. W umocnieniach znajdują się dwie bramy, które w starożytności wieńczyły główny szlak, prowadzący do osady. Mowa o Bramie Morskiej i Bramie Lwa. Kiedy można zwiedzać stanowisko archeologiczne? W sezonie turystycznym, stanowisko archeologiczne w Butrint jest dostępne dla zwiedzających od godziny 9:00 do 19:00. Bilety można kupić na miejscu lub online. Dojazd nie stanowi problemu. Obiekt jest położony w odległości ok. 5 km od Ksamilu i ok. 20 km od Sarandy, gdzie rozpoczyna swoją trasę autobus miejski, którym można dotrzeć na miejsce. Nie ma też problemu, by dojechać do Butrint samochodem. Ciekawostki o Butrint Powyżej wymieniliśmy najważniejsze fakty o Butrint. Na koniec zostawiliśmy kilka interesujących ciekawostek na temat tej starożytnej osady. Prace archeologiczne w Butrint rozpoczęły się w 1928 roku, z polecenia Mussoliniego. W 2002 roku ustanowiony został Park Narodowy Butrint. To posunięcie miało na celu zachowanie tamtejszej bioróżnorodności poprzez ochronę występujących tam licznych gatunków flory i fauny. Park Narodowy Butrint zajmuje obszar 94 kilometrów kwadratowych. Na jego terenie bytuje niemal 40 gatunków ssaków, ok. 100 gatunków ryb i ponad 240 gatunków ptaków. Równie bogaty jest tamtejszy świat flory, który obejmuje ok. 800 gatunków roślin, w tym 16 zagrożonych wyginięciem. W mieście zachowały się zabytki z czasów greckich i rzymskich. Uważni zwiedzający odróżnią je bez większego problemu. Greckie budowle były wznoszone z pasujących do siebie kamiennych bloków, natomiast Rzymianie używali spoiwa do łączenia materiału budowlanego. Grecka nazwa Buthrotum oznacza „raniony wół”. W wybudowanym ponad 2 tysiące lat temu amfiteatrze do dziś odbywają się występy artystyczne. Kolorowa mozaika, która pokrywa podłogę baptysterium, przez większość czasu jest przykryta grubą warstwą piasku. Dlaczego? Ze względu na okrojone fundusze na konserwację, takie działanie okazuje się najtańszym z najskuteczniejszych sposobów ochrony cennego zabytku. Według legendy, w Butrint miał umrzeć Pan – bożek lasów, pól i pasterzy. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Wakacje na Bałkanach. 8 pomysłów na lato
Wybuchowa mieszanka kultur, tradycji, języków i religii. Na miejscu znajdziecie zjawiskowe krajobrazy, fantastyczną kuchnię, a także serdecznych i wyjątkowo spontanicznych ludzi. Zobaczcie najciekawsze pomysły na wakacje na Bałkanach.
W tym artykule: Gucza (Serbia) Nesebyr (Bułgaria) Berat, Albania Mostar (Bośnia i Hercegowina) Winnice Słowenii Durmitor (Czarnogóra) Šarganska Osmica (Serbia) Rafting na Peloponezie (Grecja) „Nie mamy wątpliwości, że Bałkany będą hitem tegorocznego lata. Zabieramy was do Czarnogóry, wciąż nieodkrytych Albanii, Kosowa i Serbii, ale też Grecji śladami mitycznych bohaterów" – pisze Agnieszka Franus w czerwcowym wydaniu magazynu „National Geographic Traveler". Magazyn wciąż możesz zamówić w naszym sklepie internetowym. Dla czytelników National-Geographic.pl przygotowaliśmy 8 miejsc, które warto odwiedzić na Bałkanach. Gucza (Serbia) Miasteczko położone jakieś 150 kilometrów od Belgradu. Od 1961 roku, w środku sierpnia zjeżdżają tu zespoły grające szeroko rozumianą muzykę bałkańską. To muzyczne szaleństwo, trwającą dzień i noc imprezę. Są dziesiątki prowadzonych równolegle koncertów i koncercików. Gra się wokół stołów z jedzeniem i na ulicach, koncertuje w ogródkach domów i pod zadaszeniem sklepu, przy cerkwi i stojąc po kolana w rzece. Najlepsi są Romowie – ci z Rumunii, Serbii i z Macedonii. Wystarczy cztery czy pięć trąbek i wielki bęben. Jak nikt, grając, manipulowali słuchaczami, co rusz wprowadzając w nastrój euforii muzyką tak szybką, że nie nadążały nogi, albo w melancholię i przygnębienie rzewnymi, pogrzebowymi dźwiękami. Prócz muzyki, dookoła królowały i dymiły wielkimi paleniskami stoiska z jedzeniem: grillowana pjleskavica z baraniny i wieprzowiny, z ziłami, musaka z bakłażana i mięsne ćevapčići na patyczkach. Na deser zwijane, francuskie naleśniki posmarowane masłem czekoladowym i posypane plazmą – serbskim przysmakiem, czyli kruszonymi herbatnikami. W dłoni festiwalowicza – obowiązkowo – piwo Jeleń. Tuby i trąbki, puzony i rogi, bębny i klarnety towarzyszyły mi cały czas. Bo codziennie, na niewielkiej scenie w centrum miasta odbywały się przed jury przesłuchania konkursowe. Zespoły walczyły o tytuł Pierwszej Trąbki, a tym samym sławę i szansę na koncerty w całej Europie. Ale prawdziwa, muzyczna bomba wybuchła, gdy kulminacyjnego wieczora na scenie miejskiego stadionu stanął Boban Marković z zespołem, ikona serbskiego grania. Do dziś nie wiem, jak grubo ponad stutysięczna publiczność zmieściła się na murawie, i jak Markovićowi udało się być bardziej głośnym niż zgromadzony tłum. Zespół grał blisko dwie godziny, a publiczność była nie do zajechania. Gdy wiele lat temu Miles Davies, pierwsza trąbka światowego jazzu usłyszał muzykę z Guczy, wypowiedział słynne słowa: nie wiedziałem, że na trąbce można tak grać. Gdy wracałem z Serbii na usta cisnęły mi się inne: nie wiedziałem, że można się tak szaleńczo bawić. Nesebyr (Bułgaria) Ten, kto rano nie idzie na plażę w Słonecznym Brzegu, zmierza do Nesebyru. Starożytne, bo mające ponad trzy tysiące lat historii miasteczko leży zaledwie dwadzieścia minut jazdy od kurortu. Nesebyr powstał na wyspie połączonej wąskim cyplem z lądem. Przy wjeździe stoi, widoczny z każdej plaży w Słonecznym Brzegu, wiatrak. W lecie oblegają go tłumy turystów, ławą suną na starówkę wpisaną na listę UNESCO. Tak trafiamy do miasta – bajeczki, niegdyś trackiej osady, potem greckiej kolonii. 1500 lat temu Nesebyr był całkowicie obwarowany, pozostałości tych murów można gdzieniegdzie jeszcze wypatrzeć. Wąskie uliczki, drewniane domy z XIX wieku i setki straganów z pamiątkami zachęcają do robienia zdjęć i zakupów. Mydełka różane, małe torebki z tradycyjnym wzorkiem, przyprawy. Wszędzie niemal to samo, choć sprzedawcy zachwalają po cichu również różne rodzaje rakii: kruszewę, smokinowę, dżibrowicę. Wszystko zależy od tego, z jakich została zrobiona owoców. Przez wieki Nesebyr był biskupstwem, stąd w tym całym turystycznym tyglu kryją się zabytkowe świątynie. Jedna z najpiękniejszych to cerkiew świętego Szczepana. Powstała między XI i XIII wiekiem i choć z zewnątrz może nie robi takiego wrażenia, wejście do środka po prostu oszałamia. Na jej ścianach oglądam 258 obrazów z tysiącem postaci. Te wszystkie kolory, historie tworzą niesamowity klimat. Mamy szczęście, przez chwilę jesteśmy tu sami, więc bez problemu robimy z setki zdjęć. Nesebyr stworzony został do włóczenia się. Dlatego przyjeżdża się tu na kilka godzin, choć można również zostać na jednej z tutejszych plaż. Ale wiele osób chce spędzić chwile przy winie i dobrym jedzeniu. W labiryncie zaułków trafiamy do Palmakoto, restauracji znanej z owoców morza. Za chwilę przy stoliku z widokiem na morze pałaszujemy słynną szopską, która wygląda tu trochę inaczej niż ta na wyspie świętej Anastazji, potem próbujemy grillowanego koziego sera, żeby skończyć na krewetkach i sardelach. Na deser lokalne wino, jest bosko. Macedonia – atrakcje bałkańskiej republiki słońca. 5 rzeczy do zobaczenia w Macedonii Północnej Malownicze góry, urokliwe jeziora i bałkańska gościnność. Każdego roku Macedonia Północna przyciąga coraz więcej turystów z całego świata. Sprawdzamy, jak zorganizować wyjazd i co zo... Berat, Albania Pierwszą osadę założyli tu w starożytności (2600–1800 r. p.n.e.) Ilirowie – indoeuropejski lud u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza zamieszkujący współczesne Bałkany. To do nich odwołują się zresztą dzisiejsi Albańczycy, szukając swoich korzeni i tożsamości. W II w. p.n.e. miasto objęli we władanie Rzymianie, którzy nadali mu imię Antipatrea. Zaś w czasie rządów Bizancjum było siedzibą biskupa i przechrzczono je na Pulcheriopolis. I to z tego ostatniego okresu pochodzi spora część berackich zabytków, na czele z imponującą fortecą. W IX w. miasto podbili Bułgarzy. Wtedy to pojawiła się też nazwa Beligrad („Białe Miasto”), która wyewoluowała w końcu w Berat. Dużo prościej o genezie powstania pierwszej osady w tym miejscu mówi legenda. Według niej przed wiekami mieszkało tu dwóch olbrzymów: Shpirag i Tomorri. Obaj zakochali się w tej samej kobiecie, a następnie długo o nią walczyli. Tak długo, że w końcu obaj opadli z sił i zamienili się w dwie potężne góry. To u ich podnóży wzniesiono miasto. Z kolei z łez nieszczęsnej dziewczyny powstała rzeka Osum. Jadę na wzgórze zamkowe – z dawną zabudową i ruinami twierdzy. Serpentynami, cały czas stromo pod górę, dojeżdżam do bramy fortecy. Samochód zostawiam, niczym dawni rycerze konia, już za solidnymi średniowiecznymi murami. Kwateruję zaś w hotelu Kalaja, w jednej z dawnych komnat przyzamkowych. Pokój jest dość surowy, nieco mroczny. Dzięki temu jeszcze lepiej mogę poczuć klimat miejsca. Zabudowania wewnątrz murów twierdzy powstały w większości w XVIII w. Przed najazdem osmańskim w XIV w. było tu 20 kościołów bizantyjskich. Kolejne pół tysiąclecia mocno zmieniło jednak kulturowy, ale też religijny, obyczajowy czy kulinarny krajobraz tych okolic. Turcy osmańscy panowali na Bałkanach do XIX w. A ich wpływy są tu widoczne do dzisiaj. Aż 60 proc. społeczeństwa albańskiego to muzułmanie. W Beracie warto zajrzeć do ich dwóch meczetów: Królewskiego i Kawalerów. Ale jak w Turcji mogę poczuć się też w miejscowej tawernie, zlokalizowanej w pobliżu murów. Wiele tu dań z jagnięciny czy koziny, ale też z bakłażana, papryki, pomidorów i fasoli. Miejscowi szczególnie zachwalają paçë koke – tradycyjny gulasz z głowy jagnięcia. Ewentualnie tavë kosi – potrawkę z podrobów jagnięcych lub kozich oraz ryżu pieczonego z mieszanką jogurtu i jajek doprawionych czosnkiem i oregano. Tym razem decyduję się jednak na fërgesë – danie z papryki, pomidorów, na bazie solonego twarożku, bazylii, mąki, jogurtu, masła, a także oliwy z oliwek. Po obiedzie spaceruję po ogromnym terenie fortecy. Obszar ten ma kształt zbliżony do trójkąta. Stojące tu budynki to hybryda architektury bizantyjskiej i osmańskiej z nielicznymi śladami antyku. Całość opasana jest monstrualnymi murami z 24 wieżami oraz 4 bramami wjazdowymi. Imponujące główne wejście znajduje się od strony południowej. Tuż za nim wrażenie robi dziedziniec, na którym przed wiekami nie raz dochodziło do starć z wrogami. Ja jednak bardziej niż na fortyfikacjach skupiam się teraz na niewielkich cerkiewkach. W jednej z nich znajduje się niezwykle ciekawe Muzeum Onufrego, XVI-wiecznego artysty, który słynął z pisania wyjątkowej urody ikon. Wewnątrz kameralnej katedry Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny zebrano 106 ikon samego mistrza, ale też jego najlepszych uczniów. Do tego 67 innych dzieł sztuki sakralnej. Większość z nich to zbiory z okresu średniowiecza związane z bizantyjską i postbizantyjską sztuką chrześcijańską Mostar (Bośnia i Hercegowina) Mostar – z kamienną zabudową starówki ulokowaną wokół wijącej się rzeki – jest najlepszym dowodem na to, że Bośnia i Hercegowina wchodzi w nowy etap swojej historii. Wojnę wszyscy starają się tu puścić w niepamięć, a problemy gospodarcze mają szanse rozwiać się wraz z coraz większym ruchem turystycznym. Latem w mieście panuje przyjemny gwar, a wieczorami wszystkie stoliki restauracyjek są zajęte. Przyjezdni i miejscowi płyną brukowanymi uliczkami, zajadając lody, sączą drinki, moszcząc się w leżakach nad brzegiem rzeki czy umawiają się na kolację w ulubionych lokalach. Jeszcze do niedawna turyści pojawiali się tu zaledwie na kilka godzin, przyjeżdżając zazwyczaj na wycieczkę z nieodległego Splitu. Coraz więcej osób decyduje się jednak zostać tu na noc. To świetna decyzja, Mostar wiele uroku ujawnia bowiem właśnie po zmroku, kiedy staje się lekko rozwibrowanym miastem, otulonym przyjemnym, żółtym światłem latarni. Równie piękny, choć inny, jest o świcie. Gdy zaraz po wschodzie słońca wstaję, by zrobić kilka zdjęć o brzasku, brukowane uliczki i słynny most są niemal puste. Przemykają po nich jedynie pojedynczy, spieszący do pracy mieszkańcy. Mimo tak wczesnej pory, kilka kawiarni już działa. Przysiadam w jednej, ciesząc się możliwością wypicia espresso w towarzystwie kilku cierpiących najwyraźniej na bezsenność seniorów oraz wylegujących się na bruku kotów. Przez chwilę miasto jest tylko nasze. Winnice Słowenii Są zakurzone, pokryte piwnicznym nalotem i strzępami pajęczyn. I dlatego tak cenne. Na drewnianej tabliczce dumnie napisano: „Zlata Trta 1917”. – Czyli Złota Winorośl. To najstarsze słoweńskie wino – objaśnia sommelier Franc Brodnjak. Na drewnianych regałach leżą tysiące równie zakurzonych butelek. To vinski arhiv w Ptuju – kolekcja win z ponad setki roczników. Większość trunków pochodzi z pobliskich wzgórz Haloze – jednego z najważniejszych regionów winiarskich Słowenii. – Latem jest tu upalnie, co odpowiada rieslingom. Traminer z kolei lubi burze, a ich też u nas nie brak – Franc nalewa do kieliszków wino o kwiatowym aromacie i wytrawnym smaku. – 95 procent naszych upraw to odmiany białe. Wiąże się to jeszcze z dekretem Marii Teresy, która w XVIII w. zakazała wyrobu czerwonego wina na prawym brzegu Drawy. Dlaczego? Podejrzewam, że w grę wchodził agresywny lobbing – śmieje się Franc. Winiarstwo ma w Ptuju dłuższe tradycje. – Pierwsze wzmianki o uprawie winorośli pochodzą z kronik franciszkanów, którzy przybyli tu w 1239 r. – opowiada Alojž. Po degustacji wybieramy się z nim na spacer po starówce: niewielkiej, ale świetnie zachowanej. Kamienice mają po 2–3 kondygnacje, rude dachy, a niemal wszystkie – jak twierdzi Alojž – także piwnice. – Miasto żyło z handlu winem i z myta pobieranego na moście na Drawie – opowiada. – Kupcy przeprawiali się przez rzekę już 2000 lat temu. To tędy wiódł rzymski szlak z Helwecji nad Morze Czarne, stacjonowali tu legioniści. Jesteśmy najstarszym miastem w Słowenii, nazwanym przez cesarza Poetovio – mówi z dumą przewodnik. Na dowód prowadzi nas na trójkątny plac Słoweński. Pośrodku stoi Orfej: marmurowa stela z II w. n.e. z wizerunkiem Orfeusza grającego na lirze. Otaczają ją najcenniejsze zabytki: stary ratusz z rzeźbionym balkonem, gotycki kościół św. Jerzego i Wieża Miejska – z zegarami na trzech z czterech ścian. Tarczy brakuje tylko od strony górującego nad starówką zamku. – Ponoć to zemsta mieszczan na rezydującym tam rodzie Lesliech, którzy nie chcieli dorzucić się do remontu – mówi Alojž. A potem wskazuje na rzędy winorośli pod murami twierdzy. – A to nasza miejska winnica. Fachu uczą się w niej uczniowie szkoły rolniczej – dodaje. I robią miejskie wino Civis – po łacinie Obywatel. Durmitor (Czarnogóra) O trasie Durmitor słyszałem przed przyjazdem do Czarnogóry równie dużo, jak o tutejszym wybrzeżu. Droga, zwana Durmitor Ring, jest z pewnością najpiękniejszą w kraju, i jedną z najbardziej malowniczych na całych Bałkanach. To pierścień przecinający płaskowyż Tara i Piva, zacieśniający się wokół jednego z wyższych pasm Gór Dynarskich przecinających północną Czarnogórę. Ten region kraju jest najmniej zabudowany i wciąż raczej wolny od presji cywilizacyjnej. Jego sercem jest Park Narodowy Durmitor, ulubione miejsce piechurów i miłośników trekkingu, korzystających z licznych tras i ścieżek. Tym razem rezygnuję jednak z długich wędrówek i postanawiam poznać północ Czarnogóry zza samochodowego „kółka”. Durmitor Ring ma 85 kilometrów, ale ich pokonanie zabiera 4–5 godzin. Droga wiedzie szalonymi serpentynami, mijając malutkie wsie kamiennych i drewnianych domów, z każdym kolejnym zakrętem podsuwając coraz to bardziej zachwycające widoki. Ulica jest wąska i nie ma w zasadzie pobocza. To nie jest przejażdżka dla osób odczuwających za kierownicą jakiekolwiek wątpliwości. Durmitor Ring przez pół roku bywa zasypany śniegiem i nieprzejezdny. Latem osobowy samochód daje sobie tu radę bez problemów. Toczę się przez wąskie kaniony, wbijam w wykute w skale, pełne wilgoci tunele, w których dźwięk silnika i snop reflektorów budzi odpoczywające pod sklepieniem nietoperze. Zrywają się grupkami do lotu i przez kilka sekund przed przednią szybą auta. Zatrzymuję się na wzniesieniach, by przeczesywać wzrokiem zamknięty wzgórzami szeroki krajobraz i próbuję sobie przypomnieć, kiedy ostatni raz widziałem tak wiele zieleni. Nie chcąc stąd za szybko odjeżdżać, postanawiam zostać na noc w miasteczku Žabljak. W nowoczesnym ekologicznym hotelu sączę ziołową herbatę i zajadam specjały z okolicznych gospodarstw: wiejskie sery, domowe wędliny, oliwki, warzywa zebrane przed chwilą z ogródka, lepki i ciężki od słodyczy miód. Wieczorem z balkonu patrzę na ciemne niebo, ciesząc się, że przyjechałem tu ,zanim urzeczywistnią się plany inwestorów, którzy coraz łapczywiej patrzą na tereny wokół Durmitoru. Czarnogóra przeznaczyła właśnie kilka milionów euro na rozbudowę infrastruktury narciarskiej na północy kraju, planując zbudować kilka nowych kurortów i unowocześnić parę mniejszych, już istniejących. Te zamiary, choć mogą dać pracę i pieniądze mieszkańcom, siłą rzeczy wpłyną też na okolicę. Być może to ostatnia szansa, by zobaczyć północ Czarnogóry w jej bardziej tradycyjnym wydaniu. Lwia Skała Sigirija. Odkryj jeden z największych cudów Sri Lanki Stanowisko archeologiczne i twierdza Sigirija to jedno z najbardziej znanych miejsc na Sri Lance. Starożytną skalną fortecę, znaną również jako „Lwia skała”, każdego roku odwiedza mili... Šarganska Osmica (Serbia) Mówią, że to cud inżynierii. Šarganska Osmica jest jedną z największych atrakcji Serbii. I najbardziej tajemniczych – jej powstanie przewidział słynny, XIX-wieczny jasnowidz, Mitar Tarabić. Był rok 1921, właśnie rozpoczęto prace nad najbardziej wymagającym odcinkiem nowej linii, łączącej Belgrad z Dubrownikiem. Trasa miała prowadzić przez góry, przecinać głęboką dolinę. Jak to zrobić? Inżynierowie doszli do wniosku, że najlepszym rozwiązaniem będzie przekopanie się przez „Cygańskie Zbocze” – pasmo gór Šargan. I wtedy przypominano sobie przepowiednię Mitara Tarabića. Wydrążone w litej skale, niektóre długie nawet na półtora kilometra tunele, okupione zostały katorżniczą pracą budowniczych, ale i tragedią. Doszło do zawału, który pogrzebał 200 osób. Po czterech latach skomplikowanych prac budowlanych oddano kluczowy odcinek trasy. Pociąg Ćira ruszył w swój pierwszy kurs do Dubrownika. Nie tylko tunele świadczą o wyjątkowości kolejki. Przed inżynierami stało wyzwanie poprowadzenia trasy, która na odcinku niespełna pięciu kilometrów, dzielących w linii prostej położoną w kotlinie Mokrą Gorę od górskiej stacji Šargan Vitasi, wzniesie się na 350 metrów. Kusiło mnie, by nadać jej miano „kolejki górskiej”, bo widoki, które rozpostarły się gdzieś w okolicach tunelu oznaczonego numerem czterdzieści sprawiły, że oniemiałem. Pięliśmy się serpentynami wzdłuż stromego stoku. Trasa niekiedy chowała się w tunelu, innym razem – mostem – przeskakiwała doliny. Kolejka potrzebowała ponad piętnastu kilometrów, by dotrzeć na miejsce. A pasażerów dziwił fakt, że po godzinie jazdy pociąg znajduje się prawie w tym samym miejscu, tylko nieco wyżej. Podziwiałem widoki, z otwartego okna wystawiałem na wiatr twarz, czuć było zapach lasu, a w tunelach wilgoć skały. Nagle – stop! Wysiadamy! Pociąg zatrzymał się przy niewielkim podeście. Po drugiej stronie doliny rozpościerała się rozległa, nieco mglista panorama. W dole majaczyły budynki Mokrej Góry, wyżej, na niewielkim grzbiecie rozłożyła się całkiem duża, drewniana wieś. Wjechaliśmy w tunel „Aleksandar”, ostatni na trasie. Ciemność ciągnęła się dobre 1600 metrów, aż w końcu z mroku wyłoniły się zabudowania ostatniego przystanku kolejki – Šargan Vitasi. Tutaj czekała nas przerwa. Zwiedziliśmy skansen, podziwialiśmy wagony i lokomotywy pamiętające pierwszą połowę XX wieku. A potem ruszyliśmy w drogę powrotną, prosto do Mokrej Góry. Oryginalnie kolej cieszyła się sprawnością aż do 1974 roku, kiedy to zamknięto nierentowną trasę do Sarajewa. Kilkanaście lat później specjalnie powołane stowarzyszenie rozpoczęło starania o restaurację najbardziej atrakcyjnego odcinka trasy. Plany mieli szerokie: skansen serbskich kolei, zbiór zabytkowych lokomotyw, wagonów. W 2003 roku pierwszy zestaw „Nostalgii” – tak nazwano pociąg – ruszył z Mokrej Góry. Skąd nazwa Osmica – „ósemka”? Cóż, powyżej stacji Golubići widać to jak na dłoni. Tory położono tak, że miejscami tworzą pokręconą ósemkę, krzyżując się w tunelach, wydrążonych na coraz to wyższych poziomach. Gdy pomyśli się, że ponad sto lat temu aż trzy firmy budowlane splajtowały, próbując spełnić wymagania rządowego zlecenia, tym większy podziw należy się tej ostatniej, która w końcu dokończyła projekt. Rafting na Peloponezie (Grecja) Wyrąbana w ścianie parowu ścieżka wspina się zakosami ponad las. U dołu dudniąca rzeka, nad głową posiniaczone niebo zwiastujące burzę. Już blisko. Pierwsza błyskawica rozjaśnia półmrok. I wtedy go dostrzegam. Przyklejony do ściany wąwozu XII-wieczny klasztor Prodromou (św. Jana Chrzciciela). Przypomina jaskółcze gniazdo wiszące nad trzystumetrową przepaścią. Co sprawia, że nie runie w dół? Kilka drewnianych belek podtrzymujących kruchą konstrukcję, czy może żarliwa modlitwa mnichów? Czuję chłodną wilgoć bijącą z wnętrza wykutej w skale kaplicy. Spływa po policzkach świętych zastygłych na kamiennych freskach. Zapach wosku miesza się z wonią kadzidła i czegoś jeszcze… Piekielnie mocnej kawy! Ręka w habicie podaje filiżankę, częstuje słodką galaretką (lukumi). Potem prowadzi na taras. Widok zapiera dech. Na krawędzi urwiska, po drugiej stronie wąwozu, dostrzegam monastyr Filosofu (X w.), jeszcze dalej Emialon (XVII w.) otoczony wianuszkiem skalnych pustelni. A pod nimi, hen daleko, majaczą pogrążone w letargu wsie i miasteczka, owinięte wstęgą mitycznej rzeki Lusios. Jej spieniony nurt niby rozedrgana struna rezonuje w głębi kanionu. Po chwili stoję na brzegu ogarnięty hipnotyzującym szumem. Nagle słyszę kobiecy śmiech. Rozglądam się zaskoczony. Wokół żywego ducha. Czyżby wciąż żyły tu zjawiskowe nimfy z orszaku Artemidy? Aretuza, dla której stracił głowę porywczy Alfejos, a może Dafne, ukochana Apolla? Śmiech narasta, przechodzi w euforyczny krzyk. I wtedy je dostrzegam. Pontony! Wypadają zza skały i tańczą piruety wokół rzecznych kamieni. Roześmiane wioślarki wychodzą na brzeg. Wdrapują się na pobliską skałę i skaczą do wody. Idę w ich ślady. Niesiony huczącym chłodem czuję się jak młody bóg. Nic dziwnego, w końcu w wodach rzeki Lusios zażywał kąpieli sam władca Olimpu – nowonarodzony Zeus. Potem chwytam wiosło, i lawirując między konarami zwalonych dębów, płynę aż do Kariteny, gdzie Lusios wpada do rzeki Alfejos.
Macedonia – atrakcje bałkańskiej republiki słońca. 5 rzeczy do zobaczenia w Macedonii Północnej
Malownicze góry, urokliwe jeziora i bałkańska gościnność. Każdego roku Macedonia Północna przyciąga coraz więcej turystów z całego świata. Sprawdzamy, jak zorganizować wyjazd i co zobaczyć w Macedonii.
W tym artykule: Gdzie leży Macedonia Północna? Jak zaplanować podróż do Macedonii Północnej? Kiedy jechać do Macedonii Północnej? Macedonia atrakcje – co warto zobaczyć Co zjeść w Macedonii Północnej? Macedonia Północna jest pod tą nazwą oficjalnie znana od 2019 roku. Stało się tak w wyniku porozumienia z sąsiednią Grecją. Grecy nie chcieli zaakceptować za swoimi granicami sąsiada, który nosi taką samą nazwę co jeden z greckich regionów. Kwestią sporną było również to, który z narodów ma prawo nawiązywać do dziedzictwa i tradycji starożytnego królestwa Macedonii. Spór ów zresztą do dzisiaj nie został rozstrzygnięty. Gdzie leży Macedonia Północna? Macedonia Północna to kraj niewielki. Zajmuje powierzchnię zbliżoną do powierzchni województwa lubelskiego. Nieduże terytorium jest jednak pełne atrakcji, które zaczynają przyciągać coraz więcej turystów. Macedonia Północna to wciąż jedno z najmniej „zdeptanych" państw na Bałkanach. Nie ma tu jeszcze mocno rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Są za to malownicze pasma gór Korab i Szar Pianina, urokliwe miasta Ochryda, Skopje i Bitola, kaniona Matka, parki narodowe oraz jedne z najpiękniejszych jezior Europy – Prespa i Berowo. Do 1991 roku ten bałkański kraj był częścią Jugosławii. Macedonia jako jedyna z republik jugosłowiańskich uzyskała niepodległość bez rozlewu krwi. Mieszkańcy i mieszkanki kraju są niezwykle dumni ze swojej historii i tradycji. Są przy tym gościnni i otwarci. Ponad połowa obywateli to Macedończycy, choć mieszka tu także wielu Albańczyków i Turków. Językiem urzędowym jest macedoński – język słowiański, daleko spokrewniony z polszczyzną. Dla wielu turystów najpiękniejszym krajem tej części Bałkanów jest właśnie Macedonia. Atrakcje tego kraju prezentujemy poniżej. Amsterdam to nie tylko coffee shopy. Popłyń kanałem i odwiedź dom Anny Frank Kameralna stolica, którą pokochały miliony turystów. Amsterdam, bo o nim mowa, to miasto o wielu twarzach, a każda z nich jest niepowtarzalna i wyjątkowa na swój sposób. Przekonaj się, dla... Jak zaplanować podróż do Macedonii Północnej? Wybierając się do Macedonii trzeba przy wjeździe okazać paszport lub dowód osobisty. Co prawda Macedonia Północna nie jest członkiem Unii Europejskiej, jednak granice tego kraju można przekraczać po okazaniu dowodu osobistego. Bez wizy można przebywać w Macedonii Północnej do 90 dni. Jeżeli pobyt przekracza 24 godziny, należy zadbać o zameldowanie. Formalności można dokonać w najbliższym posterunku policji (policiska stanica). Walutą Macedonii Północnej jest denar macedoński. Denary można kupić na miejscu, wymieniając je na euro czy dolary. Samolotem do Skopje najłatwiej dolecieć LOT-em z Warszawy. To jedyne bezpośrednie połączenie lotnicze z Polski do Macedonii Północnej. Lot trwa około 2 godzin, a za bilety trzeba zapłacić od 900 złotych. Podróż samochodem przez Wiedeń, Budapeszt i Belgrad zajmie przynajmniej 16 godzin. Również Flixbusem można dojechać do Skopje z przesiadkami w Budapeszcie i w Belgradzie. Kiedy jechać do Macedonii Północnej? Macedonia to państwo leżące w strefie klimatu podzwrotnikowego. Latem można tu oczekiwać prawdziwych upałów. Nie brakuje jednak miesięcy, kiedy piekące słońce mniej daje się we znaki. Najchłodniej jest w grudniu, styczniu i lutym. Zimą należy liczyć się jednak z mrozami i opadami śniegu, zwłaszcza w wyżej położonych regionach kraju. W tym okresie Macedonia Północna ma do zaoferowania kilka ośrodków narciarskich, w tym 54 km tras zjazdowych i 35 wyciągów. W kwietniu, podobnie jak we wrześniu i październiku, panuje najprzyjemniejsza temperatura do zwiedzania. W ciągu dnia jest ciepło, ale nie upalnie. Warto zaplanować dłuższe trasy po górach, wypożyczyć rowery lub zorganizować wycieczkę objazdową po tym stosunkowo niewielkim kraju. Sezon turystyczny w Macedonii trwa od maja do września. Największych upałów należy spodziewać się w czerwcu, lipcu i sierpniu. W tym czasie warto pomyśleć o wypoczynku nad jednym z jezior. Warto pamiętać, że Macedonia znajduje się w strefie aktywnej sejsmicznie, co oznacza, że zdarzają się tu trzęsienia ziemi. Gdzie kręcono Harry'ego Pottera? Poznaj miejsca, w których nagrywano filmową serię o młodym czarodzieju Miejsc, gdzie kręcono Harry'ego Pottera, jest znacznie więcej niż mogłoby się wydawać. Choć zdecydowana większość kojarzy filmową serię o czarodzieju z Hogwartu przede wszystkim z Wyspa... Macedonia atrakcje – co warto zobaczyć Oto 5 największych atrakcji na turystycznej mapie Macedonii Północnej. Kanion Matka Oddalony o zaledwie 15 km od Skopje kanion Matka to jedno z ulubionych miejsc odpoczynku Macedończyków. Naturalny wąwóz rzeki Treska wyróżnia się stromymi zboczami. Warto się tu wybrać na trekking, obserwację dzikich ptaków (m.in. orłów bielików) oraz kilkunastu gatunków motyli. W pobliżu kanionu znajduje się park speleologiczny z 10 jaskiniami długości od 20 do aż 176 metrów. Niezapomnianym przeżyciem jest zobaczenie na żywo liczącego ponad 2,7 tys. lat stalagmitu o kształcie szyszki w jednej z jaskiń. W okolicy można uprawiać wspinaczkę sportową, alpinizm lub wybrać się na spływ kajakami po rzece Treska. Skopje Stolica Macedonii Północnej to jednocześnie największe miasto w kraju, a także centrum kulturalne, akademickie i biznesowe. Jest położone na północy kraju nad rzeką Wardar. Antyczna nazwa miasta to Skupi. Największe atrakcje Skopje to: kamienny most na rzece Wardar – jeden z symboli miasta. Most przebudowano w XV wieku i stanowi połączenie pomiędzy nową i starszą częścią Skopje; twierdza Kale – dominujący nad lewym brzegiem rzeki fort wzniesiono w VI wieku. Warto się tam wybrać, by podziwiać jeden z najpiękniejszych widoków na miasto. Ruiny miasta Stobi Jedno z najbardziej znanych antycznych miast na terenie Macedonii. Stobi leży w samym centrum kraju i wciąż jest oblegane przez archeologów, którzy odnajdują tu kolejne ślady starożytnego świata. Warto zatrzymać się tu na cały dzień, by zobaczyć wczesnochrześcijańską bazylikę, niezwykłe mozaiki podłogowe, a także Pałac Theodosian i dom Poliharm. Parki narodowe Mawrowo i Galczica Macedonia to przepiękna przyroda i liczne parki narodowe, które warto odwiedzić. Turyści mogą tu podziwiać lasy, urwiska, wysokie szczyty górskie, a także korzystać z licznych tras przeznaczonych do pieszych wędrówek. W lasach parku Mawrowo kryje się monaster św. Jana Chrzciciela, niezwykle malowniczo położony klasztor. Park narodowy Galczica leży z kolei pomiędzy Prespą i Jeziorem Ochrydzkim, natomiast na terenie parku Mawrowo znajduje się najwyższe pasmo górskie Macedonii – Korab. Ochryda Wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO Ochryda (w oryginale Ohrid) leży w południowo-zachodniej Macedonii, na północno-wschodnim wybrzeżu Jeziora Ochrydzkiego. Spacerując starówką można podziwiać między innymi budynki z czasów rzymskich i bizantyjskich, a także średniowieczne cerkwie, w tym położoną na wysuniętym cyplu cerkiew św. Jana Kaneo. Nad krystalicznie czyste Jezioro Ochrydzkie warto się z kolei udać na całodniowy wypoczynek na jednej z tutejszych malowniczych plaż. Co zjeść w Macedonii Północnej? Kuchnia macedońska garściami czerpie z bogatych tradycji kulinarnych Bałkanów, na które wpływ miały zarówno kuchnia grecka, turecka, jak i włoska. Przede wszystkim warto tu kosztować znakomitych dań mięsnych, serów i wyśmienitych win. Narodowym daniem Macedonii Północnej jest sarma, czyli tamtejsza wersja naszych swojskich gołąbków. Sarma to liście kapusty faszerowane mięsem i ryżem. Równie często jada się tu tavce gravce, czyli potrawkę z gotowanej fasoli z zasmażką z czerwonego pieprzu. Zamawiając musakę, nie należy spodziewać się dania znanego z kuchni greckiej. Musaka po macedońsku wielkie plastry ziemniaków podawane z mięsem, smażoną cebulą i jajkiem. 10 dziwnych owadów Nie od dzisiaj wiadomo, że przyroda niejedno ma imię. Wśród wszystkich żyjących zwierząt znajdziemy te zachwycające swoim wyglądem i takie nie wydające się na pierwszy rzut oka zbyt inte... Macedończycy uwielbiają wino i wiedzą, jak ten trunek wytwarzać. Alkoholem popularnym w tym bałkańskim kraju jest także rakija, mocny napój otrzymywany z przefermentowanych owoców. Standardowa zawartość alkoholu w tym napitku jest zbliżona do zawartości alkoholu w wódce, jednak domowa rakija może mieć nawet 60%. Z Macedonii warto również przywieźć przyprawy, szczególnie grubo mieloną, wysuszoną w promieniach słońca paprykę o nazwie bukovec. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Wojna na Bałkanach. 3 książki o konflikcie w byłej Jugosławii
W 1991 roku doszło do rozpadu byłej Jugosławii, co przyczyniło się do wybuchu konfliktów zbrojnych pomiędzy skłóconymi sąsiadami. To historia pełna nienawiści, uprzedzeń i zbrodni wojennych. Oto książki, które pozwalają lepiej zrozumieć ten trudny okres w historii Bałkanów.
W tym artykule: „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Socjalistyczna Federalna Republika Jugosławii obejmowała sześć republik: Serbię, Chorwację, Bośnię i Hercegowinę, Słowenię, Czarnogórę i Macedonię, a w skład Serbii wchodziły oraz dwa okręgi autonomiczne: Kosowo i Wojwodina. Chociaż proces stopniowego rozpadu Jugosławii rozpoczął się na początku lat 90. to, widmo konfliktu i „politycznego rozwodu” widoczne było od blisko dwóch dekad. 25 czerwca 1991 r. Niepodległość proklamowały Słowenia i Chorwacja, a 17 września Macedonia. W następnym roku w marcu do tego grona dołączyła Bośnia i Hercegowina, a 27 kwietnia Serbia i Czarnogóra utworzyły Federalną Republikę Jugosławii, a wydarzenia sprzed roku doprowadziły do wybuchu wojen z Serbią. W konfliktach zbrojnych z lat 1991-1995, w które angażowało się również NATO, zginęły dziesiątki tysięcy ludzi, a kilka milionów zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. To była największa tragedia od czasów II wojny światowej. Wojna w byłej Jugosławii zostawiła swoje piętno na dzisiejszych Bałkanach, a resentymenty w regionie odczuwane są po dziś. Ze względu na pamięć, ale również przestrogę na przyszłość, należy pamiętać o ofiarach i oddać im głos. Oto 3 książki o Jugosławii i o konflikcie na Bałkanach, które warto przeczytać. „Sarajewskie Marlboro”, Miljenko Jergović Książka bośniackiego pisarza, prozaika i poety ukazała się w trzecim roku oblężenia Sarajewa. To zbiór reportaży i opowieści o zwykłych ludziach, których codzienność została zakłócona przez oblężenie stolicy Bośni i Hercegowiny. „Sarajewskie marlboro” jest niezwykłym obrazem wielonarodowego miasta, w którym żyją ludzie pełni wrażliwości i pomimo ich losu, próbowali normalnie żyć. 5 książek, które warto przeczytać w 2022 roku Literatura faktu, biografie, książki podróżnicze. Tytuły, które inspirują i skłaniają do refleksji. Oto lista książek, które warto przeczytać w 2022 r. – Wypróbowałem, mówię mu, setki sposobów, jak uciec śmierci i wszystkie one wywołują we mnie równie słodkie wspomnienia i uczucie radości. I nikt nie jest szczęśliwszy ode mnie, gdy uda mi się uniknąć granatu. A do tego jeszcze kopię swoim zmarłym groby z najlepszymi widokami, bo wiem, że oni też kochali życie, a śmierć dopadała ich niespodziewanie, jak podczas gry na flipperze – pisze w książce Jergović. „Wojna nie umarła, niech żyje wojna. Bośniackie rozrachunki”, Ed Vulliamy Ed Vulliamy to dziennikarz, który jako jeden z pierwszych informował świat o największym ludobójstwie w Europie od 1945 roku. Autor oskarża Zachód o bezczynność, ignorancję i hipokryzję, która według niego była równoznaczna z tolerowaniem wojny na Bałkanach, zbrodni i czystek etnicznych, do których tam doszło. Książka brytyjskiego reportera jest również ostrzeżeniem. Według niego wojna jest nieśmiertelna, tak jak nieśmiertelne potrafią być gniew, nienawiść, frustracja lub poczucie niesprawiedliwości. Sarajewo to nie tylko piękne budynki i zabytkowe obiekty [PRZEWODNIK] Sarajewo nie zalicza się do miejsc pierwszego wyboru dla osób przeglądających mapę mainstreamowych destynacji w Europie. Tragiczna historia utrwaliła w nas masę stereotypów na temat stolicy... „Bałkańskie upiory. Podróż przez historię”, Robert D. Kaplan Książka Roberta D. Kaplana to próba wyjaśnienia genezy konfliktu na Bałkanach przez pryzmat historii sięgającej jeszcze I wojny światowej. W 1914 roku serbski nacjonalista zastrzelił w Sarajewie habsburskiego następcę tronu, Franciszka Ferdynanda, co przyniosło katastrofalne skutki polityczne i największy, najbardziej krwawy konflikt w ówczesnej Europie. Książka jest połączeniem reportażu i eseju. Kaplan próbuje wyjaśnić i znaleźć źródło narodowych resentymentów. – Pokazuje splot gwałtownych namiętności, które doprowadziły do pełnej okrucieństwa wojny. Jego książka to również przestroga. Na świecie wiele jest miejsc podobnych do bałkańskiego kotła, etnicznych i religijnych beczek prochu, które w każdej chwili mogą niespodziewanie wybuchnąć – czytamy w notce wydawcy. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".