Wybrano najpiękniejszą wyspę na świecie. Ma wodospady, wulkany i malownicze zatoczki
Powstał ranking najlepszych miejsc na wybrzeżach i wyspach. Każde z nich ma swój charakter i odmienną tożsamość – jedne kuszą nowoczesnością, inne oferują powrót do prostoty. Które z nich warto odwiedzić?
Spis treści: Najpiękniejsza wyspa na świecie w 2025 roku Ranking najlepszych wysp i wybrzeży Według wielu osób, wyspy i wybrzeża mają w sobie coś niepowtarzalnego. Harmonijne połączenie szumu morza, egzotyki, lokalnej kultury i otwartej przestrzeni od lat przyciąga setki milionów tych, którzy szukają relaksu, przygody oraz bliskości z naturą. Według organizacji Mapping Ocean Wealth, aż 350 milionów turystów rocznie wybiera kierunki z dostępem do raf koralowych, a wartość globalnego rynku turystyki nadbrzeżnej przekracza 250 miliardów dolarów. To ogromny fenomen, który wskazuje na głód doświadczeń oraz potrzebę ucieczki od zgiełku codzienności. Ze względu na to portal Trip.com opublikował ranking najlepszych miejsc na wybrzeżach i wyspach do odwiedzenia w 2025 roku. Najpiękniejsza wyspa na świecie w 2025 roku W tegorocznym zestawieniu zwyciężyło Bali, pokonując inne popularne kierunki i po raz kolejny udowadniając, że jest czymś więcej niż tylko rajską pocztówką. To miejsce, które przyciąga nie tyle obietnicą odpoczynku, co całym stylem życia. Przyjezdni mogą z jednej strony odwiedzić piaszczyste plaże, spektakularne wodospady i zielone tarasy ryżowe. Z drugiej – doświadczyć bogatej duchowości i codziennych rytuałów, które nadają wyspie zupełnie inny rytm niż w typowych kurortach turystycznych. To właśnie ta wielowymiarowość sprawia, że Bali nie przestaje fascynować. Turystów przyciąga nie tylko natura, lecz również głęboka, żywa i obecna na każdym kroku kultura, dzięki której można nie tylko coś zobaczyć, ale też poczuć. W raporcie Trip.com podkreślono, że wyspa zyskała najwyższe noty zarówno pod względem liczby rezerwacji, jak i opinii użytkowników. To wynik, który nie pozostawia złudzeń: Bali nieprzerwanie pozostaje na szczycie marzeń podróżników z całego świata. W 2024 roku wyspę odwiedziło ponad 6,3 miliona osób – to więcej niż przed pandemią, co pokazuje, jak szybko odbudował się ruch turystyczny. Ale ten sukces niesie ze sobą również wiele wyzwań, bowiem z roku na rok rośnie presja, jaką masowa turystyka wywiera na środowisko i lokalną infrastrukturę. Z tego powodu lokalne władze wprowadziły obowiązkowy podatek turystyczny, który ma wspierać działania ochronne, jednak nie wszyscy go respektują. Wyspa balansuje dziś między sławą a potrzebą zachowania autentyczności. A to trudna sztuka, zwłaszcza gdy skupiona jest na niej globalna uwaga. Ranking najlepszych wysp i wybrzeży na Ziemi Choć Bali znalazło się na pierwszym miejscu, w rankingu nie brakuje innych zachwycających kierunków. Znane z białych plaż i dynamicznego życia nocnego Phuket w Tajlandii zajęło drugie miejsce, wciąż ciesząc się niesłabnącą popularnością, szczególnie wśród młodszych turystów. Tu życie płynie szybko, intensywnie, z domieszką przygody i hałasu, który dla niektórych jest zaletą, a dla innych zmęczeniem. Na ostatnim miejscu na podium znalazło się Malé, czyli stolica Malediwów. Dla wielu osób może to być zaskoczenie, gdyż nie jest ona luksusową wyspą z bungalowami nad wodą, lecz tętniącym życiem, gęsto zaludnionym centrum archipelagu. W przeciwieństwie do odizolowanych resortów, Malé oferuje turystom wgląd w codzienne życie Malediwczyków, lokalną kuchnię, meczety i kolorowe targowiska. To zupełnie inna twarz Malediwów – bardziej autentyczna, choć z pewnością mniej „pocztówkowa”. A jak przedstawiają się dalsze miejsca w rankingu? Sanya w Chinach i Singapur to propozycje, które łączą tropikalny klimat z bliskością dużych miast i wysokim standardem usług. Z kolei jeszcze kilka lat temu niedostrzegane Phu Quoc w Wietnamie dziś rośnie na gwiazdę regionu. Tamtejsze plaże, lokalna kuchnia i nowe inwestycje hotelowe sprawiają, że wyspa zyskuje coraz więcej fanów. Na 6. miejscu uplasował się Dubaj, w którym luksusowe wyspy i archipelag Palm Jumeirah spotykają się z rozbudowanymi atrakcjami, m.in. podwodnym akwarium The Lost Chambers. Tajlandzkie Koh Samui (miejsce 7.) żyje rytmem plaż Chaweng i Choengmon, tętniąc kolorowymi targami, tropikalnymi krajobrazami i azjatycką gościnnością. Z kolei Pattaya (miejsce 8.) to bardziej „dzielnica wypoczynkowa”, z szerokimi plażami i dynamiczną ofertą turystyczną. Na 9. miejscu znalazło się greckie Santorini, znane z dramatycznych klifów, charakterystycznych białych domów i romantycznych zachodów słońca. Miejsce 10. przypadło natomiast Qingdao w Chinach – mniej znanej wyspie, ale cenionej za piękne plaże i lokalne atrakcje, w tym muzeum piwa i charakterystyczne złote fale Morza Żółtego. Źródła: Mapping Ocean Wealth, trip.com, travelandleisure.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ciekawostki o Indonezji. Co warto wiedzieć o tym wyspiarskim kraju?
Indonezja położona jest między Oceanem Spokojnym a Indyjskim. Jest to największy kraj wyspiarski na świecie. Jej archipelag składa się z ok. 17 tysięcy wysp. To również państwo, w którym żyje ponad 275 mln ludzi, co oznacza, że znajdują się na 4 miejscu na świecie pod względem liczby ludności. Co jeszcze warto wiedzieć o Indonezji? Zapraszamy na nową odsłonę cyklu „Kawa z ambasadorem”.
W tym artykule: Wyspa Bali jest najpopularniejszym kierunkiem w Indonezji Pierwsi ludzie zamieszkiwali Indonezję już 2 miliony lat temu Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem Indonezja jest państwem, który gwarantuje wolność wyznania Indonezja ma najwięcej wulkanów na świecie Indonezja to prawdziwy raj na Ziemi. Nic dziwnego, że już od wielu lat, jest to wakacyjny kierunek dla podróżujących z całego świata. Znajdziemy tam piękną przyrodę, góry, bajeczne plaże i laguny, nieskazitelnie czystą i lazurową wodę oraz niezwykłych ludzi, którzy zamieszkują ten kraj. W Indonezji żyją setki różnych grup etnicznych i plemion, które posługują się różnymi językami, a niektóre z nich, wciąż pozostają niezbadane. Czym jeszcze może zaskoczyć Indonezja? O tym rozmawiała dr Małgorzata Ponikowska z byłym ambasadorem w Indonezji w latach 2014–2017 dr Tadeuszem Szumowskim. Cała rozmowa w ramach cyklu „Kawa z ambasadorem” dostępna jest poniżej. View Ediplayer on the source website Wyspa Bali jest najpopularniejszym kierunkiem w Indonezji Głównym celem turystycznym w Indonezji, jest Bali. To wyspa, która słynie z luksusowych resortów, hoteli i bungalowów, rajskich plaż i niezapomnianych widoków. Od wielu lat jest na liście najpopularniejszych kierunków na świecie. Na miejscu podziwiać można majestatyczne, zalesione góry wulkaniczne i pola ryżowe. Jest to również prawdziwa oaza dla nurków, którzy mają okazje obejrzeć przepiękne rafy koralowe. Co ciekawe, przed 2020 rokiem, czyli przed wybuchem pandemii koronawirusa, Bali odwiedzało rocznie ok. 5–6 milionów turystów. Warto zaznaczyć, że samych mieszkańców Bali jest „zaledwie” 3,5 miliona. Jednak wirus SARS-CoV-2 bardzo negatywnie wpłynął na turystykę tego kraju i samej wyspy. W ubiegłym roku Bali odwiedziło jedynie 45 osób, nie licząc Indonezyjczyków. Pierwsi ludzie zamieszkiwali Indonezję już 2 miliony lat temu Odkrycia archeologiczne sugerują, że przodkowie człowieka żyli na archipelagu indonezyjskim nawet 2 miliony lat temu. Badaczom udało się odnaleźć tam szczątki Homo erectus, który nazywany jest człowiekiem jawajskim. Ponadto, na wyspie Flores odkryto wymarły gatunek hominida – Homo floresiensis, którego nazwano również „hobbitem”. Naukowcy twierdzą, że ostatni przedstawiciel tego gatunku wyginął ok. 50 tysięcy lat temu. Uważa się, że człowiek z Flores został wyparty przez człowieka rozumnego, na skutek przegranej walki o zasoby. Co ciekawe, część środowiska akademickiego wierzy, że niektórzy przedstawiciele H. Floresiensis mogli przeżyć nawet do końca XIX wieku. Pierwsze szczątki Homo floresiensis zostały odkryte w 2003 roku w wapiennej jaskini Liang Bua. Analiza fragmentów kości wykazała, że człowiek z Flores charakteryzował się drobną budową ciała i niewielkim mózgiem. Indonezja jest niezwykle zróżnicowanym etnicznie krajem W Indonezji żyje od 300 do 600 odrębnych grup etnicznych. Większość z nich to ludy austronezyjskie. Najliczniejszym zaś ludem są Jawajczycy, którzy stanowią 40% całej grupy austronezyjskiej. Na drugim miejscu są Sundajczy (ok. 15%), a na trzecim Madurowie (ok. 4%). Pierwszą piątkę zamykają Minangkabau (ok. 3%) i Bugisi (ok. 2,5%). We wschodnich regionach Indonezji żyją ludy należące do grupy melanezyjskiej, a większość z nich to Papuasi, czyli autochtoniczna ludność Nowej Gwinei i pierwotna kultura regionu przed przybyciem Europejczyków, która zamieszkuje również Indonezję. Co ciekawe, wśród najliczniejszej grupy ludzi nierdzennych są Chińczycy. Zamieszkują oni prawie wszystkie regiony kraju, lecz żyją głównie w większych miastach. Według różnych szacunków mniejszość chińska stanowi nawet 7 milionów osób. W całej Indonezji żyją również imigranci z Indii, krajów arabskich oraz Europy. Indonezja jest państwem, który gwarantuje wolność wyznania Chociaż dominującą religią jest islam (nawet 87% wyznawców), Indonezja jest krajem świeckim, a konstytucja gwarantuje względną wolność wyznania. Na archipelagu znajdziemy wyznawców wszystkich religii świata, ale tylko 6 znajduje się pod ochroną państwa. Są to: islam, protestantyzm, katolicyzm, hinduizm, buddyzm, konfucjanizm. Ustawa z 1965 roku zastrzega, że istnienie innych religii jest niedopuszczalne. Indonezji żyje najwięcej muzułmanów na świecie – aż 227 milionów wyznawców. Na całym świecie jest łącznie ok. 1,57 miliarda wyznawców islamu. Na drugim miejscu jest Pakistan, a na trzecim Indie. Indonezja ma najwięcej wulkanów na świecie W Indonezji znajduje się ponad 400 wulkanów, z czego ponad 150 jest wciąż aktywnych. Kraj ten leży w Pacyficznym Pierścieniu Ognia i tektonicznie Indonezja jest bardzo niestabilna. To właśnie na tym archipelagu doszło do dwóch największych wybuchów w czasach współczesnych. Wulkany Indonezji – które z nich można zdobyć? Wulkany Indonezji stanowią nieodłączny element tamtejszego krajobrazu. Które z nich warto zobaczyć na własne oczy? Zapraszamy na fascynującą wycieczkę szlakiem najwspanialszych indonezyjsk... W 1815 roku erupcja wulkanu Tambora na wyspie Sumbawa przyczyniła się do śmierci 92 000 osób. Była to największa erupcja w ciągu ostatnich 10 tysięcy lat. Z kolei w 1883 roku wybuch Krakatau spowodował wytworzenie gigantycznego tsunami, które zabiło nawet 40 tysięcy ludzi. Ten zabójczy wulkan ten jest wciąż aktywny i dał o sobie znać zaledwie 4 lata temu. Wtedy również spowodował wielką falę, która zabiła kilkaset osób. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
W tym roku Bali odwiedziło rekordowo mało zagranicznych turystów
W ubiegłych latach Bali było odwiedzane przez miliony turystów. W tym roku na indonezyjską wyspę przyleciało tylko… 45 osób z zagranicy.
W tym artykule: Rekordowe dane Restrykcje dla turystów Turystyka jest dla wielu azjatyckich krajów bardzo ważną gałęzią gospodarki. Odpowiada za znaczną część PKB i jest źródłem utrzymania wielu osób, które prowadzą restauracje, bary lub hotele. Jednym z takich krajów jest Indonezja. Turyści na całym świecie co roku zjeżdżali się na wyspę Bali, która jest jednym z najpopularniejszych kierunków wakacyjnych. Pandemia koronawirusa znacznie ograniczyła podróżowanie. Wiele państw całkowicie zamknęło swoje granice dla przyjezdnych. Okazuje się, że chyba najbardziej ucierpiało na tym właśnie Bali, ponieważ w tym roku przyleciało tam tylko 45 osób, nie licząc Indonezyjczyków. Rekordowe dane Dla porównania w ubiegłym roku Bali odwiedziło nieco ponad milion turystów z zagranicy, natomiast w 2019 roku aż 6,2 miliona. Dane z ostatnich dwóch lat brzmią abstrakcyjnie jeśli zestawimy je z 2021 r. -To najmniejsza liczba zagranicznych turystów, jaka kiedykolwiek odwiedziła Bali- mówi telewizji CNN Nyoman Gede Gunadika, dyrektor ds. Turystyki w prowincji Bali. Zaznacza również, że ponieważ międzynarodowe lotnisko Denpasar Ngurah Rai było zamknięte dla lotów międzynarodowych aż do 14 października, prawie wszyscy spośród „szczęśliwej” czterdziestki-piątki przybyli prywatnymi jachtami. Pomimo ponownego otwarcia lotniska, od tego czasu odnotowano tylko loty krajowe. Restrykcje dla turystów Powodów tak drastycznego spadku liczby turystów jest kilka. Po pierwsze, żeby dostać się na Bali, należy mieć wizę biznesową, która kosztuje 300 dolarów (ok. 1 227 zł) lub dyplomatyczną. Obecnie Indonezja nie wydaje wiz turystycznych. Dodatkowo, jeśli nie jesteśmy zaszczepieni, należy wykonać test PCR, do 72h godzin przed przybyciem do Republiki Indonezji. Można również okazać certyfikat, który zaświadcza o pełnym zaszczepieniu. Co ważne, przyjęcie dwóch dawek szczepionki nie zwalnia z odbycia obowiązkowej kwarantanny 10 dniowej (ten przepis wszedł w życie 3 grudnia 2021 r.). To zmiana spowodowana obawą przed nowym wariantem koronawirusa, Omicronem. Dzień przed ukończeniej kwarantanny trzeba zrobić kolejny test PCR. Dodatkowo każdy podróżny musi posiadać ubezpieczenie zdrowotne o wartości co najmniej 100 000 dolarów amerykańskich, które obejmuje skutki zarażenia COVID-19 oraz potwierdzenie rezerwacji z hotelu, które obejmuje cały okres pobytu na terenie Indonezji. Chodźi również fakt, że ze względu na brak bezpośrednich lotów znacznie wzrosły ceny biletów lotniczych na Bali. Bali jest jednak wciąż chętnie odwiedzaną wyspą przez Indonezyjczyków. Odkąd lotnisko znowu jest otwarte, co weekend przylatuje tam ok. 13 tysięcy osób. Szef indonezejskiego stowarzyszenia hotelarzy i restauratorów przyznaje, że przeze te wszystkie ograniczenia i obostrzenia, trudno jest się spodziewać dużej liczby turystów z zagranicy. To bardzo zła wiadomość dla mieszkańców wyspy, którzy żyją z turystyki. Obecne obłożenie hoteli wynosi 35%. Eksperci przyznają, że to za mało, żeby pisać optymistyczne scenariusze, szczególnie dla mniejszych pensjonatów. Warto zaznaczyć, że decyzje o lockdownie i restrykcjach podejmowane są przez indonezyjski rząd, a nie na szczeblu lokalnym. Źródło: CNN
Bali nie radzi sobie z powrotem niepokornych influencerów. "Okażcie trochę empatii"
Powrót podróżnych powinien cieszyć kraje utrzymujące się z turystyki. Niektórzy z nich, zamiast promować w sieci dane miejsca, zniechęcają jednak do przyjazdu.
W tym artykule: Uwaga na podróżujących influencerów Bali kontra niepokorni turyści Influencerzy to dość liczna a przy okazji specyficzna grupa turystów. Wielu z nich podróżuje w najbardziej egzotyczne miejsca na świecie tylko po to, żeby zrobić udane zdjęcia do mediów społecznościowych. Niektórzy płacą za to życiem. Media co jakiś czas informują o turystach, którzy zginęli, próbując zrobić sobie selfie w niebezpiecznych miejscach. Najczęściej są to klify lub inne wzniesienia. Uwaga na podróżujących influencerów Nowa Zelandia kilka miesięcy temu wyszła naprzeciw infleuncerom i wystartowała z akcją mającą na celu zachęcenie przyjezdnych do odwiedzania i fotografowania mniej oczywistych atrakcji turystycznych. Twórcy inicjatywy zażartowali też z osób, które do zdjęć przybierają sztampowe pozy. Są i tacy influecnerzy, którzy swoim zachowaniem szkodzą innym turystom, zwłaszcza teraz, kiedy zagraniczne podróże dopiero wracają do normalności i wiążą się z przestrzeganiem konkretnych obostrzeń. Władze Bali wyraziły swoje niezadowolenie z takiego obrotu sytuacji. Bali kontra niepokorni turyści Indonezyjska wyspa Bali jeszcze przed wybuchem pandemii cieszyła się ogromną popularnością nie tylko wśród influncerów. Cały kraj powoli otwiera się na turystów, jednak władze obawiają się, że ostatnie wydarzenia z udziałem osób popularnych w mediach społecznościowych mogą popsuć reputację Bali. Kilka tygodni temu głośno było o „żarcie” rosyjskiej influencerki, która nagrała wizytę w supermarkecie. Zamiast wymaganej maseczki ochronnej miała na sobie imitujący ją makijaż. Sprawa zakończyła się deportowaniem jej z wyspy. Podobnych incydentów jest więcej. Niektórzy turyści pozwalają sobie na wyjątkowo skandaliczne zachowania, jak przykładowo para, która postanowiła nagrać swój stosunek seksualny w miejscu uznawanym przez Balijczyków za święte. W rozmowie z serwisem „The Guardian” Balijski polityk i projektant Niluh Djelantik podkreślił, że Indonezja w dużej mierze utrzymuje się właśnie z zagranicznej turystyki. Stąd też obawy, że podobne sytuacje z udziałem influencerów zniechęcą innych podróżników do przyjazdu na Bali. – „Okażcie trochę empatii. Zamiast wrzucać do sieci kontrowersyjne treści, zatroszczcie się o innych” – zaapelował do turystów zza granicy.
Sprawdź najpopularniejsze kierunki wakacji 2021 i wybierz coś dla siebie
Wszyscy z niecierpliwością wyczekują już początku sezonu urlopowego i wymarzonych podróży. Na świecie jest co prawda wiele pięknych miejsc do zwiedzenia, ale niektóre w ostatnim czasie cieszą się szczególną popularnością. Jakie destynacje będą na topie w nadchodzącym sezonie?
Nierzadko o popularności danych destynacji wśród urlopowiczów przesądzają internetowe i redakcyjne rankingi. Jakie miejsca bywały polecane przez najważniejsze podróżnice serwisy i redakcje w ostatnim czasie? Bali – rajska wyspa Jednym z najpopularniejszych kierunków w zbliżającym się sezonie urlopowym może być Bali – należąca do Indonezji wyspa, która została okrzyknięta najlepszą podróżniczą destynacją na świecie w plebiscycie Travellers Choice 2021, powstałym na podstawie ocen użytkowników serwisu TripAdvisor. Bali przyciąga turystów przede wszystkim wyjątkową przyrodą. Szczyty wygasłych wulkanów, tropikalna roślinność, malownicze jeziora, złote piaszczyste plaże i krystalicznie błękitna woda Oceanu Indyjskiego – to wymarzone okoliczności do błogiego wypoczynku. Znana na całym świecie jest góra Agung z malowniczymi widokami, półwysep Dharma Island z wyjątkowymi plażami oraz Banjar Hot Springs z gorącymi gejzerami. Oczywiście coś dla siebie znajdą tam również miłośnicy bardziej aktywnego urlopu. Na wyspie znajdują się liczone w tysiącach mistyczne świątynie, z których najsłynniejsze to Pura Belanjong i Pura Segara. Odwiedzić można rezerwat małp Sacred Monkey Forest Sanctuary, cudowną świątynię buddyjską Vihara Buddha Banjar, pałac książęcy Tirta Gangga oraz jedną z najsłynniejszych plantacji kawy na świecie – kopi luwak. Koszty wakacji na Bali mogą być bardzo różne. Za siedem noclegów w niewielkim pensjonacie tylko ze śniadaniem trzeba zapłacić około 1000 złotych, przy czym w takiej opcji podróżni we własnym zakresie organizują sobie przelot na wyspę. Za tygodniowe wczasy w czterogwiazdkowym hotelu z opcją all-inclusive i przelotem w obie strony trzeba zapłacić z kolei około 6500-7000 zł za osobę. Zanzibar – ulubiony kierunek celebrytów Niektóre osoby żartują, że polskiego celebrytę można częściej spotkać na plaży Zanzibaru niż na ulicy w Warszawie. Owszem, jest w tym sporo prawdy, bo wiele rodzimych gwiazd chwali się w sieci zdjęciami i relacjami z rajskich wakacji na Zanzibarze. Nie może to dziwić, bo ta „piękna wyspa” (takie właśnie jest znaczenie sformułowania „zanzibar” w języku arabskim) położona na Oceanie Indyjskim słynie z egzotycznej roślinności, piaszczystych plaż oraz bardzo przyjemnego klimatu. Zanzibar można odwiedzać właściwie przez cały rok (zdarzają się wyjazdy last minute nawet za 1900 zł za tydzień pobytu w hotelu i przelotem – zobacz więcej na www.fostertravel.pl/last-minute/zanzibar/). Na wybrzeżu temperatura przez większość miesięcy wynosi około 25-30 stopni, w centrum – około 20-25 stopni. W okresie największych upałów, od grudnia do marca, temperatura wody może wynosić nawet 30 stopni, a powietrza – 40 stopni. Warto jednak pamiętać, że ze względu na monsunowe wiatry, Zanzibar jest świetnym wyborem dla osób uprawiających sporty wodne. Urlopowiczów na Zanzibarze kuszą nie tylko plaże, sporty wodne, zabytki (m.in. znane na całym świecie Stone Town), ale także wyjątkowa tamtejsza kuchnia. Dominują w niej ryby, świeże owoce i warzywa, a także owoce morza, w tym gotowana w mleku kokosowym z dodatkiem curry i cynamonu ośmiornica. Ceny 7-dniowych wczasów na Zanzibarze są różne, w zależności od standardu hotelu, wybranej opcji wyżywienia, a nawet miejsca wylotu. Z reguły wynoszą one od 4000 do 6000 zł za osobę. Armenia i stolica starsza niż Rzym Udane wakacje nie muszą za każdym wiązać się z koniecznością podróży na drugi koniec świata. Bardzo ciekawą i o wiele bliższą destynacją jest Armenia – nie jest jeszcze bardzo oblegana przez turystów, więc docenią ją ci, którzy wolą spędzać urlop w mniejszym tłoku. A trzeba przyznać, że w Armenii jest co oglądać. Bardzo charakterystyczne dla tego kraju są tzw. chaczkary, czyli kamienne krzyże, spotykane niemalże na każdym rogu, rozstaju dróg i w każdym ogrodzie. Wyjątkową urodą cechują się także typowe dla Armenii świątynie, w tym katedra Zwartnoc czy katedra Grzegorza Oświeciciela, znajdujące się w Eczmiadzynie, czyli religijnym centrum kraju. Formalna stolica Armenii, czyli Erywań – założona w 782 r. p.n.e. – jest o 29 lat starsza od Rzymu, uznawanego powszechnie za kolebkę cywilizacji. Jest wyjątkową mieszanką starodawnych zabytków (m.in. słynne 300-metrowe Kaskady), pozostałości kilkudziesięciu lat komunizmu oraz nowoczesnych budynków typowych dla miasta aspirującego do miana europejskiej stolicy. Obowiązkowym punktem wycieczek po Armenii jest także Ararat – góra znana z biblijnej przypowieści o arce Noego. To tam miała zatrzymać się łódź, a ludzie i zwierzęta u jej podnóża stworzyć mieli podwaliny świata po potopie. W Armenii poleca się wypoczywać w trybie objazdowym – pozwoli to na lepsze poznanie zakątków tego jeszcze nie do końca odkrytego przez urlopowiczów kraju. Siedmiodniowa wycieczka objazdowa (przelot w obie strony, podróż autokarowa po kraju, śniadania i obiadokolacje) to koszt około 4000 od osoby. Jak widać, możliwości urlopowych jest wiele – zarówno w egzotycznych miejscach, jak i nieco bliższych destynacjach. A opinie ekspertów mogą pomóc wybrać najlepszy wakacyjny kierunek.
Bali najpopularniejszym kierunkiem podróży. Travellers’ Choice Awards 2021 przyznane
Bali zdetronizowało Londyn i zostało okrzyknięte najpopularniejszą destynacją na świecie w plebiscycie Travellers’ Choice 2021, organizowanym przez Tripadvisor. W rankingu, który powstaje na podstawie ocen użytkowników, opublikowano także listę kierunków najszybciej zyskujących popularność oraz – po raz pierwszy – najpopularniejszych parków narodowych.
Pierwsza i najważniejsza kategoria w rankingu Best of the Best to najpopularniejsze kierunki. W tej kategorii uwzględniono te lokalizacje, która są najpopularniejsze wśród recenzentów Tripadvisor, a w ich ocenie „uwzględniono jakość i liczbę recenzji z miejsc docelowych, które konsekwentnie zapewniają najlepsze wrażenia podróżnym”. W ocenie wzięto pod uwagę recenzje zamieszczone na platformie w okresie od 1 grudnia 2019 roku to 31 grudnia 2020. Wśród najpopularniejszych destynacji w Europie na liście 30 miast znalazło się jedno z Polski. To Kraków, który zajął 18. miejsce. Wśród kierunków globalnych nisko uplasowały się Stany, gdzie najchętniej odwiedzany jest Nowy Jork – na 22. miejscu. Najpopularniejsze kierunki na świecie wg Travellers’ Choice 2021: Bali Londyn Dubaj Rzym Paryż Hanoi Kreta Bangkok Barcelona Stambuł Najpopularniejsze kierunki w Europie wg Travellers’ Choice 2021: Londyn Rzym Paryż Kreta Barcelona Stambuł Florencja Teneryfa Lizbona Edynburg Kolejna kategoria to trendy, czyli destynacje zyskujące popularność. W tym rankingu uwzględniono te lokalizacje, które w minionym roku odnotowały największy wzrost pozytywnych recenzji i ocen gości w zakresie zakwaterowania, restauracji czy atrakcji. Najbardziej zyskujące kierunki na świecie wg Travelers’ Choice 2021: Cabo San Lucas, Meksyk Korsyka Doha, Katar Sanya, Chiny Gatlinburg, Tennessee, USA Queenstown, Nowa Zelandia Tulum, Meksyk Natal, Brazylia Kas, Turcja Gwadelupa Trzecia kategoria zestawienia to nowe, pojawiające się destynacje – swoista lista „wschodzących gwiazd turystyki”. Ranking powstał na podstawie deklaracji użytkowników Tripadvisor, którzy zaznaczyli, że oszczędzają na podróż do danej lokalizacji. – Są to miejsca, które podróżni chcą odwiedzić w następnej kolejności, czy to już istniejący klejnot turystyczny, czy też miejsce poza zasięgiem radaru, które nie jest jeszcze mocno zaznaczone na mapie międzynarodowych podróżnych. Nie jest tajemnicą, że St Ives jest uwielbianym i znanym od dawna rajem dla turystów, z malowniczym portem, pięknymi plażami i tętniącą życiem sceną artystyczną, ale jego miejsce na tej liście pokazuje, jak bardzo podróżni tęsknią za nim i pragną odwiedzić je ponownie – mówi Hayley Coleman, rzeczniczka serwisu Tripadvisor. Tutaj mamy pewien powód do dumy, bo w pierwszej dziesiątce – a dokładnie na dziewiątym miejscu – znalazł się Wrocław. Najpopularniejsze nowe kierunki wg Travelers’ Choice 2021 Martynika Panama City Beach na Florydzie Armacao dos Buzios, Brazylia Wyspa Holbox, Meksyk St Ives, Cornwall Mazatlan, Meksyk Colorado Springs w stanie Kolorado Shoalhaven, Australia Wrocław, Polska Mudgee, Australia Po raz pierwszy pojawiła się także kategoria parki narodowe. – Ponieważ w 2020 roku większość zajęć wykonywaliśmy zza stołu w zamkniętych pomieszczeniach, podróżni chętniej udawali się w plener, a według niedawnej ankiety przeprowadzonej wśród podróżnych na Tripadvisor ponad połowa (52 procent) twierdzi, że obecnie chętniej wybiera się na zewnątrz lub na łono natury, niż przed pandemią – mówi Coleman. Z tego względu w nowym zestawieniu Tripadvisor postanowił uwzględnić najpopularniejsze i najwyżej ocenianie parki narodowe na świecie. Najpopularniejsze parki narodowe na świecie wg Travelers’Choice 2021: Park Narodowy Serengeti, Tanzania Park Narodowy Jima Corbetta, Indie Rezerwat Narodowy Masai Mara, Kenia Park Narodowy Grand Teton, Wyoming Park Narodowy Krugera, RPA Park Narodowy Arenal Volcano, Kostaryka Park Narodowy Wielkiego Kanionu, Arizona Park Narodowy Zion, Utah Park Narodowy Torres del Paine, Chile Park Narodowy Fiordland, Nowa Zelandia Najpopularniejsze parki narodowe w Europie wg Travelers’ Choice 2021: Park Narodowy Yorkshire Dales, Wielka Brytania Park Narodowy Vatnajökull, Islandia Park Narodowy Jezior Plitwickich, Chorwacja Park Narodowy Peak District, Wielka Brytania Park Narodowy New Forest Hampshire, Wielka Brytania Park przyrody Sierra de Grazalema, Hiszpania Park Narodowy Sierra Nevada, Hiszpania Park Narodowy Uludag, Turcja Park przyrody Sierra de Aracena i Picos de Aroche, Hiszpania Park Narodowy Cilento i Vallo di Diano, Włochy Pełen ranking, a także kierunki wyróżnione w innych regionach znajdziecie na stronie Tripadvisor.
50 pompek za brak maseczki. Policjanci na Bali walczą z turystami nie stosującymi się do obostrzeń
Cały świat już od co najmniej roku walczy z pandemią koronawirusa. Częściowo przyzwyczailiśmy się do życia w reżimie sanitarnym, ale maseczki ochronne niezmiennie budzą kontrowersje. Policja na Bali znalazła nietypowy sposób na ukaranie przyjezdnych, którzy nie zasłaniają nosa i ust w miejscach publicznych.
Turyści, którzy nie przestrzegają nakazu noszenia maseczek ochronnych muszą zapłacić karę w wysokości 7 dolarów amerykańskich, czyli około 26 złotych. Zamiast grzywny turysta może zrobić 50 pompek, jeśli w ogólnie nie ma na sobie maski, lub 15 w przypadku, kiedy maska nie zasłania nosa. Nowe kary dla niepokornych przyjezdnych na Bali weszły już w życie. W sieci krążą pierwsze nagrania, na których widzimy turystów robiących pompki dokładnie tam, gdzie zostali złapani przez policjantów. - Najpierw mówią, że nie znali prawa, a potem, że zapomnieli o tym, że ich maseczka jest mokra lub zniszczona - mówi funkcjonariusz policji Gusti Agung Ketut Suryanegara w rozmowie z agencją AFP. Bali w czasie pandemii Teoretycznie zagraniczni turyści od kwietnia ubiegłego roku nie mogą przyjeżdżać na Bali. W praktyce wygląda to jednak nieco inaczej. Wypoczywający na innych indonezyjskich wyspach mają pozwolenie na odwiedzenie tej turystycznej mekki. Przez pandemię turyści odwiedzający balijskie miasta są jednak wnikliwie obserwowani przez funkcjonariuszy policji. Już ponad 70 osób otrzymało grzywnę na niestosowanie się do obowiązujących obostrzeń sanitarnych. 30 z nich nie było w stanie zapłacić kary, dlatego też musieli wykonać pompki. Władze wyspy nie ukrywają, że zaczynają mieć dość turystów, którzy nie noszą maseczek ochronnych w miejscach publicznych. W planach jest deportacja przyjezdnych niestosujących się do obowiązujących wytycznych. Powrót do normalności Bali miała oficjalnie otworzyć się na turystów we wrześniu ubiegłego roku. Wznowienie sezonu zostało jednak zawieszone z uwagi na rosnącą liczbę osób chorych na COVID-19. Od początku pandemii w Indonezji odnotowano 989 tysięcy przypadków zakażenia koronawirusem. Blisko 28 tysięcy osób przegrało walkę z chorobą. Co ciekawe, w odróżnieniu od reszty świata władze Indonezji planują w pierwszej kolejności zaszczepić nie najstarszych, a młodych i pracujących ludzi.​
Bali. Dla kochających morskie piękno czekają tu prawdziwe koralowe lasy
Tu spotkasz się z płaszczką lub żółwiem morskim. Nie musisz być doświadczonym nurkiem
- Ostatnio nurkowałaś 15 lat temu? – Oskar, sięgający mi do ramienia indonezyjski instruktor nurkowania z biura Blue Marlin na wyspie Gili Meno, patrzył na mnie z zatroskaniem. A może z obrzydzeniem, bo po całodziennej podróży z południa Lomboku autobusem i łodzią pełną związanych kur nie wyglądałam jak stokrotka. – Przydałaby ci się lekcja odświeżająca. Jutro rano spotkajmy się na plaży, tam, koło basenu z małymi żółwiami. Każdy ci powie, gdzie to jest. A jeśli ci się spodoba, to zapraszam następnego dnia na rejs po okolicy. Po zameldowaniu się w moim bungalowie i posiłku w pobliskim warungu – czymś pomiędzy jadłodajnią a restauracją, padłam na wznak na plaży, ciesząc się widokiem absurdalnie turkusowego morza, białego piasku i majaczącym na horyzoncie zarysem wulkanu Rinjani. Nie wiedziałam, kiedy zasnęłam. Na rafie koralowej w Indonezji można zobaczyć ryby i rośliny niewystępujące nigdzie indziej na Ziemi. Obudziło mnie głośne szuranie. Dwa metry ode mnie waran dłuższy od mojej nogi drałował w kierunku zwalonego na plażę mangrowca. Wpakował się do jego pustego pnia, a ja, zdrętwiała ze strachu, po cichu wycofałam się z piasku; ich ślina zawiera jad i samo ugryzienie może zabić bawołu. Komodo nie było tak znowu daleko, ale dlaczego nikt mi nie powiedział, że warany stamtąd można spotkać też na innych wyspach? A, tak, one przecież pływają i to na całkiem długich dystansach! Ochota na odświeżającą kąpiel w tym miejscu przeszła mi natychmiast. Nie kłóć się z żółwiem Gili Meno można obejść na piechotę w dwie godziny. To środkowa z trzech wysp Gili niedaleko Bali i w porównaniu z pulsującą backpackerskimi imprezami Gili Trawangan i luksusową Gili Air – najlepsza do spokojnego wypoczynku. Na jej brzegach przycupnęły małe ośrodki dla turystów i restauracje, główna wieś i meczet mieszczą się w jej środku. Nietrudno zauważyć, że jesteś na prawdziwej koralowej wyspie – nawet dróżki we wsi wysypane są walającym się wszędzie koralowym gruzem. W ciepłych balijskich wodach można nurkować w towarzystwie ogromnych żółwi, ale też rekinów, mant czy płaszczek. Rano stawiam się na plaży przy wspomnianym basenie z żółwiami – w małym centrum, poświęconym ochronie tych zwierząt, pływają w kontenerze wymagające wsparcia żółwie maluchy, które później wypuści się do morza. Oskar czeka już na mnie z wózkiem, na którym są pianki, butle i reszta sprzętu do nurkowania. A gdzie jest łódź? Nigdzie nie płyniemy? – Coś ty, rafa jest przecież przy samej plaży, wchodzimy na piechotę! – śmieje się. I rzeczywiście – zaledwie kilkanaście kroków od plaży zaczyna się koralowa łąka, po której buszują nadęte ryby papuzie, skalary, bracia filmowego Nemo i chma­ry obłędnie kolorowych ryb, których nawet nie próbuję nazwać. Oskar pokazuje mi palcem co dorodniejsze okazy na rafie – gigantyczny pofałdowany koralowiec, który wygląda jak mózg, lub inny, który przypomina niebieskie drzewo. Ogromne przydacznie połyskują w wodzie jak inkrustacje z masy perłowej. Po raz pierwszy widzę też ustonoga, który buszuje na dnie i głośno szczęka odnóżami. Płyniemy przed siebie, gdzie rafa spada w dół ostrym uskokiem, i ruszamy w głębię. Nad sobą widzę cień – to żółw! Pan tutejszych wód najpierw opływa nas obojętnie, po czym bezczelnie zaczyna skubać mnie w płetwę. Chcę mu uciec, ale wpił się kościstymi szczękami w gumę tak mocno, że nie udaje mi się go odczepić. Oskar daje mi znać, żebym się nie szamotała, i pokazuje, że powoli się wynurzamy. Odczekujemy swoje na 10 metrach i stopniowo wypływamy na powierzchnię. – On mi chciał ukraść płetwę, widziałeś? – Dobrze, że się z nim nie siłowałaś, bo żółw tej wielkości bez wysiłku odgryzłby ci palec. Jeśli żółw czegoś chce, to to dostaje. My uważamy, że na tej wyspie jesteśmy ich gośćmi. Przez resztę dnia leżę w wodzie z maską i rurką, gapiąc się na spektakl pode mną. Wychodzę dopiero wtedy, gdy zaczyna się odpływ i za chwilę zacznę szorować brzuchem o rafę. Zauważam jednak, że na „moją” plażę wciąż przypływają łodzie z innych wysp, z których w głębinę za rafą skaczą kolejni nurkowie. Wygląda na to, że zupełnie przypadkiem trafiłam na najlepsze nurkowisko w okolicy, a z zestawem do snorklingu mogę zobaczyć niewiele mniej niż ci, którzy schodzą 20 m pod wodę. Bez żalu rezygnuję więc z nurkowej wycieczki po okolicy, ale z zawiścią słucham o organizowanych przez Oskara i jego wspólnika wyprawach na Komodo i Flores. – Wody wokół Komodo to morski park narodowy, nigdzie indziej nie zobaczysz takich cudów. Jeśli chcesz popływać z mantami, to tylko tam. Załatwimy ci hotel, sprzęt, transport, zajmą się tobą nasi koledzy z tamtejszej filii... Chłopaki kuszą, ale na ten wyjazd trzeba co najmniej czterech dni; nie mam tyle czasu. Na otarcie łez, wiedząc, że z Meno będę płynąć na Bali, dają mi listę najlepszych, ich zdaniem, miejsc do nurkowania na wschodzie wyspy. A gdybym wybierała się na Celebes, to Oskar ma kuzyna w jednym z ośrodków nurkowych, więc... Czy to mola mola? Po ciszy i spokoju Gili Meno gwarny port promowy w Padang Bai na Bali przypomina przedsionek piekła. Na pomost wysiadłam ledwo żywa – kilkugodzinna podróż w nieludzkim upale i na przepełnionej łodzi sprawiła, że oddałabym wszystko za prysznic i coś zimnego do picia. Tego dnia zatem nie jadę nigdzie dalej. Pierwszy zaczepiony taksówkarz, zapytany, czy zna w okolicy jakiś miły, niedrogi hotel przy plaży, olśnił mnie uśmiechem czerwonym od soku żutego betelu i zapakował do pojazdu. – Madame! Hotel for you beautiful, Blue Lagoon very near! – zapewniał. Po 20 minutach przepychania się przez korki z samochodów, motorów, rowerów i kóz dotarliśmy na obrzeża miasta, gdzie mój zbawca zdeponował mnie w małym i czystym hotelu swojego znajomego. Łazienka nie miała co prawda dachu, ale wi-fi działało bez zarzutu. A w pokoju gekony czyściły sufit z komarów. Błękitna laguna, kawałek od głównej plaży w Padang Bai, znajdowała się na liście, którą sporządził dla mnie Oskar. To jedno z najlepszych na Bali miejsc do snorklingu, bo, podobnie jak na Meno, rafa znajduje się blisko brzegu. Domy w Ubud na Bali nierzadko zatopione są w tropikalnym lesie. Tym razem pożałowałam, że kiepski ze mnie nurek. Tylko z maską i rurką spotkałam co prawda barakudę, podziwiałam anemony, ukwiały i plejadę kolorowych mieszkańców koralowcowego lasu, ale nie miałam szans na zobaczenie gościa tutejszych głębin – Mola mola. To samogłów – ogromna srebrna ryba, niemal zupełnie okrągła, a gdy pada na nią światło, wygląda jak tarcza księżyca. Nurkowanie w wodach cieśniny Lombok wymaga jednak sporego doświadczenia – tu, w pobliskiej Candidasie i na wyspach Mimpang, Gili Miaha i Gili Tepekong, są silne podwodne prądy, które mogą cię zabrać w głąb oceanu. Na randkę z samogłowem i żarłaczem białopłetwym wybierać się powinni więc tylko ci, którzy naprawdę wiedzą, jak poradzić sobie pod wodą w nietypowej sytuacji. Studiując dalej listę Oskara, zrezygnowałam więc też z postoju w Tulamben, gdzie największą podwodną atrakcją jest zwiedzanie zatopionego wraku amerykańskiego okrętu Liberty. Dla tak niewprawnego nurka jak ja najlepszym miejscem jest z pewnością Amed, czyli zatoka Jemeluk. Poczta z syreną Amed Beach to kolektywna nazwa siedmiu wiosek rybackich mieszczących się wzdłuż tej wulkanicznej plaży. O zakwaterowanie tu łatwo, życie toczy się powoli, palmy się kiwają, a za nami piętrzy się masyw świętego wulkanu Agung. To nurkowa mekka Bali; bogactwo podwodnej fauny przyciąga wytrawnych nurków, a spokojne wody – początkujących. Tym razem zdobyłam się na odwagę i wykupiłam dzienną wycieczkę łodzią z nurkowaniem. Siedzący obok mnie Australijczyk o wyglądzie wilka morskiego odhaczał coś w notesie. Wytłumaczył mi, że z żoną przyjeżdżają na Bali co roku i za każdym razem nurkują gdzie indziej, a ta lista to morskie zwierzęta, które widzieli tym razem. Marzą o zobaczeniu rekina młota. Nie, nie byli w Ubud ani w Uluwatu, nie chciało im się pojechać pod Agung, do świątyni Besakih. – Tu jest więcej świątyń niż domów mieszkalnych, dla nas najciekawsze jest to, co pod wodą – stwierdził. Można i tak... Plaże na Gili Meno uważane są za jedne z najładniejszych w całej Azji. Pod lazurową tonią rzeczywiście czekały na nas prawdziwe cuda. Nie tylko kolejne kolekcje koralowców i kalejdoskop wścibskich ryb. Na dnie ustawiono bowiem galerię podwodnych rzeźb – syren, hinduistycznych nimf, pagodę, wielką głowę dziecka, balijskiego boga Baronga, skrzynie ze skarbami, a nawet skrzynkę pocztową, do której można wrzucić kupioną w porcie wodoodporną pocztówkę. Listonosz opróżnia ją codziennie o czwartej po południu. Za wodnym parkiem rzeźb robi się coraz głębiej i tu po raz pierwszy zobaczyłam latający dywan tutejszych wód – ogromną mantę majestatycznie sunącą nad dnem. Jednak kolec na końcu jej ogona nie zachęcał do zawierania bliższej znajomości. Przy kolacji w warungu wspominałam z poznanymi na łodzi ludźmi doznania minionego dnia. Na szczęście nie byłam jedyna, która brak spotkania z rekinem młotem przyjęła z ulgą. Info: czas: 10 dni koszt: 6,5 tys. zł (w tym bilet lotniczy) Dojazd Na Bali latają z Warszawy linie Emirates, Qatar, Singapore i China Southern, a regularne loty do Denpasar mają też z Europy m.in. China Eastern, Thai Airways i Cathay Pacific. Ceny: 2,7 tys. zł, ale w promocji – nawet o 1 tys. zł taniej. Nocleg Gili Meno – bungalowy Jepun, z łazienką, klimatyzacją i moskitierami. Ceny: 90–190 zł za domek, zależnie od sezonu. Padang Bai – Absolute Scuba Bali, luksusowa dwójka z klimatyzacją i moskitierami – 180 zł. Kelapa Cottage w Amed. Tylko 12 pokoi, basen, tropikalny ogród, cisza, spokój, centrum kształcenia instruktorów jogi i świetna restauracja. Od 100 zł za dwójkę. Ubezpieczenie Koniecznie wykup ubezpieczenie dla nurków. Pamiętaj, że na małych wyspach nie ma szpitali i komór dekompresyjnych, więc w razie wypadku koszta akcji ratunkowej mogą być bardzo wysokie. Jedzenie Nasi goreng – ryż smażony z warzywami i z mięsem, mi goreng – makaron z tymi samymi dodatkami. Spróbuj też bakso, czyli lokalnego rosołu z kozy, szaszłyków z kurczaka w orzechowym sosie satay i sałatki gado-gado. Smak potrawy wzmocni sambal – sos na bazie chili. Nurkowanie Na Bali działają polskie szkoły nurkowe i biura turystyczne. W Sanur: Polskie Centrum Nurkowe, Bali Diving i Diving-Indo, a w Candidasie – Dragon Dive.
Pora monsunowa na Bali: tony śmieci na rajskich plażach
Na uwielbianych przez turystów plażach Kuty i Legii każdego dnia ląduje nawet 60 ton plastikowych odpadów. Jest to efekt połączenia pory monsunowej ze złym zarządzaniem odpadami i globalnym kryzysem związanym z zanieczyszczeniem mórz.
Władze starają się nadążyć za falą śmieci spływających na plaże w Kucie, Legii i Seminyaku – w miniony weekend zebrano z nich około 90 ton śmieci. "Naprawdę ciężko pracowaliśmy, by oczyścić plaże, ale śmieci wciąż przybywa. Codziennie wysyłamy tam nasz personel, ciężarówki i koparki’ – powiedział pracownik agencji ochrony środowiska i kanalizacji regionu Badung Wayan Puja, dodając, iż w miniony piątek z plaż w Kucie, Legianie i Seminiaku usunięto ponad 30 ton śmieci, a w sobotę ich ilość podwoiła się do 60 ton. View oEmbed on the source website W kwietniu 2020 roku rząd Indonezji rozpoczął realizację narodowej strategii walki z "nadchodzącym kryzysem" odpadów plastikowych, które mają wpływ na środowisko morskie i gospodarkę całego kraju. Dr Denise Hardesty, która jest główną naukowczynią w australijskiej agencji naukowej CSIRO i ekspertką w dziedzinie globalnego zanieczyszczenia tworzywami sztucznymi, powiedziała, że obecnie na plażach zbierane są "ogromne ilości" odpadów, których ilość z każdym rokiem jest coraz większa. "To nie jest nowe lub zaskakujące zjawisko – zdarza się co roku, a ostatnia dekada pokazała, że nadal rośnie w siłę” rośnie w ciągu ostatniej dekady" – dodała. Hardesty współpracuje z naukowcami badającymi zanieczyszczenia morskie w Indonezji i jest jedną z ekspertek pracujących z rządem Indonezji nad planem działania. Plaże na południowym zachodzie Bali mają tendencję do wyłapywania śmieci, gdy co roku z zachodu na wschód wieją monsunowe deszcze i wiatry. Według Hardesty rosnąca ilość wymywanego na plaże plastiku jest zgodna z globalnym wzrostem produkcji plastiku i plaże na całym świecie odnotowały wzrost ilości odpadów, "ale w krajach monsunowych znajdujemy znacznie silniejszy wpływ sezonowy". Ekspertka zauważyła również, że grupy społeczne i osoby prywatne stają się coraz bardziej aktywne w próbach ograniczenia zużycia tworzyw sztucznych, a w celu rozwiązania tego problemu zastosowano szereg rozwiązań. Agencja CSIRO ma również nadzieję na wprowadzenie w Indonezji nowej metody, która do śledzenia śmieci i identyfikacji punktów zapalnych wykorzystuje zdalne kamery i sztuczną inteligencję. Dr Gede Hendrawan, szef ośrodka teledetekcji i nauk oceanologicznych na Uniwersytecie w Udayanie na Bali, powiedział, że głównym problemem w Indonezji są nieefektywne systemy radzenia sobie z odpadami w tym kraju. "Największym problemem jest to, że w Indonezji obsługa śmieci nie jest skuteczna. Bali właśnie zaczęło reorganizować swój system, Java również zaczęła stawiać w tym swoje pierwsze kroki – zapowiedział. Gubernator Bali Wayan Koster wezwał do podjęcia poważnych działań w celu oczyszczenia plaż, które są ogromną turystyczną atrakcją w tej części Azji. Każdego roku Bali odwiedza ponad milion Australijczyków, wyspa jest również popularna wśród chińskich turystów, a także Europejczyków. "Administracja Badung powinna wdrożyć w Kucie system obsługi śmieci na plaży, który byłby wyposażony w odpowiedni sprzęt i zasoby ludzkie, co umożliwi szybkie i skuteczne sprzątanie wyrzucanych na plażę śmieci. Co więcej, w porze deszczowej, kiedy przyjeżdżają turyści, systemy obsługi śmieci powinny działać 24 godziny na dobę. Nie ma co czekać na jutro” – dodał Koster. O tej porze roku na Bali normalnie przebywałyby tysiące turystów, ale pandemia koronawirusa wstrzymała podróże zagraniczne, a odwiedzających jest niewielu. Dodatkowo Indonezja zamknęła swoje granice dla wszystkich przybywających z zagranicy na dwa tygodnie od 1 stycznia, aby powstrzymać rozprzestrzenianie się nowych szczepów Covid-19. ​
Bali - kraina bogów i szczęśliwych Ludzi. Co zwiedzać na tej indonezyjskiej wyspie?
Bali nazywana "Wyspą tysiąca świątyń" lub "Wyspą szczęśliwych ludzi" to coraz częstszy kierunek podróży polskich turystów. Piękne, tropikalne lasy, pola ryżowe, bajecznie położone, hinduskie świątynie i serdeczna, kolorowa kultura zachęcają do spędzenia tu urlopu. Bali to także wyjątkowe rękodzieło i czynne wulkany, z których szczytu najlepiej podziwia się wschody słońca. Czy warto wybrać indonezyjską wyspę na cel podróży i co zobaczyć na Bali?
Gdzie jest Bali? Bali jest rajem dla turystów, którzy szukają relaksu i odpoczynku w egzotycznych warunkach. Jednym z takich miejsc na świecie jest właśnie wyspa Bali - gdzie leży? To niewielka wyspa, położona w Archipelagu Małych Wysp Sundajskich. Leży w długim łańcuchu wąskich wysp. Sąsiadujące z nią wyspy noszą nazwy Jawa oraz Lombok, a oddzielają je niewielkie cieśniny. Odległość brzegu Bali od brzegu Jawy to tylko 3 km. Administracyjnie Bali należy do Indonezji i stanowi większość jednej z jej 34 prowincji. Bali to bardzo niewielki obszar. Zajmuje jedynie 5,6 tys. km², na stałe mieszka tutaj około 3,5 miliona osób. Szerokość wyspy to 80 km, natomiast długość - 145 km. Zdecydowaną większość mieszkańców Bali stanowią Balijczycy - etniczna grupa posługująca się językiem balijskim i wyznająca hinduizm balijski. Mimo niewielkiej powierzchni wyspy, panuje tu oddzielna, fascynująca kultura, można też podziwiać niezwykle barwną sztukę wywodzącą się z hinduizmu. Jedyną znaczącą mniejszość stanowią muzułmanie oraz Jawajczycy. Jak dolecieć na Bali? Port lotniczy znajduje się w oddaleniu 15 km od stolicy wyspy, miasta o nazwie Denpasar. To drugi pod względem wielkości i wagi port lotniczy w Indonezji, zaraz po Dżakarcie. Loty z Polski zazwyczaj zakładają jedną dwie przesiadki i trwają powyżej 20 godzin. Stolica jest ośrodkiem kulturalnym, administracyjnym i przemysłowym prowincji Bali. Oprócz niej na wyspie znajdują się miasta Singaraja, Klungkung, a także Kuta. Warto też wiedzieć, że najwyżej położony punkt wyspy to góra Agung, będąca zarazem czynnym wulkanem. Mierzy on 3142 m n.p.m. i ostatnio wybuchł w roku 2019. Bali: z czego słynie? Bali to wciąż egzotyczny kierunek podróży, głównie ze względu na odległość, jaka dzieli je od Polski. Ma zróżnicowane ukształtowanie powierzchni - od gór, będących źródłem słodkiej wody, aż do żyznych nizin. Balijczycy uprawiają tutaj kawę, kakaowiec, ryż, pieprz, goździkowiec, wanilię, a także palmy kokosowe, drzewa owocowe i trzcinę cukrową. Hodują też zwierzęta - głównie trzodę chlewną oraz bydło. Panuje tu klimat równikowy, a sporą powierzchnię kraju zajmują lasy tropikalne. Rolnictwo i uprawa to drugi filar gospodarki wyspy, zaraz po turystyce. Wyspa Bali jest egzotyczna i rajska. Słynie ze wspaniałych widoków na wzgórza i klify porośnięte tropikalnymi lasami. Bali to także zabytkowe świątynie hinduistyczne, pełne lokalnych dzieł sztuki i często bardzo malowniczo położone. Nie brakuje też innych akcentów przypominających o niezwykłej, miejscowej religii - to zdobienia na budynkach czy talerzyki ofiarne, spotykane na każdym kroku. Nawet tradycyjne balijskie domy przypominają świątynie - otoczone murami, z wewnętrznym dziecińcem, bogato zdobione. Turyści, którzy zechcą poświęcić nieco czasu, zobaczą też malownicze, piękne plaże nad czystą wodą. Opinie o podróży na Bali są podzielone. Niektórzy wracają z wyspy zachwyceni, wychwalając piękną przyrodę i serdecznych ludzi. Inni twierdzą, że wyspa jest "sztucznym rajem", który powstał na użytek turystów i w ogóle nie pokazuje prawdziwej Azji, a jedynie zarabia pieniądze. Stąd często pytanie pojawiające się przed podróżą na Bali - czy warto pokonać tyle kilometrów i wydać niemałe pieniądze? Każdy musi to ocenić sam. W poszukiwaniu miejsc niekomercyjnych i niezatłoczonych trzeba jednak schodzić z utartych szlaków. Bali: co zwiedzać? Bali można zwiedzić w całości w ciągu tygodnia, odwiedzając każdy jej zakątek. Na wyspie znajduje się jednak kilka punktów, które "trzeba zobaczyć", odwiedzając ją pierwszy raz. To nie tylko atrakcje przyrodnicze, ale też ciekawa miejscowa kultura i architektura. Co zobaczyć na Bali? Oto kilka propozycji. Stolica prowincji - Denpasar i miasto Singaraja Swoją podróż warto zacząć od największych balijskich miast. W obu nie brakuje pięknych świątyń, pełnych lokalnej sztuki z licznymi nawiązaniami do świata przyrody. W stolicy są to między innymi Jagatnatha Temple, Balnjong Temple oraz liczne, mniejsze środki kultu. Znajduje się tutaj także pałac Pemecutan Palace, w którym zamieszkuje ostatni król Denpasaru wraz z rodziną. Pałac można zwiedzić. Z kolei Singaraja to oprócz świątyni liczne lokalne targowiska i piękna plaża Lovina. Pojawiają się tu delfiny, a piasek pochodzenia wulkanicznego jest czarny. Miasto Ubud - stolica kulturalna W mieście Ubud toczy się kulturalne życie wyspy. Warto zajrzeć tu na liczne wystawy i targi rękodzieła, zjeść coś pysznego w jednej z restauracji i pozwiedzać świątynie. Niedaleko miasta Ubud można również zwiedzać Bali Bird Park oraz liczne tarasy ryżowe, gwarantujące niezapomniane widoki. Imprezowe centrum surferów - Kuta Z kolei miasto Kuta to centrum nocnego życia wyspy. Znajduje się tu wiele klubów i lokali, a także plaża przyciągająca przez okrągły rok licznych surferów. Nie warto wybierać się tutaj, jeśli celem urlopu jest odpoczynek, relaks czy skupienie na swoim wnętrzu. Kuta i okolice to liczne kurorty i zabawa, która nie kończy się przez całą dobę. Na tutejszej plaży można podziwiać ponoć "najpiękniejszy wschód słońca na Bali". Liczne pięknie położone świątynie Wielu turystów przylatuje na Bali, żeby zwiedzać wspaniałe i pięknie usytuowane świątynie. Jest och tutaj naprawdę mnóstwo. Na przykład Pura Tanah Lot stoi na skale wznoszącej się znad oceanu i można dostać się do niej tylko w czasie odpływu. Inna znana świątynia na Bali, Pura Luhur Uluwatu, znajduje się na klifie z widokiem na ocean. Warto pamiętać, że świątynie balijskie są miejscami kultu. Należy zachować się tutaj z odpowiednim szacunkiem dla lokalnych wierzeń. Aktywne wulkany Jedną z popularnych atrakcji jest wspinanie się na szczyt wulkanu Mount Batur, by podziwiać stąd wschód słońca. Czynne wulkany rozpalają wyobraźnię turystów i przyciągają niesamowitymi widokami. Tarasy ryżowe i lasy Na Bali podróżuje się też po to, by podziwiać niesamowite widoki. Wiele z nich Bali zawdzięcza ciągnącym się w nieskończoność uprawom ryżu. To właśnie widoki na tarasy ryżowe i majaczące w oddali góry są jednymi z najpopularniejszych motywów fotografii z wyspy. Kraj słynie z uprawy ryżu - uprawia się tutaj mnóstwo jego odmian. Turyście wybierający się na Bali mogą korzystać z bardzo wielu wycieczek fakultatywnych. wystarczy je opłacić, a przewodnik i organizator załatwią resztę - to niezwykle wygodna forma zwiedzana, odpowiednia także dla niedoświadczonych turystów. Gdzie spać? Hotele na Bali Bali: waluta i ceny Bali posługuje się walutą charakterystyczną dla całej Indonezji. Jest to rupia indonezyjska (IDR). W Polsce bardzo trudno jest znaleźć kantor, który dysponuje taką walutą, dlatego turyści wymieniają pieniądze po przylocie na wyspę. Co ważne, na lotnisku warto wymienić tylko absolutnie niezbędną kwotę, ponieważ kurs jest niekorzystny. O wiele lepszy obowiązuje w kantorach oddalonych od stolicy. Mogą się także zdarzyć oszustwa przy obliczaniu należnej kwoty. Na Bali można wymienić euro lub dolary, przy czym euro jest walutą bezpieczniejszą. Ceny na Bali nie należą do wysokich, choć zależy od miejsca robienia zakupów. Można tu stosunkowo tanio jeść w restauracjach, nawet tych nieco wyższej lasy. Niedrogie są też bilety na lokalną komunikację. Swoimi prawami rządzą się też stawki na bazarach, gdzie mieszkańcy handlują rękodziełem. Jeśli pozwala na to czas, warto jeździć, obserwować i porównywać ze sobą poszczególne oferty. Bali: kiedy jechać? Bali to wyspa położona w strefie klimatu równikowego. Przez cały rok jest tutaj równie gorąco, średnie dobowe temperatury to 25-27°C. Kiedy lecieć na Bali, by możliwie skorzystać z urlopu? Warto omijać porę suchą, występującą w sierpniu i wrześniu. Upał może być w tym czasie nie do zniesienia dla osoby przyzwyczajonej do polskich warunków atmosferycznych. W styczniu i grudniu pada najwięcej deszczu. Kąpiele w morzu są możliwe i przyjemne przez cały rok. A co zabrać na Bali, pakując walizkę? Z pewnością lekkie, ale zakrywające ciało ubrania (chronią przed poparzeniami słonecznymi), kapelusz, dobry krem z filtrem, a także odzież turystyczną, jeśli w planach jest chodzenie po górach czy wycieczka na wulkan. Bali: co przywieźć z podróży? Bali jest krainą rzemiosła. Na południu wyspy każda wioska słynie z ręcznego wyrobu innego rodzaju towaru. Można tu kupić oryginalne rzeźby ze skorupek kokosów oraz kości bydlęcej, wyplatane kosze, różnobarwne tkaniny batikowe, z których wyrabia się songket - tradycyjny balijski strój. Lokalnie wytwarza się też piękną, oryginalną srebrną biżuterię oraz organiczne kosmetyki. Wielbiciele kawy kupią tutaj jej nietypowe odmiany. Wielbiciele nietypowego wystroju przywożą też do Polski drewniane rzeźby i piękne maski.
Urlop po sezonie! Gdzie jechać, żeby złapać słońce i odpocząć od tłumów?
Urlop w październiku wcale nie musi oznaczać przegapionego sezonu wyjazdowego. Wręcz przeciwnie, można bardzo skorzystać na takiej decyzji. W miejscach turystycznych tłok jest coraz mniejszy, zwiedzanie staje się przyjemniejsze, a ceny naprawdę łaskawe. Wielbiciele ciepła wciąż znajdą kierunki w stronę słońca, a amatorzy białego szaleństwa otwierają sezon narciarski. Bardzo wiele osób planuje swój urlop w październiku - gdzie najlepiej go spędzić, biorąc pod uwagę oczekiwania i preferencje?
Urlop w październiku: miejsca w Polsce i za granicą Urlop w październiku to dla wielu osób idealna okazja do wyjazdu. Niektórzy szukają już zimy, inni łapią uciekające lato. Zarówno w Polsce, jak i za granicą nie brakuje miejsc, gdzie warto wyjechać jesienią. Urlop w październiku ma szereg zalet, które nie dotyczą wyjazdów w szczycie sezonu: ceny w wielu popularnych i mniej znanych ośrodkach spadają (nawet o 20 - 30%, dużo tańsze jest też ubezpieczenie), zmniejsza się tłok na plażach, w miastach, na szlakach, w wielu miejscach nieco się ochładza, dzięki czemu pobyt (zwłaszcza aktywny) staje się przyjemniejszy, nie wszędzie październik oznacza niższe temperatury, deszcz, zimne noce - wiele zależy od wybranego kierunku podróży, Jednym z kierunków, gdzie na wakacje w październiku udają się Polacy są nasze rodzime góry. Polskie góry w październiku są naprawdę piękne. Liście zaczynają zmieniać kolory, deszcz dodaje krajobrazom melancholii, pojawiają się mgły, częściej można też zaobserwować na szlakach dzikie zwierzęta. Bieszczady, Tatry czy Sudety to miejsca, gdzie na urlop w październiku wyjeżdża naprawdę dużo osób. To najczęściej wielbiciele górskich wędrówek lub jazdy na rowerze. Szlaki stają się coraz mniej zatłoczone, można więc odciąć się od codzienności, zanurzyć w sobie, odpocząć - a po powrocie do miejsca zakwaterowania wypić herbatę przy kominku lub poczytać książkę. Wielbiciele melancholijnych klimatów wybierają też jesienny Bałtyk. Choć w Polsce pogoda coraz częściej dopisuje także jesienią, nie warto liczyć na możliwość kąpieli. Podróżujący skorzystają za to z pięknych widoków wzburzonego morza, spacerów opustoszałymi plażami i możliwości komfortowego zwiedzania popularnych atrakcji turystycznych. Jeśli plany urlopowe obejmują także wyjazdy zagraniczne, oferta znacząco się rozszerza. Wybór miejsca, gdzie warto pojechać w październiku zależy od oczekiwań. To pora roku, gdy w wielu miejscach na świecie nadal panuje upał, a w innych narciarze wyciągają z pawlacza zakurzony sprzęt i inicjują sezon na stokach. Do zagranicznych podróży w październiku z pewnością przekonują coraz niższe ceny biletów i zaplanowanych wycieczek z burami podróży. Urlop w październiku: ciepłe miejsca Urlop w październiku często wiąże się z poszukiwaniem lata, które w Polsce definitywnie chyli się ku końcowi. Stąd często wybierane kierunki zagraniczne. Istnieje wiele miejsc, które w październiku pozostają ciepłe, a nawet upalne. Niektóre z nich znajdują się daleko, inne całkiem blisko. Gdzie jest ciepło w październiku? Oto kilka propozycji! Podróż do Egiptu Egipt to państwo, gdzie na wczasy w październiku wybiera się całkiem sporo turystów. W ciągu dnia jest tu około 30° C, woda w morzu jest nagrzana i idealna do kąpieli. Można też zwiedzać bez ryzyka udaru czy przegrzania się. Słońce w Egipcie jest o tej porze roku gwarantowane! Październik na Bali Jeden z egzotycznych kierunków wybieranych jesienią to malownicza indonezyjska wyspa Bali. To gwarantowane, piękne widoki, relaks na plaży i naprawdę wysokie temperatury. Podczas urlopu w tym miejscu można zapomnieć o jesieni. Upalny Zanzibar Zanzibar to kolejna odległa, egzotyczna propozycja. Ocean jest cudownie ciepły, a woda przejrzysta. Podczas urlopu w Zanzibarze warto poznać choćby odrobinę lokalnej kultury, pozwiedzać i przede wszystkim wypocząć na rajskich plażach, rozkoszując się widokami. Wyjazd na Cypr Słońce w październiku można znaleźć też bliżej Polski. Jedną z popularnych destynacji jest Cypr. Temperatura wynosi tu około 27° C, a woda ma nawet 24° C. Cypr to niezwykle słoneczne miejsce w dodatku jest tu mnóstwo pięknych miejsc do zwiedzania. Przy mniej upalnej pogodzie będzie ono z pewnością przyjemniejsze, niż w lipcowym czy sierpniowym upale. Urlop w październiku: zimowa sceneria Urlop w październiku może być też wyjazdem w poszukiwaniu zimy, która stoi już za progiem. Gdzie jechać w październiku, by jak najszybciej i jak najlepiej zacząć sezon narciarski? Na europejskich lodowcach! Oto propozycje miejsc, w których można odnaleźć zimową scenerię nawet w październiku. Szwajcarskie narty W Szwajcarii sezon zimowych szaleństw zaczyna się wcześnie. godnym polecenia miejscem, zwłaszcza dla dobrze jeżdżących narciarzy i snowboardzistów, jest słynny i luksusowy ośrodek Saas Fee. Dysponuje on trasami leżącymi na wysokości 1800-3500 m n.p.m. Ośrodek położony jest przy samym lodowcu, a 14 spośród licznych tras znajduje się na jego terenie. Zjeżdżają się tu wielbiciele sportów zimowych z całego świata. Lodowiec w Austrii Lodowiec Kitzsteinhorn, przy którym leży ośrodek narciarski Zermatt Kitzsteinhorn, jest czynny przez okrągły rok. W Austrii na październikowe narty można się wybrać także w okolice lodowców Rettenbach i Tiefenbach. Ulokowane tam trasy tworzą razem 140 km do białego szaleństwa, niezależnie od tego, jaka pogoda panuje w niżej położonych partiach. Austria to także Dolina Stubai, a także Pitztal, najwyższy lodowiec w Tyrolu. Hintertux to z kolei lodowiec uznany za jedno z najlepszych miejsc do jazdy na nartach w Europie. Maso Corto we Włoszech Włochy, choć długo ciepłe i pogodne, mają też coś do zaoferowania narciarzom. Mowa o ośrodku narciarskim Maso Corto, położonym na lodowcu. Sezon trwa tu cały rok z wyłączeniem maja i czerwca. Dostępne trasy mają łączną długość od 14 km poza sezonem do aż 35 km w trakcie sezonu narciarskiego. Maso Corto jest bardzo chętnie odwiedzany przez narciarzy z Polski, także w okolicach wczesnej jesieni. Gdy w kraju jeszcze plucha i stopniowo obniżające się temperatury, można nacieszyć się tutaj śniegiem i zimą.
Na Bali odważyłam się zanurkować. Nie w tropikalnym morzu, nawet nie w basenie pełnym świętej wody. Ale w kolorach, zapachach, smakach.
Podkreślone grubą czarną kreską oczy wydają się oddzielone od reszty twarzy. Mają w sobie moc hipnozy, która nie pozwala się od nich oderwać. Spojrzenie opowiadające. Spojrzenie pytanie. Żal, prośba, szczęście. Obserwuję łagodne ruchy filigranowych dłoni. Tancerki na Bali subtelnymi ruchami mówią o dobru i złu. I o drodze, którą należy wybrać. Przyglądam się układom mieniących się na złoto szat. Słucham dźwięków gamelanu, tradycyjnego zespołu grającego na ksylofonach, gongach i stalowych bębnach. Metaliczne, pulsujące brzmienie sprawia, że wszystko zdaje się wirować. Na Bali taniec jest jedną z ważniejszych form sztuki. Złożoną, o wielu znaczeniach. Weźmy Kecak, taneczno-muzyczne misterium, które ma wypędzać zło. Albo Oleg Tambulilingan, czyli historię miłości przedstawianą w scenografii ogrodu, z mnóstwem świeżych kwiatów symbolizujących poszczególne stadia zalotów. Tutejsze tancerki potrafią zawrócić w głowie, a także w sztuce. Najlepszym przykładem jest Antonio Blanco (1911–1999), malarz hiszpańskiego pochodzenia, który dał się oczarować pięknej Ni Ronji. Zwany balijskim Salvadorem Dali był ekscentrykiem i wizjonerem. Lubował się w śmiałych erotycznych przedstawieniach, a także w surrealistycznych motywach. Na jego obrazach widać zmysłowe kobiety. A raczej tylko zarys ich postaci, ruch, taneczną figurę. Przelotny moment, spojrzenie, gest, grymas. Najważniejsze są tu kolory i emocje. To płótna, które pachną tańcem. Jego muzeum urządzone zostało w domu rodzinnym w Ubud. Położone na wzgórzu, wokół pól ryżowych, niedaleko rzeki Campuhan. W jego pracowni nadal leżą pędzle i farby. W rogu czeka rozłożona sztaluga. Wszędzie rozrzucone są szkice, stoją oprawione płótna. Podobne natężenie pigmentów znajduję na pobliskim targu. Tyle że gdy w muzeum panowała kojąca cisza, tutaj trwa niewiarygodny zgiełk i harmider. Pomiędzy straganami przeciskają się miejscowi z zakupami, niezmordowani turyści z aparatami fotograficznymi, nieugięci naganiacze, dzieci, sprzedawcy i zwierzęta. Pozwalam sobie na zagubienie się w labiryncie wąskich przejść. Sunę w korowodzie barwnych postaci. Przystaję przy niewielkich drewnianych rzeźbach, batikach, biżuterii, grafikach. W końcu kupuję ryżową herbatę i ruszam za odświętnie ubranymi Balijczykami na Wielką Ceremonię. PAPIEROSY O ZAPACHU GOŹDZIKÓW W czasie ceremonii bogowie zbliżają się do śmiertelników. Balijczycy proszą o przywrócenie równowagi w świecie nękanym przez katastrofy i tragedie. Za sprawą ofiar, darów i rytuałów Ziemia ma się uspokoić, a ludzie mają być lepsi, a co za tym idzie szczęśliwsi. Co chwila mija mnie jakaś ubrana od stóp do głów na biało rodzina. Idą pieszo lub pędzą na skuterach. Niektórzy tłoczą się nawet po cztery osoby na siodełku. Kobiety wpięły w gładko zaczesane włosy kwiaty. Mężczyźni mają zawiązane na głowach białe chusty będące symbolem Brahmy. Ktoś ma pod pachą instrument muzyczny, inny ciągnie krowę. Większość kobiet niesie na głowach kosze z podarkami dla bogów. „Jedzenie jest po to, aby nakarmić złe duchy, kwiaty są natomiast dla tych dobrych” – tłumaczy mi jedna z nich. Dochodzę do sanktuarium Monkey Forest. Jego głównymi mieszkańcami są rozbrykane makaki. Największe zainteresowanie budzą u dzieci, które chcą się z małpkami bawić. Tłum się zagęszcza. Obok świątyni przeciskają się już turyści i fotoreporterzy. Czekają na ceremonię. I nagle wszystko się uspokaja. Wierni siedzą lub klęczą. Modlą się wspólnie, w skupieniu. Spowija ich delikatny dym kadzidła. Potem przemywają twarz i dłonie świętą wodą, po czym przykładają do czoła kilka ziaren ryżu – symbolu dobrobytu. Rozlegają się dźwięki gongów. Wychodzę na zewnątrz. Przed świątynią grupa mężczyzn pali papierosy o mocnym goździkowym aromacie. W tle rysuje się majestatyczny stożek wulkanu otulony białymi obłokami. Wraz z nastaniem nocy nad Ubud zbierają się burzowe chmury. To dobry znak, świadczący o tym, że bogowie przybyli na ceremonię. CZYM NAKARMIĆ BOGÓW Budzi mnie zapach kawy. Postawiła ją przy moim łóżku gospodyni domu, który wynajęłam. Do kubka wsypuje dwie duże łyżeczki cukru. Napój jest mocny i aromatyczny. Na kamieniu przed chatą spostrzegam ułożone na liściu bananowca płatki kwiatów, małe ciastko i kilka ziaren ryżu. Zestawione idealnie kolory, wielość faktur i precyzja wykonania sprawiają, że jest to miniaturowe dzieło sztuki, w którym każdy element znajduje się na właściwym miejscu. Podobne niewielkie wyroby leżą jeszcze przed sklepami, domami i na maskach samochodów. Składany trzy razy dziennie posiłek dla bogów ma zapewnić ochronę i dostatek. Za podarki tradycyjnie odpowiedzialne są kobiety. Uczą się sztuki obdarowywania bogów od najmłodszych lat, a potem przekazują tę umiejętność córkom. Wyruszam na miasto. Idę ulicą Hanoman pełną sklepów, restauracji i galerii. Męczy mnie harmider, głośny śmiech wszechobecnych Australijczyków, niekończące się targowanie i wygórowane ceny. I zaskakująco szybko, już po kilkunastu minutach, znajduję spokój na pobliskich rozległych polach ryżowych. Cisza przerywana jest jedynie przeciągłym muczeniem krowy. W oddali dostrzegam latawce. To częsty widok na Bali. Zgodnie z hinduską mitologią ich opiekunem jest Sang Hyang Rare Angon. Ten bóg wiatru jest personifikacją Sziwy, dlatego przed rozpoczęciem budowy latawca składa się mu ofiarę. Latawce mogą mieć najróżniejsze formy. Co roku na festiwalu w Tanah Lot na niebie unoszą się gigantyczne wizerunki Bebean (w kształcie ryby), Janggan (ptaka) i ecukan (liścia). SZTUKA WARTA ZIEMI W południe zatrzymuję się w jednym z warungów, czyli ni to sklepów, ni to kawiarni. Decyduję się na nasi goreng – aromatyczny ryż z dodatkiem warzyw, a na deser wybieram pisang goreng – smażone banany w chrupiącej panierce. Prawdziwa uczta i to tylko za parę tysięcy rupii. Pod drugiej stronie ulicy starszy mężczyzna ciągnie właśnie grająca budkę z lodami. Błyskawicznie zostaje oblężona przez grupę maluchów. Po ulicy rozchodzi się świąteczna melodia Jingle Bells. No tak, zbliżają się święta Bożego Narodzenia, choć tu łatwo o tym zapomnieć. Wypożyczam rozklekotany rower i jadę w stronę Penestanan zwanej wioską artystów. Po drodze mija mnie kilka dżipów i dziesiątki skuterów, które są chyba w gorszym stanie niż mój składak. Zaduch, hałas i tłok. Niekończąca się orkiestra klaksonów. Wszechobecny pył. Dopiero za Muzeum Blanco wjeżdżam na spokojniejszą ścieżkę. To w Penestanan rozpoczął się w 1960 r. ruch ludowy Young Artist. Wioska stała się popularna za sprawą Waltera Spiesa – rosyjsko-niemieckiego malarza prymitywisty oraz Arine Schmidta – holenderskiego pejzażysty. A także licznych prywatnych galerii i sklepów oferujących rzeźbione łóżka, które stały się specjalnością Penestanan. Teraz panuje tutaj przyjemna leniwa atmosfera. W otwartych pracowniach można podglądać lokalnych artystów i rzemieślników. Ja przy akompaniamencie cykad zabieram się do lektury balijskich legend i podań. Twórczość jest od wieków integralną częścią życia mieszkańców Bali. Mówi się wręcz, że każdy Balijczyk jest artystą. Ponoć w Ubud panował kiedyś król, który był wielbicielem sztuki. Przekazał swoje ziemie zwykłym ludziom, pod warunkiem że będą dbać o własne talenty. I tak oto malarze, rzeźbiarze, snycerze, garncarze, plecionkarze stali się gospodarzami swoich majątków. I zaczęli zarażać pasją sąsiadów. Podróżując przez wyspę, natrafiam więc na wyspecjalizowane osady rzemieślników-artystów. W jednej wyrabia się ramy do obrazów, w kolejnej figurki Buddy, nieco dalej naczynia ceramiczne. Wyspa przypomina potężne muzeum, w którym wciąż przybywa dzieł. W Ubud ponownie zbiera się na deszcz. Nad miastem wiszą ciężkie, ciemne chmury. Koguty w bambusowych koszach nerwowo się szamotają, wyczuwając pewnie zbliżającą się ulewę, a może i jutrzejszą walkę. Bo kogut to niezłe źródło dochodu. Niegdyś ich pojedynki były wpisane w rytuał religijny, którego celem było oczywiście udobruchanie złych bogów. Później doszedł do tego hazard. Choć władze Indonezji zabroniły ptasich starć dla zarobku, niewiele to zmienia. Ptaki wciąż walczą na śmierć i życie. Przegranemu odcina się głowę i nogę, które trafiają do właściciela zwycięzcy. No i w końcu lunęło! Ulice Ubud zamieniają się w rwące strumienie. Miasto przygniata nawałnica kropel połączona z chłodnymi porywami wiatru. BASEN Z NIEŚMIERTELNOŚCIĄ Z kilkoma poznanymi Balijczykami jedziemy skuterami do świątyni Pura Tirta Empul, jednego z najważniejszych sanktuariów na wyspie. Jest szósta rano, nie zdążyłam nic zjeść. Burczenie w brzuchu zdaje się przebijać warkot maszyny. Droga jest wyboista i nierówna. Widoki za to fantastyczne! W końcu namawiam swoich nowych znajomych na posiłek. Zatrzymujemy się w przydrożnej knajpie. Naprzeciwko długiej drewnianej budy stoi kilka plastikowych stolików i czerwonych krzeseł coca-coli. Właścicielka wita nas szerokim uśmiechem. Przez moment rozmawiają, spoglądając ukradkiem w moją stronę. Dostajemy colę, a chwilę później gorący makaron z warzywami i mięsem. Kilka metrów dalej zbiera się grupka dzieciaków. Nie spuszczają mnie z oka. W pewnym momencie jedna z dziewczynek, najwidoczniej najstarsza, albo najodważniejsza, podbiega i chwyta mnie za moje blond włosy, po czym wybucha śmiechem. Choć jest wcześnie rano, w Gunung Kawi, kompleksie świątynnym z XI w., trafiamy na autokary pełne turystów. Zakładamy sarongi i pędem ruszamy przed siebie, żeby zobaczyć jeszcze puste sanktuarium. W malowniczym pejzażu znajdują się wydrążone w skale świątynie poświęcone członkom rodziny królewskiej. Gdy słyszymy za sobą głosy nadchodzącej grupy, postanawiamy poszukać wodospadu. Ścieżka jest śliska, wąska i zarośnięta roślinami. W końcu dochodzi do nas regularny szum wody. Siadamy na trawie i pozwalamy kroplom zmoczyć nasze ubrania. Widzimy pierwszych pielgrzymów, głównie kobiety. Po złożeniu ofiary w świątyni zmierzają w stronę kamiennego basenu, z którego wypływa 12 fontann. Balijczycy wierzą, że płynąca tam woda ma magiczne właściwości. Podobno ten, kto się w niej raz zanurzy, nigdy się nie zestarzeje. Ubrani w sarongi, z niewielkimi ofiarami w dłoni, powoli się w niej zanurzają. Potem idą do głównego źródła. Obmywają twarz i polewają głowę. Właśnie rozpoczynają kolejny dzień na wyspie przesyconej tysiącem barw, zapachów i tajemniczych obrzędów. To co dla nich jest normą, dla mnie wciąż jest snem.
"Szaman zatrzyma deszcz". Zajrzyj na tradycyjne balijskie wesele
– Nigdy nie byłem na ślubie. Na taką ceremonię stać tylko ludzi z najwyższej kasty – odpowiedział 20-letni Balijczyk, którego zapytałam, jaki prezent powinnam przywieźć na ślub siostrzenicy mojej nauczycielki z Dżakarty.
ZOBACZ GALERIĘ >>> – Chyba nie musisz kupować prezentów. Tylko najbliższa rodzina czasami przynosi zdjęcie, materiał lub daje młodej parze pieniądze – tłumaczy. Społeczeństwo balijskie, jako jedno z nielicznych na świecie, nadal jest podzielone na kasty. Do najwyższej grupy – brahmana, zwanej kastą kapłanów, zalicza się braminów, przywódców religijnych i świętych ludzi, którzy wykonują ważne obrzędy religijne. Druga – ksatryja - to warna wojowników. Trzecią grupę – vaishya - stanowią kupcy, handlowcy i urzędnicy. Najniższa grupa, sudra, to warna rolników. Przynależność do kast jest dziedziczna. Wszystkie dzieci z jednej warny mają takie same imiona, przydzielane zgodnie z określonymi regułami. Kasta kapłanów nazywa swoich synów Ida Bagus, a córki Ida Ayu lub Dayu. Balijczycy ściśle przestrzegają tradycji. Bardzo rzadko biorą ślub z osobą z innej wyspy. Jeszcze rzadziej – z niższej kasty. To skutkowałoby wydaleniem z wielkiej rodziny. – Moja siostrzenica, Ida Ayu, ma prawie 30 lat. Bardzo długo czekała na Balijczyka z tej samej kasty. Pół roku temu sąsiedzi poinformowali nas, że w innej rodzinie jest 32-letni Ida Bagus, który ciągle jest singlem. Spotykali się tylko 3 miesiące, a w tę niedzielę odbyły się oświadczyny – opowiada Yogi, nauczycielka indonezyjskiego, która zaprosiła mnie na ceremonię. Przepisanie Oświadczyny to wydarzenie, w którym uczestniczy nawet 200 osób – cała rodzina przyszłego pana młodego, dalsi krewni i sąsiedzi. Ceremonia nazywana Ngidih („przepisanie”) zaczyna się od pytania rodziny Idy Ayu przez rodzinę Idy Bagus o to, czy kobieta chciałaby poślubić ich syna. Goście przynoszą prezenty w postaci kóz, biżuterii, ubrań, butów – wszystkiego, o co Ida Ayu wcześniej poprosi. Popularnym prezentem są meble, które służą do dekoracji pokoju urządzonego specjalnie na miesiąc miodowy w domu pana młodego. Następnie Ida Bagus udaje się do kapłana, by ustalić najlepszy czas i miejsce ślubu, zgodnie z hinduskim kalendarzem oraz do szamana, by prosić o zatrzymanie deszczu w dniu ceremonii. Przez kolejne trzy dni narzeczeni pozostają w swoich domach. Następny rytuał to dzień odbioru przyszłej panny młodej. Po modlitwie w rodzinnej świątyni, narzeczony i jego rodzina udają się do domu kobiety. – Podczas ceremonii pożegnalnej płakaliśmy. Wzruszyliśmy się, gdy Ida Ayu opuszczała dom rodzinny. Już nigdy do niego nie wróci, w przyszłości będzie nas tylko odwiedzała jako gość, kilka razy w roku w trakcie ważnych uroczystości – opowiada Yogi. Ten dzień W piątek o 9 rano w domu pana młodego ma odbyć się główna uroczystość, na którą jestem zaproszona. Po kilkunastu minutach błądzenia między wąskimi uliczkami Sanuru w południowo-wschodniej Bali, dostrzegam bramę z rozstawionych po obu stronach banerów. To życzenia ślubne, które przynoszą rodziny i przedstawiciele firm zaproszonych na ceremonię. Mają mniej więcej pół metra wysokości, ponad metr długości i stoją na wysokich sztalugach. Są lekkie, w większości wykonane ze styropianu i ciętych kwiatów. Na prawie każdej z kilkunastu ogromnych kart z życzeniami widnieje angielski napis „Happy Wedding”, a druga część życzeń napisana jest w języku indonezyjskim. Zaraz za bramą ustawione są dwa rzędy siedzeń. To miejsce przeznaczone dla dalszej rodziny, która uroczystość ogląda na ekranach plazmowych telewizorów, rozstawionych w przedsionku. Wchodzę na podwórze i witam Balijkę, która sprawia wrażenie bliskiej parze młodej, ponieważ nadzoruje sprawy organizacyjne i kontroluje wydawane przekąski. – Czy wiesz, gdzie jest Ibu Yogi? – pytam i zdaję sobie sprawę, że nie pamiętam nazwiska mojej nauczycielki. Nigdy dotychczas go nie użyłam i nie było mi potrzebne. W Indonezji ludzie zwracają się do siebie, używając zwrotów „Ibu” (z indonezyjskiego matka) i „Bapak” (ojciec) wraz z imieniem lub zawodem. Dotychczas mówiłam wyłącznie „Ibu Yogi” lub „Ibu Guru” (nauczycielka). Gdy wyobrażam sobie, jak wyglądałyby poszukiwania kobiety, której nazwiska nie pamiętam, na polskiej uroczystości na ponad sto osób, rozmieszczonych w kilku salach, jestem bliska rezygnacji. Po krótkiej naradzie z innymi uczestnikami ceremonii, kobieta odpowiada, że Ibu Yogi jest w drodze, spóźni się na ślub. „Jam karet” (gumowa godzina) – to określenie usprawiedliwia każde spóźnienie w Indonezji i jest jedną z nielicznych rzeczy, które jednoczą ten zróżnicowany kraj. Bliżej głównego miejsca ceremonii siedzi para młoda, otoczona przez grono fotoreporterów i operatorów. Jeden z nich zaczepia mnie i krzyczy „Dari mana?” (skąd jesteś). To pierwsze pytanie, które obcokrajowiec usłyszy w Indonezji. Zwyczaj wziął się stąd, że Indonezyjczycy, jako naród kupców, musieli szacować, co dana osoba jest w stanie im zaoferować, skąd pochodzi i jak duży może być jej majątek. Gdy odpowiadam „Polandia”, po chwili namysłu słyszę – Proszę pozdrowić Roberta Lewandowskiego! Po krótkiej pogawędce, w której (bezskutecznie) staram się wyjaśnić, że mimo że cała Polska liczy niewiele więcej mieszkańców niż sama stolica Indonezji, to nie jesteśmy aż tak małym krajem, żeby znać każdego, próbuję podejść bliżej ołtarza. Sarongi, brokat i kryształy Zatrzymuje mnie jedna z kobiet. Wskazuje na moją sukienkę, która wprawdzie mieści się w kanonie dozwolonych na tę uroczystość, bo ma długie koronkowe rękawy, ale nie jest to strój tradycyjny, w którym można uczestniczyć w ceremonii. Balijki z najbliższej rodziny mają na sobie kebaye, czyli tradycyjne koszule koloru zielonego, wykonane z jedwabiu, cienkiej bawełny lub półprzezroczystego nylonu, ozdobione brokatem lub haftami oraz różowe sarongi. Kobieta prowadzi mnie za rękę do domu pana młodego, w którym jej krewna wyciąga z szafy swój sarong i każe mi go przymierzyć. W granatowej koronkowej górze od sukienki i różowo-złotym sarongu wyglądam już prawie jak Balijka. Kobiety, patrząc na moją nową stylizację, klepią się po ramieniu i krzyczą: „ciantik, ciantik” (piękna, piękna). Różni nas jeszcze tylko obuwie. Na ślubie wszyscy goście noszą klapki – zarówno sportowe japonki, jak i klapki koloru złotego, na kilkunastocentymetrowej szpilce. Uwagę zgromadzonych przyciągają jednak wyłącznie buty panny młodej. To ręcznie robione, wykonane z prawdziwego srebra i kryształów Swarovskiego szpilki, ważące prawie 2 kilogramy. – Dostałam je w prezencie od męża. Były w zestawie z tym pięknym, wyrazistym naszyjnikiem. Mimo że ważą sporo, są naprawdę wygodne. Kosztowały fortunę, ale to najważniejszy dzień w naszym życiu, chciałam wyglądać jak prawdziwa księżniczka – przyznaje panna młoda. Stroje pary młodej są wykonane z songketu – tradycyjnego materiału w kolorze żółtym i czerwonym ze złotym połyskiem. Młodzi mają na głowach złote korony z prawdziwymi kwiatami. Czerwony sznurek wierności Po chwili oczekiwania, którą spędzam przy jedynym wiatraku w ogrodzie, ponieważ szaman spisał się na medal i nie tylko zatrzymał deszcz, ale również zapewnił pełne słońce i upał od samego rana, kapłan zaczyna przygotowania do uroczystości. Zakłada specjalne szaty i odprawia modlitwy. Razem z kobietami udaję się do świątyni, gdzie składane są dary, między innymi kwiaty i pióra. Po powrocie kapłan zaczyna recytować modlitwy, które powtarzają za nim młodzi. Ceremonia ma ich oczyścić z negatywnych myśli i emocji. Matka panny młodej udziela parze rad i przykleja na twarze ryż – symbol dobrobytu. Młodzi składają krótką przysięgę, a symbolem ich wzajemnej miłości, jedności i wierności jest czerwony sznurek zawiązany na pierwszym palcu u stopy. Obie rodziny potwierdzają nowy status Idy Ayu – od dzisiaj należy ona do rodziny swojego męża. Magiczną atmosferę ceremonii tworzą pachnące kadzidła palone na specjalnym podeście. Uroczystość urozmaica zespół grający gamelan, który składa się z szeregu gongów, bębna, cymbałków i rindik, instrumentu strunowego. Po głównej ceremonii serwowany jest obiad w formie bufetu. W domu oraz na podwórzu nie ma stołów dla gości, więc jemy na ziemi lub na krzesłach, na których siedzieliśmy podczas uroczystości. Są dwa oddzielne miejsca, w których wydawane jest jedzenie. W pierwszym serwowana jest kuchnia indonezyjska – krewetki, kurczak, ryż, szpinak wodny. Podstawą kuchni jest ostry sos chili – sambal, dodawany prawie do wszystkiego. W drugiej części można spróbować kuchni balijskiej z akcentami imbiru, chilli i mleczka kokosowego. Podczas obiadu na miejsce ceremonii dociera Ibu Yogi, która serdecznie mnie wita i nakłada na talerz wszystko, czego powinnam spróbować. – To „ayam betutu”, tradycyjne danie balijskie. Mięso kurczaka nacierane jest różnymi przyprawami, czosnkiem, trawą cytrynową, liśćmi limonki, imbirem, kurkumą, chilli. Obok są szaszłyki z wołowiny w sosie orzechowym. Do tego musisz spróbować lontong, czyli ciastek ryżowych w liściu bananowca. Spotkania z rodziną i pogawędki przy daniach kuchni balijskiej i indonezyjskiej potrwają do wieczora. Zasada „SMP – sudah makan pulang” głosi, że jeśli najadłeś się do syta, możesz już iść do domu. Dwa światy Ceremonia weselna dla Balijczyków to najważniejszy dzień w życiu, który jest połączeniem materialnych i duchowych światów. Ślub złożony przez młodych jest święty, ponieważ słowa zostały wypowiedziane w obecności trzech świadków: bogów, istot podziemia i bliskich. Od tej pory młodzi nabywają nowe prawa i obowiązki, stają się pełnoprawnymi obywatelami swojej wioski. Ida Bagus będzie odpowiedzialny za swoją społeczność, otrzyma prawo wypowiadania się na Banjar w sprawach istotnych dla wspólnoty, a jego obowiązkiem będzie uczęszczanie na ceremonie w świątyni. Potomstwo pary młodej będzie kontynuowało balijski styl życia w najwyższej kaście i zapewni swoim przodkom możliwość reinkarnacji. Balijscy hindusi wierzą, że dzieci, które przychodzą na świat, są wcieleniem ich zmarłych przodków. Olivia Drost
Tak się wita wiosnę! Poznaj 5 niezwykłych zwyczajów z całego świata
Podziwianie kwitnących wiśni, czerpanie mocy z meksykańskich piramid - to tylko niektóre z fascynujących zwyczajów związanych z powitaniem wiosny. Sprawdź, czy znasz je wszystkie. Zdążysz jeszcze zaplanować podróż i na własnej skórze doświadczyć wiosennych festiwali.
Czujecie wiosnę w powietrzu? Marcowe przesilenie jest symbolem nowego początku, do którego trzeba się odpowiednio przygotować. Chyba wszystkim zdarzyło się topić marzannę – symbol słowiańskiej bogini zimy i śmierci. A jakie złe duchy odgania się w innych częściach świata? Sprawdźcie! Zdążycie jeszcze zaplanować podróż i na własnej skórze doświadczyć tych niezwykłych wiosennych festiwali. Poznaj 5 niezwykłych obyczajów związanych z powitaniem wiosny >>> Źródło: r.pl
Plany na majówkę? Wybierz się na Bali ze zwycięzcą Masterchefa
Nie od dziś wiadomo, że sam aspekt próbowania lokalnych dań w trakcie podróżowania, dla wielu osób jest głównym powodem by spakować plecak i wyruszyć w drogę. Oczywiście zawsze możemy odwiedzić tajską, hinduską, czy włoską restaurację w naszym rodzimym mieście, ale to nie będzie jednak, to samo… Z czego wynika fenomen podróży kulinarnych?
Nie ma chyba lepszego sposobu na odpoczynek i oderwanie się od męczącej rutyny, niż wakacje. W ostatnim czasie coraz więcej osób szuka nietypowych i mniej turystycznych rozrywek w trakcie swoich wyjazdów. Jedną z nich jest wybór lokalnych warsztatów kulinarnych. W ten sposób nie dość, że poznajemy od podszewki smak, kulturę i lokalne zwyczaje żywieniowe danego kraju, to jeszcze w formie pamiątki przywozimy ze sobą przepisy i umiejętność wykonywania ich w zaciszu swojego domu. Do tego ciężko jest się oprzeć urokom małego studia kulinarnego, osadzonego w tropikalnym Ubud, pachnącego owocami i przyprawami. A jeśli macie łaknienie kuchni azjatyckiej w najbardziej urokliwym wydaniu, to mamy dla Was dobrą wiadomość! Już pod koniec kwietnia w Indonezji na balijską majówkę zaprasza zwycięzca programu Masterchef Mateusz Zielonka oraz finalistka programu - Martyny Chomacka! Jeśli chcecie spędzić swój czas aktywnie na surfingu oraz treningach na plaży, a w wolnym czasie uczyć się indonezyjskiej kuchni to dobrze trafiliście Więcej informacji znajdziecie tutaj
Postanowili mieć życie, które będzie lepsze od wakacji. Wyjechali na Bali
Ketut, balijski szaman znany z Jedz, módl się kochaj, swoim śmiesznym angielskim mówił nam o mającym się urodzić naszym synu Mateuszu. Czytał z napiętego ciążowego brzucha Asi jego przyszłość. Potem popatrzył na nas i powiedział: „Wy tu wrócicie”. Osiem lat później w poszukiwaniu nowego domu wylądowałem na Bali. Bo z szamanem się nie dyskutuje - pisze Edi Pyrek.
Temat: szkoła W Ubud skomasowane powietrze przesączone wilgocią i upałem wpychało mi się w płuca. Przez okno widziałem ścianę deszczu. Marta Komasa, Polka mieszkająca tu już kilka lat, tłumaczyła mi, przekrzykując monsun, że są tutaj trzy główne społeczności obcokrajowców mieszkających na stałe. Jedna grupa jest związana z Green School Johna Hardy’ego, druga to ludzie nastawieni na kontakt z tutejszą naturą, a trzecia jest zainteresowana duchowością. Zastanawiając się nad zamieszkaniem na Bali, chciałem sprawdzić wszystkie możliwe atrakcje, jakie oferuje ta wyspa, i poznać ludzi, którzy mogliby być moimi sąsiadami w przyszłości. Postanowiłem więc skoncentrować się na edukacji, duchowości i na naturze. Johna Hardy’ego poznałem parę miesięcy wcześniej na festiwalu Burning Man w USA. Ten kanadyjski milioner i dawny hipis dorobił się majątku, budując na Bali potężną firmę produkującą biżuterię. Kiedy ją sprzedał, postanowił się zająć edukacją i bambusem. Ten drugi miał zapewnić ludziom dach nad głową, a ta pierwsza – zmienić świat. Tak więc prawie pośrodku pełnej duchów i bóstw Bali John stworzył bambusową zieloną szkołę. John tłumaczył mi długo, że powinienem wysłać Mateusza do jego szkoły. Podobno dziecko po serii wykładów prof. Zimbardo czy znanej z miłości do szympansów dr. Jane Goodall nie będzie już takie samo. Pojechałem więc zobaczyć tę bambusową szkołę. John wierzył, że bambus może pomóc ludziom. Da się z niego szybko i tanio postawić dom. Można z niego zrobić meble, naczynia, narzędzia, a nawet niektóre części garderoby. Dla Hardy’ego to roślina doskonała. Dlatego sercem Green School jest bambusowa katedra. Jedna z największych na świecie budowli drewnianych. Przypominająca potężną skręconą muszlę. W roku 2010 była nominowana do architektonicznego Nobla – Aga Khan Award for Architecture. Obok katedry leżą inne bambusowe budynki. Sale wykładowe, do ćwiczeń, zagrody, warsztaty, kuchnia, a nawet bajoro, w którym dzieci uczą się zapasów w błocie. Jest też most przez rzekę dzielący teren szkoły na dwie części. Przypomina bardziej projekty Leonarda da Vinci niż kładkę dzielącą rzekę. A za bambusem przyszedł pomysł na to, że trzeba zmienić dzieci. Bo to dzisiejsze dzieci będą rządzić jutrzejszym światem. Będą go wymyślać, budować i nim zarządzać. – Ta szkoła mogła powstać tylko na Bali, bo jest kwintesencją balijskiej wizji świata – tłumaczy mi jedna z nauczycielek. – Balijczycy wierzą, że świat jest polem wiecznej walki dobra ze złem. Ale nie chodzi o to, aby jedna z tych sił zwyciężyła. Chodzi o utrzymanie harmonii. O balans. Dzieci w Green School uczą się dbania o świat. Hodują własne jedzenie, tworzą ekologiczne rozwiązania, poznają subtelne połączenia pomiędzy tym, co widzialne, a tym, co niewidzialne. Świat traktują jako wspólne dobro. Wydają się plemieniem przyszłości – ludźmi będącymi obywatelami świata. Nieczujących związku z żadną konkretną flagą czy hymnem, ale z ludzkością. Minęła nas jedna z kucharek, która położyła przed wejściem do szkolnej stołówki niewielkie zawiniątko ofiarne. Pomachała dłonią, aby dym z kadzidełek rozniósł się po okolicy. – Te kobiety – nauczycielka uśmiechnęła się do kucharki – poświęcają jedną trzecią dnia na odprawianie rytuałów i ofiar. Karmią dobre i złe duchy. Dbają o harmonię. Nie pozwalają, aby równowaga kosmosu została zachwiana. Jeśli tak się zadzieje, na ziemi zapanuje chaos. Dlatego w tej szkole wychowujemy dzieci, które mają zadbać o tą równowagę. Mają rozumieć istotę zarówno chaosu, jak i porządku. Temat: duchowość Na Bali żyje ok. 4 mln ludzi i ponad 330 mln bóstw. Wszyscy razem kłębią się na 5780 km². Na każdego statystycznego Balijczyka przypada więc 8,25 boga. A na każdy metr kwadratowy ponad 57 bogów. Większość z nich zamieszkuje jedną z 6 tys. świątyń na Bali (nie licząc małych domowych świątyń oraz porozrzucanych po lasach i polach kapliczek). Rzeki, lasy, góry, drzewa i kamienie. To wszystko może być miejscem zamieszkałym przez bóstwa. Dlatego też duża część codziennej aktywności Balijczyków skupia się na dbaniu o dobre samopoczucie bóstw i duchów, a prawie wszystko, co się tu dzieje, osadzone jest w duchowej tradycji wyspiarzy. Religia wpływa tu na wszystko, choćby na architekturę – wioski i domy zbudowane są w nawiązaniu do sakralnego krajobrazu. Wszystko, co jest bliżej środka wyspy i najwyższej góry Gunung Agun, jest dobre. A to, co jest bliżej morza (zamieszkałego przez demony), jest złe, gorsze. To bóstwa wpływają na wychowanie dzieci, na sposób uprawy ryżu i na czas, kiedy należy ścinać włosy, oraz na to, jak należy się ubierać. Nie ma więc tu niczego, co w ten lub inny sposób nie byłoby zamocowane w religii i duchowości. Terminy ślubów ustalane są przez kapłanów i astrologów, pogrzeby są symbolicznym przedstawieniem ludzkiej wędrówki i relacji z bogami. Nawet tradycyjne tańce odprawiane dla turystów są traktowane przez Balijczyków jako święte ceremonie. Ulicą Kuty idzie kondukt pogrzebowy. Najpierw mężczyźni dźwigają na ramionach potężną lektykę z zawiniętym w białe płótno ciałem, potem muzycy i długi rząd kobiet niosących ofiarne tace i kosze z piramidami owoców i jedzenia. Za nimi ciągnie się dusząca woń kadzideł. Henry jest Amerykaninem. Mieszka tu od kilku lat. Idąc za żałobnikami, skręca papierosa. Potem zaciąga się łapczywie. – Balijczycy wierzą, że świat jest podzielony na sekala i niskala. Sekala to to, co widzimy. Sztuka, rytuały. Ofiary. Stroje. Niskala to to, co jest niewidzialne. To, co jest pod tymi wszystkim rytuałami i ceremoniami. Więc niskala to praprzyczyna. To duch. To początek – Henry strzepnął papierosa. – Bo drzewa ruszają się z powodu wiatru, a nie dlatego, że są drzewami. A wiatr to niskala. Doszliśmy do morza. Stanęliśmy koło rozpalonego na plaży gazowego grilla. Żałobnicy położyli na nim zmarłego, przykryli go blachą dachową i zapalili palnik. Zmarły zaczął się palić. Spod blachy wystawały nogi, które ginęły w czarnym duszącym dymie. – Wiesz, o co chodzi z tą muzyką? – Henry wskazał na muzyków. Siedząc na plaży, grali gamelan. Ta muzyka nie ma końca i początku, bo to opowieść, przypomnienie o tym, że życie to ciągle powtarzające się koło reinkarnacji. Ciągłe śmierci i narodziny. I raz, i dwa, i raz, i dwa. I znowu. Bez końca. Bo tu, na Bali, życie i śmierć są koło siebie. Jedno się kończy, a zaczyna drugie. Bez przerwy. Jeden z kapłanów wygarnął z grilla resztki spalonego ciała. Ułożył z tego niewielkiego szarego „człowieczka”, a potem wsadził do pustego kokosa. Rodzina, trzymając go w rękach, weszła do wody. Jeden z mężczyzn delikatnie położył kokosa na falach. Po chwili prochy rozlały się po morzu... Temat: natura – Balijczycy wierzą, że morze zamieszkują demony – Kathy, moja instruktorka freedivingu w rybackiej wiosce Tulamben, zapięła mi na plecach piankę do nurkowania. Ze szkoły poszliśmy w kierunku plaży. Była kamienista. Piasek brudny i ciemny. Wszędzie leżały plastikowe torebki, rozbite butelki i śmieci. Weszliśmy do wody. Szare morze przewalało się po nas. Podpłynęliśmy do boi. Gruba lina niknęła w szarości i ciemności dna. Prawie 30 m liny. To nie był Wielki Błękit, o którym marzyłem. To była Wielka Ciemność. Rzucany przez fale na boję wyciszałem oddech. Powolny głęboki wdech i wydech. I jeszcze raz. Słyszałem tylko głos Kathy tłumaczący mi, że na samym początku Balijczycy patrzyli na nurków i surferów jak na szaleńców. Byli oni przecież tymi, którzy dobrowolnie wchodzili do świata Zła. I wtedy biorę ostatni głęboki wdech. Płuca pełne powietrza. Zanurzam się pod boję. Pod powierzchnią milknie głos Kathy. Zanurza się zaraz po mnie. Potem zawieszona przy linie patrzy mi w oczy i palcem pokazuje w kierunku dna. Łapię linę i z głową do dołu zaczynam schodzić w ciemność. Warto wiedzieć ■ Kiedy lecieć? Najlepszy czas to pora sucha: od maja do października. Należy pamiętać, że im bliżej pory deszczowej (październik) tym cieplej. Najgorszy pod względem pogody czas to grudzień––marzec. Może być naprawdę mokro. ■ Wiza, waluta. Do Indonezji nie potrzebna jest wiza turystyczna, jeśli pobyt nie przekroczy 30 dni. Jeśli chcecie zostać dłużej, to warto wyrobić wizę On Arrival – ta podlega przedłużeniu. Walutą jest rupia indonezyjska; 3320 IDR = 1 zł. ■ Dojazd. Z Polski najszybciej bezpośrednim czarterem biura podróży. Lot do Denpasar z Warszawy można znaleźć w promocji tuż przed wylotem za ok. 1900 zł w dwie strony; r.pl. Dobre ceny biletów w promocji mają też linie lotnicze Qatar Airways – od 2100 zł. ■Transport. Na Bali jedzie się wszędzie długo. Dlatego najlepiej wynająć auto z kierowcą albo taksówkę – te znajdziecie na każdym rogu – ceny są negocjowane. Często wychodzi to taniej niż wynajęcie samego auta. Jednym z najtańszych środków transportu jest skuter. Koszt wynajęcia to ok. 10 zł za dzień. Bali ma dobrą sieć minibusów. Największa firma to Perama. Warto zachować przy sobie dowód zakupu – pokazując użyty bilet przy zakupie nowego, możecie dostać zniżkę. Minibusami Peramy możecie na jednym bilecie wysiąść w dowolnym miejscu na trasie i następnego dnia kontynuować dalszą jazdę – warto ustalić to wcześniej w biurze lub u kierowcy. ■ Nocleg. Noclegi najlepiej rezerwować na miejscu. Są zwykle tańsze niż te rezerwowane przez internet. Cena pokoju dwuosobowego poza sezonem to 28–60 zł (droższy to hotel z basenem). W sezonie od 40 do 80 zł. ■ Jedzenie. Polecam lokalne knajpki – tzw. warungi. Zjecie tutaj bardzo dobrze i tanio. Obiad w warungu można zjeść już za 4 zł. Przykładowe ceny: duży talerz cap cai (smażony makaron z jarzynami i mięsem) – 2–4 zł. Obiad z deserem (np. curry z rybą, kurczak z ryżem, smoothie z owocami i herbata) to 20 zł. Będąc w Ubud, warto wydać trochę więcej i poszaleć kulinarnie – chyba najlepsze i najbardziej zróżnicowane jedzenie znajdziecie właśnie tu. Szczególnie warta grzechu jest ulica Gautama koło Main Market. Można tam znaleźć dania wegetariańskie, włoskie i francuskie. Warto także odwiedzić kino wegańskie połączone z organiczną knajpą – Earth Café and Market na ul. Gautama. Autor: Edi Pyrek
Pamiętam ten dzień. Właściwie nie wyróżniał się niczym szczególnym, ot zwyczajne marcowe przedpołudnie 2007 roku. Ale w redakcji było nam gorąco. Z emocji. Na wielkiej korkowej tablicy rozwiesiliśmy wówczas makietę pierwszego Travelera przygotowanego pod moim okiem. Wcześniej tygodniami rozmawialiśmy nad doborem tematów i zdjęć. Dopieszczaliśmy wszystko. Bo pierwszy numer, jak pierwsza randka, jest niezapomniany. Potem z każdym kolejnym numerem coraz wyżej podnosiliśmy sobie poprzeczkę. Ale redaktor naczelny nie istnieje bez redakcji, czyli ZESPOŁU. To cud, że wszyscy zmieściliśmy się na jednym zdjęciu. (Fotograf musiał się trochę pogimnastykować). Różni nas wiele: temperament, zainteresowania, upodobania kulinarne, rozmiary. A co łączy? To że kochamy i swoją pracę, i podróże. Tego właśnie życzę WAM na Boże Narodzenie. Bo ten numer jest jednocześnie świątecznym. Podwójnie wyjątkowym, ponieważ tym razem to Wy – Nasi Czytelnicy, biorąc udział w konkursie i przesyłając nam swoje teksty i zdjęcia, wykonaliście za nas kawał dobrej roboty. WIELKIE DZIĘKI :-) PS. Następnego Travelera wypatrujcie w kioskach 21 grudnia.
SPIS TREŚCI: Fotoreportaż - Norwegia naturalnie mistyczna PRZEPIS NA POLSKĘ - Polska jest najfajniejsza Szlakiem warszawskich neonów WYWIAD – LUDZIE W DRODZE - Wojciech Jagielski radzi, jak pisać reportaże z krańca świata WYPRAWY ŻYCIA - Hawana Kubański ślub w 48 h PODRÓŻE Z GWIAZDAMI - Bułgaria. Anna Guzik przekonuje, że Złote Piaski to nie wszystko NIEODKRYTE SZLAKI - Zamki Dolnego Śląska w szponach książąt Hitlera ADVENTURE - Słowenia. Rajd przygodowy w klasycznym wydaniu Raport specjalny - Przeżyłam biały szkwał na Mazurach NIEZBĘDNIK - Jak robić zdjęcia z podróży – radzi 10 wybitnych fotografów Świat na patelni. Madryckie przysmaki w robotniczym stylu Igor Zalewski o nowej zimowej tradycji, czyli wyjazdach do Egiptu 10 naj... bardziej oczekiwanych postaci na święta
MAPA TO NIE TYLKO TERYTORIUM. ŚCIEŻKI, KTÓRE PRZEMIERZAMY, ISTNIEJĄ RÓWNIEŻ NA PŁASZCZYŹNIE DUCHOWEJ.
Aborygeni wierzą, że cały ich świat jest poprzecinany „ścieżkami śpiewu”. Te ścieżki żyją. Aby Australia przetrwała, należy te ścieżki „wyśpiewać”. Dlatego co pewien czas wyruszają oni na swój walkabout – czyli wędrówkę mitycznymi drogami, którymi podążali ich przodkowie i bogowie. Nie jest to tylko wędrówka geograficzna, dlatego przemierzając kraj, odbywają oni także podróż w głąb siebie. Topografia przecina się wtedy z mistyką. A wyśpiewując ziemię, wyśpiewują siebie. Czasem na swym walkabout można spotkać duchy, bóstwa, a nieraz kogoś, kogo hindusi nazywają street teacher, przypadkowego nauczyciela, który wydaje się pojawiać tylko w jednym celu – ma nas popchnąć w odpowiednim kierunku. To nie tylko przywilej Aborygenów. W walkabout i wyśpiewanie siebie może się zamienić zwykła wycieczka kolejką do Sochaczewa. PODRÓŻ 1 USA Nie ma rzeczy nieistotnych Kaktus peyotl ma właściwości halucynogenne, jego międzynarodową karierę rozpoczął amerykański znawca kultury Indian Carlos Castaneda. Zep też jest szamanem peyotlowym. W kuchni jego teksaskiego domu czyściliśmy broń. Mały jamnik kręcił się pod naszymi nogami, na stole stały kubki z gorącą peyotlową herbatą. Wokół rozrzucone pióra, koraliki i talizmany. Zep załadował sztucer. Odstawił go na bok. Popchnął w moim kierunku kubek z halucynogennym naparem. – Pij tylko trochę. Tyle żebyś poczuł Dziadka – powiedział. Gorzki napój stanął mi w gardle. Chciałem zwymiotować, ale Zep sięgnął po skrzydło orła i muszlę z paląca się szałwią. Zaczął mnie okadzać i śpiewać modlitwę do Dziadka Mescalito – ducha peyotla. Wzięliśmy broń i jamnika. Niosłem na ramieniu torbę z szamańskim „stafem” i broń. Potrzebowaliśmy świętego jelenia. Za parę dni Zep miał ceremonię leczniczą, mięso tego zwierzęcia, będącego symbolicznym odpowiednikiem peyotla, było mu niezbędne. Po paru godzinach spomiędzy drzew wyszedł do nas jelonek. Stanął i patrzył na nas. Zep podniósł sztucer i zapytał: – Bracie, przyszedłeś, aby poświęcić się dla nas? Po powrocie do domu ściągnęliśmy z niego skórę. Wyszliśmy na zewnątrz, pomiędzy drzewami usypałem z ziemi i kamieni ołtarz. Zep kazał mi na nim położyć ciało jelenia, a potem, kiedy przykląkłem, wciągnął na mnie jego skórę. Dostałem świeży peyotl, jego zielona główka była gorzka i piaszczysta. Rozciągnięta skóra pyska jelenia opadała mi na twarz. Na czole miałem śluz i krew. Położyłem się na ziemię. Czułem, że kaktus jest wszędzie. Zaczęły się wizje. Powoli stawałem się jeleniem: widziałem jak on, czułem jego strach. Po paru godzinach przyszedł Zep. Leżałem w kałuży wymiocin wymieszanych z krwią. Krew utworzyła na moim ciele ciemne, popękane plamy. Szaman kucnął i tłumaczył: – Nie zawsze rozumiemy to, co widzimy, co się przydarza i dlaczego. Ale z czasem zaczynamy pojmować, że nie ma nieistotnych wydarzeń. Wszystko ma znaczenie. Podróż 2 Bali Zobaczyć dobro Deszcz na Bali wydawał się freudowską projekcją mojej osobowości. W przeciwieństwie do europejskiego, zwykłego deszczu monsunowy ma charakterek i skoki nastrojów. Jest więc nachalny, namiętny, czasami wkurzający i nudny, wpycha się wszędzie, gdzie może. Ma własne zapach i melodię. Zamienia każdą drogę, ścieżkę w strumień lub lawę błota. Monsun zmienia wszystko. Kolory stają się wyblakłe, a słynny smutek tropików w monsunie staje się nareszcie zrozumiały. Pod niewielkim dachem swojego domu w Denpasar siedział Ketut. Z wizytówki wynikało, że jest uzdrowicielem i wróżbitą, balijskim szamanem od kilku pokoleń. Ketut ciągle się śmiał, pokazując z dumą nierówne zęby, które dzięki książce Elizabeth Gilbert Jedz, módl się, kochaj stały się znakiem firmowym balijskiej duchowości. Po tej bestselerowej powieści świat oszalał na punkcie tego balijskiego szamana. Ketut trzymał na kolanach spisane przez przodków przepisy na lekarstwa i skuteczne wróżby. – Nigdy nie mówię ludziom złych rzeczy. Po co mają się martwić? Widzę w nich to, co dobre. To jest najważniejsze. Dzięki temu ludzie się śmieją, a śmiech jest dobry. Kiedy się śmiejesz, wszystko idzie lepiej. Ja się śmieję nawet wtedy, gdy kryzys zrobi mi w banku dziurę. Bo na końcu zostaje tylko śmiech. Podróż 3 RPA Nie zmarnować darów Przodkowie są najważniejsi. Po śmierci zamieniają się w Duchy i w zaświatach pełnią funkcje podobne do tych, które pełnili na ziemi. To oni decydują, jak ma wyglądać ludzki los. Czy będzie fajnie i przyjemnie? Czy człowiek znajdzie dużo wody, jedzenia i cienia? Czy też będzie miał przerąbane? Na szczęście nie jesteśmy wobec Duchów bez szans. Ale musimy znać jakiegoś dobrego czarownika sangomę. Na bazarze w Durbanie na stosikach można znaleźć wszystko, co potrzebne, żeby uleczyć duszę i ciało. Ze straganów wyciekają na wąskie uliczki kości, kawałki mięsa zagrożonych gatunków, korzenie, owoce, talizmany. Z zadaszeń zwisają kawałki skór, pęki ziół, dziwnych kwiatów i gałęzi, obok kolebią się skrzydła nietoperzy, kręgosłupy małp, skóry węży i zasuszone główki jakichś dziwnych zwierząt. Poruszający się w rytm niesłyszalnej muzyki sprzedawcy wiedzą wszystko o sangomach. Bez trudu rozróżniają specjalistów od wróżb, leczenia, odnajdywania skradzionego bydła oraz tych ogólnych, bez specjalizacji. – Bo sangoma wie wszystko. On rozmawia z Duchami, a one mu mówią, co robić. Na przykład jak odrzucić klątwę innego sangomy – mówi nam, zajadając się jakąś dziwną zupą, sprzedawczyni magicznych amuletów. Jedna z kobiet czarowników przyjęła nas w stojącej koło jej domu okrągłej, pobielonej wapnem lepiance nazywanej Chatą Przodków. W środku pusto, tylko bęben, ołtarzyk, parę kości, piór i przerobiony na ceremonialną miotełkę ogon zebry. Na ziemi kilka skór. Usiedliśmy. Sangome wzięła do ręki miotełkę, zaczęła tańczyć i coś krzyczeć, jakby kłóciła się z niewidocznym rozmówcą. Kilka razy pochyliła się do ziemi, przez chwilę milczała. Nagle z zamkniętymi oczami zaczęła mówić. – Ty, słuchaj – pokazała na mnie miotełką. – Duchy przodków dają każdemu jakiś dar. Jeśli go nie wykorzysta, dają mu jeszcze jedną szansę. Gdy ją znowu zmarnuje, zaczynają się denerwować. Wtedy jest już gorzej. Jak wy to mówicie: to fuck. Trzeba zrozumieć to, co dali nam przodkowie. Wtedy będziemy szczęśliwi. Podróż 4 Birma Znaleźć w sobie ciszę Zanim Budda został Buddą – Oświeconym, był księciem. Odwrócony model american dream: od bogatego księcia do bezdomnego mnicha. Myślałem o tym, kiedy trzech ubranych jak książęta birmańskich chłopców wędrowało ulicami Inle Lake. Procesja prowadzona przez muzyków ciągnęła się przez kilka ulic. Za nimi na koniach jechali kolejni muzycy i tancerze, potem szły kobiety niosące na głowach tace z darami dla świątyni. Chłopcy mieli tego dnia wstąpić do buddyjskiego klasztoru, dlatego przez kilka godzin ceremonii przeżywali całe życie Buddy. Najpierw byli traktowani jak książęta krwi: dbano o nich, ubierano, karmiono, obsypywano prezentami. Później, po ogoleniu im głów i ubraniu w mnisie szaty, musieli oddać wszystko, co przez chwilę było ich. Bo przecież istotą życia jest cierpienie. Nie przywiązuj się więc do niczego, zrozum, że to, co masz, jest tylko majaczeniem, pozbawioną znaczenia ułudą. Następnego dnia, chwilę po wschodzie słońca, chłopcy wyszli z klasztoru z lakowymi miskami w rękach, aby stojąc na rogach ulic, żebrać o jedzenie. Na poboczu drogi widać było jeszcze ślady wczorajszej parady: spalone gałązki kadzideł, połamane dekoracje i wstążki, które oderwały się od ofiarnych koszy. Zbierających jedzenie chłopców spotykaliśmy jeszcze przez kilka kolejnych dni. Uśmiechali się do nas, gdy wrzucaliśmy do ich misek banany i ryżowe ciastka. Potem się za nas modlili. Pewnego popołudnia przyszliśmy do klasztoru. Na świątynnym placu w podwiniętych mnisich szatach grali w piłkę chłopcy z nowicjatu. Starszy zakonnik czytał jakąś sportową gazetę i przy każdym wyjątkowo ciekawym zagraniu wymachiwał swoim różańcem. Ceremonia, odgrywanie życia Buddy, klasztor i żebranie – wszystko po to, aby ci chłopcy zrozumieli, że nieważne, co się dzieje z ich światem na zewnątrz. Czy są książętami, czy żebrakami. Najważniejsze, aby znaleźć w sobie spokój, harmonię i ciszę... – tłumaczył. – Widzieliście?! Widzieliście?! To był faul! – wykrzyknął nagle. Zerwał się i pobiegł do trzymającego się za nogę chłopca. Jego chińskie żółte klapki zostały na ziemi. Podróż 5 Kanada Gotowość na śmierć Leżałem w cieniu drzewa koło pnia, więc mogłem wygrzebać mały dołek, by zmieściła się w nim moja twarz. Z głową przytuloną do ziemi było mi chłodniej. Kuliłem się, by jak najwięcej ciała znalazło się w przydzielonym mi cieniu. Od kilku dni temperatura nie spadała poniżej 40 stopni. Słońce wypalało w mózgu dziurę wielkości Alaski. Obok leżał David, 60-letni psycholog z Seattle, który zanim został Tancerzem Słońca w rezerwacie Czarnych Stóp, był mormońskim biskupem. Za nim kulił się Chuck, genialny komputerowiec o siwych włosach, jeszcze dalej drzemał Ron, Indianin z plemienia Cherokee. Na placu, naprzeciwko drzewa, stał potężny Bear, który po tym, jak rzucił gang, poświęcił swoje życie odnowieniu populacji mustangów w Ameryce. Pochylał się nad trzydziestoparoletnim Indianinem z tego rezerwatu, który w tym roku tańczył taniec four direction. Miał wizję, że będzie tańczył przywiązany do czterech wbitych w ziemię słupków. Z każdym z nich połączony był liną przywiązaną do wbitych w jego ciało kołków. Prowadzący taniec zaczęli wciągać na plac powiązane ze sobą czaszki bizonów. To był Buffalo Day. Pod drzewo wniesiono bizonią skórę. Za jakieś kilkadziesiąt minut mieliśmy na niej stawać, aby szamani mogli przekłuć nam plecy i przeciągnąć przez skórę drewniane kołki, do których potem przywiązywano czaszki bizonów. Mieliśmy ciągnąć je po placu tak długo, aż ciężar czaszek wyrwie nam kołki z ciała. Bębniarze dali znak. Skończyła się przerwa. David zaczął się z trudem podnosić. Miał cukrzycę i raka, cztery dni bez picia i jedzenia były dla niego zabójcze. Kiedy trzy dni temu zaczynaliśmy tańczyć, był innym człowiekiem: miał spięte w kucyk długie włosy i zdrową uśmiechniętą twarz. Teraz jego włosy pozlepiały pył i kurz, twarz była szara, a język biały od braku wody. Krew zastygła mu wokół przebijających piersi kołków. Z trudem się uśmiechał. – Edi... To dobry dzień, by umrzeć. Zawsze musisz żyć tak, jakbyś to właśnie dzisiaj miał umrzeć – powiedział. – Demagogia! – wysyczałem przez wysuszone usta. – Nie. Doświadczenie – uśmiechnął się i podał mi rękę, pomagając wstać.
Bądź dla siebie dobry! Przyzwyczaiłeś się, że prezenty robi się tylko komuś? Przecież można obdarowywać także samego siebie. I jest to o tyle łatwiejsze, że wiesz lepiej niż inni, co najbardziej cię ucieszy. Czy może być coś lepszego od podróżowania i poznawania świata? Przeczytaj, o czym marzą znane osoby, i zapoznaj się z naszymi pomysłami. Co wolisz – wyprawy z adrenaliną, wyciszające, a może muzyczne?
Dla miłośników przestworzy Szybowce Na Weremień w Bieszczadach przyjechaliśmy, by polatać na paralotniach, jednak wiatr nam nie sprzyjał. Wtedy na startowisku stanął szybowiec do lotów turystycznych. Szybka decyzja: chcę sprawdzić, jak to jest! Zajęłam przednie miejsce, pilot za mną. Asystenci zamocowali linę holowniczą. Po chwili lina napięła się i samolot ciągnął nas, najpierw po ziemi, a potem nagle się zorientowałam, że już jesteśmy w powietrzu. Wtedy dopiero szarpnęło – przyspieszenie było naprawdę niezłe! Gdy lina została odczepiona, dziób szybowca przechylił się do przodu (co mnie przestraszyło), a po chwili wyrównał poziom. Przemierzaliśmy przestworza, szybko i – co najważniejsze – cicho. Słychać było tylko świst wiatru nad głową i po bokach. Pilot zapytał, czy jestem przygotowana na wrażenia. „Oczywiście!”. I wtedy się zaczęło... Ostre zakręty, lot bokiem, wylot w górę i swobodne opadanie „brzuchem” do góry. Przeciążenia były tak duże, że nie miałam siły unieść dłoni z aparatem. Śmiałam się i krzyczałam jednocześnie. Kiedy prędkość zmalała i zaczęliśmy zniżać lot ku bazie, okazało się, że to nie koniec! Pilot w ostatniej chwili podniósł maszynę na znaczną wysokość, tuż przed grupką gapiów, która skuliła się z obawy przed kraksą. Wychodziłam z szybowca na miękkich nogach (od przeciążeń i wrażeń). Było wspaniale! Chciałam więcej, niestety lot trwał tylko dziesięć minut. W tym roku zabrałam mojego narzeczonego na Weremień i namówiłam na oderwanie się od ziemi. Spodobało mu się. Monika Dyba, dziennikarka, fotograf Dostępne w większości aeroklubów. Cena od ok. 100 zł, zależy od czasu trwania lotu (od 10 minut do kilku godzin). Raz, dwa, trzy… Skoczyłam na bungee trzy razy. Zawsze zaczynało się tak samo: instruktor spinał nogi uprzężą, potem „winda” wjeżdżała w korony drzew. Na górze patrzyłam przed siebie, by nie widzieć tego, co znajdowało się pode mną. Raz, dwa... gdy dochodziło do trzech – skakałam. Najwspanialsze było uczucie „znikania” żołądka. Wtedy wydobywałam z siebie przeciągłe: „aaaaaa”. Po kilku sekundach następowało szarpnięcie i pojawiała się wielka radość z udanego skoku. Było to połączenie ulgi, satysfakcji i świadomości, że się „to” zrobiło. Choć później nogi miałam jak z waty, uśmiech długo nie schodził mi z twarzy. Joanna Stachowiak, dziennikarka Travelera Skok z 220 m (zapora w Ticino w Szwajcarii) – 170 euro/os. Skok z 90 m (Warszawa, Zakopane) – 120 zł/os. www.jumping.pl Dla wielbicieli białego szaleństwa Heliski Śmigłowiec zawisa kilka metrów nad ośnieżoną górą i na nietknięty puch wyskakuje z niego narciarz. Czy ta przygoda rodem z filmu z Jamesem Bondem może się stać udziałem również zwykłych śmiertelników? Tak, chociaż wersję ze skokiem z helikoptera zarezerwowano tylko dla narciarskiej elity. Ci trochę mniej wybitni (choć bardzo dobrze radzący sobie we freeride, czyli jeździe po nieprzygotowanych trasach) po prostu wychodzą ze śmigłowca na szczycie góry, żeby ruszyć po puchu w dół. Adrenalina buzuje. Zjazd bez szlaku bywa niebezpieczny, szczególnie gdy nie zna się terenu (a zbocze nieoczekiwanie urywa się w przepaść). Dlatego często szusuje się za przewodnikiem, który wskazuje trasę. Uczestników helikopter może wynieść na stok kilka razy w ciągu dnia, długość trasy zależy od przygotowania fizycznego narciarzy i od pogody. Niestety, zła aura często krzyżuje plany – nie lata się, gdy chmury mają niski pułap, jest zła widoczność i wysoki poziom zagrożenia lawinowego. Heliski rekordy popularności bije na Alasce. Tam zamówienia na loty trzeba składać z trzy–czteromiesięcznym wyprzedzeniem. W niektórych miejscach helikoptery jeden za drugim dostarczają narciarzy na stok. W Europie lata się we Włoszech, w Austrii, Szwajcarii i na Ukrainie. Grzegorz Dendys, instruktor narciarstwa Chamonix, jeden wylot, trzy osoby z przewodnikiem: 1300 zł. Większe grupy taniej. Bojery Coś dla miłośników jachtów, łyżew i dużych prędkości. Kadłub z trzema płozami i żaglem rozpędza się na lodzie do 150 km/godz. Na szczęście od kilku lat nie trzeba już mieć patentu żeglarza albo sternika lodowego, żeby śmigać na bojerach. Wystarczy odpowiedniej grubości lód (minimum 12 cm) i krótki kurs, by opanować lodowy pojazd. Przydają się doświadczenia jachtowe, bo bojerem steruje się podobnie. Najbardziej popularnymi miejscami do ślizgania się są Śniardwy i ogólnie Pojezierze Mazurskie, m.in. jeziora Niegocin i Święcajty. Na Warmii bojery pojawiają się na Jeziorze Drwęckim, dobre warunki panują też na Zatoce Puckiej i Zalewie Wiślanym. Na lodzie można także szaleć na konstrukcjach prostszych niż bojery, takich jak Iceflyer (z żaglem windsurfingowym) i Iceboard (lodowa deska windsurfingowa). Barbara Żukowska, redaktor Travelera Wypożyczenie bojera 1-osobowego – od 150 zł/dzień Instruktor – od 150 zł/dzień www.bojery.mazury.info.pl Psie zaprzęgi Chcesz zimą poczuć się jak bohater powieści Biały Kieł Jacka Londona, który przedziera się przez śniegi Alaski? Sposób na to jest prosty: należy poczekać, aż na dworze zrobi się biało, ciepło się ubrać i zapisać na jazdę psim zaprzęgiem. Nawet gdy śniegu nie ma, nie trzeba się zniechęcać. Wystarczy wynająć wózek na kółkach. Zaprzęga się do niego głównie husky i malamuty, rasy wytrzymałe na duży wysiłek i od pokoleń przystosowywane do pokonywania dużych odległości. Lekcja powożenia, komend, postępowania z psami i – w drogę! A gdy już ktoś tej przygody zasmakuje, może ona stać się sposobem na życie. Właściciele zaprzęgów mówią, że najlepiej jeździ się z psami, które samemu się wychowało i wyszkoliło. Podstawowa zasada, na którą należy zwracać uwagę podczas jazdy: dbać o to, żeby psy również miały z niej przyjemność. Paulina Szczucińska, redaktor Travelera 300–350 zł za godz. www.mutton.sk www.czystafrajda.pl Lekcja na nartach Do hotelu Jäger u stóp lodowca Tux w małej tyrolskiej wiosce Voderlanersbach w Austrii, zaprasza biuro turystyczne TUI. Bliskie sąsiedztwo wyciągów narciarskich zachęca do korzystania ze świetnie przygotowanych stoków. Początkujący narciarze mogą wykupić lekcje u mówiącego po polsku instruktora. Cena z wyżywieniem za dobę: 70 euro za osobę, instruktor: 40–50 euro. Dla miłośników zwierząt Jazda wierzchem Na rajd konny, wyprawę podczas której każdy nocleg jest w innym miejscu, najlepiej wybrać się w góry, gdzie pokonuje się rzeki i różnice wysokości. Rajd zwykle trwa pięć– –sześć dni, ale zdarzają się też dłuższe – na przebycie szlaku transbeskidzkiego z Brennej do Wołosatego potrzeba aż dwóch tygodni. Konnych tras nie mierzy się w kilometrach, ale godzinach. Kilkuosobowa grupa każdego dnia spędza więc średnio sześć, a czasem nawet 10 godzin w siodle. Mogą uczestniczyć w nim osoby, które potrafią jeździć w terenie i nie kosztuje ich to wiele wysiłku (początkujący jeździec nie usiedzi tylu godzin w siodle). Wszyscy muszą się poruszać we wcześniej ustalonym porządku, a każda zmiana tempa odbywa się na komendę. Kolumnę otwiera instruktor, którego nie wolno wyprzedzać. Na ogół rumaki idą stępa, a kłus i galop zdarzają się zaledwie kilka razy podczas całego rajdu. Rajdy to relaks i świetna zabawa. Kiedyś zdarzyło mi się wpaść do obozu harcerzy, którzy całą grupę poczęstowali herbatą. Monika Nowicka, instruktorka jazdy konnej Jeden dzień na rajdzie: ok. 150 zł od osoby www.stajniarumak.webpark.pl Nurkowanie z rekinami Brakuje ci adrenaliny? Podziwianie pływających wśród koralowców kolorowych rybek to za mało? Stań oko w oko z rekinem. Jest wiele miejsc na świecie, gdzie spotkanie z tym drapieżnikiem jest gwarantowane w czasie każdego nurkowania: kanały łączące największe atole Polinezji Francuskiej (Fakarava czy Rangiroa) lub słynny Blue Corner na mikronezyjskim Palau. Tam towarzyszyć ci będą ciekawskie rekiny przyzwyczajone do turystów licznie odwiedzających rafy. Za dnia pływają leniwie, patrolując miejsca, w których nocą prowadzą polowania z nagonką. Ale szansa, żeby w czasie zwykłych nurkowań zaobserwować drapieżniki na łowach, jest niestety niewielka. Bezpiecznie obejrzeć je podczas żerowania można, wybierając się z dobrym centrum nurkowym na karmienie. Atrakcje te są organizowane wyłącznie w miejscach oddalonych od zwykłych nurkowisk. Uczestnicy zasiadają niczym w amfiteatrze wzdłuż pionowej ściany rafy i obserwują, jak z błękitnej toni wyłaniają się rekiny, aby błyskawicznie pochłonąć ryby dostarczane im przez ludzi. Najbardziej ekscytującym spektaklem, w jakim uczestniczyłem, było karmienie na atolu Yap na Mikronezji. Zamrożone w lodzie ryby ściągnięto linami na dno w sam środek czekającej grupy nurków. Rekiny zbliżały się z każdej strony. Niemal ocierały się o ludzi, podpływały do przynęty i silnymi szczekami wygryzały z bryły lodu kawałki ryb. Nurkowie zabezpieczający bacznie obserwowali sytuację i gdy drapieżniki zaczęły się zachowywać agresywnie, przerwali zabawę. Jak dotąd nie zdarzył się tu żaden groźny wypadek. Jeremiusz Dutkiewicz, nurek, fotograf Australia, Osprey Reef: 4 dni, safari na łodzi mieszkalnej: od 1570 USD Mikronezja, jedno nurkowanie: 130 USD. www.mantaray.com www.mikeball.com Fokarium w południe Położoną przy helskiej plaży placówkę Stacji Morskiej Uniwersytetu Gdańskiego można odwiedzać przez cały rok. Najwięcej dzieje się tam w porach karmienia fok (o godzinie 11.00 i 14.00) – wtedy można podziwiać inteligencję i sprawność tych zwierząt. Skaczą, przynoszą przedmioty, rozpoznają symbole. Nie są to jednak żadne cyrkowe sztuczki. Wszystko, czego foki się uczą od swoich opiekunów, jak umiejętność wykonywania poleceń, przydaje się przy przenosinach do innego zbiornika oraz podczas badań (naukowcy m.in. obserwują zachowanie fok, sprawdzają, czym się żywią te ssaki, jakie mają trasy wędrówek). Za prawidłowe wykonanie ćwiczenia dostają w nagrodę śledzia. Najlepiej na wycieczkę do fokarium wybrać się w innym terminie niż lipiec–sierpień. W wakacje do stacji przychodzą tłumy, a poza sezonem często udaje się porozmawiać z opiekunami zwierząt i uzyskać bardziej wyczerpujące informacje o ich zwyczajach. Dzięki wysiłkom zoologów fok jest w Bałtyku coraz więcej. Część dochodów ze sprzedaży biletów przeznaczono na ich ratowanie. Małgorzata Załoga, redaktor National Geographic Za wstęp do fokarium zapłacimy 2 zł, zwiedzanie muzeum 2 zł. www.fokarium.pl Dla szukających wyciszenia Zobacz żubra Spotkanie króla polskich lasów na wolności, w jego naturalnym środowisku, dostarcza niezwykłych emocji. Z żubrów słynie Puszcza Białowieska i nie bez powodu – żyje w niej na wolności ponad 750 osobników, zaś w polskiej części – ok. 430. Zimową porą szansa na ich zobaczenie rośnie, bo żubry, zebrane w duże stada, wychodzą na leśne polany i łąki w poszukiwaniu siana. Nierzadko dobierają się do chłopskich stogów, dlatego w puszczy utworzono specjalne miejsca zimowego dokarmiania, udostępnione turystom (ostoje żubrów: Kosy Most, Czoło, Babia Góra). Nie znaczy to, że za pierwszym wyjściem do lasu uda ci się zobaczyć żubry. W ciągu kilkunastu lat zdarzyło mi się to sześciokrotnie – zawsze następowało w najmniej spodziewanym momencie. Jeżeli szczęście ci nie dopisze, pojedź do Rezerwatu Pokazowego Żubrów przy Ośrodku Hodowli Żubrów niedaleko Białowieży, gdzie przebywa stado tych zwierząt. Barbara Żukowska Jeżeli ci się poszczęści, to tylko tyle, co dojazd do puszczy. Bilety do rezerwatu: normalny 6 zł, ulgowy 3 zł. Otwarte: poza sezonem od wtorku do niedzieli w godz. 8.00–16.00, w sezonie (od 15 kwietnia) codziennie 9.00–17.00. www.bpn.com.pl Klasztorna zaduma Zamykając się na kilka dni w klasztorze, można się wyciszyć i zastanowić nad swoim życiem. Bez telewizora, radia, telefonu i internetu, bez bliskich. Kameduli goszczą wyłącznie mężczyzn. Kobiety mogą odwiedzić klasztor tylko w 12 wybranych dni w roku. Pokoje są ascetyczne – z drewnianym łóżkiem, stolikiem i krzesłem. Pobudka jest o 3.45, modlitwy w samotnych celach trwają do 7.00, potem czas na jutrznię z mnichami (nie jest obowiązkowa). Następ- nie śniadanie i praca fizyczna, m.in. w ogrodzie. O godz. 12.00 Anioł Pański i obiad. Modlitwy w kościele, z przerwami, trwają do kolacji o 17.00. Zakonnicy nie spożywają pokarmów mięsnych, ale od przybyszów nikt tego nie wymaga. Wieczory służą kontemplacji, można z mnichem porozmawiać o problemie, z którym przybywamy. Panowie goszczeni są w klasztorach na krakowskich Bielanach i w Bieniszewie (Kazimierz Biskupi). Mogą też szukać wyciszenia u karmelitów bosych (Dom Rekolekcyjny w klasztorze w Gorzędzieju koło Tczewa). Odosobnienie dla kobiet dostępne jest u Mniszek Bosych Zakonu Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel (klasztor pw. Miłości Miłosiernej w Szczecinie). Franciszkanin o. Janusz Jędryszek prowadzi pustelnię na Świętej Górze Polanowskiej p.w. Matki Bożej Bramy Nieba (koło Polanowa w Koszalińskiem). Przed wizytą kontemplacyjną warto porozmawiać z przełożonym klasztoru i omówić cel pobytu. Marek Tomalik, podróżnik, dziennikarz Klasztor Kamedułów: cena za dobę 50 zł (Kraków), 100 zł (w Bieniszewie). Gdy stawki nie są ustalone, zakonnicy przyjmują „co łaska”. www.kameduli.pl Nie święci garnki lepią Szukasz chwili wytchnienia, w której zrobisz coś pożytecznego? Ulep sobie kubek podczas warsztatów ceramicznych. Nie szkodzi, że będzie krzywy i nierówno pomalowany szkliwami. Ważne, że oryginalny. Do twórczej zabawy zaprosić można osobę, dla której szuka się prezentu – sama sobie go zrobi, a to gwarancja sukcesu. Stworzone w pocie czoła naczynie można odebrać dopiero po dwóch tygodniach – glina musi wyschnąć, zanim zostanie wypalona w piecu. Paulina Szczucińska Od 50 zł od osoby. Z właścicielami pracowni ceramicznych należy umawiać się indywidualnie, nie wszyscy mają w ofercie zajęcia dla 1–2 osób. www.kapkazy.art.pl www.doskonalenie.net Medytacja w Indiach Od lat marzyłam o Indiach. Wybrałam się do Bangalore na kurs medytacji techniką Sudarshan Kryją i obchody Navaratri, jednego z najważniejszych świąt hinduskich. Kurs trwał pięć dni, wzięło w nim udział ponad tysiąc osób z całego świata. Potem zaczęły się obchody Navaratri. W wielkiej hali siedziało prawie 3 tys. osób. Ludzie Zachodu byli tam w mniejszości – skupieni w jednej części budynku. Doskonaliliśmy techniki oddychania i ćwiczenia rozluźniające. Podziałały na mnie relaksująco. Ze zdziwieniem obserwowałam, jak twarze innych zestresowanych Europejczyków stają się pogodne i spokojne. Można też było skorzystać z odprężających masaży ajurwedyjskich. Zanim ktoś zdecyduje się kurs w Indiach, najpierw powinien poznać technikę takiej medytacji na zajęciach w Polsce. Wanda Kruszyńska Kurs medytacji dla zaawansowanych i udział w obchodach Navaratri: 1450 zł. www.artoflivingbangalore.org Prezent muzyczny Muzeum rock and rolla w Cleveland W Ameryce historię muzyki dzieli się na dwa okresy: przed Elvisem i po nim. Kiedy w latach 50. XX w. małolatów ogarnął szał nowych dźwięków, wszystkie drogi wschodzących muzyków zaczęły prowadzić do... Cleveland. A stało się tak za sprawą Alana Freeda – miejscowego didżeja, który jako pierwszy przyczepił nowemu gatunkowi muzyki łatkę „rock and rolla”. Freed oprócz swojej słynnej na cały kraj audycji radiowej, organizował w Cleveland koncerty promujące „czarne” i „białe” granie. O nim, o innych ojcach rocka oraz nurtach muzycznych, które stworzyły rockowe brzmienie, można się dowiedzieć w Rock and Roll Hall of Fame, gdzie zaprezentowano zarówno historię gitary elektrycznej, radia, magazynu Rolling Stone, jak i rozliczne pamiątki po gigantach szeroko pojętej muzyki rockowej. Wśród eksponatów znalazły się m.in.: samochód Presleya, dwugryfowa gitara Jimmy’ego Hendriksa, paszport i zielona karta Johna Lennona, kostiumy sceniczne Michaela Jacksona, harley Bruce’a Springsteena, a nawet metalowy stanik Jennifer Lopez. Muzeum nie jest jednak przypadkową zbieraniną memorabiliów w stylu Hard Rock Cafe. To ciekawie przedstawiona historia rock and rolla za pomocą świetnej muzyki, doskonale zmontowanych filmów dokumentalnych, niebanalnych gadżetów i nowoczesnej architektury Ieoha Minga Pei – tego, który zaprojektował piramidę w Luwrze. Marta Madigan, tłumaczka i dziennikarka Wstęp: 22 USD. Czynne codziennie w godz. 10.00–17.00 (w środy do 21.00). Adres: 1100 Rock and Roll Blvd., Cleveland w stanie Ohio, USA. www.rockhall.com British Music Experience Anglikom zazdroszczę piłki nożnej, muzyki i sposobu, w jaki przedstawiają swoje dokonania. British Music Experience w Londynie to prawdziwa muzyczna podróż w czasie – od końca II wojny światowej do czasów obecnych. To nie tylko przeszklone gabloty z gitarami, strojami czy płytami muzyków – fani znajdą je przecież nawet w restauracjach. W kilkunastu salach zaprezentowano wy- darzenia istotne dla rozwoju nie tylko brytyjskiej muzyki rozrywkowej – jak choćby wypowiedzi Johna Lennona, jakich nie wyszperamy w Internecie. Przypomina to wielką encyklopedię, której karty przewracają się za dotknięciem kolejnych dżojstików. Nawet bilet w tym w pełni interaktywnym muzeum jest „inteligentny”. Wbudowany chip pozwala „notować” interesujące miejsca, a po powrocie do domu i zalogowaniu się na stronę BME – odświeżyć informacje z wystawy. Ale najpiękniejsze jest to, że podczas zwiedzania można spróbować swoich sił w śpiewaniu czy nauczyć się gry na perkusji albo gitarze. Studio Dance the Decades (Przetańczyć Dekady) to coś dla miłośników Tańca z Gwiazdami – z tą różnicą, że każdy gość jest gwiazdą. Po krótkiej lekcji z wirtualną instruktorką powtarzamy jej ruchy. Do wyboru są utwory od The Twist do Kaczuszek. Kilka minut później oglą- damy siebie na ekranie. Niektórzy wręcz pokładają się ze śmiechu na swój widok i aż szkoda, że nie nagrywa tego inna kamera. Swój taniec możemy oczywiście obejrzeć na stronie BME i przesłać link znajomym. Zabawa murowana, o ile wystarczy nam odwagi. Mietek „The Twister” Pawłowicz, podróżnik, dziennikarz Bilety: normalny 15 funtów, ulgowy (m.in. dzieci i studenci) 12 funtów. Czynne w godz. 10.00–20.00 (ostatni goście są wpuszczani o 18.30). www.britishmusicexperience.com Szalone rytmy Bas, ton, slap. Choć to tylko trzy dźwięki, pozwalają zagrać na bębnie djembe pełne radosnej energii afrykańskie utwory. Wybijania podstawowych rytmów w skórze kozy lub gazeli naciągniętej na wydrążonym czerwonym drewnie da się nauczyć w dwie godziny, ale na doskonaleniu techniki można spędzić całe życie. Djembe, narodowy instrument ludu Malinke, zamieszkującego głównie Mali, Gwineę i Wybrzeże Kości Słoniowej, pozwala im uwalniać emocje, pomaga organizować plan dnia, jest niezbędnym narzędziem obrzędów religijnych. Warsztaty gry na djembe to dobry prezent dla miłośników gorących rytmów i perkusji. Paulina Szczucińska 70 zł od osoby. Gra na djembe najlepiej brzmi w większym zespole, więc warto poczekać, aż zbierze się kilkuosobowa grupa chętnych. www.citybumbum.pl Dla spragnionych relaksu Nocleg w głębinach W pobliżu Fidżi, 12 m pod powierz-chnią Oceanu Spokojnego, powstaje pięciogwiazdkowy hotel. Będzie się składał z 24 standardowych apartamentów o powierzchni 51 m2 i jednego luksusowego – tzw. Nautilus Suite. Ten ostatni ma być niemal dwukrotnie większy (90 m2), a jego wyposażenie będzie nawiązywało do powieści Juliusza Verne’a 20 tysięcy mil podmorskiej żeglugi. W projekcie niemal trzy czwarte zewnętrznej powierzchni każdego modułu mieszkalnego stanowią akrylowe szyby grubości 10 cm. Będzie przez nie można podziwiać indywidualny dla każdego apartamentu koralowy ogród. W hotelu powstanie również m.in. biblioteka i kaplica (z myślą o ślubach). 16-osobowa łódź podwodna zabierze gości na wycieczki na pobliskie rafy koralowe. Na początku 2010 r. grupa podróżników i entuzjastów podwodnego świata spędzi w resorcie tydzień – dwie noce w podwodnych apartamentach i cztery w bungalowach tuż przy plaży. Barbara Żukowska 15 tys. USD/tydzień od osoby (w tym dwie noce w podwodnym apartamencie). www.poseidonresorts.com Bali – spokojna przystań Tam jest jak w raju. Już sama nazwa zachęca do odwiedzin spa. Shambhala w sanskrycie oznacza po prostu spokój. Jednak ten luksusowy ośrodek na wyspie Bali oprócz spokoju oferuje liczne zabiegi pielęgnacyjne, upiększające i relaksujące, m.in.: masaże, hydroterapię i ajurwedę. Program wellness dla każdego gościa jest układany indywidualnie, w zależności od potrzeb i zaleceń specjalistów. Dzień zaczyna się od zestawu ćwiczeń jogi zwanych powitaniem słońca. Na rozgrzewkę można też wybrać się na spacer – dopiero potem odbywają się zajęcia i zabiegi, które mają pobudzić witalność i poprawić samopoczucie. Spośród dużego wyboru masaży najbardziej lubię tajski z olejkami eterycznymi (uwielbiam zapach olejku z drzewa sandałowego). Co ważne, samemu się decyduje, jak mocny ma być zabieg. Bardzo przyjemny jest też indyjski masaż głowy, szyi i ramion z delikatnym masażem twarzy, który redukuje napięcie w zestresowanym ciele. Po takich atrakcjach należy odpocząć przy basenie, by zebrać siły na naukę technik medytacji i oddychania pod okiem przewodnika duchowego. Jeśli ktoś czuje potrzebę, może umówić się na konsultację z psychologiem. W spa podaje się ekologiczne posiłki, skomponowane z potraw mających oczyszczać organizm z toksyn. Serwuje się tu owoce, kiełki, ryby, zieloną herbatę. Ośrodek położony jest wśród bujnej zieleni. Jest też oferta dla gości, którym atrakcje pielęgnacyjne nie wystarczą, by naprawdę wypocząć. Organizatorzy przygotują im wycieczki na zakupy, na tradycyjne festiwale, zwiedzanie w Ubud świątyń i galerii artystów z całego świata. Można też wybrać się na trekking z przewodnikiem przez najdziksze tereny Bali. Joanna Smuła, szefowa projektów specjalnych NG Como Shambala, Bali zabiegi: masaż tajski 90 min 120 USD, masaż indyjski głowy 60 min 80 USD. Najtańszy nocleg – ok. 300 USD. www.cse.como.bz Tropical Islands Niedaleko Berlina znajduje się kompleks basenów, saun, plaż, zjeżdżalni i innych atrakcji, rozlokowany na powierzchni odpowiadającej ośmiu boiskom piłkarskim i przykryty gigantyczną szklaną kopułą. Reklamuje się jako największy tropikalny świat rozrywki w Europie. Odwiedziłam to miejsce raz, ale wiem, że tam wrócę (do Berlina jest stosunkowo blisko, przynajmniej z centralnej Polski). Pierwsze, co się czuje po wejściu, to wilgoć w powietrzu, niczym w tropikach, ale to wrażenie szybko mija. Rosną tam palmy i inne egzotyczne rośliny, woda w „morzu” ma temperaturę do 31°C, na plażach stoją leżaki, zawsze jest lato. W cenę biletu są wliczone dodatkowe atrakcje – pokazy artystyczne w „Wiosce Tropikalnej” i na wyspach „Morza Południowego”. Małgosia Pawłowska-Babut, szefowa działu reklamy NG Dorośli płacą 25 euro, dzieci w wieku 4–14 lat – 19,50 euro. Otwarte bez przerwy. www.tropical-islands.de
Dzieli Ziemię na dwie półkule i przyciąga swą niezwykłością niczym magnes. Przebiega przez trzy oceany i 14 państw na trzech kontynentach i archipelagach.
Ekwador i Galapagos Któż z nas nie chciałby stanąć na dwóch półkulach Ziemi jednocześnie? 14-dniowa wycieczka do Ekwadoru Amazon Expedition to jedna z wielu propozycji w korzystnej ofercie specjalnej biura Africa Line. Odkrywanie Ekwadoru zaczyna się od stolicy – zabytkowego Quito. Po zwiedzaniu miasta czeka nas odpoczynek od cywilizacji i czterodniowy rejs wokół wysp Galapagos połączony z nurkowaniem i fotograficznym safari. Kolejnym mocnym punktem programu jest trzydniowa ekspedycja w głąb amazońskiej dżungli. Przedzierając się przez gęste lasy deszczowe pieszo i łodziami, dotrzemy do rezerwatu Cuyabeno. Tam przy odrobinie szczęścia zobaczymy: małpy, leniwce, kajmany, delfiny rzeczne i tukany. Niezapomnianych wrażeń zapewne dostarczy również całodzienny trekking na Cotopaxi, jeden z najwyższych czynnych wulkanów na świecie. Po emocjach związanych z poznawaniem egzotycznej przyrody z przyjemnością wykąpiemy się w gorących źródłach wulkanu Antisana. Ostatnią atrakcją wyjazdu jest wizyta w Otavalo, gdzie odbywa się największy targ w Ameryce Północnej. Terminy oferty specjalnej: 1.10.–14.10. Cena: 4 000 zł + 2 790 USD. www.africaline.pl Afryka dla reportera W trakcie 23-dniowej wyprawy do Kenii, Ugandy i Tanzanii odwiedzimy farmę Karen Blixen, autorki książki Pożegnanie z Afryką i masajską wioskę, w której spędzimy noc i skosztujemy specjałów lokalnej kuchni. Towarzysząc buszmenom w polowaniu, dowiemy się, jak tropią zwierzynę i unikają spotkań z drapieżnikami. Przemierzymy terenówkami, rowerami lub pieszo parki narodowe Lake Manyara, Hell’s Gate, Ngorongoro, Serengeti. Trudy trekkingu zrekompensują widoki roztaczające się ze szczytów wulkanów Longonot i Menengai. Na amatorów mocniejszych wrażeń czeka rafting u źródeł Nilu. Wyprawę kończy 3-dniowy wypoczynek na Zanzibarze. Oferta jest dostępna do końca roku. Cena: 3 400 USD + 150 USD (wizy) + 3 750 zł (przeloty). www.safaritravel.com.pl Wypoczynek w raju Spośród 18 tys. wysp Indonezji Bali uchodzi za najpiękniejszą. O jej urodzie decydują skąpane w słońcu białe plaże oblane turkusowymi wodami oceanu i egzotyczna przyroda. Wakacje na Bali najlepiej zaplanować podczas pory suchej (od lipca do września). Decydując się na ofertę Konsorcjum Polskich Biur Podróży, przez 10 dni będziemy wypoczywać na plaży z widokiem na las deszczowy, a następne trzy dni spędzimy na statku, płynąc na wyspę Komodo. Zejdziemy na ląd, by obserwować warany (największe jaszczurki na świecie) i inne egzotyczne zwierzęta w ich naturalnym środowisku, a w okolicach wyspy Bidadari – pod wodę, by nurkować na rafie koralowej. Podczas pobytu na Bali będziemy nocować w hotelu (trzy-, cztero- lub pięciogwiazdkowym), natomiast podczas rejsu – na statku wyposażonym w klimatyzowane kabiny z łazienką. Na wodzie organizator zapewnia trzy posiłki, a na lądzie tylko śniadania. Chętni mogą oczywiście wykupić opcję z obiadokolacją lub all inclusive. Jednak ze względu na bogactwo smaków indonezyjskiej kuchni oraz tanie posiłki w barach i restauracjach, najlepiej jest jadać poza hotelem. Oferta jest ważna do końca roku: wyloty odbywają się codziennie. Cena: 7 250 zł (nocleg w hotelu 3* ze śniadaniami). www.konsorcjum.com.pl
Myśl o wyprawie chodziła nam po głowach od dłuższego czasu, ale ciągle coś nas trzymało na miejscu. Konflikt marzenia–rzeczywistość coraz bardziej narastał. W końcu postawiliśmy na marzenia. Zapadła decyzja: bierzemy dziekanki i jedziemy „Dookoła świata”! Jak? Autostopem! Najciekawiej i najtaniej – w tej kwestii nie było żadnych wątpliwości.
Później poszło błyskawicznie. Przypadkowo znaleziona oferta lotu na Wielkanoc do Tajlandii w bardzo dobrej cenie, z wylotem za trzy dni, telefon do rodziny z przeprosinami, że święta spędzimy z nimi za rok, bo na te akurat lecimy do Bangkoku. Wielkie zdziwienie, masa emocji, niepewność, ale też wiara. Z sercami pełnymi nadziei rozpoczęliśmy naszą „podróż za jeden uśmiech”. Autostopem przez Tajlandię pomogła nam przedostać się... policja. Uczynni panowie w służbowych mundurach, z gwizdkiem i lizakiem w ręku stawali na środku drogi i zatrzymywali samochody. „Do Suhrat Ahni? To jeszcze dwóch pasażerów na pakę. Jazda!”. Tak musiała wyglądać rozmowa, bo zaskoczeni kierowcy nie śmieli odmówić, a my błyskawicznie przemknęliśmy przez ten kraj, przesiadając się przy kolejnych posterunkach. Spieszyliśmy się, by więcej czasu spędzić w Malezji, na Borneo. Tam odebraliśmy pierwszą porządną lekcję pokory. W malezyjskiej Taman Negara, najstarszej dżungli świata, dostaliśmy w kość jak nigdy. Trzydniowy trekking po dżungli okazał się bliski granic naszych możliwości. Wydeptany przez turystów główny trakt powoli znikał – zwężał się i dziczał. W końcu stał się rwącą wątłą ścieżką. Na drodze pojawiły się potężne pnie zwalonych drzew, na które trzeba było się wspinać albo pod nimi czołgać. Musieliśmy też pokonywać głębokie parowy strumieni spływających do rzeki. Marsz zmienił się w niekończącą się wspinaczkę góra–dół–góra, ze ścieżki przez strumień i z powrotem na ścieżkę. Do tego duchota, oblepiająca wilgoć, robactwo, pijawki i nasze błędy w zaprowiantowaniu (za mało jedzenia i wody pitnej). Spaliśmy w kryjówkach do obserwacji zwierząt, za bardzo zmęczeni, by je oglądać, i zbyt zmęczeni, by reagować na śpiące z nami pająki, szerszenie i szczury. Było na tyle źle, że nie poruszaliśmy tego tematu. Potem przestaliśmy poruszać jakiekolwiek inne. W milczeniu ciągnęliśmy noga za nogą, by dotrzeć do końca szlaku, do resortu i siedziby Parku Taman Negara. Ostatnie 1,5 km pokonaliśmy drogą wodną – wskoczyliśmy do łódki strażników parku. Spokornieliśmy. Przekonaliśmy się, że żyjąc w miastach, straciliśmy respekt dla natury. Odkryliśmy też, że z serca najstarszej dżungli świata można wydostać się autostopem, bo do Kuala Tahan, przy którym mieści się resort, dojeżdża lokalny autobus! W Singapurze staraliśmy się dostać na statek płynący na Borneo, ale dużo prościej i taniej okazało się kupić bilety na lokalny przelot z Malezji na wyspę. Zrobiło się naprawdę egzotycznie. Coraz bardziej oddalaliśmy się od turystycznej ścieżki i coraz więcej uczyliśmy od mieszkańców. Przy granicy malezyjsko-indonezyjskiej trafiliśmy do pewnej chaty. Dom trzymał się w jednym kawałku chyba głównie dzięki sile woli jego mieszkańców. Konstrukcja z paru desek i pogiętej blachy falistej stała na czterech szczudłach w kożuchu błota i śmieci. Obok przycupnęły dziesiątki podobnych pająkowatych straszaków. Sterta odpadów pokrywała okoliczne krzaki i brzeg – morze zabierało je w czasie odpływu, a nowe śmieci wypadały z domów przez okna. To ekologia na rajskiej wyspie Borneo. Kampung Air (Wioska na Wodzie) – bez prądu, kanalizacji i wody pitnej – to rzeczywistość ludzi pracujących przy obsłudze turystów w eleganckich kurortach, np. światowej sławy Sipadan. W chacie spało na podłodze dziewięcioro dzieci. Wchodząc do środka w całkowitej ciemności, staraliśmy się nie nastąpić na żadne z nich. Dwudziestoletnia Sandra, pani domu i najstarsza z rodzeństwa, pracowała z mężem od świtu do nocy, by utrzymać rodzinę, posłać najmłodsze dzieci do szkoły i jak szczęście się kiedyś do nich uśmiechnie – kupić mały generator prądu. Ci właśnie ludzie, widząc, że nie mamy gdzie spać, zaprosili nas do siebie na nocleg. Spędziliśmy z nimi prawie tydzień. Z podziwem patrzyliśmy, jak potrafią się dzielić i cieszyć tym, co mają, i z niedowierzaniem słuchaliśmy, z jakim brakiem szacunku są traktowani na co dzień przez bogatych turystów. Od tamtej pory zmieniło się nasze podejście do życia – mniej pretensji i wymagań. Doceniliśmy warunki, w jakich żyjemy na co dzień w Polsce. Posiadamy przecież tak wiele, a ciągle chcemy więcej. Złość na spóźniający się autobus zamieniliśmy na uśmiech z przymrużeniem oka: „Dobrze, że w ogóle mamy autobusy...”. Dotarliśmy do dżungli Kalimantanu, czyli końca drogi na mapie. Tu zaczynała się indonezyjska część Borneo. Teraz o porozumiewaniu się w języku angielskim musieliśmy zapomnieć i jak najszybciej nauczyć się bahasa indonesia. Bolehkah kami menumpang sama Anda kira kira sepuluh kilometr? (Czy możemy podjechać z panem dziesięć kilometrów?). To zdanie–klucz otwierało drzwi samochodów i dawało czas na ułożenie kolejnego. Początki nie były łatwe. Uparliśmy się raz, że w środku dżungli poczekamy na pociąg (znane nam malezyjskie słowo kereta w Indonezji zmieniło znaczenie z „samochód” na „pociąg”). Na nic zdały się tłumaczenia mieszkańców, że kereta tam nie ma. Powtarzaliśmy, że będziemy czekać i że to żaden problem, bo mamy dużo czasu. Cały rok. W końcu przybiegł lokalny dziennikarz i zrobił zdjęcia, jak to biali oczekują na budowę linii kolejowej, gdy najbliższa znajduje się na Jawie, oddalona o 2 000 km. Na początku przedstawialiśmy się nie jako autostopowicze, ale ścinacze drzew z Polski. Później już szło lepiej. Bahasa indonesia uczyliśmy się od spotykanych ludzi. Zdumionym policjantom na posterunkach udało nam się wyjaśnić naszą ideę podróży: nie korzystamy z żadnych hoteli i śpimy tylko w namiocie – stąd prośba, czy możemy na ich posterunku przenocować, gdyż jest to jedyne bezpieczne miejsce w okolicy. Nigdy nie odmówili, a rano stali z nami na drodze i łapali „stopa”. Między indonezyjskimi wyspami poruszaliśmy się promami. Ich stan techniczny zawsze kazał nam stawiać sobie pytanie, czy to aby nie ostatni etap naszej podróży... Uznając spienioną wodę przelewającą się z sykiem po pokładzie samochodowym za lokalny folklor, podążaliśmy na wschód. Jawa, Bali, Lombok, Sumba, Sumbawa, Flores… Im dalej od turystycznych rejonów, tym piękniej. Chcieliśmy jechać na Rince i Komodo, ale odkryliśmy, że kończy się nasza indonezyjska wiza i nie możemy jej przedłużyć. Jeszcze przed podróżą ustaliliśmy, że do Australii dostaniemy się jachtem, a wypłyniemy z wyspy Timor. Pędziliśmy tam na złamanie karku. Wieczorem ostatniego dnia ważności wizy dotarliśmy do miasta Kupang. Na miejscu dowiedzieliśmy się, że do Australii nic nie płynie. Oczywiście, nie mogliśmy tej informacji potraktować serio. Kuter rybacki? – nie płynie, kuter łowiący kraby? – wziąłby, ale już odpłynął, jachty? – nie ma. Wkrótce znalazły się jednak dwa. Kołysały się na kotwicy 100 metrów od brzegu. Czyżby znów nam się udało? Czekaliśmy na właścicieli, aż zapadł zmrok. Przy nas zebrała się spora grupa mieszkańców, nie wierzących, że do Australii można się dostać za darmo. Dwóch z nich podwiozło mnie małą łódką do jachtów. Zapukałam w burtę: – Dobry wieczór, państwo może do Australii? Pierwszy, niestety, wraca na Bali, zaś drugi – płynie właśnie do Darwin! Pozostaje tylko przekonać właściciela. – Nazywam się Kamila i mam krótkie pytanie… Chyba jeszcze nigdy nie nagimnastykowałam się tak bardzo, by ktoś mnie polubił. Całe szczęście, że mieliśmy żeglarskie doświadczenie. Negocjacje trwały z godzinę, ale cel został osiągnięty – płyniemy! Rejs trwał prawie dwa tygodnie i przebiegł bardzo spokojnie. Sielankową monotonię przerwało tylko jedno wydarzenie – atak barakudy, gdy nurkowałam na płytkiej rafie w ABC. Tutaj pierwszy, i mam nadzieję ostatni raz, przydała mi się znajomość techniki obrony przed rekinem. Płetwy nurka postawione gwałtownie w górę przed nosem ryby tworzą ścianę, od której odpływa. Moja barakuda po dwukrotnej próbie ataku poddała się i zniknęła w turkusowej toni. Dowiedziałam się, że mniejsze barakudy pływają w stadach, większe polują samotnie. Trzy miesiące spędzone w Australii pełne były pięknych przygód, z których chyba najbardziej w pamięć zapadła nam gościna u aborygenów. Nasi gospodarze pokazali nam ziemię, na której się wychowali. Pod świętym Uluru dostaliśmy na lunch tłuste larwy motyli wyciągnięte z korzeni drzew i pieczone ogony kangurów. Prawie tydzień mieszkaliśmy w Parku Narodowym Kata Tjuta i poznawaliśmy fascynującą kulturę i wierzenia rdzennych mieszkańców tego kontynentu. Objechaliśmy niemal cały kontynent. Największe wrażenie zrobiła na nas środkowa i zachodnia Australia. Dzika, surowa, z wąską nitką drogi ciągnącą się przez czerwoną ziemię aż po horyzont. Zaskoczyła nas oszałamiającą wręcz liczbą żyjących tam kangurów, emu, dzikich psów dingo i potężnych orłów, które można było zobaczyć po wschodzie słońca przy drodze. Kiedy zaczęliśmy rozmyślać, jak dostać się do Nowej Zelandii, pojawił się John z Brisbane. Usłyszał, że chcemy szukać statku płynącego do Nowej Zelandii i uznał, że to zawracanie głowy. Następnego dnia zrobił nam prezent, wręczając bilety lotnicze do Auckland. Tym sposobem znaleźliśmy się w krainie cudów. Nowa Zelandia przerosła wszelkie nasze oczekiwania. Fantastyczni ludzie, niewiarygodna gościnność i niewyobrażalnie piękna przyroda. Wszystko było w zasięgu ręki: turkusowe morze, dzikie wulkaniczne plaże, jeziora czyste jak kryształ, górskie rzeki, niezliczone wodospady, ośnieżone szczyty gór, błękitne lodowce i paprocie drzewiaste wysokie jak palmy. Na północy z sykiem strzelały gejzery i mamrotały gotujące się błota, na południu góry przeglądały się w jeziorach i zapraszały na swoje ścieżki. Nie mogliśmy przegapić takiej okazji – z plecakami i namiotem przeszliśmy ponad 200 km po szlakach nowozelandzkich Alp. Niezwykle przyjaźni okazali się mieszkańcy Kiwilandii. Już na początku pobytu dostaliśmy od obcych ludzi samochód, żeby spokojnie przez tydzień pozwiedzać wyspę. Zaproponowali nam także pracę na farmie owiec i nocleg. Rano nikogo nie było. Na stole czekało śniadanie, kartka, a na niej kluczyki i krótka wiadomość: „Smacznego, miłej podróży, jak wrócicie, zaczniemy pracę”… Po trzech miesiącach spędzonych w Nowej Zelandii znaliśmy już wielu wspaniałych ludzi, których domy były dla nas otwarte, a na ich gospodarzy mogliśmy liczyć w każdej sytuacji (Dziękujemy Aniu, dziękujemy Romku!). Mimo usilnych starań nie udało się złapać jachtu do Ameryki Południowej (na Pacyfiku zaczął się sezon huraganów i żeglugę zawieszono na 3 miesiące). Nie mogliśmy tak długo czekać. Zabraliśmy się do pracy i zarobiliśmy na bilet lotniczy. Po drodze zatrzymaliśmy się na Tahiti, by przywitać Nowy Rok. Mieszkańcy Polinezji Francuskiej znani są z gościnności. Szukali nas, jeżdżąc samochodem po wyspie, by zaprosić na ucztę noworoczną. Parę godzin wcześniej widzieli, jak siedzieliśmy z plecakami na plaży i uznali, że w taki dzień, tak daleko od domu na pewno czujemy się samotni. Gdy nas znaleźli, na migi wyjaśnili, że mamy wsiadać do samochodu. Pod gołym niebem czekał na nas suto zastawiony stół, a przystrojeni kwiatami mieszkańcy przywitali nas jak własną rodzinę. Spędziliśmy parę błogich dni na rajskiej Tahiti i ruszyliśmy na Wyspę Wielkanocną. Tam z zachwytem i niedowierzaniem patrzyliśmy w majestatyczne twarze olbrzymich posągów. Jedno z dawnych, dziecięcych marzeń właśnie się spełniło. Kamienne kolosy wykute ze zboczy wulkanu niewzruszenie spoglądają na ruiny nieistniejących już wiosek i w milczeniu strzegą wielkich tajemnic. Przed najdłuższym szeregiem posągów, w świetle zachodzącego słońca siedziała po turecku maleńka figurka, półnagi człowiek, modlący się do prastarych bogów. Gdy skończył, zaczęliśmy rozmowę. Zabrał nas do swojego domu, gdzie spędziliśmy niezwykłą noc, grając z nim do rana w szachy. Płomienie świec tańczyły, kładąc cienie na porozwieszane wokół rogate czaszki zwierząt, a przez zrujnowane ściany do środka domu zaglądały gwiazdy. Rapa Nui, z pozoru szara i płaska, wywarła na nas ogromne wrażenie. To nie tylko posągi powstałe ze zboczy wulkanu Ranoraraku, ale także tabuny dzikich koni pędzących po spękanej ziemi, granat wody czystej jak kryształ, ukryte jaskinie i podwodny labirynt wulkanicznych skał. Lądując w Santiago de Chile, znaleźliśmy się w Ameryce. Dystanse zrobiły się ogromne. Obraliśmy kierunek Patagonia– Ziemia Ognista. Tutaj przeżyliśmy kryzys autostopu. Wybraliśmy La Rute 40, argentyńską legendarną drogę ciągnącą się tysiącami kilometrów przez półpustynne tereny. Przyszła najcięższa próba. Pustkowie bez końca, żar z nieba i tumany pyłu gnane wiatrem po spękanej ziemi. Niewiele wody, jeszcze mniej ludzi. Jeśli już ktoś jechał, miał samochód wypełniony po brzegi. Myśleliśmy, że nasze problemy się skończyły, gdy dotarliśmy do regionów bardziej turystycznych. Niestety – dopiero się zaczynały! Był to okres wakacyjny i przy drogach czekało mnóstwo autostopowiczów. Na stacjach benzynowych trwał wyścig, kto pierwszy dobiegnie do kierowcy i poprosi o podwiezienie. Zaczęliśmy się zastanawiać, czy nie skorzystać z autobusów. Kryzys minął w Patagonii. Ta bajeczna kraina błękitnych lodowców, strzelistych poszarpanych gór i wiatru wynagrodziła wszystkie wcześniejsze trudy. Poznaliśmy wspaniałych Polaków, z którymi wspólnie zwiedziliśmy najpiękniejsze parki narodowe. Przez kilka dni mieszkaliśmy z potomkami Indian z Ziemi Ognistej. Usłyszeliśmy od nich: Do tej pory było nas w rodzinie 31. Teraz jest 33. Dwójka z Polski. To chyba najpiękniejsze słowa, jakie mogliśmy usłyszeć w Fin del Mundo – czyli „na Końcu Świata”. W Ushuaia chcieliśmy się załapać na rejs wokół przylądka Horn, ale jachty właśnie wróciły do bezpiecznych portów. Stał tam jednak legendarny Seamaster – polarny szkuner sir Petera Blake’a. Zbudowany 17 lat temu we Francji, służył wielu ekspedycjom badawczym, nie tylko w rejony podbiegunowe, ale również w tropiki. Obecnie pod francuską banderą i pod nową nazwą Tara5 wracał do kraju po skończonej ekspedycji w rejonach Antarktydy. Konstrukcja i rozmiary: 36 m długości, 10 m szerokości, 400 m² żagla robią ogromne wrażenie, nawet na tych, którzy nie interesują się żeglarstwem. Mogliśmy wracać do Europy na jego pokładzie! Zapadła ciężka decyzja o powrocie. Rejs z Brazylii do Francji, z przystankami w Salvadorze i na Azorach, zajął 6 tygodni. Dobra francuska kuchnia, dużo luksusu, trochę monotonii przerywanej kąpielami za rufą, spacerami po bomie czy obserwacją wielorybów z potężnych salingów. Przeżyliśmy też spotkanie z Neptunem i jego świtą. Na równiku dosięgła nas kara za niecne czyny, które popełniliśmy jako szczury lądowe. Tortury były bardzo wymyślne – trzymanie w komorze silnika w temperaturze 60ºC, całowanie stóp Neptuna i wygolenie na głowie symbolicznej linii równika – łysego paska od czoła po potylicę. Już jako prawdziwi, ochrzczeni żeglarze zeszliśmy na ląd we Francji, autostopem dojechaliśmy do Polski i po 13 miesiącach podróży zamknęliśmy pętlę dookoła globu. W pokoju na biurku stoi globus. Cienka, czerwona linia zygzakiem zatacza nieforemne koło – Polska, Tajlandia, Malezja, Singapur, Borneo, Indonezja, Australia, Nowa Zelandia, Tahiti, Wyspa Wielkanocna, Chile, Argentyna, Paragwaj, Brazylia, Azory, Francja, Polska… Po nocach wciąż śni mi się Boliwia, Peru, miejsca, których nie zdążyliśmy zobaczyć. Konflikt marzenia–rzeczywistość zaczyna znajomo narastać… NO TO W DROGĘ ■ Podróż była bardzo niskobudżetowa. Staraliśmy się zatrudniać jako divemasterzy – by nurkować, jako instruktorzy narciarstwa – aby pojeździć na nartach, jako załoga na jachtach – by pożeglować, jako pomoc przy sprzątaniu na whale safari – by oglądać wieloryby. Robiliśmy jeszcze wiele innych rzeczy, by móc przeżyć i zobaczyć jak najwięcej – bo na tym nie chcieliśmy oszczędzać. ■ Na trasie: Tajlandia, Malezja, Singapur, Indonezja, Australia, Nowa Zelandia, Tahiti, Wyspa Wielkanocna, Chile, Argentyna, Paragwaj, Brazylia, Azory, Francja wizy są wymagane tylko w Tajlandii, Indonezji i Australii. Tajlandia: ■ 15-dniową wizę (visa on arrival) można otrzymać przy wjeździe do kraju na międzynarodowych lotniskach (w Bangkoku, Chiang Mai, Hat Yai, Phuket i Utapao). Koszt ok. 10 USD. Można ją odpłatnie przedłużyć w Biurze Imigracyjnym. Na lądowych przejściach granicznych taką wizę można dostać, jedynie przybywając z Laosu. Przy wjeździe jest wymagany bilet powrotny lub do innego kraju, a także wystarczające środki na pobyt. ■ O wizę na dłuższy, dwumiesięczny pobyt trzeba się starać w Ambasadzie Królestwa Tajlandii, ul. Willowa 7, 00-790 Warszawa, Wydział Konsularny tel. 022 849 26 55. thaiemb@thaiemb.pol.pl Indonezja: ■ Miesięczną wizę można otrzymać przy wjeździe do tego kraju (visa on arrival). Koszt: 35 USD. Jest to wiza jednokrotna, bez możliwości przedłużenia, można ją dostać na wybranych przejściach granicznych. ■ O wizę turystyczną na dłuższy pobyt należy się starać jeszcze przed wyjazdem w Ambasadzie Republiki Indonezji, ul. Estońska 3/5, 03-903 Warszawa, tel. 022 617 51 79, 022 617 51 08. www.indonesianembassy.pl Australia: ■ Na wyspie Bali w Konsulacie Australii w Denpasarze uzyskanie trzymiesięcznej wizy turystycznej jest prostą formalnością – czeka się 3 dni i wystarczy pokazać wyciąg z konta bankowego. Nie trzeba przedstawiać całej dokumentacji zatrudnienia, dochodów, zaświadczeń ze szkoły, badań lekarskich. ■ Można objechać kulę ziemską autostopem. Trzeba trochę wytrwałości, czasu, wiary i pozytywnego nastawienia. Naszą receptą na podróż za darmo była życzliwość i otwartość, wdzięczność za pomoc i chęć jej niesienia. To dzięki temu przeżyliśmy tak niezwykłe, niezapomniane chwile i poznaliśmy fantastycznych ludzi. W przeprawie przez morze czy ocean bardzo przydatne okazały się nasze patenty żeglarskie. ■ Podczas podróży nie korzystaliśmy z hoteli, tanich pensjonatów i kempingów. Spaliśmy przez ponad rok w namiocie rozbijanym na dziko. W miastach nasz mały zielony namiocik rozstawialiśmy za co większymi klombami kwiatów i w parkach. W krajach, gdzie nie czuliśmy się bezpiecznie (Indonezja), spaliśmy w kościołach i na posterunkach policji. Zapraszani przez przyjaznych mieszkańców kolejnych odwiedzanych państw, trafialiśmy pod skrzydła wielu wspaniałych ludzi – „rodziców na jedną noc”. ■ Żywiliśmy się w lokalnych restauracjach i na ulicznych straganach. Najmniej przypadło nam do gustu jedzenie w Tajlandii – ponieważ okazało się niezwykle pikantne i przygotowane ze składników trudnych do zidentyfikowania. Najsmaczniejsze i najtańsze jedzenie było w Indonezji. Koszt obiadu nie przekraczał 2 zł, a nasz przysmak stanowiły pieczone banany (pisang goreng) sprzedawane na ulicznych straganach w cenie ok. 7 groszy za sztukę. ■ Podczas wyjazdu odkryliśmy płatki owsiane, które świetnie zastąpiły nam ryż i które gotuje się trzy minuty zamiast 20. Co za oszczędność czasu i gazu! ■ W Australii w hipermarketach jednodniowe produkty, jak pieczywo, pieczone kurczaki, sałatki można dostać za 15–20 proc. ceny. Należy przyjść 10–15 minut przed zamknięciem sklepu. ■ Bardzo szybko okazało się, czego nie powinniśmy byli zabierać ze sobą w podróż. W wielkiej paczce wróciły do Polski: wszystkie białe, zapasowe i ulubione ubrania oraz aparat analogowy z dwoma obiektywami i zapasem filmów. Zostały rzeczy niezbędne: namiot, śpiwór, kuchenka gazowa, czołówki, dwa zestawy rzeczy na upał i jeden na mróz, buty górskie, podstawowy sprzęt nurkowy, sprzęt wspinaczkowy, kijki do trekkingu w górach. Doszła maczeta do kokosów i pstrokata parasolka na tropikalny upał. Część rzeczy pogubiliśmy, część rozdaliśmy, ubrania wymienialiśmy, gdy starych nie dało się już nosić. Szkoda zabierać drogie czy ulubione rzeczy, bo bardzo łatwo je zniszczyć, gdy podróżuje się na brudnych pakach ciężarówek. ■ Bardzo pomocne są zapasowe środki pieniężne na koncie. Mogą być z założenia nie do wydania, otwierają jednak granice krajów, w których na wjeździe wymagany jest bilet powrotny. Sprawdza się opcja wspólnego konta. Gdy każde z nas pokazywało osobno wyciąg z konta, wydawało się, że mamy dwa razy więcej oszczędności niż w rzeczywistości. ■ Aby móc kontynuować podróż, chwyciliśmy się paru dorywczych prac w Australii i Nowej Zelandii. Malowaliśmy, sprzątaliśmy, kładliśmy kafelki, pracowaliśmy na farmie owiec, kwiatów, na plantacji winogron i świerków. Zarabialiśmy w bogatych krajach, wydawaliśmy w biednych. Gdy dotarliśmy do brzegów Australii, przed sobą mieliśmy 10 miesięcy podróży i 200 AUD na dwie osoby (dolarów australijskich), czyli około 500 zł. Resztę pieniędzy zarobiliśmy, część nawet przywieźliśmy do Polski (zatrudniliśmy się jako załoga na statku ekspedycyjnym wracającym z Antarktydy, dzięki czemu zaoszczędziliśmy na przelocie przez Atlantyk). ■ Nie licząc pieniędzy, które na bieżąco zarabialiśmy i wydawaliśmy, nasza trwająca ponad rok podróż – wraz z biletem lotniczym do Bangkoku (bardzo promocyjne ceny po tragicznym tsunami w grudniu 2004) – kosztowała nas w granicach 2 500 zł/osobę. ■ Mieliśmy dwa aparaty cyfrowe oraz karty pamięci o pojemności 1 GB. W kafejkach internetowych zgrywaliśmy zdjęcia na płyty CD w dwóch kopiach i jedną z nich wysyłaliśmy do Polski. W dzisiejszych czasach Internet można znaleźć praktycznie wszędzie i nigdy nie mieliśmy problemu ze skopiowaniem plików. Z podróży przywieźliśmy ok. 8 000 zdjęć. ■ Przed podróżą zaszczepiliśmy się przeciw żółtaczce typu A i B oraz tężcowi. Najpoważniejszą chorobą, jakiej się obawialiśmy, była malaria. Leki antymalaryczne zabraliśmy ze sobą z Polski, ale podczas podróży przez Indonezję zażywaliśmy miejscowe specyfiki, chyba najlepiej dostosowane do lokalnych warunków. Mieliśmy jedną przykrą przygodę. Po tygodniowej przeprawie przez dżunglę na Borneo mój organizm był tak wyczerpany, że dostałam zakażenia skóry. Indonezja jest bardzo nieodpowiednim miejscem, by chorować – niekompetentni lekarze, dezinformacja i słaby dostęp do leków. Nie mogliśmy kupić nawet termometru! www.compartir.org www.hitchhikers.org www.4hikers.com ■ Zdjęcia, dziennik, relacja z wyprawy znajdują się na stronie dookolaswiata.geozeta.pl, przez którą można się także kontaktować z autorką artykułu. ■ Praktyczne informacje o podróży dookoła świata można też znaleźć na stronie Kamila Michnola www.rtw.pl oraz Kuby Gurdaka wpodrozy.geoblog.pl. ■ Prowadził nas Los – książka pary podróżników, Chopina i Kingi, o pięcioletniej podróży autostopem dookoła świata.