Największe jeziora na świecie. Gdzie się znajdują i ile wody gromadzą?
Choć jesteśmy dumni z naszych Śniardw, największe jeziora na świecie zostawiają je daleko w tyle. Niektóre są tak ogromne, że uznawano je za morza! A jakie jest najgłębsze jezioro na Ziemi?
W tym artykule: Największe jeziora na Ziemi Największe jezioro słone na świecie Największe jezioro słodkowodne na świecie Najgłębsze jezioro na Ziemi Największe jezioro podlodowcowe Największe jezioro w Europie Najbardziej słone jezioro na świecie Najniżej i najwyżej położone jezioro na Ziemi Mogłoby się wydawać, że różnica między morzem a jeziorem dotyczy przede wszystkim wielkości. To jednak błąd. Zgodnie z definicją, jezioro to naturalny śródlądowy zbiornik wodny, który nie ma bezpośredniego połączenia z ziemskimi oceanami. Oznacza to, że akweny takie jak Morze Kaspijskie lub Morze Martwe nie są, wbrew nazwie, morzami. To po prostu duże słone jeziora. Jeziorem był też kiedyś Bałtyk – gdy nie miał połączenia z Morzem Północnym. Taka sytuacja może się zresztą powtórzyć w przyszłości. Wówczas Morze Bałtyckie byłoby zapewne największym jeziorem na świecie. Największe jeziora na Ziemi Polskie Śniardwy mają 113 km kw. powierzchni. Są nazywane „mazurskim morzem”. Daleko im jednak do światowej czołówki wielkich jezior. Oto największe jeziora na świecie pod względem powierzchni: 10 najpiękniejszych jezior w Polsce Gdzie znajdują się najpiękniejsze jeziora w Polsce? Choć wybór nie był łatwy, wybraliśmy TOP 10 polskich jezior, które naszym zdaniem zasługują na miano najpiękniejszych. Morze Kaspijskie – 371 800 km kw. Jezioro Górne – 82 410 km kw. Jezioro Wiktorii – 68 800 km kw. Jezioro Huron – 59 596 km kw. Jezioro Michigan – 57 850 km kw. Jezioro Tanganika – 32 893 km kw. Jezioro Bajkał – 31 500 km kw. Wielkie Jezioro Niedźwiedzie – 31 080 km kw. Jezioro Niasa – 30 800 km kw. Wielkie Jezioro Niewolnicze – 28 919 km kw. Największe jezioro słone na świecie Znajdujące się na pierwszym miejscu rankingu Morze Kaspijskie jest, jak już wyjaśnialiśmy, ogromnym słonym jeziorem. Tak jak Morze Śródziemne i Morze Czarne, jest pozostałością po dawnym megajeziorze o nazwie Paratetyda. Geograficznie Morze Kaspijskie znajduje się w Azji, a jego północna część – w Europie. Morze Kaspijskie zasilają rzeki Kura, Ural i Wołga. Poziom wody zmienia się, co wpływa na powierzchnię jeziora. W 1930 roku wynosiła ona 442 tys. km kw. Obecnie jest o 50 tys. km kw. mniejsza i ma tendencję do dalszego zmniejszania się. Warto jednak pamiętać, że Morze Kaspijskie ma dziś powierzchnię niewiele mniejszą od Morza Bałtyckiego. Region Morza Kaspijskiego jest ważny dla światowej gospodarki ze względu na znajdujące się na jego dnie duże złoża ropy naftowej. Stało się to przyczyną sporu między nadbrzeżnymi państwami. Do Morza Kaspijskiego dostęp mają: Kazachstan, Rosja, Turkmenistan, Iran, Azerbejdżan. Największe jezioro słodkowodne na świecie Wśród zbiorników słodkiej wody największą powierzchnię ma Jezioro Górne. Rdzenni mieszkańcy Ameryki nazywali je Kitchi-gummi, co oznacza Wielkie Jezioro. To największe jezioro słodkowodne na świecie znajduje się w kompleksie pięciu Wielkich Jezior Ameryki Północnej, na pograniczu USA i Kanady. Jego powierzchnia to ponad 82 tys. km kw. To mniej więcej tyle, co jedna piąta Bałtyku. Linia brzegowa Jeziora Górnego ma długość 4385 km. Długość samego jeziora wynosi 563 km, a szerokość 257 km. Jest natomiast dość płytkie – jego średnia głębokość to 147 m, z maksymalną głębiną 406 m. Jezioro Górne ma najczystszą wodę ze wszystkich Wielkich Jezior. Woda wpływa do jeziora 1525 dopływami. Na wschodzie jest ono połączone z jeziorem Huron poprze rzekę St. Marys, stanowiącą główny odpływ. Najgłębsze jezioro na Ziemi Jezioro Bajkał znajduje się dopiero na siódmym miejscu pod względem powierzchni. Wynosi ona 31,5 tys. km kw. Jednak położony w Azji Bajkał może się poszczycić innymi rekordami. Przede wszystkim to najgłębsze jezioro na Ziemi. Jego średnia głębokość wynosi 730 m, a maksymalna – 1642 m. Dno Bajkału znajduje się na głębokości 1186,5 m pod poziomem morza. Kolejny rekord to objętość jeziora. Zasoby wodne Bajkału wynoszą 23 tys. kilometrów sześciennych (to objętość większa niż ma całe Morze Bałtyckie). To największy zbiornik słodkiej wody na powierzchni Ziemi. Bajkał zawiera aż jedną piątą światowych zasobów powierzchniowej wody słodkiej. Większość jezior na Ziemi powstała wskutek działania lodowców przed dziesiątkami tysięcy lat. Bajkał jest inny. Powstał wskutek ruchów płyt tektonicznych przed dziesiątkami milionów lat. Wskutek tego Bajkał jest najstarszym jeziorem na Ziemi. Naukowcy szacują, że istnieje od co najmniej 25 mln lat. Na drugim miejscu pod względem głębokości znajduje się afrykańskie Jezioro Tanganika. Jego średnia głębokość wynosi 570 m, zaś maksymalna to 1435 m. Zajmuje też drugie miejsce pod względem objętości wśród jezior słodkowodnych. Mieści prawie 19 tys. kilometrów sześciennych wody. Jezioro Tanganika zaczęło się formować 9–12 mln lat temu. To sprawia, że jest drugim najstarszym jeziorem na Ziemi. Tanganika jest też najdłuższym słodkowodnym jeziorem na świecie. Mierzy aż 670 km długości. To mniej więcej tyle, co odległość między Rzeszowem a Międzyzdrojami. Dostęp do Jeziora Tanganika mają: Zambia, Demokratyczna Republika Konga, Burundi, Tanzania. Gdyby jednak potraktować Wielkie Jeziora Ameryki Północnej jak jeden zbiornik wodny, byłby on na drugim miejscu na świecie pod względem objętości. Ta bowiem wynosi ponad 21 tys. kilometrów sześciennych. Łączna powierzchnia Wielkich Jezior to 244 tys. km kw. Największe jezioro podlodowcowe Nie wszystkie jeziora można łatwo dostrzec. Niektóre są ukryte pod warstwą lodu. Takie jeziora podlodowcowe występują przede wszystkim na Antarktydzie. Turkus, róż czy lazur? Wyjątkowe jeziora świata Ranking najbardziej wyjątkowych jezior w różnych zakątkach świata. Największym z nich jest jezioro Wostok. Ma 16 tys. km kw. powierzchni, co daje mu 16. miejsce na świecie. Mierzy 250 km długości i 50 km szerokości. Jego objętość szacuje się na 5400 kilometrów sześciennych. Powierzchnia jeziora Wostok jest przykryta warstwą lodu o grubości ok. 4 km. Woda zawarta w jeziorze prawdopodobnie liczy sobie milion lat. Jej średnia temperatura to minus 3 stopnie Celsjusza. Woda jest w stanie płynnym, ponieważ znajdujący się nad nią lód wywiera ogromne ciśnienie, obniżając temperaturę zamarzania. Dodatkowo od spodu jezioro ogrzewa ciepło geotermalne. Największe jezioro w Europie Stary Kontynent nie może się poszczycić bardzo dużymi jeziorami. Największe jezioro w Europie to Ładoga, położona w Rosji. Ma powierzchnię ok. 18 tys. km kw., czyli 158 razy większą niż Śniardwy. Daje jej to 14. pozycję na liście największych jezior na świecie. Jest to zarazem największe europejskie jezioro pod względem objętości. Mieści ok. 838 kilometrów sześciennych słodkiej wody. Średnia głębokość Ładogi to 50 m. Do jeziora wpływają 32 rzeki, największe z nich to Świr, Wołchow i Vuoksi. Odpływem Ładogi jest rzeka Newa, uchodząca do Zatoki Fińskiej. Najbardziej słone jezioro na świecie Niektóre jeziora zawierają dużo rozpuszczonych w wodzie soli mineralnych. Słynie z tego Morze Martwe, położone na terytorium Izraela, Palestyny i Jordanii. Jego zasolenie sięga 34%. To prawie 10 razy tyle, co średnie zasolenie wody oceanicznej. Historia i tajemnica Jeziora Aralskiego. Dlaczego musiało zaniknąć? Jezioro Aralskie jeszcze w latach 60. ubiegłego wieku znajdowało się w czołówce największych śródlądowych zbiorników wodnych na Ziemi. Obecnie jest pustynią, utożsamianą z jedną z naj... Nie jest to jednak światowy rekord. Ten należy do Gaet’ale Pond położonego w Etiopii. Jego woda zawiera aż 43% soli. To najbardziej słony zbiornik wodny na świecie. Woda, która go wypełnia zawiera głównie chlorki wapnia i magnezu. Najniżej i najwyżej położone jezioro na Ziemi Wspomniane wcześniej Morze Martwe jest znane z jeszcze jednego powodu. Znajduje się aż 433 metrów poniżej poziomu morza. To największa depresja, czyli najniżej położony punkt na ziemskim lądzie. Jakie jest natomiast najwyżej położone jezioro na Ziemi? Jeśli chodzi o żeglowne zbiorniki wodne, tytuł ten przypada Jezioru Titicaca. Znajduje się ono w Andach, na terenie Peru i Boliwii. Jezioro Titicaca znajduje się na wysokości 3812 m n.p.m. Ma powierzchnię 8372 km kw., czyli prawie 74 razy większą niż Śniardwy.
Jezioro Bajkał owiane tajemnicami i legendami. Poznaj sekrety najstarszego jeziora świata
Jezioro Bajkał położone jest wśród gór odległej Syberii. Jego głębiny od stuleci fascynują i pobudzają wyobraźnię. Bajkał również w dzisiejszych czasach kryje w sobie wiele tajemnic oraz równie ciekawą historię.
W tym artykule: Gdzie leży jezioro Bajkał? Jak powstał Bajkał? Czym charakteryzuje się jezioro Bajkał? Jezioro Bajkał: legendy Gdzie leży jezioro Bajkał? Jezioro Bajkał położone jest na granicy Buriacji i obwodu irkuckiego w azjatyckiej części Rosji. Otaczają je liczne pasma górskie nazywane bajkalidami: m.in. Góry Bajkalskie, Góry Przymorskie, Sajan Wschodni oraz Chamar-Daban. Wiele szczytów sięga blisko 3000 m n.p.m. Jezioro leży w rowie tektonicznym określanym jako ryft bajkalski, czego skutkiem jest jego charakterystyczny, wydłużony kształt. Zbiornik osiąga maksymalną szerokość 79 km, a jego długość to 636 km. Dla porównania - gdybyśmy nanieśli go na mapę Polski, rozciągałby się od granicy z Litwą aż po Kotlinę Kłodzką. Jak powstał Bajkał? Bajkał jest według geologów najstarszym jeziorem na świecie - jego wiek szacuje się na 25 mln lat. Według najbardziej prawdopodobnej hipotezy jezioro powstało w wyniku odsuwania się amurskiej płyty tektonicznej od płyty euroazjatyckiej. Podczas tego procesu wytworzyło się pęknięcie, które najpierw wypełniło się materiałem osadowym budującym dno jeziora, a następnie wodą. Ze względu na swoje pochodzenie Bajkał klasyfikowany jest jako jezioro tektoniczne. Pod jego dnem nieustannie trwają ruchy skorupy ziemskiej, które skutkują wstrząsami sejsmicznymi oraz powstawaniem kominów hydrotermalnych. Ze względu na przesuwanie się struktur geologicznych jezioro ulega ciągłym przemianom, zapadając się bądź wypiętrzając w niektórych rejonach. Czym charakteryzuje się jezioro Bajkał? Maksymalna głębokość jeziora Bajkał wynosi 1642 m, co czyni je najgłębszym jeziorem na Ziemi. Z uwagi na swoją objętość rzędu 23 tys. km³ zbiornik magazynuje 1/5 światowych zasobów niezamarzniętej słodkiej wody. Co ciekawe, jest ona tak czysta, że można pić ją wprost z jeziora. Niekiedy też poprzez krystaliczną taflę wody widać dno położone kilkaset metrów niżej. Jest to zasługa widłonogów z gatunku Epischura baikalensis, które odfiltrowują i usuwają zanieczyszczenia. Praca niewielkich skorupiaków jest niezwykle cenna, gdyż wody Bajkału bardzo wolno ulegają wymianie. Do jeziora wpływa aż 336 rzek, a wypływa z niego tylko jedna - Angara, prawy dopływ Jeniseju. Niepozorne widłonogi odgrywają zatem kluczową rolę w samooczyszczaniu się akwenu. Bajkał od 1996 roku jest wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, lecz jego ekosystemowi i tak nie udaje się uniknąć negatywnych skutków działalności człowieka. Z wody co roku wyławiane są zatopione kutry rybackie i samochody. Do jeziora nierzadko trafia także zużyte paliwo z silników. Zagrożenie stanowią również nieodpowiedzialni turyści przybywający nad Bajkał. Wycieczki porzucają odpadki szkodliwe dla okolicznej flory i fauny. Ekosystem zanieczyszczają jednak przede wszystkim fabryki położone w przybrzeżnych miejscowościach. Najbardziej niebezpieczny Kombinat Celulozowo-Papierniczy w Bajkalsku zamknięto co prawda w 2013 roku, jednak pozostawił on po sobie aż 6,5 mln ton toksycznych odpadów. Bajkał zimą zmienia się w niezwykły szlak komunikacyjny. Na powierzchni jeziora tworzy się lodowa powłoka o grubości przekraczającej 1 metr. Dzięki temu po Bajkale można przemieszczać się samochodem, co znacznie ułatwia życie okolicznym mieszkańcom. Jezioro słynie również z unikatowej flory i fauny, której symbolem jest nerpa bajkalska - foka żyjąca wyłącznie w tych wodach. Łącznie w Bajkale zanotowano około 2630 gatunków roślin i zwierząt, z których ponad połowę stanowią endemity, czyli organizmy niewystępujące nigdzie indziej na świecie. Typowym zjawiskiem dla Bajkału są silne wiatry, dla których miejscowi znaleźli około 30 nazw. Najmocniejszymi porywami charakteryzuje się sarma wiejąca przy ujściu rzeki o tej samej nazwie. Może osiągać prędkość ponad 40 m/s. Sztormy na jeziorze występują najczęściej pod koniec lata oraz jesienią. Nie przeszkadzają jednak prężnie działającej gospodarce rybackiej, która stanowi podstawowe źródło utrzymania dla mieszkańców regionu. Jezioro Bajkał: legendy Wycieczka nad Bajkał nie może obyć się bez poznania legend dotyczących jego niesamowitych głębin. Jedna z nich opisuje historię powstania jeziora oraz Angary, czyli jedynej wypływającej z niego rzeki. Według opowieści u zarania dziejów Bajkał mieszkał ze swoją jedyną córką Angarą, która była jego oczkiem w głowie. Wyjątkowej urody dziewczyna zakochała się w młodzieńcu Jeniseju, przed którym strzegł jej zaborczy ojciec. Pewnego razu Bajkał zapadł w głęboki sen, co Angara postanowiła wykorzystać, aby uciec do ukochanego. Kiedy jej ojciec wstał i zrozumiał, co się wydarzyło, w gniewie rozpętał potężną burzę i cisnął w stronę córki skałą zerwaną z pobliskiego górskiego szczytu. Zraniona dziewczyna poprosiła go o kilka kropel wody, aby ugasić pragnienie, lecz zrozpaczony Bajkał ofiarował jej tylko swoje łzy. Od tamtej pory Angara wciąż niesie je wprost w ramiona Jeniseja, swojej dawnej miłości. Głaz, który Bajkał rzucił śladem Angary, miejscowi nazywają Szamańską Skałą. Składają na niej ofiary dla duchów, żeby zapewnić sobie bezpieczeństwo i pomyślność. Inna legenda związana z powstaniem jeziora dotyczy bitwy ognia i wody, która rozgorzała z powodu gniewu bogów. W dawnych czasach tereny obecnego Bajkału były żyzną, zieloną doliną, w której ludzie żyli szczęśliwie. Bogowie postanowili zesłać na nią ogień i trzęsienie ziemi. Żywioł pochłaniał wszystko na swojej drodze, a przerażeni ludzie szukali ratunku. Z pomocą przyszły im góry Chamar-Daban, z których na płonącą dolinę spłynęły potoki wody. W ten sposób narodziło się jezioro, które ludzie nazwali bai gaal, czyli Bogaty Ogień. Według kolejnej opowieści Bajkał spadł prosto z nieba. Gdy pewnego razu Bóg leciał nad Syberią, chłód zmroził mu ręce, z których na Ziemię wypadły wspaniałe skarby. Najcenniejszym z nich okazał się właśnie Bajkał. Nie sposób temu zaprzeczyć - jezioro stanowi prawdziwą perłę Syberii i jest absolutnie unikatowym miejscem na mapie świata.
Podwodny teleskop będzie badał neutrina w jeziorze Bajkał
Gigantyczny podwodny teleskop został zanurzony pod powierzchnią jeziora Bajkał na głębokości ponad 1300 m. Narzędzie ma pomóc naukowcom w obserwacji neutrin –najmniejszych cząstek znanych nauce.
W tym artykule: Wielkie badanie neutrin Neutrina są wśród nas Neutrino to cząstka subatomowa bez ładunku elektrycznego o bardzo małej masie. To jedne z najliczniejszych cząstek we Wszechświecie, ale ze względu na ich małe rozmiary, bardzo trudno je wykryć. Prace nad podwodnym teleskopem Bajkał-GVD trwają od 2015 roku. Innowacyjne narzędzie jest zbudowane z modułów ze stali nierdzewnej o łącznej powierzchni blisko 590 tys. m3. To największy tego typu sprzęt badawczy na półkuli północnej. Wielkie badanie neutrin Teleskop został zanurzony przez otwór wycięty w lodzie ok. czterech kilometrów od linii brzegu jeziora. Naukowcy odpowiedzialni za obserwację neutrin wierzą, że zbadanie ich pomoże zrozumieć więcej szczegółów dotyczących wczesnej ewolucji Wszechświata, w tym ciemnej materii i ciemnej energii. Nowy teleskop Bajkał-GVD będzie rywalizował z amerykańskim Ice Cubem – gigantycznym detektorem zainstalowanym pod lodem Antarktydy. Miejsce zanurzenia rosyjskiego teleskopu nie jest przypadkowe. Bajkał to największe słodkowodne jezioro na świecie i, jak mówi Bair Shoibonoc z zespołu projektowego, jedyny taki akwen, którego głębokość pozwala na umieszczenie sprzętu do obserwacji neutrin. Kluczowym czynnikiem była też przejrzystość wody oraz fakt, że pokrywa lodowa utrzymuje się na Bajkale przez ponad dwa miesiące. – Duża objętość detekcji w połączeniu z bardzo dobrą rozdzielczością kątową i energetyczną oraz umiarkowanie jasnym tłem w słodkiej wodzie jeziora Bajkał umożliwiają wydajne badanie rozproszonego strumienia neutrin – tłumaczy zespół badawczy. Neutrina są wśród nas Projekt teleskopu pozwala naukowcom na jego rozbudowywanie i ulepszanie bez konieczności rekonfiguracji całości. W ciągu najbliższych 10 lat narzędzie ma zostać dwukrotnie powiększone. To docelowo usprawni obserwację mikroskopijnych cząstek. Aktualnie detektory każdego dnia wychwytują jedynie 30 ze 100 bilionów nieustannie przemieszczających się neutrin. Skąd tak wielkie zainteresowanie naukowców neutrinami? Z cząstek można wyczytać zniekształcone informacje o zjawiskach, obiektach i wydarzeniach, podczas których powstały, nawet jeśli miały one miejsce w najdalszych zakątkach kosmosu. Badacze będą mogli zrozumieć wiele złożonych zjawisk – od ewolucji gwiazd po strukturę i skład słońca.
Rosjanka przepłynęła 85 metrów pod lodem Bajkału. To nowy rekord Guinnessa
Jekaterina Nekrasowa 7 stycznia przepłynęła pod taflą lodu na jeziorze Bajkał 85 metrów w temperaturze 0,02 stopnia. Temperatura powietrza wynosiła wówczas minus 22 stopnie.
40-letnia pływaczka z Moskwy nie miała na sobie ani pianki ani płetw, tylko zwykły jednoczęściowy kostium. Poprzedni taki rekord ustanowiony w Norwegii w 2019 roku przez urodzoną w RPA Amber Fillary wynosił 70 metrów. View oEmbed on the source website W serii filmów które Nekrasowa opublikowała na swoim kanale na YouTube można zobaczyć jak jej ekipa (nie nurkowała sama, tylko pod okiem profesjonalistów) wycina przeręble w tafli o grubości 25 centymetrów w regularnych odstępach tak, by w razie wypadku pływaczka mogła się wyłonić wcześniej. View oEmbed on the source website A tak z perspektywy płynącej pod wodą. Jak widać 1,5 minuty w zimnej wodzie nie skłoniło rekordzistki do wyskoczenia na lód i po odmeldowaniu się trenerowi pozostała jeszcze chwilę w przeręblu uśmiechając do kamery. View oEmbed on the source website Według trenera Nekrasowej, Andrieja Bugaja, szefa rosyjskiej federacji skupiającej „zimowych” pływaków, pani Jekaterina zamierza jeszcze w tym roku zaatakować dystans 100 metrów. Choć nie jest to sport bardzo popularny w mediach, pływanie pod lodem ma coraz więcej fanów i co raz bardziej profesjonalny charakter. Od 2009 roku działa International Ice Swimming Association (IISA). Pomijając wyczynowy charakter, popularne ostatnio „morsowanie” jest – w rozsądny sposób aplikowane – bardzo zbawienne dla zdrowia. Oprócz niedawnego odkrycia, że zimna woda zabezpiecza przed demencją ma też naukowo potwierdzone działanie przeciwdepresyjne. Regularne zimowe kąpiele poprawiają ogólną kondycję, a są szczególnie zbawienne dla ludzi z reumatyzmem, astmą czy fibromialgią.
Jak przygotować się na ekstremalny maraton? Radzi człowiek, który biegał na Syberii
Udział w jednym z najtrudniejszych biegów na świecie wymaga szczególnego przygotowania. Ze względu na niebezpieczne warunki, wszystko musi być dopięte na ostatni guzik.
Za jeden z najtrudniejszych biegów na świecie uważany jest organizowany od 14 lat na Syberii Baikal Ice Marathon. Udział w nim jest mocno ograniczony (ok. 100 osób na obydwu dystansach półmaratonu 21 km 97,5 m i pełnego maratonu 42 km 195m) ze względu na problemy organizacyjne (np. dowóz uczestników na start, odebranie z mety). Atrakcją podczas maratonu jest "chrzczenie" zawodników przy pomocy symbolicznego pokropienia ich wódką na starcie. Ze względu na trudne i niebezpieczne warunki, organizacja biegu jest dopięta na ostatni guzik, a na trasie jeszcze nigdy nie wydarzył się wypadek. Mimo tego, że do Listwianki nie jest łatwo dotrzeć: z Polski trzeba najpierw dolecieć do Moskwy, następnie wsiąść w samolot do Irkucka, a stamtąd dojechać autobusem już bezpośrednio do miejscowości Listwianka, na Baikal Ice Marathon nie brakuje Polaków. Co więcej mają na swoim koncie liczne sukcesy. Radek Serwiński w 2013 roku ukończył Baikal Ice Marathon jako czwarty - to najlepszy wynik w historii naszego kraju. - Trasa jest tak wyczerpująca, że trzeba mieć ze sobą wiadro węglowodanów. Ja zabrałem 4 żele, 0,5l Energy+, wcześniej ładowałem się Vitargo, ale to wszystko znacznie za mało. Plułem sobie w brodę, że nie wziąłem 2 snickersów. Byłoby mniej dramatycznie, jeśli chodzi o morale na 35+km - mówi skromnie. Wcześniej, w 2011 roku, w pierwszej dziesiątce znalazło się aż 3 Polaków, a wśród nich trener Radka Serwińskiego - Jacek Gardener, który wiedział, jak ułożyć plan treningowy swojemu zawodnikowi, bo dwa lata wcześniej sam zmierzył się z tym wyzwaniem. Jacek początkowo był kolarzem Legii Warszawa, aktualnie jest trenerem biegów długich i czynnym zawodnikiem. Na czym polega największa trudność podczas tego maratonu? Na nieprzewidywalności. Można powiedzieć, że to największa atrakcja biegu. Warunki zmieniają się z godziny na godzinę. Startujesz: jest ślisko i lód, a zaraz później przed oczami zaczynają się piętrzyć śnieżne górki, w pewnym momencie czujesz, że pod nogami nie masz już lodu, tylko głęboki śnieg, wypiętrzają się wysokie kry. Zamarznięte jezioro cały czas pracuje, do tego ciągle zmieniają się wiatry. Na pewno czymś, co wyróżnia ten maraton na tle innych biegów, to także bardzo niska temperatura (w nocy -25 stopni Celsjusza, za dnia ok. -15). Jak się ubrać na tak nietypowy bieg? Warstwowo, na cebulkę, sporo ubrań na zmianę, na wypadek, gdy coś nam przemoknie. Dwie pary rękawiczek (jedne grubsze, drugie cieńsze), dwie pary skarpet (najlepiej jedne zwykłe, a drugie narciarskie), dwie warstwy bielizny termoaktywnej, kurtkę wiatroszczelną, czapkę w windstoperem, kominiarkę i bardzo ważne: okulary przeciwsłoneczne. Słońce odbijające się od białego śniegu jest bardzo niebezpieczne dla oczu. Najlepiej wyposażyć się w gogle, które dodatkowo będą chronić przed wiatrem. Jak jeść i pic na trasie, gdy wszystko zamarza? Przed startem warto zjeść więcej niż w przypadku tradycyjnych maratonów, w czasie których i tak jemy sporo. Podczas biegu w tak trudnych warunkach organizm potrzebuje jeszcze więcej energii niż podczas innego maratonu. W czasie samego biegu, są punkty żywieniowe (przekąski, napoje, a dla odważnych nawet wódka), ale nie jest ich zbyt wiele więc warto wyposażyć się w żele i iztotonik, a wszystko trzymać bliżej ciała, by nie zamarzło.
Na jeziorze Bajkał wprowadzono stan wyjątkowy spowodowany bardzo niskim, bliskim krytycznemu stanem wody. Jest najgorzej od 60 lat.
W ostatnim roku ubyło 40 cm wody. I to nie koniec. Według prognoz wkrótce jej tafla może obniżyć się o 20 cm poniżej dopuszczalnego poziomu minimalnego. Ten wynosi 456 m. Cierpi na tym pobliskie miasto Angarsk. Zamieszkuje je 200 tys. osób. Bajkał jest dla nich jedynym źródłem wody, a także prądu – na wypływającej z jeziora rzece Angarze stoją liczne elektrownie wodne. Stan wyjątkowy ma pomóc w odgórnym racjonowaniu zasobów. Obowiązuje na terenie obwodu irkuckiego i Buriacji, a potrwać może do kwietnia. Dopiero wtedy spodziewany jest wzrost poziomu wody w Bajkale. Dlaczego wody w Bajkale jest coraz mniej? Wiele wskazuje na człowieka jako winowajcę. Nad jeziorem stoją największe syberyjskie fabryki, które zamieniają rzeki zasilające Bajkał w ścieki. Co więcej, mało opadów powoduje, że jezioro jest zasilane w dużo mniejszym stopniu, niż powinno. Tymczasem ostatnie rok był wyjątkowo suchy. Woda z Bajkału stanowi jedną piątą światowych zasobów słodkiej wody. W zbiorniku żyje ponad 1700 gatunków roślin i zwierząt. Być może jest to najstarsze jezioro na świecie – może mieć 30 mln lat. Między innymi dlatego wraz z przyległościami wpisano je na listę obiektów światowego dziedzictwa UNESCO. (Czytaj też: Z dziećmi nad Bajkałem)
30 października 2014 roku w kinie Małopolskiego Centrum Dźwięku i Słowa odbędzie się kolejny pokaz „Syberia - wokół Bajkału” z cyklu „Podróże małe i duże”. Zapraszamy na spotkanie z Julią Witczuk i Stanisławem Pagaczem
Czeka nas opowieść o jednym z najpiękniejszych i najbardziej różnorodnych obszarów Syberii - rejonie Bajkału. Fotografie ukazują piękno pierwotnej syberyjskiej przyrody: bezludne, nieprzebyte góry, bezmiar tajgi oraz malownicze, skaliste wybrzeża ogromnego, najgłębszego na świecie jeziora. Jest to także opowieść o przygodach i perypetiach, których autorzy pokazu doświadczyli podczas swoich syberyjskich podróży - pieszo, konno, pontonem i autostopem. Istotną część pokazu poświęcono Buriatom - rdzennym mieszkańcom Przybajkala, którzy do dziś kultywują wiele szamańskich i buddyjskich tradycji oraz posługują się własnym językiem. Prezentacja przedstawia codzienne życie buriackich wsi, myśliwskie wyprawy w tajgę, wypasy bydła w wysokogórskich tundrach i święte miejsca Buriatów - niezwykłe skały zamieszkałe przez duchy, lecznicze źródła i buddyjskie klasztory. Pokaz pozwala także przekonać się, czy zima na Syberii jest tak sroga, jak głoszą legendy i jak radzą sobie w tym czasie jej mieszkańcy. Zdjęcia powstały podczas czterech kilkumiesięcznych podróży na Syberię, gdzie w sumie autorzy spędzili ponad rok. Informacje o prelegentach: Z zawodu zoolodzy, pracownicy Stacji Badawczej Fauny Karpat PAN, zafascynowani przyrodą regionów górskich i borealnych oraz kulturą ludów północy od dwudziestu lat podróżują po górach Europy Wschodniej, Azji i Ameryki Północnej. Autorzy dwóch przewodników turystycznych po regionie Bajkału, albumu fotograficznego „Syberia. W nadbajkalskiej krainie Buriatów” oraz licznych artykułów prasowych. Podróże i fotografowanie łączą z pracą przy badaniach górskich zwierząt. Autorzy na stałe mieszkają w Bieszczadach, gdzie prowadzą gospodarstwo agroturystyczne „Chata na szlaku”. Spotkanie odbędzie się 30 października 2014 r. (czwartek) o godz. 19.00 w kinie Małopolskiego Centrum Dźwięku i Słowa (ul. Zamkowa 4, Niepołomice). Wstęp wolny! W trakcie pokazu konkurs z nagrodami! Więcej informacji: www.mcdis.pl
Porucznik kawalerii WP dostał się do niewoli sowieckiej w czasie kampanii wrześniowej. Został uznany za szpiega i skazany na 25 lat przymusowych robót na Syberii. Po wojnie wybrał życie na emigracji w Anglii.
Imię i nazwisko: Sławomir Rawicz Urodzony/zmarł: 01.09.1915 r./05.04.2004 r. W wydanej tam książce opisał niezwykłą historię swojej ucieczki z łagru i wyczerpującego marszu przez cały kontynent. Książka stała się na Zachodzie bestsellerem i przyniosła autorowi rozgłos. Po ponad pięćdziesięciu latach okazało sie, że Rawicz zebrał laury niezasłużenie. Zanim Sławomir Rawicz stał się jednym z więźniów moskiewskiej Łubianki – brudnym, wychudzonym i przytrzymującym ręką opadające portki pozbawione paska – spędził wiele miesięcy w areszcie w Mińsku i Charkowie przesłuchiwany przez specjalistów z NKWD. Zatrzymali go 19 listopada 1939 r. w Pińsku, jego rodzinnym mieście, podczas powitalnego przyjęcia, które urządziła mu matka – Rosjanka. Po ukończeniu podchorążówki w Brześciu pomagał jej w gospodarstwie, dopóki nie rozpoczęła się wojna. Płynnie mówił po rosyjsku, i to miało być jednym z dowodów świadczących, że szpiegował na niekorzyść Związku Sowieckiego. Z Łubianki droga więźniów wiodła na Syberię. Razem z innymi wrogami mocarstwa Rawicz został zagnany do bydlęcego wagonu, który zapieczętowano i skierowano na wschód. Po miesiącu jazdy pociąg zatrzymał się na stacji w Irkucku. Skończył się jeden straszny etap podróży, a zaczynał następny, jeszcze gorszy. Ponad 5 tys. skutych łańcuchami więźniów wyruszyło przez śnieżne pustkowia w kierunku obozu nr 303 ukrytego w tajdze. Cel został osiągnięty na początku lutego 1941 r. – Podziwiałem sam siebie i mimo straszliwego fizycznego wyczerpania byłem prawie szczęśliwy. Skończył się wysiłek dwóch miesięcy w drodze. Cokolwiek nas czekało, dzień jutrzejszy nie mógł być gorszy – napisał w swojej książce Długi marsz. Od pierwszych dni w obozie myślał o ucieczce. Miał 25 lat i nie chciał reszty życia spędzić w sowieckiej niewoli. Marsz ku wolności okazał się gorszy niż wszystkie wcześniejsze doświadczenia. Marzec 1941 r. Rawicz zgłasza się do pracy przy produkcji nart dla żołnierzy Armii Czerwonej. Nie zna się na ich profesjonalnym wyrobie, ale dla dodatkowej porcji chleba jest gotów zaryzykować. Zostaje zatrudniony do wyparzania i wyginania czubków nart. Warunki życia ma teraz niemal komfortowe – pracuje w cieple pieca, a jego racja chleba wynosi 1 kg dziennie, czyli ponad dwukrotnie więcej niż normalna. Więzień zaczyna się zastanawiać, jak i gdzie zacząć przechowywać nadmiar jedzenia. Nie ma jeszcze przygotowanego żadnego planu ucieczki, ale myśl o niej nie daje mu spokoju. Początek kwietnia Rawicz znajduje sześć osób gotowych uciec z nim z obozu. Są to: dwaj Polacy – Makowski i Paluchowicz, obaj zawodowi wojskowi, potężnie zbudowany Kolemenos – przed wojną właściciel gospodarstwa rolnego na Łotwie, zamknięty i małomówny Litwin Marcinkovas, Amerykanin Smith, którego wszyscy szybko uznają za głównego doradcę wyprawy, i wesoły Jugosłowianin Zaro – jego żarty będą rozweselać resztę w najtrudniejszych chwilach. Trwają gorączkowe przygotowania, by pod nieobecność komendanta obozu wprowadzić w życie śmiały plan. W warsztacie narciarskim Rawicz suszy chleb na suchary, robi nóż z kawałka złamanej piły i dorabia stylisko do siekiery. Jej ostrze dostał od żony komendanta w zamian za nareperowanie radia. Kradną też Rosjanom skóry jenotów, gronostajów i lisów, by potajemnie uszyć z nich ciepłe ubrania. W Niedzielę Palmową są gotowi, czekają tylko na odpowiednią pogodę. Środa, 9 kwietnia 1941 r. Ołowiane chmury zasypują ziemię śniegiem. Wczesnym popołudniem więźniowie podejmują decyzję: Dzisiaj! Szczegółowy plan jest ustalany w drodze do latryny, by nie wzbudzać podejrzeń u pozostałych mieszkańców baraku. Gdy wreszcie zapada nocna cisza przerywana jedynie donośnym chrapaniem, siedmiu mężczyzn opuszcza ostrożnie barak. Największym zagrożeniem jest wieża strażnicza. Na szczęście gęsty śnieg ogranicza widoczność do 20 m. Z nerwami napiętymi do granic szaleństwa zbiedzy pokonują kolejne przeszkody na ich drodze – zasieki, fosę, palisady, korytarz, po którym krążą patrole z psami. Kiedy ostatnia osoba ląduje w głębokim śniegu po drugiej stronie wysokiego ogrodzenia, rozpoczyna się szaleńczy bieg do skraju tajgi. By zmylić pościg, uciekinierzy kierują się na południe, a nie na wschód, w stronę Kamczatki. Zatrzymują się dopiero następnego dnia, gdy nikt nie jest już w stanie zrobić kroku. Jak zaszczute zwierzęta wsłuchują się w odgłosy niesione przez silny wiatr, ale słyszą jedynie szum drzew. Ok. 18 kwietnia Uciekinierzy widzą przed sobą rozlaną na szerokość kilometra, skutą lodem Lenę. Przez tę potężną syberyjską rzekę - pierwszy cel, jaki sobie wyznaczyli - postanawiają przeprawić się o świcie, bo za dnia są zbyt widoczni. Rozpalają pierwsze od chwili ucieczki ognisko i odpoczywają po trudach ostatnich dni. Choć dziennie pokonują ok. 50 km, nie mogą jeszcze czuć się bezpieczni. Maj Po niebie ciągną klucze gęsi, pojawiają się młode pączki, nadchodzi krótka syberyjska wiosna. Rzeki ciągle jednak są zamarznięte, a ziemię przykrywa śnieg. Rawicz i jego towarzysze wytrwale maszerują na południe, stale zachowując ostrożność. Wprawdzie nie idą już tylko pod osłoną nocy, jak to czynili na początku, ale unikają spotkań z ludźmi. Gdy muszą przekroczyć uczęszczaną drogę, wysyłają zwiad. Jeśli widzą w oddali budynki, zdwajają czujność. Zapach wody wyczuwają na długo przed tym, zanim ukazuje się im Bajkał. Wszyscy są w świetnych humorach – przeszli kolejny etap wyprawy. Zadowolenie mąci jedynie świadomość, że zapasy jedzenia są na wyczerpaniu. Nad Bajkałem ma miejsce dziwne zdarzenie. W zaroślach widzą jakieś stworzenie, zwierzę lub człowieka, które usiłuje się przed nimi schować. Na widok zbliżających się siedmiu brudnych zarośniętych mężczyzn stworzenie zaczyna łkać. To dziewczyna, Polka. Zbiegła z kołchozu, do którego została zesłana do pracy. Krystyna ma 17 lat. Grupa uciekinierów, teraz już ośmioosobowa, idzie wzdłuż wschodniego brzegu Bajkału, trzymając się z daleka od rybackich wiosek. Pod koniec maja przekraczają rzekę Bargusin wpadającą do jeziora w połowie jego długości. Wszyscy cierpią z powodu głodu i ran tworzących się na stopach podczas długotrwałego marszu. Na szczęście zaszli już na tyle daleko na południe, że w dzień nie dokucza im zimno – otacza ich zieleń, kwitną sady, śpiewają ptaki. Po wielu miesiącach spędzonych w syberyjskiej tajdze to niezwykła odmiana. Początek czerwca Pod osłoną nocy w jednej z wiosek Rawicz i Kolemenos wyprowadzają z obory prosiaka. To pierwszy rabunek na drodze wygłodniałych więźniów. Objedzeni po długotrwałym przymusowym poście cierpią na bolesne skurcze żołądków. Od pewnego czasu znowu poruszają się nocą, bo okolice stały się gęściej zaludnione, poza tym trwają prace polowe. Zbliżają się już do granicy rosyjsko-mongolskiej. Jednak pokonanie tej bariery nie wydaje im się tak niebezpieczne jak przekroczenie linii kolei transsyberyjskiej, zapewne dobrze patrolowanej. Już z daleka słyszą huk często przejeżdżających pociągów. Tory przechodzą o zmierzchu. Biegną ile sił w nogach, gdy nagle któryś z nich krzyczy: Kryć się! Widzą zbliżające się światła, a chwilę później ukryci w trawie patrzą na mijający ich pociąg osobowy. Gdyby spóźnili się kilkanaście sekund, nie uniknęliby obławy. Drugi tydzień czerwca Osiem osób tańczy radośnie pod czerwonym słupem z godłem ZSRR i gwiazdą, klepie się po plecach, ciągnie za brody i podaje sobie ręce. Uciekinierzy bez problemów przekraczają granicę, niosąc na plecach po kilkanaście kilogramów młodych ziemniaków ukradzionych z pola kilka godzin wcześniej. Mają za sobą dwa tysiące kilometrów. Ile przed sobą? Są mniej więcej w jednej trzeciej drogi. A dokąd właściwie idą? Dotąd kierowali się tylko jedną myślą – byle uciec z obozu. Rozmowa z dwójką Buriatów, nieoczekiwanie spotkanych jeszcze przed granicą, i wypowiedziane przez nich słowo „Lhasa” poddaje Rawiczowi i jego towarzyszom nową myśl – pójdą przez Tybet do Indii. W Mongolii byłych więźniów opuszcza wreszcie ciągły strach przed schwytaniem. Nie wystawiają już nocnych straży i przestają unikać miejscowej ludności. Gdy jest taka możliwość, zarabiają na żywność pracą, np. młócąc zboże lub zbierając chrust. Najcenniejszym prezentem od miejscowych jest jednak nie jedzenie, lecz sól. Rawiczowi smak soli śni się po nocach. Dziennie pokonują teraz ok. 30 km, w najgorętszych godzinach odpoczywają. Właściwie cała podróż przez Mongolię polega na forsownym marszu w upale od jednej rzeki do drugiej. Woda gasi pragnienie, koi poranione stopy i spalone słońcem ciało, pozwala też odświeżyć nieco ubrania. Wszyscy są nieprawdopodobnie zawszeni, od wielu miesięcy nie używają przecież mydła. Drugi miesiąc w Mongolii – To nic, Sławek, głupstwo, tylko się potknęłam – mówi Krystyna do Rawicza po tym, jak się nieoczekiwanie przewróciła. Od sześciu dni grupa idzie przez piaszczyste pagórki pustyni Gobi. Drobny pył pokrywa twarze i brody, osiada na spękanych wargach i wciska się do zaczerwienionych od słońca oczu. Teraz już każdemu co jakiś czas załamują się kolana i pada na piasek. Gdyby wiedzieli, że z pustyni żywa wyjdzie tylko szóstka z nich, może by zawrócili. Siódmego dnia dostrzegają wśród monotonnego krajobrazu jakąś ciemną plamę. Po dwóch godzinach marszu plama przybiera realny kształt – cudem trafi li na oazę. Zmywają z siebie kurz dopiero wtedy, jak woda zapełnia ich puste żołądki. Po długich dyskusjach podejmują trudną decyzję – po odpoczynku opuszczą oazę i pójdą dalej na południe. Cztery dni później – Piekło nie może być gorętsze od tej przeklętej pustyni – mówi Makowski. Cała ósemka znów jest w tym samym fatalnym położeniu co przed natrafieniem na oazę. Właściwie nawet w gorszym, bo wcześniej ratowały ich suszone ryby, a teraz nie mają już nic do jedzenia. Grozi im śmierć z pragnienia i głodu. Pierwsza umiera Krystyna, po niej Makowski. Oboje zostają złożeni w grobach wykopanych w piasku. Z kijów, którymi podpierali się w czasie marszu, Kolemenos robi im krzyże. Reszta, która pozostała przy życiu, idzie na południe, zataczając się i śniąc o wodzie, chłodnych jeziorkach i bystrych strumieniach. Wszyscy z niepokojem patrzą na swoje nogi, wypatrując zwiastuna śmierci – potwornej opuchlizny kostek i łydek, jakie pojawiły się u Krystyny i Makowskiego na krótko przed zgonem. Po kilku dniach trafiają na bagnisty rów i jak obłąkani zaczynają ssać błoto, by po chwili je wypluć. Kawałek dalej odnajdują kałuże brunatnej wody, która przywraca życie w zmęczone, odwodnione ciała. Później zaczyna się polowanie na węże – jedyne zwierzęta, jakie uciekinierzy spotykają na tej niegościnnej ziemi. Gady będą stanowiły podstawę ich wyżywienia, a tłuszcz z pieczonego mięsa stanie się balsamem na spuchnięte usta, powieki i poranione stopy. Minie dziesięć długich dni, zanim Rawicz i jego towarzysze wkroczą na skalisty grunt i znajdą wodę. Pokonają pustynię Gobi, ale czeka ich jeszcze przeprawa przez najwyższe góry świata. One także wezmą należną im daninę. Październik Sześciu wędrowców wytrwale maszeruje na południe przez płaskowyż tybetański. Starają się pokonywać 30 km w ciągu doby, ale zdarza się im odpoczywać całymi dniami. Sprzyja temu gościnność miejscowej ludności. Mogą liczyć na posiłek i nocleg, a także zaopatrzenie w żywność wystarczającą – przy oszczędnym gospodarowaniu – na kilka dni. Koniec listopada Kilka dni po opuszczeniu brzegów jakiegoś wielkiego jeziora uciekinierzy wchodzą do doliny, w której znajdują jaskinię. Nie bez kłopotów rozpalają ognisko, które będzie ich ogrzewało przez noc. O mglistym poranku wszyscy wstają, z trudem rozprostowując obolałe kości. Wszyscy – z wyjątkiem skulonego na ziemi Marcinkovasa. Zaro potrząsa nim, ale bez rezultatu. Wygląda, jakby wypoczywał, i tak jest w rzeczywistości – tyle że to odpoczynek wieczny. Czy był wyczerpany bardziej niż inni, ale tego po sobie nie okazywał? Czy nie wytrzymało serce? Zamknięty w sobie cichy Litwin zostaje złożony w skalnej szczelinie i przykryty kamieniami. Pięciu wstrząśniętych mężczyzn żegna się z nim i ciężkim krokiem rusza w dalszą drogę. Ilu dojdzie do celu? 24 grudnia Mroźny wigilijny wieczór zbiegowie spędzają przy jasno płonącym ognisku. Paluchowicz odśpiewuje dwie zwrotki polskiej kolędy i milknie. Przed nimi rysują się szczyty Himalajów, za sobą zostawili przyjazną tybetańską wioskę, w której wcześniej się dowiedzieli, jaki jest dzień miesiąca. Jej mieszkańcy radzili dziwnym obszarpanym wędrowcom, by ominęli groźne o tej porze góry i poszli do Lhasy, a dopiero stamtąd z jakąś karawaną udali się do Indii. W następnych tygodniach uciekinierzy działają niczym roboty. Wewnętrzna potrzeba parcia przed siebie jest silniejsza od wszystkiego, staje się obsesją. Wystarczyło, by rankiem ktoś powiedział: „wyruszamy”, a już wszyscy jak automaty zbierali się i ruszali naprzód – napisał Rawicz w Długim marszu. Zwątpienie i rozpacz ogarniają go zwykle nocą. Jest pewien, że inni też przeżywają podobne chwile, ale nigdy nie zwierzają się sobie z momentów załamania. Pokonują teraz Himalaje. Nieraz wspinają się godzinami, wbijając palce w skałę, by nagle zobaczyć pionową ścianę zagradzającą im dalszą drogę. Są śmiertelnie znużeni, posępni i głodni. Koniec marca 1942 r. Od Indii odgradza wędrowców łańcuch potężnych i niedostępnych gór. Musimy się zdobyć jeszcze na ten jeden, końcowy wysiłek – mówią sobie – a potem droga do kraju, w którym znajdziemy cywilizację, wolność, odpoczynek fizyczny i spokój duchowy, będzie otwarta. Za jedną pokonaną górą wyłania się następna, doprowadzając mężczyzn do rozpaczy. Mają przy sobie tylko kawałek konopnej liny i druciane pętle do asekuracji oraz siekierę i nóż. Tragedia wydaje się tylko kwestią czasu. Podczas jednego zejścia wachmistrz Paluchowicz, idący jako pierwszy, wydaje krótki okrzyk i znika za pochyłością. Z góry nie widać, że jest to brzeg wąskiej przepaści. Mężczyźni nie mogą uwierzyć, że nieszczęście przyszło tak nagle. Rzucają kamienie, by sprawdzić, jak daleko jest do dna, ale nie dociera do nich nawet echo. Wśród skał pojawia się krzyż zrobiony z kostura przez Kolemenosa. Kilka dni później czterech uciekinierów zostawia za sobą ośnieżone szczyty. Jest ciepło, śpiewają ptaki, ale oni z trudem posuwają się do przodu. Nie jedli od ośmiu dni, wyglądają jak chodzące szkielety. Gdy widzą w oddali maszerujący oddział żołnierzy, nie mają siły krzyczeć ani machać rękami. Kiedy wojskowi podchodzą, Smith opowiada im coś po angielsku. Po chwili odwraca się do swoich towarzyszy i mówi z uśmiechem: – Panowie, jesteśmy bezpieczni. W 1956 r. Rawicz opublikował w Anglii książkę Długi marsz, w której opisał historię swojej ucieczki z sowieckiego obozu i wyczerpujący marsz do Indii. Książka wywołała prawdziwe trzęsienie ziemi. W prasie pojawiały się liczne recenzje, wychwalające „sensacyjną, niemal nieprawdopodobną epicką opowieść o męstwie i wytrwałości”, „wspaniałą książkę o wierze, nadziei i odwadze” czy „znakomitą przygodową opowieść, która stanie się klasykiem gatunku”. Przetłumaczono ją na 25 języków i sprzedano w liczbie prawie pół miliona egzemplarzy. W 2006 r. historia zainspirowała francuskiego eksplorera Cyrila Delafosse-Guiramanda do wyruszenia na piechotę z Syberii do Indii „szlakiem Rawicza”. Kiedy wędrowiec był w Mongolii, dowiedział się, że Rawicz… nigdy tej drogi nie przeszedł. Bo oprócz sensacji książka wywołała też kontrowersje, zwłaszcza wątek z parą yeti napotkaną w Himalajach. Zastanawiano się również, czy ktokolwiek mógłby dokonać tak nadludzkiego wysiłku – przejść na piechotę ok. 6 500 km – i czy historia nie została po prostu wymyślona. W 2006 r., 50 lat po ukazaniu się Długiego marszu, grupa dziennikarzy BBC zaczęła szukać dowodów świadczących o tym, że Rawicz rzeczywiście brał udział w opisanym przez siebie marszu. Pierwsze dokumenty przyszły z Białorusi, ale nie mówiły nic o uwięzieniu albo ucieczce Polaka. Później z Londynu dotarły cenniejsze informacje: Rawicz wstąpił do polskiego wojska jeszcze w Rosji, a nie – jak napisał w książce – dopiero w Anglii. Jednak najważniejsze tropy znajdowały się w polskich i rosyjskich archiwach. Wśród nich był odręczny życiorys Rawicza zawierający informację, że w 1942 r. wyszedł on z sowieckiego łagru, korzystając z ogólnej amnestii dla Polaków. A więc zmyślił całą historię? Otóż nie. Dziennikarze BBC dotarli do brytyjskiego oficera, który w czasie wojny służył w Indiach. W 1942 r. przesłuchiwał w Kalkucie czterech wycieńczonych mężczyzn, którzy twierdzili, że uciekli z Syberii. Ich nazwisk, niestety, nie pamiętał. Tu trop się urywał. Wiosną 2009 r. brytyjski dziennikarz zamieścił w prasie historię 87-letniego weterana Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Witolda Glińskiego, który zbiegł z syberyjskiego łagru do Indii – przez Gobi, Tybet i Himalaje. Towarzyszyli mu: Amerykanin, Ukrainiec Bat’ko, Jugosławianin Zaro i trzech Polaków. W lutym 1941 r. podkopali się pod ogrodzeniem i uciekli w czasie zamieci. Gliński miał ciepłe ubrania, które dostał od żony komendanta obozu w zamian za naprawienie radia. Szli po 20 godz. dziennie, jedli korzonki, grzyby i węże, zarabiali na żywność pracą na roli. Na pustyni Gobi zlizywali rosę z kamieni i dzięki temu przetrwali. Do celu dotarło tylko czterech – w styczniu 1942 r. na skrajnie wyczerpanych mężczyzn natrafi ł wojskowy patrol Gurkhów. Zbieżność szczegółów z historią opisaną w Długim marszu nie może być przypadkowa. Zagadką pozostaje, gdzie Rawicz zapoznał się z losami Glińskiego. Ten ostatni przypuszcza, że mogło to nastąpić w czasie wojny w polskiej ambasadzie w Londynie. Dlaczego wcześniej nie zdemaskował plagiatu popełnionego przez Rawicza, skoro o nim wiedział? Gliński stwierdził, że swojej historii nie opowiedział nawet żonie, bo chciał zapomnieć o wojnie. Teraz uznał, że pora ujawnić prawdę. Na podstawie: Sławomir Rawicz długi marsz, Wydawnictwo Gord, Gdańsk 2007; news.bbc.co.uk; www.mirror.co.uk
W czwartkowym programie festiwalu Brave na szczególną uwagę zasługują dwa, bardzo odmienne w charakterze koncerty oraz spektakularny, koreański rytuał, w trakcie którego szamanka Kim Keum-hwa wykona taniec na nożach.
Pierwszy z koncertów, to występ grupy Irkutsk Ensemble Authentic Music, który zaprezentuje nam lamentacje syberyjskie. Członkowie grupy chronią tradycyjne pieśni ludów, zamieszkujących tereny wokół Bajkału. Nad syberyjskim morzem, osiedliło się wiele grup etnicznych: Buriaci, Jakuci, Mongołowie, Tofa i Tuva, przez co jest on niezwykle bogaty kulturowo. To bogactwo, przepuszczone przez filtr nowatorskiego podejścia do tradycji, zaprezentuje nam Irkutsk Ensemble Authentic Music. Drugi koncert tego dnia to występ Natu – wokalistki, która po ogromnym sukcesie zespołu Sistars świadomie wybrałam wolność i niezależność. Na Brave Festival przybędzie ze swoją ostatnia płytą: „Maupka comes Home”, która jest opowieścią o powrocie do samego siebie, jest kontemplacją muzyki, jej sensu, znaczenia w życiu, traktuje o emocjach, które biorą górę nad naszym umysłem, samodyscyplinie i lwiej sile tkwiącej w kobietach. O swoim występie w trakcie festiwalu Brave artystka mówi: „Jestem bardzo podekscytowana na myśl o uczestniczeniu w Brave Festival. Myślę o tym jak o swoistym wyzwaniu, zmierzeniu się z prawdą. Wrocław jest jak mocna kawa, bardzo stymulujące miasto o wysokim poziomie pozytywnej energii. Utożsamiam się z ideą bycia Brave - bycia sobą. Do festiwalu wniosę całe swoje serce i pasję. Podobnie zrobią moi muzycy. Będziemy nowoczesnym językiem jazzu i soulu opowiadać legendy o wolności i szczęściu na naszej starej Planecie”. Na koncert Natu zapraszamy do Mleczarni. Rytuał tańca na nożach, jest tym, który w głównej mierze rozsławił w Korei imię Kim Keum-hwa. Szamanka rozpoczynając rytuał, przywołuje duchy, które wstępując w nią sprawiają, że bez bólu i jakiegokolwiek uszczerbku na zdrowi może tańczyć na ostrzach noży. Zapraszamy na ten ostatni już w programie festiwalu koreański rytuał do Sali Gotyckiej przy ul. Purkyniego 1. Muzyczni poszukiwacze znad Bajkału Na Syberii, nieopodal granicy prawosławnej Rosji z buddyjską Mongolią leży najstarsze i najgłębsze jezioro na świecie – Bajkał. Wokół niego skupiło się wiele ludów: Buriaci, Jakuci, Mongołowie, Tofa i Tuva. Zespół scalający rytuały i bogatą obrzędowość wymienionych kultur to Irkutsk Ensemble Authentic Music. Grupa słynie z nowatorskiego podejścia do tradycyjnych pieśni ludów zamieszkujących okolice jeziora. Materiał, który wykonują muzycy, tworzą zbiory utworów z syberyjskich wiosek oraz prywatnych i publicznych archiwów. Pierwsi osadnicy przybyli nad Bajkał na początku XVII wieku. Członkowie zespołu dotarli do tych wcześniej nieodkrytych, bądź słabo spenetrowanych slawistycznych tradycji, legend, baśni i mitów będących przesłaniem, jak żyć w harmonii z Bogiem, naturą i innymi ludźmi. Badania przeprowadzone przez członków Ensemble pozwoliły dotrzeć nie tylko do warstwy dziedzictwa kulturowego (pieśni, obrzędów, sztuki materialnej) danych grup, ale też pozwoliły określić stopień asymilacji z autochtonami zamieszkującymi wcześniej tereny wkoło Bajkału. Ensemble to zatem nie tylko projekt o charakterze artystycznym, ale także – etnograficznym i etnologicznym. Grupa bywa nazywana kreatywnym laboratorium właśnie ze względu na wzmożone poszukiwania inspiracji w ludowości kultur skupionych wokół jeziora. Muzyczni poszukiwacze stawiają akcent zarówno na muzyczną wirtuozerię jak i autentyczność ginących, niemedialnych tradycji. Artyści starają się uwzględniać uwarunkowania etnograficzne, w których dana tradycja wzrastała – zachowują akustyczne kanony, śpiewają w lokalnych dialektach. Grupa została doceniona na festiwalach o charakterze folkowym, ludowym i artystycznym. Płyta Songs of the Bratsk Ostrog była długo wyczekiwanym wydarzeniem i zarazem wielkim sukcesem zespołu. Występy i zawartość krążka docenili m.in. organizatorzy festiwalu The Sayan Ring w Krasnojarsku (Rosja) a także polskiego festiwalu prezentującego dorobek ginących kultur – Brave. Ponadto, niektóre wykonania spotkały się z uznaniem twórców filmowych (japoński scenarzysta D. Sato w ekranizacji The Dream of Russia) czy teatralnych (Grzegorz Bral w adaptacji Makbeta Szekspira). Goście znad Bajkału pojawią się na festiwalu już po raz drugi. Na pewno nie będzie to występ mniej ciekawy od poprzedniego, podczas którego zespół otrzymał Grand Prix wydarzenia. Natu - Natalia Przybysz Po ogromnym sukcesie zespołu Sistars świadomie wybrałam wolność i niezależność – trudną, lecz pasjonującą drogę twórczą. Pracę nad własnym materiałem zaczęłam w Londynie podczas nauki w tamtejszej London Music School. Uświadomiłam sobie wówczas głównie to, jak bardzo wymagające i absorbujące jest samo śpiewanie oraz jak ważne są przy tym oddanie i poświęcenie. Do współpracy nad solową płytą Maupka comes home zaprosiłam Envee’ego - producenta znanego z kolektywu Niewinni Czarodzieje oraz muzyków: Wojtka Traczyka, Piotra Zabrodzkiego, Huberta Zemlera, Jurka Zagórskiego innych równie cudownych ludzi. Dziś pracujemy wszyscy razem nad moją drugą płytą, jest to dla mnie duża przyjemność i zaszczyt. Na koncertach występują z nami również wokalistki Kasia Dereń, Magda Kowalska i Kasia Piszek. Na scenie prezentuję materiał z debiutanckiej płyty, w tym singiel Lion Girl, kilka coverów: Keziah Jones, Omar, Miriam Makeba, no i oczywiście coraz częściej zapowiedzi nowych utworów z kolejnej płyty. Ponieważ muzycy są pasjonatami osadzonymi w jazzie uczestniczącymi w różnych projektach, nigdy nie wiadomo, co będzie się działo podczas ich improwizacji. Krótko mówiąc, moja muzyka jest konsekwencją wymiany doświadczeń pomiędzy wokalistkami osadzonymi w soulu, muzykami z „ciągotami” jazzowymi i pomysłami Envee’ego, który najlepiej wie, jak sprawić, aby publiczność świetnie się bawiła. Choć mam świadomość, że Brave Festival prezentuje zróżnicowane i nierozrywkowe w potocznym znaczeniu tego słowa projekty, wierzę, że i dla mojej muzyki znajdzie się tam miejsce. Muzyka jest drogą spełniania marzeń, a ja marzę o tym, by być wśród ludzi, którzy są w niej zanurzeni od dziecka i dostrzegają jej duchowy aspekt. Moja muzyka jest wykorzeniona z ojczystej tradycji, o czym przekonałam się podczas gościnnego występu z Kapelą ze wsi Warszawa na na ich płycie Infinity. (Było to spotkanie po latach z przyjaciółką Mają Kleszcz. Nieco się go obawiałam, ale efekty sprawiły mi dużo radości.) Chyba za późno dla mnie na „chrzest”, zmianę stylu i przyjęcie naszej, w pełni polskiej muzyki. Za długo tkwiłam w „czarnych” brzmieniach. Od dziesiątego roku życia moim guru i nauczycielem jest William Hannibal Means - Amerykanin, tenor śpiewający w Operze Wiedeńskiej, wychowany w domu, gdzie śpiewało się Gospel, muzycznie od dawna związany z Niną Simone. Taka moja Karma, zatem muszę się miotać i szukać swojego muzycznego serca na całym świecie. W hinduizmie istnieje teoria, że poprzednie życie naszej świadomości determinuje dzisiejsze miejsce na ziemi oraz zainteresowania. Jeśli zakładam, że to prawda, a symbolika tej idei wydaje się tak piękna i poetycka, to jestem pewna, że to nie jest moje pierwsze życie ani jako człowieka, ani jako muzyka. Maupka comes home jest opowieścią o powrocie do samego siebie, jest kontemplacją muzyki, jej sensu, znaczenia w życiu, traktuje o emocjach, które biorą górę nad naszym umysłem, o samodyscyplinie, o lwiej sile tkwiącej w kobietach. Jako epilog zamieściliśmy też nagranie Duke'a Ellington'a Come Sunday, które powstało z udziałem Marcina Maseckiego i Wojtka Traczyka. Czuję, że muzyka jest tym czymś, od czego moja dusza nigdy się nie uwolni i dlatego będę wciąż powracać do Afryki, do Indii, do Ameryki tylko po to, by śpiewać i tańczyć całe życie. Jestem bardzo podekscytowana na myśl o uczestniczeniu w Brave Festival. Myślę o tym jak o swoistym wyzwaniu, zmierzeniu się z prawdą. Wrocław jest jak mocna kawa, bardzo stymulujące miasto o wysokim poziomie pozytywnej energii. Niezależnie od faktu, iż być może moja muzyka stała się bardziej wymagająca, utożsamiam się z ideą bycia Brave - bycia sobą. Do festiwalu wniosę całe swoje serce i pasję. Podobnie zrobią moi muzycy. Będziemy nowoczesnym językiem jazzu i soulu opowiadać legendy o wolności i szczęściu na naszej starej Planecie.