National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-25T08:42:07.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Przełom w neurobiologii. Innowacyjny biomateriał skutecznie połączył przerwany rdzeń kręgowy
items: Niezwykłe odkrycie w Morzu Śródziemnym. Kaszaloty stworzyły dwie odrębne kultury i mówią dwoma dialektami
items: To dlatego Wszechświat milczy. Kosmiczny „mikser” niszczy sygnały od obcych cywilizacji
items: Maszeruj po zdrowie psychiczne. Według nowych badań nordic walking może ograniczyć depresję w 5 tygodni
items: Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
items: Grzyby zombie mają wroga. W dżungli Borneo odkryto niezwykłego hiperpasożyta
items: ESA zapowiedziała realizację misji Plasma Observatory. Kluczową rolę odgrywają w niej Polacy
items: Czeka cię narkoza? Nie cały twój mózg pójdzie „spać” – naukowcy odkryli, że jego mała część nadal będzie słuchać
items: Chiński detektor coraz bliżej rozwiązania zagadki neutrin. Pomogło wyjątkowo precyzyjne urządzenie
items: Żubr jednak ma naturalnych wrogów. Naukowcy z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży nagrali coś niezwykłego
items: Psy pokonały ludzkich ekspertów. Niezwykłe badanie w winnicy z udziałem domowych pupili
items: Prof. Agnieszka Chacińska jako pierwsza dostała „polskiego Nobla”. Bada mitochondria
items: Niszczycielka czy stworzycielka? Planetoida, która zabiła dinozaury, stworzyła inkubator nowego życia
items: Naukowcy z SETI Institute badali kometę 3I/ATLAS pod kątem śladów obcej cywilizacji. Co ustalili?
items: Kreatyna może wzmacniać komórki układu odpornościowego. I to te, które są kluczowe do walki z rakiem
items: Dlaczego się starzejemy? Odkryto gen, który może wpływać na długość życia
items: „Zebra striping” to brytyjski trend na brak kaca. Ale czy alkohol na zmianę z wodą naprawdę może pomóc?
items: Czy lustrzane organizmy zniszczą życie na Ziemi? Niebezpieczne badania dzielą naukowców
items: Zagadka bezbłędnej nawigacji gołębi wreszcie rozwiązana. Ich „wewnętrzny GPS” znajduje się w... wątrobie
items: Kolejny promyk nadziei w walce z rakiem trzustki. Pacjentom pomogły zmodyfikowane wirusy
items: Najpopularniejszy repelent na komary może je… przyciągać. Nauczyły się, że jego zapach oznacza posiłek
items: Czy polska gospodarka może być innowacyjna dzięki nauce? Eksperci nie mają wątpliwości
items: Nasze działania przynoszą skutek. Naukowcy odwołują najczarniejszy scenariusz zmian klimatycznych
items: Inauguracja Programu Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz – historyczna szansa dla naszego kraju
items: Przerywasz grę na komputerze ze złością? Polscy naukowcy ostrzegają: to ważny sygnał

Przełom w neurobiologii. Innowacyjny biomateriał skutecznie połączył przerwany rdzeń kręgowy
type: item
date: 2026-06-25T08:41:35.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: leczenie
subject: niepełnosprawność
subject: ssaki
description: Dla ssaków uszkodzenie kręgosłupa jest najczęściej ostatecznym wyrokiem. Przerwanie delikatnych szlaków komunikacyjnych prowadzi do trwałego paraliżu, utraty czucia i braku kontroli nad fizjologią. Kiedy jednak naukowcy uważnie przyjrzeli się najprostszym organizmom na Ziemi, okazało się, że brutalnie przerwane nerwy można po prostu... „zespawać” z powrotem.
encoded: Gdy aksony (długie wypustki komórek nerwowych działające jak biologiczne kable) zostają rozerwane w wyniku wypadku, nasz organizm błyskawicznie reaguje stanem zapalnym. Zamiast się zregenerować, uszkodzona tkanka tworzy zbitą bliznę zwaną glejem, która jak mur fizycznie blokuje przesyłanie sygnałów. Tymczasem w świecie mikroskopijnych bezkręgowców biologia radzi sobie z tym problemem bez najmniejszego problemu – rozerwane końce nerwów potrafią same się odnaleźć i błyskawicznie połączyć. Zespół naukowców pod kierownictwem Michaela Lebensteina-Gumovskiego postanowił skopiować ten naturalny mechanizm i zastosować go u dużych ssaków. Aby zainicjować proces regeneracji, badacze potrzebowali idealnego biokompatybilnego mostu – materiału, który wypełniłby lukę po urazie i utrzymał nerwy w bezpośrednim kontakcie. Ich eksperymenty były jednak wątpliwe etycznie. Glikol i chitozan łączą przerwany obwód Jak czytamy w publikacji w „PLOS One”, badacze z powodzeniem przetestowali innowacyjny żel fuzogenny. Jego zadaniem jest stopienie i zespawanie uszkodzonych błon nerwowych. Receptura tego wynalazku opiera się na dwóch składnikach – powszechnie stosowanym glikolu polietylenowym (PEG) oraz chitozanie, czyli biologicznym polimerze występującym naturalnie m.in. w pancerzach morskich skorupiaków. Eksperyment, choć z etycznego punktu widzenia wątpliwy, przyniósł oszałamiające rezultaty. Przeprowadzono go na pięciu samicach świń węgierskiej rasy mangalica. Zwierzętom znajdującym się pod głęboką narkozą całkowicie przecięto rdzenie kręgowe. Trzem z nich zaaplikowano w miejsce urazu eksperymentalny żel, po czym ustabilizowano ich kręgosłupy tytanowymi śrubami i prętami. Dwie pozostałe świnie stanowiły grupę kontrolną – przeszły jedynie mechaniczną stabilizację bez użycia substancji łączącej. Wszystkie zwierzęta poddano następnie identycznemu programowi rygorystycznej rehabilitacji, obejmującej codzienne masaże nóg i elektryczną stymulację mięśni. Grupa badawcza przez pierwszy tydzień otr…

GettyImages-150116754-d29f938.jpg
width: 5634
height: 3171

Niezwykłe odkrycie w Morzu Śródziemnym. Kaszaloty stworzyły dwie odrębne kultury i mówią dwoma dialektami
type: item
date: 2026-06-25T06:45:44.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: język
subject: kaszalot
subject: morze śródziemne
subject: wieloryby
description: Analiza tysięcy nagrań dźwięków wydawanych przez kaszaloty spermacetowe doprowadziła do niezwykłego odkrycia. Okazuje się, że basen Morza Śródziemnego zamieszkują dwie odrębne „kultury” tych ssaków, porozumiewające się dwoma dialektami tego samego języka. Ich społeczeństwo okazuje się dużo bardziej ludzkie niż myśleliśmy.
encoded: W wodach Morza Śródziemnego naukowcy zaobserwowali zjawisko, które może świadczyć o ewolucji kulturowej w populacji kaszalotów (Physeter macrocephalus). Przez lata sądzono, że te majestatyczne ssaki tworzą tam jedną grupę, posługującą się wspólnym językiem. Teraz odkryto, że wieloryby zamieszkujące wschodnią i zachodnią część basenu Morza Śródziemnego wykształciły dwa różne dialekty. To odkrycie sugeruje, że dla kaszalotów język jest się elementem tożsamości społecznej – podobnie jak u ludzi. Rytm i tempo: różnice w mowie wielorybów Zespół bioakustyków i biologów morskich, m.in. z Uniwersytetu w Bristolu oraz Uniwersytetu St Andrews, przeanalizował ogromny zbiór danych akustycznych, obejmujący 5291 kodów, zarejestrowanych w latach 2003–2021. Porównali nagrania z okolic Balearów w zachodniej części morza z danymi zebranymi wzdłuż Rowu Helleńskiego w Grecji. Wyniki okazały się zaskakująco klarowne: choć obie grupy używają rytmicznie podobnego schematu (trzy kliknięcia-pauza-dźwięk końcowy), to tempo ich wypowiadania jest zupełnie inne. Kaszaloty z zachodu używają powolniejszego stylu, w którym każde z kliknięć jest wyraźnie słyszalne dla ludzkiego ucha. Ich wschodni pobratymcy generują serie dźwięków w tak szybkim tempie, że ich rozróżnienie bez specjalistycznej analizy staje się niemal niemożliwe. Taylor Hersh, kierowniczka badań, podkreśliła że różnica ta była uderzająca już od pierwszego przesłuchania nagrań. To kolejne niezwykłe odkrycie dotyczące języka kaszalotów. Niedawno opublikowano badania o tym, że zwierzęta te mają własny „alfabet” i używają odpowiedników samogłosek. Dialekt jako fundament tożsamości Komunikacja u kaszalotów pełni funkcję znacznie głębszą niż tylko porozumiewanie się. Jest spoiwem skomplikowanych społeczeństw tych zwierząt. Kaszaloty żyją w małych, matrylinearnych grupach rodzinnych liczących do 20 osobników, które łączą się w potężne klany skupiające nawet tysiące zwierząt, używających jednego dialektu. Te komunikacyjne wzorce pomagają wi…

kaszaloty-860d692.jpg
width: 7360
height: 4912

To dlatego Wszechświat milczy. Kosmiczny „mikser” niszczy sygnały od obcych cywilizacji
type: item
date: 2026-06-25T05:51:29.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: cywilizacja
subject: kosmos
subject: życie
description: Dlaczego nie słyszymy sygnałów od innych cywilizacji w kosmosie, choć w teorii powinno ich być mnóstwo? Nowe badania wskazują, że sygnały radiowe od inteligentnych istot pozaziemskich mogą być zakłócane przez ich macierzyste gwiazdy. Aby te sygnały odebrać, musimy zmienić sposób słuchania. Naukowcy już wiedzą, jak to zrobić.
encoded: Skoro we Wszechświecie istnieje mnóstwo planet nadających się do zamieszkania, to dlaczego nie wykryliśmy jeszcze żadnych śladów obcej inteligencji? To tzw. paradoks Fermiego, sformułowany przez fizyka Enrico Fermiego w 1950 roku. Nowe badania mogą wreszcie rzucić światło na to fascynujące pytanie. Naukowcy z instytutu SETI odkryli, że sygnały radiowe wysyłane przez obce cywilizacje mogą być zniekształcane przez pogodę kosmiczną, co utrudnia ich wykrycie przez ziemskie urządzenia. Badacze zaproponowali też metodę, aby to „obejść”. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „The Astrophysical Journal”. Kosmiczny mikser, czyli jak gwiazdy rozmywają sygnał Nowe badanie koncentruje się na wpływie pogody kosmicznej na transmisje radiowe. Astronomowie zazwyczaj poszukują sygnałów w bardzo wąskim paśmie częstotliwości, skupiając się na wyraźnych i regularnych anomaliach, ponieważ takie zjawiska nie występują w naturze. Okazuje się jednak, że naładowane cząstki (tzw. wiatr słoneczny), promieniowanie oraz koronalne wyrzuty masy z gwiazd, mogą powodować znaczne zniekształcenie takich sygnałów i ich rozproszenie na znacznie szerszy zakres częstotliwości. Tak zmienione sygnały stają się znacznie trudniejsze do wykrycia. Jeśli sygnał zostanie zbyt mocno „rozmyty” przez lokalną pogodę kosmiczną, może stać się zbyt słaby dla ziemskich urządzeń i pozostać dla nas niewidoczny. Dlaczego kosmos milczy? Odpowiedź kryją karły typu M Aby dokładniej zbadać to zjawisko, astronomowie Vishal Gajjar oraz Grayce Brown przeanalizowali dane z komunikacji między Ziemią a starymi sondami kosmicznymi, takimi jak Mariner cztery czy próbniki Viking. Na podstawie tych informacji stworzyli jeden z największych istniejących katalogów przykładów rozszerzania sygnałów. To pozwoliło im opracować model oddziaływania gwiazdowej plazmy na technosygnatury. Szczególną uwagę badacze poświęcili karłom o typie widmowym M, które są najpowszechniejszymi gwiazdami w naszej galaktyce i stanowią około trzech czwartych wsz…

egzoplaneta-c2f8ff0.jpg
width: 1280
height: 720

Maszeruj po zdrowie psychiczne. Według nowych badań nordic walking może ograniczyć depresję w 5 tygodni
type: item
date: 2026-06-24T07:29:18.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: depresja
subject: nordic walking
subject: Sport
subject: Zdrowie
description: Depresja dotyka milionów ludzi na całym świecie, ale nowe badanie przynosi bardzo optymistyczne wieści. Okazuje się, że nordic walking działa jak silny antydepresant. Już po 5 tygodniach pacjenci z ciężką postacią choroby odczuli ulgę, a ponad połowa osiągnęła remisję.
encoded: Depresja to dziś jedno z najpoważniejszych wyzwań dla zdrowia publicznego. Dotyka szacunkowo ok. 5,7% dorosłej populacji na całym świecie. Potrafi odebrać zdolność do odczuwania przyjemności i zainteresowanie wszystkim, co wcześniej sprawiało radość. W najcięższej postaci depresja może bezpośrednio zagrażać życiu, prowadząc do myśli i zachowań samobójczych. Choć tradycyjne leczenie opiera się na psycho- i farmakoterapii, liczne badania wykazują, że aktywność fizyczna wyraźnie pomaga w redukcji objawów. Najlepszy efekt dają ćwiczenia aerobowe. Nowe badanie dowodzi, że nordic walking może być wyjątkowo skuteczną metodą wspierającą powrót do zdrowia psychicznego. Nordic walking: wyjątkowy fiński trening całego ciała Nordic walking to wysoce efektywna forma aktywności aerobowej, która polega na marszu z wykorzystaniem specjalnie zaprojektowanych kijków. Dzięki temu zwykłe chodzenie przekształca się w intensywny trening całego ciała, angażujący do 90% wszystkich mięśni. Dyscyplina ta wywodzi się z Finlandii, gdzie powstała jako metoda letniego treningu dla narciarzy biegowych, mająca na celu utrzymanie kondycji poza sezonem. Z czasem sport ten zyskał ogromną popularność wśród osób niezwiązanych z narciarstwem ze względu na liczne korzyści zdrowotne i przystępną formę. Dziś nordic walking jest ceniony nie tylko za wpływ na kondycję, ale też jako prosty, niedrogi i powszechnie dostępny sposób na poprawę ogólnego dobrostanu, co czyni go idealnym narzędziem w profilaktyce zdrowotnej. Pozwala na zwiększenie intensywności treningu bez nadmiernego obciążania stawów, co odróżnia go od tradycyjnego trekkingu. Wpływ nordic walking na depresję. Jak wyglądało badanie? Naukowcy podjęli próbę sprawdzenia, czy nordic walking może realnie poprawić stan zdrowia psychicznego osób zmagających się z zaburzeniami nastroju. Przeprowadzili randomizowane badanie, w którym wzięło udział 64 dorosłych pacjentów cierpiących na depresję o umiarkowanym i ciężkim nasileniu. Do eksperymentu zakwalifiko…

nordic-walking-depresja-4f6f3a6.jpeg
width: 6016
height: 4016

Czarnobyl przestał być azylem. Wyjątkowe badanie pokazuje, jak zwierzęta reagują na wojnę
type: item
date: 2026-06-23T07:22:24.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: czarnobyl
subject: dzikie zwierzęta
subject: ukraina
subject: wojna
description: Wojna w Ukrainie brutalnie przerwała spokój w Czarnobylu. Międzynarodowy zespół naukowców, w tym badacze z PAN, opublikował w „Science” pierwsze tak kompleksowe badanie wpływu wojny na dzikie zwierzęta. Unikatowe nagrania z fotopułapek pokazują, jak dramatycznie zmieniły się zachowania niektórych gatunków.
encoded: Rosyjska inwazja na Ukrainę przyniosła nie tylko dramatyczne skutki dla ludzi, ale i gwałtowne i głębokie zmiany w ekosystemach. Doskonale widać to w Czarnobylskiej Strefie Wykluczenia, która z unikatowego sanktuarium przyrody stała się obszarem intensywnych działań wojennych. Nowe badanie opublikowane przez międzynarodowy zespół naukowców wskazuje, że wojna wymusiła na zamieszkujących te tereny ssakach znaczące zmiany w zachowaniu i aktywności dobowej. To pierwsza tak kompleksowa analiza wpływu wojny na bioróżnorodność, rzucająca nowe światło na to, jak dzikie zwierzęta adaptują się do nagłych i ekstremalnych zagrożeń. Przełomowe badanie wpływu wojny na zwierzęta Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół, pod kierownictwem naukowców z Uniwersytetu Albrechta i Ludwika we Fryburgu w Niemczech, przy udziale prof. Nurii Selvy z Instytutu Ochrony Przyrody PAN w Krakowie. Jego wyniki zaprezentowano właśnie na łamach prestiżowego „Science”. Metodologia badania opierała się na analizie danych z sieci fotopułapek, a sama możliwość ich zebrania była wynikiem niezwykłego zbiegu okoliczności. Jeszcze w styczniu 2021 roku, ponad rok przed wybuchem pełnoskalowej wojny, naukowcy rozpoczęli projekt monitoringu populacji rysia euroazjatyckiego w czarnobylskiej strefie. Dzięki temu, po wycofaniu się rosyjskich wojsk (które okupowały ten teren od 24 lutego do 1 kwietnia 2022 roku) i zabezpieczeniu obszaru przez ukraińskie siły zbrojne, badacze zyskali dostęp do danych z 31 urządzeń. To pozwoliło na porównanie aktywności 11 gatunków ssaków w trzech okresach: przed wojną, w trakcie rosyjskiej okupacji i po jej zakończeniu. – Oprócz naszego początkowego projektu badawczego mogliśmy dodatkowo sprawdzić coś, co wcześniej można było badać tylko na poligonach – powiedział jeden z autorów badania, Marco Heurich z uniwersytetu we Fryburgu, w rozmowie z PAP. Zachowania zwierząt na wojnie: aktywność w dzień, unikanie ludzi Wyniki analizy wykazały, że działania wojenne wywołały …

wojna-dzikie-zwierzeta-54be3b5.jpg
width: 6018
height: 3914

Grzyby zombie mają wroga. W dżungli Borneo odkryto niezwykłego hiperpasożyta
type: item
date: 2026-06-22T08:57:46.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: borneo
subject: grzyby
subject: odkrycia
description: W niedostępnym lesie deszczowym na Borneo malezyjscy naukowcy odkryli biologiczne kuriozum. Nowy gatunek grzyba to pasożyt, którego ofiarą pada słynny „grzyb zombie”. Ten niesamowity organizm infiltruje i zjada jego tkanki, które przerosły ciało owada.
encoded: Nowo odkryty organizm, nazwany Pleurocordyceps cornusynnemata, jest tzw. hiperpasożytem – jego ofiarą pada inny pasożyt. W tym przypadku żywicielem dla nowo odkrytego gatunku jest niesławny „grzyb zombie” z rodzaju Ophiocordyceps, który zagnieżdża się w ciałach owadów. To niezwykłe odkrycie jest efektem licznych wypraw terenowych przeprowadzonych przez Instytut Biologii Tropikalnej i Konserwacji Uniwersytetu Malezji Sabah (UMS). Nowy grzyb to hiperpasożyt z niezwykłymi rogami Zjawisko hiperpasożytnictwa jest znane biologom, choć rzadkie. Polega na tym, że dany organizm pasożytuje bezpośrednio na innym pasożycie. W przypadku nowo odkrytego grzyba proces ten jest niezwykle złożony. Pierwotny pasożyt, czyli „grzyb zombie” (Ophiocordyceps), przejmuje kontrolę nad układem nerwowym mrówki, zmuszając ją do nienaturalnego zachowania. Następnie doprowadza do jej śmierci i wyrasta bezpośrednio z jej ciała. Wtedy pojawia się Pleurocordyceps cornusynnemata. W przeciwieństwie do grzyba zombie, nowy gatunek nie manipuluje układem nerwowym mrówki, ale infiltruje tkanki Ophiocordyceps rozwijające się wewnątrz martwego owada i je zjada. Nazwa gatunkowa cornusynnemata nawiązuje do unikatowych struktur w kształcie gwiaździście rozgałęzionych rogów (tzw. synnemata), które wyróżniają ten organizm. Seria odkryć wyjątkowych grzybów na Borneo Jaya Seelan Sathiya Seelan z Instytutu Biologii Tropikalnej podkreślił, że choć hiperpasożyty są znane nauce, to jest to pierwszy znany przedstawiciel rodzaju Pleurocordyceps o tak charakterystycznej budowie. Okaz, który posłużył do opisu gatunku, został zebrany z martwej mrówki w Dolinie Danum – odległym i dzikim obszarze w południowej części stanu Sabah na Borneo. Szczegółowy opis odkrycia został opublikowany w kwietniu 2026 roku na łamach prestiżowego czasopisma taksonomicznego „Phytotaxa”. Podczas tych samych ekspedycji naukowcy odkryli również inny nowy gatunek grzyba, Leptobacillium geminatum, który z kolei specjalizuje się w zabijaniu pająków p…

Pleurocordycepscornusynnemata-novataxa2026-SHAHBAZMOHADDENSEELAN-8537f6e.jpg
width: 1627
height: 1080

ESA zapowiedziała realizację misji Plasma Observatory. Kluczową rolę odgrywają w niej Polacy
type: item
date: 2026-06-16T11:40:19.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: inżynieria
subject: polska
subject: satelity
description: Europejska Agencja Kosmiczna podjęła decyzję, na którą polscy badacze czekali od kilku lat. Komitet Programu Naukowego ESA zarekomendował wybór Plasma Observatory jako kolejnej misji klasy średniej (M7) w programie Voyage 2050. Rekomendacja oznacza w praktyce zielone światło dla projektu – i dla bardzo dużej roli, jaką ma w nim odegrać Polska.
encoded: Zarekomendowana do realizacji przez ESA misja składa się z siedmiu satelitów wyposażonych w precyzyjne instrumenty badawcze. Zbierane przez nie dane mają odpowiedzieć na jedno z fundamentalnych pytań fizyki plazmy kosmicznej: jak przebiegają procesy energetyzacji plazmy i transport energii w środowisku plazmy bliskiego otoczenia Ziemi. Plazma kosmiczna to zjonizowany gaz, czyli jądra atomowe pozbawione elektronów. Aż 99% materii we Wszechświecie występuje właśnie w postaci plazmy. Laboratorium na orbicie W praktyce Plasma Observatory zbada, jak wiatr słoneczny – strumień naładowanych cząstek wyrzucanych ze Słońca – oddziałuje z magnetosferą, czyli swego rodzaju magnetycznym „bąblem” chroniącym naszą planetę. To właśnie w tym oddziaływaniu zachodzą procesy takie jak rekoneksja magnetyczna, fale uderzeniowe, turbulencje czy energetyczne strumienie plazmy Jak przekonują twórcy misji, magnetosfera Ziemi pełni tu rolę naturalnego laboratorium. Wyniki Plasma Observatory mają pomóc zrozumieć nie tylko zjawiska pogody kosmicznej (które wpływają np. na satelity, sieci energetyczne czy komunikację radiową), ale też procesy zachodzące w znacznie odleglejszych obiektach – plazmie wokół innych gwiazd, w obszarach wybuchów supernowych czy w odległych galaktykach. Konstelacja siedmiu satelitów Plasma Observatory składa się siedmiu identycznych statków kosmicznych. Satelity mają przemieszczać się po eliptycznej orbicie równikowej wokół Ziemi, z perygeum w około 51 tys. km, co daje mniej więcej osiem promieni Ziemi i apogeum przekraczającym 108 tys. km, czyli około 17 promieni Ziemi. Tak dobrana orbita pozwoli regularnie przemierzać kluczowe obszary magnetosfery, takie jak: strefa dzienna (gdzie wiatr słoneczny zderza się z polem magnetycznym Ziemi, tworząc falę uderzeniową, magnetopauzę i tzw. magnetosheath), strefa nocna (z obszarem quasi-dipolowym i strukturą podłużnych prądów w otoczeniu Ziemi). Satelity będą lecieć w formacji dwóch tetraedrów. Tetraedr jest bryłą geometryczną z…

plasma-observatory-6b3c686.jpg
width: 1200
height: 800

Czeka cię narkoza? Nie cały twój mózg pójdzie „spać” – naukowcy odkryli, że jego mała część nadal będzie słuchać
type: item
date: 2026-06-15T14:15:24.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chirurgia
subject: mózg
subject: operacja
description: Myślisz, że narkoza to stan całkowitego „wyłączenia” umysłu? Okazuje się, że nie. Wyjątkowe analizy pracy mózgu udowadniają, że nawet pod wpływem silnych leków usypiających nie tylko nie wypełnia się on całkowitą pustką – jego głęboko ukryta część nieustannie nasłuchuje, uczy się i przetwarza to, co dzieje się na sali operacyjnej. Dlatego niektórzy to „pamiętają”.
encoded: Amerykańscy neurobiolodzy z Baylor College of Medicine dokonali przełomowego odkrycia. Przy użyciu innowacyjnych mikrosond zajrzeli prosto do hipokampów (struktur odpowiadających za pamięć i naukę) siedmiu pacjentów poddanych znieczuleniu ogólnemu przed zabiegiem chirurgicznym. Wyniki, opublikowane na łamach prestiżowego magazynu „Nature”, szokują: człowiek pod narkozą potrafi na bieżąco analizować padające wokół niego słowa. Technologiczny przełom w badaniu świadomości. Czy mózg pod narkozą słyszy? Zbadanie tak głębokich warstw umysłu pod narkozą było możliwe tylko dzięki wykorzystaniu nowoczesnych mikroelektrod (tzw. Neuropixels). Rejestrują one sygnały z setek pojedynczych neuronów jednocześnie. Dotychczas naukowcy potrafili obserwować jedynie resztkowe reakcje sensoryczne w korze mózgowej, do której bodźce docierają najszybciej. Hipokamp znajduje się jednak znacznie głębiej. Pojawienie się tam aktywności udowadnia, że centralny układ nerwowy nie ulega całkowitemu zablokowaniu. Jak podkreśla uczestniczący w badaniu neurochirurg prof. Sameer Sheth, nieświadomy mózg jest znacznie bardziej aktywny i zdolny do analizowania środowiska, niż dotąd przypuszczano. Nasz umysł uczy się jak sztuczna inteligencja Naukowcy przeprowadzili dwa nowatorskie testy. Najpierw odtwarzano uśpionym pacjentom monotonne ciągi standardowych dźwięków, sporadycznie przerywając je odmiennymi tonami. W mózgu błyskawicznie zarejestrowano skoki aktywności, co pokazało, że struktury nerwowe bezbłędnie rozróżniały „intruza”, stając się z czasem coraz sprawniejsze w jego identyfikacji. Ale to dopiero drugi eksperyment ujawnił niesamowity mechanizm. Kiedy osobom znieczulonym puszczano fragmenty podcastów i filmów edukacyjnych, ich hipokamp weryfikował mowę w czasie rzeczywistym. Badania dowiodły, że nieświadomy mózg na bieżąco sortuje usłyszane rzeczowniki, czasowniki i przymiotniki. Co więcej, potrafi wręcz przewidywać kolejne słowo w usłyszanym zdaniu. Dr Benjamin Hayden zauważa, że to „kodowanie …

GettyImages-1152157066-1-16b6cc8.jpg
width: 5860
height: 3907

Chiński detektor coraz bliżej rozwiązania zagadki neutrin. Pomogło wyjątkowo precyzyjne urządzenie
type: item
date: 2026-06-12T09:21:22.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chiny
subject: fizyka
subject: fizyka kwantowa
description: Chińskiemu eksperymentowi JUNO wystarczyły dwa miesiące zbierania danych, by osiągnąć precyzję pomiarów, na jaką poprzednicy potrzebowali dekad. Opublikowane 10 czerwca w prestiżowym „Nature” wyniki przybliżają fizyków do odpowiedzi na jedno z najistotniejszych pytań współczesnej fizyki: skąd biorą się masy neutrin i który z trzech typów tych cząstek jest najcięższy.
encoded: Neutrina to jedne z najdziwniejszych obiektów we Wszechświecie. Każdy centymetr sześcienny przestrzeni zawiera około 112 neutrin każdego rodzaju, czyli ponad 300 łącznie, co czyni je drugimi pod względem liczebności cząstkami w kosmosie po fotonach mikrofalowego promieniowania tła – tych jest 411 na cm³. Dla porównania, elektronów czy protonów, które przetrwały anihilację materii i antymaterii, jest około miliarda razy mniej. Rozpaczliwy środek zaradczy Istnienie neutrin zaproponował w 1930 roku Wolfgang Pauli. Chciał w ten sposób wytłumaczyć „brakującą” energię w procesie zwanym rozpadem beta. Sam nazwał to „rozpaczliwym środkiem zaradczym”, bo cząstka wydawała się niemożliwa do wykrycia. Do pierwszej detekcji tego „środka zaradczego” doszło w 1956 r. Dokonali jej Clyde Cowan i Frederick Reines. Wykryli antyneutrino elektronowe w eksperymencie przy reaktorze jądrowym (Cowan-Reines neutrino experiment). Reines otrzymał za to Nobla dopiero w 1995. Neutrina są praktycznie pozbawione masy, nie mają ładunku elektrycznego i oddziałują z materią tak rzadko, że przez nasze ciała co sekundę przelatują biliony tych cząstek, nie zostawiając żadnego śladu. Przez długi czas sądzono nawet, że w ogóle nie mają masy – standardowy model fizyki cząstek nie przewiduje dla nich żadnej. Problem w tym, że neutrina mają masę – tylko ekstremalnie małą. I tu zaczyna się zagadka, którą od ćwierć wieku próbują rozwiązać fizycy na całym świecie. Trzy smaki neutrin Zacznijmy od tego, że neutrina występują w trzech „zapachach” (ang. flavours) – elektronowym, mionowym i taonowym. Żaden zapach nie ma jednej, określonej masy. Każdy jest kwantową mieszanką trzech różnych „stanów masy”, które ewoluują z różną prędkością. Sprawia to, że neutrino w locie zmienia zapach: elektronowe neutrino powstałe w Słońcu może po drodze stać się mionowym, a potem znów elektronowym. Fizycy wiedzą już, że spośród trzech możliwych mas dwie muszą być sobie bardzo bliskie, a trzecia wyraźnie od nich odstaje. Nie wiadomo…

detektor-neutrin-juno-2-8690031.jpg
width: 2560
height: 1442

Żubr jednak ma naturalnych wrogów. Naukowcy z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży nagrali coś niezwykłego
type: item
date: 2026-06-11T13:27:14.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: puszcza białowieska
subject: wilki
subject: żubr
description: Nowe badanie naukowców IBS PAN w Białowieży zmienia naszą wiedzę o żubrach. W Puszczy Białowieskiej fotopułapka nagrała unikatowy film, pokazujący starcie watahy wilków ze stadem żubrów. Do tej pory biolodzy zakładali, że żubry generalnie nie mają naturalnych wrogów, a polowania drapieżników na nie są wielką rzadkością.
encoded: Badanie naukowców z Instytutu Biologii Ssaków w Białowieży rzuca nowe światło na relacje drapieżnik-ofiara w Puszczy Białowieskiej. Choć żubr europejski (Bison bonasus) jest uznawany za gatunek niebędący ofiarą ze względu na swoje ogromne rozmiary, może to wymagać rewizji. Na nagraniu z fotopułapki widać atak grupy 7 wilków na nowonarodzone cielę w stadzie żubrów. Artykuł naukowy opisujący tę niezwykłą obserwację ukazał się w czasopiśmie „Ecology and Evolution” Wilki kontra żubry: niezwykłe nagranie z fotopułapki Artykuł „The King in the Crosshairs: Evidence of a Predation Attempt on European Bison by Wolves”, autorstwa Robin Wijnands i Tomasza Borowika, analizuje unikatowe nagranie z fotopułapki w polskiej części Puszczy Białowieskiej. Zdarzenie miało miejsce 15 września 2025 roku w godzinach porannych (między 7:25 a 7:47). Kamera uchwyciła grupę siedmiu wilków, która zaatakowała stado jedenastu żubrów. W skład stada wchodziło pięć dorosłych krów, dwa dorosłe byki, jeden młody byk oraz trzy osobniki młodociane, w tym nowonarodzone cielę. Drapieżniki od razu skoncentrowały atak na najsłabszym osobniku – młodziutkim cielaku. Wideo dokumentuje dwie próby jego pochwycenia. W pierwszej trzy krowy próbowały przegonić wilki, odwracając swoją uwagę od cielęcia. Wilki natychmiast je zaatakowały, chwytając za szyję i próbując odciągnąć od stada, lecz zostały odparte przez dwie dorosłe krowy. Po chwili doszło do drugiego ataku, w którym wilki ponownie złapały cielę. Tym razem całe stado ruszyło na ratunek. Dorosłe żubry szarżowały na drapieżniki, celując w nie rogami, a następnie uformowały krąg wokół noworodka. Obrona była skuteczna i wilki w końcu się wycofały. Niezwykłe nagranie można obejrzeć tutaj. Żubr jednak jest ofiarą Naukowcy wskazują, że choć polowanie było nieudane, nagranie stanowi bardzo rzadki dowód na to, że wilki jednak postrzegają żubry jako potencjalną zdobycz. Dotychczasowe dane z Puszczy Białowieskiej sugerowały, że żubry wprawdzie są znikomą częścią diet…

wilki-poluja-na-zubry-bba4e18.png
width: 1860
height: 978

Psy pokonały ludzkich ekspertów. Niezwykłe badanie w winnicy z udziałem domowych pupili
type: item
date: 2026-06-11T07:24:08.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: owady
subject: psy
subject: rośliny
description: W amerykańskim stanie Maryland psy pomogły w poszukiwaniach groźnego szkodnika - inwazyjnego latarnika plamistego. Węch czworonogów okazał się znacznie skuteczniejszy od ludzkiego wzroku i doświadczenia. Naukowcy już zapowiadają kolejne projekty z udziałem przeszkolonych zwierzaków, które w przyszłości pomogą szybciej wykrywać niebezpieczne infekcje u roślin.
encoded: Teza, że pies jest najlepszym przyjacielem człowieka, zyskała właśnie nowy, naukowy dowód. Okazuje się, że czworonogi potrafią z niesamowitą dokładnością i szybkością tropić drobne szkodniki niszczące sady, lasy oraz winnice. Badanie przeprowadzone przez naukowców z Instytutu Politechnicznego i Uniwersytetu Stanowego Wirginii było pierwszym testem w realnych warunkach, w którym udział wzięły zwykłe psy domowe, wyszkolone przez swoich właścicieli. Pies kontra ekspert Jednym z bohaterów badania został terrier bostoński o imieniu Xephyr, wyszkolony przez swoją właścicielkę, Debi Persing. Czworonogi takie jak on rywalizowały z doświadczonymi ekspertami w poszukiwaniu jaj latarnika plamistego. Na terenach o gęstej roślinności zwierzęta okazały się ponad dwukrotnie skuteczniejsze od ludzi, co potwierdziły wyniki opublikowane w czasopiśmie naukowym „PeerJ”. W testach dystansowych badacze sprawdzili 26 zespołów składających się z psa i jego przewodnika. Następnie dziewięć z nich skierowano do przeszukania obszarów o powierzchni 0,2 hektara, gdzie ukryto złoża jaj. Najpierw teren sprawdzali specjaliści od chorób roślin, a tuż po nich wpuszczano zespoły z psami – każda próba trwała 10 minut. Efekt? W gęstych zaroślach psy wykrywały średnio 3 miejsca ze złożami jaj, podczas gdy ludzie znajdowali ich zaledwie 1,3. Zasięg psiego nosa Po ocenie ogólnej skuteczności naukowcy postanowili dokładnie zbadać zasięg psiego węchu w terenie. Obserwacje wykazały, że czworonogi najefektywniej lokalizują jaja, gdy znajdują się one w odległości do około 5 metrów od ścieżki, którą się poruszają. Gdy dystans zwiększał się powyżej 15 metrów, skuteczność czworonogów drastycznie spadała i nawet najlepiej wyszkolone osobniki traciły trop. Wyniki te jasno wskazują, jak należy projektować przyszłe misje poszukiwawcze – przewodnicy z psami muszą przeczesywać dany teren według określonych ścieżek badawczych. Przyszłość psich sił specjalnych Naukowcy planują już rozszerzenie projektu. Chcą sprawdzić, cz…

shutterstock2670116699-0f40cf0.jpg
width: 6000
height: 4000

Prof. Agnieszka Chacińska jako pierwsza dostała „polskiego Nobla”. Bada mitochondria
type: item
date: 2026-06-11T05:43:02.000Z
creator: Małgorzata T. Załoga
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: badania naukowe
subject: choroba parkinsona
subject: medycyna
subject: mózg
subject: polska nauka
subject: Zdrowie
description: Prof. Agnieszka Chacińska z Międzynarodowego Instytutu Mechanizmów i Maszyn Molekularnych Polskiej Akademii Nauk (IMol PAN) prowadzi przełomowe badania nad funkcjonowaniem mitochondriów i degradacją białek. Rzucają one nowe światło na mechanizmy chorób, które wciąż pozostają nieuleczalne. Naukowczyni została uhonorowana prestiżową nagrodą PAN.
encoded: Profesor Agnieszka Chacińska to postać światowego formatu w dziedzinie biologii molekularnej i komórkowej. Jej odkrycia zrewolucjonizowały sposób, w jaki postrzegamy mitochondria. Przez dziesięciolecia traktowano je niemal wyłącznie jako „komórkowe elektrownie” – struktury dostarczające paliwa do procesów komórkowych. Dzięki badaniom prof. Chacińskiej wiemy już, że od mitochondriów zależy ogromna liczba podstawowych procesów w komórce. Stanowią one niezwykle czułe sensory homeostazy białkowej oraz platformy decyzyjne przy tak kluczowych zjawiskach, jak choćby odporność wrodzona czy programowana śmierć komórki. Prof. Chacińska jako pierwsza dostała prestiżową nagrodę PAN, nazywaną „polskim Noblem”. Jest ona przyznawana za osiągnięcia naukowe o realnym wpływie na światową naukę oraz innowacyjność prowadzonych w Polsce badań. Będą ją otrzymywać badacze lub zespoły mające realną szansę na zdobycie Nobla. Nagroda pieniężna wynosi 400 tys. zł. Co chroni przed bałaganem w komórce? Natura nie działa bezbłędnie. Zrozumienie tego faktu leży u podstaw rozpracowania procesu importu białek do wnętrza mitochondriów. Logistyka tego zjawiska jest karkołomna: mitochondrialny proteom buduje ponad 1500 różnych białek, z czego zaledwie 1% kodowanych jest „na miejscu” przez mitochondrialne DNA. Cała reszta musi zostać zsyntetyzowana w cytozolu i „zassana” do wnętrza organelli. Zadanie tym trudniejsze, że mitochondrium posiada aż dwie membrany. Jeśli jakiekolwiek białko trafi nie tam, gdzie powinno, nie tylko nie spełni swojej funkcji, ale wywoła w komórce potężny bałagan. Wieloletnie obserwacje i badania naukowe potwierdzają, że koszt zaprojektowania idealnego, absolutnie nieomylnego systemu transportu jest dla organizmu zbyt wysoki. W systemy biologiczne wręcz wpisana jest pewna ilość błędów, ponieważ ich całkowite wyeliminowanie byłoby ekonomicznie nieopłacalne. – To trochę jak z powodzią tysiąclecia – zauważa badaczka. – Można próbować wznieść gigantyczne, potwornie drogie systemy ch…

chacinska-6524f9b.jpg
width: 1024
height: 683

Niszczycielka czy stworzycielka? Planetoida, która zabiła dinozaury, stworzyła inkubator nowego życia
type: item
date: 2026-06-09T10:35:57.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dinozaury
subject: planetoidy
subject: życie
description: Nowe, przełomowe badanie dowodzi, że planetoida która niemal zniszczyła życie na Ziemi, równocześnie stworzyła podziemny ekosystem idealny do rozwoju życia. Okazuje się, że trwał on pod wodami dzisiejszej Zatoki Meksykańskiej aż 8 milionów lat – czterokrotnie dłużej niż dotychczas sądzono.
encoded: Około 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyło potężne ciało niebieskie o średnicy około 10 kilometrów. Skutki tego uderzenia były katastrofalne dla ówczesnego świata – wywołało masowe wymieranie i zniknięcie około trzech czwartych gatunków roślin i zwierząt, w tym wszystkich dinozaurów nieptasich. Było to jedno z najbardziej niszczycielskich wydarzeń w historii życia na Ziemi. Pozostawiło po sobie trwały ślad w postaci gigantycznego krateru Chicxulub, który znajduje się na półwyspie Jukatan w Meksyku. Krater ma średnicę blisko 200 kilometrów i sięga głęboko w skorupę ziemską. Choć dziś jest pogrzebany pod osadami i zanurzony w wodach Zatoki Meksykańskiej, jest dla naukowców bezcennym źródłem informacji. W ramach międzynarodowej ekspedycji wiertniczej Expedition 364, badacze pobrali próbki skał, które stały się podstawą przełomowego odkrycia. Podziemny „inkubator” życia Choć uderzenie planetoidy kojarzy się z destrukcją, nowe badanie rzuca światło na jego zaskakująco twórczą rolę. Ogromna energia uderzenia stopiła skały i doprowadziła do pęknięć skorupy ziemskiej, co w połączeniu z wodą morską stworzyło rozległy system hydrotermalny. To środowisko, w którym gorąca woda krąży wewnątrz porowatych i spękanych skał. Dla mikroorganizmów takie warunki – obfitość składników chemicznych, ciepło i schronienie wewnątrz skalnych porów – są idealne do życia. Naukowcy od dawna podejrzewają, że takie systemy mogły być „kolebkami życia” na wczesnej Ziemi, a nawet na innych planetach, takich jak Mars. Kluczowym pytaniem było jednak to, jak długo takie sprzyjające warunki mogły się utrzymać. Przełomowe wyniki badania Międzynarodowy zespół badaczy połączył zaawansowane datowanie radiometryczne próbek z krateru z symulacjami komputerowymi. Skupiono się na minerałach zwanych skaleniami potasowymi, które powstały w wyniku działania gorącej wody wewnątrz krateru. Wnioski z badania są przełomowe. Okazało się, że system hydrotermalny w Chicxulub działał przez co najmniej 8 milionów lat po ud…

Chicxulub-b92016a.jpg
width: 5582
height: 3588

Naukowcy z SETI Institute badali kometę 3I/ATLAS pod kątem śladów obcej cywilizacji. Co ustalili?
type: item
date: 2026-06-09T07:39:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: kometa
subject: kosmici
description: Trzeci znany nam obiekt spoza Układu Słonecznego – odkryta niemal rok temu kometa 3I/ATLAS – budzi nieustanne zainteresowanie naukowców. Międzygwiazdowy wędrowiec niesie informacje o innych systemach planetarnych i warunkach ich powstania. Ale może też przenosić ślady wysokorozwiniętej obcej cywilizacji. Tzw. technosygnatury stały się celem poszukiwań prowadzonych przez naukowców SETI Institute.
encoded: Pierwszego lipca minie rok od chwili, gdy stacja systemu Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) ogłosiła wykrycie kolejnego obiektu międzygwiazdowego (ISO) przemieszczającego się przez nasz układ planetarny. Po odkryciu 1I/'Oumuamua w 2017 roku i 2I/Borisov w 2019 roku, kometa 3I/ATLAS stała się trzecim obiektem międzygwiazdowym zaobserwowanym przez astronomów w ciągu zaledwie ośmiu lat. Artefakty cywilizacji Każda detekcja obiektu międzygwiazdowego budzi ogromne zainteresowanie. Głównie ze względu na możliwość dowiedzenia się nieco więcej na temat środowiska międzygwiezdnego i innych układów planetarnych. Ponadto zawsze istnieje nadzieja, że tego typu obiekt jest artefaktem odległej cywilizacji. Zupełnie tak, jak ziemskie sondy, które wleciały już w przestrzeń międzygwiazdową – Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1, Voyager 2 oraz sonda New Horizons – stały się artefaktami naszej cywilizacji. Naukowcy z SETI Institute (Search for Extraterrestrial Intelligence Institute, Instytut Poszukiwania Inteligencji Pozaziemskiej) przebadali kometę 3I/ATLAS pod kątem oznak aktywności technologicznej (technosygnatur). Skorzystali z Allen Telescope Array (ATA), znajdującego się w obserwatorium radiowym Hat Creek. Kosmiczny wędrowiec skanowany był w szerokim zakresie częstotliwości radiowych – od 1 do 9 gigaherców (GHz). Tak rozległy zakres umożliwił poszukiwanie wąskopasmowych sygnałów radiowych niewystępujących naturalnie, które mogłyby stanowić dowód istnienia technologii. 211 interesujących sygnałów Zespół zidentyfikował aż 74 miliony sygnałów wąskopasmowych, które następnie poddano filtracji w celu usunięcia zakłóceń radiowych. W rezultacie wytypowano 211 interesujących sygnałów, które zostały poddane szczegółowej analizie. Opublikowane niedawno badania wskazują, że kometa 3I/ATLAS ma całkowicie naturalne pochodzenie. Informacja ta nie musi cieszyć poszukiwaczy pozaziemskiej inteligencji, ale, jak podkreślają autorzy badania – ma swoją wartość. Przede wszystkim ob…

3i-atlas-854e8df.jpg
width: 1783
height: 1200

Kreatyna może wzmacniać komórki układu odpornościowego. I to te, które są kluczowe do walki z rakiem
type: item
date: 2026-06-08T11:52:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: nowotwory
subject: układ immunologiczny
description: Kreatyna z roku na rok staje się coraz bardziej popularna. Zażywają ją nie tylko kulturyści, ale także osoby uprawiające sport tylko okazjonalnie – w przez dekady wielokrotnie zostało udowodnione jej działanie wzmacniające budowanie masy mięśniowej. Wychodzi jednak na to, że ten organiczny związek jest jeszcze potężniejszy, niż nam się wydawało.
encoded: Większość współczesnych, zatwierdzonych immunoterapii antynowotworowych skupia się na tzw. limfocytach T, które bezpośrednio atakują guzy. Niestety, ta strategia działa zaledwie u 20 do 40% pacjentów. Dlaczego tak się dzieje? Uderzają one niejako „na oślep”. Być może da się to jednak zmienić – naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego (UCLA) postanowili przyjrzeć się z bliska komórkom dendrytycznym: tym, które wychwytują fragmenty nowotworu, analizują je i dosłownie wskazują limfocytom T cel ataku. Znaleźli coś fascynującego. Zespół pod kierownictwem prof. Lili Yang odkrył, że kreatyna nie tylko pomaga walczącym limfocytom, ale wręcz napędza całą „infrastrukturę wywiadowczą” układu odpornościowego, dodając jej energii i pomagając walczyć z nowotworem. Ma właściwości, których się nie spodziewaliśmy. Trzeba było przeprowadzić śledztwo wewnątrz guza Naukowcy z UCLA rozpoczęli swoje dochodzenie od zbadania, które geny metaboliczne były najbardziej aktywne w komórkach dendrytycznych przenikających do wnętrza guzów u myszy i walczących z nowotworem. Odkryli anomalię – wewnątrz środowiska nowotworowego komórki te miały wyraźnie podwyższony poziom białka zwanego transporterem kreatyny. Mechanizm nie był do końca zrozumiały – przynajmniej dopóki, dopóty badacze genetycznie nie usunęli tego transportera. Skutek był natychmiastowy – komórki dendrytyczne słabły, traciły zdolność przetrwania i nie potrafiły skutecznie aktywować limfocytów T do walki z rakiem. Postanowiono więc odwrócić ten proces. Gdy myszom z modelem czerniaka podawano codzienne zastrzyki z kreatyny, rozwój guzów znacząco spowolnił. Komórki dendrytyczne stawały się bardziej aktywne, liczne i zaczęły produkować sygnały chemiczne wzywające kolejne posiłki immunologiczne do wnętrza guza. Czy kreatyna naprawdę może tak działać? Ostateczne rozwiązanie zagadki udało się dzięki precyzyjnym analizom metabolomicznym. Suplementacja kreatyną podnosi wewnątrzkomórkowy poziom ATP – nośnika energii niezbędnej do życia. Kreaty…

GettyImages-2259737275-cf82bdb.jpg
width: 6048
height: 4024

Dlaczego się starzejemy? Odkryto gen, który może wpływać na długość życia
type: item
date: 2026-06-04T11:44:31.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: ewolucja
subject: starość
description: Nowe badanie ujawniło działanie genu, który zwiększa szanse na sukces we wczesnym okresie życia, ale później może przyspieszać starzenie i rozwój chorób nowotworowych. To rzadki eksperymentalny dowód na istnienie biologicznego kompromisu między młodością a długowiecznością.
encoded: Od chwili narodzin nasze ciało nieustannie się zmienia. W pierwszych latach życia organizm koncentruje się na wzroście – komórki dzielą się w zawrotnym tempie, rozwijają się narządy, układ nerwowy tworzy miliardy nowych połączeń, a kości i mięśnie szybko zwiększają swoją masę. W okresie dojrzewania proces ten jeszcze przyspiesza. Hormony uruchamiają biologiczny program, którego celem jest osiągnięcie dojrzałości płciowej i przygotowanie organizmu do przekazania genów kolejnemu pokoleniu. Gen, który zarówno wspiera rozwój, jak i przyczynia się do naszej śmierci Przez długi czas wydawało się, że dojrzewanie i starzenie to dwa odrębne etapy życia. Naukowcy coraz częściej wskazują jednak, że są one częścią tego samego procesu. Mechanizmy, które pomagają nam szybko rosnąć, regenerować tkanki i osiągać pełnię sprawności, mogą z czasem zacząć działać na naszą niekorzyść. Komórki gromadzą uszkodzenia DNA, spada skuteczność napraw organizmu, a ryzyko chorób związanych z wiekiem stopniowo rośnie. Potwierdzają to nowe badania opublikowane na łamach czasopisma „Nature Communications”. Badacze odkryli, że VGLL3 to kluczowy gen, który wspiera szybki wzrost i wczesną reprodukcję, jednocześnie zwiększając ryzyko starzenia się i nowotworów w późniejszym wieku. Gen ten występuje zarówno u ludzi, jak i u wielu gatunków zwierząt. Badacze twierdzą, że ich odkrycie dostarcza rzadkich dowodów na to, że ewolucja faworyzuje korzyści we wczesnym okresie życia, nawet kosztem długofalowego zdrowia. Badanie na afrykańskich rybach Badanie zostało przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców, którym przewodzili badacze z Uniwersytetu Hebrajskiego. Autorzy w swojej pracy twierdzą, że znaleźli potwierdzenie teorii antagonistycznego plejotropizmu. W biologii ewolucyjnej to sytuacja, w której ten sam gen ma jednocześnie korzystne i szkodliwe skutki, ale w różnych etapach życia organizmu. Naukowcy badaniom poddali Nothobranchius furzeri. To gatunek słodkowodnej ryby z rzędu karpieńcokształtnyc…

mlodosc-starosc-30e82ba.jpg
width: 1280
height: 720

„Zebra striping” to brytyjski trend na brak kaca. Ale czy alkohol na zmianę z wodą naprawdę może pomóc?
type: item
date: 2026-06-04T08:45:07.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: alkohole
subject: badania naukowe
subject: imprezy
subject: puby
subject: trendy
subject: wielka brytania
description: Wyjścia ze znajomymi do baru często toczą się według trudnego do opanowania scenariusza – szczególnie, gdy pijemy alkohol. Kolejki drinków szybko pojawiają się na stole, a nasze racjonalne postanowienia o „wolniejszym tempie” rozpływają się w powietrzu już po drugiej czy trzeciej rundzie. Efektem jest poranek z paraliżującym kacem. Jednak ostatnio w Wielkiej Brytanii ogromną furorę robi nowy trend zwany „zebra striping”, który obiecuje zniwelowanie negatywnych skutków picia. Czy alkohol na zmianę z wodą to faktycznie magiczne lekarstwo na poranne cierpienie?
encoded: Zasada „zebra striping” (której nazwa zawiązuje do czarno-białej przeplatanki na umaszczeniu zebry) jest banalnie prosta: po wypiciu kieliszka wina, szota mocnego alkoholu czy kufla piwa podczas kolejnej rundy celowo zamawiasz napój bezalkoholowy lub zwykłą wodę, zanim znów sięgniesz po procenty. Jak pokazują analizy rynkowe z 2025 roku, ten sposób picia błyskawicznie zyskał na popularności na Wyspach Brytyjskich – przyznało się do niego aż 34% dorosłych obywateli. Temat ten pod lupę wzięły niedawno brytyjskie ekspertki – prof. Cathy Montgomery oraz dr Abi Rose z Liverpool John Moores University. Ich bezlitosne dla imprezowiczów wnioski opublikowano na łamach „The Conversation”. Pułapka metabolizmu. Czy „zebra striping” ma w ogóle sens? Aby zrozumieć fenomen tego trendu – i jego ograniczenia – musimy spojrzeć na naszą fizjologię. Ludzki organizm metabolizuje alkohol w stosunkowo stałym tempie – wynosi ono około jednej standardowej jednostki alkoholu na godzinę (co odpowiada małemu kieliszkowi wina, 30 mililitrom mocnego alkoholu lub połowie typowego piwa). Picie w tempie szybszym niż nasze możliwości przerobowe nieuchronnie podnosi stężenie alkoholu we krwi (tzw. wskaźnik BAC), prowadząc do szybszego upojenia i drastycznie zwiększając fizjologiczny stres organizmu. Czyli pomaga? Z punktu widzenia redukcji szkód, to „zebra striping” naprawdę może być przydatne. Ta technika przede wszystkim po prostu spowalnia ogóle tempo konsumpcji. Alkohol na zmianę z wodą nie tylko obniża jego szczytowe stężenie we krwi (dzięki czemu jesteśmy mniej pijani w danym momencie), ale przede wszystkim prowadzi do sytuacji, w której w ciągu całej nocy wypijamy mniej drinków. Ma to kolosalne znaczenie dla naszego mózgu. Istnieje tu także fascynujący aspekt behawioralny. Zwykłe trzymanie w dłoni szklanki z bezalkoholowym napojem radykalnie zmniejsza presję społeczną, by dotrzymać kroku pijącym znajomym. W kulturach, gdzie wspólne spożywanie alkoholu postrzegane jest jako towarzyska norma (w …

GettyImages-1379708123-a9edd19.jpg
width: 3000
height: 2000

Czy lustrzane organizmy zniszczą życie na Ziemi? Niebezpieczne badania dzielą naukowców
type: item
date: 2026-06-03T05:59:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: mikroby
subject: zagrożenia
description: Świat nauki spiera się o tzw. lustrzane życie – mikroby oparte na DNA i białkach o odwróconej chiralności. Czy zmodyfikowane w laboratoriach lustrzane bakterie zdołają uciec i zniszczą ziemską biosferę? Najnowsze symulacje komputerowe tylko zaostrzyły tę dyskusję.
encoded: Kluczowe dla życia cząsteczki m.in. DNA i białka, są chiralne. Oznacza to, że mogą istnieć w „lustrzanych” choć nie identycznych formach, analogicznie do np. lewej i prawej dłoni. Całe życie na Ziemi oparte jest na prawoskrętnym DNA i lewoskrętnych białkach. Choć nie jest to jeszcze technicznie możliwe, naukowcy przewidują że kiedyś w laboratoriach stworzymy lustrzane mikroorganizmy, oparte na cząsteczkach o odwróconej chiralności. Nowe badania nad tą kwestią dzielą świat nauki i przez niektórych są uważane za ogromne zagrożenie. Spór o lustrzane życie W 2024 roku 38 naukowców opublikowało artykuł na łamach „Science”, wzywając do wstrzymania prac nad tworzeniem lustrzanego życia. Według nich takie organizmy mogą stwarzać ogromne zagrożenie – układy odpornościowe istniejących organizmów mogą nie być w stanie rozpoznać lustrzanych mikrobów i bronić się przed nimi. W nowym badaniu Ricard Solé z Instytutu Santa Fe w Nowym Meksyku z zespołem, zbadał co by się stało, gdyby populacja lustrzanych organizmów pojawiła się w biosferze Ziemi. Badanie było komputerową symulacją i modelowało kilka scenariuszy. – Aby lustrzane życie mogło stanowić zagrożenie, musi być zdolne do przeżycia – mówi Solé. Takie formy życia mogłyby trawić tylko pokarm składający się z cząsteczek o tej samej chiralności. A zatem lustrzana populacja nie mogłaby istnieć w izolacji – potrzebowałaby także lustrzanego pożywienia: cukrów, aminokwasów, lipidów. Badania zespołu Sole modelowały lustrzane życie w prawdziwych środowiskach, a nie kontrolowanych warunkach laboratoryjnych lub przemysłowych. Do jakich wniosków doszli naukowcy? Czy lustrzane życie przetrwa samodzielnie? – Naszym zdaniem lustrzane życie prawdopodobnie napotkałoby bardzo poważne bariery i nie przetrwałoby (…) Istnieją jednak nadal ważne pytania, które wymagają dalszej analizy, w tym długoterminowa dynamika ewolucyjna oraz bardziej realistyczne modele tego, jak układy odpornościowe mogą wchodzić w interakcje z lustrzanymi organizmami – mów…

lustrzane-zycie-608bd57.jpg
width: 2025
height: 1350

Zagadka bezbłędnej nawigacji gołębi wreszcie rozwiązana. Ich „wewnętrzny GPS” znajduje się w... wątrobie
type: item
date: 2026-06-02T09:03:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: gołębie
subject: migracje
subject: ptaki
description: Jak gołębie pokonują setki kilometrów, bezbłędnie wracając do domu? Zagadka, która od lat intrygowała biologów, doczekała się zaskakującego wyjaśnienia. Okazuje się, że klucz do nawigacji ptaków wcale nie tkwi w ich oczach ani mózgu, lecz w komórkach układu odpornościowego znajdujących się w wątrobie.
encoded: W artykule opublikowanym na łamach prestiżowego czasopisma „Science” niemieccy naukowcy dowodzą, że specyficzne komórki wątroby gołębi reagują na pole magnetyczne Ziemi. Pełnią funkcję wewnętrznego kompasu, bez którego ptaki tracą orientację w terenie. W badaniach brali udział immunolodzy z Uniwersytetu i Szpitala Uniwersyteckiego w Bonn, fizycy z Uniwersytetu Duisburg-Essen oraz ornitolodzy z Instytutu Zachowania Zwierząt Maxa Plancka. Tajemnice nawigacji gołębi powoli się przed nami odsłaniają. Komórki wątroby z wewnętrznym magnesem Za wykrywanie pola magnetycznego odpowiadają makrofagi – komórki odpornościowe, które np. utylizują zużyte czerwone krwinki. Przy tej okazji w ich wnętrzach gromadzi się żelazo. Profesor Ulf Wiedwald z Uniwersytetu Duisburg-Essen wyjaśnia, że pierwiastek ten krystalizuje się w komórkach, umożliwiając reakcje na bodźce magnetyczne. Spośród wszystkich analizowanych tkanek (w tym oczu, dzioba, mózgu i śledziony), to właśnie w wątrobie naukowcy odnotowali najwyższe stężenie żelaza i najsilniejszą reakcję magnetyczną. Prof. Christian Kurts ze Szpitala Uniwersyteckiego w Bonn opowiada, że nikt nie podejrzewał układu odpornościowego o pełnienie funkcji „zmysłowych”. Z kolei prof. Martin Wikelski z Instytutu Maxa Plancka żartuje że intuicja, w języku angielskim określana jako gut feeling, czyli „przeczucie z brzucha”, zyskała właśnie naukowe uzasadnienie. Gołębie gubią się w pochmurne dni Aby zweryfikować rolę żelaza w makrofagach, naukowcy przeprowadzili eksperyment na gołębiach wyszkolonych do powrotów do wolier z odległości ponad 20 kilometrów. Części ptaków podano klodronian – substancję usuwającą makrofagi z organizmu. Wyniki okazały się jednoznaczne: w słoneczne dni obie grupy gołębi (zarówno te bez makrofagów, jak i zdrowe) bez problemu trafiały do celu – orientowały się według pozycji Słońca. Jednak gdy niebo było zachmurzone, ptaki pozbawione makrofagów traciły orientację i gubiły drogę, podczas gdy grupa kontrolna bezbłędnie wracała …

nawigacja-golebi-f832878.jpg
width: 3495
height: 2403

Kolejny promyk nadziei w walce z rakiem trzustki. Pacjentom pomogły zmodyfikowane wirusy
type: item
date: 2026-06-01T12:15:41.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: nowotwory
subject: rak
subject: wirusy
description: Podczas badania klinicznego w USA udało się powstrzymać rozwój raka trzustki za pomocą powszechnie występujących wirusów. Choć to wstępny etap, wyniki są obiecujące – tym bardziej, że pacjentom podano minimalne dawki. Terapia aktywizuje także układ odpornościowy, co daje nadzieję chorym u których wystąpiły przerzuty.
encoded: Rak trzustki ma złą sławę jednego z najgroźniejszych nowotworów. Jego objawy pojawiają się zwykle bardzo późno – w momencie, gdy zaatakował już sąsiednie tkanki i nie można go usunąć chirurgicznie. Od momentu diagnozy pacjenci przeżywają średnio 3–6 miesięcy. Nic dziwnego, że naukowcy na całym świecie poszukują metod leczenia tego zjadliwego nowotworu. Niedawno pisaliśmy o obiecujących wynikach badań nad terapią szczepionkami mRNA, a teraz pojawiła się kolejna iskierka nadziei: terapia zmodyfikowanymi adenowirusami. Dlaczego rak trzustki jest tak trudny do leczenia? Trudności w leczeniu sprawia specyficzna budowa guzów trzustki: twarde, włókniste wnętrze blokuje przenikanie leków. „Są twarde niczym krążki hokejowe” – tak obrazowo określa je prof. Masato Yamamoto z Uniwersytetu w Minnesocie, który kierował nowym badaniem. Także immunoterapie, których celem jest pobudzenie układu odpornościowego do walki z nowotworem są nieskuteczne – komórki raka trzustki potrafią skutecznie się maskować. Przełomowa terapia adenowirusami Pierwszemu pacjentowi, z guzem o średnicy siedmiu centymetrów, preparat wirusowy podano rok temu. Dwaj pozostali dołączyli w kolejnych miesiącach. U żadnego z nich guz nie wykraczał poza strukturę trzustki, czyli nie mieli przerzutów. Od momentu podania wirusa guzy u całej trójki całkowicie przestały rosnąć. – Wszyscy pacjenci żyją, a ich stan jest stabilny – ogłosił prof. Yamamoto, który przedstawił nową terapię na dorocznym zjeździe Amerykańskiego Towarzystwa Terapii Genowej i Komórkowej w Bostonie, na początku maja 2026. Kolejny etap badań obejmie 15 osób, a dawki wirusów będą większe. – Skuteczność terapii okazała się wyższa, niż się spodziewałem. Tym bardziej że trzem pacjentom podaliśmy zaledwie jedną dziesiątą dawki, którą docelowo chcemy aplikować – wyjaśnia prof. Yamamoto. Jakie wirusy wstrzyknięto pacjentom z rakiem trzustki? W nowej metodzie wykorzystuje się zmodyfikowanego genetycznie adenowirusa. Namnaża się on tylko w komórkach nowotwor…

rak-trzustki-234b12a.jpg
width: 4850
height: 3645

Najpopularniejszy repelent na komary może je… przyciągać. Nauczyły się, że jego zapach oznacza posiłek
type: item
date: 2026-06-01T07:55:32.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: choroby tropikalne
subject: komary
description: DEET to używany na całym świecie składnik repelentów na komary. Do tej pory uważano go za środek o wysokiej skuteczności, której mechanizm był jednak nie do końca zbadany. Nowe, zaskakujące badanie dowodzi, że w pewnych sytuacjach DEET komarom zupełnie nie przeszkadza. Mało tego – może je wręcz przyciągać, bo jego zapach kojarzą z obecnością ludzi, a więc posiłku.
encoded: Repelenty to powszechny sposób na odstraszanie owadów, w tym komarów. A najpopularniejszym, i uważanym za najskuteczniejszy jest DEET, czyli N,N-Dietylo-m-toluamid. Jest ceniony za skuteczność, niski koszt produkcji i długie, utrzymujące się nawet do 5 godzin działanie. A jednak, mimo że opracowano go ponad 80 lat temu, mechanizm jego działania wciąż nie jest dokładnie zbadany. Nowe badanie, opublikowane w czasopiśmie „Journal of Experimental Biology”, dowodzi, że komary mogą nauczyć się kojarzyć DEET z obecnością ludzi, a więc także i krwi, którą się żywią. Jak to możliwe, że zaczynają lgnąć do substancji, która ma je odstraszać? Co przenoszą komary i co je przyciąga? Pasożyty, bakterie i wirusy (m.in. malaria, denga, chikungunya, wirus rzeki Ross i japońskie zapalenie mózgu) są przenoszone przez żywiące się krwią samice komarów. Aby znaleźć posiłek, owady te są silnie wyczulone na zapachy i bodźce emitowane przez zwierzęta stałocieplne, w tym ludzi. Wyczuwają m.in. wydychany przez nas dwutlenek węgla, kwas mlekowy w pocie oraz przeróżne inne substancje chemiczne, które różnią się w zależności od osoby. Komarzyce wykrywają to wszystko za pomocą narządów umieszczonych na czułkach, kłujce służącej do ssania krwi oraz na głaszczkach szczękowych, które ją otaczają. Repelent DEET: narzędzie, którego nie rozumiemy DEET jest w powszechnym użyciu od lat 50. XX wieku, ale w świecie nauki wciąż trwa dyskusja o tym, jak dokładnie działa. Czy blokuje zapach gospodarza, czy jest dla komara toksyczny, a może dzieje się coś zupełnie innego? W 2008 roku przełomowe badanie wykazało, że DEET blokuje reakcję neuronów czuciowych na zapachy gospodarza u komarów oraz muszek owocowych. Oznacza to, że raczej dezorientuje komara, niż go odstrasza. Kilka lat później naukowcy odkryli, że niewielka część komarów poddanych działaniu DEET jest na niego zupełnie niewrażliwa i że jest to cecha dziedziczna. Istnieją jednak również przesłanki, że niektóre reakcje komarów mają podłoże behawioralne. …

komar-e4049c1.jpg
width: 6000
height: 4500

Czy polska gospodarka może być innowacyjna dzięki nauce? Eksperci nie mają wątpliwości
type: item
date: 2026-05-30T09:51:55.000Z
creator: Katarzyna Rapczyńska-Lubieńska
subject: Nauka
subject: Współpraca reklamowa
subject: badania naukowe
subject: nauka
subject: szkoła
description: Polska zwiększa wydatki na badania i rozwój, ale nadal nie należy do liderów innowacyjności w Europie. Czy współpraca uczelni, biznesu i państwa może to zmienić? O szansach i barierach rozwoju nowoczesnej gospodarki rozmawiali eksperci podczas panelu projektu „Polska Nauka”.
encoded: Współczesna gospodarka opiera się już nie tylko na kapitale i pracy, ale przede wszystkim na wiedzy oraz technologii. To właśnie zdolność do przekształcania badań naukowych w konkretne produkty i usługi decyduje o konkurencyjności państw. Podczas debaty zorganizowanej w ramach projektu „Polska Nauka” eksperci zastanawiali się, jaką rolę w ekosystemie innowacji mogą odegrać polskie uczelnie. Uczelnie mają tworzyć innowacje Prof. dr hab. Andrzej Szeptycki, podsekretarz stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego, podkreślał, że nowoczesne uczelnie powinny aktywnie uczestniczyć w tworzeniu innowacji. Jako przykład wskazał Federalną Politechnikę w Lozannie. – „Państwo płaci nie tylko za nauczanie i możliwość prowadzenia badań, ale też za tworzenie innowacji” – mówi profesor. Jego zdaniem uczelnie powinny być miejscem powstawania pomysłów i rozwiązań, które następnie mogą być wdrażane przez firmy i wspierać rozwój gospodarki. Wynalazki to dopiero początek Dr Hubert Cichocki, prezes Centrum Łukasiewicz, zwrócił uwagę na różnicę między wynalazkiem a innowacją. – „Wynalazki powstają na uczelniach i w instytutach badawczych. Żeby przekuć wynalazek w innowację, potrzebny jest realny plan biznesowy, czyli udział przedsiębiorstwa” – podkreśla. Ekspert przypomniał, że choć Polska zwiększyła nakłady na badania i rozwój do około 1,5 proc. PKB, to nadal pozostaje w końcówce Europejskiego Wskaźnika Innowacyjności. Według niego problemem jest m.in. niewielka liczba dużych firm inwestujących w badania i rozwój. Bez badań podstawowych nie będzie przełomów Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka z Centrum Badań Kosmicznych PAN zaznaczała, że innowacje nie powstaną bez finansowania badań podstawowych, nawet jeśli nie wszystkie kończą się sukcesem komercyjnym. – „Musimy podejmować ryzyko wykładania dużych pieniędzy na badania podstawowe, z których może nic nie wyjść” – mówi. Jak podkreślała, Polska uczestniczy dziś w ważnych międzynarodowych projektach kosmicznych i posiada mocną pozycję n…

2.3-516fe21.jpg
width: 1920
height: 1080

Nasze działania przynoszą skutek. Naukowcy odwołują najczarniejszy scenariusz zmian klimatycznych
type: item
date: 2026-05-29T07:56:41.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Rozwój energetyki solarnej i wiatrowej, coraz wydajniejsze magazyny energii, samochody elektryczne i wiele innych technologii mających obniżyć emisje dwutlenku węgla powolutku zaczynają przynosić efekty. Chociaż emisje są wciąż rekordowo wysokie, a globalne ocieplenie przyspiesza, na horyzoncie widać raczkujące zmiany.
encoded: Naukowcy ogłosili siedem nowych scenariuszy zmian klimatu. Wszystkie pokazują dobitnie co może się wydarzyć w zależności od tego, jak szybko ograniczymy emisje. Ogromnym zaskoczeniem jest fakt, że naukowcy usunęli ten najgorszy scenariusz, znany jako RCP8.5. I mieli do tego całkiem dobry powód Najgorsze scenariusze katastrofy klimatycznej RCP8.5 (Representative Concentration Pathway 8.5) oraz następujący po nim SSP5-8.5 (Shared Socioeconomic Pathway) opisują przyszłość, w której państwa świata nie podejmowałyby żadnych działań na rzecz ograniczenia emisji i rozszerzałyby wykorzystanie paliw kopalnych. Gospodarka byłaby nastawiona na wzrost oparty na ogromnej konsumpcji energii. Scenariusze te zakładają, że do 2100 roku poziom dwutlenku węgla miałby niemal się potroić, osiągając 1135 części na milion, a świat byłby o około 4,5° Celsjusza cieplejszy niż przed epoką przemysłową. Tym samym skrajne zjawiska pogodowe przybrałyby na sile. Fale upałów i susze trwałyby coraz dłużej, nasiliłyby się pożary, huragany i gwałtowne powodzie. Brakowałoby wody pitnej, a coraz większe trudności w uprawie roślin doprowadziłyby do ogromnego wzrostu cen żywności. Jak przewidzieć przyszłość? Wygląda jednak na to, że uda się nam uniknąć ziszczenia się tej katastroficznej wizji klimatycznej. To jednak nie oznacza końca pracy. Już w tej chwili jesteśmy świadkami znacznych i bardzo niepokojących zmian klimatycznych, a mówimy o ociepleniu rzędu 1,4° Celsjusza. Emisje są rekordowo wysokie, a globalne ocieplenie przyspiesza. Jest to jedynie znak, że rozwój energetyki odnawialnej, wzrost liczby samochodów elektrycznych i magazynów energii spowolnił wzrost emisji. Ponieważ przyszłość nie jest przesądzona, naukowcy opracowują różne ścieżki możliwych emisji gazów cieplarnianych. Opierają je na dotychczasowych wydarzeniach oraz przewidywaniach dotyczących polityki i technologii w nadchodzących dekadach. Następnie wybierają ścieżki emisji uznawane za najbardziej prawdopodobne i analizują różne warian…

zmiany-klimatu-7106ef9.jpeg
width: 5184
height: 3456

Inauguracja Programu Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz – historyczna szansa dla naszego kraju
type: item
creator: Katarzyna Szczepaniak-Cieślak
subject: Kosmos
subject: Współpraca reklamowa
subject: badania naukowe
subject: kosmos
description: Analiza globalnych trendów pokazuje jednoznacznie, że inwestycje w sektor kosmiczny przynoszą wymierne korzyści gospodarcze. Według danych ESA 1 euro inwestycji zwraca od 3 do 8 euro! Teraz, dzięki Programowi Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz, Polska ma realne szanse znaleźć własną niszę w globalnym wyścigu o kosmos i stać się europejskim liderem niezależnego dostępu do orbity dla małych satelitów.
encoded: Sieć Badawcza Łukasiewicz to ogólnopolska organizacja, na którą składają się 22 instytuty zlokalizowane w 12 miastach w Polsce. Misją Łukasiewicza jest dostarczanie przedsiębiorstwom innowacyjnych rozwiązań biznesowych, które wpłyną na zwiększenie konkurencyjności krajowej gospodarki na globalnym rynku. Jednym z obszarów działalności jest właśnie sektor kosmiczny – inżynierowie Sieci dysponują szerokim doświadczeniem, szczególnie w zakresie współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną, z którą realizują obecnie ponad 50 projektów. Własna nisza w globalnym wyścigu o kosmos Polska nie tylko aspiruje do udziału w globalnym wyścigu o kosmos, lecz realnie buduje kompetencje, które mogą zapewnić jej trwałą przewagę. Zainaugurowany w tym roku Program Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz będzie się składać z kilkudziesięciu projektów badawczych zaplanowanych do 2035 roku. Skupią się na trzech obszarach: rozwijaniu platform satelitarnych, technologiach wynoszenia ich na orbitę, pracach nad tzw. ładunkami użytecznymi (aparaturą badawczą lub innym oprzyrządowaniem umieszczonym w kosmosie). Podczas inauguracji zaprezentowano plany dotyczące m.in. wynoszenia satelitów na niskie orbity za pomocą rakiet startujących z mobilnych wyrzutni (lub w wersji alternatywnej spod samolotów), wyspecjalizowanych technologii awionicznych czy zaawansowanych materiałów, w tym ultraczarnych powłok i ekranowania zabezpieczającego ładunki użyteczne pod kątem promieniowania kosmicznego. Co istotne inżynierowie skupieni wokół Łukasiewicza mają już na swoim koncie znaczące osiągnięcia w obszarze inżynierii kosmicznej. Rakieta suborbitalna ILR‑33 BURSZTYN 2K, pierwsza na świecie wykorzystująca 98% nadtlenek wodoru jako utleniacz, została przetestowana w docelowej konfiguracji i osiągnęła pułap 101 km, a więc umowną granicę kosmosu. Ponadto, w ciągu dwóch najbliższych lat na orbitę trafi satelita SPARK opracowany wspólnie przez grupę instytutów Sieci, których prace koordynuje Łukasiewicz – ILOT. Os…

SPARKLukasiewicz-04-e07d41a.jpg
width: 2133
height: 1423

Przerywasz grę na komputerze ze złością? Polscy naukowcy ostrzegają: to ważny sygnał
type: item
date: 2026-05-29T06:00:40.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: gry
subject: polska
subject: uzależnienie
description: Czy gwałtowne przerywanie gry ze złością to zwykły brak cierpliwości? Badania naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego dowodzą, że tzw. rage quitting to istotny symptom uzależnienia. Choć gracz odchodzi od ekranu, jego umysł wciąż tkwi w świecie toksycznej rywalizacji.
encoded: Współczesna psychologia coraz wnikliwiej bada zjawisko uzależnienia od gier wideo, w oficjalnej klasyfikacji określane jako „gaming disorder”. Szacuje się, że dotyka ono około 3 proc. osób (wśród młodzieży nawet 6–7 proc.). Badania zespołu naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego, opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „Scientific Reports”, rzucają nowe światło na symptomy uzależnienia. Według nich sam czas spędzany przed ekranem nie jest wystarczającym wskaźnikiem. Wskazują na tzw. rage quitting (nagłe przerywanie gry ze złością) jako istotny objaw. Wnioski z badania przybliża jedna z jego autorek, dr Agnieszka Strojny, w rozmowie z portalem PAP Nauka w Polsce. Kończysz grę ze złością? Twój umysł wciąż „gra” Zjawisko rage quittingu, czyli gwałtownego przerywania gry w wyniku złości, objawiającego się np. przeklinaniem czy rzucaniem przedmiotami, stało się przedmiotem analiz Natalii Michałkiewicz, Pawła Strojny i Agnieszki Strojny. Badacze zauważyli, że większej liczbie takich epizodów towarzyszy też więcej symptomów uzależnienia behawioralnego. Najważniejszym wnioskiem z badań jest jednak to, że rage quitting wcale nie jest zakończeniem gry: choć gracz fizycznie odchodzi od komputera, jego umysł nadal tkwi w świecie rywalizacji, co utrudnia przeniesienie uwagi na coś innego. Zwiększa to impulsywność i zaburza codzienne funkcjonowanie. Było to szczególnie widoczne u badanych nastolatków, u których procesy regulacji emocji w korze przedczołowej wciąż się rozwijają. Jak rozmawiać z wściekłym graczem? Badania naukowców z Krakowa koncentrowały się na nastolatkach. Badacze mają kilka wskazówek dla rodziców, ale każdy kto mieszka pod jednym dachem z wpadającym w „rage quitting” graczem może je wykorzystać. W momencie, gdy ktoś zrywa się z krzesła, rzuca padem i przeklina, racjonalna rozmowa jest niemożliwa – jego system nerwowy stracił równowagę. Upominanie czy dopytywanie o powody złości tylko pogorszy sytuację. – To tak, jakbyśmy wyciągnęli kogoś tonącego z basenu i zam…

uzaleznienie-od-gier-b918d05.jpeg
width: 7413
height: 4944