National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-08-10T07:14:59.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Jesteśmy o krok od odwrócenia procesu starzenia? Pierwszy pacjent otrzymał eksperymentalny lek ER-100
items: Masz wrażenie, że komary lubią cię bardziej niż innych? Nowe badania dowodzą, że to prawda
items: To nie jest scenariusz filmu science-fiction. Sztuczna inteligencja właśnie stworzyła wirusy niespotykane w naturze
items: Europa przekroczyła granicę 2,4°C. Nasz kontynent ociepla się najszybciej na świecie
items: Koniec z wychowaniem w przesadnej czystości? Naukowcy potwierdzają „efekt zagrody”
items: Czy utracony słuch da się odzyskać? Naukowcy są coraz bliżej odpowiedzi
items: Upał postarza organizm jak palenie papierosów. Naukowcy ostrzegają
items: Zwykła sól, kosmiczny kształt. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wyrósł niezwykły kryształ
items: Orki taranują rybę, rozbijając ją w pył. Niezwykłe nagranie naukowców podbija sieć
items: Pospolity gatunek mchu zachowuje się jak sieć neuronowa. Czy komputery przyszłości będą zielone?
items: Naukowcy zaobserwowali ewolucję „na żywo”. To może być klucz do przetrwania zmian klimatycznych
items: Kosmiczny lód VII – naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego podważają klasyczny model struktury
items: Ozzy Osbourne pozwolił naukowcom odczytać cały swój genom. Wyniki badań wiele wyjaśniły
items: Drugie życie jajników po menopauzie. Odkryto ich nowe, nieznane dotąd funkcje
items: Czy ptaki naprawdę lubią latać? Naukowcy zbadali ich emocje i mają zaskakującą odpowiedź
items: Zwykłe badanie krwi przewidzi chorobę Alzheimera nawet 10 lat wcześniej. Naukowcy wyjaśniają, jak to działa
items: Zdumiewające odkrycie w skażonej kopalni. Te bakterie dosłownie jedzą radioaktywny uran
items: Dlaczego radykalny cyfrowy detoks nie działa? Ekspertka tłumaczy, jak mądrze odstawić telefon
items: Sonda NASA New Horizons wybudziła się z hibernacji. Jest gotowa do dalszych badań na obrzeżach Układu Słonecznego
items: Nieskończona armia komórek do walki z rakiem. Przełomowe odkrycie naukowców z USA
items: Model matematyczny wyjaśnia, dlaczego porzuciliśmy kanibalizm. To nie moralność nas ocaliła
items: Wszystkie 20 szkieletów Homo naledi znalezionych w jaskini Rising Star to kobiety. Nikt nie wie, dlaczego
items: Przełom w neurobiologii. Innowacyjny biomateriał skutecznie połączył przerwany rdzeń kręgowy
items: Niezwykłe odkrycie w Morzu Śródziemnym. Kaszaloty stworzyły dwie odrębne kultury i mówią dwoma dialektami
items: To dlatego Wszechświat milczy. Kosmiczny „mikser” niszczy sygnały od obcych cywilizacji

Jesteśmy o krok od odwrócenia procesu starzenia? Pierwszy pacjent otrzymał eksperymentalny lek ER-100
type: item
date: 2026-08-10T06:49:40.000Z
creator: D.T. Max
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: długowieczność
subject: medycyna
subject: starość
description: Po raz pierwszy podano człowiekowi eksperymentalny lek ER-100. Terapia ma cofać biologiczny zegar komórek i pomóc naprawiać uszkodzony nerw wzrokowy, ale naukowcy liczą, że to dopiero początek. Jeśli metoda okaże się bezpieczna i skuteczna, może otworzyć drogę do odwracania także innych zmian związanych ze starzeniem.
encoded: Spis treści: Eksperymentalna terapia ER-100 ER-100 ma cofać biologiczny zegar komórek Miliardy dolarów w wyścigu o długowieczność Od Gilgamesza do eksperymentów z odmładzaniem Pierwsze badania nad starzeniem Czynniki Yamanaki otworzyły drogę do cofania wieku komórek Altos Labs bada sposoby na odmładzanie Czynniki Yamanaki a odwracanie starzenia Czy można odmłodzić starą skórę? Dlaczego starzenie nie jest jednym procesem Czy przyszłym lekiem na starzenie będzie tabletka? Dryf mezenchymalny Naukowcy wprost o odwracaniu starzenia Bezpieczne odmładzanie komórek Od ER-100 do SL-100. Kolejnym krokiem ma być tabletka Czy jedna terapia może odmłodzić mózg, nerki i mięśnie? Biologiczna „kopia zapasowa” młodości Kto będzie mógł sobie pozwolić na nieśmiertelność? W kwietniu tego roku w niepozornym gabinecie lekarskim w Glendale doszło do przełomowego zabiegu. Biolog molekularny prof. David Sinclair obserwował, jak okulista podaje do lewego oka mężczyzny z zaawansowaną jaskrą niewielką ilość ER-100 – substancji, nad którą profesor pracował od lat. Zabieg odbywał się w ramach badań klinicznych zatwierdzonych przez FDA. Lekarz wcześniej zdezynfekował oko pacjenta jodyną i znieczulił je lidokainą. Jaskra to choroba, która uszkadza nerwy wzrokowe. Dotyka głównie osoby starsze i może prowadzić do ślepoty funkcjonalnej. Pacjent – mężczyzna po siedemdziesiątce – zmagał się z tą chorobą od dekad i przeszedł wiele operacji, które miały spowolnić jej rozwój. Obecnie zachował jednak tylko około 50 procent widzenia. Eksperymentalna terapia ER-100 Nowa terapia była czymś bezprecedensowym: wykorzystywała substancję, której nigdy wcześniej nie wstrzyknięto człowiekowi, a która mogła odwrócić skutki jaskry. Miała zasadniczo skłonić jego geny do cofnięcia biologicznego zegara w uszkodzonej wiązce włókien nerwu wzrokowego o całe dziesięciolecia – do czasu, gdy była ona zdrowa. David Sinclair długo czekał na tę chwilę. Jako profesor genetyki w Harvard Medical School, wraz ze swoim byłym doktorant…

cofanie-starzenia-fc39ac5.png
width: 2160
height: 1440

Masz wrażenie, że komary lubią cię bardziej niż innych? Nowe badania dowodzą, że to prawda
type: item
date: 2026-08-09T08:45:10.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: komary
subject: krew
subject: skóra
subject: zapach
description: Chyba każdy z nas zna kogoś kto twierdzi, że zawsze jest bardziej pogryziony przez komary, niż reszta towarzystwa. A może sami należymy do tej „uprzywilejowanej” grupy. Najnowsze badania pokazują, że takie przeczucia mogą być słuszne – komary faktycznie mają ulubieńców wśród ludzi. Kluczem do wyjaśnienia tego fenomenu okazały się mikroorganizmy, które zamieszkują naszą skórę.
encoded: Badanie na ponad setce osób przeprowadzone przez naukowców z Florydy, pokazało, że komary wyraźnie preferują zapach niektórych osób. Preferencje jednak były różne wśród róznych gatunkow komarów – a przebadano ich trzy. Wyniki badania sa wazne nie tylko dla naszej wygody – komary są wciąż jednymi z najgroźniejszych zwierząt świata, ze względu na zdolność do przenoszenia śmiertelnych chorób, takich jak malaria czy denga. Zrozumienie, w jaki sposób owady te wybierają sobie ofiary, może potencjalnie uratować wiele ludzkich istnień. To nie pierwsze badania szczególnego upodobania komarów do niektórych osób. Wcześniej powiązano je m.in. z piciem piwa oraz sygnałami wizualnymi powiązanymi z dwutlenkiem węgla. Jednak żadne z nich nie rozwiązało tej zagadki do końca, wskazano jedynie dość ogólne korelacje. Najnowsze badanie jest przełomowe, bo wychodzi poza stwierdzenie korelacji. Złożona chemia ludzkiego zapachu W badaniu, przeprowadzonym przez zespół naukowców z Florida International University (FIU), wzięło udział 119 ochotników. Eksperyment miał na celu sprawdzenie, w jaki sposób trzy różne gatunki komarów (Aedes aegypti, Aedes albopictus oraz Culex quinquefasciatus) reagują na naturalny zapach ciała poszczególnych osób. Wyniki wyraźnie wykazały, że atrakcyjność zapachowa ludzi jest kwestią niezwykle indywidualną. Co ciekawe, osoba, która przyciągała jeden gatunek komarów, niekoniecznie była równie atrakcyjna dla pozostałych. W przypadku Aedes aegypti odnotowano niewielką preferencję mężczyzn nad kobietami. Różnice te wynikają ze skomplikowanego składu chemicznego emitowanych przez ludzi zapachów. Związki uwalniane przez skórę wchodzą w reakcje z bakteriami i tworzą lotne związki organiczne. Szacuje się, że ludzka skóra może wydzielać ponad 1000 różnych lotnych związków, co czyni analizę preferencji owadów wyjątkowo trudnym zadaniem. Ponadto każdy z ponad 3600 znanych gatunków komarów wykształcił w toku ewolucji nieco inne preferencje węchowe. Kto może zostać komarowym „…

komar-12294a7.jpg
width: 6000
height: 4500

To nie jest scenariusz filmu science-fiction. Sztuczna inteligencja właśnie stworzyła wirusy niespotykane w naturze
type: item
date: 2026-08-07T13:40:32.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: genetyka
subject: sztuczna inteligencja
subject: wirusy
description: Po raz pierwszy w historii naukowcy użyli modeli sztucznej inteligencji do stworzenia zupełnie nowych wirusów. Odkrycie to daje nadzieję na przełom w medycynie, ale i budzi niepokój, że technologia ta może zostać wykorzystana do stworzenia broni biologicznej.
encoded: Tworzenie wirusów od zera wcale nie jest nowością. Sztucznie wytworzonych genomów używa się m.in. do testowania leków antywirusowych i szczepionek. Jednak nowe badanie, opublikowane 6 sierpnia 2026 w „Science”, idzie znacznie dalej niż tylko powielanie wirusów. Naukowcy ze Stanford University oraz Arc Institute (organizacji badawczej z Palo Alto w Kalifornii) nauczyli sztuczną inteligencję rozpoznawać wzorce w DNA i wykorzystali je do napisania „receptur” na całkowicie nowe wirusy. Wirusy nieznane naturze i obawy o broń biologiczną Zgodne z recepturami cząsteczki DNA wprowadzono następnie do bakterii. Zmodyfikowane bakterie z kolei wyprodukowały wirusy, jakich nigdy wcześniej nie widziano w przyrodzie. Były one w stanie infekować inne bakterie, co dowodzi, że były funkcjonalne. Wirusy „wymyślone” przez sztuczną inteligencję nie stanowią żadnego zagrożenia dla ludzi – wszystkie są podobne do naturalnie występującego wirusa Phi X-174, który infekuje wyłącznie bakterie. Jednak badanie potęguje obawy, że sztuczna inteligencja może kiedyś umożliwić stworzenie nowej generacji broni biologicznej. Dr Moritz Hanke z Johns Hopkins Center for Health Security, który nie brał udziału w badaniu, zauważa w rozmowie z The New York Times, że rządowe i naukowe organizacje zbyt wolno opracowują procedury ochronne, a nauka pędzi naprzód. DNA jest jak książka Autorzy badania skorzystali z modelu AI o nazwie Evo, który pod niektórymi względami przypomina duże modele językowe, tzw. LLM-y. Odpowiadają one na pytania łącząc ze sobą słowa, które z największym prawdopodobieństwem powinny po sobie nastąpić. To możliwe dzięki intensywnemu treningowi na ogromnych zbiorach tekstów. A DNA przypomina książkę: jest ciągiem molekularnych klocków (nukleotydów), ułożonych jak litery w tekście. Geny składają się z setek nukleotydów, kodując w ten sposób instrukcje budowy białek i innych cząsteczek. DNA ma też własne reguły „gramatyczne”: jeśli sekwencja je narusza, rezultatem jest biologiczny bełkot. Bi…

vlcsnap-2026-08-07-13h11m48s991-d3b64ac.png
width: 1430
height: 1080

Europa przekroczyła granicę 2,4°C. Nasz kontynent ociepla się najszybciej na świecie
type: item
date: 2026-08-05T09:50:23.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: europa
subject: klimat
subject: ocieplenie klimatu
subject: satelity
subject: susza
subject: upał
subject: zmiany klimatyczne
description: Najnowsze dane klimatyczne wskazują jednoznacznie: Europa jest najszybciej ogrzewającym się kontynentem na Ziemi. Podczas gdy średnia temperatura globu wzrosła o około 1,3–1,4°C w porównaniu z erą przedprzemysłową, w Europie wzrost ten przekroczył już 2,4°C. Ten dramatyczny proces nie jest jednak dziełem przypadku, lecz wynikiem splotu czynników geograficznych, atmosferycznych i środowiskowych.
encoded: Choć wydaje się to sprzeczne ze zdrowym rozsądkiem, Europa nagrzewa się dużo szybciej niż wskazywałaby światowa średnia zmian klimatycznych. Jednak wytłumaczenie tego faktu, choć skomplikowane, to czysta fizyka, wynikająca z interakcji między lądem, atmosferą a sąsiadującą z Europą Arktyką. Badania wskazują na cztery kluczowe mechanizmy odpowiedzialne za ten stan rzeczy. Europa a reszta świata: liczby, które mówią wszystko W ciągu ostatnich 30 lat (okres 1996–2025) średnia temperatura w Europie rosła o około 0,56°C na dekadę, podczas gdy średnia globalna wynosiła w tym samym czasie ok. 0,27°C. Obecnie temperatury na kontynencie są o około 2,4°C do 2,5°C wyższe od poziomów sprzed uprzemysłowienia (1850–1900), podczas gdy globalne ocieplenie szacuje się na ok. 1,4°C. Rok 2025 zapisał się jako najcieplejszy w historii pomiarów dla Europy, a niemal cały kontynent (95%) doświadczył temperatur powyżej średniej. Dominacja lądu i specyfika geograficzna Europy Pierwszy powód gwałtownego ocieplania się Europy to fizyczna różnica w pojemności cieplnej między lądem a wodą. Woda posiada znacznie wyższe ciepło właściwe, co sprawia, że pochłania ogromne ilości energii słonecznej, ogrzewając się przy tym powoli i długo oddając ciepło. Ląd i powietrze nad nim ogrzewają się szybko. Europa jest częścią dużej masy lądowej Eurazji, co sprawia, że temperatura powietrza przy powierzchni rośnie gwałtowniej. Poza tym gęsta sieć miast, rozbudowana infrastruktura oraz przekształcenie naturalnych krajobrazów dodatkowo wzmacniają ten proces, poprzez efekt „wyspy ciepła”. Arktyczne wzmocnienie Europa nie istnieje w izolacji klimatycznej – jej północ graniczy z obszarem arktycznym, który ociepla się już nawet nie dwu- ale ponad trzykrotnie szybciej niż reszta świata (wzrost o ok. 0,75°C na dekadę). Głównym mechanizmem napędzającym to zjawisko jest tzw. arktyczne wzmocnienie, związane z zanikaniem pokrywy śnieżnej i lodowej. Świeży śnieg oraz lód morski działają jak gigantyczne zwierciadło, odbija…

europa-susza-1777312.jpg
width: 3797
height: 2848

Koniec z wychowaniem w przesadnej czystości? Naukowcy potwierdzają „efekt zagrody”
type: item
date: 2026-08-03T13:16:21.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dzieci
subject: higiena
subject: krowy
subject: medycyna
description: Naukowcy od dawna podejrzewali, że wyjątkowo czyste środowisko dezorientuje układ odpornościowy, a dzieci wychowujące się na wsi rzadziej cierpią na alergie. Dziś w końcu mamy na to twarde dowody. Zespół niemieckich badaczy po raz pierwszy zidentyfikował konkretne gatunki bakterii, które odpowiadają za tzw. efekt zagrody.
encoded: Rosnąca fala alergii, astmy oraz atopowego zapalenia skóry u dzieci to jeden z największych problemów w krajach uprzemysłowionych. Zakładno, że układ odpornościowy pozbawiony kontaktu z drobnoustrojami w dzieciństwie, zaczyna traktować niegroźne pyłki czy sierść zwierząt jako zagrożenie. Zauważono, że dzieci mające codzienny kontakt ze zwierzętami hodowlanymi, chorują znacznie rzadziej, co określano jako tzw. efekt zagrody. Brakowało jednak dowodu, który jednoznacznie wskazałby przyczynę. Zespół naukowców z Uniwersytetu Ludwika Maksymiliana oraz Instytutu Zapobiegania Astmie i Alergii Helmholtz w Monachium, postanowił rozwikłać tę zagadkę. Udało się. Sprzymierzeńcy z obory Kluczem do sukcesu okazała się wnikliwa analiza mikrobiomu z próbek pobranych ze środowisk, w których na co dzień przebywały badane dzieci. Naukowcy przeanalizowali kurz z materacy ponad tysiąca uczniów z wiejskich terenów południowej Japonii i Niemiec oraz próbki powietrza z kilkudziesięciu obór. Wyniki, opublikowane właśnie na łamach czasopisma „NEJM Evidence”, okazały się zaskakująco jednoznaczne. Zidentyfikowano dziewięć gatunków bakterii gram-dodatnich (w tym m.in. Romboutsia timonensis oraz Glutamicibacter arilaitensis), które odgrywają decydującą rolę w stymulacji dziecięcego układu immunologicznego. Mikrobiologiczny ślad prowadzi do… obory. Pożyteczne bakterie żyją w układzie pokarmowym krów, skąd wraz z obornikiem trafiają do powietrza w oborach. Dzieci przebywające w pobliżu wdychają je, a także przenoszą na ubraniach do domów. W próbkach powietrza z obór te dziewięć gatunków stanowiło aż 25 procent wszystkich mikroorganizmów, podczas gdy w kurzu z dziecięcych materacy ich udział wynosił około 6 procent. Ta stała, umiarkowana ekspozycja okazuje się optymalnym treningiem dla układu odpornościowego. „Efekt zagrody” został tym samym naukowo potwierdzony. Mikrobiom wycisza stany zapalne Odkrycie konkretnych gatunków to tylko połowa sukcesu. Sama korelacja nie dowodzi jeszcze przyczynowości. …

efekt-zagrody-8742cf6.jpg
width: 5551
height: 3701

Czy utracony słuch da się odzyskać? Naukowcy są coraz bliżej odpowiedzi
type: item
date: 2026-07-31T12:18:12.000Z
creator: Lindsay Kalter
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: medycyna
subject: Zdrowie
description: Po dziesięcioleciach badań zakończonych niepowodzeniami naukowcy odkryli kombinację genów, która umożliwia odtworzenie komórek ucha wewnętrznego odpowiedzialnych za odbieranie dźwięków. Czy to oznacza, że odzyskanie słuchu będzie możliwe?
encoded: Od dziesięcioleci badacze słuchu próbują rozwikłać pewną osobliwą biologiczną sprzeczność. Gdy obumrze wystarczająco dużo komórek rzęsatych ucha wewnętrznego, odpowiedzialnych za odbieranie bodźców dźwiękowych – czy to wskutek starzenia się, czy urazu – ich utrata jest zazwyczaj nieodwracalna. Aparaty słuchowe mogą wzmacniać dźwięki, a implanty ślimakowe omijać uszkodzone struktury, jednak żadna z tych metod nie przywraca samych komórek. Tymczasem u innych zwierząt takie ograniczenie nie występuje. Ptaki potrafią regenerować komórki czuciowe umożliwiające im słyszenie. Ryby również mają taką zdolność. Gdy komórki te zostaną uszkodzone, na ich miejsce powstają nowe. Ludzie tego nie potrafią. A przynajmniej tak się wydawało. W ciągu ostatniej dekady seria eksperymentów na myszach zaczęła zmieniać ten stan wiedzy, dowodząc, że przez krótki czas po narodzinach ucho wewnętrzne ssaków zachowuje ograniczoną zdolność do regeneracji. Początkowo naukowcy mieli nadzieję na znalezienie jednego głównego „włącznika”, który potrafiłby na nowo obudzić tę zdolność. Okazuje się jednak, że odpowiedź przypomina raczej molekularny przepis – taki, który wykorzystuje nieoczekiwane źródło komórek zastępczych: własne komórki podporowe ślimaka. Pod wpływem odpowiedniej kombinacji sygnałów rozwojowych komórki te mogą zacząć przekształcać się w rzęsate komórki czuciowe. Obecnym wyzwaniem jest sprawienie, by doprowadziły tę transformację do końca. Dlaczego ucho wewnętrzne nie potrafi się samo naprawiać? Każdy dźwięk zaczyna się od zjawiska mechanicznego. W ślimaku – spiralnie skręconym narządzie ukrytym głęboko w czaszce – znajduje się około 15 tysięcy czuciowych komórek rzęsatych, które przekształcają drgania w impulsy elektryczne. Na szczycie każdej z nich znajduje się pęczek mikroskopijnych wypustek przypominających włoski, zwanych stereociliami. Gdy fale dźwiękowe docierają do ucha, stereocilia uginają się. Ten ruch otwiera w komórkach maleńkie kanały jonowe, wywołując impulsy elektryczne p…

utrata-sluchu-111bcbb.jpg
width: 5600
height: 3733

Upał postarza organizm jak palenie papierosów. Naukowcy ostrzegają
type: item
date: 2026-07-30T10:49:41.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: pogoda
subject: upał
subject: życie
description: Nie tylko odwodnienie i udar cieplny. Najnowsze badania pokazują, że długotrwała ekspozycja na wysokie temperatury może przyspieszać biologiczne starzenie organizmu. Zmiany zachodzą nawet na poziomie DNA, a ich skala może przypominać skutki palenia papierosów lub nadmiernego picia alkoholu.
encoded: Spis treści: Jak bardzo upał skraca życie? Tak gorąco działa na ciało Ciepło przedwcześnie starzeje geny Czy wszyscy starzejemy się od gorąca? Nie tylko gorące tropiki – średnie temperatury wielu miast w Polsce rosną z roku na rok. Wiedzą o tym np. mieszkańcy Wrocławia, w którym średnia roczna temperatura w 2023 roku znacząco różniła się od średniej z lat 1991–2020. Powodem są nie tylko łagodniejsze zimy, ale także nachodzące Polskę fale upałów. To nie koniec złych wieści: według najnowszych badań długotrwała ekspozycja na podwyższoną temperaturę może mieć katastrofalne skutki dla organizmu. Jak bardzo upał skraca życie? Coraz więcej badań udowadnia, że długotrwałe przebywanie w gorącym klimacie niesie za sobą nie tylko oczywiste zagrożenia, takie jak utrata wody czy powodowane przez słońce choroby skóry, ale także… wpływa na ogólne starzenie się organizmu na poziomie komórkowym. – Nasze badanie wykazało, że wiek biologiczny osób mieszkających na obszarach o ekstremalnie wysokich temperaturach jest nawet o 14 miesięcy starszy niż tych, którzy żyją w znacznie chłodniejszych rejonach – mówi Eun Young Choi, gerontolożka z USC Leonard Davis School of Gerontology i współautorka najnowszych badań. Naukowców zaskoczyło to, że efekt utrzymywał się po uwzględnieniu dochodów, stylu życia i stanu zdrowia badanych. Tak gorąco działa na ciało Według Amita Shaha, geriatry z Mayo Clinic, długotrwałe narażenie na gorąco wywiera wpływ na wiele układów narządów. Wszystko przez to, że nasz organizm walczy o utrzymanie niskiej temperatury. Serce pracuje intensywniej, jak najszybciej kierując krew do skóry. Układ nerwowy jest nadmiernie pobudzany, przez co doświadczamy zawrotów głowy, dezorientacji czy zaników pamięci. Nerki pracują na zwiększonych obrotach, by oszczędzać wodę. Nawet układ odpornościowy może wywoływać stany zapalne, próbując poradzić sobie z ciężkimi warunkami. Ciepło przedwcześnie starzeje geny Najnowsze badania udowadniają jednak, że to nie wszystko. Wysokie temperatu…

Upal-postarza-nas-jak-papierosy-168a721.jpg
width: 6192
height: 4128

Zwykła sól, kosmiczny kształt. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej wyrósł niezwykły kryształ
type: item
date: 2026-07-25T12:36:57.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: chemia
subject: fizyka
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
description: Na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej doszło do niezwykłej transformacji chlorku potasu. W warunkach mikrograwitacji kryształy tej soli przybrały formy przypominające misterne rzeźby. Takie kształty nie byłyby możliwe do uzyskania w ziemskich laboratoriach.
encoded: Niezwykłe zdjęcia i nagrania wideo przedstawiające wzrost kryształów chlorku potasu udostępnił astronauta NASA, Don Pettit. Zamiast formować typowe sześciany, w kosmosie chlorek potasu wykrystalizował w dziwne, puste w środku piramidy o schodkowych kształtach. Dlaczego kryształy w kosmosie przybierają dziwne kształty? Na Ziemi hodowla kryształów jest ograniczona przez masę samej substancji – gdy stają się one zbyt ciężkie, mają tendencję do osiadania na dnie naczynia, uginania się lub pękania pod własnym ciężarem. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, gdzie grawitacja jest około milion razy słabsza niż na powierzchni naszej planety, te ograniczenia znikają, pozwalając kryształom na swobodny wzrost we wszystkich kierunkach. Chlorek potasu (jedna z naturalnie występujących na Ziemi soli) dąży do formy sześcianu. Jednak w mikrograwitacji proces ten ulega fascynującemu zaburzeniu: kryształ narasta głównie na krawędziach i w narożnikach. Efektem jest powstawanie pustych przestrzeni wewnątrz struktury i tworzenie się charakterystycznych, schodkowych warstw, układających się w misterne formacje. Ponieważ każdy nowy narożnik staje się potencjalnym punktem zmiany kierunku wzrostu, kryształ zaczyna się zwijać, tworząc widoczne na zdjęciu eleganckie „ozdobniki”. Siły molekularne przejmują kontrolę Kluczem do zrozumienia tego kosmicznego fenomenu jest zmiana hierarchii sił fizycznych oddziałujących na cząsteczki. Jak wyjaśnia prof. Anne Wilson z Butler University, w mikrograwitacji siły przyciągania cząsteczkowego oraz polarność cząsteczek stają się znacznie bardziej zauważalne. To właśnie te subtelne oddziaływania dyktują, w jaki sposób ciecze i kryształy formują swoje struktury. Brak zniekształceń wywołanych ciężarem sprawia, że kryształy rosną w sposób niemal idealnie uporządkowany, co nadaje im wygląd tak regularny, że aż nierzeczywisty. Dla badaczy to rzadka okazja, by zobaczyć, jak wygląda „idealna” struktura krystaliczna, pozbawiona defektów, które na Ziemi są nieuniknio…

krysztal-232e90b.jpg
width: 1280
height: 720

Orki taranują rybę, rozbijając ją w pył. Niezwykłe nagranie naukowców podbija sieć
type: item
date: 2026-07-24T13:42:08.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: drapieżniki
subject: kalifornia
subject: obserwacje
subject: orki
subject: polowanie
subject: zachowania
description: Naukowcy z USA zaobserwowali i nagrali nieznaną dotąd taktykę orek. Morskie drapieżniki współpracują ze sobą, by z ogromną siłą taranować i rozbijać gigantyczne ryby na drobne kawałki. Autorka nagrania, biolożka Kathryn Ayres, nie mogła powstrzymać krzyku.
encoded: W Zatoce Kalifornijskiej naukowcy zaobserwowali niezwykłe zachowanie orek, które współpracują, aby rozbijać na kawałki upolowane samogłowy – jedne z największych ryb świata. Eksperci przypuszczają, że ta brutalna technika ma ułatwić żerowanie młodszym, mniejszym osobnikom. Choć taranowanie ofiar jest znaną już metodą orek, to tak precyzyjnej koordynacji jeszcze nie widziano. Orki znów zaskoczyły zachowaniem Orki są uznawane za jedne z najbardziej inteligentnych i pomysłowych morskich drapieżników. Ich ciekawe zachowania nie zawsze mają praktyczny charakter – obserwowano już jak taranują łodzie, przynoszą prezenty ludziom, „noszą” na głowach martwe łososie czy wyjadają rekinom wątroby. Ich techniki polowania mogą się różnić między populacjami, stanowiąc coś w rodzaju lokalnej, „ludowej mądrości” A jednak orkom po raz kolejny udało się zaskoczyć naukowców. W Zatoce Kalifornijskiej badacze zaobserwowali nowe zachowanie: celowe rozbijanie martwych ryb na mniejsze kawałki. Technika ta, nazwana przez naukowców „ram-to-fragment” (taranowanie w celu fragmentacji), może służyć rozdrobnieniu zdobyczy. Niezwykła siła „taranu” orek Proces ten, choć brutalny, jest niezwykle precyzyjny i wymaga ścisłej współpracy. Podczas obserwacji odnotowano, że jedna orka trzymała martwego samogłowa (Masturus lanceolatus, rybę mogąca ważyć nawet 2 tony), przygotowując pole do uderzenia. W tym samym czasie druga orka rozpędziła się w stronę ofiary. Tuż przed staranowaniem osobnik trzymający rybę puścił ją, pozwalając towarzyszowi na potężne uderzenie. Jego siła była tak duża, że ogromny samogłów dosłownie eksplodował, tworząc chmurę fragmentów rozproszonych w wodzie. Kathryn Ayres, naukowczyni z organizacji Beneath the Waves, która nagrała i opisała to zachowanie w czasopiśmie „Frontiers in Ethology”, opowiedziała, że towarzyszył temu głośny huk. Widok rozpadającej się ryby był tak szokujący, że nie mogła powstrzymać krzyku – co dokładnie słychać na nagraniu: View oEmbed on the source website T…

orki2-82aa3db.jpg
width: 3409
height: 2272

Pospolity gatunek mchu zachowuje się jak sieć neuronowa. Czy komputery przyszłości będą zielone?
type: item
date: 2026-07-24T07:41:15.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: eksperyment
subject: elektryczność
subject: rośliny
description: Wygląda zwyczajnie, ale tętni w nim…prąd. Najnowsze badania pokazują, że mech generuje fale elektryczne o różnej prędkości, które przypominają proste formy przesyłania informacji.
encoded: Naukowcy od dawna wiedzieli, że rośliny potrafią generować impulsy elektryczne pod wpływem bodźców zewnętrznych, takich jak światło, zmiana temperatury czy substancje chemiczne. Dotychczasowe obserwacje były jednak małymi wycinkami z życia tych organizmów. Najnowszy eksperyment na mchu ujawnił, że procesy te mają charakter ciągły, zorganizowany i bez porównania bardziej złożony, niż dotychczas przypuszczano. Siedem dni nasłuchu mchu Za przełomowymi obserwacjami stoi prof. Andy Adamatzky, informatyk specjalizujący się w niekonwencjonalnych systemach obliczeniowych. Badacz zebrał poduszeczki krótkosza pospolitego (Brachythecium rutabulum) – gatunku mchu występującego powszechnie, również w Polsce. W laboratorium umieścił je na wilgotnym podłożu w przezroczystym, zamkniętym pojemniku o wysokiej wilgotności, zapewniając stałe oświetlenie. W poduszki mchu wbił miniaturowe elektrody. Przez 178 godzin, czyli w sumie ponad 7 dni, rejestrował aktywność elektryczną mchu. Uzyskane dane zostały następnie wprowadzone do zaawansowanych modeli komputerowych w celu dokładnej analizy wzorców. Głównym celem naukowca było ustalenie, czy rejestrowane sygnały układały się w uporządkowane struktury, które mogłyby świadczyć o zdolności do prostej obróbki informacji. Wyniki eksperymentu przeszły najśmielsze oczekiwania – okazało się, że mech generuje niezwykle bogaty repertuar impulsów elektrycznych. Czy mech jest siecią neuronową? Prof. Adamatzky zidentyfikował kilka rodzajów impulsów. Były to: szybkie skoki napięcia, które rozprzestrzeniały się z prędkością około 0,2 milimetra na sekundę, bardziej stabilne, rytmiczne oscylacje rozchodzące się w tempie około 0,02 milimetra na sekundę, oraz niezwykle wolne zmiany potencjału elektrycznego, przemieszczające się o 0,005 milimetra na sekundę. Co istotne, zjawiska te nie zachodziły w całej poduszce jednocześnie. Impuls zarejestrowany przez jedną elektrodę pojawiał się z wyraźnym opóźnieniem na kolejnej, co jednoznacznie potwierdza, że fala elek…

mech-dedce8d.jpeg
width: 3210
height: 2304

Naukowcy zaobserwowali ewolucję „na żywo”. To może być klucz do przetrwania zmian klimatycznych
type: item
date: 2026-07-24T05:58:13.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: ewolucja
subject: rośliny
subject: warszawa
description: Zmiany klimatyczne stawiają pod znakiem zapytania przyszłość światowej bioróżnorodności. Nie wiadomo, czy powolne mechanizmy ewolucji są w stanie przyspieszyć na tyle, aby uratować gatunki przed wyginięciem. Próby odpowiedzi na to pytanie podjął się międzynarodowy zespół badawczy z udziałem dr. hab. Macieja Wódkiewicza z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Bohaterką eksperymentu była niepozorna roślina.
encoded: Trwający 5 lat eksperyment pozwolił zaobserwować procesy ewolucyjne „na żywo” w warunkach naturalnych. Wykazał, że rośliny posiadają nadzwyczajne zdolności adaptacyjne i mogą się przystosować do zmian w błyskawicznym tempie. Skala i organizacja „supereksperymentu” Prowadzenie badań nad ewolucją zwykle polega na obserwacji organizmów w warunkach laboratoryjnych. Nie oddaje to jednak złożoności środowiska naturalnego. Projekt GrENE-net, zapoczątkowany w 2015 roku, przeniósł takie badania w teren. Na niespotykaną dotąd skalę. Aby poznać zdolności ewolucyjne roślin naukowcy założyli 43 ogrody badawcze na trzech kontynentach. Poletka doświadczalne powstały w skrajnie różnych strefach klimatycznych – od alpejskiej po pustynną, m.in. w Niemczech, Francji, Hiszpanii, Holandii, Norwegii, Grecji, Estonii, USA, na pustyni Negew w Izraelu oraz na Kampusie Ochota Uniwersytetu Warszawskiego. W ramach badania pobrano ponad 74 tysiące próbek genetycznych. Dlaczego wybrano rzodkiewnik? Gatunkiem modelowym eksperymentu został rzodkiewnik pospolity. W każdym ogrodzie utworzono 12 oddzielnych rabat, na których wysiano mieszankę 231 dzikich linii rzodkiewnika (Arabidopsis thaliana) pochodzących z banku nasion ABRC. Dlaczego wybrano właśnie rzodkiewnika, niepozorną roślinę jednoroczną z rodziny kapustowatych? Był to pierwszy gatunek rośliny, u którego w pełni zsekwencjonowano genom. Naukowcy dokładnie wiedzieli zatem, za co odpowiadają poszczególne geny. Krótki cykl życiowy rośliny umożliwił szybkie śledzenie zmian zachodzących z pokolenia na pokolenie. Rodkiewnik pospolity jest spokrewniony z rzeżuchą, kalafiorem, kapustą, brokułami, brukselką, rzepakiem i gorczycą. Jak geny odpowiadają na pogodę? Kluczowym elementem eksperymentu było ciągłe monitorowanie warunków atmosferycznych i zestawianie ich z danymi genetycznymi. Zamiast sekwencjonować DNA pojedynczych roślin, zbierano je z całej rabaty. – Do sekwencjonowania została użyta metoda PoolSeq, w której nie są sekwencjonowane pojedyncz…

rodzkiewnik-eaaa4a2.jpeg
width: 3408
height: 2272

Kosmiczny lód VII – naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego podważają klasyczny model struktury
type: item
date: 2026-07-23T13:30:43.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: lód
subject: pierwiastki
subject: tajemnice
description: Czy w ziemskich laboratoriach można badać kosmiczny lód, który tworzy się głęboko we wnętrzach niektórych ciał niebieskich? Badacze z Wydziału Chemii Uniwersytetu Warszawskiego udowodnili, że tak. Odnaleźli też lokalny chaos tam, gdzie miała być mocno uporządkowana struktura.
encoded: Jeszcze w okresie programu księżycowego Apollo panowało przekonanie, że Księżyc jest zupełnie suchy, a płynna woda występuje niemal wyłącznie na Ziemi. Już wtedy pojawiały się jednak pierwsze sygnały temu przeczące – w tym samym roku, w którym wylądowano na Srebrnym Globie, astronomowie wykryli pierwsze ślady wody w przestrzeni międzygwiazdowej. Dzięki wieloletnim badaniom wiemy, że woda jest jednym z najpowszechniejszych związków w kosmosie. Najczęściej – w ponad 99,99% przypadków – występuje jednak jako lód. Obecnie znamy ponad 20 odmian krystalicznych wody. Naukowcy z Uniwersytetu Warszawskiego przyjrzeli się jednej z nich, zwanej lodem VII – wyjątkowej formie, która przy odpowiednim ciśnieniu może pozostawać w stałym stanie skupienia niezależnie od panującej temperatury. Ciśnienie 900 tysięcy razy większe niż na powierzchni Ziemi Badany przez ekspertów z UW lód prawdopodobnie tworzy się głęboko we wnętrzach niektórych ciał niebieskich w naszym Układzie Słonecznym. Odmiana ta powstaje wyłącznie pod bardzo silnym ciśnieniem – od 2 do 90 gigapaskali. To wartość od 20 tysięcy do nawet 900 tysięcy razy większa niż na powierzchni Ziemi. Dlatego badanie jego struktury jest kluczowe dla zrozumienia budowy wnętrz planet i księżyców lodowych, choć nie ma bezpośredniego przełożenia na codzienne życie na naszej planecie. Warto dodać, że kolejne odmiany lodu określa się cyframi rzymskimi, zgodnie z kolejnością ich odkrycia. To właśnie ciśnienie oraz temperatura decydują o tym, jak cząsteczki wody układają się w ciele stałym. W warunkach ziemskich powstaje znany nam lód, ale pod ogromnym ciśnieniem ta sama woda tworzy zupełnie inny wzór krystaliczny. Zwykły lód, taki jak z domowych zamrażarek, topi się w kontakcie z ciepłą dłonią, natomiast lód VII, pod odpowiednim ciśnieniem, pozostaje stały nawet w temperaturach rzędu kilkuset stopni Celsjusza. Badanie tej formy, mimo że nie występuje ona naturalnie na Ziemi, pozwala nam zrozumieć, jak zachowuje się woda w warunkach skrajni…

ICE-VII-b624d1f.jpg
width: 2018
height: 1153

Ozzy Osbourne pozwolił naukowcom odczytać cały swój genom. Wyniki badań wiele wyjaśniły
type: item
date: 2026-07-22T10:10:54.000Z
subject: Ludzie
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: dna
subject: genetyka
subject: geny
description: Ozzy Osbourne w 2010 roku pozwolił amerykańskiej firmie odczytać cały swój genom. Wyniki badań DNA ujawniły unikalne warianty genów, które wyjaśniają, jak legenda rocka przetrwała dekady szalonego trybu życia.
encoded: Spis treści Ozzy Osbourne jako pionier genetyki Co odkryto w genach Ozzy’ego? „Zawsze mówiłam, że po końcu świata zostaną tylko karaluchy, Ozzy i Keith Richards” – stwierdziła Sharon Osbourne, widząc wyniki badań genetycznych swojego męża. Przedstawiciele firmy genetycznej Knome skontaktowali się z wokalistą Black Sabbath w 2007 roku, pytając, czy zgodziłby się na odczytanie całego swojego genomu. Po trzech latach odsłonięto tajemnice genów Ozzy’ego Osbourne’a. Wyniki okazały się zbieżne z oczekiwaniami – organizm legendarnego muzyka ma genetyczne predyspozycje do radzenia sobie z używkami. Ozzy Osbourne jako pionier genetyki „Biorąc pod uwagę ilość alkoholu, którą wypiłem przez te lata – nie wspominając już o kokainie, tabletkach nasennych, syropie na kaszel… wymieniaj dowolnie – naprawdę nie ma żadnego logicznego medycznego powodu, dla którego wciąż żyję. Może moje DNA odpowie, dlaczego.” – mówił Ozzy Osbourne po tym, jak udzielił zgody firmie Knome na odczytanie swoich genów. W 2010 roku, po trzech latach namawiania przez naukowców, muzyk oddał próbkę krwi, a genetycy zabrali się do pracy. Odczytanie całego genomu człowieka to pracochłonne zadanie. Przed Ozzym tej procedurze poddano zaledwie kilka osób, w tym m.in. profesora z Uniwersytetu Harvarda Henry’ego Louisa Gatesa oraz współodkrywcę DNA, Jamesa Watsona. Co odkryto w genach Ozzy’ego? Wyniki okazały się niezwykłe. „Ozzy posiada kilkaset tysięcy wariantów genów, których naukowcy nigdy wcześniej nie widzieli” – powiedział Nathaniel Pearson, dyrektor ds. badań w Knome, w rozmowie ze Scientific American, po badaniu. View oEmbed on the source website Nie wszystko jednak było zagadką. Wiele z tych wariantów dotyczyło sposobu, w jaki mózg przetwarza dopaminę. Ozzy Osbourne ma 2,6 razy większe prawdopodobieństwo doświadczania halucynacji po marihuanie, większe ryzyko uzależnienia od kokainy i „około sześciokrotnie wyższe predyspozycje do uzależnienia od alkoholu” – powiedział Pearson. Geny Osbourne’a sugerują równi…

Ozzy-Osbourne-4a608cd.jpg
width: 4884
height: 3149

Drugie życie jajników po menopauzie. Odkryto ich nowe, nieznane dotąd funkcje
type: item
date: 2026-07-20T09:20:51.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: kobiety
description: Badania naukowców z Northwestern University w USA sugerują, że jajniki po menopauzie pełnią nieznane dotąd funkcje immunologiczne. Analizy przeprowadzone na myszach i ludziach wykazały, że wraz z wiekiem w ich tkankach gromadzą się komórki odpornościowe oraz wzrasta aktywność genów odpowiedzialnych za stany zapalne.
encoded: Przez dziesięciolecia w biologii reprodukcyjnej dominowało przekonanie, że po zakończeniu okresu płodności jajniki stają się narządem zbędnym, porównywalnym pod względem użyteczności do wyrostka robaczkowego. Jednak najnowsze badania przeprowadzone przez zespół dr Franceski Duncan z Northwestern University Feinberg School of Medicine, rzucają zupełnie nowe światło na ich funkcję po menopauzie. Wyniki sugerują, że jajniki zaczynają wtedy pełnić funkcje odpornościowe, co ma istotne konsekwencje dla zdrowia starszych kobiet. Przypadkowe odkrycie w usuniętych jajnikach Wszystko zaczęło się od udziału dr Duncan w inicjatywie National Institutes of Health (NIH), której celem było mapowanie komórek senescentnych (takich, które przestały się dzielić, ale pozostają aktywne metabolicznie). Komórki te gromadzą się w różnych tkankach wraz z wiekiem i są podejrzewane o wywoływanie objawów starzenia. Duncan poddała analizie jajniki usunięte z przyczyn medycznych kobietom w wieku 50-75 lat. Ku zaskoczeniu badaczy, analiza molekularna wykazała, że komórki w jajnikach kobiet po menopauzie ewoluują i produkują różne zestawy białek w zależności od wieku pacjentki. Odkrycie to podważyło dotychczasowy paradygmat biologii i stało się impulsem do pogłębienia badań. Rozpoczęto badania na myszach, których jajniki również przestają funkcjonować reprodukcyjnie pod koniec ich dwuletniego zwykle życia. Koniec hormonów, początek nowej ery W toku badań na myszach naukowcy porównali jajniki osobników młodych, będących u schyłku okresu rozrodczego oraz tych w fazie poreprodukcyjnej. Wykorzystano sekwencjonowanie RNA w celu pomiaru ekspresji genów oraz analizę mikroskopową tkanek pod kątem zwłóknienia. Wyniki potwierdziły, że po zaniku produkcji komórek jajowych i hormonów, w jajnikach pojawiły się nowe formy aktywności. Analiza wykazała, że jajniki myszy po menopauzie są nawiedzane przez różnorodne komórki układu odpornościowego – znacznie częściej niż u młodych osobników. Co więcej, w starszych ja…

jajniki-ace2ed7.jpg
width: 3840
height: 2161

Czy ptaki naprawdę lubią latać? Naukowcy zbadali ich emocje i mają zaskakującą odpowiedź
type: item
date: 2026-07-17T06:47:25.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: emocje
subject: latanie
subject: ptaki
description: Naukowcy z Uniwersytetu w Utrechcie starali się odpowiedzieć na nieoczywiste pytanie dotyczące funcjonowania zwierząt. Za pomocą szeregu pomiarów chciano się dowiedzieć, czy ptaki czerpią przyjemność z latania. Prozaiczna ciekawość doprowadziła badaczy do bardzo interesujących wniosków.
encoded: Nauka nie musi odpowiadać jedynie na przełomowe pytania, takie, które od lat spędzają naukowcom sen z powiek. Poprzez badania poszukujemy również odpowiedzi na najzwyklejsze wątpliwości, które dręczą ludzką ciekawość. Na pierwszy rzut oka takie zagwozdki mogą wydawać się dziecinne, jednak gdy zmierzymy się z nimi w badawczym laboratorium, dojdziemy do wniosku, że w pozornie błahym problemie tkwi sedno naukowej ciekawości. Do takiej sytuacji doszło w holenderskim Utrechcie, gdzie biolog behawioralny Jorg Massen przez całe życie zadawał sobie jedno pytania, spoglądając w niebo. Jak badać ptasie szczęście? Badania, których wyniki miały ukazać ptasie emocje chwilę po lataniu, wzorowane były na podobnym zabiegu stosowanym wśród ludzi. Massen wraz z zespołem już wcześniej starali się wejść w głąb ludzkich emocji, nie używając bezpośrednich pytań. Ta bezpytaniowa forma badania położyła grunt pod strategię, którą później udało się przeprowadzić na ptakach. Obiektami badania zostało 17 kakadu różowych, zamieszkujących ogród zoologiczny Avifauna niedaleko Amsterdamu. Naukowcy pozwalali uczestnikom badania na swobodne loty, po których każdy z okazów był dokładnie obserwowany. Na ptakach przeprowadzany był tzw. test optymizmu, składający się m.in. z analizy ptasich odchodów pod kątem występowania w nich produktu rozpadu kortykosteronu – ptasiego odpowiednika hormonu stresu (kortyzolu). Szczęśliwe latanie Szereg obserwacji pozwala sądzić, że ptaki rzeczywiście czerpią szczęście z latania. Naukowcy zaobserwowali choćby, że kakadu, które nie były głodne w trakcie lotu, po wylądowaniu od razu zaczynały szukać pokarmu. Jorg Massen twierdzi, że takie zachowanie jest typowe dla zwierząt, które odczuwają wysoki komfort i bezpieczeństwo – czynniki nierozerwalnie połączone ze szczęściem. Na samopoczucie latających zwierząt wpływała również regularność wzbijania się w powietrze. Badacze zaobserwowali, że okazy, które regularnie podejmowały loty, stawały się bardziej optymistyczne niż te, …

shutterstock1821221939-38c0b07.jpg
width: 3821
height: 2554

Zwykłe badanie krwi przewidzi chorobę Alzheimera nawet 10 lat wcześniej. Naukowcy wyjaśniają, jak to działa
type: item
date: 2026-07-16T06:50:48.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: alzheimer
subject: badania naukowe
subject: demencja
subject: krew
description: Czy podczas najzwyklejszego pobrania krwi możesz dowiedzieć się, co stanie się z twoim mózgiem za dekadę? Chociaż brzmi to jak scenariusz z „Cyberpunka”, to właśnie postawiliśmy ogromny krok w tym kierunku. Międzynarodowy zespół naukowców udowodnił, że analiza krwi pozwala z zaskakującą precyzją oszacować ryzyko wystąpienia zaburzeń u osób, które dziś czują się całkowicie zdrowe.
encoded: Opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „JAMA” badania to efekt wieloletniej pracy ekspertów pod przewodnictwem naukowców z Mass General Brigham Neuroscience Institute. Badacze połączyli siły i przeanalizowali dane medyczne ponad 2600 zdrowych seniorów z Ameryki Północnej, Japonii i Australii. Najstarsze próbki, stanowiące punkt odniesienia, pobrano jeszcze w 2004 roku, co pozwoliło na bardzo rzetelne, wieloletnie obserwacje. Jedno białko, które zdradza przyszłość mózgu Kluczem do tego „przewidywania przyszłości” pacjentów okazało się białko o nazwie p-tau217 (ufosforylowane białko tau). Zaledwie rok temu testy wykrywające je otrzymały pierwsze zatwierdzenia, jednak naukowcy długo zastanawiali się, jak skutecznie potrafią one przepowiedzieć spadek funkcji poznawczych w długim czasie. Okazało się jednak, że u osób, które nie miały żadnych objawów, ale badanie krwi wykazało u nich bardzo wysoki poziom tego biomarkera, ryzyko rozwoju demencji w ciągu najbliższych 5 lat wynosiło 38%. Co więcej, w perspektywie dekady ryzyko to wzrastało aż do 78%. Jak podkreśla dr Rachel F. Buckley, główna autorka badań, siłą projektu jest możliwość niezwykle precyzyjnego oszacowania zagrożenia dla pojedynczego pacjenta. Co równie ważne, badanie krwi okazało się skuteczne całkowicie niezależnie od innych znanych czynników ryzyka – takich jak blaszki amyloidowe widoczne na drogich skanach PET czy niebezpieczne mutacje genetyczne (np. gen APOE4). Dlaczego nie zrobisz tego testu w przychodni? Mając tak potężne narzędzie w ręku, naturalnie pojawia się pytanie – dlaczego nie wykonujemy tego testu profilaktycznie przy każdym pobraniu krwi? Na drodze staje brutalna rzeczywistość medyczna. – Obecnie nie dysponujemy lekami modyfikującymi przebieg choroby Alzheimera dla osób bez objawów – tłumaczy dr Reisa Sperling. Z tego powodu lekarze nie rekomendują obecnie wykonywania tego badania u osób zdrowych. Gdybyśmy dziś poznali wyrok dla naszego mózgu, współczesna medycyna mogłaby zalecić nam jedynie z…

GettyImages-2233249181-6c559a1.jpg
width: 7008
height: 4672

Zdumiewające odkrycie w skażonej kopalni. Te bakterie dosłownie jedzą radioaktywny uran
type: item
date: 2026-07-15T07:39:14.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: bakterie
subject: kopalnie
subject: niemcy
subject: odpady
subject: uran
description: W dawnej niemieckiej kopalni naukowcy odkryli niezwykłe, „uranożerne” bakterie. Karmiąc się glicerolem, potrafią w 130 dni usunąć z wody aż 95% promieniotwórczego uranu, wiążąc go w bezpiecznej formie. To może być nowa nadzieja dla wielu zanieczyszczonych miejsc na całym świecie.
encoded: Wismut GmbH Schlema-Alberoda niegdyś była jedną z największych kopalni uranu. Po upadku komunizmu i zjednoczeniu Niemiec została zamknięta w 1990 roku, pozostawiając po sobie skażone środowisko. Korytarze zalała woda, która z czasem stała się niebezpiecznie zanieczyszczona uranem, przez co kopalnia wymagała stałego nadzoru i wysiłków, by opanować skażenie. Nowe badania dowodzą jednak, że w tej trującej wodzie żyją bakterie, którym radioaktywny uran nie tylko nie przeszkadza, ale wręcz jest dla nich pożywką. Pożyteczne mikroby niemal całkowicie oczyściły skażoną wodę. To historia trochę podobna do odkrycia żywiących się promieniowaniem grzybów z Czarnobyla. Uranożerna kompania z niemieckiej kopalni Mikrobiolodzy i ekolodzy z laboratorium badawczego Helmholtz-Zentrum Dresden-Rossendorf oraz Uniwersytetu w Granadzie opisali metabolizm uranożernych bakterii w artykule naukowym opublikowanym w „Nature Communications”. – Nasze badania potwierdzają, że bakterie mają zdolność do metabolizowania uranu, jeśli tylko mają dostęp do glicerolu jako źródła węgla – tłumaczy Evelyn Krawczyk-Bärsch z HZDR, jedna z autorek pracy. Nie był to jeden gatunek bakterii, ale cały podziemny ekosystem. W przekształcaniu uranu brały udział m.in. bakterie redukujące siarczany, głównie rodzaje Desulfobulbus (14% społeczności) oraz Desulfovibrio (1,05%). Z kolei bakterie fermentacyjne odgrywały kluczową rolę w przetwarzaniu glicerolu na octany i mleczany, które służyły jako pożywienie dla bakterii wiążących uran. Jak badano zdolności niezwykłych mikroorganizmów? Krawczyk-Bärsch z zespołem eksperymentowali na próbkach wody pobranych z kopalni, zawierających naturalnie występujące tam bakterie. Są one zdolne do przetrwania na głębokości około 2000 metrów przy minimalnym dostępie do tlenu. Kiedy do wody dodali glicerolu, bakterie przekształciły obecny w niej toksyczny uran do stabilnej formy pięciowartościowej, o wysokim stopniu utlenienia. Taka zmiana wpływa na sposób wiązania się uranu z innymi pie…

Formation-of-different-nanoparticles-in-the-cell-membranes-of-bacteria-from-mine-water-aa38d2e.png
width: 2126
height: 2126

Dlaczego radykalny cyfrowy detoks nie działa? Ekspertka tłumaczy, jak mądrze odstawić telefon
type: item
date: 2026-07-14T05:52:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: smartfony
subject: uzależnienie
description: Przeciętny Polak spędzi w sieci około 26 lat życia. W świecie zdominowanym przez algorytmy smartfon przestał być zwykłym narzędziem – jego nadużywanie stało się jednym z najczęstszych uzależnień. Coraz więcej osób decyduje się na radykalny detoks lub inne formy higieny cyfrowej. Prof. Małgorzata Dobrowolska z Politechniki Śląskiej tłumaczy, jak skutecznie ograniczać korzystanie z internetu i czego unikać.
encoded: 15 lipca to Światowy Dzień bez Telefonu Komórkowego. To dobra okazja, by przyjrzeć się zarówno mechanizmom uzależnienia od internetowych mediów, jak i modzie na cyfrowy detoks. Z neurobiologicznego punktu widzenia dwie skrajne strategie – zabieranie smartfona nawet na plażę i praca na urlopie oraz rzucenie telefonu w kąt – są dla naszego mózgu równie destrukcyjne. A zatem – jak mądrze kontrolować użytkowanie ze smartfona? Wojna z dopaminą. Kiedy nie możemy jej wygrać? Próba radykalnego odłączenia się od sieci to wojna z własną ewolucją. Według prof. Małgorzaty Dobrowolskiej zamiast relaksu generuje potężny stres, gwałtowny wyrzut kortyzolu oraz tzw. FOMO (Fear of Missing Out, silny lęk że coś ważnego nas omija). To nie tylko obawa przed przegapieniem postu znajomych, ale strach przed utratą kontroli nad otoczeniem. Kiedy scrollowanie staje się ucieczką od codziennych napięć, mózg nagradza nas dopaminą. Nagłe usunięcie tego bodźca wywołuje klasyczny zespół odstawienny: drażliwość, lęk i spadek nastroju. Radykalny cyfrowy detoks, zwłaszcza czasowy, nie jest dobrym rozwiązaniem. Mózg na cyfrowym haju. Nowe, dziwne zagrożenia Zanurzenie w cyfrowym świecie wyhodowało nowe, niepokojące zjawiska psychologiczne. Nie chodzi już tylko o stratę czasu, czy niemożność skupienia się na dłużej. Uzależnienie od telefonu i social mediów ma wiele twarzy i objawów. Są to między innymi: „Popcorn brain”: stan skrajnego przebodźcowania. Układ nerwowy, przyzwyczajony do błyskawicznych bodźców, sprawia że myśli skaczą chaotycznie niczym ziarna kukurydzy w mikrofalówce. Tracimy zdolność do głębokiej refleksji i dłuższego skupienia. Świat offline, np. czytanie książki – staje się dla mózgu zbyt nudny. Doomscrolling: kompulsywne pochłanianie wiadomości. Nasz mózg jest zaprogramowany do skanowania otoczenia w poszukiwaniu zagrożeń. Algorytmy mediów społecznościowych bezlitośnie to wykorzystują, serwując nam niekończącą się pętlę interesujących nas informacji. Szczególnie groźne jest wpadnięcie…

cyfrowy-detoks-b0b2928.jpeg
width: 7008
height: 4672

Sonda NASA New Horizons wybudziła się z hibernacji. Jest gotowa do dalszych badań na obrzeżach Układu Słonecznego
type: item
date: 2026-07-09T13:24:32.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: nasa
subject: sonda
subject: układ słoneczny
description: Wystrzelona 20 lat temu sonda badawcza New Horizons, której głównym celem było zbadanie Plutona, podróżuje dalej ku obrzeżom Układu Słonecznego. Obecnie znajduje się około 9,5 miliarda kilometrów od Ziemi i prowadzi badania w odległych rejonach Pasa Kuipera. Po trwającej 321 dni hibernacji sonda autonomicznie wybudziła się zgodnie z zaprogramowaną wcześniej sekwencją poleceń.
encoded: Sonda New Horizons jest sprawna i gotowa do kontynuowania misji naukowej – poinformowała NASA. Zespół kontrolerów lotu pracujący w Johns Hopkins Applied Physics Laboratory w Laurel potwierdził, że 23 czerwca sonda pomyślnie zakończyła 321-dniowy okres hibernacji, który rozpoczął się 7 sierpnia 2025 roku. W chwili wybudzenia znajdowała się około 9,5 miliarda kilometrów od Ziemi. Oznacza to, że wysłany przez nią sygnał radiowy potrzebował 8 godzin i 52 minut, aby dotrzeć do Centrum Operacyjnego Misji APL. Odebrała go jedna ze stacji sieci Deep Space Network NASA – potężna antena znajdująca się w pobliżu Madrytu w Hiszpanii. Kosmiczna pobudka Pierwszym etapem po odzyskaniu łączności jest pobranie danych dotyczących stanu technicznego i bezpieczeństwa sondy. Następnie zespół rozpocznie pobieranie danych naukowych gromadzonych podczas hibernacji przez trzy instrumenty pokładowe New Horizons. Około trzy tygodnie później do pracy zostanie włączony spektrograf ultrafioletowy Alice, który rozpocznie obserwacje rozmieszczenia wodoru w zewnętrznej heliosferze. W tym samym czasie instrumenty SWAP, PEPSSI oraz licznik pyłu kosmicznego Venetia Burney Student Dust Counter będą kontynuowały swoje pomiary, a zespół naziemny przeprowadzi serię testów sondy i jej aparatury. Fakt, że po dwóch dekadach lotu New Horizons pozostaje w pełni sprawna i utrzymuje stabilną łączność z Ziemią, ma kluczowe znaczenie dla powodzenia dalszej części misji. Aby utrzymać odpowiedni poziom łączności, operatorzy misji modernizują również oprogramowanie naziemnego systemu zarządzania misją. Testy nowych rozwiązań potrwają do końca roku. Sama sonda pracuje z wykorzystaniem zaktualizowanej logiki autonomii, opracowanej z myślą o coraz większej odległości od Słońca. Uwzględnia ona zarówno stopniowy spadek dostępnej mocy, jak i stale wydłużający się czas propagacji sygnału radiowego. Autonomia odległych misji Rozwiązania autonomiczne stają się standardem w odległych misjach kosmicznych. Gdy komunikacja między…

new-horizons-903a7eb.jpg
width: 2400
height: 1200

Nieskończona armia komórek do walki z rakiem. Przełomowe odkrycie naukowców z USA
type: item
date: 2026-07-07T07:39:01.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: nowotwory
subject: odkrycia
subject: terapia
subject: układ immunologiczny
description: W świecie onkologii doszło do odkrycia, które może zmienić terapię najtrudniejszych postaci raka. Naukowcy z University of Southern California (USC), we współpracy ze specjalistami ze Stanford University, znaleźli sposób na stworzenie niemal nieskończonej ilości komórek odpornościowych, zdolnych do infiltrowania i niszczenia złośliwych guzów.
encoded: Kluczem do tego przełomu są makrofagi – wyspecjalizowane białe krwinki, które są jedną z pierwszych linii obrony naszego organizmu. Nazwa „makrofag” pochodzi z języka greckiego i oznacza „wielkiego zjadacza”, co idealnie oddaje naturę tych komórek, posiadających nienasycony apetyt na patogeny – w tym także komórki rakowe. Jak zmusić makrofagi do pracy? Makrofagi pełnią w organizmie funkcję nie tylko pożeraczy patogenów, ale i strategicznych koordynatorów. Potrafią wedrzeć się do środka guza i stamtąd wysyłać sygnały alarmowe. Informacja chemiczna oznaczająca „zjedz mnie” mobilizuje do działania inne kluczowe elementy układu immunologicznego, takie jak limfocyty T. Przez lata naukowcy próbowali wykorzystać ten potencjał w terapiach nowej generacji, jednak makrofagi okazały się niezwykle oporne na manipulacje laboratoryjne. W przeciwieństwie do innych komórek, bardzo trudno zmusić je do namnażania się poza ludzkim ciałem w stopniu wystarczającym do przeprowadzenia skutecznej terapii. To, że w końcu udało się to osiągnąć, jest potencjalnie jednym z największych przełomów w onkologii. Ograniczenia terapii CAR-T i nowa nadzieja w CAR-M Standardem w zaawansowanej immunoterapii jest obecnie CAR-T, czyli metoda polegająca na genetycznym modyfikowaniu limfocytów T pacjenta, by lepiej rozpoznawały nowotwór. Chociaż terapia ta uratowała życie wielu osobom z nowotworami krwi, znacznie gorzej radzi sobie z guzami litymi, takimi jak rak płuc czy piersi. To właśnie tu makrofagi mają przewagę – naturalnie gromadzą się w masie guza, będąc często najliczniejszymi komórkami odpornościowymi w jego obrębie. Nowa koncepcja, zwana terapią CAR-M (oparta na makrofagach zamiast limfocytów T), mogłaby wypełnić lukę, którą pozostawia CAR-T. Odkrycie supermocy komórek progenitorowych Zespół naukowców, pod kierownictwem biologa prof Qi-Long Yinga odkrył, że kluczem do sukcesu nie są dojrzałe makrofagi, lecz ich prekursory, czyli tzw. komórki progenitorowe. Do tej pory nauka stała na stanowisku, …

makrofag-fbc7570.jpg
width: 4572
height: 3935

Model matematyczny wyjaśnia, dlaczego porzuciliśmy kanibalizm. To nie moralność nas ocaliła
type: item
date: 2026-07-05T08:47:13.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: biologia
subject: kanibalizm
subject: Kultura
subject: zwyczaje
description: Kanibalizm to najsilniejsze kulturowe tabu. Jednak znaleziska archeologiczne, dane etnograficzne i historyczne wskazują, że wielokrotnie pojawiał się w różnych kulturach i zakątkach świata, także w kontekście rytualnym. Dlaczego więc ta makabryczna praktyka w końcu zanikła? Naukowcy z Polski i Czech tłumaczą to w nowym badaniu.
encoded: Autorzy badania, opublikowanego na łamach „Proceedings of the National Academy of Sciences” (PNAS) sugerują, że kanibalizm nie opłaca się biologicznie. Dr Michał Misiak z Uniwersytetu Wrocławskiego i dr Petr Tureček z Uniwersytetu Karola w Pradze opracowali model matematyczny, który udowadnia, że długotrwałe praktykowanie kanibalizmu prowadzi do upadku populacji. Ich model bada zarówno kanibalizm jako sposób na głód jak i rytuał, pokazując, że w obu przypadkach konsekwencje dla populacji są niszczycielskie. Biologiczne ryzyko kanibalizmu Pod względem wartości odżywczych ludzkie ciało jest przeciętnym źródłem pożywienia. Badacze zwracają uwagę, że bilans energetyczny staje się jeszcze mniej korzystny, gdy uwzględni się trudność i ryzyko związane z jego pozyskaniem. Jednak prawdziwy koszt kanibalizmu, który decyduje o jego ewolucyjnej porażce, ukryty jest w fizjologii. Największym zagrożeniem jest ryzyko infekcji. Ponieważ ofiara i konsument należą do tego samego gatunku, wirusy, bakterie i pasożyty mają ułatwione zadanie. Nawet zaawansowana obróbka termiczna mięsa, która jest w stanie wyeliminować większość drobnoustrojów, nie stanowi ochrony przed prionami. Te odporne na wysoką temperaturę białka wywołują śmiertelne choroby neurologiczne, takie jak kuru, które w przeszłości doprowadzały do gwałtownego wyginięcia całych populacji. Najbardziej spektakularnym, współczesnym dowodem kanibalizmu jest właśnie epidemia kuru wśród ludu Fore w Papui-Nowej Gwinei. Choroba przenosiła się poprzez rytualny endokanibalizm – jedzenie mózgów zmarłych krewnych. Gdy w latach 50. i 60. XX wieku pod naciskiem administracji zakazano tej praktyki, epidemia kuru całkowicie wygasła. Badanie sugeruje, że kanibalizm mógłby być teoretycznie korzystny tylko w bardzo specyficznych, krótkotrwałych okolicznościach: przy ekstremalnym deficycie żywności. Jednak w momencie, gdy jego częstotliwość się zwiększa, koszty epidemiologiczne błyskawicznie przewyższają wszelkie korzyści. Czy to biologia była …

kanibalizm-5860b61.jpg
width: 2675
height: 1345

Wszystkie 20 szkieletów Homo naledi znalezionych w jaskini Rising Star to kobiety. Nikt nie wie, dlaczego
type: item
date: 2026-06-28T10:18:20.000Z
creator: Helen Thompson
subject: Historia
subject: badania naukowe
subject: człowiek
subject: dna
subject: ewolucja
subject: paleontologia
description: W jaskini Rising Star w Republice Południowej Afryki w 2013 roku znaleziono 20 szkieletów należących do jednego z wczesnych przodków człowieka - Homo naledi. Nowa, przełomowa analiza ich zębów wykazała, że wszystkie należą wyłącznie do osobników płci żeńskiej. Naukowcy nie potrafią tego wyjaśnić.
encoded: Spis treści: Sekret ukryty w szkliwie zęba Nawet „Neo” okazał się kobietą Szansa jedna na milion: przypadek czy pradawna kultura? Jeden ząb może zmienić historię ewolucji Około 300 tys. lat temu jaskinia w Afryce Południowej stała się miejscem wiecznego spoczynku co najmniej 20 osobników pradawnego gatunku Homo naledi. Dziś naukowcy ustalili, że u wszystkich tych osobników prawdopodobnie brakuje chromosomu Y – wszystkie są najpewniej płci żeńskiej. Dzięki nowej metodzie pobierania próbek zębów zespół był w stanie zebrać wskazówki chemiczne dotyczące płci każdego szkieletu bez jego niszczenia. – Technika ta może zmienić paleontologię – mówi prof. Lee Berger, paleoantropolog na Uniwersytecie Wits w Południowej Afryce. Wraz z zespołem po raz pierwszy odkrył kości Homo naledi w systemie jaskiń Rising Star w 2013 roku. Badacze odnaleźli około 1500 skamieniałości w komorze głęboko pod ziemią, dostępnej jedynie przez wąski żleb na końcu krętego, 30-metrowego przejścia. Prace sfinansowało m.in. Towarzystwo National Geographic. Wówczas zakładano, że część większych szkieletów należała do samców, a gatunek charakteryzował się mniej więcej równą liczbą osobników obu płci. To, że były to jednak tylko szczątki kobiet jest niemal niespotykane w paleoantropologii. – To bardzo ekscytujące wyniki, wskazujące na kulturowe, a być może nawet symboliczne znaczenie stanowiska Rising Star – ocenia dr Katerina Douka, archeolożka z Uniwersytetu Wiedeńskiego. Sekret ukryty w szkliwie zęba DNA to najpewniejszy sposób określenia płci szkieletu, ale z czasem ulega degradacji, szczególnie w cieplejszym klimacie. Gdy DNA nie wchodzi w grę, naukowcy badają kości – kształt miednicy, czaszki czy rozmiar zębów. – Te cechy morfologiczne są dość wiarygodne. Jednak rzadko można mieć co do nich stuprocentową pewność – mówi prof. Paul Constantino, biolog z Saint Michael’s College w Vermont. Coraz częściej uczeni sięgają więc po białka wchodzące w skład zębów. To w szkliwie zębów zwane amelogeniną wygląda …

homo-naledi-1-bcd8b3c.png
width: 1555
height: 752

Przełom w neurobiologii. Innowacyjny biomateriał skutecznie połączył przerwany rdzeń kręgowy
type: item
date: 2026-06-25T08:41:35.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: badania naukowe
subject: leczenie
subject: niepełnosprawność
subject: ssaki
description: Dla ssaków uszkodzenie kręgosłupa jest najczęściej ostatecznym wyrokiem. Przerwanie delikatnych szlaków komunikacyjnych prowadzi do trwałego paraliżu, utraty czucia i braku kontroli nad fizjologią. Kiedy jednak naukowcy uważnie przyjrzeli się najprostszym organizmom na Ziemi, okazało się, że brutalnie przerwane nerwy można po prostu... „zespawać” z powrotem.
encoded: Gdy aksony (długie wypustki komórek nerwowych działające jak biologiczne kable) zostają rozerwane w wyniku wypadku, nasz organizm błyskawicznie reaguje stanem zapalnym. Zamiast się zregenerować, uszkodzona tkanka tworzy zbitą bliznę zwaną glejem, która jak mur fizycznie blokuje przesyłanie sygnałów. Tymczasem w świecie mikroskopijnych bezkręgowców biologia radzi sobie z tym problemem bez najmniejszego problemu – rozerwane końce nerwów potrafią same się odnaleźć i błyskawicznie połączyć. Zespół naukowców pod kierownictwem Michaela Lebensteina-Gumovskiego postanowił skopiować ten naturalny mechanizm i zastosować go u dużych ssaków. Aby zainicjować proces regeneracji, badacze potrzebowali idealnego biokompatybilnego mostu – materiału, który wypełniłby lukę po urazie i utrzymał nerwy w bezpośrednim kontakcie. Ich eksperymenty były jednak wątpliwe etycznie. Glikol i chitozan łączą przerwany obwód Jak czytamy w publikacji w „PLOS One”, badacze z powodzeniem przetestowali innowacyjny żel fuzogenny. Jego zadaniem jest stopienie i zespawanie uszkodzonych błon nerwowych. Receptura tego wynalazku opiera się na dwóch składnikach – powszechnie stosowanym glikolu polietylenowym (PEG) oraz chitozanie, czyli biologicznym polimerze występującym naturalnie m.in. w pancerzach morskich skorupiaków. Eksperyment, choć z etycznego punktu widzenia wątpliwy, przyniósł oszałamiające rezultaty. Przeprowadzono go na pięciu samicach świń węgierskiej rasy mangalica. Zwierzętom znajdującym się pod głęboką narkozą całkowicie przecięto rdzenie kręgowe. Trzem z nich zaaplikowano w miejsce urazu eksperymentalny żel, po czym ustabilizowano ich kręgosłupy tytanowymi śrubami i prętami. Dwie pozostałe świnie stanowiły grupę kontrolną – przeszły jedynie mechaniczną stabilizację bez użycia substancji łączącej. Wszystkie zwierzęta poddano następnie identycznemu programowi rygorystycznej rehabilitacji, obejmującej codzienne masaże nóg i elektryczną stymulację mięśni. Grupa badawcza przez pierwszy tydzień otr…

GettyImages-150116754-d29f938.jpg
width: 5634
height: 3171

Niezwykłe odkrycie w Morzu Śródziemnym. Kaszaloty stworzyły dwie odrębne kultury i mówią dwoma dialektami
type: item
date: 2026-06-25T06:45:44.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: badania naukowe
subject: język
subject: kaszalot
subject: morze śródziemne
subject: wieloryby
description: Analiza tysięcy nagrań dźwięków wydawanych przez kaszaloty spermacetowe doprowadziła do niezwykłego odkrycia. Okazuje się, że basen Morza Śródziemnego zamieszkują dwie odrębne „kultury” tych ssaków, porozumiewające się dwoma dialektami tego samego języka. Ich społeczeństwo okazuje się dużo bardziej ludzkie niż myśleliśmy.
encoded: W wodach Morza Śródziemnego naukowcy zaobserwowali zjawisko, które może świadczyć o ewolucji kulturowej w populacji kaszalotów (Physeter macrocephalus). Przez lata sądzono, że te majestatyczne ssaki tworzą tam jedną grupę, posługującą się wspólnym językiem. Teraz odkryto, że wieloryby zamieszkujące wschodnią i zachodnią część basenu Morza Śródziemnego wykształciły dwa różne dialekty. To odkrycie sugeruje, że dla kaszalotów język jest się elementem tożsamości społecznej – podobnie jak u ludzi. Rytm i tempo: różnice w mowie wielorybów Zespół bioakustyków i biologów morskich, m.in. z Uniwersytetu w Bristolu oraz Uniwersytetu St Andrews, przeanalizował ogromny zbiór danych akustycznych, obejmujący 5291 kodów, zarejestrowanych w latach 2003–2021. Porównali nagrania z okolic Balearów w zachodniej części morza z danymi zebranymi wzdłuż Rowu Helleńskiego w Grecji. Wyniki okazały się zaskakująco klarowne: choć obie grupy używają rytmicznie podobnego schematu (trzy kliknięcia-pauza-dźwięk końcowy), to tempo ich wypowiadania jest zupełnie inne. Kaszaloty z zachodu używają powolniejszego stylu, w którym każde z kliknięć jest wyraźnie słyszalne dla ludzkiego ucha. Ich wschodni pobratymcy generują serie dźwięków w tak szybkim tempie, że ich rozróżnienie bez specjalistycznej analizy staje się niemal niemożliwe. Taylor Hersh, kierowniczka badań, podkreśliła że różnica ta była uderzająca już od pierwszego przesłuchania nagrań. To kolejne niezwykłe odkrycie dotyczące języka kaszalotów. Niedawno opublikowano badania o tym, że zwierzęta te mają własny „alfabet” i używają odpowiedników samogłosek. Dialekt jako fundament tożsamości Komunikacja u kaszalotów pełni funkcję znacznie głębszą niż tylko porozumiewanie się. Jest spoiwem skomplikowanych społeczeństw tych zwierząt. Kaszaloty żyją w małych, matrylinearnych grupach rodzinnych liczących do 20 osobników, które łączą się w potężne klany skupiające nawet tysiące zwierząt, używających jednego dialektu. Te komunikacyjne wzorce pomagają wi…

kaszaloty-860d692.jpg
width: 7360
height: 4912

To dlatego Wszechświat milczy. Kosmiczny „mikser” niszczy sygnały od obcych cywilizacji
type: item
date: 2026-06-25T05:51:29.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: badania naukowe
subject: cywilizacja
subject: kosmos
subject: życie
description: Dlaczego nie słyszymy sygnałów od innych cywilizacji w kosmosie, choć w teorii powinno ich być mnóstwo? Nowe badania wskazują, że sygnały radiowe od inteligentnych istot pozaziemskich mogą być zakłócane przez ich macierzyste gwiazdy. Aby te sygnały odebrać, musimy zmienić sposób słuchania. Naukowcy już wiedzą, jak to zrobić.
encoded: Skoro we Wszechświecie istnieje mnóstwo planet nadających się do zamieszkania, to dlaczego nie wykryliśmy jeszcze żadnych śladów obcej inteligencji? To tzw. paradoks Fermiego, sformułowany przez fizyka Enrico Fermiego w 1950 roku. Nowe badania mogą wreszcie rzucić światło na to fascynujące pytanie. Naukowcy z instytutu SETI odkryli, że sygnały radiowe wysyłane przez obce cywilizacje mogą być zniekształcane przez pogodę kosmiczną, co utrudnia ich wykrycie przez ziemskie urządzenia. Badacze zaproponowali też metodę, aby to „obejść”. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „The Astrophysical Journal”. Kosmiczny mikser, czyli jak gwiazdy rozmywają sygnał Nowe badanie koncentruje się na wpływie pogody kosmicznej na transmisje radiowe. Astronomowie zazwyczaj poszukują sygnałów w bardzo wąskim paśmie częstotliwości, skupiając się na wyraźnych i regularnych anomaliach, ponieważ takie zjawiska nie występują w naturze. Okazuje się jednak, że naładowane cząstki (tzw. wiatr słoneczny), promieniowanie oraz koronalne wyrzuty masy z gwiazd, mogą powodować znaczne zniekształcenie takich sygnałów i ich rozproszenie na znacznie szerszy zakres częstotliwości. Tak zmienione sygnały stają się znacznie trudniejsze do wykrycia. Jeśli sygnał zostanie zbyt mocno „rozmyty” przez lokalną pogodę kosmiczną, może stać się zbyt słaby dla ziemskich urządzeń i pozostać dla nas niewidoczny. Dlaczego kosmos milczy? Odpowiedź kryją karły typu M Aby dokładniej zbadać to zjawisko, astronomowie Vishal Gajjar oraz Grayce Brown przeanalizowali dane z komunikacji między Ziemią a starymi sondami kosmicznymi, takimi jak Mariner cztery czy próbniki Viking. Na podstawie tych informacji stworzyli jeden z największych istniejących katalogów przykładów rozszerzania sygnałów. To pozwoliło im opracować model oddziaływania gwiazdowej plazmy na technosygnatury. Szczególną uwagę badacze poświęcili karłom o typie widmowym M, które są najpowszechniejszymi gwiazdami w naszej galaktyce i stanowią około trzech czwartych wsz…

egzoplaneta-c2f8ff0.jpg
width: 1280
height: 720