Legenda mówi, że usypała ją baba olbrzymka. Babia Góra jest jedną z najbardziej ekscytujących polskich gór
Bywa kapryśna i zmienna. A i tak każdy wędrowiec ma nadzieję zobaczyć z jej szczytu najpiękniejszy wschód słońca. Wokół niej krąży legenda, której nikt nie potwierdza, choć znajdą się osoby w nią wierzącą. Oto Babia Góra.
W tym artykule: Babia Góra i wschód słońca Legenda o Babiej Górze Noc w górach Odpoczynek w Beskidach Pierwszy raz szłam nocą. Wyjechaliśmy samochodem z Krakowa po północy, by dwie godziny później zakładać raki w świetle czołówki. Wychodziliśmy ze znajomymi na Babią Górę, czy, jak mówią miejscowi – na Diablak – z przełęczy Krowiarki. Wiatr chlastał nas po twarzy bez sentymentu, jakby wcale mu się nie podobało, że po nocach ktoś się tu szwenda. Był początek kwietnia, około dwóch stopni na plusie, więc zimno. Po kilkunastu minutach sapałam jak stara lokomotywa i ściągałam naprędce szalik i zimowe rękawice. Kto nie chodził w rakach, nie wie, że to wcale nie ułatwia, nie dodaje skrzydeł. Wręcz przeciwnie – uziemia dosyć brutalnie. Babia Góra i wschód słońca By zobaczyć wschód słońca z Babiej, marzy wielu, niewielu go jednak widziało. Bo to góra, jak mówią złośliwi, marudna jak baba i niedostępna. W przewodnikach nazwy Kapryśnica i Matka Niepogód są niemal tak samo popularne jak te geograficzne. I choć zwykle kłócę się z szowinistycznymi określeniami, to w przypadku Babiej milczę, bo to szczera prawda. Nie odbieram jej tym samym wielkości, a zwyczajnie po imieniu nazywam charakter królowej Beskidów. Po trzech godzinach marszu na szczycie było szaro, mgliście, do tego mżyło, a wilgoć wdzierała się pod ubrania. Ołowiane niebo mimo naszych gorliwych modłów nie rozdarło kurtyny, nie wypuściło ani promienia. Schodząc z powrotem, odpięłam raki i zjeżdżałam na tyłku, chwytając się na zakrętach albo kiedy zbytnio mnie poniosło wystających krzaczków. I tak dojechałam prosto do schroniska na Markowych Szczawinach, by zjeść jajecznicę, poprawić sobie humor i ruszyć dalej. Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze. Fotograf uwiecznił niecodzienny widok Na szlakach warto mieć oczy szeroko otwarte. Oprócz malowniczych widoków możemy dostrzec również ciekawe zjawiska na niebie i gry świateł. W połowie drogi zerwał się znowu wiatr, ale już inny, pachnący wiosną. I nagle, jakby w nagrodę, zaczęło zza chmur wychodzić słońce. Trasa ze żmudnej zrobiła się bajeczna. Nie przeszkadzały już ani mokre portki, ani smak rozczarowania, że tam na górze wszystkie widok zostały ukryte. Schowane jakby na kolejny raz. I tak faktycznie u mnie z tą górą było. Babia pokazywała mi siebie i swoje piękno powoli, jakby czekała, aż będę gotowa albo wystarczająco cierpliwa i pokorna. I choć to przecież żadna wspinaczkowa trasa, łańcuchów jak na lekarstwo, za każdym zdobyciem jej szczytu czułam się dumna. Babia, wliczana w Koronę Gór Polskich, liczy sobie 1722 m. Podczas ich pokonywania zawsze cię coś zaskoczy. A kiedy już wydaje ci się, że wiesz o niej wszystko, drogę ci przetną dwa młode jelonki albo dziki i znów masz ochotę wrócić po więcej. Legenda o Babiej Górze Legenda mówi, że nazwa Babiej wzięła się od tego, że usypała ją baba olbrzymka. Ja jednak wolę tę legendę, wedle której Babia to kochanka zbójnika, która skamieniała z żalu i bólu, kiedy przyniesiono jej ciało zabitego ukochanego. Są jeszcze inne podania, jak to o barankach, które podobno w jaskiniach za zboczach Diablaka ukrywali zbójnicy. Jak było naprawdę, nie wiem. Tak jak nie wiem, a może nie chcę wiedzieć, ile razy próbowałam powitać dzień ze szczytu Kapryśnicy i zobaczyć wschód słońca. Obsesyjnie podchodziłam z wiosek dalszych i bliższych. Z Przyborowa, ze schroniska na Orawie, wybiegałam z Markowych Szczawin. By wreszcie pewnego marcowego dnia, po dokładnej analizie nieba i prognoz, wyruszyć koło pierwszej w nocy do Krowiarek z Targoszowa. Mieszkałam w Mandali, przepięknym drewnianym ośrodku położonym na zboczach Leskowca i Czarnej Góry. Z okna codziennie widziałam biały szczyt Babiej, który jak na złość od samego rana tonął w słońcu. Wydawał się odległy i majestatyczny. Jest w nim ten rodzaj mistycznej potęgi, że można się wpatrywać w niego godzinami, obserwować, jak wyłania się z porannych mgieł, jak opiera się burzom i błyskawicom, a wieczorami chowa się w ciemności. Spektakle z tarasu Mandali są nieporównywalne z żadnymi innymi. Gospodarze tego miejsca opowiadali, że kiedyś na polanach Babiej wypasano owce. A wyżej, w piętrze halnym, woły i wtedy też pod pastwiska wycinano kosodrzewinę. Dziś wiele polan zarośniętych jest lasem, a kosodrzewina ma się całkiem dobrze. Może i nie są najwyższe na świecie, ale i tak zachwycają! Oto najpiękniejsze góry w Polsce Polska nie jest krajem górskim, jednak żeby móc przeżyć niezapomnianą przygodę w malowniczej okolicy, nie trzeba wyjeżdżać za granicę. Gdyby zsumować długość wszystkich szlaków pies... Noc w górach Z Targoszowa jedzie się na przełęcz Krowiarki z 40 min. Noc była ciepła, pachniało wilgocią i kwaśną ziemią. Sosny poruszały się dość głośno, mrucząc jakieś swoje zaklęcia, a nocne ptaki co rusz na mnie pohukiwały. Nocą w górach wszystko jest bardziej i bliżej. Niebo niemal wisi ci nad głową, gwiazdy świecą mocniej i można w ich konstelacjach znaleźć więcej dróg, niż istnieje na ziemi. Wszystkie głosy lasu wydają ci się tak intensywne, że czasami nieruchomiejesz ze strachu. Zwłaszcza, kiedy jesteś na Babiej sama, jak tym razem byłam ja. Wtedy modlisz się do wszystkich znanych i nieznanych ci z imienia duchów, a zimny pot spływa ci stróżkami po plecach. No i klniesz, a przynajmniej ja klęłam, że po co mi to było, że wystarczyło z balkonu, z okna. I idziesz szybko, bo jakoś czujesz, że tym razem się uda, że frycowe już dawno zapłacone. Kiedy stanęłam na szycie, było tak cicho jak makiem zasiał. Niebo zanim wypuściło słońce w swoją codzienną wędrówkę, wyglądało jak czerwony plusz. Siedziałam, obok mnie kilka osób, które przywędrowały tego dnia na Diablak, i nawet nie robiłam zdjęć, czując, że i tak nie oddadzą tego spektaklu. Rozpłaszczony szczyt Babiej jest idealnym punktem widokowym. Powoli nasycałam się wszystkimi grzbietami, po których wędrowały pierwsze promienie, patrzyłam na Baranią Górę, Skrzyczne, Pasmo Policy i Pasmo Jałowieckie, Beskid Makowski, Beskid Mały i Zawoję. Schodziłam w podskokach, śpiewając triumfalnie, jak gdybym wygrała jakąś życiową bitwę. Czułam się tak, jakbym mogła wszystko. Do Targoszowa dotarłam jak na skrzydłach. Siadłam na tarasie Mandali z widokiem na Babią, trzymałam w ręku gorącą herbatę i poczułam, że znamy się od tej nocy inaczej. Lepiej. Odpoczynek w Beskidach Tu w Targoszowie odpoczywa się od miasta, od cywilizacji i zgiełku. Malowniczo położona wioska Beskidu Małego jest niewielka. Żyje tu z trzysta osób, można rzec uprzywilejowanych. Codziennie budzą ich widoki na najwyższe partie Beskidu Żywieckiego, masyw Babiej Góry i Pasmo Policy. Stąd można robić wypady na rowerze, na koniach lub po prostu spacerować do woli. Rano, kiedy na trawach stała jeszcze rosa, szłam zamoczyć nogi w Targoszówce, która malowniczo meandruje wokół beskidzkich pagórków. Po trzech dniach znałam tu wszystkie okoliczne psy, które czasami towarzyszy mi w porannych rytuałach. Siadłam z nimi na łące i planowałam kolejny dzień. Wypad na rowerze górskim wokół Babiej albo wizytę w Stajni z Kopyta w Marcówce lub stadninie w Zakorzewie. Mogłam wszystko, ale nic nie musiałam. Następnego dnia wybrałam łagodny szlak, tuż obok Mandali, który wznosił się wśród drzew i prowadził na Laskowiec. Szłam nim sama. W schronisku zjadłam przepyszne naleśniki, a potem leżałam na trawie i cieszyłam się, że jest tak normalnie, wręcz nudno. Czytałam książkę, przyglądałam się turystom, rowerzystom i nawet nie wiem kiedy niebo znów zrobiło się czerwone, a ja patrzyłam na zachód słońca i na Babią. Jeszcze do ciebie wrócę, przyrzekałam ni to sobie, ni to górze.
Sęp płowy pojawił się w Polsce. Rzadki gość przerasta bielika o prawie pół metra
Sęp płowy gniazdował kiedyś w Polsce. Po tym jak gatunek został uznany za wymarły w naszym kraju, jest widywany sporadycznie.
W tym artykule: Sępy płowe w Polsce. Czy wrócą na stałe? Sęp płowy na Hali Śmietanowej Zwierzęta padlinożerne w Polsce W ciągu ostatnich kilkuset lat flora i fauna terenów obecnej Polski mocno się zmieniła. Wymierające gatunki to między innymi wilki czy rysie. Nie wszyscy pamiętają o tym, że prawdopodobnie jeszcze w XIX w. w Polsce gniazdował również sęp płowy. Obecnie jest oficjalnie uznany za gatunek wymarły w naszym kraju. Tym większą sensację wywołało jego pojawienie się w Babiogórskim Parku Narodowym. Najstarszy dziki ptak świata wydał na świat kolejne pisklę Samica albatrosa o imieniu Wisdom ma 71 lat i przeżyła już swoich godowych partnerów, a nawet biologa, który w 1956 roku jako pierwszy ją “zaobrączkował”. Niedawno doczekała się kolej... Sępy płowe w Polsce. Czy wrócą na stałe? Ostatnie niepotwierdzone informacje dotyczące lęgów sępa płowego w Polsce pochodzą z 1914 r. Młode miały wówczas przyjść na świat w Pieninach. Wcześniej sępy gniazdowały także w Tatrach. Przez ostatnie 100 lat ptaki te sporadycznie były widywane w granicach Polski. Nie zauważono jednak, aby zdecydowały się na założenie gniazd. Czy w przyszłości to się zmieni? Wygląda na to, że sępy płowe upodobały sobie Babią Górę. Ostatni raz przedstawiciel tego gatunku był widziany (i uwieczniony) na wolności 11 lat temu – także w BPN. Nie jest pewne, dlaczego sępy płowe opuściły Polskę. Jedna z teorii mówi o tym, że po prostu zaczęło brakować im pożywienia. Obecnie gatunek zamieszkuje między innymi w Turcji i na Kaukazie. Niesamowity jerzyk: 3 lata bez lądowania. Wielkie rekordy małego ptaka Jerzyk alpejski większość życia spędza w locie. Jego zwyczaje nie przestają zaskakiwać ornitologów. Sęp płowy na Hali Śmietanowej Sensację ornitologiczną w Beskidzie Żywieckim wytropił podleśniczy Jerzy Sikora. Sępa podczas posiłku uwiecznił na zdjęciu Piotr Tabak. Zdjęcie zostało opublikowane na profilu Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Krakowie na Facebooku. W maju sępa w locie zaobserwowali także pracownicy Babiogórskiego Parku Narodowego. Cytowany przez serwis polsatnews.pl Maciej Mażul z Babiogórskiego Parku Narodowego poinformował, że sęp płowy był widziany w Polsce również w ubiegłym roku. Wówczas nie udało się go jednak sfotografować. Pojawienie się sępa płowego w okolicach Babiej Góry to sensacja z kilku powodów. Przede wszystkim ptaki te nie gniazdują też w Polsce, ale w naszym kraju nie żyją też gatunki, które mogłyby równać się rozmiarami z sępami. Ich rozpiętość skrzydeł może wynosić od 260 do 280 cm. To o prawie pół metra więcej niż u bielików – największych ptaków w Polsce pod względem rozpiętości skrzydeł. Zwierzęta padlinożerne w Polsce Sępy są padlinożercami, przez co często wzbudzają odrazę. Sympatii na pewno nie przysparza im też charakterystyczny wygląd, ogromne dzioby i często łyse głowy. Tak zwane trupojady nie są jednak rzadkością w polskich ekosystemach. Padliną żywią się między innymi lisy, kuny leśne, tchórze czy gronostaje. Od czasu do czasu martwe zwierzęta pojawiają się też w jadłospisie wiewiórek oraz wilków. Żywieniowe upodobania sępów często są nazywane pożytecznymi. Jedząc martwą zwierzynę, ptaki poniekąd sprzątają środowisko i zapobiegają rozprzestrzenianiu się chorób.
Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze. Fotograf uwiecznił niecodzienny widok
Na szlakach warto mieć oczy szeroko otwarte. Oprócz malowniczych widoków możemy dostrzec również ciekawe zjawiska na niebie i gry świateł.
W tym artykule: Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze Ciekawe zjawiska w górach W tym roku wielu Polaków ponowie spędzało wakacje w kraju. Część z nich wybrała się na wczasy w polskie góry. W letnich miesiącach szczególnie oblegane były tatrzańskie szlaki prowadzące między innymi na Giewont, Rysy czy do kolejki linowej na Kasprowy Wierch. Tajemniczy trójkąt na Babiej Górze Wczesna jesień to czas, kiedy w górach jest już znacznie mniej turystów, a śnieg jeszcze nie utrudnia pieszych wycieczek. Przed wyjściem na szlak warto jednak sprawdzić prognozę pogody i dowiedzieć się, jak wyglądają obecne warunki w górach. Pod koniec sierpnia biały puch wyjątkowo wcześnie spadł w Tatrach. Na masywie Babiej Góry zapanowała z kolei iście jesienna aura. Nie tylko kolorowe drzewa urozmaicają widoki ze szczytów. Fotograf wchodzący na Diablaka (najwyższy szczyt masywu – 1725 r.) uwiecznił na zdjęciu ciekawe zjawisko. W miniony weekend pogoda sprzyjała górskim wycieczkom, toteż w niedzielę rano grupy piechurów ruszyły na Babią Górę. Podczas zejścia ze szczytów w kierunku schroniska Markowe Szczawiny można było zauważyć tajemniczy trójkąt kładący się cieniem na okolicę. Zjawisko uwiecznił na zdjęciu fotograf Lucjan Kos. Ciekawe zjawiska w górach Zdobywając górskie szczyty, możemy podziwiać nie tylko malownicze widoki, ale również ciekawe zjawiska na niebie i gry świateł. Postrach wśród turystów budzi widmo Brockenu. Czy w tym przypadku również możemy mówić o rzadko spotykanej iluzji optycznej? Niekoniecznie. Spektakularny cień rzuciła bowiem sama Babia Góra. O poranku słońce nie wzbiło się jeszcze ponad szczyt, co dało zaskakujący efekt. Na szlakach warto mieć oczy szeroko otwarte. Możemy zaobserwować ciekawe zjawiska optyczne. Oprócz wspomnianego widma Brockenu niesamowite wrażenie robi również widok halo, czyli pierścieni światła wokół słońca lub księżyca. Inne intrygujące zjawisko to iryzacja na chmurach. Mówimy o nim, kiedy obłoki na skutek interferencji światła są pokryte pastelowymi kolorami.
Łukasz Supergan o zimowym przejściu gór Polski. „To jest wyzwanie dla ciała”
Łukasz Supergan udowadnia, że w górach nie zawsze chodzi o to, żeby być jak najwyżej. Czasem ważniejsze jest, aby po prostu iść dalej, a najlepiej jak najdalej. Podróżnik dwukrotnie przeszedł samotnie Łuk Karpat, pokonał długodystansowe trasy na Islandii, w Izraelu czy Himalajach, a zimą 2021 roku najprawdopodobniej jako pierwszy człowiek przeszedł 1100 km w polskich górach.
Za nami kolejna, 26. już edycja Festiwalu Górskiego im. Andrzeja Zawady w Lądku-Zdroju. Przez ponad tydzień ludzie gór mogli brać udział w licznych prelekcjach, wykładach, seansach filmowych i warsztatach. W wydarzeniu wzięli udział najbardziej znani i utytułowani polscy wspinaczce. Łukasz Supergan – specjalista od pokonywania pieszo długich dystansów – opowiadał m.in. o zimowym przejściu gór Polski (1110 km). Jak przygotować się do takiej wyprawy? Czy w lutym noce pod chmurką mogą być ciepłe? O wszystko spytaliśmy eksperta. Mateusz Łysiak: Lubimy wyjeżdżać za granicę i chwalić się zdobywaniem najwyższych gór lub pokonywaniem najbardziej wymagających szlaków. Czy w Polsce też jest miejsce na robienie rzeczy spektakularnych? Łukasz Supergan: Oczywiście. Choćby moje zimowe przejście gór Polski – najprawdopodobniej pierwsze takie w historii. Wolę być jednak ostrożny, bo być może ktoś mnie uprzedził i o tym nie wiem. To też pokazuje, że możesz wejść na ten sam szlak i zrobić na nim coś nowego. Już po wydaniu mojej książki („Szlaki Polski. 30 najpiękniejszych tras długodystansowych” – przyp. red.) dowiedziałem się na przykład, że ktoś próbuje pobić rekord czasowy na mniej znanej nizinnej trasie. Można zatem robić ciekawe, nowe rzeczy nie tylko w górach. Każdy z nas może znaleźć nowy sposób na opisanie znanych szlaków. Wytyczając nowe trasy, zachęcamy też innych do podążania naszymi śladami. To chyba działanie z korzyścią dla wszystkich? Tak, i tu przydają się media społecznościowe, choć wiadomo, że mają dwie strony medalu. Kiedy robiłem zimowe przejście gór Polski, relacjonowałem to w social mediach. Wtedy dużo osób pisało do mnie, że ich inspiruję, a dla mnie to była po prostu próba odpowiedzi na pytanie: „czy potrafię?”. Podejrzewam, że cała masa ludzi też je sobie zadaje. Mam nadzieję, że któraś z moich wędrówek rzeczywiście zmotywuje kogoś do konfrontacji z wątpliwościami, bo to jest moment, kiedy zazwyczaj zaczynamy działać. Dlaczego zdecydowałeś się przejść polskie góry właśnie zimą? Chciałeś być pierwszy? Na początku wcale o tym nie myślałem. Tak naprawdę pomysł zrodził się już w 2016 r. i najpierw planowałem, że przejdę cały szlak latem. Zabrakło mi jednak czasu, ale na komputerze zostały mapy i schematy, a w głowie niedosyt. Kiedy przez pandemię nie wypaliły moje zagraniczne wyjazdy zimowe, wróciłem do tego projektu. Nie zastanawiałem się wtedy, czy ktoś już to zrobił, tylko czy ja dam radę. Wcześniej przechodziłem trudniejsze trasy, przykładowo na Islandii, ale tym razem miałem iść 50-60 dni z małą liczbą odpoczynków. Do tego atrakcje w postaci śniegu i mrozu. To jest wyzwanie dla ciała. Dałem radę – to dla mnie ogromny osobisty sukces i cenne doświadczenie. Zastałeś w górach tzw. prawdziwą zimę? W obliczu zmian klimatycznych niestety coraz trudniej zdefiniować pory roku, ale rzeczywiście była taka zima, jakiej nie było od kilku lat. Kiedy wszedłem w Karkonosze, byłem jednak świadomy tego, że śniegu powinno być jeszcze więcej. Półmetrowe warstwy leżały w miejscach, gdzie puchu powinno być 4 razy tyle. Na pierwszy rzut oka zima wydawała się mocna, ale tak naprawdę była normalna. I krótka. Pierwszy większy opad przypadł na początek mojej trasy, a jakieś 2-3 dni po zejściu z gór nastała odwilż. Często spałeś pod chmurką, ale zapewniasz, że nie było Ci zimno. Jak to możliwe? Myślę, że to nie kwestia przyzwyczajenia do niskich temperatur, a doświadczenie. Z czasem nauczyłem się, jak dobierać właściwy sprzęt i chodzić w taki sposób, żeby nie zmarznąć – rzecz banalna, ale bardzo ważna zimą w górach. Często myślimy, że jak jest zimno, to trzeba się grubo ubrać, a przecież ogrzewamy się też, jedząc i pijąc. Kluczowe jest również wypracowanie najlepszego dla nas systemu biwakowania. Oczywiście najważniejsze to się nie zmoczyć. Taką strategię przygotowuje się na podstawie poprzednich doświadczeń. Niekiedy przydaje się też po prostu szczęście. Na taką wyprawę łatwiej przygotować się fizycznie czy psychicznie? Trudno powiedzieć. Jeśli chodzi o przygotowanie w górach, to było pięć miesięcy regularnych treningów z elementami biegania i chodzenia. Miałem też na sobie różne obciążenia. Ważne, żeby takie treningi były ułożone rosnąco. Moje nastawienie psychiczne było bardzo dobre. Nie bałem się tej wyprawy. Spytałem o przygotowanie psychiczne, bo wiem, że na trasie mijałeś dom. Nie bałeś się, że będzie Cię kusiło, aby przerwać wyprawę i w nim zostać? Dom rzeczywiście kusił, ale nie aż tak bardzo, jak się tego obawiałem. Kiedy startowałem w Świeradowie, myślałem, że po przejściu 800 km zalegnę we własnym łóżku i nie będę chciał iść dalej, ale tak się nie stało. Okazało się jednak, że miałem zapas sił, który sprawił, że podszedłem do tego zadaniowo. Wysłałem sobie jedzenie na kilka dni wprzód, zrobiłem pranie, wyczyściłem sprzęt i sprawdziłem, czy niczego mi nie brakuje. Po 1,5 dnia ruszyłem dalej. Jak wspominasz Babią Górę? Wielu turystów trochę lekceważy ten masyw, a przecież potrafi zmęczyć. Wejście na Babią Górę rzeczywiście było trudne przez śnieg na tzw. Małej Babiej. Potem szło się już przyjemniej po wydeptanym szlaku, ale na szczycie znowu przywitał mnie śnieg i wiatr. Po zejściu był natomiast jedyny moment na trasie, kiedy musiałem zmodyfikować szlak. Po prostu zaczęło padać, a deszcz przy temperaturze powyżej zera nie tylko moczy, ale też wyziębia. Żeby ratować siebie i bagaż, musiałem się ewakuować. W tym przypadku zostawiłem Główny Szlak Beskidzki i zszedłem na stronę Orawy. Na Babiej Górze byłem w sumie już z 10 razy i zawsze podchodzę do niej ostrożnie. Wtedy znowu pokazała, że jest nieprzewidywalna. Zaskoczyła nie śnieżycą, a odwilżą, co zimą w górach może być bardziej niebezpieczne. Pamiętam relacje mediów z Twojej wyprawy. Mówiło się wtedy, że idziesz przez góry samotnie… To była wyprawa samodzielnie przygotowana, ale nie przeprowadzona samodzielnie. Gdybym zaczął liczyć wszystkich ludzi, których spotkałem na trasie i którzy mi pomogli, to pewnie byłoby ich kilkadziesiąt. Musiałbym policzyć gospodarzy schronisk – część z nich mnie przenocowała, u niektórych miałem depozyty jedzenia i gazu. Mam też wielu znajomych w polskich górach, zwłaszcza w Kotlinie Kłodzkiej, więc na tym etapie wyprawy spałem u nich. W Beskidach również udawało mi się znaleźć nocleg pod dachem. Ważne było dla mnie też wsparcie osób, które towarzyszyły mi na trasie nawet przez jeden dzień. Do tego wszyscy, którzy okazywali wsparcie w mediach społecznościowych. I oczywiście trójka fotografów z operatorem – dzięki nim udało mi się udokumentować to przejście. Twoja wyprawa trwała kilka tygodni. Ile zajmuje powrót do siebie, do codzienności? U mnie to jest już łatwiejsze. Po przejściu Łuku Karpat wracałem do ludzi przez kilka tygodni. Po mojej najdłuższej wyprawie, która trwała 2 lata, prawie miesiąc spędziłem w lesie, pracując nad zdjęciami – wtedy też na nowo przyzwyczajałem się do Polski. Teraz trasy są trochę krótsze, ale też przyzwyczaiłem się do powrotów. Scenariusz zawsze wygląda mniej więcej tak samo: wracam do domu, zrzucam z siebie rzeczy, robię pranie, segreguję filmy i zdjęcia. Zazwyczaj po dwóch dniach wracam do rytmu życia domowego, ale to nigdy nie jest na długo. W weekendy często znowu wyskakuję w góry. Można się przyzwyczaić.
W bieliźnie chcieli wejść na Babią Górę. „Górskie morsowanie” - śmiertelnie niebezpieczny trend zapoczątkowany przez Holendra
Mimo mrozu i opadów śniegu pięcioro turystów postanowiło wybrać się na Babią Górę w samej bieliźnie. Jedna z uczestniczek wspinaczki omal nie przypłaciła tej wyprawy życiem. Z odmrożeniami wszystkich kończyn i w stanie głębokiej hipotermii została przetransportowana do szpitala.
O akcji ratowania „górskich morsów” poinformowała w sobotę wieczorem Grupa Podhalańska GOPR: „W dniu dzisiejszym około godziny 13 ratownik dyżurny naszej Grupy otrzymał zgłoszenie, że w rejonie Gówniaka w Masywie Babiej Góry znajduje się 5 osób, które - pomimo skrajnie trudnych warunków pogodowych - postanowiły zdobyć szczyt niemal bez ubioru. Jest to nowa moda polegająca na chodzeniu po górach zimą wyłącznie w butach i szortach, bez bielizny termicznej, długich spodni, swetra, czy kurtki”. Turyści byli ubrani jedynie w bieliznę. Nie mieli też przy sobie żadnej dodatkowej odzieży, najwidoczniej wierząc w powodzenie swojej wyprawy. Pomoc dla „górskich morsów” wezwali inni turyści idący tym samym szlakiem. W miarę możliwości podzielili się ubraniami z poszkodowanymi, w oczekiwaniu na przybycie pomocy. W związku z dużą liczbą osób mogących potrzebować pomocy, na szlak wysłano 20 ratowników z Grupy Podhalańskiej, Sekcji Babiogórskiej i GOPR Beskidy. „Kobieta w stanie głębokiej hipotermii, z widocznymi odmrożeniami, przytomna, ale bez logicznego kontaktu, ubrana przez turystów w ich prywatną odzież, została dodatkowo zabezpieczona termicznie wyposażeniem ratowników: rękawiczkami, goglami, czapkami, kurtką puchową oraz techniczną. Ratownicy w bardzo trudnych warunkach (wiatr 85 km/h, temperatura odczuwalna -20 stopni) rozpoczęli sprowadzanie poszkodowanej w głębokim śniegu zapadając się po pas, z pomocą turystów, którzy w pierwszej kolejności zajęli się poszkodowaną i zawiadomili ratowników GOPR” - podaje GOPR Beskidy w komunikacie. Kobieta została bezpiecznie sprowadzona, a później zniesiona na dół i przekazana Zespołowi Ratownictwa Medycznego, który przetransportował ją na OIOM Szpitala w Suchej Beskidzkiej. Temperatura głęboka jej ciała wynosiła 25,9 stopni Celsjusza. Turystka przeżyła, znajduje się w szpitalu w ciężkim stanie z odmrożeniami wszystkich kończyn. GOPR Bieszczady podaje też, że w czasie tej dramatycznej akcji ratownicy natknęli się na innych turystów, chcących wejść na Babią Górę. Odradzali im wspinaczkę w trudnych warunkach. „Po 30 minutach nie byli w stanie poradzić sobie na trasie, dlatego zdecydowali się wezwać pomoc. Dotarli do nich ratownicy Sekcji Babiogórskiej zadysponowani do poprzedniej wyprawy, którzy bezpiecznie sprowadzili ich na Przełęcz Krowiarki. Grupa nie była jedyną, które tego dnia zbagatelizowała nasze ostrzeżenia” - podkreśla GOPR. W górach panują obecnie bardzo trudne warunki pogodowe - intensywne opady śniegu powodują, że wiele szlaków jest nieprzetartych i wymaga torowania. Dodatkowo niskie temperatury wymagają posiadania właściwego ubioru oraz dodatkowego wyposażenia. Górskie morsowanie – zdrowa moda czy głupota? O turystce w Babiej Góry zrobiło się głośno w całej Polsce, ale jej przypadek nie jest ani odosobniony, ani nowy. Już w grudniu 2018 roku media obiegła wiadomość i polskich „Icemanach”. Tak nazywali siebie turyści, którzy postanowili w samej bieliźnie wejść na Śnieżkę. Grupę siedmiorga „śmiałków” w stanie bliskim hipotermii ratownicy górscy musieli znosić na własnych plecach. Modę na „górskie morsowanie” w Polsce – i na świecie – rozpoczął Holender Wim Hof, który w 2017 roku zorganizował pierwsze wspólne wejście „Icemanów” na Śnieżkę. Sam Hof ma na koncie półnagą wspinaczkę na Kilimandżaro i Mount Everest, gdzie jednak udało mu się dotrzeć jedynie na wysokość nieco ponad 7000 metrów z powodu kontuzji stopy. Wim Hof urodził się w holenderskim mieście Sittard. Mając siedem lat, chciał zbudować igloo, zasnął jednak w śniegu podczas budowy i trafił do szpitala w stanie hipotermii. Lekarzom udało się uratować Wima, który w przyszłości miał zasłynąć jako „Człowiek Lodu”. Wim przyznaje, że już jako nastolatek praktykował „dyscypliny ezoteryczne” w celu poznawania i kontrolowania zdolności swojego umysłu. „Mając 17 lat, przechodziłem obok bardzo zimnej wody pokrytej cienką warstwą lodu, która wydała mi się bardzo atrakcyjna. Rozebrałem się i zanurzyłem się w niej. Doznałem uczucia, jakby zapaliło się coś w mojej fizjologii, coś na bardzo głębokim poziomie. Poczułem się tak dobrze, że począłem tu wciąż wracać i wracać” - wspominał po latach. Hof stał się szerzej znany po tym, jak pobił kilka światowych rekordów, takich jak najdłuższa kąpiel w lodzie (1 godzina 52 minuty i 42 sekundy). Podczas jednego z takich wyczynów zgodził się połknąć mały termometr, który po godzinie i 44 minutach jego obecności w lodzie odnotował spadek temperatury z 37,7 °C do 37,4 °C (badanie pod okiem dr Marii Hopman). W lutym 2009 Hof wspiął się w ciągu dwóch dni na szczyt Kilimandżaro, ubrany jedynie w szorty i buty. W tym samym roku ukończył maraton za kołem podbiegunowym w Finlandii. Ówcześnie panujące temperatury sięgały −20 °C, a Hof ubrany był jedynie w szorty. Ukończył bieg z czasem 5 godzin i 25 minut. 16 marca 2000 r. Hof ustanowił rekord świata Guinnessa w pływaniu pod lodem, pokonując dystans 57,5 metra. Ostatnio jednak rekord ten pobiła rosyjska pływaczka, o czym pisaliśmy tutaj. Hof wydał dwie książki, w których opisuje opracowaną przez siebie technikę oddechową, która – jak twierdzi – ma pozwalać mu na kontrolowanie temperatury swojego ciała. Technika, zwana zresztą Metodą Hofa, oparta jest na buddyjskiej medytacji tummo. Hof od lat gromadzi wokół siebie wielu fanów, których niektórzy nazywają „wyznawcami”. Naśladowcy Hofa próbują zdobywać zimą szczyty i pokonywać kolejne granice wytrzymałości swoich organizmów. 18-osobowa grupa z Hofem na czele weszła na Kilimandżaro i bezpiecznie zeszła ze szczytu. To może potwierdzać, że tego typu hartowanie i dokonania są możliwe, jednak nie dla wszystkich, a z pewnością wymagają wieloletniego treningu i długich przygotowań. Ci, którzy sami próbują porywać się na podobne wyzwania, muszą liczyć się z ogromnym ryzykiem, co pokazały ostatnie wydarzenia z Babiej Góry.
Bieg, którego jeszcze nikt nie ukończył na czas. Szykujemy się do Ultra Sky Marathon Babia Góra
Wbiec sześć razy na szczyt Babiej Góry w określonym czasie? Takie plany na czerwiec mają uczestnicy, jednego z najbardziej wymagających górskich ultramaratonów w Polsce. III edycja biegu Regatta-Ultra Sky Marathon Babia Góra już 11 czerwca.
Najdłuższy dystans, Regatta-Ultra Sky Marathon, czyli 6xBabia Góra nadal pozostaje biegiem, którego nikt nie zdołał ukończyć w przewidzianym limicie czasowym. Jedynym zawodnikiem, który dotychczas pokonał ten wymagający dystans jest Lucjan Chorąży. Zajęło mu 17 godzin 7 minut i 20 sekund. Dotychczas nikomu nie udało się zbliżyć do wyniku Lucka. Najlepszy czas uzyskał Tomasz Baranow, który w ciągu 14 godzin 56 minut i 6 sekund pokonał dystans 4xBabia. Czy w tym roku uda się komuś wbiec 6 razy na szczyt Babiej Góry i pokonać 100 km z 8000 m przewyższenia w czasie 17 godzin? Przekonamy się już 11 czerwca 2016 r. 6 razy na szczyt Babiej Regatta-Ultra Sky Marathon 6xBabia Góra to jeden z najbardziej wymagających górskich ultramaratonów w Polsce. Przebiegnięcie tego dystansu w limicie czasu jest wyzwaniem dla najlepszych i najbardziej doświadczonych zawodników. Limit - 17 godzin – może wydawać się zabójczy. Jest to sprawdzian, jakiego w Polsce jeszcze nie było. Niesamowitym wyzwaniem jest samo ukończenie biegu. Te 100 km z 8000 m przewyższenia trzeba przebiec. Nie można pozwolić sobie na spacerowanie. Trzeba biec, bo inaczej prześcignie nas czas. - Jestem zadowolony z biegu, dużo mnie on nauczył. Początkowo byłem przeciwny takiemu limitowi czasowemu. Teraz wydaje mi się, że nadaje on temu biegowi głębszy sens. Może nie przysporzy mu dużej frekwencji, ani nie spowoduje wielkiego szturmu ultrasów na Babią Górę, ale też nie o to chodzi organizatorom. Ma to być najtrudniejszy bieg dla najlepszych– mówi Artur Paciorek, uczestnik I edycji Ultra Sky Marathon 6xBabia Góra. Nie dla każdego… W ramach Regatta-Ultra Sky Marathon Babia Góra się również biegi na krótszych dystansach. W sumie odbędą się cztery biegi: Regatta-Ultra Sky Marathon 6xBabia Góra - 100 km/+8000 m Regatta-Ultra Sky Marathon 3xBabia Góra - 70 km/+ 5500 m Regatta-Sky Marathon Babia Góra - 42.5 km/+3000 m Regatta-1/2 Sky Marathon Babia Góra - 23 km/+1450 m Ze względu na trudność biegu, dla uczestników tego najdłuższego dystansu przewidziane są dodatkowe klasyfikacje. Wszyscy, którzy będą chcieli zakończyć swoją rywalizację wcześniej i wbiegną na szczyt Babiej Góry 5 lub 4 razy oraz dotrą do mety przed upływem 17 godz. zostaną sklasyfikowani odpowiednio na dystansach Regatta-Ultra Sky Marathon 5xBabia Góra oraz Regatta-Ultra Sky Marathon 4xBabia Góra. Biegacze, którzy przez ostatnie 2 lata ukończyli 2 biegi górskie na dystansie powyżej 50 km i którzy pojawią się na jednym z bezpłatnych treningów zorganizowanych na Babiej Górze mogą zmierzyć się z trasą Regatta-Sky Marathon Babia Góra (ok. 42.5 km, +3000 m). Dużą popularnością wśród uczestników cieszy się najkrótszy dystans (23,5 km, +1450 m). Trasa biegu jest bardzo widokowa. Prowadzi przez Perć Przyrodników i Sokolicę na szczyt Babiej Góry, dalej w kierunku Przełęczy Brona i Małej Babiej, a potem już zbieg do Markowych Szczawin i mety. Bieg ten po raz pierwszy odbył się podczas zeszłorocznej edycji imprezy. Czas na trening W maju zostaną zorganizowane dwa treningi po trasach 1,3,6xBabia Góra. 8 maja 2016 r. trening, który poprowadzi Janek Wąsowicz, natomiast 15 maja będzie miał miejsce Chia Charge trening z Ewą Majer i Bartoszem Gorczycą. Biegi odbywające się w ramach Regatta-Ultra Sky Marathon Babia Góra zaliczają się do Pucharu Polski Skyrunning 2016. Ukończenie dłuższych dystansów gwarantuje także uzyskanie punktów kwalifikacyjnych do ultramaratonu Ultra-Trail du Mont-Blanc. Szczegółowe informacje o wydarzeniu znajdują się na stronie: www.ultrababia.pl
Nie trzeba być himalaistą, by zdobyć Koronę Ziemi. Najwyższe szczyty będzie można eksplorować w Zawoi pod Babią Górą od 16 lutego
Pierwsze w Polsce Centrum Górskie Korona Ziemi w Zawoi pod Babią Górą będzie można zwiedzać od 16 lutego. Dzień wcześniej nastąpi uroczyste otwarcie. Warto tu zajrzeć, bo Centrum to nie tylko gabloty i eksponaty, to prawdziwa przygoda odkrywania gór. Dzięki nowoczesnemu systemowi informatycznemu zwiedzający mogą dobrać odpowiednią dla swojego wieku „ścieżkę zwiedzania” i zdobywać górskie olbrzymy. fot. Bartek Oczkowski fot. Bartek Oczkowski Zwiedzający mają do dyspozycji sale multimedialne oraz liczne pamiątki po polskich himalaistach. Całości dopełnia rozsuwana przy dźwięku kamiennej lawiny makieta Babiej Góry. W Centrum znajdują się makiety wszystkich szczytów wchodzących w skład Korony Ziemi. Każdy ze szczytów ma swojego opiekuna – wybitnego himalaistę, podróżnika lub wspinacza. „Opiekunowie” gór Krzysztof Wielicki i Leszek Cichy zostali patronami Mount Everestu, jako pierwsi zimowi zdobywcy najwyższej góry świata. Opiekunem Mc Kinley na Alasce jest Ryszard Pawłowski, który wspiął się na ten szczyt 9 razy! Opiekunem Elbrusa jest Denis Urubko – znany z tego, że wybiegł na ten pięciotysięcznik podczas zawodów Elbrus Race. Piramida Carstensza znalazła swojego opiekuna w osobie wybitnego słowackiego himalaisty Petera Hamora, zdobywcy Korony Ziemi. Kilimandżaro wziął w opiekę Tomasz Kobielski - trzeci polski zdobywca Korony Ziemi, który na najwyższy wierzchołek Afryki wyszedł... kilkadziesiąt razy. Dachowi Europy Mont Blanc patronuje filar polskiego himalaizmu Janusz Kurczab, który dokonał I zimowego przejścia Wiekim Filarem Narożnym Mont Blanc. Mont Vinson na Antarktydzie wziął w opiekę Janusz Majer - wybitny himalaista i podróżnik. Patronem Góry Kościuszki jest Edmund Strzelecki. A najwyższy szczyt Ameryki Południowej Aconcagua - znajduje się pod opieką Martyny Wojciechowskiej. fot. Bartek Oczkowski Czekan Rutkiewicz, kamień z Mont Everest Centrum Górskie Korona Ziemi to bowiem nie tylko miejsce – to także, a może przede wszystkim - ludzie, którzy zaangażowali się w jego powstanie i działalność. Wielu z nich przekazało cenne pamiątki, dzięki którym „złota epoka polskiego himalaizmu” została upamiętniona. Anna Milewska, aktorka filmowa i teatralna, zdecydowała się przekazać na rzecz Centrum pamiątki po swoim mężu Andrzeju Zawadzie – liderze najważniejszych polskich himalajskich wypraw. Czekan Wandy Rutkiewicz, kamień ze szczytu Mount Everestu zniesiony przez Leszka Cichego podczas pierwszego zimowego zdobycia szczytu, plecak Krzysztofa Wielickiego – to kolejne eksponaty upamiętniające działalność Polaków w górach najwyższych. - Idea Centrum Górskiego Korona Ziemi opiera się na ludziach, którzy żyją w górach, żyją górami, marzą o górach, zdobywają góry. U nas każdy znajdzie coś dla siebie przestrzeń: czy to jest fotografowanie gór, himalaizm, zaczytywanie się w starych książkach o górach, skituring, czy piesze wycieczki. Każdy, dla którego góry nie są tylko pustym słowem, znajdzie tu dla siebie przestrzeń – mówi Bartosz Krawczak, pomysłodawca oraz prezes Zarządu Centrum Górskiego Korona Ziemi. - Centrum to miejsce, w którym chcemy wykorzystać największą siłę, jaką dają góry – chęć poznawania i uczenia się. Bo dzięki Centrum możemy góry poznawać z każdej strony. Być może znajdą się również osoby, dla których wizyta w Centrum będzie impulsem do rozpoczęcia życiowej przygody z górami - dodaje. fot. Bartek Oczkowski Korona Ziemi może poszczycić się współpracą z takimi instytucjami jak Muzeum Sportu i Turystyki w Warszawie czy Archiwum Rodzinne Jerzego Kukuczki. Inwestorami Centrum Górskiego Korona Ziemi są gmina Zawoja oraz słowacka firma Tatry Mountain Resorts. Partnerami projektu są: GOPR, Babiogórski Park Narodow oraz Salewa, Więcej na www.zawoja.pl
Główny Szlak Beskidzki liczy 500 km. I jest wyzwaniem, któremu nie umiem się oprzeć.
Na początek zdjęcie. W Ustroniu, przy kropce oznaczającej początek 500-kilometrowego Głównego Szlaku Beskidzkiego. To on jest moim celem. Ruszam! Na trasie mnóstwo ludzi. Cóż, jedno „cześć” w ciągu dnia wypowiedziane na pustym szlaku znaczy więcej od przepychania się wśród tłumu ludzi. Pierwszy nocleg wypada w schronisku pod Wielkim Stożkiem. I już wiem, że dobrym pomysłem było wyposażenie się (za 26 zł) w kartę członkowską PTTK. Dzięki niej otrzymuję 20 proc. zniżki na noclegi w schroniskach, co przy takiej wyprawie błyskawicznie się zwraca. Burzliwe historie Do pobudki o 5.30 nie potrzebuję nawet budzika (ale tylko w górach, bo w domu jestem śpiochem). Przede mną najdłuższy etap wyprawy, liczący 42 km. Prawdziwy maraton! Robię zakupy w markecie w Węgierskiej Górce. Chcę oszczędzić kilka złotych (co przy kilkunastu dniach wycieczki urasta do kilkudziesięciu) i gotować sobie samemu. Po chwili zaczynam jednak tego żałować, gdyż dodatkowe obciążenie jest wyczuwalne. – Dojdę przed nocą do Słowianki? – pytam napotkanego górala. – No dojdzie pan, chyba że pan misia spotka – słyszę w odpowiedzi. (Wtedy się śmiałem. Dopiero później dowiedziałem się, że niedźwiedź ma swoją gawrę w pobliżu, w okolicy Romanki). Po drodze spotykam turystów ze Szczecina, również przemierzających GSB. Czyli nie jestem sam! Przyrządzam na kuchence turystycznej specjał wyprodukowany za Wielkim Murem. Cóż, nie polecam jeść tych nudli codziennie, organizm po tak ekstremalnej dawce „witamin” buntuje się. Decyduję się na jedno gorące danie w schronisku dziennie. A co tam! Docieram do studenckiego pola namiotowego na Głuchaczkach. To naprawdę niezła alternatywa dla schronisk. Nocleg kosztuje tylko kilka złotych, nie trzeba mieć własnego namiotu (baza dysponuje własnymi), no i ten klimat, jaki tworzą ludzie gór. Bezcenne! Most na Skawie w Bystrej zerwany. Trzeba go obejść przez tory kolejowe czynnej linii do Zakopanego. Za Jordanowem dopada mnie burza z ulewą – pierwsza z trzech tego dnia, najbardziej gwałtowna. Chyba mam brontofobię (musiałem zajrzeć do słownika, żeby wiedzieć, jak to się nazywa), czyli chorobliwy lęk przed burzami. Mimo peleryny mam wodę w butach. Na przystanku wyciskam skarpetki. I wio, w drogę! Na Starych Wierchach tłumy są tak wielkie, że znajduje się tylko miejsce „na glebie” w jadalni. Cóż, nie wziąłem karimaty. Dla wygody. Teraz żałuję, na tej twardej podłodze nie mogę zasnąć. Tym bardziej że w nocy grzmi. Następnego dnia znowu zbiera się na burzę. Przebiegam (dzięki ci, brontofobio!) przez Radziejową i docieram do cudownej Chatki pod Niemcową. Niestety, co się odwlecze, to nie uciecze. Jak tylko oddalę się od schroniska, dopadają mnie deszcze i wiatry, a wokół szaleją pioruny. Szczerze? Mam dość. Na szczęście w Rytrze, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, przestaje padać. Na dodatek w okolicach Cyrli spotykam salamandrę plamistą. Jest prześliczna! W przeciwieństwie do mnie. Pani w schronisku nawet nie prosi o legitymację, od razu daje zniżkę. Coraz mniej Połowa trasy. Granica psychologiczna przekroczona. Z każdym dniem będzie coraz mniej do przebycia. W Krynicy ludzie patrzą na mnie jak na kosmitę – nie wiem, co we mnie jest takiego dziwnego poza ubłoconymi spodniami i dużym plecakiem. No i tym zarostem. Przy schronisku w Bartnem spotykam turystę, który tak jak ja idzie do Wołosatego z Ustronia. Okazuje się, że studiuje na tym samym wydziale co ja. Dalej ruszamy razem. I szybko gubimy szlak. Idziemy na azymut przez chaszcze, dochodzimy do Kątów. Znowu grzmi. Na dodatek nadkładam 500 m, bo za bardzo się rozpędziłem. Nie mam już siły. Na szczęście wiem, że czeka na mnie nagroda w postaci noclegu w schronisku w Chyrowej. Bieszczadzki finał W sklepie w Komańczy zaopatrzenie iście bieszczadzkie, choć muszę przyznać, że chleb to akurat „niebo w gębie”. Robi się coraz cieplej. Drzewa chronią przed upałem, ale jutro na otwartych połoninach może nie być tak różowo. A raczej będzie czerwono... na mojej twarzy. Podchodzę na Wołosań, aż tu nagle... ajć! Lewe udo! Czuję gwałtowny ból. Tylko nie to! Do końca trasy pozostało tak mało. Po kilku minutach przechodzi, choć wciąż pobolewa. Postanawiam je (a także to drugie, prawe) oszczędzać. Czyli zwolnić. Kolejny etap z Cisnej do Kalnicy nie ma nawet 20 km. Jeden dzień regeneracji nie zaszkodzi. Pozytywny nastrój burzy nieco informacja o odpadnięciu Wisły Kraków z eliminacji Ligi Mistrzów (i po co ja brałem to radio?!). Do Chatki Puchatka dochodzę otulony ręcznikiem wokół głowy, bo grzeje niemiłosiernie, a ja nie mam ochoty zejść z GSB z powodu udaru słonecznego. Jutro runda honorowa wokół Bieszczad. W schronisku Kremenaros spotykam znajomych ze Szczecina – skończyli wyprawę dzień wcześniej niż ja. Ostatnia pobudka mojej wyprawy jest zarazem najwcześniejszą. Wstaję o 4 rano, chcę skończyć przed największym skwarem. Poranna mgła w Ustrzykach Górnych po raz kolejny przypomina mi, że jesień za pasem. Końcowy odcinek może mi uatrakcyjnić spotkanie ze strażą graniczną, która czasami legitymuje. Pokazać im legitymację PTTK? W końcu widzę tabliczkę „Wołosate”. Co czuję? Nawet nie pytajcie! Po dojściu do kasy Bieszczadzkiego Parku Narodowego wpisuję się do księgi pamiątkowej GSB. Po 17 dniach walki z pogodą i z samym sobą – udało się! Jedna z licznych drewnianych cerkwi w Beskidach. (Fot. BE&W) Warto wiedzieć: Paweł Łacheta - absolwent geologii i turystyki na AGH, mieszka w Zabierzowie pod Krakowem Paweł Łacheta (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałem to miejsce, bo: Jak śpiewa KSU: Tam na dole zostało wszystko to, co cię męczy. Patrząc z góry wokoło, świat wydaje się lepszy. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Nie każdy ma w sobie tyle samozaparcia, żeby wytrzymać ze sobą sam na sam tak długo. Mój patent: Spontaniczność. Zniżki na podstawie legitymacji PTTK. A także nocowanie w bazach turystycznych, w których opłata za nocleg jest śmiesznie mała, za to klimat naprawdę niesamowity! Więcej o noclegach na www.glownybeskidzki.cba.pl
Kochom cie piyknie ziemio żywiecko Takom miłościom jak matka dziecko, Boś mi je matkom i zywicielkom Kochom cie za to miłościom wielgom.
Bunc na Żarze Trudno pisać o własnym regionie. Z perspektywy tubylca wszystko wydaje się oczywiste. Nawet uroki wciąż dzikiej natury i bogactwo góralskich pejzaży kulturowych. To będzie próba opisu mojej ojczyzny. Ziemia Żywiecka obejmuje kotlinę żywiecką, zachodnią, rozciętą doliną Soły część Beskidu Małego, wschodnią część Beskidu Śląskiego i Beskid Żywiecki, aż po najwyższą w całych Beskidach – Babią Górę. Od południa graniczy z Czechami i Słowacją. W sensie kulturowym umowna to jednak granica. Przekonałem się o tym, odwiedzając skansen w słowackiej Pribylinie – zgromadzone tam sprzęty znam z domu rodzinnego u stóp Chrobaczej Łąki we wsi Kozy. Łączy nas podobieństwo w budownictwie domów, a także wątków w muzyce i literaturze ludowej. Nasza gwara, bardziej niż literacki język polski, stoi bliżej słowackiego i czeskiego. Stąd mentalnie i werbalnie szybciej nam do górali po tamtej stronie granicy niż mieszkańców innych regionów kraju. Dość powiedzieć, że bliżej stąd – już w kilometrach – do Bratysławy, Wiednia i Budapesztu niż do stolicy Polski. W większości jesteśmy potomkami pasterskich Wołochów, którzy od XIV w. wędrowali łukiem Karpat i mieszali się z napływającymi w te góry Małopolanami, później także Ślązakami i kolonistami niemieckimi. Góralszczyzna na Ziemi Żywieckiej – i dalej na zachód w Beskidzie Śląskim – jest autentyczna i archaiczna. Zachowała liczne zwyczaje – m.in. bożonarodzeniowe kolędowanie. Piękne stroje górali z płótna, sukna i skóry przetrwały próbę czasu, przez wieki bez istotnych zmian. Od XVI do XVIII w. w żywieckich lasach – pozostających poza zasięgiem prawa i granic państwowych – zbójowało się na potęgę! To tutaj było centrum zbójnictwa w polskich Karpatach. W góry uciekali banici, buntownicy, zwykłe rzezimieszki i bardziej romantyczni poszukiwacze wolnego życia i kawałka chleba. Ich przywódcy – nieposkromieni, ale honorowi mściciele feudalnych i religijnych krzywd (czasy kontrreformacji) – szybko obrastali legendami. Wielu powieszono na żywieckim rynku za poślednie ziobro. Na terenie Żywiecczyzny działało ponad 250 band! Niektóre miały swoje chorągwie i liczyły ponad 100 osób. Kiedy w czasie potopu wojska szwedzkie zajęły Żywiec i zapędziły się dalej na Cholerne Wzgórze pod Przybędzą (obecna nazwa Horolne), nadziały się tam na cholernych górali, którzy Szwedów przepędzili – podaje „Dziejopis żywiecki” Komonieckiego. Proćpak, Ondraszek i zbójecka rodzina Klimczoków sławą dorównali słowackiemu Janosikowi i czekają cierpliwie na filmowe adaptacje... Według podań, zrabowane przez nich dobra leżą wciąż zakopane, m.in. gdzieś w masywie Wielkiej Raczy. Do połowy XIX w. na żywieckich halach i śródleśnych polanach wypasano ok. 60 tysięcy owiec. – Kiedyś baca mioł 300 łowiecek. Dzisioj bacowanie zachowało się w scontkowej formie, syćkie tutejse stada to ino 500 śtuk – ocenia baca Stasiu Majewski. To jednak wystarcza, aby podtrzymać tradycję redyku, uroczystego obrzędu rozpoczynającego wiosenny wypas owiec. Redyk co roku odbywa się przy przejściu granicznym w Korbielowie. Jest okazja spróbowania pysznego świeżego sera owczego – buncu, innych wyrobów z mleka i pieczonej na ogniu, peklowanej tydzień wcześniej baraniny. Mojej radości dopełniają gawędy baców, tęskne brzmienia prymów i kieliszek domowej miodówki. Nastawiając uszu, oblizuję palce! Pasterstwo, góry i lasy były od zawsze kolebką pieśni, legend i baśni góralskich. Obecny folklor muzyczny na Żywiecczyźnie w większości ma jednak charakter odtworzeniowy, na użytek zespołów ludowych takich jak Ziemia Żywiecka czy Gronie. Jest i nowa tradycja muzyczna Beskidów. A ta zachowując korzeń góralskiego kopa, w warstwie brzmieniowej jest nowocześnie ubarwiona – od jazzu, hip-hopu po drum’n’base i ska. – Nasza muzyka serduchem bucha, bo właśnie nadchodzą czasy serducha – przekonuje Kasia Dyga, urocza wokalistka góralskiej formacji Psio Crew. – Wiele źródeł, wspólny nurt, jeden czas, nasz czas, nasza nuta. Znajomych przybywających w moje progi spoza Beskidzkiego Raju zabieram, na dzień dobry, na przejażdżkę tzw. Pętlą Beskidzką: Bielsko-Biała – Szczyrk – Przełęcz Salmopolska (934 m n.p.m.) – Wisła – Istebna – Koniaków – Milówka – Węgierska Górka – Żywiec – Żar – Bielsko-Biała. Samochodem lub rowerem, zależnie od pogody. Ta piękna widokowo trasa zaprasza do przerwania podróży w wielu miejscach. – Uroki Milówki, jej klimat, ściągają do nas wielu artystów – zachwala Paweł Golec. – Mają tu chaty m.in. Grzegorz Turnau, Jan Kanty Pawluśkiewicz i Kazimierz Kutz. Tutejsza Stara Chałupa, dziś muzeum, miała gościć króla Jana Kazimierza w czasie Potopu i Jana III Sobieskiego w drodze pod Wiedeń. Warto zatrzymać się w Żywcu, i to nie tylko na kufel piwa połączony ze zwiedzaniem słynnego Arcyksiążęcego Browaru, ale i odwiedzić zamek w centrum miasta, z 26-hektarowym angielskim parkiem. Jacenty Ignatowicz – przyjezdny muzyk folkowy – kolekcjonuje instrumenty góralskie, zabawki ludowe, dawne narzędzia rolnicze. Jego zbiory można podziwiać w Muzycznej Izbie Regionalnej w zabytkowym dworze rodziny Kępskich w Żywcu-Moszczanicy. Skansen „Ocalenie pana Talika” w Ciścu zaprasza na wystawę rzeźb rękodzieła ludowego i prezentację folkloru tutejszych górali. W drodze do Korbielowa zawsze przystaję w Jeleśni. Stara Karczma ma ponad 200-letni rodowód! To tędy prowadził do Wiednia tzw. miedziany szlak handlowy. Trzeba koniecznie wstąpić i spróbować świńskiego ryja w kapuście czy jadła zbójnickiego w bochenku chleba. Czas w góry miły bracie! W bacówce na Hali Boraczej (wyjście z Żabnicy) można wciąż kupić owczy bunc, a w schronisku zjeść docenione przez Makłowicza i Bikonta pierogi z borówkami. Dalej też smacznie – masyw Romanki, hale Lipowska i Rysianki obfitują w charakterystyczne dla Beskidu Ţywieckiego rewelacyjne widoki z hal szczytowych i gwarantują błogi spokój na szlakach. Zimą freeride’owe zjazdy z Rysianki i Romanki do Ţabnicy, a także z Pilska wzdłuż Potoku Cebulowego do Sopotni, można porównać pod względem nachylenia (ok. 40°) do zjazdu z Koziego Wierchu w Tatrach, choć są oczywiście krótsze. Prawdziwym wyzwaniem pieszej wędrówki na południu Żywiecczyzny jest tzw. Worek Raczański. Charakterystyczne zwężenie polskiego terytorium, wymuszone jest widlastym układem grzbietów górskich. Stąd piękne widoki na słowacką Małą Fatrę, sporo przejść graniami, hale z reliktowymi szałasami i szopami pasterskimi, rezerwaty przyrody Śrubita i Oszus. Można wyruszyć wzdłuż granicy ze Zwardonia. Trasa wiedzie przez Wielką Raczę, Przełęcz Przysłop, Rycerzową (świetna bacówka), Krawcowy Wierch (tu też fajna bacówka), Trzy Kopce – na Pilsko lub na Rysiankę. Do spotkania na szlaku. Widze Wos! Heeeeeeeeeeeeeeeeeeeej! Tekst: Marek Tomalik, www.australia-przygoda.com