National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-03T09:33:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Ten kraj to jak Japonia i Madera w jednym. Oto, co mnie najbardziej zaskoczyło na Tajwanie
items: Świat zakupów ma nowego lidera. Kiedyś Paryż, dziś… zupełnie inny kontynent
items: Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
items: Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
items: Tarczówka marmurkowata – inwazyjny owad, który podbija Europę
items: Azjatycka Wenecja podbija serca podróżników. Jej popularność rośnie z roku na rok
items: Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
items: Japońskie pradzieje pełne niespodzianek. Mieszkańcy wysp zaskoczyli kuchenną innowacją
items: Tajlandia wchodzi w okres rocznej żałoby po śmierci królowej. Co warto wiedzieć przed podróżą?
items: Czemu kawa z odchodów jest... taka smaczna? Tajemnica kopi luwak rozwiązana
items: Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
items: Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
items: Archipelag konfliktu. Jak Wyspy Kurylskie stały się zarzewiem sporów rosyjsko-japońskich
items: Bóstwa, kadzidła i uzbrojeni strażnicy. Poznajcie tajemnice chińskich świątyń
items: Antylopy – różnorodność gatunków, zachowania i znaczenie ekologiczne
items: Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
items: Budda porzucił wspaniały pałac, by wieść żywot żebraka. Legenda wielkiego mędrca jest żywa do dziś
items: Buddyzm ma wyznawców na całym świecie. Jakie są jego kluczowe założenia?
items: Małpożer – największy i najrzadszy orzeł świata
items: Marzysz o Malediwach, ale odstraszają cię ceny? Ta wyspa zachwyca takim samym pięknem i nie rujnuje budżetu
items: Najmłodsze państwo w Azji — czym Timor Wschodni zaskakuje świat
items: Tajowie traktują te ryby jak świętość. Prywatne stawy skrywają coś wyjątkowego
items: Biała Świątynia i opiumowe legendy Złotego Trójkąta – Polacy pokochali ten region
items: Jak trafiłem do indyjskiej Wenecji – to jeden z podróżniczych hitów tego roku
items: Choć raz warto tam pojechać – Fort, tamilskie świątynie i… tajemnicze ogórki morskie

Ten kraj to jak Japonia i Madera w jednym. Oto, co mnie najbardziej zaskoczyło na Tajwanie
type: item
date: 2025-12-03T09:32:21.000Z
creator: Marzena Filipczak
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: podróże
subject: tajwan
description: Tajwan to wyspa pełna kontrastów – od futurystycznych miast po spokojne świątynie i szlaki przez tropikalne lasy. Zobacz, co składa się na jej unikatowy charakter.
encoded: Spis treści: Miasto żyjące w chmurach Pomiędzy technologią a naturą Świątynie, smoki i sen z pozytywką W głąb Tajwanu: ludzie, wiśnie i motyle Górskie szlaki i noc w świątyni Buddyjskie światła, górska kawa i seniorzy na scenie Zadziwia mnie już mapa. Przekręcam ją na wszystkie strony, ale nie umiem zrozumieć, gdzie jest centrum, a gdzie obrzeża i w jakim kierunku się poruszać. Naszpikowana opisami plama w ramionach dwóch rzek, mniej więcej na środku kilku linii metra, która na pierwszy rzut oka wydaje się sercem miasta, w zbliżeniu okazuje się gigantem podzielonym na kolejne pięć części. Dopiero powiększenie ich daje jako taki ogląd sytuacji. Długie jak autostrady arterie, które biegną ze wschodu na zachód i z południa na północ, dla ułatwienia podzielono na sekcje. Odbiją od nich prostopadle dwa rodzaje ulic – mniej i bardziej podrzędnych – które zamiast nazwami określono tylko cyframi. Przez następne dni poruszam się w tłumie ludzi podążających jak zombie za mapami w smartfonach. Miasto żyjące w chmurach Położone na północnym koniuszku Tajwanu stołeczne Tajpej powstało zaledwie trzy wieki temu. Dziś liczy sobie 9 mln mieszkańców i wydaje mi się, że wszystko jest w nim przesadnie duże. Gdy nad ranem docieram ze sterylnego lotniska do centrum, najwyższych pięter budynków nie widać z mgły, a może z chmur. Najsłynniejsza budowla – Tajpej 101 – mierzy ponad 500 m i długo była najwyższą na świecie; szczęściarzom udaje się zobaczyć, jak jej czubek wystaje ponad chmury. Ze stacji głównej – kilkupoziomowego molocha obsługującego pociągi i metro – na zewnątrz wyprowadza 12 numerowanych wejść. Nie wiem jeszcze, że szukając jakiegoś adresu, najlepiej zapytać wcześniej, którym z nich wyjść. Błąkam się tunelami, pod estakadami, nie potrafiąc znaleźć żadnego punktu zaczepienia. Kiedy w końcu namierzam kierunek, odwracam się kilka razy, żeby zapamiętać drogę. Pierwszego dnia poruszam się jak nieporadne dziecko i gdy alejek robi się za dużo, wracam po własnych śladach do głównej …

GettyImages-179871943-7a22fd4.jpg
width: 5760
height: 3840

Świat zakupów ma nowego lidera. Kiedyś Paryż, dziś… zupełnie inny kontynent
type: item
date: 2025-11-30T09:46:33.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: seul
subject: singapur
subject: tokio
subject: zakupy
description: Przez dziesięciolecia Paryż uchodził za najważniejszy punkt na mapie światowej mody, a podróżni przyjeżdżali tu po rzeczy, których nie dało się kupić nigdzie indziej. Dziś ten porządek wyraźnie się zmienia. Rosnąca siła marek z Azji i tempo, w jakim rozwijają się tamtejsze miasta, sprawiają, że to właśnie one stają się nowym centrum zakupowych trendów – bardziej dynamicznym, nowocześniejszym i bliższym temu, czego szukają współcześni trendsetterzy.
encoded: Najnowsze wyniki plebiscytu „Condé Nast Traveler” pokazują, że ranking najlepszych miast na zakupy wygląda dziś inaczej, niż jeszcze kilka lat temu. W tegorocznym zestawieniu aż połowę miejsc zajmują metropolie Azji Południowo-Wschodniej i Wschodniej, czyli regionu, który w ostatniej dekadzie wyznaczył kierunek zmian w modzie, handlu i trendach konsumenckich. To tam rozwijają się dzielnice skupiające młode marki, innowacyjne domy towarowe i targowiska, które przyciągają zarówno lokalnych twórców, jak i międzynarodowe brandy. W efekcie to właśnie Azja zaczyna dominować w zestawieniach miejsc, w których zakupy stają się doświadczeniem samym w sobie, a Paryż – choć wciąż ważny – stopniowo traci pozycję niekwestionowanego lidera. Najlepsze miasta na świecie dla miłośników zakupów W tegorocznym zestawieniu pierwsze miejsce zdobył Seul. To właśnie tu tradycja spotyka się z futurystyczną innowacją, co sprawia, że stolica Korei jest dziś jednym z najbardziej dynamicznych punktów na mapie światowej mody. Na słynnym targu Gwangjang, między straganami pełnymi jedwabiu i lokalnych wyrobów, można obserwować codzienny rytm miasta. Tymczasem kilka kilometrów dalej, w Seongsu-dong (dzielnicy określanej czasem „koreańskim Brooklynem”) powstają koncepty, w których zakupy łączą się z prezentacjami nowych kosmetyków i lokalnych marek. Z kolei w Myeongdong (najpopularniejszej dzielnicy handlowej Seulu) w sklepie Olive Young oferta zmienia się niemal z tygodnia na tydzień, a marka prezentuje odwiedzającym najnowsze trendy pielęgnacyjne. To właśnie taka różnorodność sprawia, że Seul stał się kierunkiem, do którego wielu turystów przylatuje z niemal pustą walizką. Drugie miejsce zajął Singapur, słynący z perfekcyjnie zorganizowanej infrastruktury handlowej. Orchard Road (najważniejsza ulica zakupowa miasta) przyciąga wielopoziomowymi domami towarowymi i luksusowymi butikami, które oferują chwilę wytchnienia od tropikalnego klimatu. W dzielnicy Chinatown działają pracownie rzemieślnicze odn…

IMG0740-33bcce6.jpeg
width: 6747
height: 4498

Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
type: item
date: 2025-11-28T11:09:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: pogrzeb
description: Tajemnicze trumny wiszą wysoko na ścianach skalnych w Chinach i w Azji Południowo-Wschodniej. Ten niezwykły zwyczaj pogrzebowy trwał kilka tysięcy lat. Teraz, dzięki genetyce, naukowcy odkryli, kim byli ich twórcy. Wyniki są zbieżne ze starożytnymi legendami.
encoded: Tradycja tzw. wiszących trumien to jeden z najbardziej niezwykłych zwyczajów pogrzebowych w Azji Południowej. Polegała ona na umieszczaniu trumien w trudno dostępnych miejscach, jak jaskinie lub półki skalne. Jeden ze średniowiecznych skrybów pisał, że im wyżej umieszczono trumnę na półce skalnej, tym było to bardziej korzystne dla zmarłego lub zmarłej. Historyczne zapisy sugerują, że za tym zwyczajem stoi lud Bo. Jednak ta grupa etniczna niemal zniknęła z kart historii do końca istnienia chińskiej dynastii Ming (1368–1644 lat n.e.). Ale czy tak było naprawdę? Genetyczni detektywi tropią zaginiony lud Naukowcy podjęli się zadania rozwikłania tej zagadki, używając nowoczesnej technologii analizy DNA. Przeprowadzili kompleksowe badanie, sekwencjonując jedenaście starożytnych genomów z czterech stanowisk tzw. wiszących trumien. Porównali je z trzydziestoma genomami współczesnych ludzi ze społeczności Bo. To porównanie miało kluczowe znaczenie: pozwoliło sprawdzić, czy lud Bo był zbliżony genetycznie do starożytnych społeczności praktykujących niezwykły rytuał pogrzebowy. Wnioski opublikowano na łamach „Nature Communications”, a autorami jest kilkudziesięciu chińskich badaczy między innymi z Chińskiej Akademii Nauk. Początki nad morzem i zaskakujący goście Badania genetyczne wskazują na to, że kolebka tradycji wiszących trumien znajdowała się we wschodnich Chinach w czasach starożytnych. Najstarsze ślady tego zwyczaju pochodzą sprzed ponad 3 tys. lat z gór Wuyi w prowincji Fujian, niedaleko południowo-wschodniego wybrzeża. Ludzie ci byli genetycznie podobni do neolitycznych populacji, które żyły na wybrzeżu. Są to przodkowie współczesnych grup, które dziś posługują się językami Tai-Kadai i austronezyjskimi. Tradycja ta rozprzestrzeniła się następnie na zachód i południe. Co zaskakujące, analiza DNA ujawniła, że społeczność ta była otwarta kulturowo. Około 1200 lat temu, w czasie panowania dynastii Tang (618–907 lat n.e.), dołączali do niej ludzie z bardzo odległych regi…

trumna-1252448.jpg
width: 4288
height: 2848

Afryka wciąż „ucieka” Azji, chociaż proces ten miał się zatrzymać miliony lat temu. Co przegapiliśmy?
type: item
date: 2025-11-21T07:50:50.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Nauka
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: azja
subject: geologia
subject: kontynenty
subject: morze czerwone
subject: ruchy sejsmiczne
description: Płyty tektoniczne afrykańska i arabska 28 milionów lat temu nie rozstąpiły się. Choć wiele wskazywało na to, że się rozstąpią. Nie nastąpiło oderwanie dawno związanych ze sobą lądów, a Afryka nie powędrowała na środek oceanu. I chociaż myśleliśmy, że ich rozstanie się zatrzymało, to nie mieliśmy racji: ono po prostu spowolniło. I trwa dalej.
encoded: Granica między Afryką a Azją od milionów lat pozostaje areną nieustających zmian geologicznych. Najbardziej interesującym regionem jest Zatoka Sueska, którą do tej pory uważano za przykład zatrzymanego riftingu. Najnowsze analizy pokazują jednak, że wciąż się rozszerza – my to po prostu przegapiliśmy. To rzuca nowe światło na przyszłość Ziemi. Zatoka Sueska do dziś się rozszerza, pogłębiając różnice między kontynentami Przez lata uważano, że Zatoka Sueska – łącząca Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym – stanowiąca granicę pomiędzy Afryką a Azją jest przykładem tzw. nieudanego riftingu, który przestał ją rozszerzać około. 5 mln lat temu. Wyniki najnowszego badania opublikowanego w czasopiśmie „Geophysical Research Letters” przeczą jednak tej tezie: rifting, chociaż znacząco spowolniony, trwa nadal. Rozciąganie skorupy ziemskiej w tym miejscu postępuje w tempie ok. 0,5 mm rocznie. Kropla drąży skałę Chociaż może się wydawać, że pół milimetra to niewiele, ale w skali geologicznej ma to ogromne znacznie. To właśnie takie procesy odpowiadają za powstawanie nowych oceanów, prowadzą do trzęsień ziemi czy deformacji powierzchni kontynentów. Jak naukowcy odkryli, że Afryka jednak „ucieka”? Nie da się po prostu zbadać dna. Naukowcy musieli połączyć kilka niezależnych metod badawczych. Przede wszystkim konieczny był szczegółowy pomiar topografii i wysokości raf koralowych, który pozwolił stwierdzić, że są one obecnie wyniesione nawet 18 metrów nad zatokę, pomimo swojego powstania na poziomie morza podczas okresów cieplejszego klimatu. Przeanalizowano także przebieg rzek regionu i ich nietypowe profile – wykraczające poza naturalne kształtowanie przez erozję i wskazujące na wpływ ruchów tektonicznych. Kluczowe okazało się również rejestrowanie niewielkich, ale powtarzających się trzęsień ziemi w głębinach. To wszystko pozwoliło ustalić, że ruchy tektoniczne nadal trwają. Dlaczego Azja i Afryka oddalają się od siebie? Rozdzielanie się kontynentów to skutek złożonej gry sił wewnęt…

FABRIC-KOLAZ-32-22-ea9c7e6.jpg
width: 2700
height: 1800

Tarczówka marmurkowata – inwazyjny owad, który podbija Europę
type: item
date: 2025-11-11T07:31:32.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: azja
subject: inwazja
subject: owady
subject: polska
subject: zwierzęta
description: Tarczówka marmurkowata to owad, który w ciągu ostatnich lat zyskał miano jednego z najbardziej uciążliwych gatunków inwazyjnych. Choć jeszcze niedawno był znany wyłącznie w Azji Wschodniej, dziś można go spotkać w wielu częściach świata, w tym także w Polsce. Często wzbudza zainteresowanie osób, które nagle odkrywają go w swoim ogrodzie czy nawet w domu. Co warto o nim wiedzieć, jakie zagrożenie stanowi i jak go rozpoznać?
encoded: Spis treści: Jak wygląda tarczówka marmurkowata? Gdzie występuje? Co je tarczówka marmurkowata? Rozmnażanie i stadia rozwojowe Tarczówka marmurkowata w domu – dlaczego się pojawia? Dorosła tarczówka marmurkowata (Halyomorpha halys) to pluskwiak osiągający 12–17 mm długości i 7–10 mm szerokości. Jej ciało ma typowy dla tej rodziny pluskwiaków kształt tarczki – szerokie, nieco spłaszczone, z wyraźnym, trójkątnym przedpleczem. Ubarwienie jest zmienne, ale najczęściej brązowo-zielone z marmurkowymi plamami. Charakterystycznym elementem są pięcioczłonowe czułki oraz odnóża ozdobione jasnymi i ciemnymi obrączkami. Jak wygląda tarczówka marmurkowata? Na brzegach odwłoka widoczne są naprzemiennie ułożone jasne i ciemne pasy, które dodatkowo ułatwiają rozpoznanie owada. Kolor spodu tułowia i odwłoka zależy m.in. od rodzaju pobieranego pokarmu i może mieć barwę jasnobrązową z połyskiem rudym lub różowym. Warto podkreślić, że tarczówka marmurkowata lata. Wbrew obiegowej opinii, nie jest owadem ograniczonym wyłącznie do pełzania po roślinach. Jej loty nie należą jednak do szczególnie dynamicznych. Gdzie występuje? Rodzimym obszarem występowania tarczówki marmurkowatej jest wschodnia część Azji – Japonia, Korea Północna, Korea Południowa, Tajwan, północny Wietnam oraz częściowo także Chiny. Jednak od lat 90. XX wieku owad ten rozpoczął swoją ekspansję na inne kontynenty. Pod koniec XX wieku pojawił się w Ameryce Północnej, a kilka lat później zaczął się dynamicznie rozprzestrzeniać. W Europie po raz pierwszy odnotowano go w 2004 roku w Liechtensteinie i w 2007 roku w Szwajcarii. Od tego czasu populacje pojawiły się w wielu krajach, m.in. we Włoszech, Niemczech, Francji, na Węgrzech i w Grecji. Tarczówkę marmurkowatą w Polsce po raz pierwszy stwierdzono w 2018 roku w Dobczycach (woj. małopolskie). Kolejne obserwacje miały miejsce w Cieszynie i Warszawie. Od tego czasu liczba zgłoszeń stopniowo rośnie, co wskazuje, że owad zadomawia się także u nas. Najczęściej zauważa się go w mi…

tarczowka-fdb4301.jpg
width: 2000
height: 1333

Azjatycka Wenecja podbija serca podróżników. Jej popularność rośnie z roku na rok
type: item
date: 2025-11-07T07:03:22.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: japonia
subject: wenecja
description: Wenecja od lat zachwyca swoim urokiem i każdego roku odwiedzana jest przez miliony turystów. Teraz okazuje się, że ma swój azjatycki odpowiednik. W Japonii znajduje się miejscowość, która dzięki niepowtarzalnej zabudowie i położeniu nad wodą budzi coraz większe zainteresowanie wśród podróżnych z całego świata.
encoded: Wenecja od dawna uchodzi za jedno z najbardziej romantycznych miejsc na świecie, jednak rosnący napływ turystów sprawia, że jej zwiedzanie bywa coraz większym wyzwaniem. Władze wprowadziły tam dodatkowe opłaty dla osób odwiedzających miasto tylko na jeden dzień, a część podróżnych wybiera noclegi w pobliskim Treviso, które oferuje spokojniejszą atmosferę i niższe ceny. Tymczasem okazuje się, że podobne doświadczenie można znaleźć w Japonii. Niewielka nadmorska wioska znana z tradycyjnych domów rybackich położonych bezpośrednio nad wodą przyciągnęła w 2024 roku niemal 480 tysięcy turystów, czyli około 270 razy więcej niż wynosi liczba jej mieszkańców. Niezwykły charakter tej miejscowości sprawia, że bywa określana mianem azjatyckiej Wenecji. Japońska Wenecja, czyli wioska domów zbudowanych nad wodą Położone około dwóch godzin drogi od Kioto Ine to niewielkie miasteczko rybackie liczące około 1800 mieszkańców. Jego charakter kształtował się przez stulecia w bezpośrednim sąsiedztwie morza, które stanowiło zarówno źródło utrzymania, jak i podstawę lokalnej tożsamości. Najbardziej rozpoznawalnym elementem krajobrazu są tu funaya, czyli drewniane domy wznoszone na palach tuż nad wodą. W dolnych kondygnacjach mieściły się niegdyś miejsca do cumowania łodzi, co pozwalało wypływać na połów dosłownie z progu własnego domu. Taki sposób budowy był naturalną odpowiedzią na warunki zatoki, gdzie spokojna linia brzegowa umożliwiała bezpieczne trzymanie łodzi blisko lądu. W ten sposób uformował się wyjątkowy układ przestrzenny miasteczka, postrzegany dziś jako przykład harmonii pomiędzy człowiekiem a morskim krajobrazem. W ostatnich latach Ine zaczęło przyciągać podróżnych pragnących uciec od zatłoczonych centrów Kioto i Tokio. Zdjęcia oraz krótkie nagrania przedstawiające funaya odbijające się w nieruchomej tafli wody zyskały ogromną popularność w mediach społecznościowych, co sprawiło, że miasteczko stało się bardziej rozpoznawalne. Jednocześnie poprawa połączeń komunikacyjnych, …

IMG8947-806c5de.jpeg
width: 9122
height: 6081

Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
type: item
date: 2025-11-03T13:58:59.000Z
creator: A.R. Williams
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: azja
subject: azja środkowa
subject: historia
subject: imperium
subject: mongolia
subject: średniowiecze
subject: Wolny czas
description: Czyngis-chan nie byłby tym, kim był, gdyby nie Börte – jego pierwsza i najważniejsza żona. To ta kobieta odegrała kluczową rolę drodze Chyngis-chana do władzy i budowy jednego z najpotężniejszych imperiów w historii ludzkości.
encoded: Spis treści: Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Börte – kim była pierwsza dama Imperium Mongolskiego? Walka o kobiety, zemsta i narodziny imperium Czyngis-chana Wpływowe kobiety w Imperium Mongołów: rola żon i matek władców Sprytna strategia Börte: jak głos żony Czyngis-chana wpływał na decyzje imperium Kobiety w Imperium Mongolskim: ciche filary potęgi stepowego imperium W historii Mongolii wiele mówi się o brutalnych wojnach, ekspansji imperium i bezwzględnym przywództwie Czyngis-chana. Rzadziej jednak wspomina się o kobietach, które stały za jego sukcesem – a jedną z najważniejszych była właśnie Börte. Jej obecność, decyzje i lojalność miały bezpośredni wpływ na rozwój potęgi mongolskiego władcy Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Czyngis-chan (1162–1227) pozostaje jedną z najbardziej ikonicznych postaci w historii ludzkości. To właśnie on zjednoczył rozproszone mongolskie plemiona koczownicze, tworząc z nich jednolite, wojownicze państwo, które w krótkim czasie podbiło ogromne połacie Eurazji – od wybrzeży Pacyfiku aż po brzegi Morza Adriatyckiego. Dzięki jego dowództwu i strategii powstało jedno z największych imperiów w historii świata. Jednak wielkość Czyngis-chana nie była dziełem jednej osoby. W rzeczywistości władca nie rządził samotnie. Kluczową postacią u jego boku była jego główna żona Börte, poślubiona jeszcze zanim objął władzę. Uznawana za pierwszą „cesarzową” Mongolii, Börte odegrała istotną rolę w politycznym umacnianiu władzy swojego męża, szczególnie w pierwszych latach budowy imperium. Jej pochodzenie z wpływowego rodu Onggirat zapewniło Czyngis-chanowi cenne sojusze polityczne. Co więcej, Börte była matką jego czterech synów, z których każdy odegrał ważną rolę w dziedziczeniu i ekspansji imperium. Nie była jedynie symboliczną figurą – pełniła funkcje zarządcze, reprezentowała chana podczas jego nieobecności i miała wpływ na decyzje dynastyczne. …

czyngis-chan-na-tronie-GettyImages-142086732-05e6cd2.jpg
width: 3415
height: 2575

Japońskie pradzieje pełne niespodzianek. Mieszkańcy wysp zaskoczyli kuchenną innowacją
type: item
date: 2025-11-03T08:03:28.000Z
creator: Lesley Downer
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: japonia
subject: paleolit
description: W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Najstarsze dzieje tego rejonu świata pełne są niespodzianek. Poznajcie je.
encoded: Spis treści: Najstarsze naczynia ceramiczne świata Kraina obfitości Japoński świt rolnictwa Rytuały i ceremonie pradawnej Japonii Jest rok 14 500 p.n.e. Gdzieś na wschodnich krańcach kontynentu azjatyckiego, w pomroce dziejów, wschodzi w lesie świt. Niektórzy ludzie zbierają chrust, inni kucają, próbując rozpalić ognisko. Jest im zimno i ściślej naciągają swoje okrycia ze zwierzęcych skór na cienkie, tkane ubrania. Część z nich ma długie luźno rozpuszczone włosy, inni spięli je za pomocą kości lub drewnianych spinek. Odkryli właśnie, że tam, gdzie palili ogniska, podłoże staje się twarde jak kamień. Gliniasta, zbita ziemia daje się ugniatać. Kobieta bierze kawałek i kształtuje, wyrabiając otwór kciukiem, zwężając brzegi w ścianki, ściskając je i wygładzając. Następnie wkłada uformowaną glinę do ognia. Wychodzi twarda i wystarczająco nieprzepuszczalna, aby można było w niej przechowywać wodę lub pokarm. Tak powstaje garnek, rewolucyj­ny wynalazek, który przeobrazi życie ludzi. Tysiące lat później kobieta ta i jej towarzysze zostaną nazwa­ni ludem okresu Jōmon, co oznacza „wzór sznurowy”, od wzo­rów przypominających skręcony sznur, które wyciskali na swoich naczyniach. Najstarsze naczynia ceramiczne świata Datowanie metodą węgla radioaktywnego pozwoliło ustalić czas powstania pierwszych wypalanych naczyń kultury Jōmon właśnie na rok 14 500 p.n.e. Bardziej na zachód globu takież na­czynia pojawiły się, w Mezopotamii, dopiero po kolejnych siedmiu tysiącach lat, a Sfinks i piramidy – po kolejnych wielu stuleciach. W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Na długo zaś przed tym, jak lud okresu Jōmon zaczął tworzyć swe gliniane naczynia, świat trwał w objęciach epoki lodowcowej. Znaczna część wody w oceanach zamarzła i poziom mórz spadł tak bardzo, że Azję kontynentalną, obecną Syberię i Koreę, połączy­ły z dzisiejszą Japonią ogromne przestrzenie lądu – mosty lądowe. Przodkowie tego ludu …

jomon1-20fc8a8.jpg
width: 1350
height: 900

Tajlandia wchodzi w okres rocznej żałoby po śmierci królowej. Co warto wiedzieć przed podróżą?
type: item
date: 2025-10-31T08:38:11.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: królowa
subject: obyczaje
subject: tajlandia
description: Tajlandia rozpoczyna właśnie roczny okres oficjalnej żałoby narodowej po śmierci królowej Sirikit. Choć kraj wciąż pozostaje otwarty dla turystów, podróżni powinni być świadomi zmian – od zmodyfikowanych ceremonii po subtelne zmiany w atmosferze w miejscach kultu i w przestrzeni publicznej.
encoded: Od kilku dni Tajlandia przeżywa wyjątkowy moment w swojej historii. Po śmierci Królowej Matki Sirikit rząd ogłosił roczny okres żałoby narodowej. Dla turystów nie oznacza to wprawdzie poważnych ograniczeń w podróżowaniu, lecz nowy, bardziej refleksyjny kontekst pobytu. Choć większość hoteli, restauracji i atrakcji turystycznych działa bez zmian, podróż do Tajlandii w tym czasie wymaga większej wrażliwości na lokalne zwyczaje i nastroje społeczne. Śmierć królowej Sirikit Śmierć królowej Sirikit, która odeszła 24 października 2025 roku w wieku 93 lat, stała się dla Tajlandii momentem głębokiej refleksji. Nazywana często „Matką Narodu”, przez dziesięciolecia była symbolem troski o kulturę i tradycję, wspierając rozwój rzemiosła oraz inicjatywy na rzecz obszarów wiejskich. Jej działalność, łącząca elegancję z zaangażowaniem społecznym, na trwałe wpisała się w historię kraju i umocniła więź między monarchią a mieszkańcami. Po jej śmierci w całym królestwie ogłoszono żałobę narodową – flagi w instytucjach publicznych i szkołach zostały opuszczone do połowy masztu na trzydzieści dni, a urzędnicy państwowi są zobowiązani do noszenia strojów żałobnych przez rok. Jak poinformował Urząd Turystyki Tajlandii, decyzje te mają nie tylko wymiar symboliczny, lecz także stanowią wyraz wdzięczności wobec kobiety, która przez całe życie łączyła wierność tradycji z otwartością na nowoczesność. Niektóre zarządzenia w pewnym stopniu dotkną także przyjezdnych. Podróż do Tajlandii w czasie żałoby narodowej Choć Tajlandia pozostaje otwarta dla turystów, roczny okres żałoby po śmierci królowej Sirikit sprawił, że codzienne życie w kraju nabrało spokojniejszego rytmu i większej powagi. Urząd Turystyki Tajlandii (TAT) zapewnił, że wszystkie atrakcje, sklepy, restauracje i środki transportu działają bez zakłóceń, jednak odwiedzający proszeni są o dostosowanie się do nastroju narodowej refleksji. Z tego powodu władze zalecają noszenie przez pierwsze 90 dni ubrań w czerni, bieli lub innych stonowa…

IMG8257-2518a90.jpeg
width: 4790
height: 3193

Czemu kawa z odchodów jest... taka smaczna? Tajemnica kopi luwak rozwiązana
type: item
date: 2025-10-24T12:27:20.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: Smaki świata
subject: Traveler
subject: azja
subject: badania naukowe
subject: kawa
subject: zwierzęta
description: Kawa kopi luwak uchodzi za najdroższą na świecie. Jest jednak obiektem kontrowersji: powstaje przy znacznym udziale zwierząt, bowiem pozyskuje się ją… z odchodów azjatyckiego ssaka, łaskuna palmowego. Od wielu lat zastanawiano się, czemu przez miłośników kawy to właśnie ona uważana jest za najsmaczniejszą – zdaje się, że naukowcy właśnie poznali powody. Próbowaliście?
encoded: Od lat intryguje smakoszy i naukowców na całym świecie i potrafi kosztować nawet 3500 złotych za kilogram. Smak kopi luwak i – przede wszystkim – proces powstawania trawionej przez azjatyckie ssaki kawy budzi ciekawość i zachwyt, a najnowsze badania chemiczne pozwalają lepiej zrozumieć to, czemu akurat ten gatunek ziaren stał się najbardziej pożądanym na całym świecie. Jak powstaje kopi luwak? Kawa kopi luwak wyróżnia się dosyć… egzotycznym procesem produkcji. Wszystko zaczyna się od łaskuna palmowego (Paradoxurus hermaphroditus), żyjącego w Azji Południowo-Wschodniej niewielkiego ssaka. Zwierzę to zjada wyłącznie najbardziej dojrzałe i zdrowe owoce kawowca, kierując się naturalnym instynktem selekcyjnym. Działa lepiej niż najlepsza maszyna. Jednak odpowiednia selekcja to nie jedyna zaleta łaskuna. Najważniejsze jest specyficzne funkcjonowanie układu trawiennego zwierzęcia. Otóż w jego przewodzie pokarmowym ziarna nie są trawione, a ulegają wyjątkowemu procesowi fermentacji. Wtedy to przechodzą szereg zmian biochemicznych kluczowych dla ich późniejszego smaku i aromatu. Po wydaleniu ziarna kawy są zbierane ręcznie z odchodów łaskunów, oczyszczane i suszone. Następnie są one łuskane, polerowane i lekko prażone. Chociaż ten rodzaj kawy jest zbierany i sprzedawany od ponad 100 lat, wciąż trwają dyskusje na temat tego, czy to właśnie ta nietypowa metoda zbioru zmienia skład chemiczny kawy. Czemu kawa z odchodów smakuje tak dobrze? Badacze pod kierownictwem prof. Palattiego Allesha Sinu postanowili dokładnie sprawdzić, czym kopi luwak różni się od zwykłej kawy. Hipotezą było to, że ziarna wydalone przez zwierzęta mogą zawierać więcej tłuszczów i innych kluczowych związków wzmacniających smak. Wyniki swoich badań opublikowali w czasopiśmie „Scientific Reports”. W styczniu 2025 roku zebrali oni 68 próbek odchodów dzikich łaskunów z pięciu plantacji kawy robusta w Indyjskiej Karnace. Pobrali także dojrzałe jagody kawy z każdej z upraw, by porównać skład chemiczny owoców. Ws…

FABRIC-KOLAZ-32-11-d24fbcd.jpg
width: 2700
height: 1800

Ludzie lasu – nasi bliscy krewni, orangutany, są zagrożeni wyginięciem. Czy zdążymy uratować ten gatunek?
type: item
date: 2025-10-11T07:56:52.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: azja
subject: małpy
subject: orangutan
subject: orangutany
subject: ssaki
description: Znane ze swojego charakterystycznego czerwonego futra orangutany są największymi ssakami nadrzewnymi, spędzającymi większość czasu na drzewach. Długie, silne ramiona oraz chwytne dłonie i stopy pozwalają im poruszać się po gałęziach. Te wielkie ssaki mogą mieć nawet 96,4% wspólnych genów z ludźmi i są bardzo inteligentnymi stworzeniami. Niestety, grozi im wyginięcie.
encoded: Spis treści: Talerze samców dominujących Mądry jak orangutan Rabunkowa eksploatacja siedlisk orangutanów Orangutan – Pongo abelii, Pongo pygmaeus –w języku malajskim oznacza „człowiek lasu”. W nizinnych lasach, w których żyją, orangutany prowadzą samotne życie. Żywią się dzikimi owocami, takimi jak liczi, mangostany i figi, termitami, jajami oraz piją wodę z dziupli drzew. Budują gniazda na drzewach, aby spać w nocy i odpoczywać w ciągu dnia. Talerze samców dominujących Orangutany mają wyjątkowo długie ręce, rozstaw ich ramion dochodzi do 225 cm. Za to ich nogi są krótkie, co wskazuje na sposób przemieszczania się. Charakterystyczne dla orangutanów długie włosy są zazwyczaj barwy miedzianej, wręcz czerwonej, rzadziej brązowej. Samice osiągają długość ciała dochodzącą do 85 cm, ważą od 30-45 kg. Samce są zdecydowanie większe. Mogą mierzyć nawet metr, a niektóre osobniki ważą ponad 80 kg. Występują dwa rodzaje samców (tzw. bimorfizm). Te dominujące posiadają talerze policzkowe, czyli rodzaj dyskowatych skórnych tworów. Natomiast samce niższej rangi mają gładkie twarze. Samce dominujące obejmują w posiadanie rozległe rewiry, po czym charakterystycznym głosem oznaczają posiadany teren i przyzywają samice, które zajmują na ich terenie własne, odrębne rewiry. Mają monopol na dostęp do samic ze swojego rewiru, jednak z uwagi na brak zorganizowanego stada i rozproszenie terytorialne osobników, monopol ten jest często naruszany. Ciąża u orangutanów trwa 260–270 dni, rodzi się z reguły jedno młode o masie urodzeniowej 1200–1600 g. Dla porównania, ciąża u człowieka trwa 280 dni, a średnia masa urodzeniowa dziecka to około 3 kg. Matki-orangutany opiekują się potomstwem bardzo długo, przez 6, a nawet 8 lat. Młode osobniki osiągają dojrzałość płciową w wieku 10-12 lat. Samice rodzą jedno młode co około 3–5 lat, więc odbudowa populacji tych gatunków może trwać bardzo długo. W stanie dzikim małpy te dożywają wieku 35–40 lat. W niewoli, gdzie nie grozi im niebezpieczeństwo, mogą żyć…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/65da886c252b53175fd04791a8aad948e81169fe-6f2f8fb.jpg
width: 1000
height: 667

Langury to małpy Starego Świata. Wiele gatunków tych naczelnych wkrótce może wyginąć
type: item
date: 2025-10-05T11:06:44.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: azja
subject: dzikie zwierzęta
subject: małpy
subject: ssaki
description: Langury są niezwykłe pod wieloma względami. Dzięki swoim umiejętnościom adaptacyjnym przystosowały się do życia w różnych środowiskach. Ta cecha pozwoliła im opanować znaczy obszar Azji, w tym środowiska miejskie, gdzie stały się mistrzami w zdobywaniu pożywienia.
encoded: Spis treści: Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Mieszkańcy Azji Czym żywią się langury? Jaki tryb życia prowadzą langury? Zagrożenia dla langurów Rodzaj langur (Presbytis) zdefiniował w 1821 roku Johann Friedrich von Eschscholtz, niemiecki lekarz, botanik i zoolog. Opisu dokonał w rozdziale zatytułowanym „Opis nowego rodzaju małp Presbytis mitrata”, który ukazał się w publikacji pod redakcją Otto von Kotzebue’a, podróżnika i odkrywcy, którego wyprawy doprowadziły do opisania i zmapowania wielu wysp Pacyfiku. Co wiemy o tych niezwykłych zwierzętach? Jeden rodzaj, duże zróżnicowanie Langury to rodzaj ssaków naczelnych z podrodziny gerez, reprezentujący rodzinę koczkodanowatych. Ich wyróżnikiem jest smukła sylwetka z długimi kończynami, ale cechą morfologiczną, która najbardziej rzuca się w oczy jest ogon, którego długość przekracza długość ciała tych zwierząt. Przykładowo, u langura szarego, który bez ogona mierzy do 56 cm, ta część ciała osiąga aż 84 cm. Ma to swoje uzasadnienie. U langurów ogon pełni kluczową rolę w utrzymaniu równowagi, zapewniając zwierzętom wyjątkową zwinność, niezbędną do prowadzenia nadrzewnego trybu życia. Poszczególne gatunki langurów różnią się pod względem rozmiarów i masy. Langur białoczelny, będący jednym z najmniejszych przedstawicieli rodzaju, osiąga do 74 cm długości i masę około 5,7 kg. Tymczasem langur czarnoczuby mierzy do 86 cm i waży około 9 kg. W niektórych publikacjach, wśród największych langurów wymieniany jest hulman nepalski (Semnopithecus schistaceus), który może ważyć ponad 20 kg. Należy jednak podkreślić, że gatunek ten, choć ma wiele cech wspólnych z langurami, jest zaliczany do innego rodzaju. Różnorodność langurów jest doskonale widoczna w ich umaszczeniu. Okrywa langura szarego mieni się odcieniami szarości i bieli, a twarz zwierzęcia jest czarna. Z kolei langur białoczelny jest szarobrązowy, a na jego czole odznacza się biała plamka. Langury sarawaskie mają żółtobrązowe lub czarne futro, a to zaledwie kilka przykładów.…

langur-e0e0ffb.jpg
width: 1000
height: 667

Archipelag konfliktu. Jak Wyspy Kurylskie stały się zarzewiem sporów rosyjsko-japońskich
type: item
date: 2025-10-04T08:44:00.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: geografia
subject: japonia
subject: rosja
subject: wyspy
description: Wyspy Kurylskie to wulkaniczny archipelag łączący geograficznie Japonię z Rosją. Od ostatnich trzech wieków jest to terytorium sporne. Właśnie przez południowe Wyspy Kurylskie lub, jak nazywa się je w Japonii, Terytoria Północne, Rosja i Japonia do dziś nie podpisały traktatu pokojowego po drugiej wojnie światowej.
encoded: Spis treści: Powstanie Wysp Kurylskich W pierścieniu ognia Ajnowie na Kurylach Między Rosją a Japonią Znajdujący się między Hokkaido a Kamczatką, długi na 1200 kilometrów wulkaniczny archipelag liczy 56 wysp o łącznej powierzchni ponad 10 tysięcy kilometrów kwadratowych. Jest to niewiele mniej niż obszar Libanu. Na tym terenie mieszka około 20 tysięcy ludzi, głównie pracowników wielkich rosyjskich przetwórni rybnych. Bo wyspy te, poza znaczeniem strategicznym, są miejscem zaopatrzenia w ryby ogromnego terytorium rosyjskiego. Powstanie Wysp Kurylskich Archipelag Kurylski jest centralną częścią łuku wyspowego Kuryle–Kamczatka, obejmującego wschodnie Hokkaido, Wyspy Kurylskie oraz południową Kamczatkę. Składa się on z dwóch głównych grzbietów: Małego Grzbietu Kurylskiego i Wielkiego Grzbietu Kurylskiego. Mały Grzbiet obejmuje Półwysep Nemuro we wschodnim Hokkaido, grupę wysp Habomai i Shikotan, a dalej na północny wschód przechodzi w podmorski Grzbiet Witiazia. Wielki Grzbiet obejmuje Półwysep Shiretoko na Hokkaido oraz wszystkie pozostałe wyspy Kurylskie – od Kunashiru aż po Shumshu – i południowy kraniec Półwyspu Kamczackiego. Dane geologiczne wskazują, że powstanie Archipelagu Kurylskiego rozpoczęło się w okresie późnej kredy (ok. 90 mln lat temu), kiedy duży fragment skorupy ziemskiej zderzył się z kontynentem syberyjskim tworząc strefę subdukcji, która zapoczątkowała powstanie rowu Kurylsko-Kamczackiego oraz późniejszy wulkanizm. Aktywność wulkaniczna i wypiętrzanie w rejonie Małego Grzbietu nasiliły się w paleocenie i eocenie, gdy grzbiet Kula–Pacyfik uległ subdukcji pod rów Kurylsko-Kamczacki. Prawdopodobnie właśnie wtedy Mały Grzbiet wynurzył się z morza. Choć formowanie głównego łańcucha Kuryl rozpoczęło się około 30 milionów lat temu, osady wskazują, że wyspy nie wynurzyły się ponad powierzchnię morza aż do wczesnego pliocenu. W pierścieniu ognia Zarówno Kamczatka jak i Wyspy Kurylskie znajdują się w obrębie pacyficznego pierścienia ognia – strefy częstych tr…

wyspy-kurylskie-bffc22f.jpg
width: 2000
height: 1333

Bóstwa, kadzidła i uzbrojeni strażnicy. Poznajcie tajemnice chińskich świątyń
type: item
date: 2025-09-28T07:15:36.000Z
creator: Tao Tao Liu
subject: Historia
subject: architektura
subject: azja
subject: chiny
subject: książki
subject: świątynie
description: W Chinach świątynie nie służą tylko bogom – bywały szkołami czy uczelniami. A wyglądają czasem jak pałace. Ich imponujące dachy przetrwały trzęsienia ziemi, wojny i rewolucje. Dziś często są to raczej fotograficzne marzenia turystów niż miejsca kultu. Poznajcie nieoczywiste chińskie świątynie. Dowiedzcie się więcej na temat ich detali, które umykają najlepszym przewodnikom
encoded: Spośród wszystkich cudów współczesnych Chin zazwyczaj to świątynie, pełne stylizowanych wizerunków bogów i bogiń, wzbudzają największą fascynację zagranicznych przyjezdnych. Można nawet powiedzieć, że dziś większość chińskich świątyń pełni przede wszystkim funkcję atrakcji turystycznych, ponieważ rozpowszechnieniu się komunizmu w Państwie Środka towarzyszył wzrost ateizmu. Zniknęły miejscowe odpowiedniki kościołów parafialnych – i należące do nich grunty miały zbyt dużą wartość monetarną. Pozostały jednak „katedry” zachowane z uwagi na ich walory architektoniczne i znaczenie historyczne. Wśród nich znajdujące się w Pekinie świątynia Wuta (Pięciu Pagód) i Świątynia Śpiącego Buddy, znane buddyjskie przybytki: Świątynia Białej Chmury, główny daoistyczny ośrodek Chin, a także meczet Niujie, do którego ściągają rzesze muzułmańskiej ludności Hui w północnych Chinach. Początki świątyń nikną w mgłach dziejów Bardzo trudno prześledzić historię konkretnych przybytków religijnych, ponieważ rzadko wspominają o nich źródła pisane. Każdy mógł wybudować lub ufundować świątynię, a jej utrzymanie też nie było kosztowne – wystarczały datki ze strony kilku zamożnych osób. Akcja wielu dawnych historii rozgrywa się w podupadłych, nieużywanych już świątyniach – okoliczna ludność zwykle postrzegała je jako miejsca złowieszcze, choć osoby z zewnątrz nie podzielały tej opinii. Podczas drugiej wojny światowej, gdy Chiny walczyły z Japonią, wiele szkół i uczelni zostało ewakuowanych do zachodnich prowincji Chin i tymczasowo ulokowanych w tamtejszych nieużywanych świątyniach. Świątynie jak pałace W Chinach różnice między architekturą religijną a, dajmy na to, pałacową były minimalne – jedno i drugie wznoszono zgodnie z wytycznymi feng shui. Dlatego też każda świątynia ustawiona jest na osi północ-południe. Główny pawilon mieści się na pierwszym dziedzińcu, a za nim, ku północy, ciągną się kolejne podworce i sale. Tylna część budowli powinna być położona nieco wyżej, a z przodu powinna znajdowa…

chinskie-swiatynie-ba5ff67.jpg
width: 5716
height: 3816

Antylopy – różnorodność gatunków, zachowania i znaczenie ekologiczne
type: item
date: 2025-09-28T06:27:27.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Przyroda
subject: afryka
subject: azja
subject: dzikie zwierzęta
subject: ssaki
description: Antylopy to grupa ssaków parzystokopytnych o ogromnym znaczeniu ekologicznym. Są nie tylko ikoną sawann i stepów, lecz także kluczowym elementem równowagi w ekosystemie. Migracje i zachowania antylop determinują funkcjonowanie wielu krajobrazów, wpływając na dynamikę roślinności, dostępność wody i relacje międzygatunkowe. Warto pamiętać, że termin „antylopa” może mieć różne znaczenia – może odnosić się do określonych gatunków lub do podrodziny wołowatych.
encoded: Spis treści: Morfologia i adaptacje Zmysły i komunikacja Ekologia, dieta i rola antylop Interakcje z drapieżnikami i choroby Antylopa gnu – migrujące stada Antylopa indyjska – biologia i zachowanie W klasyfikacji naukowej termin antylopa pojawia się na kilku poziomach. Podrodzina antylop (Antilopinae) obejmuje między innymi plemiona takie jak: Neotragini, Aepycerotini, Antilopini (np. gerenuk długoszyi i suhak stepowy), Hippotragini, Alcelaphini. Wśród nich mieszczą się formy bardzo drobne i bardzo duże, przystosowane do życia w równinach, na stepach czy w górskich zaroślach. Z kolei rodzaj Antilope jest dziś monotypowy i obejmuje antylopę indyjską (Antilope cervicapra). Naturalne zasięgi podrodziny antylop obejmują przede wszystkim Afrykę i Azję, jednak trzeba zaznaczyć, że także w Ameryce Północnej żyje jeden gatunek nazywany niegdyś antylopą widłorogą – widłoróg amerykański. Zobacz także: Największe antylopy świata mogą ważyć nawet tonę. Morfologia i adaptacje Antylopy wykazują imponującą różnorodność morfologiczną. Wiele gatunków ma szczupłą sylwetkę, długie, wysmukłe kończyny i liczne przystosowania do szybkiego biegu. Taka budowa ciała pozwala im unikać drapieżników. Rogi, obecne u większości gatunków, przyjmują różne formy: proste, skręcone, spiralne czy rozgałęzione – ich morfologia jest często istotnym wskaźnikiem taksonomicznym. U niektórych antylop, jak u gnu, rogi są masywne i służą także do ochrony oraz do walk między samcami. Opisując anatomię, warto zwrócić uwagę na cechy funkcjonalne: długie kończyny i smukła budowa ciała redukują koszt poruszania się; długie stopy i odpowiednie ułożenie stawów zwiększają efektywność biegu i długość skoków; wyspecjalizowany układ trawienny, typowy dla wołowatych, pozwala na wykorzystanie pokarmu nawet z ubogich pastwisk dzięki wielokomorowemu żołądkowi. Zmysły i komunikacja Antylopy polegają na dobrze rozwiniętym słuchu i węchu; te zmysły są kluczowe dla wykrywania drapieżników i komunikacji w stadzie. Wiele gatunków…

antylopa-08c735f.jpg
width: 1000
height: 667

Egipt nie był pierwszy. Najstarsze mumie świata to wynalazek z Azji
type: item
date: 2025-09-17T11:05:57.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: mumia
subject: pradzieje
subject: śmierć
description: Ludzie zaczęli mumifikować swoich zmarłych już ponad 10 tysięcy lat temu. Dowody na taką praktykę pochodzą z kilku azjatyckich krajów, w tym Chin, Japonii czy Filipin. Proces mumifikacji był zdecydowanie inny niż w starożytnym Egipcie. Dla nas może być szokujący.
encoded: Ta informacja może być sporym zaskoczeniem. Za „ojczyznę” mumifikacji w powszechnym przekonaniu uważa się cywilizację egipską. Tam pierwsze mumie składano do grobów już ponad 5 tys. lat temu. Okazuje się jednak, że znajomość mumifikacji nad Nilem pojawiła się zdecydowanie później niż w Azji. Dowody na to zebrał zespół pod kierunkiem dr Hsiao-chun Hung, badaczki z Australijskiego Uniwersytetu Narodowego. Wnioski opublikowano na łamach czasopisma „PNAS”. Najstarsze mumie były… wędzone Najstarsze na świecie, azjatyckie mumie przygotowywano w bardzo specyficzny sposób. Zajmowały się tym pradziejowe społeczności łowców-zbieraczy w Chinach i Azji Południowo-Wschodniej. Najpierw ściśle obwiązywano i ściskano ciała zmarłych. Następnie były zawieszane nad ogniem na dłuższy czas. – Ten rodzaj suszenia dymem jest jak dotąd najstarszą znaną metodą celowego konserwowania zwłok, jaką odnotowano na całym świecie – powiedział współautor publikacji, prof. Peter Bellwood. Zwrócił uwagę na to, że technika ta różni się od metod stosowanych w klimacie suchym, a więc w Egipcie czy w Andach, gdzie ciała mogły wysychać w sposób naturalny, chociaż zaawansowana mumifikacja w Egipcie wymagała też m.in. wyjmowania organów. Nie byłoby to możliwe w Azji Południowo-Wschodniej, biorąc pod uwagę wilgotny klimat monsunowy. Dziś szkielety, kiedyś mumie Mumie sprzed ponad 10 tys. lat nie zachowały się do naszych czasów w takim stanie, jak zwłoki egipskich faraonów. Dziś badacze odkrywają jedynie szkielety. Ale z badań laboratoryjnych 54 szczątków z 11 stanowisk archeologicznych wynika, że były poddane nietypowemu działaniu. Na to, że zastosowano rodzaj „wędzenia” wskazują następujące dowody: nienaturalnie ściśnięcie ciał i ich skurczona pozycja; brak pustych przestrzeni między kończynami a tułowiem, co sugeruje, że w momencie pochówku wokół szkieletów nie pozostały żadne tkanki miękkie poza wysuszoną skórą; ślady ognia i dymu na kościach, co wskazuje na kontrolowane działanie ciepła, a nie całkowitą k…

shutterstock737040127-62cab71.jpg
width: 4500
height: 2463

Budda porzucił wspaniały pałac, by wieść żywot żebraka. Legenda wielkiego mędrca jest żywa do dziś
type: item
date: 2025-09-15T06:00:36.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: azja
subject: budda
subject: buddyzm
subject: religie
description: Budda, wielki przewodnik duchowy, żył i nauczał ponad dwa i pół tysiąca lat temu, przynajmniej tak uważa wielu naukowców. Należy jednak podkreślić, że historia księcia, który porzucił wszelkie wygody życia, by osiągnąć stan duchowego oświecenia, w dużej mierze oparta jest na legendach. Nic więc dziwnego, że w wielu fragmentach brzmi niewiarygodnie. Co wiemy na temat założyciela najsłynniejszego systemu religijno-filozoficznego?
encoded: Spis treści: Narodziny przyszłego Przebudzonego W poszukiwaniu prawdy Dar wiedzy dla świata Założyciele wielkich religii albo sami nazwali się bogami, albo twierdzili, że ich działania są boską wolą. W przypadku twórcy buddyzmu było inaczej. Siddahartha Gautama, choć urodził się uprzywilejowany i dorastał w całkowitej izolacji od faktycznego obrazu otaczającego go świata, nie twierdził, że jest kimś więcej niż tylko człowiekiem. Nie inspirowała go żadna wyższa siła. Co więcej, swoim uczniom przekazał, że człowiek sam sobie jest panem i nikt i nic nie rządzi jego przeznaczeniem. Narodziny przyszłego Przebudzonego Jak głoszą tradycyjne podania, przyszły Budda żył w północnych Indiach, w V wieku p.n.e. Przyszedł na świat w arystokratycznym rodzie Siakjów, którego głową był król Siuddhodana. Królewska para długo nie mogła doczekać się następcy tronu. Pewnej nocy 40-letniej królowej Mai przyśniło się, że biały słoń z sześcioma kłami wchodzi w jej ciało. Królewscy mędrcy uznali to za proroctwo. W ich interpretacji, niezwykły sen oznaczał, że władczyni powije wyjątkowe dziecko. Chłopiec urodził się niespodziewanie, gdy królowa odbywała podróż do wioski Lumbini (dzisiejszy Nepal). Otrzymał imię Siddhartha. Król, pragnąc poznać przyszłość swojego jedynego syna, wezwał do pałacu Asitę. Gdy mędrzec ujrzał dziecko, zaśmiał się i zapłakał. Zapytany o tę reakcję, wyjaśnił, że syn Suddhdhany będzie wiódł dobre życie i wpłynie na wiele osób, jednak on sam tego nie doczeka. Życie w „złotej klatce” Gdy chłopiec dorastał, król zauważył, że jego syn jest nieprzeciętnie wrażliwy. Uznał, że tak wyjątkowe dziecko nie może stykać się z bólem i cierpieniem, którego nie brakuje na świecie. Poza tym nie pragnął dla niego życia mędrca. Chciał, by wyrósł na godnego następcę tronu, nie na świętego. Młody Siddhartha Gautama został zamknięty w pałacu, odizolowany od chorób, starości i wszelkich nieszczęść i otoczony luksusami, które przynależały się księciu. Wiódł idylliczne życie, nie zdając sobi…

budda-740c03e.jpg
width: 1000
height: 562

Buddyzm ma wyznawców na całym świecie. Jakie są jego kluczowe założenia?
type: item
date: 2025-09-14T06:32:15.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: azja
subject: budda
subject: buddyzm
subject: religie
description: Buddyzm narodził się w Indiach, ale idee „nauki przebudzonego” wykroczyły dalece poza Azję. Tak naprawdę alternatywy dla tradycyjnych systemów religijnych, afirmujących jednego boga, szukają ludzie na całym świecie. Jakie są kluczowe założenia buddyzmu? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Religia? Filozofia? A może droga życia? Buddyjski światopogląd Różnorodność ścieżek Buddyzm w japońskiej interpretacji Buddyzm tybetański Gdy Budda porzucił życie księcia i został nauczycielem, nauki, które głosił, trafiały przede wszystkim do mieszkańców subkontynentu indyjskiego. Po jego śmierci, w ciągu pięciu wieków rozprzestrzeniły się na centralną, południowo-wschodnią i wschodnią Azję. Współcześnie buddyzm (w sanskrycie i języku pali Buddha Dharma, czyli „nauki przebudzonego”) ma wielu wyznawców także na Zachodzie. Religia? Filozofia? A może droga życia? Buddyzm od początku wymyka się prostym klasyfikacjom. Nauk tych nie można jednoznacznie określić mianem systemu filozoficznego ani religii. To coś w rodzaju połączenia jednej i drugiej kategorii. Nauki Buddy można uznać za nonteistyczny system religijny i filozoficzny. W odróżnieniu od większości religii, buddyzm nie koncentruje się na pojęciu boga i stwórcy. W doktrynie buddyjskiej pojęcia te mają marginalne znaczenie, ale należy wspomnieć, że o ile jej wyznawcy nie afirmują żadnego boga, to także nie negują jego istnienia. Ich ostatecznym celem jest natomiast osiągnięcie oświecenia i wyzwolenia. W centrum buddyzmu stoi zatem samodoskonalenie duchowe. Sama definicja religii jest płynna i zależna od kulturowego kontekstu. Nonteistyczna istota tego systemu stoi w opozycji do zachodniego rozumienia tego pojęcia, najczęściej opierającego się na wierze w osobowego boga. W systemie buddyjskim takie bóstwo jest nieobecne. Budda był człowiekiem – nauczycielem, nie bogiem. System ten obejmuje jednak praktyki duchowe, etykę, wspólnotę i ścieżkę do transcendencji, zatem nie brakuje w nim punktów zbieżnych z choćby dominującym na starym kontynencie katolicyzmem. Buddyjski światopogląd Celem buddyjskiej praktyki jest doświadczenie trwałego szczęścia poprzez oświecenie i urzeczywistnienie potencjału umysłu. Buddyści wierzą, że może tego dokonać każdy człowiek. W jaki sposób? System oparty na czterech prawdach…

buddyzm-b0d0a54.jpg
width: 1000
height: 667

Małpożer – największy i najrzadszy orzeł świata
type: item
date: 2025-09-13T07:57:30.000Z
creator: Aleksander Kusznir
subject: Przyroda
subject: azja
subject: drapieżniki
subject: dzikie zwierzęta
subject: filipiny
subject: orzeł
subject: ptaki
description: Orzeł filipiński, zwany małpożerem, to jeden z największych, najrzadszych i najsilniejszych ptaków drapieżnych na świecie. Żyje wyłącznie w pierwotnych lasach Filipin. Jest symbolem majestatu oraz potęgi – lokalna nazwa to haribon, czyli „ptak-król”. Poluje na makaki, kobry, młode jelenie, a nawet dzioborożce. Oto prawdziwy unikat lasów tropikalnych.
encoded: Spis treści: Małpożer – endemit lasów filipińskich Niewidzialny myśliwy – dieta i techniki łowieckie Habitat lęgowy i zachowania rozrodcze Długość życia i czynniki śmiertelności Gatunek na granicy wymarcia – zagrożenia i ochrona Orzeł filipiński jest jednym z najwolniej rozmnażających się ptaków drapieżnych świata. Tworzy dożywotnie pary, a samica składa zwykle jedno jajo co dwa lata. Nie żywi się padliną – poluje wyłącznie na żywą zdobycz. Atakuje w błyskawiczny sposób, nawet dzioborożce i sowy nie mają przed nim szans. Jego gniazda to olbrzymie platformy w koronach drzew, które mogą służyć przez wiele sezonów. Młode pozostają z rodzicami niemal dwa lata, ucząc się przetrwania w lesie. Pomimo braku naturalnych wrogów, populacja orła spada z powodu działalności człowieka – każdy egzemplarz tego majestatycznego „ptaka-króla” jest na wagę złota. Małpożer – endemit lasów filipińskich Orzeł filipiński (Pithecophaga jefferyi), dawniej nazywany małpożerem, należy do największych i najrzadszych ptaków drapieżnych na świecie. Występuje wyłącznie na Filipinach i jest gatunkiem endemicznym – populacja szacowana na około 392 pary lęgowe. Lokalnie nazywany „haribon”, czyli „ptak-król”, został po raz pierwszy opisany przez angielskiego badacza Johna Whiteheada w 1896 roku. Historycznie uznawano, że żywi się wyłącznie małpami, co wpłynęło na jego nazwę naukową pochodzącą od greckich słów pithecus („małpa) i phagus („pożeracz”). Późniejsze badania wykazały, że jego dieta jest znacznie bardziej zróżnicowana – obejmuje węże, warany i duże ptaki. W 1978 roku, aby odróżnić go od innych „orłów małpożernych” z Afryki i Ameryki Południowej, prezydent Filipin Ferdinand Marcos nadał mu oficjalną nazwę „orzeł filipiński”. Niewidzialny myśliwy – dieta i techniki łowieckie Orzeł filipiński to mistrz zasadzki, doskonale przystosowany do polowań w gęstych lasach deszczowych. Polega na niezwykle ostrym wzroku, szybkości lotu i potężnych szponach, którymi błyskawicznie chwyta ofiarę. Zazwyczaj go…

malpozer-a5c0bea.jpg
width: 1000
height: 667

Marzysz o Malediwach, ale odstraszają cię ceny? Ta wyspa zachwyca takim samym pięknem i nie rujnuje budżetu
type: item
date: 2025-08-27T06:00:40.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: malediwy
subject: palawan
subject: wyspy
description: Za rajskie widoki nie zawsze trzeba słono zapłacić. Na jednej z azjatyckich wysp można znaleźć turkusowe laguny i białe plaże, które do złudzenia przypominają Malediwy, ale koszty podróży zaskakują swoją przystępnością.
encoded: Krystalicznie czysta woda, drobny biały piasek i widoki, które zapierają dech w piersiach – dla wielu to obraz wymarzonych wakacji. Takie scenerie od razu przywodzą na myśl Malediwy, uznawane za synonim egzotycznego luksusu. Niewielu jednak wie, że podobny krajobraz można znaleźć w innej części świata, gdzie koszt takiej podróży okazuje się znacznie niższy. Egzotyczna wyspa, która zachwyca pięknem i przystępną ceną Choć dla wielu podróżnych symbolem tropikalnego raju pozostają Malediwy, coraz częściej ich uwagę przyciąga filipińska wyspa, której krajobrazy budzą podobne skojarzenia. Turkusowe wody i dziewicze plaże sprawiły, że zyskała miano „Malediwów Filipin”. Palawan – bo o nim mowa – przyciąga tych, którzy marzą o egzotycznym raju, ale szukają go w bardziej przystępnej cenie. Wyspą nteresuje się oraz więcej podróżnych, odkrywając jednocześnie bogactwo natury, które znacznie wykracza poza klasyczne obrazy rajskich plaż. Palawan może poszczycić się jednymi z najpiękniejszych raf koralowych w regionie, a różnorodność podwodnego życia sprawia, że nurkowanie i snorkeling stają się tu niepowtarzalnym doświadczeniem. Przyciąga również fakt, że tutejsze cuda natury zostały docenione przez UNESCO. Podziemna rzeka Puerto Princesa – najdłuższa w Azji i druga pod względem długości na świecie – wpisana została na listę światowego dziedzictwa, oferując unikatowe połączenie podziemnych formacji krasowych, gór i morza. Kilkaset kilometrów dalej, w sercu Morza Sulu, znajduje się z kolei Tubbataha Reefs Natural Park, uznawany za jedno z najczystszych i najlepiej chronionych miejsc nurkowych na świecie. Jak podkreślają eksperci, to właśnie ta synergia – dziewicza przyroda, bogactwo atrakcji i rozsądne ceny – powoduje, że Palawan przyciąga coraz większą liczbę podróżnych. „To wyjątkowe połączenie naturalnego piękna, przygód i przystępnej ceny. Staje się coraz bardziej popularny wśród turystów, którzy pragną tropikalnego raju bez przesadnych wydatków” – stwierdził przedstawiciel Exp…

palawan-58ebb0c.jpg
width: 3992
height: 2616

Najmłodsze państwo w Azji — czym Timor Wschodni zaskakuje świat
type: item
date: 2025-08-25T05:58:02.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: fakty i mity
description: Timor Wschodni to młode państwo w Azji Południowo‑Wschodniej, które łączy dramatyczną historię walki o niepodległość z wyjątkowym bogactwem przyrody i kultury. Od portugalskiej kolonii przez brutalną okupację po suwerenną republikę – dzieje, geografia, społeczeństwo i gospodarka Timoru Wschodniego tworzą fascynujący obraz kraju pełnego kontrastów. W przewodniku National Geographic Traveler znajdziesz szczegółowe informacje o historii, klimacie, zasobach naturalnych, florze i faunie, a także praktyczne porady dla podróżnych.
encoded: Spis treści: Historia Timoru Wschodniego Geografia i klimat kraju Struktura administracyjna i demografia Flora i fauna Timoru Wschodniego Polskie akcenty i relacje międzynarodowe Informacje praktyczne dla podróżujących Timor Wschodni – znany także jako Timor-Leste – to jedno z najmłodszych państw świata, które zyskało niepodległość dopiero w 2002 roku po dekadach walki i okupacji. Położenie kraju na wschodnim krańcu wyspy Timor, między Indonezją a Australią sprawia, że jest miejscem o wyjątkowym znaczeniu geopolitycznym i przyrodniczym. Mimo skromnych rozmiarów, kraj zachwyca różnorodnością krajobrazów – od górskich terenów po tropikalne plaże – oraz złożonością społeczną, kulturową i językową. Timor Wschodni staje się coraz bardziej dostępny dla podróżników, ale pozostaje mało znanym kierunkiem – ten artykuł pozwoli zrozumieć, dlaczego warto zwrócić na niego uwagę. Historia Timoru Wschodniego Okres kolonialny i wpływy portugalskie Timor Wschodni przez niemal cztery stulecia pozostawał pod panowaniem Portugalii, która ustanowiła swoje rządy na wyspie już w XVI wieku. Portugalska obecność opierała się na stosunkowo luźnym zarządzaniu – kraj był administrowany poprzez lokalne struktury tradycyjne, takie jak wodzowie plemienni (liurai), z którymi kolonizatorzy zawierali sojusze. System gospodarczy w okresie kolonialnym był nakierowany głównie na eksport surowców rolnych – dominowała uprawa kawy, kopry oraz kukurydzy. Jednak zyski z handlu trafiały niemal wyłącznie do kolonialnych elit, a rozwój infrastruktury i systemu edukacyjnego był znikomy. W rezultacie analfabetyzm utrzymywał się na bardzo wysokim poziomie jeszcze pod koniec XX wieku. Portugalia, mimo słabnącego wpływu w regionie, utrzymała swoje posiadłości na Timorze aż do rewolucji goździków w 1974 roku, która zapoczątkowała proces dekolonizacji. Po wycofaniu się administracji portugalskiej w 1975 roku, FRETILIN – Front Wyzwolenia Narodowego Timoru Wschodniego – ogłosił niepodległość. Okupacja przez Indonezję, …

timor-wschodni-GettyImages-148675997-792a41e.jpg
width: 3844
height: 2507

Tajowie traktują te ryby jak świętość. Prywatne stawy skrywają coś wyjątkowego
type: item
date: 2025-08-23T11:46:57.000Z
creator: Stefan Lovgren
subject: Przyroda
subject: azja
subject: mekong
subject: ryby
subject: rzeka
subject: tajlandia
description: Pangaz, uznawany za jedną z największych słodkowodnych ryb na świecie, zanika w naturze. W Tajlandii zyskuje jednak nowe życie jako symbol duchowości, prestiżu i ochrony zagrożonych gatunków.
encoded: Spis treści: Sumy i karpie jako symbole religijne i duchowe Tajlandia: prywatne hodowle przejmują rolę rezerwatów Ryby jako pasja, biznes i dziedzictwo Dlaczego liczenie ryb to dopiero początek Genetyczne pułapki hodowli – zagrożenie dla przyszłości Czy prywatne kolekcje mogą pomóc w ratowaniu gatunków? Powrót do rzeki – największe wyzwanie ochrony Gigantyczne ryby znikają z rzek i jezior, ale świetnie odnajdują się w prywatnych stawach i ogrodach. Naukowcy widzą w tym szansę na odbudowę zagrożonych gatunków. Kiedy w zeszłym roku na zalanej stacji kolejowej w Chiang Mai w Tajlandii pojawił się pangaz ważący około 90 kilogramów, ludzie dosłownie stanęli jak wryci. Widok ryby długiej na ponad dwa metry, uwięzionej przy kasie biletowej, wydawał się surrealistyczny. Pojawiło się oczywiste pytanie: jak się tam znalazła? Na pewno nie przybyła ze swojego naturalnego środowiska – rzeki Mekong, która przepływa przez kilka krajów Azji Południowo-Wschodniej. Ten krytycznie zagrożony gatunek należy do największych ryb słodkowodnych na świecie i w Tajlandii stał się już niemal niespotykany. Ryba ze stacji niemal na pewno pochodziła z hodowli – prawdopodobnie uciekła z prywatnego stawu, świątynnej sadzawki albo zarybionego zbiornika, gdy powódź przerwała ogrodzenia. To wydarzenie dało rzadki wgląd w ukryty świat. W całej Tajlandii megaryby, takie jak pangaz (Pangasianodon gigas) oraz równie zagrożony karp syjamski, zwany też karpiem olbrzymim (Catlocarpio siamensis), są masowo rozmnażane w niewoli. Hodują je państwowe wylęgarnie, komercyjne farmy i prywatni właściciele. Ryby trafiają do łowisk wędkarskich, do świątyń jako obiekty kultu, a także do ogrodowych stawów jako egzotyczne ozdoby. W ten sposób powstała ogromna, w dużej mierze nieudokumentowana populacja, która wielokrotnie przewyższa liczebnością to, co pozostało jeszcze w naturze. Dziś naukowcy stawiają pytanie: czy te stada hodowlane mogą pomóc w zatrzymaniu spadku liczebności megaryb w rzekach? – Zasoby hodowlane mogą …

2025-08-18-120155-How-600-lb.-megafish-became-a-collectors-item-in-Thailand--National-Geographic-209418a.png
width: 1223
height: 806

Biała Świątynia i opiumowe legendy Złotego Trójkąta – Polacy pokochali ten region
type: item
date: 2025-08-17T08:03:54.000Z
creator: Katarzyna Kachel
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: tajlandia
subject: wakacje w tajlandii
description: Tajlandia północna stworzona jest dla łowców przygód i tych, którzy lubią miejsca z niezwykłą historią. Tu znajduje się legendarny Złoty Trójkąt i Biała Świątynia.
encoded: Spis treści: Legenda Złotego Trójkąta U tajskiego Gaudíego Królestwo Wschodzącego Słońca Złoty Trójkąt – informacje praktyczne Kiedy patrzę na mapę Tajlandii, zgadzam się z tymi, którzy widzą w kształcie tego kraju głowę słonia, którego trąba muska granicę z Malezją. W tej podróży startuję z samego jej czubka. Decydując się na północ Tajlandii, wybieram królestwo zachwycających górskich krajobrazów, egzotycznych parków, dżunglę i magnetyczne świątynie. Wciąż jest tu sporo miejsc mało skomercjalizowanych, dziewiczych i dzikich. A wspomnienie opiumowych wojen nadal wywołuje tutaj dreszczyk emocji. Legenda Złotego Trójkąta Lubię miejsca styków, tych kulturowych, geograficznych, językowych czy historycznych. I chyba nie ma lepszego, które by łączyło je wszystkie tak smacznie jak prowincja Chiang Rai z legendarnym i wciąż działającym na wyobraźnię Złotym Trójkątem. W tym pięknym górzystym regionie, kiedyś słynącym z upraw maku i produkcji opium, dziś uprawia się mniej ekscytujące ryż, truskawki i kapustę. To także tu, jadąc skuterem, mijam cudowne zielone dywany charakterystyczne dla plantacji kawy. A uprawia się ją z czułością, choć to mozolne zajęcie. I czuć to w każdej filiżance napoju, który popijam w rodzinnych palarniach, jakich tutaj nie brakuje. Najbardziej urzekły mnie te położone w górskiej wiosce Ban Pha Hee. Nie znam miejsca bardziej magicznego, w którym piłabym espresso z tak oszałamiającym widokiem na okoliczne szczyty i plantacje. Ci, którzy przyjeżdżają tu zwabieni mafijnymi mitami czy w poszukiwaniu palarni opium, być może będą zawiedzeni. Makowe uprawy podobno wciąż są, ale znajdują się w niedostępnych górzystych, przygranicznych rejonach. Plotkuje się czasami o narkotykowych baronach, którzy wciąż tu rządzą, ale trudno rozstrzygnąć, czy owe plotki nie mają tylko podnieść temperatury zwiedzającym. O legendach Złotego Trójkąta posłuchałam w muzeum nazywanym Domem Opium, w którym pracują ludzie z plemion Akha i Hmong. Wstęp kosztuje 50 bahtów, czyli nieca…

tajlandia-biala-swiatynia-1-6d92796.jpg
width: 1000
height: 667

Jak trafiłem do indyjskiej Wenecji – to jeden z podróżniczych hitów tego roku
type: item
date: 2025-08-11T06:02:25.000Z
creator: Maciej Wesołowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: indie
description: Kerala to wyjątkowe miejsce. Zachwycające rozlewiska, wyjątkowa fauna i kolorowe lokalne festiwale – to ściąga turystów w indyjskie tropiki.
encoded: Spis treści: Pływające hotele Historia Kerali Kraina Bogów Morskie imperium i chińskie sieci Parada słoni Kerala – informacje praktyczne Wstaję wcześnie rano. Jedziemy do Alappuzhy, które nazywane jest czasem indyjską Wenecją. Niebawem melduję się na niewielkiej przystani, skąd ruszam na wycieczkę łodzią po słynnych keralskich rozlewiskach (backwaters). Z grupą kilkunastu innych cudzoziemców płyniemy trzema czółnami wśród soczyście zielonego buszu. Z obu stron co chwilę wyłaniają się chaty wieśniaków. Dla nich backwaters mają całkiem inne znaczenie niż dla nas, zbieraniny przybyszów z całego świata. Jeszcze całkiem niedawno to one stanowiły podstawową sieć transportową w regionie. Zresztą do dzisiaj z nich korzystają. Podwożąc sąsiada do leżącej obok wioski czy jadąc na zakupy do miasta. Miejscowych widzimy zazwyczaj przy pracy. Tkają nici z kokosowego włosia, rozłupują kokosowe orzechy i wykładają je na trawie do suszenia. Wszystko tu kręci się wokół kokosa. Miąższ służy jako pożywienie, ale też materiał do produkcji kosmetyków i lekarstw, ze skorup rzemieślnicy dłubią sztućce, zabawki i suweniry, z kokosowej „wełny” powstają liny. Zanim przesiądziemy się do większej, zadaszonej łodzi, zjemy obiad pod daszkiem z wysuszonej trzciny cukrowej. Na potężnych liściach bananowca pasta kokosowa, warzywa, ryż. Plus toddy, czyli miejscowe piwo z – jakże by inaczej – palmy kokosowej. Smakuje niespecjalnie. Taki ryżowy bimber z niedokończonej fermentacji. Ale raz w życiu warto spróbować. A o tym, że ten indyjski stan kokosem stoi, niech świadczy nawet jego nazwa, która pochodzi od słów kera („palma kokosowa”) i alam („kraj”). Pływające hotele Backwaters, a więc wszelakie kanały, laguny, groble, przesmyki czy umiejscowione w tropikalnym lesie stawy i jeziora, rozciągają się między miastami Koczin i Kollam, a cała ich sieć liczy sobie 900 km. Większość z nich powstała naturalnie, na skutek cofania się wody w głąb lądu; z czasem mieszkańcy poszerzyli i pogłębili część z wodnych d…

kerala-barka-bcce317.jpg
width: 1000
height: 666

Choć raz warto tam pojechać – Fort, tamilskie świątynie i… tajemnicze ogórki morskie
type: item
date: 2025-08-09T07:56:45.000Z
creator: Jakub Rybicki
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: azja
subject: podróż do azji
subject: sri lanka
subject: wyspy
description: Północ Sri Lanki, w przeciwieństwie do południa, to kraina naturalna i nieodkryta, wciąż opierająca się komercji. W Dżafnie żyją Tamilowie, lankijska mniejszość. Niegdyś swoje faktorie mieli tu Portugalczycy, Holendrzy i Anglicy. Ślady po nich – zwłaszcza w architekturze – widać tu do dziś.
encoded: Spis treści: Dżafna – biblioteka i fort Rybacy i hodowcy Pałac królewski Świątynie różnych religii Dżafna – informacje praktyczne Dżafna? A po co tam jechać? – dziwili się Lankijczycy z Kolombo, Kandy, Weligamy i Batticaloa. Są przecież piękne plaże na wschodzie i zachodzie, góry i parki narodowe w centrum, liczące tysiące lat starożytne miasta pośrodku wyspy, a na północy przecież nic nie ma! Taka antyreklama tylko wzbudziła moją ciekawość, bo mimo tych deklaracji większość moich rozmówców nigdy tam nie była. Trochę trudno im się dziwić – przez ćwierć wieku trwania wojny domowej północ Sri Lanki była trudno dostępna. Władzę sprawowała tu organizacja Tamilskie Tygrysy walcząca o niepodległość części wyspy zamieszkanej przez Tamilów. Wojna skończyła się w 2009 r. masakrą w Mullivaikkal, gdy dziesiątki tysięcy cywilów zginęły na wąskim półwyspie, raptem 100 km od Dżafny. O co chodziło? Większość mieszkańców wyspy Cejlon stanowią Syngalezi wyznający buddyzm, ale 12% to Tamilowie – hinduiści. Trwająca dziesięciolecia dyskryminacja mniejszości doprowadziła w końcu do wybuchu konfliktu, który zatrzymał rozwój północy kraju i pochłonął niezliczone ofiary. Nie da się o tym zapomnieć, jadąc do Dżafny, ale rany pomału się goją, a mieszkańcy patrzą w przyszłość z coraz większym optymizmem. Dalej prawie nie ma tu turystów, a wybrzeże wciąż nie zostało zabudowane hotelami jak na południu. Ceny są znacznie niższe, a ludzie – jeszcze szerzej uśmiechnięci. Dżafna – biblioteka i fort Podróż koleją z Kolombo trwa ok. 10 godz., choć trudno powiedzieć dokładnie ile, bo pociąg nie odjechał zgodnie z planem, a godzina przyjazdu też była raczej umowna. Doceniamy jednak, że skład jest wygodny i z klimatyzowanymi wagonami. Linię kolejową zbudowano tu już w 1905 r., ale od lat 80. XX w. do roku 2014 pozostawała nieużywana i duże jej fragmenty trzeba było zbudować na nowo. Odbudować trzeba też było miejską bibliotekę zniszczoną podczas zamieszek w 1981 r. To tu kierujemy nasze pierwsze kroki …

dzafna-1-d8babc4.jpg
width: 1000
height: 667