National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-11-03T13:59:46.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
items: Najpiękniejsze wielkie koty powracają. Populacje panter śnieżnych mają się coraz lepiej
items: Odkryto wielkie górskie miasta na słynnym Jedwabnym Szlaku. Archeolodzy wiedzą, jak wyglądały
items: Naukowcy odszyfrowali nieznany system pisma. „Przełomowe odkrycie”
items: Populacja Chin maleje. To pierwsza taka sytuacja od ponad 60 lat
items: Starożytne języki: 7 wciąż nieodczytanych systemów pisma. Kto je rozszyfruje?
items: Uzbekistan: Jedwabna podróż
items: Tadżykistan: Pamir, czyli świat po Aleksandrze Wielkim
items: Leon Barszczewski: brawurowa wyprawa do Samarkandy 1876 – 1897

Kobieta, która zmieniła bieg historii. Bez niej Czyngis-chan nie zdobyłby świata
type: item
date: 2025-11-03T13:58:59.000Z
creator: A.R. Williams
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: azja
subject: azja środkowa
subject: historia
subject: imperium
subject: mongolia
subject: średniowiecze
subject: Wolny czas
description: Czyngis-chan nie byłby tym, kim był, gdyby nie Börte – jego pierwsza i najważniejsza żona. To ta kobieta odegrała kluczową rolę drodze Chyngis-chana do władzy i budowy jednego z najpotężniejszych imperiów w historii ludzkości.
encoded: Spis treści: Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Börte – kim była pierwsza dama Imperium Mongolskiego? Walka o kobiety, zemsta i narodziny imperium Czyngis-chana Wpływowe kobiety w Imperium Mongołów: rola żon i matek władców Sprytna strategia Börte: jak głos żony Czyngis-chana wpływał na decyzje imperium Kobiety w Imperium Mongolskim: ciche filary potęgi stepowego imperium W historii Mongolii wiele mówi się o brutalnych wojnach, ekspansji imperium i bezwzględnym przywództwie Czyngis-chana. Rzadziej jednak wspomina się o kobietach, które stały za jego sukcesem – a jedną z najważniejszych była właśnie Börte. Jej obecność, decyzje i lojalność miały bezpośredni wpływ na rozwój potęgi mongolskiego władcy Czyngis-chan i Börte: jak kobieta u boku wodza wpłynęła na kształt Imperium Mongołów? Czyngis-chan (1162–1227) pozostaje jedną z najbardziej ikonicznych postaci w historii ludzkości. To właśnie on zjednoczył rozproszone mongolskie plemiona koczownicze, tworząc z nich jednolite, wojownicze państwo, które w krótkim czasie podbiło ogromne połacie Eurazji – od wybrzeży Pacyfiku aż po brzegi Morza Adriatyckiego. Dzięki jego dowództwu i strategii powstało jedno z największych imperiów w historii świata. Jednak wielkość Czyngis-chana nie była dziełem jednej osoby. W rzeczywistości władca nie rządził samotnie. Kluczową postacią u jego boku była jego główna żona Börte, poślubiona jeszcze zanim objął władzę. Uznawana za pierwszą „cesarzową” Mongolii, Börte odegrała istotną rolę w politycznym umacnianiu władzy swojego męża, szczególnie w pierwszych latach budowy imperium. Jej pochodzenie z wpływowego rodu Onggirat zapewniło Czyngis-chanowi cenne sojusze polityczne. Co więcej, Börte była matką jego czterech synów, z których każdy odegrał ważną rolę w dziedziczeniu i ekspansji imperium. Nie była jedynie symboliczną figurą – pełniła funkcje zarządcze, reprezentowała chana podczas jego nieobecności i miała wpływ na decyzje dynastyczne. …

czyngis-chan-na-tronie-GettyImages-142086732-05e6cd2.jpg
width: 3415
height: 2575

Najpiękniejsze wielkie koty powracają. Populacje panter śnieżnych mają się coraz lepiej
type: item
date: 2025-03-31T12:44:45.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: azja środkowa
subject: dzikie zwierzęta
subject: koty
subject: ochrona gatunkowa
subject: ochrona przyrody
subject: zwierzęta
description: Dobre wieści nadchodzą z Kazachstanu i Pakistanu. Najnowsze obserwacje wskazują że irbis, czyli jeden z najrzadszych wielkich kotów na świecie, jest coraz liczniejszy.
encoded: Spis treści Irbis: duch gór na granicy wyginięcia Ochrona irbisa w Kazachstanie Sensacyjna obserwacja irbisów w Pakistanie Ten niezwykłej urody wielki kot jest gatunkiem zagrożonym. Znajduje się w tzw. Czerwonej Księdze Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody. Szacuje się, że na całym świecie na wolności żyje najwyżej 10 tysięcy panter śnieżnych. Kolejne 200 – w niewoli. Tym większym optymizmem napawają wieści, że rozpoczęty w 2018 roku projekt ochrony irbisów w Kazachstanie i Kirgistanie przynosi świetne efekty. Także w Pakistanie dokonano niezwykłej obserwacji grupy aż czterech irbisów na raz. Irbis: duch gór na granicy wyginięcia Irbis śnieżny (Panthera uncia), inaczej pantera śnieżna to gatunek wielkiego kota zamieszkujący górskie rejony Azji Środkowej. Żyje na wysokościach 3000–5000 m n.p.m. w Mongolii, Rosji, Chinach, Kazachstanie, Kirgistanie, Afganistanie, Nepalu, Tadżykistanie, Indiach. Zamieszkuje niedostępne rejony takich łańcuchów górskich jak Himalaje, Karakorum, Hindukusz, Ałtaj, Pamir i Tien-szan. Ma charakterystyczne gęste, szaro-białe futro z ciemnymi plamami, które zapewniają doskonały kamuflaż w śnieżnym i skalistym środowisku. Ciało irbisa jest smukłe, silne, z długim ogonem (do 90 cm), który pomaga w utrzymaniu równowagi. Długość ciała wynosi od 90 do 130 cm, a masa od 22 do 55 kg. Duże łapy irbisa z owłosionymi podeszwami działają jak naturalne rakiety śnieżne. Irbis jest samotnikiem prowadzącym skryty tryb życia. Aktywność wykazuje głównie o świcie i zmierzchu. Poluje między innymi na koziorożce, jelenie, markury śruborogie, tary himalajskie, dzikie owce (np. argale), świstaki, zające, gryzonie i ptaki. Latem żyje wyżej, ponad granicą lasu, zimą schodzi i poluje na niższych wysokościach. Jest jednym z najsłabiej poznanych dużych kotów na świecie, dlatego szacunki co do zasięgu jego występowania oraz liczebności trzeba przyjmować z pewną dozą ostrożności. Rzadkość jego występowania sprawia, że trudno o bezpośrednie obserwacje. Naukowcy najczęście…

AdobeStock399016494-0d3e601.jpeg
width: 4928
height: 2730

Odkryto wielkie górskie miasta na słynnym Jedwabnym Szlaku. Archeolodzy wiedzą, jak wyglądały
type: item
date: 2024-10-24T08:19:49.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja środkowa
subject: handel
subject: miasta
subject: odkrycia archeologiczne
subject: Technologia
subject: uzbekistan
description: Dwa średniowieczne miasta – jedne z największych, jakie kiedykolwiek znaleziono w górzystych częściach Jedwabnego Szlaku – wykryli w Uzbekistanie archeolodzy z pomocą technologii laserowej. Bez wykopalisk widać zarys potężnych fortyfikacji i domostw.
encoded: Spis treści: Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Zaginione miasta w górach Uzbekistanu. Co o nich wiemy? Dlaczego nowo odkryte miasta są tak unikatowe? Jednym z najbardziej znanych starożytnych szlaków handlowych jest Jedwabny Szlak. Przebiegał przez dwa kontynenty – łączył Chiny i Bliski Wschód z Europą. Jego długość wynosiła kilkanaście tysięcy kilometrów. Istniał od III wieku p.n.e. do XVII wieku n.e. Jego nazwa jest nieco myląca, bo tą trasą transportowane przede wszystkim inne towary, a nie jedwab. Dwa nowe punkty przystankowe na kupieckiej trasie. Pomogła AI i laser Każdy szlak handlowy wymaga infrastruktury w postaci miejsc, w który kupcy mogą się zatrzymać na noc. Mimo wielu lat badań archeolodzy ciągle odkrywają nowe osady na trasie Jedwabnego Szlaku. W 2011 i 2015 roku archeolodzy zlokalizowali w Tashbulak i Tugunbulak dwie średniowieczne osady sprzed tysiąca lat, położone 5 km od siebie w górach Uzbekistanu. Aby przewidzieć trasę szlaku, wykorzystano nawet sztuczną inteligencję. Na podstawie takich wskazówek udali się w góry na badania powierzchniowe. Nowe odkrycie jest zaskoczeniem dla badaczy, bo oba miasta znajdują się na wysokości ponad 2000 m n.p.m. Na tak dużych wysokościach rzadko znajdowane są dawne siedliska ludzi. Aby poznać ich rozplanowanie i wielkość, naukowcy wykorzystali drony. Na nich zamontowano urządzenie LiDAR. Jego działanie polega na emisji w stronę powierzchni ziemi impulsów laserowych z nadajnika. Następnie mierzone są echa, które po odbiciu od przeszkód wracają do odbiornika. Metoda ta umożliwia bardzo dokładną analizę ukształtowania terenu. W ten sposób można wykryć bardzo słabo rysujące się w terenie pozostałości po dawnej architekturze. Początkowo tę technologię stosowano tylko do celów wojskowych. Archeolodzy po raz pierwszy wykorzystali tę zaawansowaną technologię w tej części świata. Efekty przerosły ich oczekiwania, bo osady okazały się być wielkimi miastami. Wnioski z analiz opublikowali na…

gorskie-miasta-jedwabnego-szlaku-8b4affa.png
width: 1200
height: 630

Naukowcy odszyfrowali nieznany system pisma. „Przełomowe odkrycie”
type: item
date: 2023-07-14T14:48:13.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: archeologia
subject: azja
subject: azja środkowa
subject: Edukacja
subject: historia
subject: język
subject: pismo
subject: plemiona
description: Zespół naukowców z Uniwersytetu w Kolonii odszyfrował system pisma, który używany był w państwie Kuszanów. To starożytne imperium, które zajmowało terytorium północnych Indii i Azji centralnej.
encoded: W tym artykule: Naukowcy rozszyfrowali kolejny nieodczytany język Język Kuszanów nie był podobny do żadnego języka w regionie Kim byli Kuszanowie? Inskrypcje i starożytne teksty dawnych cywilizacji stanowią niezwykłe źródło wiedzy o ich kulturze i historii. Problem polega na tym, że wciąż nie wszystkie systemy pisma zostały odczytane. Starożytne języki mogą ujawnić wiele tajemnic, dlatego naukowcy od lat próbują znaleźć sposób, aby choćby część z nich rozszyfrować. Naukowcy rozszyfrowali kolejny nieodczytany język Zaledwie kilka miesięcy wcześniej izraelscy uczeni opracowali model AI, który potrafi przetłumaczyć starożytne pismo akadyjskie na język angielski. Używane było w Mezopotamii od połowy III tysiąclecia p.n.e. do początków I tysiąclecia n.e. System pisma zapisywano sumeryjskim pismem klinowym, czyli jedną z najstarszych na świecie odmian przedstawienia języka mówionego. Teraz swoją cegiełkę do badań nad dawnymi językami dołożyli naukowcy z wydziału lingwistyki niemieckiego Uniwersytetu Kolonii. Badacze rozpoczęli prace nad systemem pisma należącym do starożytnego państwa Kuszanów, jednego z najbardziej wpływowych imperiów w historii Azji Środkowej. Uczeni od lat próbowali rozszyfrować ich język. W końcu się to udało. „Tabliczka przekleństwa”. Archeolodzy twierdzą, że znaleźli najstarszy hebrajski tekst, który wspomina Boga Tabliczka, którą odnaleziono w okolicy góry Ebal pochodziła z 1200 r. p.n.e. W marcu naukowcy stwierdzili, że odkrycie dowodzi, że Izraelici potrafili pisać w języku hebrajskim już w czasa... Svenja Bonmann, Jakob Halfmann i Natalie Korobzow od kilku lat badali fotografie inskrypcji, które w przeszłości odnaleziono w jaskiniach. A także znaki na misach, glinianych garnkach i innych artefaktach, które pochodziły z kilku różnych krajów Azji Środkowej i były identyfikowane z Kuszanami. Na podstawie długotrwałych badań i analiz udało im się odczytać ok. 60% wszystkich znaków. Język Kuszanów nie był podobny do żadnego języka w regionie Naukowcy…

inskrypcje-kuszanow-03ea527.jpg
width: 600
height: 600

Populacja Chin maleje. To pierwsza taka sytuacja od ponad 60 lat
type: item
date: 2023-01-20T15:48:01.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: azja
subject: azja środkowa
subject: chiny
subject: demografia
subject: Edukacja
subject: indie
subject: Społeczeństwo
description: Narodowe Biuro Statystyczne Chin ogłosiło, że w 2022 roku odnotowano ujemny przyrost naturalny. To pierwszy raz od lat 60. ubiegłego wieku. Niektórzy eksperci twierdzą jednak, że Chiny fałszują dane demograficzne, a w kraju Środka już od 2018 umiera więcej osób, niż się rodzi.
encoded: W tym artykule: Pierwsza taka sytuacja od 60 lat Czy Indie już wyprzedziły Chiny w liczbie ludności? Kryzys demograficzny w Chinach będzie miał wpływ na sytuację gospodarczą na świecie Chiny już od tysięcy lat są jednym z najbardziej zaludnionych krajów świata, a na pierwszym miejscu znajdują się od co najmniej kilkuset. Według oficjalnych danych w Państwie Środka żyje ok. 1,41 mld osób. Najnowsze dane Narodowego Biura Statystycznego pokazują jednak, że ta sytuacja może wkrótce się zmienić. Pierwsza taka sytuacja od 60 lat W 2022 r. w Chinach odnotowano 9,56 mln narodzin, natomiast zmarło 10,41 mln osób. To oznacza, że populacja kraju spadła aż o 850 tys. osób. Mamy więc do czynienia z pierwszym od lat 60. ubiegłego wieku ujemnym przyrostem naturalnym, a przynajmniej według oficjalnych statystyk. Eksperci podają kilka czynników, które miały wpływ na sytuację demograficzną w Chinach. Po pierwsze – polityka jednego dziecka, która weszła w życie w 1977 roku, a przestała obowiązywać dopiero w 2015 r. Jej celem była kontrola populacji oraz poprawa sytuacji ekonomicznej kraju. Z drugiej strony, młodzi ludzie coraz rzadziej decydują się na założenie rodziny i coraz więcej małżeństw jest bezdzietnych. Wpływ na taki stan rzeczy mają mieć wysokie koszty życia. Czy Indie już wyprzedziły Chiny w liczbie ludności? W ubiegłym roku ONZ ogłosiła, że w 2023 roku Indie wyprzedzą Chiny pod względem liczby ludności. Populacja tego kraju już teraz przekracza 1,4 miliarda. Jednak niektórzy eksperci twierdzą, że zmiana lidera nastąpiła już kilka lat wcześniej, ponieważ Chińczycy fałszują dane dotyczące liczby urodzeń. Ludzkość się kurczy. "Demografia wpływa na każdy aspekt naszego życia" Według najnowszych badań niemal połowa krajów świata przeżywa niż demograficzny, który oznacza, że nie wystarczy dzieci by utrzymać ich populację. Cytowany przez portal money.pl Yi Fuxian, ekspert specjalizujący się w sprawach chińskiej demografii, twierdzi, że Indie przeskoczyły Chiny już w 2014 r., a uj…

pekin-b08417e.jpg
width: 4800
height: 3200

Starożytne języki: 7 wciąż nieodczytanych systemów pisma. Kto je rozszyfruje?
type: item
date: 2022-08-20T13:16:47.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: azja środkowa
subject: Edukacja
subject: historia
subject: inkowie
subject: iran
subject: język
subject: kreta
subject: starożytność
subject: tajemnice
subject: wyspa wielkanocna
description: Naukowcy od lat próbują odczytać starożytne języki z Europy, Azji i Ameryki. Rozszyfrowanie tych tajemniczych systemów pisma może przynieść odpowiedzi na wiele pytań o antyczne cywilizacje.
encoded: W tym artykule: Rongorongo (Wyspa Wielkanocna) Pismo linearne A i dysk z Fajstos (Kreta) Pismo protoelamickie (dzisiejszy Iran) Języki tocharskie (Azja Środkowa) Pismo cywilizacji Doliny Indusu Kipu (Imperium Inków) Manuskrypt Wojnicza (średniowieczna Europa) Wymyślony i używany w naszej cywilizacji alfabet, czyli pismo głoskowe, w którym kolejne symbole przedstawiają różne dźwięki ludzkiej mowy, to oczywiście nie jedyny sposób zapisywania informacji przez ludzi. W Azji choćby bardziej upowszechniło się pismo piktograficzne i ideograficzne. W nim do zapisu czynności i przedmiotów korzysta się z obrazków (piktogramów), a do zapisu idei i pojęć abstrakcyjnych – z tzw. ideogramów. Historia ludzkości zna jednak znacznie więcej systemów pisma. Niektórych z nich nadal nie potrafimy rozszyfrować. Oto 7 języków wciąż uznawanych za nieodczytane. Rongorongo (Wyspa Wielkanocna) To potoczna nazwa nierozszyfrowanego dotychczas pisma ludu Rapa Nui, rdzennie zamieszkującego Wyspę Wielkanocną. Nad jego odkodowaniem od ponad stu lat pracują lingwiści, archeolodzy, a ostatnio nawet informatycy. Do prac nad zrozumieniem tego starożytnego alfabetu zaprzęgnięto bowiem algorytmy komputerowe. Co prawda w wersji mówionej język rongorongo jest wciąż w użyciu, ale jego współczesna odmiana to mieszanka lokalnych słów z mnóstwem zapożyczeń z hiszpańskiego i francuskiego. Jednym z pierwszych odnalezionych zabytków pisma jest fragment traktatu z 1770 r., podpisanego przez starszyznę wyspy. Wówczas jednak nie zadbano o przygotowanie tłumaczenia na żaden z europejskich języków. W ten sposób zaprzepaszczono szansę na bezpośredni przekład i odczytanie pisma. Sto lat później, kiedy dokonano odkrycia większości tekstów rongorongo, jego rodzimi użytkownicy już dawno nie żyli lub zostali uprowadzeni do Europy. Pismo linearne A i dysk z Fajstos (Kreta) Cywilizacja minojska z Krety osiągnęła szczyt rozwoju 1500 lat przed naszą erą. Była jedną z najbardziej zaawansowanych kultur swoich czasów i jako jedna …

rongorongo-1f9016f.jpeg
width: 5105
height: 3456

Uzbekistan: Jedwabna podróż
type: item
date: 2019-07-25T03:17:27.000Z
creator: Marta Zaraska
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: azja środkowa
subject: Edukacja
subject: jedwabny szlak
subject: Kultura
subject: Travel
subject: uzbekistan
subject: Wolny czas
description: W połowie drogi między Chinami a Paryżem. Nie tylko na mapie.
encoded: Na stopniach XVI-wiecznego meczetu siedzi kilku staruszków. Mają spalone słońcem twarze i tradycyjne kanciaste czapki na czubkach głów. Niedaleko nastolatek, który odbija piłkę o ścianę pięćsetletniej medresy Miri Arab. Oprócz nich nikogo. A przecież stoję na jednym z głównych placów miasta wpisanym na listę światowego dziedzictwa UNESCO! Gdyby Buchara leżała w Europie albo na Dalekim Wschodzie, z pewnością dawno już byłaby zadeptana przez turystów. Ale leży w Azji Środkowej, w pół drogi od tego, co większość z klientów biur podróży uważa za ciekawe i na co chętnie wydałoby oszczędności z całego roku. W pół drogi od Chin, w pół od Paryża. W połowie Jedwabnego Szlaku. Herbata, przyprawy, jedwab, porcelana… Choć od dawna nie suną już przez Bucharę karawany, wciąż czuć w mieście atmosferę dawnych targów, przeładunków, kupieckich ustaleń. To tu handlarze z Aleppo i Bagdadu spotykali swoich biznesowych partnerów z chińskiego Kaszgaru czy indyjskiego Dźharkhandu, a pośrednicy i sklepikarze zbijali fortuny. To tu toczyło się życie naukowe i artystyczne, które miało wpływ na cały, nie tylko muzułmański świat. Najlepszym przykładem jest Abu Ali Husain ebn Abdallah Ebne Sina znany w Europie jako Awicenna, syn perskiego urzędnika podatkowego, który już w wieku 18 lat został lekarzem tutejszego władcy Nuh Ibn Mansura. A potem jednym z najwybitniejszych filozofów i uczonych średniowiecza. Jest już wieczór, miasto stopniowo odżywa. Za dnia temperatura sięga 42°C w cieniu (w słońcu termometr pewnie by się stopił). Aby nie spłonąć żywcem kilka godzin temu, musiałam przemykać od cienia do cienia, nieustannie schładzając czoło wilgotną chusteczką, a podeszwy tenisówek zaczęły mi się topić od chodzenia po rozpalonych chodnikach. Dziennie wypijam co najmniej 4 litry wody. Trudno uwierzyć, ale zimą otaczająca miasto pustynia Kyzyłkum pokrywa się śniegiem, a mróz potrafi sięgać –20°C. Już wiem, że najlepiej przyjechać do Uzbekistanu wiosną lub jesienią. Muzułmańskich zabytków są w Buchar…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/631379e94f429003ceb5a565c769228b0e3efb50-5e21467.jpeg
width: 800
height: 544

Tadżykistan: Pamir, czyli świat po Aleksandrze Wielkim
type: item
date: 2019-06-04T10:00:00.000Z
creator: Ludwika Włodek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: Traveler Site
subject: aleksander wielki
subject: azja środkowa
subject: historia
subject: Lifestyle
subject: pamir
subject: tadżykistan
subject: Travel
description: Mieszkańcy Pamiru podkreślają, że są potomkami Aleksandra Macedońskiego. W ten sposób chcą nadrobić zacofania swojego regionu.
encoded: Tam jest kopalnia rubinów – Ergasz pokazuje mi zbocze góry przed nami, gdzie na tle czerwonego piargu odznacza się pasmo świeżo wykopanej, szarawej gleby. – Państwowa? – pytam. – Państwowa – odpowiada Ergasz. – Ale tak jakby była prywatna – dopowiada zaraz jego kuzyn czy kolega, który jedzie z nami, a którego imienia nie znam, bo Ergasz przez całą drogę zwracał się do niego per bratan, a on sam jakoś nigdy się nam nie przedstawił. – Nasz prezydent na tym łapę trzyma. Wszystkie zyski ze sprzedaży kamieni idą prosto do jego kieszeni, a my, Pamirczycy, ani grosza nigdy z tego nie oglądaliśmy. Chociaż to przecież nasza ziemia. Samochód Ergasza co kilka metrów podskakuje na straszliwych wybojach. Naszym dzisiejszym celem jest Langar, wieś położona w samym końcu doliny Wachańskiej, tam gdzie potoki Pamir i Wachan łączą się ze sobą, dając początek rzece Pandż, która w dolnym biegu znana jest jako Amu-daria. Dopiero co wyjechaliśmy z Chorogu, stolicy Górskobadachszańskiego Okregu Autonomicznego, i chodź do Langaru jest nieco ponad 200 km, czeka nas cały dzień jazdy. Drogi w Górskim Badachszanie są najgorsze w całym Tadżykistanie. Ta, którą jedziemy, powstała jeszcze za Związku Radzieckiego. Sowieci potrzebowali jej, by transportować żołnierzy do Afganistanu. Jedyny wtedy most nad Pandżem znajdował się kilkadziesiąt kilometrów od Chorogu. Dziś mostów prowadzących z Tadżykistanu do Afganistanu jest już klika. Raz w tygodniu odbywają się na nich targi. Mieszkańcy tadżyckiego Badachszanu mogą wtedy bez wizy przejść do specjalnej strefy wydzielonej na drugim brzegu, gdzie ich pobratymcy z afgańskim paszportem handlują wszystkim co się da. Pakistańskimi i indyjskimi naczyniami, materiałami i meblami, chińskim sprzętem AGD i japońskimi samochodami. Bo jak twierdzi bratan Ergasza, w Afganistanie wszystko jest lepsze i tańsze. – A na dodatek jeszcze Amerykanie budują im drogi, szkoły i szpitale – zapewnia z zawiścią. – Tylko nasz rząd nam niczego nie buduje. Trudno się z nim nie zgo…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ce53b585f7b0cc2085887d27a4d004d22906610e-95a8be2.jpeg
width: 1303
height: 779

Leon Barszczewski: brawurowa wyprawa do Samarkandy 1876 – 1897
type: item
date: 2019-06-03T07:52:50.000Z
creator: Agnieszka Franus
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: azja środkowa
subject: badania
subject: leon barszczewski
subject: podróże
subject: samarkanda
subject: Społeczeństwo
subject: Sport
subject: Travel
subject: uzbekistan
subject: Wolny czas
description: Trzeba umieć patrzeć i odtwarzać tylko rzeczy istotnie piękne lub na utrwalenie zasługujące. Tę myśl niczym mantrę Leon Barszczewski powtarzał za każdym razem, gdy naciskał spust migawki swojego ważącego przynajmniej 10 kg aparatu fotograficznego.
encoded: Przez 20 lat był on jego najwierniejszym przyjacielem, towarzyszem każdej z 23 wypraw w głąb Azji Środkowej, które zaowocowały odkryciem starożytnej Samarkandy, opisaniem ludów zamieszkujących tamte tereny i zlokalizowaniem cennych złóż surowców mineralnych. Szkoda, że o tych odkryciach nikt już nie pamięta. Szkoda, że niewiele osób w ogóle o nich słyszało. Czy Leonowi Barszczewskiemu marzyły się epokowe odkrycia? Nazwisko zapisane w annałach? Na pierwsze pytanie zapewne odpowiedziałby „tak”. Na drugie z wrodzoną sobie skromnością rzekłby: „niekoniecznie”. Ale na razie jest marzec 1876 r. i tego, jak będzie wyglądało jego dalsze życie, 27-letni Leon jeszcze nie wie. Wysoki, barczysty, obdarzony sokratesowskim czołem i przenikliwym spojrzeniem świeżo upieczony oficer armii carskiej wyrusza ze swoim oddziałem na pierwszą placówkę – do Emiratu Buchary (dziś terytorium Uzbekistanu). Położone w centralnej Azji, między dwiema potężnymi rzekami Amu-darią i Syr-darią, państewko rządzone przez dynastię Mangytów zostało właśnie protektoratem Rosji. Nasz bohater sam poprosił, by przydzielono go do tej misji, a teraz, w dniu wymarszu, nie kryje entuzjazmu. Nie, nie cieszy go ekspansja terytorialna zaborcy ani ciemiężenie kolejnych narodów – Leon jest przecież Polakiem. Czuje po prostu, że właśnie realizuje się jedno z jego największych marzeń. Będzie podróżnikiem, eksploratorem i być może pierwszym Europejczykiem badającym tereny, po których setki lat temu sunęły armie Aleksandra Wielkiego, Czyngis-chana i Tamerlana. Wschód pod koniec XIX w. jest wciąż niczym biała karta i on tę kartę zapisze kaligraficznym maczkiem (niestety, dziś niewiele można z tego odszyfrować). Pragnął tego od dzieciństwa. Od momentu, gdy nad brzegiem Dniestru odkopał terakotowego bożka i zaczął snuć teorie o jego pochodzeniu. Wyobraźnia często sprowadzała go na manowce, ale czyż mogło być inaczej, skoro nikt z otoczenia nie podzielał jego pasji, nie potrafił odpowiedzieć na pytania dotyczące przeszłości?…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/c12faa63561cbf863a8253fb7bdcf08fafa3875a-11394fd.jpeg
width: 3661
height: 2672