Nowy trend w podróżach. Autostop znów podbija drogi, stając się alternatywą dla drogich wakacji
Autostop powraca jako odpowiedź na współczesne potrzeby. Coraz więcej młodych ludzi traktuje go nie tylko jako ekonomiczny sposób przemieszczania się, ale przede wszystkim jako styl życia, który łączy przygodę, ekologię i autentyczne relacje z drugim człowiekiem.
Choć jeszcze niedawno autostop kojarzył się głównie z latami 70. i nostalgią za beztroskim podróżowaniem, dziś wraca jako świadomy wybór nowego pokolenia. Młodzi podróżnicy odkrywają go na nowo, widząc w nim nie tylko tani środek transportu, lecz także doświadczenie, które łączy ludzi i kultury. W czasach rosnącej świadomości ekologicznej i poszukiwania autentycznych przeżyć podróżowanie z nieznajomymi staje się już nie aktem odwagi, lecz manifestem wolności oraz odpowiedzialności za świat. Od obowiązku do wolności, czyli jak zmieniało się postrzeganie autostopu Autostop od zawsze miał dwa oblicza – dla jednych był koniecznością, dla innych wyborem. W wielu wiejskich regionach świata wciąż stanowi jedyny sposób dotarcia do pracy, szkoły czy najbliższego miasta, gdzie autobusy rzadko się pojawiają. Dla młodych podróżników z paszportami czasem to jednak coś więcej niż transport – to ekonomiczny i ekologiczny sposób poznawania świata oraz okazja do spotkań z nieznajomymi, którzy potrafią zmienić perspektywę. Jego historia sięga początków XX wieku. W okresie Wielkiego Kryzysu w Stanach Zjednoczonych autostop był wręcz niezbędny, umożliwiając poszukującym pracy przemieszczanie się na ogromne dystanse. W czasie II wojny światowej stał się patriotycznym obowiązkiem i symbolem oszczędzania zasobów na potrzeby frontu. Dopiero w latach 50. praktyka ta została napiętnowana. FBI wówczas uznało ją za potencjalne zagrożenie, obawiając się infiltracji kraju przez agentów, a kampania strachu prowadzona przez Hoovera mocno zakorzeniła się w amerykańskiej świadomości. Tymczasem w innych częściach świata autostop nadal był popularny. W Polsce i ZSRR kierowców zachęcano do niego voucherami, na Kubie stał się koniecznością w latach 90., a w Irlandii doczekał się literackiego upamiętnienia w bestsellerze Tony’ego Hawksa. Jednak choć wielu ekspertów uważa, że złota era autostopu w Europie i Ameryce Północnej zakończyła się w latach 70., ta forma podróżowania nigdy całkowicie nie zniknęła. Mimo tego, że w XXI wieku wzrost liczby prywatnych aut i sieci autostrad przyczynił się do spadku popularności autostopu, dziś media społecznościowe znów przywracają mu dawny blask. Blisko pół miliona postów na Instagramie z hashtagiem #hitchhiking pokazuje, że dla nowego pokolenia autostop to nie przeszłość, lecz odradzająca się alternatywa, w której podróż staje się równie ważna jak cel. Renesans autostopu w Europie i USA. Nowe formy podróżowania Do dziś autostop jest popularny w niektórych regionach południowej Afryki, Patagonii czy na wiejskich obszarach Europy, gdzie dostęp do transportu publicznego jest ograniczony. W Niemczech, Austrii, Szwajcarii i Belgii w ostatniej dekadzie pojawiły się nawet specjalne „ławki autostopowe”, które mają ułatwiać spotkania kierowcom i pasażerom. W Wielkiej Brytanii autostop wciąż ma się dobrze w Szkocji i Walii, a na wyspie Saint John na Karaibach stanowi wręcz codzienny środek transportu. Eksperci zwracają uwagę, że zjawisko to zyskuje na znaczeniu, dzięki przemianom społecznym i technologicznym. – W ciągu ostatnich kilku lat obserwujemy trend w kierunku bardziej społecznych, etycznych i ekonomicznych podróży, a autostop spełnia wszystkie te kryteria. To najbardziej ekologiczny sposób podróżowania – podkreślił w rozmowie z BBC Adam Renak, brytyjski entuzjasta autostopu. Podobne wnioski wysnuł historyk Jack Reid, który zauważył, że internet i aplikacje do współdzielenia przejazdów, takie jak Uber czy Lyft, oswoiły podróżnych z ideą wsiadania do samochodu z obcą osobą, przez co tradycyjny autostop przestał być postrzegany jako ryzykowny. – Komercyjne formy wspólnych przejazdów sprawiły, że ludzie stali się bardziej otwarci i chętniej próbują autostopu – stwierdził. W niektórych regionach powstają również lokalne, mniej formalne inicjatywy – przykładem jest tzw. slugging, czyli spontaniczne wspólne przejazdy do pracy w rejonie Waszyngtonu, które zyskały popularność w czasie pandemii. Zdaniem Reida, to właśnie obecny kryzys gospodarczy sprzyja powrotowi autostopu. – To moment zwrotny. Ludzie mają trudności finansowe, więc część z nich przełamuje swoje obawy i mówi: „Chcę tam dotrzeć, nie mam pieniędzy, spróbuję” – podsumował. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Lato prawie odeszło, dni coraz chłodniejsze, poprzednia podróż uwieczniona w książce... Nadchodzi czas na kolejne przygody. Na ostatni kontynent, który na mnie czeka – napisała na swojej stronie internetowej pod koniec września 2005 r., tuż przed wyruszeniem autostopem do Afryki.
Imię i nazwisko: Kinga Choszcz Urodzona/zmarła: 10.04.1973 r./09.06.2006 r. Marzyła o niej już wtedy, kiedy razem z przyjacielem objeżdżała świat dookoła. Niestety, jej samotna wyprawa po Czarnym Ladzie zakończyła się tragicznie. W Akrze, stolicy Ghany, osiem miesięcy po wyruszeniu z Polski, Kinga Choszcz zmarła na malarie mózgowa. W przedmowie do książki Prowadził nas los, będącej pamiętnikiem z pięcioletniej podróży dookoła świata, Kinga pisze, że podróże wyssała z mlekiem matki. Kiedy miała rok, rodzice zabrali ją w Polskę autostopem. Od czasów liceum autostop stał się też jej sposobem na zwiedzanie świata. Opuszczała rodzinny dom w Gdańsku, rodziców i dwie młodsze siostry, by jeździć po Europie. Często brała udział jako wolontariuszka w międzynarodowych obozach One World (Jeden Świat) – stowarzyszenia promującego ideę pokoju i porozumienia między ludźmi. Po Europie przyszła pora na Azję. Kiedy skończyła Kolegium Kształcenia Nauczycieli Języków Obcych, wyruszyła samotnie lądem do Indii i Nepalu. Wyprawa zajęła jej osiem miesięcy, ale ta najdłuższa ciągle była przed nią. Później jej ulubionym środkiem transportu stał się rower. Została polską koordynatorką Wielkiego Milenijnego Rowerowego Rajdu Pokoju, który wystartował z USA w rocznicę zrzucenia bomby atomowej na Hiroszimę. Z rajdem chciała objechać świat. Stało się jednak inaczej. Kilka miesięcy wcześniej poznała w Warszawie „Chopina” – Radosława Siudę, elektryka i wegetarianina. On także marzył o wielkiej wyprawie, ale zamierzał wędrować bez większych planów, zatrzymując się od czasu do czasu, by popracować. Pojechali razem w 1998 r., wrócili po pięciu latach. Za tę niezwykłą autostopową wyprawę otrzymali w 2004 r. nagrodę Kolosa w kategorii Podróże. Dwa dni po powrocie do kraju Kinga napisała w swoim dzienniku: Wiem, że dla mnie to jeszcze nie koniec podróży. Został jeszcze jeden, ostatni, olbrzymi, być może najtrudniejszy kontynent – Afryka. Tyle wiem. Nie wiem jeszcze natomiast, kiedy dokładnie, jak oraz – najważniejsze – czy razem, czy sama... Ale... wszystko w swoim czasie. Ten czas przyszedł jesienią 2005 r. Kinga starannie pakuje rzeczy do nowego plecaka (z poprzedniego zostały strzępy), bierze aparat fotografi czny, z którym nigdy się nie rozstaje, i pamiętnik. Będzie go codziennie zapisywała drobnym maczkiem, siedząc na pustej zakurzonej drodze, w cieniu drzewa, przy dopalającej się świeczce. – Nie puszczaj Kingi do Afryki, bo ona już stamtąd nie wróci – mówi babcia do mamy Kingi. Ale dziewczyna, oprócz tego, że delikatna i wrażliwa, dobrze wie, czego chce. Afryka wzywa! 13 Października 2005 r. Kinga jedzie samochodem z Gdańska do Centrum Buddyjskiego w Grabniku pod Warszawą, gdzie mieszka Chopin, by spędzić z nim kilka ostatnich dni. Na czas wyprawy zostawia mu swego czerwonego forda i komputer. 16 Października Chopin odwozi Kingę aż do Sochaczewa pod Warszawą. Tam długo się żegnają. Ile czasu minie, zanim się zobaczą? Dziewczyna w czerwonym polarze i z wielkim plecakiem staje przy drodze i wystawia kciuk – w stronę Afryki. Chce objechać ten kontynent. Jak to zrobi? Po prostu pozwoli wydarzeniom się wydarzać, a drodze prowadzić poprzez nowe miejsca, kraje i przygody – tak jak podczas podróży z Chopinem dookoła świata. Dlaczego teraz Kinga wybiera się samotnie? Cóż, on nie chce jechać do Afryki. Ona nie chce zamieszkać w Grabniku. – Jedź, spełniaj marzenia. I wracaj – mówi Chopin. Po chwili zatrzymuje się tir. Kinga macha przyjacielowi na pożegnanie i odjeżdża. Na przedmieściach Groningen w Holandii Kinga łapie jeden z dziwniejszych stopów. Balansując z plecakiem na bagażniku roweru kierowanego przez starszego pana, dostaje się do centrum miasta, gdie mieszka jej przyjaciółka Asia. Wcześniej odwiedziła przyjaciół w Poznaniu, Berlinie, Poczdamie. Do Afryki nie prowadzi mnie może najprostsza droga, ale... wydaje mi się, że najciekawsza – notuje w pamiętniku. Następne dni upływają jej na drogach Holandii, Belgii, Luksemburga, Francji. Nie może odmówić sobie przyjemności zwiedzenia Andory. Później jedzie północnym wybrzeżem Hiszpanii i przekracza granicę Portugalii. Autostop działa doskonale. Doświadcza spontanicznej gościnności i nocuje w domach napotkanych na drodze osób. Kierowcy trochę się dziwią, kiedy słyszą, że dziewczyna przyjechała stopem „aż z Polski”. „Stopem dookoła Afryki” przerasta ich wyobraźnię. Kinga przyznaje, że jej wyobraźnię również, przynajmniej w tym momencie, ale nie widzi powodu, dla którego nie miałaby tego zrobić. Jej przyjaciółka, Basia Meder, która samotnie przejechała Czarny Ląd, powiedziała Kindze jeszcze w Polsce: Mam duże niepokoje co do twojej samotnej wędrówki po Afryce. W praktyce nie widzę możliwości prawie w ogóle autostopu. Afryka jest dużo droższa niż Azja. 31 Października Dziewczyna stawia pierwsze kroki na afrykańskim kontynencie. Do Ceuty – hiszpańskiego terytorium w Maroku, dostała się promem z Gibraltaru. Na granicę marokańską dojeżdża o zmierzchu, kiedy celnicy po całym dniu postu (trwa akurat ramadan) udają się na posiłek. Kinga cierpliwie czeka i już z podstemplowanym paszportem dostaje się do najbliższego miasteczka. Listopad Kinga zwiedza marokańskie miasta – Tetuan, Chefchaouen, Meknes, Fez. Samotnie podróżująca biała kobieta, na dodatek z dredami, wzbudza spore zainteresowanie, zwłaszcza płci przeciwnej. Nie musi długo czekać, by pojawił się ktoś oferujący pomoc w znalezieniu, na przykład, hotelu. Ale nie tylko. Jeden z chłopaków proponuje, by „spróbowała” Marokańczyka. Inny przedstawia ją swoim znajomym jako Malaikę (anioła). Od tej pory dziewczyna będzie się posługiwała tym imieniem podczas swojej podróży po kontynencie. W Maroku wszyscy są jednakowo zszokowani jej pomysłem jazdy autostopem po Afryce i ostrzegają, że to niebezpieczne. Kinga korzysta więc początkowo z lokalnych autobusów, ale gdy przekonuje się, że ludzie są tu przyjaźni, postanawia spróbować. W Fezie łapie swój pierwszy stop – wóz konny. Dwa dni później w miasteczku Rich Kinga rozmawia przez Skype’a z Chopinem, korzystając z kamery internetowej. Chłopak widzi ją po raz pierwszy od wyjazdu z Polski – w otoczeniu berberskiej rodziny, u której podróżniczka zatrzymała się na tydzień. Nieraz będzie namawiała przyjaciela, by przyjechał do Afryki, ten się jednak broni. Nie może wiedzieć, że za kilka miesięcy z własnej woli przyleci na Czarny Ląd... 18 Grudnia W Marrakeszu Kinga poznaje Kati – Amerykankę irlandzkiego pochodzenia, także autostopowiczkę. Podróżują po Maroku i będą się trzymać razem aż do Burkina Faso. 24 Grudnia Na lotnisku w Cassablance Kinga odbiera Asię – przyjaciółkę z Holandii. Razem spędzają Boże Narodzenie i witają Nowy Rok. Gdy się żegnają, Kinga wierzy, że zobaczą się na Madagaskarze, kiedy już tam dotrze. Dziewczyna nie ma planu wyprawy, jedynie z grubsza określony kierunek. Celem jest podróż sama w sobie, a nie konkretne miejsce na mapie. Nie gardzi żadnym środkiem transportu, na nic nie narzeka, czasem tylko wspomni w pamiętniku o upale lub potrzebie spędzenia choćby jednego dnia bez przemieszczania się. Zatrzymuje się w miejscowościach, do których turyści nie docierają, bo nie ma tam nic ciekawego. Mieszkają tam jednak „piękni ludzie” i to właśnie oni interesują Kingę najbardziej. Mimo że biedni, zapraszają ją do domów i czynią członkiem swojej rodziny. Obserwuję życie wokół i... myślę, że miejscowi nie bardzo potrzebują mnie ani kogokolwiek, by być szczęśliwymi. To tylko nasza, zachodnia perspektywa, ludzi zaprzątniętych materialnymi dobrami, która każe nam wierzyć, że tylko dlatego, iż są biedni, nie są szczęśliwi. 4 Stycznia 2006 r. Kinga drugi dzień prowadzi samochód przez Saharę Zachodnią. Dzięki temu, właściciel auta, jadący aż Hiszpanii do Mali, może wreszcie odespać zarwane noce. Obie autostopowiczki (Kati, która nie potrafi obsługiwać manualnej skrzyni biegów, siedzi obok Kingi) zmierzają w kierunku Mauretanii i Senegalu, a później do Bamako, stolicy Mali. Chą zdążyć na odbywający się tam festiwal afrykańskiego reggae. W Mauretanii spotykają kolejną autostopowiczkę – Niemkę Rebekę, która towarzyszy im przez kilka tygodni. 8 Lutego Do Burkina Faso Kinga wjeżdża ukryta w ciężarówce pewnej szalonej Francuzki, która w afrykańskich wioskach rozstawia dzieciom dmuchany zamek ukradziony z McDonalda w Europie. Kinga nie ma wizy, ale nie jest to nic nowego – często przekracza granicę nielegalnie, w miejscach, gdzie po prostu nie ma oficjalnego przejścia. Spróbuje sobie załatwić jedną wizę do pięciu krajów: Nigru, Burkina Faso, Beninu, Togo i Wybrzeża Kości Słoniowej. W Wagadugu żegna się z Kati. - Nie płacz, to tylko sen - mówi Kati, widząc łzy w oczach Kingi. – Przylecę do ciebie na Madagaskar. Albo do Etiopii. A ja wierzę, że przyleci – zapisuje Kinga w pamiętniku. I dopisuje jeszcze: No, to zostałam już zupełnie sama. Ale tak naprawdę ciężko tu być samej. 26 Lutego – Chodźcie zobaczyć białą na wielbłądzie! – krzyczą dzieci w miasteczku Gorom-Gorom na północy Burkina Faso. Tą białą jest Kinga, która wyrusza przez pustynię do Nigru, spełniając jedno ze swoich największych marzeń: by na białym wielbłądzie przemierzyć część Afryki. Kupiła go tydzień wcześniej za równowartość 500 euro i po szybkim kursie obsługi zwierzęcia ruszyła w drogę. Ma ze sobą ksero mapy, trochę jedzenia i bidon z wodą, która w czasie największego upału będzie niemal wrzała. Reakcje ludzi, których mija na piaszczystej drodze, są różne – od zdumienia, przez pytanie, czy wszystko w porządku, po pełen niedowierzania śmiech. Kilka dni później Kinga z żalem sprzedaje na targu swego wielbłąda – bo co pocznie z nim w nigeryjskim miasteczku Tera, do którego właśnie dotarła. Dostaje za niego dwie trzecie ceny, ale przecież doświadczenia, nauki, uciechy, niespodzianek nie da się przeliczyć na pieniądze. Dzień Kobiet jest pełen miłych niespodzianek. Kilkadziesiąt kilometrów od Niamey, stolicy Nigru, Kinga ogląda ostatnie dziko żyjące żyrafy zachodnioafrykańskie. Później sprawnie łapie stopa do miasta, a wieczorem zamiast wiadra z wodą czeka ją prawdziwy „europejski prysznic w półeuropejskim mieszkaniu” jednego z autostopowych kierowców. Kwestie takie jak transport czy nocleg stają się w podróży sprawami pierwszorzędnej wagi, które Kinga skrupulatnie opisuje w pamiętniku. Sporo uwagi poświęca też… jedzeniu. Od lat jest weganką, nie je produktów pochodzenia zwierzęcego. W mięsożernej Afryce wzbudza to zdumienie, czasem śmiech, ale jest respektowane. Bywają dni, kiedy Kinga żywi się niemal wyłącznie ryżem, prosem lub mango. W Niamey udaje się jej załatwić jedną wizę do pięciu krajów. Rewelacja. Tak więc również Wybrzeże Kości Słoniowej, Benin i Togo stoją przede mną otworem – cieszy się Kinga. Nie dane jej jednak będzie zwiedzić ani Beninu, ani Togo. 16 Kwietnia Afryka wyzwala najmocniejsze emocje. Wszystko wydaje się tu bardziej intensywne. Upał bardziej gorący, kurz bardziej zakurzony, kolory żywsze, muzyka bardziej trafiająca do serca, mango bardziej soczyste, bieda osiąga dno, radość życia sięga nieba, a gościnność jest nieporównywalna – pisze Kinga na stronie internetowej. Kilka dni wcześniej w mieście Basse Santa Su rozstała się z uratowanym od śmierci szczeniakiem Kani i podróżuje teraz samotnie przez Gambię w kierunku Senegalu. Wszyscy ją ostrzegają, by nie jechała do senegalskiej prowincji Casamance, gdzie roi się od rebeliantów, a przez którą wiedzie jej trasa. Ludzie okazują się tam jednak gościnni, ale radzą, by… ominęła Gwineę Bissau, bo tam przenieśli się rebelianci z Casamance. Ale uzbrojonych żołnierzy Kinga widzi tylko przy granicy. W głębi tego kraju, przez który przejeżdża bez zatrzymywania się na dłużej, jest spokojnie. 7 Maja Przemoczona i ubłocona, przedziera się przez moczary i busz porastający brzegi rzeki oddzielającej Sierra Leone od Liberii. Nie ma wizy do żadnego z tych krajów, a żołnierze na moście granicznym są nieprzejednani. Kazali jej wracać do Freetown, stolicy Sierra Leone, i „uporządkować swoją sytuację prawną”. Podróżniczka nie ma najmniejszego zamiaru podporządkować się ich rozkazom i dogaduje się z szefem wsi po sierraleońskiej stronie. Ten za dwadzieścia dolarów zgadza się przeprowadzić ją do odległej o kilka kilometrów wioski leżącej już w Liberii. Następnego dnia, jakby w nagrodę za wcześniejsze trudy, zostaje zaproszona przez stacjonującego w Monrowii Polaka, obserwatora ONZ. Dostaje do dyspozycji komputer z internetem oraz... pyszne placki ziemniaczane. 10 Maja Kinga przekracza kolejny most – między Liberią a Wybrzeżem Kości Słoniowej. Przed sobą widzi budynek, kiedyś migracyjny, teraz bazę rebeliantów. Wie, że idzie prosto w paszczę lwa, ale wierzy, iż nie będąc częścią żadnego konfliktu, jest bezpieczna. Do najbliższego miasteczka zabiera się z… konwojem uzbrojonych po zęby rebeliantów. Wiara Kingi, że ludzie są z natury dobrzy, zdaje się czynić cuda. Połowa maja Do Abidżanu, miasta na Wybrzeżu Kości Słoniowej, podróżniczka wjeżdża… konwojem pogrzebowym. Tu składa wniosek o wizę do Ghany, bo postanowiła do kolejnego kraju dostać się legalnie. Zaczyna też drążyć temat niewolniczej pracy dzieci, o której dowiedziała się z jednego z przewodników. Chce kupić jedno z takich dzieci i poprawić jego los. 21 Maja Kinga jedzie do Moree, ghanijskiej wioski, z której pochodzi Akua – dziewczynka wykupiona przez podróżniczkę za 50 dolarów z jednego z barów w Abidżanie. Nie wiadomo, ile lat ma Akua – wygląda na jedenaście, od pół roku pracuje jako pomoc kuchenna w zamian za jedzenie i dach nad głową. Gdy Kinga widzi ją po raz pierwszy dziewczynka – w poplamionej sukience założonej na lewą stronę – wygląda na wystraszoną. Jeszcze nie wie, jak bardzo odmieni jej los nieznajoma biała kobieta z dredami. Po kolejnej przesiadce w drodze do Moree Akua zasypia na kolanach Kingi, podróżniczka zapada w przerywaną drzemkę. Na jej wychudzonej twarzy widać zmęczenie siedmiomiesięczną podróżą po Afryce. Ghana jest czternastym krajem, który Polka odwiedziła na tym wielkim kontynencie. Większość trasy pokonała stopem, udowadniając, że taki sposób podróżowania, choć męczący i raczej tam nieznany, jest możliwy. Na przykład w drodze do Abidżanu uczestniczyła w takiej oto rozmowie: – Mam cię zabrać na stopa? Za darmo, znaczy? – pyta ją kierowca pikapa. – Co tam, zabierz ją – mówi jego towarzysz. – Słyszałem, że nawet w Paryżu są biedni. 31 Maja Kinga leży w szpitalu w Akrze. Diagnoza: malaria mózgowa. To jedna z najcięższych odmian tej choroby. Dziewczyną opiekują się ghanijscy przyjaciele i polski konsul honorowy. Chopin jest już powiadomiony i stara się jak najszybciej przylecieć do Ghany. Wcześniej dzwoni do szpitala – Kinga z przystawioną do ucha słuchawką podejmuje rozpaczliwe próby wydobycia z siebie głosu. Poczuła się źle w kilka dni po przyjeździe do Akry. Lekarz zdiagnozował malarię i zapisał leki, ale dziewczyna postanowiła, że zacznie je brać, gdy będą znane wyniki wszystkich badań. Kolejnego dnia trafiła do szpitala. Wcześniej kupiła jeszcze tornistry i przybory szkolne, które przed wyjazdem z Ghany chce zawieźć do wioski Akuy – teraz już Malaiki, ponieważ rodzina dziewczynki poprosiła Kingę, by nadała nowe imię swej przybranej córce. Tak, córce – Akua bardzo szybko zaczęła mówić do Kingi „mamo”. 4 Czerwca Chopin jest już w Akrze. Kinga rozpoznaje głos przyjaciela, ściska jego rękę – z zamkniętych oczu płyną łzy, nie jest w stanie unieść powiek. Jej stan się pogarsza, zostaje więc przeniesiona na oddział intensywnej terapii i podłączona do respiratora. Chopin jeździ od apteki do apteki w poszukiwaniu leków, bo szpital ich nie zapewnia. Na stronie internetowej zamieszcza informację o chorobie Kingi i prosi o wsparcie. Okazuje się, że jej samotną podróż śledzi w internecie mnóstwo ludzi. W odpowiedzi przychodzą setki maili z życzeniami szybkiego powrotu do zdrowia, które Chopin odczytuje Kindze podczas wizyt w szpitalu. 7 Czerwca Przyjaciel Kingi kupuje odtwarzacz CD i puszcza jej ukochaną afrykańską piosenkę Malaika. Dziewczyna jest jednak nieprzytomna, nie reaguje na żadne dźwięki. Chopin otrzymuje instrukcje z Polski, o co ma zapytać lekarzy, by można ją było lepiej zdiagnozować. 9 Czerwca Idzie do szpitala, ale nim zdąży zapytać o cokolwiek lekarza prowadzącego, słyszy: „Kindze już nie można pomóc”. W pierwszej chwili nie rozumie. – Jak to? Znaczy... ma się lepiej? Co się stało? Musi usiąść, ale chwilę później biegnie na salę. Dziewczyna leży jeszcze podłączona do respiratora. – No, co jest kochanie? Przecież ty nie możesz... Kinga? Daj spokój, obudź się, proszę... W iście afrykańskim tempie pacjentka zostaje odłączona od szpitalnej aparatury, a później odwieziona na cmentarz, gdzie zgodnie z życzeniem będzie skremowana. Czy to przypadek, że Akra jest jedynym miastem w całej Afryce Zachodniej, gdzie przeprowadza się kremację? Następnego dnia Chopin zbiera prochy. Te, które nie mieszczą się w urnie, przyjmuje ocean. Przed powrotem do Polski robi to, czego nie zdołała zrobić Kinga – zawozi tornistry do wioski Moree, gdzie mieszka Malaika. Kilka miesięcy później pisze na stronie internetowej: Mówi się, że ludzie, którzy są razem blisko, przesiąkają sobą. Kiedy umarła Kinga, umarła także jakaś część mnie, lecz za to jakaś część Kingi wciąż żyje... we mnie. Tekst: Barbara Żukowska Na podstawie: Kinga Choszcz „Moja Afryka”, wydawnictwo Bernardinum, Pelplin 2008; Kinga&Chopin, „Prowadził nas los”, wydawnictwo Bernardinum, 2004; www.kingafreespirit.pl Zdjęcia: Kinga Choszcz, dzięki uprzejmości wydawnictwa Bernardinum.
Poznaj przepis na przygodę życia. Stopem na Karaiby!
Autostopem na Gibraltar, stamtąd jachtostopem na Karaiby. Wiemy, że właśnie przeżywamy najlepszy czas naszego życia – bez pieniędzy i konkretnego planu realizujemy marzenia.
Szwedzka bandera powiewa na rufie 12-metrowego jachtu „Ally”, targana coraz silniejszym wiatrem. Stoję za sterem i próbuję się wspinać na wysokie fale i zjeżdżać z nich tak, aby nie stracić prędkości. Neptun jeszcze nie wpadł w gniew, ale daje się wyczuć jego irytację. Woda bryzga spod dziobu i wlewa się do kokpitu, zapewniając dużo emocji całej załodze. Zmoknięty patrzę przed siebie, na pojawiający się w oddali zielony ląd. Dominika. Górzysta wysepka w całości porośnięta lasem deszczowym, słynąca z dziewiczej natury. Zaczyna padać. Nie robi mi to różnicy, bo i tak cały jestem mokry. Właśnie przechodzi jedna z częstych, ale krótkich tropikalnych ulew. Kiedy zbliżamy się do wysokich brzegów, porywiste podmuchy zamierają. Po chwili słońce przebija się przez ciemne chmury. Zmoczone deszczem drzewa w dolinach zaczynają wypuszczać kłęby pary. Majestatyczny widok skrywa jakąś tajemnicę. Już za chwilę będę ją odkrywał. Żeglujemy po Małych Antylach, czyli w miejscu, gdzie Ocean Atlantycki zmienia się w Morze Karaibskie. Nasza czteroosobowa załoga składa się wyłącznie z polskich jachtostopowiczów. Każde z nas, wyruszając w drogę, miało inne motywacje. Jednak cel był ten sam: Karaiby. Teraz razem z Michałem, Mileną i Bartkiem mamy łódkę na własny użytek. Właściciele zostawili ją pod opieką Michała. Pod ich nieobecność eksplorujemy rajskie wysepki. Wiemy, że właśnie przeżywamy najlepszy czas naszego życia – bez pieniędzy i konkretnego planu realizujemy marzenia. Bujanie żołądka Wszystko zaczęło się trzy miesiące wcześniej. Skończyłem studia i wiedziałem, że praca na etacie nie jest dla mnie. Chciałem odnaleźć swoje miejsce na ziemi. Długa podróż miała mi w tym pomóc. Zawsze marzyłem o odwiedzeniu wysp, skąd wywodzą się historie o skarbach i piratach. Nie było mnie stać na samolot na Karaiby. Zamiast pójść do pracy, spakowałem plecak i autostopem pojechałem na Gibraltar. Miałem nadzieję pokonać Atlantyk w podobny sposób – żeglując jachtostopem. Nie miałem pojęcia, że wszystko potoczy się tak szybko. Wysiadłem pod bramą miejscowej mariny. Stałem i zastanawiałem się, jak przekonać kapitanów, żeby mnie zabrali na pokład. O żeglarstwie nie wiedziałem nic. Nigdy wcześniej nie byłem na żadnym jachcie, a jedynym szotem, jaki wtedy znałem, był kieliszek wódki. Walczyłem z myślami, gdy niespodziewanie zaczepił mnie jakiś żeglarz wychodzący z portu. Zobaczył mój plecak i zapytał, czy nie chciałbym popłynąć na Wyspy Kanaryjskie! Tak poznałem Denysa. Nowozelandczyk od razu zaprosił mnie na swój katamaran i przedstawił swoją żonę, która miała na imię… Bożena. Początkowo obawiali się, jak sobie poradzę podczas debiutanckiego rejsu. Problemem nie był wcale brak doświadczenia. Kapitan stwierdził, że nauczy mnie wszystkiego, co muszę potrafić. Pozostawała kwestia choroby morskiej. Nie wiedziałem, jak mój organizm zareaguje na bujanie. Jednak Denys zdecydował się zaryzykować, bo sam w młodości podobnie zaczynał przygodę z żeglarstwem. Pomógł też fakt, że jego żona była Polką. Wyjeżdżając z Polski, zakładałem, że będę pomagał przy remoncie jachtu wymagającego napraw, licząc na wdzięczność jego właściciela. Tymczasem dostałem się na pokład, zanim zacząłem szukać! I płynąłem już w kierunku Lanzarote. Rozpocząłem pilną naukę pod okiem nowozelandzkiego kapitana i od razu zapałałem miłością do żagli. Podstawowa wiedza i umiejętności, jakie zdobyłem podczas siedmiu dni na oceanie, miały wkrótce zaprocentować. Przekonałem się też, że rozkołysane morze nie robi wrażenia na moim żołądku, co utwierdziło mnie w przekonaniu, że ta szalona wyprawa się uda. Poszukiwania następnego jachtu zajęły mi kilka dni. Pewien samotnie pływający bułgarski staruszek zgodził się podrzucić mnie swoim jednokadłubowcem na Gran Canarię. Tam trafiłem do Las Palmas – miejsca, gdzie zaczyna się przygoda. Z tego miasta żeglarze od stuleci wyruszają w przeprawę przez Atlantyk. Lokalna marina jest duża, dobrze zaopatrzona i tania. To świetny przystanek przed trzytygodniowym rejsem. Dlatego przyjeżdżają tu jachtostopowicze z całego świata. Gdy żegnałem się ze starym Bułgarem, byłem jednym z pierwszych. Jednak każdego dnia przybywali nowi. W pewnym momencie 60 osób chodziło od kei do kei, próbując zaskarbić sobie zaufanie właścicieli jachtów. Dla kogoś, kto dopiero zaczynał poznawać tajniki życia na morzu, ogromna konkurencja była sporym problemem. Po jakimś czasie uznałem, że standardowe przepytywanie wszystkich kapitanów jest bezsensowne. Pożyczyłem kajak od jednego ze stałych mieszkańców mariny i wypłynąłem do pobliskiej zatoki. Kilkanaście łódek, dla których nie było miejsca w porcie, stało na kotwicach. Wiosłując pomiędzy nimi, spostrzegłem biało-czerwoną banderę. To był strzał w dziesiątkę! Kapitan polskiego katamaranu potrzebował pomocy w przygotowaniach. Jeśli się sprawdzę, to popłynę. Miesiąc później byłem już na Karaibach. Czarny bezkresny ocean Kompletny brak doświadczenia żeglarskiego wcale nie był przeszkodą. Oczywiście warto przynajmniej móc powiedzieć, że nie choruje się na morzu, bo nie każdy zaryzykuje wzięcie kogoś, kto później będzie wymagał opieki. Jako argumentu w rozmowie z kapitanami podawałem swoją pracowitość i to ich przekonywało. Na jachtach zawsze jest coś do zrobienia. I większość tych robót nie wymaga żadnej wiedzy. Polerowanie stali nierdzewnej, kadłuba, czyszczenie komór silników. Nikt nie ma czasu, a kiedyś trzeba to zrobić. Inne przydatne umiejętności to: znajomość języków, gotowanie, nurkowanie czy opieka nad dziećmi. Najważniejszym czynnikiem jest jednak zaprzyjaźnienie się z załogą. Atmosfera na pokładzie w czasie długiego rejsu ma ogromne znaczenie. Środek oceanu to nie miejsce na konflikty. O takie nietrudno, gdy przebywa się ze sobą cały czas na bardzo małej przestrzeni. Sam rejs przez Atlantyk był niesamowitym przeżyciem. W ciepłą listopadową noc czekaliśmy w Las Palmas na wybicie północy. Kapitan nie chciał zaczynać w piątek, bo to ponoć przynosi pecha. Żeglarze są wszak ludźmi przesądnymi. Niespodziewanie o dwunastej niebo rozświetlił pokaz fajerwerków. Kotwica poszła w górę. Wypływaliśmy, zostawiając za sobą łunę świateł. Staliśmy w szóstkę na mostku. Każdy z nas miał błysk w oku, gdy spoglądał na bezkresny i czarny ocean. Mieliśmy trzy tysiące mil falującej wody do pokonania. Dla niektórych była to codzienna praca, dla innych wakacje. A dla mnie i czarującej Włoszki, także autostopowiczki, rejs miał się okazać wyprawą życia. Przepłynięcie z Europy na Karaiby nie jest ekstremalnym wyczynem. Żegluje się w stabilnych pasatach i jeśli jednostka jest dobrze przygotowana, spokojnie dotrze na drugą stronę. Załoga trafiła mi się wyśmienita. Zgrani ludzie to klucz do udanego rejsu. Gdy ten warunek jest spełniony, pozostaje się cieszyć słońcem i łowić ryby. Przynajmniej do czasu, aż coś się zepsuje. Bo zepsuje się na pewno. Taki jest urok tego fachu. Nas dotknęła awaria autopilota, na szczęście było już niedaleko do celu. Po siedemnastu dniach rejsu zobaczyłem jeden z tych widoków, których nie zapomina się do końca życia. Po mojej lewej pojawiła się Saint Lucia, po prawej Martynika. Pomiędzy nimi zachodziło czerwone słońce. Karaiby! Patrzyłem i nie wierzyłem, że udało mi się przepłynąć Atlantyk. A to był dopiero początek, o czym wtedy jeszcze nie wiedziałem. Ananas zamiast choinki Zostałem na polskim katamaranie aż do świąt Bożego Narodzenia. Pomagałem w przygotowaniach do sylwestrowego czarteru. Na wigilijny wieczór zaprosiłem Michała, jachtostopowicza, którego poznałem jeszcze w Las Palmas. Zamiast choinki był ananas przyozdobiony światełkami, a w miejsce karpia – rekin po kaszubsku. Przy kolacji okazało się, że Szwedzi, którzy zabrali Michała na pokład, wrócili do domu. Łódkę zostawili pod jego opieką, mianując go kapitanem. Nie miał z kim pływać, a że ja nie miałem od następnego dnia żadnych planów… Tak trafiłem na pokład SY „Ally”. Michał miał się przez pięć miesięcy troszczyć o jacht w zamian za możliwość żeglowania i pokrycie kosztów związanych z jego utrzymaniem. Po krótkich pracach konserwatorskich mogliśmy wyruszyć. Wkrótce dołączyli do nas Bartek i Milena, kolejni polscy jachtostopowicze. Spotkaliśmy ich przypadkiem w jednej z portowych tawern. Zwiedziliśmy zachodnie wybrzeża Martyniki i popłynęliśmy do Roseau. To właśnie stolica Dominiki stała się naszą pierwszą bazą wypadową do eksploracji wyspy. Senne za dnia, gdy upał i wilgoć odbierają chęć do robienia czegokolwiek, Roseau budzi się do życia wieczorami. To miasto przesiąknięte kolonialną atmosferą i tym fantastycznym karaibskim chaosem, tutaj widocznym bardziej niż gdziekolwiek indziej. Bębny, muzyka Boba Marleya, imprezy w barach na plaży, zapach marihuany mieszający się z wonią grillowanego kurczaka i ryb oraz niezwykle pozytywni, stale wyluzowani ludzie pozwalają zapomnieć o pędzącej Europie. Na pokładzie SY „Ally” mieszkałem siedem tygodni, odkrywając mnóstwo interesujących lokacji na kilku wyspach. W sumie na Karaibach spędziłem pięć miesięcy, a cała wyprawa trwała dziewięć. Głównie podróżowałem, trochę dorabiałem, wykonując drobne roboty na jachtach. Odwiedziłem plany filmowe Piratów z Karaibów. Zobaczyłem, jak powstają czekolada i słynny rum. Przez dwa tygodnie byłem gościem na Brytyjskich Wyspach Dziewiczych, w miejscu, gdzie mieszkał Władysław Wagner – pierwszy Polak, który opłynął świat. Brak stałego dostępu do internetu pozwolił mi się cieszyć każdą chwilą spędzoną w karaibskim raju. Do Europy wróciłem na tym samym katamaranie, którym przepłynąłem Atlantyk po raz pierwszy. Teraz, półtora roku później i 14 tys. mil morskich dalej, ponownie znalazłem się na Karaibach. Tym razem przypłynąłem w poszukiwaniu pracy. Jeszcze w Polsce zrobiłem kilka kursów, by związać na dłużej swoją przyszłość z morzem. Dalej przemieszczam się od wyspy do wyspy jachtostopem. Po czasie, jaki spędziłem, pływając, i dzięki nabytym umiejętnościom znalezienie łódki jest dosyć proste. Zresztą drugi pobyt na Małych Antylach to nieustanne odwiedzanie przyjaciół, których poznałem ostatnim razem. Mimo że i ja, i oni ciągle jesteśmy w drodze, natykamy się na siebie na każdym kroku. WARTO WIEDZIEĆ ■ WALUTA Na Małych Antylach obowiązują trzy różne waluty. Na wyspach należących do Francji (m.in. Martynika, Gwadelupa) zapłacimy w euro. Wyspy Dziewicze i holenderska Sint Maarten posługują się dolarami ameryk. W niepodległych państwach trzeba się zaopatrzyć w dolary wschodniokaraibskie (XCD); 1 XCD = 1,20 zł. ■ KIEDY? Karaiby najlepiej odwiedzać od grudnia do kwietnia, gdy temperatura jest nieco bardziej znośna. Trwa wtedy pora sucha, co oznacza krótkie ulewy niemal codziennie. W pozostałych miesiącach deszcze są znacznie częstsze, jest gorąco i duszno, co zmniejsza chęć do eksploracji wysp. Istnieje także ryzyko huraganów. ■ Na Karaibach są dwie duże bazy czarterowe. Pierwsza to żeglarskie miasteczko Le Marin na Martynice. Jachty płyną na południe, aż do Grenady, po drodze odwiedzając Saint Lucię oraz Saint Vincent i Grenadyny. Druga znajduje się na Brytyjskich Wyspach Dziewiczych znanych jako żeglarski raj. Jest tam mnóstwo zatoczek z plażami o białym piasku, kwitnie też życie nocne. ■ Zaopatrzenie dla jachtu na dłuższy rejs najlepiej zrobić na jednej z francuskich wysp. Europejskie supermarkety są najlepiej zaopatrzone i do tego najtańsze na Karaibach. Ceny są takie jak we Francji. ■ Urząd imigracyjny w miejscach nienależących do Europy bywa restrykcyjny. Zostaniemy zapytani o cel i długość naszego pobytu oraz o sposób, w jaki opuścimy wyspę. Warto mieć powrotny bilet lotniczy lub list kapitański, który potwierdza, że odpłyniemy jachtem. W przeciwnym razie możemy mieć problem z miejscowymi oficerami. Autor: Marek Karmarczyk
Poradnik autostopowicza: Podróżuj z głową (na całym świecie)
Przy łapaniu okazji najważniejsza jest wiara – że jednak coś się zatrzyma. Jeśli ją mamy, wychodzimy na drogę i unosimy do góry wyprostowany kciuk.
To, oczywiście, najprostszy sposób łapania stopa. Z kolei sposób „na flagę” to przyczepiona do plecaka polska flaga – kierowcy często zaczynają się czuć jak ambasadorowie swojego kraju mogący pomóc obcokrajowcom. Sprawdza się też sposób „na sierotkę” – stoimy na autostradzie (lub podchodzimy do kierowcy tira na postoju) i staramy się wyglądać bezbronnie i nieszczęśliwie (dobrze jest sprawiać wrażenie osoby zmarzniętej). W USA, Kanadzie i Europie Zachodniej dobrze jest trzymać karton, na którym DUŻYMI LITERAMI napisaliśmy nazwę miejscowości lub kierunku jazdy. Inny sposób to zaczepianie kierowców na stacjach benzynowych. Podchodząc, należy się przedstawić i pokazać paszport – dowód, że jesteśmy uczciwi i porządni (USA). Kierowców tirów można poprosić, by poszukali nam jakiejś ciężarówki jadącej w pożądanym kierunku. Warto pamiętać, że nocą również można tam szukać stopa – wtedy dobrze jest pójść do sprzedawcy i uprzedzić go, że będziemy tu stopować – inaczej może wezwać policję. Uwaga: kiedy się jeździ nocą, nocleg wypada czasem przy stacji benzynowej – często najbezpieczniejszym miejscem do spania jest pas między autostradami. Z KIM JEŹDZIĆ? Wszystko zależy od kraju. Samotnym kobietom nie polecam autostopu w krajach muzułmańskich. Mogą też mieć problem w USA – kierowcy nie zabiorą kobiety, bo się boją oskarżenia o molestowanie seksualne. W Azji i Afryce dobrze jeździ się stopem w pojedynkę. Nieźle jest w przypadku podróżowania w parach tej samej płci, najlepiej jednak „stopować” w parach mieszanych. GDZIE ŁAPAĆ? Są miejsca lepsze i gorsze. Kiedyś spędziłem pół dnia na pustyni w Arizonie, stojąc pod billboardem z napisem: Nie zabierajcie autostopowiczów – mogą być uciekinierami z więzienia. Do gorszych należą też autostrady, okolice więzień, szpitali psychiatrycznych, posterunków policji i cmentarzy. Do lepszych zaliczają się stacje benzynowe, drogi dojazdowe na autostradę, świątynie i miejsca turystyczne (np. muzea, punkty widokowe). W akcie desperacji zawsze można się zgłosić do jakiegoś kościoła lub świątyni. Kapłani zwykle oferują transport, jedzenie, nocleg, a w czasie nabożeństwa mogą zapytać wiernych, czy ktoś może nam pomóc. Inne dobre miejsca to pola kempingowe lub hotele dla trampów (doskonałe miejsce w RPA). Jeżeli utkwiliście w środku miasta i nie macie jak wydostać się na wylotówkę, możecie pójść do supermarketu – tam warto pogadać z kierowcami tirów przywożących towar z całego kraju. Dobrym i nie- eksploatowanym miejscem są okolice uniwersytetów w piątki, gdy wielu studentów wybiera się do rodziny na weekend. Najprostszym rozwiązaniem jest jednak skorzystanie z portalu dla autostopowiczów – tam ogłaszają się ludzie gotowi zabrać dodatkowych pasażerów, można też znaleźć informacje o najlepszych miejscach na łapanie okazji. Rozwiązaniem jest także zwrócenie się po pomoc do Polonii i polskich misjonarzy. Jeśli jednak chcecie nie tylko złapać samochód, ale i trochę odpocząć, to proponuję skorzystać z pomocy sikhów (odłam hinduizmu). Sikhowie na całym świecie budują domy dla pielgrzymów – Gurudwara. Wystarczy zapytać jakiegokolwiek sikhę o najbliższą Gurudwarę. Tam każdy wędrowiec znajdzie darmowe miejsce do spania i jedzenie, jest też duża szansa na okazję do innego miasta. Jeśli planujecie dłuższy pobyt w niewielkiej miejscowości i macie do siebie numer kontaktowy, warto zgłosić się do lokalnej gazety i opowiedzieć swoją historię, a na koniec poprosić, żeby w artykule podali wasz numer telefonu. Bardzo szybko zgłoszą się ludzie, którzy nie tylko będą chcieli was ugościć, ale również zaproponują darmowy transport. JAK WYGLĄDAĆ? Porządnie i mieć mały bagaż, żeby kierowca nie musiał przemeblowywać samochodu. Bagaż trzeba trzymać przy sobie w czasie łapania okazji, by kierowcy widzieli, że nie jesteście włóczęgami. Przyda się też pokrowiec, żeby bagaż się nie ubrudził, kiedy wrzucicie go na pakę ciężarówki. Jeżeli podróżujecie po Stanach Zjednoczonych, Kanadzie lub Europie Zachodniej i macie taką możliwość, to zamiast plecaka weźcie walizkę na kółkach i garnitur lub garsonkę, co zwiększa szansę na szybkiego stopa. CO ZABRAĆ? Polską flagę, drobiazgi, które można dać kierowcy, zdjęcia żony/męża i dzieci (nie muszą być prawdziwe, ale pomagają, jeśli chcą was wyswatać). W krajach Trzeciego Świata dobrze mieć zdjęcia swego miasta, domu itp. Jeśli planujecie jazdę w ekstremalnych warunkach (Birma, Etiopia, Kambodża, Kenia, KKH – Karakorum Highway), warto zabrać kilka metrów linki spadochronowej – do przywiązania się do dachu albo maski samochodu (bo może to być jedyne wolne miejsce!). Przy sobie zawsze trzeba mieć nóż, butelkę z wodą (na długich trasach posłuży jako ubikacja – np. w tirach), latarkę i bandanę (żeby zasłonić oczy podczas snu albo szyję, jak będzie wiało, albo też jako opatrunek). JAK PŁACIĆ? Pora na chwilę prawdy – autostop nie jest do końca darmowy! W zamian za transport należy się kierowcy odwdzięczyć – najczęściej rozmową. Czasami jednak będą się spodziewali pieniędzy, dlatego stopując na tych kontynentach, warto od razu ustalić, że nie możecie zapłacić (np. w Azji i w części Ameryki Południowej). Najlepiej powiedzieć tak: „Wspaniale, że możecie nas podrzucić, bo już nie mamy pieniędzy na transport i musielibyśmy iść piechotą”. W kraju, gdzie nie istnieje darmowy autostop, dobrze najpierw się dowiedzieć, ile kosz-tuje bilet na autobus na tę trasę albo ile płaci się za przejazd – bo inaczej prawdopodobnie potraktują was jak specjalnego gościa, który musi specjalnie zapłacić. AUTOSTOP DLA KOBIET Po pierwsze, starajcie się łapać stopa w miejscu, gdzie widzą was inni (np. stacja benzynowa). W razie potrzeby można później postraszyć kierowcę nagraniami z kaset przemysłowych, z których łatwo da się odczytać numer rejestracyjny samochodu. Po drugie, sprawiajcie wrażenie zamężnej (oprócz zdjęć przyda się obrączka, choćby tombakowa). Zawsze też trzeba mówić, że mąż czeka w następnym mieście albo za następną górą. Po trzecie, miejcie na podorędziu gaz łzawiący albo podobne gadżety. Po czwarte, nie ubierajcie się prowokacyjnie – aparat nazębny powinien należeć do waszego stałego wyposażenia. Po piąte, warto pamiętać, że np. w Azji obraz białej kobiety powstał na podstawie hollywoodzkich filmów klasy B. Kobieta biała jest więc nimfomanką pragnącą jakiegokolwiek mężczyzny – dlatego warto uważać. Autostop może być szczególnie trudny na postojach dla tirów w USA i Kanadzie – kobieta chodząca między samochodami jest brana za prostytutkę. Dobrym miejscem są za to wszelkie świątynie. BEZPIECZNY AUTOSTOP Od ponad 20 lat jeżdżę autostopem po świecie i nigdy jeszcze nie znalazłem się w niebezpieczeństwie. Wychodząc na drogę, warto mieć pozytywne nastawienie (nie wszyscy są maniakami seksualnymi!) i zawsze ufać swojej intuicji – jeśli kierowca się nie podoba (podejrzanie wygląda, np. na pijanego albo naćpanego), po prostu nie wsiadać do samochodu. JAK TO ZROBIĆ STATKIEM? Statki najlepiej łapać w portach, stoczniach i w miejscach, gdzie piją marynarze i żeglarze. Dobrze mieć przygotowaną jakąś „legendę” – np. o pisaniu książki o morskich nomadach, dzięki której złapałem parę lat temu statek z Singapuru na Kamczatkę. W Singapurze najłatwiej dogadać się z rosyjskimi kapitanami. Jachtów należy szukać w portach jachtowych. Jeśli zaprzyjaźnicie się z kimś z obsługi albo z jakimkolwiek żeglarzem, pomogą wam znaleźć stopa przez CB. Dobre miejsca na jachtostop to: Singapur, Bali, Malezja, Australia i Anglia. Zwykle wystarczy zaoferować pomoc przy gotowaniu, myciu naczyń i ciekawe towarzystwo w podróży. Innym dobrym miejscem na łapanie statku są domy misjonarzy. W krajach, gdzie wierni są porozrzucani na wyspach (Indonezja), misjonarze mają własną flotę, którą płyną od wyspy do wyspy. Poza tym tam, gdzie jest dużo wysp, są też łodzie rybackie. Dobrym miejscem „na rybaków”i katamarany z niedzielnymi żeglarzami jest Morze Białe i Bajkał. JAK TO ZROBIĆ SAMOLOTEM? Wystarczy dostać się na teren lotniska – najlepiej prywatnego lub klubowego – i tam poszukać pilotów, mechaników albo kogoś, kto właśnie wynajął samolot. Na Syberii i Kamczatce łatwo złapać helikopter z geologami i myśliwymi. Inne dobre miejsca to Afryka – dość dużo polskich pilotów lata tam samolotami rolniczymi i transportowymi. Samolotowy stop nieźle sprawdza się w Australii, Nowej Zelandii i niektórych stanach w USA (Arizona, Teksas, Nowy Meksyk – ale dalej od granicy). Jeśli znajdziecie się na terenach, gdzie stacjonuje ONZ, poszukajcie polskich i rosyjskich pilotów – mają najbardziej swobodny stosunek do bezpieczeństwa lotów. Generalnie dobrze mieć niewiele bagażu, paszport w (USA) i dużo czaru osobistego, by zostać wpuszczonym na teren lotniska (przyda się „strój reprezentacyjny”, który pozwoli udawać mechanika). Jeśli nie uda się wejść na lotnisko, pozostaje jakaś „kultowa” dla lotników knajpa. Zwykle następnego ranka zapominają, że was mieli zabrać, dlatego trzeba umawiać się nie w mieście, ale na lotnisku. JAK TO ZROBIĆ POCIĄGIEM? Pociąg łapiemy na bocznicach, koncentrujemy się na towarowych – albo wskakujemy do wolno jadącego pociągu (USA), albo idziemy do motorniczego i prosimy o pomoc (Europa). Dobrze jest mieć jakiś prezent dla człowieka, który was zabrał (podobnie jak w przypadku samolotów i statków). Kiedyś w Rosji dobrym podarunkiem były wódka i cukier (na Syberii i w Mongolii), ale generalnie wszędzie wystarczy dobry alkohol albo drobiazg z Polski (naszywka, czapeczka z orłem). AUTOSTOP NA ŚWIECIE EUROPA Polska: Bez komentarza. Europa Środkowo-Wschodnia: Całkiem nieźle. Europa Zachodnia: Cudnie. Dobrze łapać z kartonem. Europa Południowa: Trochę gorzej, lepiej łapać na stacjach benzynowych. AMERYKA USA: W niektórych stanach prawo określa dokładnie np. miejsca, gdzie można łapać stopa, dlatego przed wyjazdem najlepiej sprawdzić to chociażby na fora amerykańskich autostopowiczów. Policja jest miła i czasami sama zabiera na stopa. Trzeba się tylko wytłumaczyć, że nie wiedzieliście. Dobrze mieć oprócz karty trochę gotówki, by nie zamknęli za włóczęgostwo. Gorzej zrobiło się po „11.09”. Dobrze stopować z polską flagą. Kanada: Łatwiej niż w USA. Meksyk: Raczej przejazdy na krótkich trasach, mogą chcieć parę groszy za podrzucenie. Belize: Dobry i łatwy stop. Gwatemala: Czasami chcą dostać parę groszy za podrzucenie. Kostaryka: Najłatwiej załapać się z… zachodnimi turystami. Panama: Łatwe stopowanie. Kolumbia: Trudno złapać okazję. Wenezuela: Wszyscy jeżdżą stopem, więc nie ma problemu. Brazylia: Świetne stacje benzynowe (darmowa kawa!), ale autostop gorszy. Paragwaj: Mało samochodów, choć większość z nich zabiera autostopowiczów. Boliwia: Kiepskie drogi, zwykle trzeba coś zapłacić. Peru: Za duże odległości i za słaby autostop, żeby uznać ten kraj za dobre miejsce na szukanie okazji. Ekwador: Dobry autostop. Chile: Po prostu raj dla autostopowiczów!!! Argentyna: Żeby autostop był tam tak dobry jak drogi… ​AUSTRALIA I OKOLICE Nowa Zelandia: Miło. Dobre samochody, dobre widoki, dobrzy ludzie. Australia: Długie dystanse, ale czasami trzeba się naczekać. AZJA Japonia: Często dowożą nas specjalnie do miejsca przeznaczenia. Dobry autostop. Chiny: Nie jest źle – ale spodziewajcie się, że trzeba będzie zapłacić. Pakistan: Całkiem nieźle. Ale na początku ustalcie, że jedziecie stopem i nie macie pieniędzy, żeby zapłacić za transport. Kambodża: Zwykle trzeba płacić – chyba że złapiecie białych. Tajlandia: Świetnie. Zabiera nawet policja i pikapy pełne wrzuconego luźno makaronu. :–) Malezja: Doskonały stop. AFRYKA Etiopia: Świetny stop z białymi. Egipt: Zazwyczaj będą pytać o pieniądze. Kenia: Bez problemu. RPA: Zdecydowanie nie polecam – zbyt niebezpieczne! Suazi: Marzenie autostopowicza! Zatrzymują się, zanim pomyślisz, żeby ktoś się zatrzymał. Madagaskar: Zazwyczaj płaci się tyle, co za normalny przejazd.
Powinni ją przepisywać bez recepty, jako lekarstwo na wymówki. Autostopowiczka - Teresa Bancewicz
Kiedy ruszyła w pierwszą autostopową podróż po świecie, miała 62 lata, 30-kg plecak i ciężką depresję. Wyjazd miał być lekarstwem na nią. Szybko została okrzyknięta polską królową autostopu.
- Ostatnio kierowcy dawali mi sześćdziesiątkę – mówi Teresa Bancewicz, stawiając przede mną parującą kawę z imbirem i proponując przejście na ty. W rzeczywistości ma ćwiartkę więcej i dzwoniąc do niej, obawiałam się, że mnie nie usłyszy, że trudno będzie mi z nią rozmawiać, ale nic z tych rzeczy: sypie jak z rękawa datami, nazwami miast, imionami poznanych w drodze ludzi. Nigdy nie miała problemu, żeby się z nimi porozumieć, choć zna jedynie w niewielkim stopniu niemiecki i rosyjski. Janisa, swoją wielką miłość, poznała, płynąc promem do Hajfy. Jest od niej młodszy o dwie dekady. – Pokazywałam mu na migi zmarszczki dookoła oczu: „Janis, ja jestem stara. Sta-ra”, a on na to: „Teresa, twoje serce i umysł są młodsze niż u dwudziestolatki” – opowiada. Siedzimy w największym pokoju 200-letniego poniemieckiego domu w Przejęsławiu na Dolnym Śląsku, kilka kilometrów drogą przez las od zamku w Kliczkowie. Na ścianach wiszą ikony, a na stole stoi figurka potężnych wiaduktów nad rzeką Bóbr w Bolesławcu – nagroda od prezydenta tego miasta za rozsławianie go w świecie. Bancewiczowie przenieśli się na wieś w połowie lat 80., mając kilka lat do emerytury, w czasie których planowali wyremontować dom. Ale zanim do tego doszło, w Polsce zmienił się system, upadło wiele zakładów pracy i oboje stracili dobre posady. Kilka lat później tragicznie zmarł jej syn, Miłosz. Załamała się psychicznie. – Leżałam na ścieżce w ogrodzie i nie chciałam już wstać – mówi. Choć na zewnątrz jest ciepłe wiosenne popołudnie, jesteśmy ubrane w kurtki – zimą w domu temperatura spada do 4°C – na rozgrzewkę proponuje mi więc naparstek jednej z nalewek. Ziołową wzmacniającą nauczył ją robić kolumbijski szaman, u którego praktykowała przez miesiąc w zamian za mycie garów i noszenie wody do toalety. – Moje podróże są jak wieloletnie studia, w każdej dowiaduję się czegoś nowego – o polityce, gospodarce, nawet o medycynie – jak trafię na kierowcę lekarza – mówi. Bo choć nie podróżuje już po dalekim świecie, nadal porusza się tylko autostopem, zaklinając się, że będzie tak jeździć do śmierci. Do Przejęsławia dojeżdża niewiele autobusów, w weekendy nie ma ich w ogóle. Kiedy wysiadam z pociągu na dworcu w Bolesławcu i zagajam pierwszą dziewczynę o kierunek wylotówki, okazuje się, że to sąsiadka Teresy: – Ona młodych zawstydza. Bo normalnie my w autobusie, a przez okno widzimy, że pani Teresa łapie okazję. Powitanie z prezydentem Kiedy Teresa Bancewicz ruszyła w pierwszą autostopową podróż po świecie, miała 62 lata, 30-kg plecak wypełniony płatkami owsianymi, trochę swoich kwiatowych kompozycji, które sprzedawała w galeriach, zarabiając na bilety na prom i ciężką depresję. Wyjazd miał być lekarstwem na nią. – Chorowałam nie tylko psychicznie, ale i fizycznie: wyłysiałam, wypadły mi zęby, pękała skóra. Po miesiącu podróży poczułam się lepiej, wróciłam – bez bólu. Ludziom trudno było w to uwierzyć, w programie u Drzyzgi ktoś zapytał: „Ale jak to?”. A wtedy wstała pani doktor i mówi: „Proszę państwa, jak psychika się oczyściła, to i organizm zaczął sprawnie działać”. Teresa szybko została okrzyknięta polską królową autostopu. Jeździła nim po wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii i Antarktydy. O jej podróżach krąży mnóstwo anegdot. Na przykład taka: Kiedyś znajomy dyspozytor zgarnia ją z drogi gdzieś pod Mińskiem Mazowieckim. Pyta: „Do Mińska czy do Siedlec?”. A ona na to: „Do Chin!”. Znalazł więc jej tira w kierunku Moskwy. Teresa: – Ja od ludzi zawsze dostawałam więcej opieki, niż potrzebowałam. Jak wracałam, to od niej kwitłam. Na Saharze myłam się w źródełku, patrzę – idzie para z osiołkiem, więc uciekłam za drzewo. Zakryta kobieta podchodzi do mnie, bierze za rękę, myślę: nie ukamienuje, bo się uśmiecha. Mąż polewał mnie wodą z bukłaka, a ona myła gąbką. Przez kolejne lata gościły ją ambasady i konsulaty w Egipcie, Tunezji, Omanie, Jordanii, Chinach. Ale spała też w krzakach pod pomnikiem Lenina w Hanoi, na schodach banku, który wzięła za kościół na Malcie, a ksiądz ze starego kościółka na Gomerze wskazał jej kaflowy stół, na którym myto kiedyś nieboszczyków. Złapała na stopa kosiarkę i pogotowie. Za pieniądze, które prezydent Bolesławca dołączył do nagrody, poleciała do Kolumbii, Omanu i Urugwaju. W tym ostatnim kraju udało jej się spotkać z byłym już prezydentem José Mujicą. – Mówię kierowcy, że ja chciałabym się z tym prezydentem zobaczyć. On na to: „Nie ma sprawy, podrzucę cię”. Podjeżdżamy pod dom bez ogrodzenia, w niewykoszonej trawie pasą się kury, schnie pranie, ze środka wychodzi kobieta, mówi, że nie ma problemu, i prowadzi mnie do szkoły, gdzie prezydent wykłada. Pocałowaliśmy się w policzki jak wszyscy w Urugwaju. Dwa miesiące po powrocie zmarł mąż Teresy – Jan, który zajmował się ogrodem i galerią. Teraz musiała się nimi zająć sama. – Wszystkie moje podróże wzięły się z nędzy, były całym moim życiem i dawały siłę na następny rok. Ale teraz, kiedy nie jeżdżę już daleko, też daję sobie radę – zapewnia. Na spotkaniach opowiada o swoich wyjazdach, prowadzi też bloga. Komputer stoi w kuchni pod oknem. Nigdy za to nie miała komórki ani porządnego aparatu. Do Przejęsławia ciągle ktoś przyjeżdża – a to Niemka, która przypadkiem znalazła jej bloga i zapragnęła poznać, a to seniorzy z biblioteki. Dzwonią młodzi ludzie zapytać o autostop. – Wysyłam ich na wschód, bo tam bezpiecznie, pięknie, jedzenie tanie. Uczę savoir-vivre’u i co robić, jak nie ma pieniędzy. Co mówię? Żeby nie brać konserw, bo niezjedzone nie dają się przechować. Lepsze są suszone owoce, płatki i mleko w proszku. Że trzeba czysto wyglądać, a jak zatrzyma się auto – przedstawić się. Wtedy dopiero stajesz się towarzyszem podróży. Czy chciałaby coś zmienić w stylu swoich podróży? – Nie. Dzięki niemu poznawałam wszystko dogłębniej, miałam do czynienia z najuboższymi. Kiedy na Saharze w Tunezji szukałam miejsca pod namiot, zobaczyłam płynącą ze skały wodę i grotę. Wychodzi z niej chłopiec, Mehmet. Rysuję mu na piasku namiot, on idzie do matki, kiwa głową. Towarzyszył mi cały czas: ja jem, on chce, żeby mu wsypać płatków na rękę. Myję zęby – podstawia palec po pastę. Wieczorem poszliśmy razem w krzaki, pokazał mi, żeby nasikać na suchą roślinkę, i sam zrobił to samo. A rano ciągnie mnie zaprezentować, że obie zakwitły! Potem przyjechała dżipem niemiecka turystka i poprosiła nas o zdjęcie przy namiocie. Kiedy odjechała, Mehmet przyniósł mi pieniążek. Bakszysz. Dostał dwie monety i uznał, że jedna należy się mnie, bo też byłam na tym zdjęciu. Jak bardzo człowiek nie byłby opanowany, w takich momentach łzy same płyną. – Nigdy nie miałaś dość? Żadnych kryzysów? – Jeden raz. Jadąc na Ikarię, wsiadłam w autobus, bo ktoś mi załatwił bilet. Byłam zła i więcej tak nie pojadę: pasażerowie pili, sikali, kierowca ciągle musiał się zatrzymywać. Nie mogłam zjeść nic ciepłego ani rozprostować nóg. A jak jadę stopem i zbliża się wieczór, grzecznie dziękuję, mówię, że chcę spać, rozstawiam namiot w lesie albo na podwórku i mogę odpocząć. Marzena Filipczak
Nasze ostatnie studenckie wakacje musiały być wyjątkowe: autostopem i pod namiotem
Armenia, Górski Karabach, Gruzja. Wędrowaliśmy przez dwa miesiące. Spacerowaliśmy po lodowcu, cofnęliśmy się w czasie w wioskach Swanetii. Poznaliśmy setki kierowców, wysłuchaliśmy tysięcy toastów, wypiliśmy morze wina i kieliszek 30-letniego koniaku. To wszystko za nieco ponad 600 zł od osoby. Wystarczyło nawet na wysłanie pocztówek i zakupy. Uwaga, czołgi Dojazd z Warszawy do Armenii zajął nam sześć dni. Po drodze znaleźliśmy się m.in. w gruzińskim miasteczku Khulo. Dzięki zaproszeniu kierowcy zaliczyliśmy lokalną imprezę. Za każdym razem urzeka mnie gruzińska gościnność. Podczas przyjęć stół uginał się od jedzenia – mięs, serów i chaczapuri – zapiekanych placków z serem. A na grillu skwierczały szaszłyki. I obowiązkowo wino oraz czacza – bimber winogronowy. Pomiędzy gośćmi krąży specjalny kielich do wznoszenia toastów. Zazwyczaj wykonany jest z plastikowej butelki, ma litr pojemności, uprawnia do wzniesienia toastu i wypicia alkoholu do dna! Po gruzińskiej imprezie ciężki był poranek. Ale posileni ruszyliśmy w dalszą drogę. Do Armenii wjechaliśmy przez przejście graniczne w pobliżu miasteczka Bavra. Pustki. Zdawać by się mogło, że znaleźliśmy się w miejscu zapomnianym przez wszystkich. Pierwsze różnice między Gruzją a Armenią? W Gruzji po wielu drogach leniwie spacerują krowy, które ostentacyjnie ignorują samochody. W Armenii przez ulice przebiegają stada owiec poganiane przez konnych pasterzy. Domy budowane są z tufu – wulkanicznej, lekkiej skały. Płoty i ogrodzenia z pordzewiałych wraków samochodów. Takie było pogranicze. Turystyczna wiza pozwalała nam na trzytygodniowy pobyt. Armenia to maleńki kraj – niecałe 30 tys. km² (mniej niż powierzchnia woj. mazowieckiego). Byliśmy przekonani, że w 21 dni zdążymy ją przejechać. Ale nie udało się, dlatego nasz pobyt przedłużyliśmy o dwa tygodnie. Armenia to kraj gór. Naturze udało się stworzyć tu chyba wszystkie możliwe górskie formy i uroki. Jest ośnieżony i niebotyczny wulkan Aragac, którego zdobycie pokrzyżowała nam pogoda, są góry łagodne, miękkie od długich kłosów traw, są góry zielone, skryte w gęstwinie lasów i mgieł, są góry martwe, palące rozżarzonymi w słońcu skałami. A pomiędzy tą górską wariacją lśni jezioro Sewan, morze Armenii ocalone przed niszczycielską mocą gospodarczych pomysłów ZSRR. Namiot można rozbić niemal wszędzie. A dzięki gościnności mieszkańców podróżnik z plecakiem na pewno nie umrze z głodu. Przemierzając Armenię, dowiedzieliśmy się od jednego z kierowców, że turyści mogą wjechać do Górskiego Karabachu. Ormianie mówią, że kto raz go zobaczy, będzie chciał się tam żenić, żyć i umrzeć. Ostre górskie granie ciągnące się po horyzont i zalesione doliny robią wrażenie. Nawet jeśli granicę pokonuje się w malutkim aucie, w którym jakimś cudem mieści się pięciu rosłych chłopaków, dwoje polskich turystów i ich dwa wielkie plecaki. Pierwszej nocy kierowca zostawił mnie i Tomka na poboczu. Przedarliśmy się przez chaszcze, by na polanie rozstawić namiot. Dopiero rankiem zauważyliśmy znak „Uwaga, czołgi”. Byliśmy na pograniczu, gdzie kilka dni wcześniej doszło do wymiany ognia pomiędzy żołnierzami Azerbejdżanu i Karabachu. Wtedy obiecaliśmy sobie, że już nie będziemy zbaczać ze szlaku. Ale jeszcze tego samego dnia złamaliśmy nasze postanowienie, bo kierowca wiozący swojego ojca do dzikich gorących źródeł zabrał także i nas. Kąpaliśmy się nocą w „jacuzzi” pośrodku lasu. Woda bulgotała i parzyła. Tuż obok nas jeden z Ormian – pewnie w przypływie alkoholowego geniuszu – gotował w źródle parówki… Wieże między kukurydzą Republika Górskiego Karabachu naprawdę nas oczarowała. Spotkaliśmy wiele gościnnych osób. Choć znacznie mniej wylewnych i hałaśliwych niż mieszkańcy Armenii. Tu chyba każdy ma swoją bolesną historię. Opowiadali nam o wojnie, latach przesiedleń i prześladowań. Odwiedziliśmy m.in. Steppanakert – stolicę republiki, która jest dziś zadbanym, czystym, tętniącym życiem miastem. Ale wystarczy pojechać do pobliskiego Sushi, by zobaczyć miasto gruzów i zniszczenia. Poznaliśmy wszystkie zabytki oznaczone na naszej mapie. Dotarliśmy też na górskie łąki, o których nikt nie mógł nam z całą pewnością powiedzieć, czy były Ormian, Azerów, czy mieszkańców Karabachu, a każda z naszych map zapatrywała się na nie inaczej. Pojechaliśmy do gruzińskiego regionu Swanetia. Odwiedziliśmy wioskę Ushguli, która dzięki swojej architekturze wpisana jest na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W Swanetii w każdej wiosce natkniemy się na średniowieczne wieże obronne wyrastające między zagonami kukurydzy, wznoszące się między kurnikiem a chlewikiem. Każdy szanujący się gospodarz miał kiedyś swoją wieżę, by bronić się przed sąsiadami. Swanowie uchodzą w Gruzji za bardzo wojowniczych i bardzo upartych. Są też bohaterami wielu kawałów. A gdy opuści się wioski, gdzie dzieci, kury i warchlaki bawią się wspólnie w strumykach płynących średniowiecznymi uliczkami, wjedzie się w góry tak niewyobrażalnie piękne, że trudno je opisać. Na własne oczy trzeba zobaczyć lodowce, łąki, skaliste stoki, wodospady i potężne jodły… Do Gruzji można wracać bez końca. Warto wiedzieć: Anna Bunikowska - weterynarz, pochodzi ze Słupska Anna Bunikowska (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Zawsze mnie ciągnie w nieznane, a nigdy wcześniej nie byłam w Armenii. Poza tym mieliśmy z Tomkiem bardzo ograniczony budżet, więc w grę wchodziły tylko kraje bez drogiej wizy wjazdowej. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Poruszaliśmy się jedynie autostopem, nie wydaliśmy nawet złotówki na transport publiczny. Mój patent: Nie ma lepszego sposobu na poznanie kraju i ludzi niż podróż autostopem. I nieważne, czy będziemy siedzieć w szoferce tira, klimatyzowanej limuzynie, czy śmierdzącym benzyną i tanim tytoniem gracie. Nie trzeba rezerwować biletów, czekać na dworcach, rozszyfrowywać rozkładów jazdy. Wystarczy wyjść na drogę i wyciągnąć rękę.
Wystarczy wystawiony kciuk i karton! O podróżowaniu autostopem
Czy marzycie o zwiedzeniu całego świata? Nie wierzycie, że mogłoby Was na to stać? Nic prostszego! Wyruszcie w podróż autostopem i przemieszczajcie się zupełnie za darmo!
1. Autostop - z czym to się je? Czy jest to popularne i czy wszędzie można podróżować w ten sposób? Mogłoby wręcz się wydawać, że autostop istnieje od kiedy powstał transport na świecie. W mniej zamożnych krajach stał się głównym sposobem poruszania się, ponieważ nie było dostępu do publicznych środków transportu. W dzisiejszych czasach autostop nabrał innego charakteru. Głównie młodzi ludzie decydują się na tego rodzaju podróżowanie, aby zdobyć nowe doświadczenia, otworzyć się na ludzi, przeżyć przygodę jakiej nie zaznają w zorganizowanej wycieczce i oczywiście, aby zaoszczędzić na całej wyprawie. Zostaje wybierany bez względu na poziom zamożności czy możliwości jakie daje lokalna infrastruktura. Najpopularniejsze miejsce do łapania stopa? Oczywiście stacje benzynowe, przy głównych drogach. Można na nich czuć się bezpiecznie i nigdy nie jest się na nich samemu. Co bardzo ważne, mamy na niej wystarczającą ilość czasu, aby móc samemu ocenić, co jest bardzo ważnym aspektem zarówno dla kierowcy, jak i autostopowicza. Wystarczy wystawiony kciuk i karton, aby dotrzeć na drugi koniec świata! 2. Skąd się wziął ten cały autostop? Autostop istnieje praktycznie od kiedy ludzie zapragnęli przemieszczać się szybciej, niż pozwalają im na to ich własne nogi. W Stanach Zjednoczonych w dziewiętnastym wieku wypuszczone zostały pierwsze pociągi. Często zdarzało się, że ludzie wskakiwali do otwartych wagonów i jechali na gapę, nawet nie znając ich trasy docelowej. Kilkadziesiąt lat później pojawiły się pierwsze samochody na drogach. Do auta jednak było trudniej wskoczyć, należało więc je najpierw w jakiś sposób zatrzymać. Z początku ludzie podróżowali na stopa, ponieważ byli praktycznie do tego zmuszeni. W dzisiejszych czasach coraz mniej dziwią podróżnicy, którzy z własnej woli zwiedzają cały świat jeżdżąc z nieznajomymi kierowcami. Jednym z najbardziej znanych przykładów wśród autostopowiczów jest Faza Fazowski, który przemierzył tysiące kilometrów, aby napić się wódki z pingwinami na Antarktydzie! Żyjemy w czasach łatwego dostępu do internetu, możemy więc łatwo znaleźć wsparcie, inspiracje i odpowiedzi na wszelkie nasze wątpliwości. Powstało wiele blogów z poradami jak przygotować się do takich podróży, jak skutecznie łapać stopa i czego się spodziewać. 3. “Na pewno Cię porwą i zabiją podczas podróży”... czyli kilka słów o bezpieczeństwie Bezpieczeństwo w stopowaniu budzi zawsze wiele kontrowersji. Osobom, które nie praktykują takiej formy podróżowania wydaje się, że jest to jej najbardziej niebezpieczna wersja. Nie jest to jednak zgodne z prawdą, a wszystko jest kwestią odpowiedniego przygotowania. Jak więc autostopować, by nie narazić się na jakiekolwiek zagrożenie? Przede wszystkim, choć porada ta może wydać się oczywista i banalna, łapać w miejscach, które nie grożą kolizją z nadjeżdżającymi pojazdami. Mogą to być stacje benzynowe, parkingi, zjazdy z drogi jak również okolice miast, gdzie następuje ograniczenie prędkości. Jedną z najważniejszych kwestii jest to, w sposób TY się prezentujesz. Kierowca, co zrozumiałe, nie pozwoli wejść do swojego auta osobie, która wydaje im się podejrzana i której intencji nie mogą być pewni. Należy zrobić wszystko, żeby wręcz uśmiechnęli się na Twój widok! Wszystkie ruchy dozwolone! Tańce, śpiewy i skakanie- im bardziej pozytywnie się przedstawicie, tym większa szansa, że szybko złapiesz stopa! Należy pamiętać o tym, że autostop to transakcja wymienna i wszyscy powinni czuć się komfortowo. Ponadto, warto mieć ze sobą w zapasie drobne pamiątki, polskie słodycze, czy upominki, którymi można będzie podziękować kierowcy za podróż. 4. Czy płeć ma znaczenie? Oczywiście, że tak! Mężczyźni często mogą sprawiać podejrzenia, czy aby na pewno nie są groźni bądź agresywni. Nie powinni więc ubierać się w rzeczy, które sprawia, że wyglądają na tajemniczych. Oczywiście dla wygody często zakładane są dresy, nie należy jednak zasłaniać w nich swojej twarzy kapturami czy czapkami. Dziewczyny natomiast nie powinny ubierać się w wyzywająco. Nawet jeżeli jest to gorący kraj o wysokich temperaturach… niewłaściwy ubiór może dać fałszywe sygnały i stworzyć zagrożenie! To wszystko ma bardzo duże znaczenie, najważniejsze jest jednak, aby wiedzieć, że możesz powiedzieć: nie. Zaufaj swojej intuicji. Nic Cię nie zmusza, by wsiadać do każdego auta, które się zatrzyma. Jeżeli nie będziesz mieć pewności, po prostu podziękuj i znajdź kogoś, z kim poczujesz się bezpiecznie. 5. Czynniki sukcesu autostopowicza- jak łapać? Każdy z nas zna powiedzenie “Podróż za jeden uśmiech” - i to właśnie uśmiech często jest kluczem do złapania stopa. Prawdopodobnie żaden kierowca nie zabierze na pokład swojego samochodu ponurej osoby, która smutek ma wypisany na twarzy i jej mimika sygnalizuje, że wspólna konwersacja w trakcie podróży nie będzie udana. Nie ma odgórnie ustalonej reguły, jak łapać stopa. Niektórzy machają kciukiem, inni zaś bazują na metodzie zagajenia potencjalnego kierowcy na parkingu/stacji benzynowej, część autostopowiczów zwraca na siebie uwagę kolorowymi atrybutami, a pozostali zdają się na metodę tabliczki z napisaną miejscowością. W przypadku podróży za granicę, warto zabrać ze sobą flagę Polski- wówczas można liczyć na szczególną pomoc Polaków. 6. Co warto spakować - podstawowe wyposażenie. Wybierając się w podróż autostopem wskazane (nawet bardzo!) jest spakowanie potrzebnych rzeczy w plecak, nie walizkę. Biorąc pod uwagę trasę, która może potrwać 2 lub więcej dni niezbędny będzie namiot (bądź tarp, który jest o wiele lżejszy), karimata oraz śpiwór. Warunki są dość nieprzewidywalne, więc warto przygotować się na rozmaite stany pogody. Ponadto warto wziąć pod uwagę, że nie zawsze zostaniemy wysadzeni przez kierowcę w dogodnym miejscu. Często dochodzi do sytuacji, gdzie autostopowicz musi przejść z plecakiem na plecach kilka kilometrów, by dojść do stacji benzynowej czy zatoczki - dlatego ważne jest, aby pakować się z rozsądkiem. Odzież przeciwdeszczowa, pokrowiec przeciwdeszczowy na plecak, powerbank, grzałka, czapka, okulary przeciwsłoneczne, wygodne buty, kamizelka lub odblaskowe opaski, latarka - te atrybuty są jak najbardziej pożądane i z pewnością ułatwią (jak nie uratują) podróż. 7. Moda na stopa- nowy trend wśród młodych podróżników. Wielu z Was, czytelników pewnie łapie się za głowę, myśląc “tylko szaleńcy jeżdżą na stopa”. Otóż nie! Ta metoda podróżowania zdobywa coraz więcej fanów. Szczególnie popularna jest w gronie studentów, którzy biorą udział w rozmaitych wyścigach wyruszających z różnych miast w Polsce np. z Sopotu, Krakowa, Poznania czy Wrocławia. Najbardziej znanym i największym wyścigiem w kraju jest Auto Stop Race- inicjatywa organizowana przez grupę studentów z Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu. Ponad 1000 uczestników corocznie spędza majówkę, próbując jak najszybciej dostać się do jednego z miast na południu Europy - dla wielu z nich to najbezpieczniejszy sposób, aby zacząć swoją przygodę z autostopem.
Autostopem po Azji ze studenckim budżetem? To brzmi jak podróż życia!
Tajlandia, Kambodża, Singapur, Indonezja i Malezja - te właśnie azjatyckie kraje zdecydował się odwiedzić student Politechniki Warszawskiej – Wojtek Winiarski.
W ciągu zaledwie dwóch miesięcy Wojtek Winiarski przeżył przygodę życia. Niejednokrotnie wraz z kolegą Tomkiem Fejcakiem gubił się w chaotycznych i pełnych życia miastach Tajlandii. Kierowany serdecznością lokalnych mieszkańców, nie raz błądził po nieznanych ulicach (Jak nie pomóc turyście? Azjacie po prostu nie wypada!). Jak wiadomo, podróżowanie ze studenckim budżetem do najłatwiejszych nie należy, gorzej może być tylko wtedy, gdy stracisz wszystkie swoje pieniądze. To też przytrafiło się Wojtkowi. Mimo braku oszczędności kontynuował podróż przez Azję. Kolejne orientalne miejsca młodzi podróżnicy odkrywali, przemieszczając się przede wszystkim autostopem. W drodze z Tajlandii do Kambodży podróżowanie „na stopa” stało się jeszcze trudniejsze - no bo jak się przemieszczać skoro mieszkańcy nie znają słowa "autostop”? Pomimo trudności Wojtkowi udało się zwiedzić wiele lokalnych wiosek, by dotrzeć w końcu do słynnej świątyni Angor Wat - obowiązkowego punktu na mapie podróży. Z pobytu w Malezji Wojtkowi pozostało w pamięci spotkanie z niesamowitym człowiekiem, który postanowił opłacić jego pobyt w hotelu i zaprosił na wykwintną kolację. W Indonezji przedzierając się przez dżunglę, miał niepowtarzalną okazję zobaczyć orangutany, które można spotkać jedynie w dwóch miejscach na świecie. Chcesz poznać więcej jej szczegółów? Wybierasz się do Azji? Pragniesz wymienić się doświadczeniami ze swoich podróży? A może po prostu lubisz podróżować i chciałbyś dowiedzieć się, jak zaplanować taką wyprawę? Wojtek opowie o swojej podróży podczas spotkania organizowane przez NZS UW w ramach projektu "Podróżnicy". Spotkanie odbędzie się w czwartek, 26 października, o godzinie 20:00 w sali 200 w budynku Samorządu Studentów UW (Krakowskie Przedmieście 26/28). Więcej o wydarzeniu: tutaj. Tekst: Weronika Żak
Pamiętam ten dzień. Właściwie nie wyróżniał się niczym szczególnym, ot zwyczajne marcowe przedpołudnie 2007 roku. Ale w redakcji było nam gorąco. Z emocji. Na wielkiej korkowej tablicy rozwiesiliśmy wówczas makietę pierwszego Travelera przygotowanego pod moim okiem. Wcześniej tygodniami rozmawialiśmy nad doborem tematów i zdjęć. Dopieszczaliśmy wszystko. Bo pierwszy numer, jak pierwsza randka, jest niezapomniany. Potem z każdym kolejnym numerem coraz wyżej podnosiliśmy sobie poprzeczkę. Ale redaktor naczelny nie istnieje bez redakcji, czyli ZESPOŁU. To cud, że wszyscy zmieściliśmy się na jednym zdjęciu. (Fotograf musiał się trochę pogimnastykować). Różni nas wiele: temperament, zainteresowania, upodobania kulinarne, rozmiary. A co łączy? To że kochamy i swoją pracę, i podróże. Tego właśnie życzę WAM na Boże Narodzenie. Bo ten numer jest jednocześnie świątecznym. Podwójnie wyjątkowym, ponieważ tym razem to Wy – Nasi Czytelnicy, biorąc udział w konkursie i przesyłając nam swoje teksty i zdjęcia, wykonaliście za nas kawał dobrej roboty. WIELKIE DZIĘKI :-) PS. Następnego Travelera wypatrujcie w kioskach 21 grudnia.
SPIS TREŚCI: Fotoreportaż - Norwegia naturalnie mistyczna PRZEPIS NA POLSKĘ - Polska jest najfajniejsza Szlakiem warszawskich neonów WYWIAD – LUDZIE W DRODZE - Wojciech Jagielski radzi, jak pisać reportaże z krańca świata WYPRAWY ŻYCIA - Hawana Kubański ślub w 48 h PODRÓŻE Z GWIAZDAMI - Bułgaria. Anna Guzik przekonuje, że Złote Piaski to nie wszystko NIEODKRYTE SZLAKI - Zamki Dolnego Śląska w szponach książąt Hitlera ADVENTURE - Słowenia. Rajd przygodowy w klasycznym wydaniu Raport specjalny - Przeżyłam biały szkwał na Mazurach NIEZBĘDNIK - Jak robić zdjęcia z podróży – radzi 10 wybitnych fotografów Świat na patelni. Madryckie przysmaki w robotniczym stylu Igor Zalewski o nowej zimowej tradycji, czyli wyjazdach do Egiptu 10 naj... bardziej oczekiwanych postaci na święta
Romek Zańko z synem Jonaszem od siedmiu lat co roku wyruszają w świat. Pierwsza była wyprawa ze Świnoujścia na Hel, gdy Jonasz miał sześć lat. W kolejnych latach pojechali autostopem do Francji, Szkocji, Indii, Mongolii, Tybetu i Japonii.
Z podroży piszą maile do wszystkich, którzy wyrażą na to zgodę, również do nieznajomych. Do nas też. W trasie sprzedają swoje rysunki, za co w Syrii trafili do więzienia. Na co dzień Romek Zańko prowadzi w Szczecinie fundację Pod Sukniami, promującą twórczość osób z niepełnosprawnością umysłową. NGT: Gdzie się pan z synem wybiera w te wakacje? Romek Zańko: Do Albanii. NGT: Przygotowania trwają? Romek Zańko: Właściwie to ja się specjalnie nie przygotowuję do wypraw. Chyba że wizy są potrzebne albo jedziemy w bardzo trudne warunki. Zwykle po prostu zerkamy z Jonaszem na mapę i dzień przed wyjazdem z paniką wrzucamy rzeczy do plecaka. NGT: Idzie pan na żywioł. Ryzykowne przy podróży z dzieckiem. Romek Zańko: Podróżujemy od lat i zawsze dajemy sobie radę. Ale absolutnie nie namawiam nikogo, żeby mnie naśladował. Szczerze mówiąc, odradzam wchodzenie na fora internetowe w poszukiwaniu informacji. Są bardziej szkodliwe niż pomocne. Ludzie chcą na nich zaistnieć, więc wypisują rożne bzdury. Na przykład, że w Rosji nie działa autostop. Potem ileś osób na to odpowie jeszcze większe głupoty. I po co to komu? NGT: Czy są jakieś wiarygodne fora internetowe? Romek Zańko: Nie wiem. Dwa, trzy razy na takie strony zajrzałem. I przed tym przestrzegam. NGT: Gdzie więc szuka pan informacji przed podróżą? Romek Zańko: Studiowałem religioznawstwo i mam pojęcie o Azji. W podróżowaniu najbardziej interesują mnie spotkania z ludźmi, kulturą. Jeśli ktoś jedzie do jakiegoś kraju, powinien poznać jego religię i kulturę. To wystarczy. NGT: Naprawdę sama znajomość religii wystarczy? A formalności, wizy, szczepienia? Romek Zańko: Informacje o wizach sprawdzam na stronach internetowych ambasad. A szczepienia? Nie szczepię się. Wiem, że to dyskusyjna sprawa i nie chcę się nad tym rozwodzić. Nie chcę wyjść na luzaka i idiotę, który się niczym nie przejmuje. Przejmuję się i jest to dla mnie problem. NGT: Rusza pan w drogę. Czyli po prostu wychodzi na wylotówkę i razem z Jonaszem zatrzymujecie samochody. Nie boi się pan wsiadać do aut zupełnie obcych ludzi? Romek Zańko: Czasem się boimy, zastanawiamy się – wsiadać czy nie wsiadać. Ale zwykle nie mamy wątpliwości. W Azji dużo większym dla nas problemem jest dogadać się z kierowcą, żeby – mimo najlepszych chęci – nie wywiózł nas w miejsce o wiele gorsze niż to, z którego właśnie nas zabiera. Takie, z którego ciężko będzie się wydostać, bo nie zatrzymują się tam samochody i nie da się złapać kolejnego stopa. NGT: Jak się pan dogaduje w drodze? Romek Zańko: Hmm. Trochę mówię po rosyjsku. Angielskiego właściwie nie znam, posługuję się 200–300 słowami, Jonasz jest już w tym lepszy ode mnie. Ale jeździmy do krajów, w których nasz angielski doskonale się sprawdza. Miejscowi mówią podobnie jak my. Zdarza się, że turysta mówi bardzo dobrze po angielsku, ale ma problemy, żeby się dogadać, bo używa zbyt trudnych i poprawnych wyrażeń. Dlatego nasze „ja chcieć jeść” sprawdza się o wiele lepiej niż wyrafinowane sformułowania. Poza tym zawsze uczymy się paru zwrotów w języku lokalnym. Jednym z najważniejszych dla nas jest: „Nie mam pieniędzy”. W wielu krajach darmowy autostop nie funkcjonuje, tubylcy podwożą się za opłatą. A tu trzeba od razu powiedzieć, że my bez pieniędzy. NGT: Świat się wali, brakuje pieniędzy na powrót do domu, wiza się kończy, a pan w mailach do znajomych i nieznajomych z błyskotliwym humorem opisuje wasze przygody. Romek Zańko: Naszymi wzorami podróżników są Bolek i Lolek, Muminki, Koziołek Matołek i Kubuś Puchatek. Nie chcemy przynudzać. NGT: Mama Jonasza też to czyta... Nie denerwuje się? Romek Zańko: Jest przyzwyczajona i nam kibicuje. Problem mieliśmy raz. Zatrzymała nas w Syrii policja, gdy rysowaliśmy na sprzedaż rysunki. Pierwszą noc spędziliśmy na komisariacie, potem posłali nas do sądu, do regularnego więzienia, a później do więzienia deportacyjnego. Siedzieliśmy siedem dni. Ostatnie pieniądze ukradła nam policja. A tam nawet jedzenie kupuje się od klawiszy. W końcu posiłkiem podzielili się z nami współwięźniowie. Przemycili też telefon. Ucieszyliśmy się, bo chcieliśmy wreszcie powiadomić kogoś w Polce, że nas zamknęli. Tylko kogo? Jonasz znał tylko numer do siebie, do mnie i mamy. Ja miałem pustkę w głowie. Załamka. Przecież nie powiadomimy mamy, że siedzimy w więzieniu. To była jedyna sytuacja, gdy nie było sensu do niej pisać. Wreszcie przypomniałem sobie numer jednego kolegi i do niego wysłałem SMS-a. NGT: Pomógł? Romek Zańko: Chcieliśmy, żeby ktokolwiek wiedział, gdzie jesteśmy. Bo Syryjczycy na pytania, kiedy wyjdziemy, co z nami będzie, odpowiadali: „Inszallah”, wszystko w rękach Boga. NGT: Co pan wtedy czuł? Romek Zańko: Na początku złość, że nas przyłapali i pokrzyżowali nam plany. Wiedziałem, że jakoś się z tego wykręcimy. NGT: Jonasz miał wtedy 12 lat? Nie bał się? Romek Zańko: Bał się. W więzieniu ja też się bałem, najbardziej o niego. Ludzie skuci łańcuchami, brudno, kraty. Potworni klawisze i więźniowie w podartych drelichach... To na każdym robi wrażenie. Obawialiśmy się, że zechcą nas rozdzielić. Musiałem jednak dawać wsparcie Jonaszowi. NGT: Dla dziecka podróż autostopem nawet bez nieplanowanej wizyty w więzieniu to duży stres. Nie ma dobrego jedzenia, noclegu. Co pan robi, żeby Jonaszowi jakoś to ułatwić? Romek Zańko: Fajne pytanie. Ludzie zwykle myślą, że z dzieckiem podróżuje się łatwiej. Właśnie że nie. Gdy jeździłem sam, spałem gdziekolwiek. Z Jonaszem zawsze dbam, żeby było czysto, sucho, bezpiecznie, żeby miał co jeść. NGT: Czy zawsze macie z Jonaszem taką samą ochotę wyruszyć na kolejną wyprawę? Romek Zańko: Nie. Musimy długo rozmawiać i się przekonywać. NGT: Kto chce bardziej? Romek Zańko: To zależy, ile czasu dzieli nas od wyprawy. Gdy do wyjazdu jeszcze daleko, Jonasz bardzo chce jechać. Najtrudniejsze są ostatni tydzień przed wyprawą i pierwsze dni w drodze. Trzeba zrezygnować z komfortu, z łóżka, ciepłego posiłku, komputera w domu. I ta świadomość, że nie wiadomo, co się wydarzy. NGT: I jak go pan wtedy namawia? Romek Zańko: On już świetnie zna moje sztuczki. Mówię: „Jonasz, mamy wizy do Wietnamu, ale spróbujmy – może Rosja, Kazachstan? W razie czego zawrócimy”. A on mi na to: „Dobrze wiesz, że w tym Kazachstanie nie będę chciał zawrócić i pojedziemy dalej”. NGT: Ale on tak mówi, bo nie chce jechać? Przekomarza się? Romek Zańko: Trochę się przekomarza, trochę się boi. Dla mnie też pierwszy dzień jest bardzo trudny, ale trzeba zacisnąć zęby. Jonasz mówi wprost, że chce zawrócić. Kiedyś najciężej było po zachodzie słońca, bardzo tęsknił. Potem jest super zabawa. NGT: Nie ma pan wtedy poczucia, że może nie należy jechać? Że spełnia pan głównie własne marzenia? Romek Zańko: Ta sytuacja w czasie wyprawy się odwraca. Pod koniec naszej trasy on chce jechać dalej, a ja – wracać. Mówię: „Jonasz, jestem zmęczony...”. Wtedy on wyciąga mapę i mówi: „Tu pojedźmy!”. NGT: Teraz Jonasz ma 14 lat. Romek Zańko: Formuła naszego wspólnego jeżdżenia się wyczerpuje. Spędziliśmy ze sobą siedem wakacji po dwa-trzy miesiące, czasem dłużej. Jonasz potrzebuje innych doświadczeń, z kolegami, z mamą. Dlatego w tym roku jedziemy tylko do Albanii. NGT: Przed wyjazdem rozbija pan skarbonkę? Romek Zańko: Na co dzień mam kłopoty finansowe. To jest stan permanentny. Parę dni przed podróżą Jonasz się pyta: „Mamy jakieś pieniądze?”. „Jeszcze nie, ale pewnie coś będzie” – odpowiadam. I zwykle ktoś przynosi jakieś 100 dolarów, czasem 200. NGT: Kto przynosi? Romek Zańko: Znajomi. Raz przyniosą, a raz nie. To taka niewiadoma. NGT: Niektórzy nie potrafi ą przyjmować tego, co ludzie im dają. Nie chcą zobowiązań i okazywania wdzięczności. Romek Zańko: Zawsze dziękuję w mailach. Przed wielu laty zastanawiałem się, czemu ktoś daje mi kasę? Ludzie przychodzą i po prostu mówią, że chcą uczestniczyć w czymś fajnym. Że też by pojechali, ale nie mogą się wyrwać z pracy. Po jakimś czasie zrozumiałem, że wszystkim dziękujemy, dając uśmiech. Uśmiechają się ludzie w azjatyckich miastach, gdy patrzą na nasze rysunki. Piszemy zabawne maile z podróży. W hospicjach i szpitalach dla dzieci robię darmowe pokazy z wyjazdów. NGT: Praca w fundacji Pod Sukniami jest rodzajem zadośćuczynienia? Pomaga pan rozwijać się niepełnosprawnym. Romek Zańko: Absolutnie nie pomagam. Wiem, że zawsze jak to mówię, strzelam sobie gola, bo używanie haseł: „niepełnosprawni, pomoc, bieda” ułatwia zdobywanie pieniędzy. My tego nie robimy. Na co dzień muszę żebrać, żeby utrzymać fundację. Prowadzę galerię, jeżdżę po Polsce i szukam osób z nurtu sztuki naiwnej. Organizuję im wystawy nie dlatego, że są niepełnosprawni, tylko dlatego, że robią świetną sztukę. Jeśli dziennikarz w krótkiej notatce trzy razy powtarza słowo „niepełnosprawny”, to proszę go, żeby w ogóle tego nie pisał. My po prostu pokazujemy, że tacy ludzie są. Nie można robić sensacji z tego, że ktoś jest niepełnosprawny. NGT: W jaki sposób pracuje pan ze swoimi podopiecznymi? Romek Zańko: Robimy razem rzeczy różne, od wydawałoby się banalnych, jak wspólne gotowanie, po teatr, malowanie czy muzykowanie. Podczas warsztatów grupa zawsze nierówno gra na instrumentach. Pewnie mogliby nauczyć się grać równo. Ale po co? My, sprawni, zamiast skupiać się na ich nierównym graniu, powinniśmy nauczyć się dostrzegać emocje tych ludzi. Zauważyć ich pomysły, radość, siłę. I je docenić. NGT: To wymaga pracy nad sobą. Romek Zańko: Tak. Wszyscy się zmieniamy. I my, i oni. NGT: Jak duże mogą to być zmiany? Romek Zańko: Ogromne. Do pracowni od kilku lat przyjeżdża na wózku Eunika Wachuta. Powiedziała, że chce robić zdjęcia. Wymyśliliśmy projekt – profesjonalni, sprawni artyści z niepełnosprawnymi będą robić zdjęcia szczecińskich bram. Eunika ręce ma powykręcane tak, że gdy pierwszy raz chciała zrobić zdjęcie, dłoń do migawki wędrowała jej dwie minuty i nie trafi ała. Pracowała głównie z Adamem Ptaszyńskim. Dał jej stary aparat z szerokim obrazkiem. Dzięki temu mogła zobaczyć kadr z góry, a do ręki wziąć wężyk od migawki. Potem próbowaliśmy z aparatem małpką stawianym na desce. Różnie to wychodziło... NGT: W fotografowaniu ważne jest kadrowanie... Romek Zańko: Ujęcia Euniki z roku na rok są coraz lepsze. Ale najciekawszy był ten pierwszy etap, gdy uczyła się wyrażania własnej woli. Do tej pory zawsze musiała przyjmować, co jej podadzą. Fotograf radził jej, jak zrobić zdjęcie, a ona sama wskazywała obiekt. Dowiedziała się, że można w życiu wybierać. NGT: Sam pan prowadzi fundację? Romek Zańko: Tak, pomagają mi wolontariusze. Latem moi podopieczni jadą na turnusy rehabilitacyjne i mam czas na wyjazdy. NGT: Jak pan to ogarnia? Romek Zańko: Nie ogarniam. Jestem bałaganiarzem. W fundacji rzeczy organizacyjne leżą. Podobnie jak podczas moich wyjazdów. Ale ja w życiu stawiam na poznawanie ludzi. W fundacji jeżdżę do przysłowiowej zabitej dechami wioski. Tam ktoś niedoceniany przez najbliższych walczy z własnym ciałem i na skrawku papieru tworzy niesamowite rzeczy. Spotkanie z nim jest tak mocne i niesamowite, że aż ciary przechodzą. Z kolei podczas podróży, w takich Chinach na przykład, wszystkie miasta są takie same. Ktoś powie, że to nic ciekawego. A przecież tam są tysiące ludzi, każdy inny! Nieważne zabytki, stare, nowe, plastikowe. Uwielbiam te spotkania. NGT: Ale czy takie krótkie kontakty z ludźmi na wyprawach nie są zbyt powierzchowne? Romek Zańko: Z nich też można czerpać. Korzystam z chwili tu i teraz. Nie budowałbym jednak na nich jakiejś głębszej filozofii, bo mogą być złudne. Na podstawie jednego spotkania nie powiem, że ludzie w Azji są super szczęśliwi, bo byli uśmiechnięci. Mają swoje problemy, podobnie jak my. Jednak ta chwila spędzona razem jest bardzo cenna. Staram się przekazywać to Jonaszowi. Chyba już to załapał.
Romek Zańko z synem Jonaszem co roku wyruszają na wycieczki po świecie. Gdy Jonasz miał 6 lat, przeszli pieszo ze Świnoujścia na Hel bez namiotu i pieniędzy.
W kolejnych latach autostopem pojechali do Francji, Szkocji, Indii, Mongolii i Tybetu. W 2007 r. wybrali się do Japonii. Ich trasa prowadziła przez Ukrainę, Syberię, Sachalin i zakończyła się w Szanghaju. Na wyprawy zabierają setki pluszaków, które dostają od znajomych i nieznajomych. – Zabawki wieziemy, żeby dać je na pamiątkę komuś w dalekim świecie – mówi Romek. W podróży piszą maile – otrzymywać je może każdy, kto wyrazi na to ochotę. Publikujemy skróconą korespondencję z ostatniej wyprawy, z której pomogliśmy im wrócić, sponsorując bilety lotnicze. Szczecin, 17.07.2007 Co roku jadąc na wycieczkę, stawiamy sobie cele. W ubiegłych latach chcieliśmy m.in. spotkać słonia, uwolnić misia. Jonasz dorasta 11 lat – poważna sprawa, więc i nasze wypady muszą być poważniejsze. W związku z tym postanowiliśmy, że tegoroczna wycieczka będzie wyprawą naukową. Obywatel Japonii, gdy ucieknie mu pociąg, nie rozpacza, tylko korzysta z kapsuł hotelowych. Naszym celem jest zbadanie, czy Romek (czyli ja) zmieści się w kapsułowym hotelu. Ale to nie jedyny cel, w który chcemy wcelować w Japonii. Jonasza mocno poruszyła informacja, że podobno w japońskim języku nie ma brzydkich wyrazów. Zaniepokojony wyznaczył nam cel ambitny: sprawdzić, czy Japończycy mówią brzydko. Sam jestem ciekawy, jak to zrobi. Jeśli ktoś chce nam wysłać swego pluszaka, to zapraszamy na zbiórkę Pod Sukniami. Jonasz i Romek, i pierwsze misie Szczecin, 23.07.2007 Tradycyjnie mamy opóźnienia ze startem. Im dłuższa trasa, tym później wyjeżdżamy. Zobaczycie, jak późno wyjedziemy, gdy będziemy jechać do Australii. Przesunęliśmy start na środę. Dziś dołączyły kolejne misie. Budżet wycieczki w chwili obecnej wynosi 120 euro dzięki uprzejmości pana Ryszarda. Jonasz i Romek z gromadką misiów Warszawa, 26.07.2007 Wyruszyliśmy! To wcale nie takie łatwe, bo plecak ciężki, bo może by tak jeszcze jeden dzień w domu, bo już tak bardzo tęsknimy. Tradycyjnie za miasto wywiózł nas Piotrek. Przez dłuższy czas nic się nie zatrzymywało. Jonasz zaczął dezerterować, wykrzykując, że jak coś nie „stanie”, to on zaraz wróci do domu. Ja udawałem twardziela, ale w duchu uciekałem w stronę własnego łóżeczka i ciepłej kolacji. W końcu ruszyliśmy. Jonasz wśród kierowców popularyzuje wiedzę o Japonii, opowiadając o Godzilli. Jeden z nich gdy usłyszał, dokąd jedziemy, powiedział, że z niego żartujemy i wysadził nas w Skwierzynie. Jonasz i Romek z podróży z misiami Lublin, 28.07.2007 Szlak do Japonii wiedzie przez Warszawę i Lublin. Przy czym Warszawa musi być bliżej Japonii, bo spotkaliśmy tam więcej Japończyków. W stolicy było ich dwoje, a w Lublinie – żadnego. W ambasadzie indyjskiej spotkała nas niespodzianka: od niedawna nie ma bezpłatnych wiz i trzeba na nie długo czekać. Nie dość, że zeżrą pół budżetu, to będziemy musieli tyle dni czekać. Na szczęście uprosiliśmy, kogo trzeba i dano nam wizę następnego dnia. Dziś chcemy przekroczyć granicę w Dorohusku, potem kierunek Kijów, Charków i do Rosji Saratow, Samara, Ufa w stronę Uralu. Jonasz i Romek z podróży z misiami Samara, 05.08.2007 Ciężko było. Mimo, że stop szedł początkowo bardzo szybko, nasza kondycja jest kiepska. Jonasz cały czas namawiał do odwrotu. Któregoś ranka wybuchnął płaczem: – Ja chcę do Mamy – nie przerywając płaczu – albo do Japonii! Nastrój wyraźnie poprawił się za Uralem, gdzie przy paskudnie obdrapanym postumencie (ciekawe, czy tak go obdrapali Europejczycy, czy Azjaci) wyznaczającym granicę kontynentów, stwierdził: – Odwrót nie ma już sensu. Patronat nad naszą wycieczką objęła łada, w każdej postaci i na każdy sposób: pięknie wytuningowana, stara, z dziurami w podłodze i nówka sztuka (na liczniku miała 17 km, była cała ofoliowana i unosił się w niej zapach świeżego plastiku). Na razie jednym z najtrudniejszych momentów było spotkanie z misjonarzem. Stoimy od paru godzin pod Samarą, upał, nic nie bierze, zero cienia. Podjeżdża na rowerze misjonarz i gdy dowiaduje się, że my z Polszy, objawia nam, że nas w 44. i 45. wyzwolili. I że źle na świecie się dzieje, bo w szkole już nie uczą o Leninie. Idziemy w upale z ciężkimi plecakami, on za nami na rowerze. Ale nawet najgorsze rzeczy kiedyś się kończą. Czas i kasa też już nam się kończą. Jonasz i Romek z podróży z misiami. Jesteśmy w Irkucku. Ogromnie spóźnieni. Idziemy do polskiego kościoła poprosić o nocleg. Jeśli się uda, to za trzy godziny coś więcej napiszemy, jeśli nie, to gnamy dalej i chyba dopiero z Sachalina lub Japonii się odezwiemy. Mateuszu! Jeśli teraz czytasz, to poproś Martę, by przez swoje kontakty sprawdziła, co będzie, jak spóźnimy się na granicę 3 dni. Co należy zrobić? – o przedłużaniu wizy nie ma mowy, bo trwa to parę dni. Postaramy się napisać wieczorem. Jonasz i Romek Irkuck, 09.08.2007 Nie najlepiej nam idzie. Początkowo pędziliśmy, a od paru dni idzie wolno. Nie martwilibyśmy się zbytnio, gdyby nie fakt, że 13. kończy się nam wiza rosyjska. Czasami wpadamy w jakąś „czarną dziurę” i nic nas nie bierze, a jak już weźmie, to klamot jakiś, którego wszyscy prześcigają, albo który się zepsuje, albo trafia się korek. Cały czas „coś”, na nudę nie możemy narzekać. Mimo zmęczenia Jonasz nieźle się trzyma i nawet groźba awantury na granicy nas nie zraża. W najtrudniejszych momentach dostajemy głupawki i Jonasz opowiada w kółko te same kawały. RATUNKU! Następny dostęp do Internetu może być za 5 dni. Jonasz i Romek PS: Może kto napisze jakiś kawał dla Jonasza, bo on mnie zamęczy. Dotarliśmy wreszcie do morza. Jesteśmy w porcie Wanino. Drogą z Czyty do Chabarowska jechaliśmy 4 dni: 2 200 km, 1 500 km bez asfaltu. Kierowcy wybierają tę trasę, bo Putin obwieścił w telewizji, że zrobił nową drogę. Niestety, wszyscy śmigają na zachód, „goniąc” zakupione we Władywostoku japońskie auta. W naszą stronę, na wschód, jedzie „coś” raz na dwie godziny. Piszę bardzo krótko, bo za chwilę mamy prom na Sachalin, który płynie 14 godzin. Lądujemy w Cholmsku, gdzie podobno sprawdzają paszporty. Potem ok. 100 km do portu Korsakowo, skąd dwa razy w tygodniu płynie prom na Hokkaido. (Jeśli się nie odezwiemy w ciągu 4 dni, to nas posadzili. Przyślijcie wtedy cebulę; Jonasz życzy sobie czekoladę). Na granicy będziemy spóźnieni jakieś 4–5 dni. Dzięki za kawały. Wstępując na pokład, Jonasz i Romek Cholmsk, 17.08.2007 Przypłynęliśmy na Sachalin. Tu jest 4.00 rano (8 godz. różnicy w stosunku do Polski). Pan sprawdzający paszporty odłożył nasze na bok, powiedział, że jesteśmy spóźnieni i kazał czekać. Po półgodzinie tłumaczenia, dokąd jedziemy, oddał je nam. W Korsakowie, porcie na granicy, okaże się, co dalej. Siedzimy teraz do ósmej na morskim wagzale (dworcu), aż przyjedzie autobus do Jużnosachalińska. 90. Z naszych wyliczeń wynika, że 90 aut przewiozło nas ze Szczeci na do Wanino, gdzie wsiedliśmy na prom. Przez 18 dni byliśmy na drogach byłego Związku. Migające przez okna samochodów kraj- obrazy pozornie się nie zmieniały. Zarośnięte pola. Im bardziej na wschód, tym więcej lasów. Czasami wzgórza. Dierewnie (wioski) z przygarbionymi do ziemi chałupkami podpieranymi przez naszykowne na zimę sterty porąbanego drewna i babuszki, które życie spędzają na przydrożnym handlu. To zawartość ich wiaderek, kubełków, koszyków i straganików pokazywała, że coraz bardziej oddalamy się od domu. Gdy jesteśmy bardzo zmęczeni, zachodzimy do przydrożnych „Kafe”. Często, zanim się o coś zapytam, Pani błyska złotym zębem, krzycząc: ZAKRYTE! I powtarza to za każdym razem, gdy próbuję się czegoś dowiedzieć. W innym miejscu Pani miewa złote serce i gdy zamawiamy najtańsze kartoszki, obdarowuje nas wieloma potrawami. Jonaszowi szczególnie smakują rosyjskie naleśniki – blincziki. Zapowiadają nasz autobus. Jonasz i Romek z podróży z misiami Zaczęło się. Pojechaliśmy do Korsakowa. Doczłapaliśmy się do portu i w okienku usłyszeliśmy wrzask: obiad! Gdy uprosiliśmy obiadowiczkę o informację, ta przerwała swoją przerwę na obiad, którego i tak nie jadła, i powiedziała, że promy do Japonii to z północnego portu. Tam o żadnym promie nikt nie słyszał. Po naszych naleganiach okazuje się, że jednak działa tu jakiś przewoźnik. Niestety, nikogo nie ma w biurze. Pół godziny później przychodzi Pan i mówi, że za pół godziny będzie Pani, a prom odpływa dopiero we wtorek. Jesteśmy załamani, a to dopiero początek! Okazuje się, że nie sprzedadzą nam biletu bez ważnej wizy. Dzwonią do biura migracyjnego, po czym nas tam wiozą. Pan mówi, że musimy pojechać do ich głównej siedziby na wyspie w Jużnosachalińsku, a wyrobienie wizy potrwa około tygodnia. I żebyśmy jechali taksówką, bo niedługo zamykają biuro. Jonasz dostał szału. Taksówka wypompowała z nas 500 rubelków. W biurze miała na nas czekać Pani, ale gdzieś poszła. Wreszcie w którymś z pokojów na nasz widok krzyczą: Polaki! Czyli już o nas słyszeli. Bez jakiegoś sztrafu i zawrotnych kwot się nie obędzie, bo złamaliśmy zakon, przepisy. Przyglądamy się, jak próbują załatwić tym „zakonem“ biznesmena zatrudniającego obcokrajowców. Ale on się nie daje i im tym samym „zakonem“ równie ładnie przykłada, aż urzędnikowi wystąpiły krople potu na czole. Naczelnik, gdy się pojawił, zapytał, czy chcemy zostać, czy wyjechać. Gdy się dowiedział, stwierdził, że możemy wyjechać bez wizy. Tylko coś zapłacimy, a on wystawi nam bumagę (papier). Podpisałem jakieś papiery, przepisując z kartki: Ruskim jazykom władaju. Jutro o 10.00 mamy się stawić na Komuniczestkijskim prospekcie, gdzie nałożą na nas grzywnę, podobno 2 000 rubli (40 dolarów). Jonasz i Romek z misiami PS Dobrze, że nie powiedzieliśmy im nic o misiach, bo mogliby na każdego nałożyć po 2 000 rubli! Jużnosachalińsk, 19.08.2007 Zostałem osądzony (nie osadzony). O 10.00 rano przed sądem czekał na nas pracownik biura emigracyjnego. Powiedział, że będzie wnioskował o 2 000 rubli i zakaz wjazdu do Rosji na 5 lat. I pewnie spokojnie sobie wyjedziemy. Ale jak to, aż przez 5 lat nie wjeżdżać do Rosji. Tylko nie to! Może być inna kara. Mogę papierki pozbierać, wykonać jakiś budujący napis z szyszek albo kapsli. Ale przez pięć lat nie oglądać Rosji? Na to się nie mogłem zgodzić. Przekonałem pracownika biura emigracyjnego, że jestem niewinny, a on po wykonaniu telefonu do naczelnika zgodził się karę złagodzić do sztrafu w wysokości 2 000 rubelków. Ukryliśmy Jonasza na korytarzu. On nie był sądzony, jakby w ogóle go tam nie było, jakby nie przebywał na terenie Federacji Rosyjskiej i nie przekroczył terminu wyjazdu. Sąd sądzący mnie był rodzaju żeńskiego. Zapytał mnie, czy rozumiem po rosyjsku, pouczyłem sąd, by nie mówił do mnie bystro, to go zrozumiem. Na co sąd pouczył mnie o moich prawach. Ciekawe, czy ktoś z was ma prawo do tłumacza, bo ja mam. Osądził mnie sprawnie, ale niesprawnie czekaliśmy na papierowy wyrok. Potem pojechaliśmy do banku i zapłaciliśmy 2 000 rubli plus 70 rubli opłaty manipulacyjnej (strasznie manipulują). Nie za bardzo jest tu gdzie spać, więc poszukaliśmy hotelu. Pierwszej nocy płaciliśmy połowę ceny, tj. 440 rubli i mogliśmy spać siedem godzin. Ale gdy przyszliśmy następnej nocy, recepcjonistka powiedziała, że nie przyjmie inostrańców i to nielegalnych. Przez dwie godziny szturmowaliśmy hotel, tzn. siedzieliśmy przed nim (w innych hotelach ceny 3–4-krotnie wyższe i brak miejsc), a przechodzący Rosjanie pytali, co robimy tu na zewnątrz. Wyjaśnialiśmy, że zawsze znajdujemy sobie jakiś fajny hotel, pod którym sobie śpimy. Wtedy oni zaczynali szturmować hotel, a recepcjonistka z ochroniarzem wykrzykiwali, że im nie lzja inostrańców. Szturmujący kwitowali: takaja Rasija i odchodzili. Proceder powtarzał się kilkakrotnie, aż sam ochroniarz zaczął wypowiadać kwestię takaja Rasija. Szturmy w końcu skruszyły recepcjonistkę. Noc ją bardzo odmieniła. Młoda, szczupła blondynka postarzała się o jakieś 20 lat, przytyła, włos jej zrudział i się zmierzwił. Także w środku coś się z nią stało, bo bez problemu sprzedała nam pokój na następną noc. Czechow, który zwiedzał ten koniec świata, pisał, że Cejlon jest rajem, a Sachalin piekłem. Jak widać, w piekle też cuda się zdarzają. Rozpoczęliśmy działania artystyczne i sprzedajemy nasze rysunki (dorabiamy w ten sposób w podróży), idzie dość przyzwoicie, mamy na hotel, kartoszki i Internet. Nie pisałem o promie, którym tu dopłynęliśmy. Złom i rdza. W naszych kajutach 3 klasy, głęboko pod pokładem, gorąc, hałas, brud, wszystko skrzypiało. Strach tam było spać. Większość czasu spędziliśmy na pokładzie. Bar ze zwiędłymi kwiatami na stolikach należał do miejscowych atrakcji, jednak zamykano go o 21.00 (prom przypływał o 4.00). Gdy ktoś próbował wejść, Pani ze znaną nam uprzejmością wrzeszczała: – Zakryte! Okrzyknęliśmy to naszym ulubionym okrzykiem. Zakryte!!! Jonasz i Romek z podróży z misiami. ... Cały dzień zajęło nam załatwianie wizy, chcieli ją nam dać za 2–3 dni, ale udało się, już ją mamy. Niestety, nie zdążyliśmy kupić biletu. Spróbujemy jutro w porcie. Następny prom w sobotę. Jonasz na samą myśl, że mamy tu zostać do soboty, jest zrozpaczony, nie ukrywam, ja też. Poza tym chodzą słuchy, że Japończycy mogą nas nie wpuścić bez środków na koncie. Po kupieniu biletów (8 500 rubli) zostanie nam jakieś 90 dolarów. Myślimy, żeby podawać się za współpracowników jakiejś redakcji. Ale nie stworzyliśmy sobie takich papierów w Polsce. Trzymajcie za nas kciuki. Jonasz i Romek 21.08.2007 Nie udało się. W porcie w agencji był ten sam facet, który w piątek zrobił nam awanturę o wizy. Straszny typ. Powiedział, że wymagają od nas jakiegoś potwierdzenia z Japonii, np. rezerwacji hotelowej. Następny prom dopiero w sobotę. Jonasz kompletnie załamany. Ale gdy zaproponowałem, że się wycofamy, przez łzy powiedział, że nie ma mowy. 1) Może ktoś z was ma jakiegoś znajomego Japończyka, który w razie telefonu potwierdziłby, że nas przyjmie. Nie muszę pisać, że wcale się u niego nie pokażemy. 2) Może ktoś mógłby pogrzebać w Internecie i znaleźć hotel, gdzie zrobią rezerwację bez opłaty albo z możliwością zwrotu opłaty po rezygnacji? Proponuję Sapporo, Tokio, Hiroszimę – żeby było to spójne z naszą gadką na granicy. 3) Próbujemy wcisnąć kit o współpracy z mediami i o służbowym charakterze wyjazdu. Andrzej i Maciej coś już kombinują. Może ktoś ma jeszcze jakiś pomysł na potwierdzenie służbowego celu wyjazdu? Pierwsze rozwiązanie jest jednak najpewniejsze. Potrzebne dla Jonasza kawały o Leninie. C.D. Prom jest w piątek, nie w sobotę. Do czwartku, około 16.00–-17.00, czyli gdzieś do 8.00 rano polskiego czasu, musimy załatwić papiery. Jakiś Japończyk z adresem byłby najlepszy. Śpimy w katolickim kościele, księdzem jest Koreańczyk, Amerykanin, którego nie spotkaliśmy. Jest tu też siostra z Polski – rozmawialiśmy z nią przez telefon, mówiła, że spróbuje adres jakiegoś kościoła w Japonii załatwić, ale żeby za bardzo na to nie liczyć. Byliśmy w biurze przedstawiciela przewoźnika, Pani była bardzo niemiła, piętrzyła przeszkody. Radziła, żebyśmy polecieli samolotem, wtedy nie potrzeba żadnych poświadczeń. Co ciekawe, Rosjanie na promie mogą żądać lekarskich zaświadczeń. Przy wyjeździe! Jonasz i Romek C.D. C.D Podobno problem jest tylko z tym przejściem, na innych takich cyrków nie ma. Tutaj jest tylko jeden przewoźnik i robi, co chce. Mówi się, że kiedyś facet opuścił Rosję, a nie wpuścili go do Japonii i tak sobie pływał. Teraz w ten sposób próbują robić odprawę graniczną. Jonaszowi pływanie tam i z powrotem bardzo się podoba. Jutro wybierzemy się do japońskiego konsulatu. Nie wiem, czy to dobrze rozdmuchiwać sprawę, ale nie mam lepszego pomysłu. Idziemy spać. U nas 21.10. 22.08.2007 Na razie tylko dwie osoby mają jakiegoś Japończyka. Ale to nic konkretnego. A czas leci. Musimy coś mieć do jutra (czwartku) rano waszego czasu. Wiem, że Andrzej wysłał z radia faksy do agencji turystycznej i konsulatu. Miał też Maciej wysyłać, ale nie mam żadnej informacji. Pozdrawiamy, Jonasz i Romek Jużnosachalińsk, 23.08.2007 Miasto znamy do złudzenia. Czyste, szerokie ulice, na planie kwadratu. Budownictwo nam i wam znajome. Gdy w latach 70. przyjechać miał tu Breżniew, w prezencie dla niego zburzono wszystkie japońskie budynki. Więc teraz jest ładnie. Mieszkańcy twierdzą, że mają tu chyba największego na świecie Lenina. Ale, jak wiadomo, każdy Lenin jest największy. Małych Leninów nie ma. Jonasz się uczy. Zajęcia praktyczne. Marmurowy cokół pomnika wodza rewolucji zionął pustką. Ani jednego słowa, ani jednej literki, nawet jednego maleńkiego bazgrołka nie uświadczysz. Jakże to tak? Jonasz, ukrywając się za czerwoną parasolką, czarnym markerem z wielkim przejęciem wykonał napis: tu robi się ser dla ZSRR. Tak mu to się spodobało, że za rok chce objechać z markerem cały Kraj tak mu bardzo Rad. Jonasz i Romek z podróży z misiami Hakodate i Hokkaido, 28.08.2007 Czas najwyższy pożegnać Rosję. Jonasz denerwował się, że mówiąc do niego, wtrącam rosyjskie słowa. Da. Jeszcze w rosyjskim porcie odbyło się pierwsze spotkanie z Japonią. Stoję w kibelku przy pisuarze, obok starszy Japończyk uśmiecha się do mnie i pokrzykuje: – Uaaaa, wyraźnie zadowolony. Czy to są te brzydkie wyrazy, których Jonasz szuka? Grupa starszych Japończyków płynących promem zaprasza nas do swego grona i podejmuje gościnnie. Słodycze, soczki, piwo, prezenty (dostaliśmy szkło powiększające i ręczniczek). Pan Oagata zostawia nam swój numer, żebyśmy zadzwonili do niego w Sapporo. Podczas japońskiej odprawy pytano nas, gdzie będziemy mieszkać. I zabrano pomidora: nie wolno wwozić. Może był za czerwony? Spytano o mięso. Gdy powiedziałem: wegetarianie, Pan wybuchnął śmiechem, ale pomidora nie oddał. Jonasz uznał, że każdemu coś zabierają i robią sobie z tego drugie śniadanie. W Sapporo wylądowaliśmy w centrum, pod wieżą telewizyjną, która jest skarlałą wersją wieży Eiffla. Skorzystaliśmy z telefonu do pana Oagaty. Zjawił się i zaprosił nas do hotelu. Jeszcze nigdy w takim nie byliśmy. Błysk, dywany, obsługa się kłania, wszystko na jakieś przyciski. Malutka Japonka w hotelowym uniformie szarpie się z naszymi plecakami, nakładając je na wózek. My szarpiemy się z nią, żeby nie szarpała się z naszymi plecakami. Podczas szarpaniny wymieniamy grzecznościowe ukłony. Kolejną noc spędziliśmy w parku. Z Hokkaido chcemy przepłynąć do portu Omo. Jonasz i Romek z misiami Hakodate, 29.08.2007 Gdy zbliżaliśmy się do Hakodate, Jonasz wymyślił, że zamiast spać w plenerze, pójdziemy do kościoła, który odnalazł na mapie. Gdy dotarliśmy tam około 21.00, w kościele nikogo nie było. Za to przed kościołem – tłum pielgrzymów. Podobnych budowli było tu mnóstwo – Hakodate to jedno z pierwszych miejsc otwartych po okresie izolacji szogunów. Panuje tu pełny ekumenizm: nieczynna cerkiew rosyjska, protestancki zbór, a obok świątynie buddyjskie. Zdecydowaliśmy się zanocować pod schodami Japońskiego Kościoła Episkopalnego. Długo tam miejsca nie zagrzaliśmy, bo zostaliśmy zaproszeni do salki katechetycznej. Kolejną noc spędziliśmy w hotelu zwącym się z angielska „ładny dzień“ i tak przespaliśmy ładny dzień. Za 3 tys. jenów (ok. 50 zł) dostaliśmy jedno łóżko (redukcja kosztów). Dziś płyniemy do portu Oma. Planujemy jechać wschodnim wybrzeżem w stronę Tokio. Nie wiadomo, kiedy będzie Internet, przez 3–4 dni możemy się nie odzywać. Jonasz i Romek ... Przepraszam wszystkich za brak kontaktu. Znowu był problem ze znalezieniem Internetu. W wypasionych kafejkach typu „Internet plus komiksy mangi” nie otwiera się nasza poczta. Poza tym – super. Na przedmieściach Tokio poprosiliśmy kogoś na ulicy, żeby wpuścił nas na kompa. Jesteśmy strasznie padnięci po ciężkiej nocy na parkingu pod Tokio. Noclegu spróbujemy poszukać w kościele u dominikanów. Dotarliśmy do klasztoru Dominikanów. Okazało się, że ksiądz z Polski wyjechał wczoraj do Izraela. Wróci za miesiąc. Przełożony klasztoru, Japończyk fadertanaga, w ogóle nie chciał z nami rozmawiać. Nawet nie pozwolił skorzystać z prysznica. Powiedział, że nie praktykuje takich zwyczajów. Wierzący niepraktykujący. Wsiadł do taksówki i odjechał. Udało mi się przekonać Panią na recepcji, by na chwilę wpuściła nas na komputer. Jonasz załamany. Ale mamy jeszcze na dwie noce w kapsułach (jeśli pozwolą nam spać w jednej). Idziemy szukać. Jonasz niezdeklarowany i Romek praktykujący niewierzący z Tokio Poprzedni mejl wysłaliśmy od Świadków Jehowy, którzy nas zaczepili, gdy rano ledwie żywi szukaliśmy Internetu. Pytali, w czym mogą nam pomóc. Gdy się żegnaliśmy, Pani powiedziała: – Armagedon wery kłykli. Skąd oni to wiedzą? Naradzamy się nad powrotem. W Japonii mamy plany na jakieś 14 dni. Podróż w okolice Indii, Pakistanu lub Nepalu może nam zająć kolejnych 12 dni i zrobi się już październik. Nie wiadomo, czy Agnieszka (mama Jonasza) to przeżyje, bo się denerwuje o szkołę. Wyjść mamy kilka. Albo trafimy na jakiś tani bilet z Japonii (na razie nic nie znalazłem), albo szybciej stąd wyjedziemy, albo później wrócimy. Tokio, 05.09.2007 Pierwszą noc na Honsiu spędziliśmy w łódce wyciągniętej na plażę w porcie Oma. Przeczytaliśmy, że jednym z najświętszych miejsc w Japonii jest Osorezan. Dawniej wybuchł tu wulkan, obecnie spotyka się tu duchy zmarłych. Święte miejsce poczuliśmy z daleka. Smród zgniłych jaj, siarki i innych wspaniałości. Zaraz wskoczyliśmy do gorących źródeł. W drewnianych domkach urządzono baseniki z żółtozieloną gorącą wodą. Usnęliśmy pod wiatą przy restauracji dla pielgrzymów, w sąsiedztwie duchów, w jajkowych oparach. A rano Pani z budki z pamiątkami dała nam kanapki z jajkami... Kolejną noc spędziliśmy na plaży Jodogahama. To bardzo miła zatoczka ze skalnymi wysepkami, porośniętymi drzewami. Ku rozpaczy Jonasza nad ranem popsuła się pogoda i nie wykąpał się, choć zdążył zamoczyć ubranie. Bo „nie zauważyłem tej fali”. Jesteśmy w Tokio, w dzielnicy Shibuja. Jak pisałem, po spotkaniu z gościnnym fadertanagom, udaliśmy się do kapsułkowatego hotelu. Nie przekonaliśmy obsługi, by zgodziła się na jedną kapsułę dla nas dwóch. Cena jednej 3 700 jenów. Postanowiliśmy rysować, by sfinansować nocleg. Sprzedaliśmy dwa rysunki i spadł deszcz. Zwijając się w pośpiechu, rozważaliśmy kolejnego pecha. I gdy już tylko wystawał fragment kartki z napisem Koniczila, zatrzymało się dwóch samurajów. Przeczytali całą kartkę i, śmiejąc się, sypnęli garść monet do naszego kubka. Postawili nam dwie zgrabne kapsułki. Jonasz prowadzi swoje badania ligwistyczne. Polski jest podobny do japońskiego. Sajonara (do widzenia) brzmi przecież jak: nara. To nara – Sajonara. Jonasz i Romek Tokio, 06.09.2007 Pewien Niemiec szukał dla nas tanich biletów z Japonii. Wszystko poza naszym zasięgiem (ok. 1 500 euro za nas dwóch). Z Szanghaju jest tylko trochę taniej. O wiele taniej – z Indii i Tajlandii (ok. 600 euro za nas dwóch). Zobaczymy. Jonasz skłania się do szybszego wyjazdu z Japonii, w stronę Indii. Na dziś zapowiadają tajfun w Tokio. Jonasz nie może się doczekać. Od wczoraj pada. Mocno i krótko, jak przestaje, to od razu robi się duszno. Pada, więc nie za wiele rysowaliśmy. Ale spotkaliśmy samurajów z Niemiec i Szkocji – walczą tutaj dla jakiejś zagranicznej korporacji. Bardzo nam pomogli. Jonasz i Romek z podróży z misiami Tokio, 08.09.2007 Jonasz poważnie zabrał się do swoich badań lingwistycznych. Okazuje się, że Japończycy potrafią brzydko, i to bardzo brzydko, mówić. Pewna Pani raz tak brzydko powiedziała, że nie wiem, czy mogę to napisać. Jonasz opowiadał jej długo i dogłębnie, że są takie sytuacje, w których człowiekowi same wychodzą wyrazy, o których dorośli mówią, że są brzydkie. Gdy ucieknie autobus, albo gdy przy wbijaniu gwoździ człowiek uderzy się młotkiem w palec. Na koniec zapytał ją, co ona w takich sytuacjach mówi. Tu wszystkich przepraszam, może wrażliwsi niech nie czytają. Pani odpowiedziała: Ajmnospikinglisz! Jeszcze dwa dni będziemy w Tokio i ruszamy dalej. Na jutro mamy bilet na otwarcie jesiennego sezonu sumo. Nadal nie wiemy, jak wracamy. Jonasz zaczyna tęsknić i chyba jest zmęczony tą niepewnością powrotu. Jonasz i Romek z podróży z misiami [ Tokio, 10.09.2007 Z jednej strony areny wisiała czerwona flaga, którą ktoś zamalował na biało, zostawiając tylko czerwone kółko, z drugiej strony wisiała całkiem inna flaga, cała biała z czerwoną kropka. W sumie sumo to wiele różnych zawodów sportowych. Jedną z konkurencji są zawody w zamiataniu – panowie z miotełkami latają po ringu. Inna konkurencja to dziwne śpiewanie z jednoczesnym wygrażaniem wachlarzem. Nam najbardziej podobały się zawody w klepaniu się po pupach i poprawianiu majtek. Jonasz i Romek z podróży z misiami Kioto. Który to dzisiaj dzień? Dotarliśmy do Kioto o 4 rano. Kierowca, który nas wiózł, ani słowa nie mówił po angielsku. Zadzwonił do Roberta z pytaniem, gdzie ma nas zawieźć i zjechał ze swojej trasy spory kawałek. Aż boimy się wyjechać, tak przyzwyczailiśmy się do tych wygód w Japonii. Szkoda tylko, że nie zobaczyliśmy Fuji. Chcieliśmy chociaż popatrzeć na nią z daleka. Niestety jechaliśmy nocą i dostrzegliśmy tylko tablicę z informacją, w którym kierunku trzeba patrzeć na Fuji. No i jeszcze w sklepie na stacji benzynowej była Fuji na pudełku czekoladek. Bardzo ładna. Nocleg dostaliśmy u Roberta, który na tutejszym uniwersytecie się doktoryzuje. Poznaliśmy go podczas pamiętnego szukania japońskich adresów. Nawet nie wiemy, kto nas skontaktował. Kompletnie rozleniwieni zwiedzamy Kioto. Na każdym kroku stoją stare świątynie i pagody. Wszędzie sklepy i pasaże handlowe; podziemne, naziemne, jedne się kończą, zaczynają kolejne. Gubimy się. Kto z tego korzysta? Postanowiliśmy być trendy i zajęliśmy się szoppingiem. Spodobały mi się buciki – japonki całe drewniane, z dwoma drewnianymi obcasami. Pani w sklepie szmatką wyszorowała mi stopiska. Wtedy zaczęły się sceny jak z Kopciuszka. Pani z całej siły wciskała na moją nóżkę japonkę. Niestety, bez sukcesu. Chyba trzeba by było mi uciąć część nogi, ale Pani nie miała pod ręką żadnego ostrego narzędzia. No cóż, obędę się bez japonek. Niech żyją Polki! Jonasz zapragnął mieczy samurajskich. Cena dość przystępna, co daje do myślenia, że to gadżet pamiątkowy. Jonaszowi to nie przeszkadza, bo nie zamierza żadnych głów ścinać. Ciekawe, jak się zabierzemy z tymi mieczami. Spodobały mu się też kimona we wspomnianym wcześniej hotelu w Sapporo. Dla Jonasza było kimono za duże, dla mnie za małe. Wtedy w niedopasowanych kimonach poszliśmy w kimono. Jonasz w za dużym kimonie i Romek bez japonek Hiroszima Dużo się działo. Lecz nie mieliśmy dostępu do internetu, a jak był, to się nie otwierał. Z Kioto sprawnie dostaliśmy się na wyspę Sikoku. To najmniejsza z czterech głównych wysp Japonii. Słynie z 88 buddyjskich świątyń, do których pielgrzymuje się, okrążając wyspę. Widzieliśmy paru pątników z kijami, którzy w białych szatach i słomianych kapeluszach wędrowali po oświecenie. Nas najbardziej interesowała dolina Iya słynącą z wiszących mostów zrobionych z lian. Obecnie mosty wzmacniane są stalowymi linami. Przeszliśmy po takim moście w ciemnościach w ulewie, objuczeni plecakami. Noc spędziliśmy na opustoszałym polu namiotowym, pod wiatą stołówkową. Kierowca, który nas podwiózł, obdarował nas jedzeniem. Okazało się, że to parówki. Jonasz był zdeterminowany, zarzekał się, że je zje. Przy latarce usiedliśmy do kolacji. Japońsko-rybi zapach parówek sprawił, że stracił determinację. W kompletnych ciemnościach dochodziły do nas tylko odgłosy płynącej rzeki i deszczowej ulewy, jakoś nie mogliśmy zasnąć. Najlepszym tematem do rozmowy stały się strachy. Gdy Jonasz wyczerpał już wszystkie, od wodników po „straszenie spowiedzią”, w końcu usnął. A ja jeszcze jakiś czas sam siebie straszyłem, czy w tej okolicy są niedźwiedzie i czy te parówki ich do nas zaproszą. Następnego dnia też lało, przeczytaliśmy wszystko, co było do przeczytania, nawet opakowanie od parówek. Po kąpieli pod wodospadem w górskiej dolinie udaliśmy się po letnie słońce na wybrzeże, na plażę Kazurahama. Tym razem zasnąć nie pozwoliło nam szczekanie foki w pobliskim akwarium. Kolejna noc przegadana. Rano przyszedł czas na ocean. Wysokość fal Jonasz mierzył w „jonaszach”. „O! ta ma dwa jonasze, a ta trzy!”. Już po sezonie, więc się kąpiemy sami, a tubylcy – jak to Japończycy – nas fotografują. Fale takie, że nie wchodzimy do wody za daleko, tylko siadamy i czekamy na nie. A potem jazda, fala nas pcha i szorujemy czasami po przyjemnym żwirku ze 30 m. Największą radość sprawia Jachowi, jak ktoś podejdzie blisko i nieoczekiwanie podcięty przez fale i ląduje z aparatem w wodzie. Już mieliśmy wychodzić, gdy przyszła kolejna fala. Nagle poczułem, że lecę, nogi mi się w coś zaplątały i nie mogę się ruszyć. Siedzę chyba na jakiejś górce piachu? Szukam Jonasza, nigdzie go nie ma, zniknął. Jonasz wspomina to nieco inaczej: – „Rzuciło mną i nagle poczułem, że nie mogę wstać, chyba wieloryb na mnie usiadł. Strasznie się bałem”. Tym wielorybem byłem ja. Pocieszałem go, że jego imiennik siedział we wnętrzu wielkiej ryby aż trzy dni. Jonasz, mimo że solidnie najadł się strachu, nadal był głodny, więc poszliśmy na lody. Naskrobiemy coś wieczorem. Jonasz i Romek Hiroszima, 20.09.2007 Dziś będzie krócej, bo sytuacja bardzo nietypowa. Straszny upał. Na dodatek pokłóciliśmy się (zmęczenie daje znać o sobie). Wszystkie pomniki stoją na półwyspie między rzekami. Przez mostek wchodzimy na wielki pasaż handlowy. W dużym sklepie z elektroniką jest chłodno. Można odpocząć, sprawdzamy pocztę, piszemy. Wybuch był parę metrów stąd 600 m nad ziemią. Za chwilę wracamy pod pomnik z żurawiem (symbolem długowieczności). Dziewczynka chora na białaczkę wierzyła, że jak zrobi 1 000 origamowych żurawi, to będzie żyła. Nie zdążyła. Teraz żurawie robią za nią inni i przynoszą tutaj. Jonasz, nie zachowując kanonów japońskiej sztuki składania papieru, wygniata z kawałka papieru swojego żurawia. Papierowych ptaków gromadzi się tu tyle, że co jakiś czas są zbierane, mielone i z tej masy powstają notesy i inne gadżety. Dziś był dzień zbierania żurawi. Jonasz jest cały mokry od tachania wielkich worków z żurawimi. Panowie, z którymi Jachu pracował, pozwalają nam kilka żurawi zabrać. Przyjadą z nami do Polski. Jonasz i Romek z podróży Hiroszima, 20.09.2007 Pan, u którego mieliśmy mieszkać, przyjechał po nas na dworzec, zamachał ręką i zapakował nas do auta. Przez całą drogę się nie odezwał. Chyba się na nas obraził, pomyśleliśmy. W domu „pod zieloną gwiazdą esperanto” – podobnie. Pokazał cały dom, pokój, gdzie będziemy spali. Gdy się rozgościliśmy, włączył telewizor, ustawił japońską kreskówkę na DVD i usiadł przed telewizorem na podłodze. – Tajmumaszyn – wyjaśnił tylko, gdy bohaterowie przenieśli się w czasy dinozaurów. Ożywił się, gdy zobaczył naszą Godzillę (prezent od jednego z Japończyków). Wziął ją, obejrzał i posadził koło siebie, by mogła razem z nami oglądać bajkę. Po bajce zaczął coś w kuchni pichcić. My szeptem między sobą zastanawiamy się, o co chodzi. Żona jego w pracy i Jonasz dochodzi do wniosku, że na pewno to ona tu rządzi. Podczas obiadu, zwracając się do Jonasza (bo jeśli już się odzywał, to do Jonasza) powiedział: – Majłajf przyjdzie za trzy godziny i z nami pogada. Wzruszające było to wyznanie człowieka mówiącego w ten sposób o swej żonie. Żona nie tylko była majłajf męża, ale też nauczycielką w szkole podstawowej. I zaproponowała Jonaszowi, żeby ją odwiedził. Zachęcam go do tego, bo mama stale pisze, że się denerwuje o jego szkołę. Ale Jonasz mówi, że do japońskiej szkoły też nie pójdzie i wszystko nadrobi po powrocie. Rano Pan obudził nas, trzaskając garami, jakby wołał: – „Nie spać, zwiedzać, zdjęcia robić, pamiątki kupować”. I zaprosił nas na morniglancz. Dziwni ci Japończycy – na śniadania jadają lancze. Że im się nie znudzi, rano lancz, w południe lancz, a co wieczorem? Przy porannym lanczu Pan się rozgadał i przemawiał, używając słów japońskich, angielskich i esperanto. O dziwo, mimo że to nasz pierwszy kontakt z esperanto, coś dało się zrozumieć. Wiwat Zamenhof! Napisał na kartce, jakim autobusem mamy wrócić i wywiózł nas do miasta. Jeszcze tylko przeliterował swoje nazwisko, oczywiście Jonaszowi, przeciągając długo „o”. „Oooo-siooo-ka”, powtórzył kilkakrotnie. Na co Jonasz odpowiedział oczywiście do mnie: „W sumie miły ten Pan. Tylko chyba bardzo się wstydzi. Ale bardzo fajnie wymawia „o”. Za dwa dni powinniśmy być w Nagasaki. Jeszcze nigdy nie było nam tak żal opuszczać jakiś kraj. Jooo-nasz i Rrooo-mek z podróży z misiami … Czas wracać. Mama śle listy poważne. Pokrzyżowały nam się plany. Chyba nic nie wyjdzie z drogi do Pakistanu przez Karakorum. Myślimy, jak szybciej się stąd wydostać. Lądem szybko nie da rady, bo załatwienie wizy do Rosji lub Iranu potrwa 10 dni. Przedostanie się w obszar tańszych biletów z Szanghaju zajmie nam około 12 dni. Chyba że coś się uda kupić w Szanghaju. Będziemy tam za około 4 dni (zależy kiedy złapiemy prom w Nagasaki). Parę osób deklarowało pomoc przy zakupie biletu, jeśli to aktualne, to potwierdźcie, jeśli nie, to spoko. Jonasz i Romek Tubylcy pięknie się wam kłaniają. Haj! PS Misie już się nie mogą doczekać, kiedy wysiądą na chińskiej ziemi. Szanghaj, 27.09.2007 Z Hiroszimy udaliśmy się w stronę wyspy Kiusiu. Dostaliśmy się tam na piechotę, podziemnym tunelem. Potem, dzięki Babci Wandzie, świętowaliśmy Jonasza imieniny w japońskiej odmianie „restauracji innej niż wszystkie”. Menu się zgadzało, tylko do „mięciutkich, plastikowych” bułeczek dodany był chrzan wasabi. W Nagasaki okazało się, że promów do Chin od jakiegoś czasu nie ma. Więc dawaj z powrotem przez pół Japonii do Osaki, bo stamtąd 25 września odpływa prom, a następny jest za dwa tygodnie. Dojechaliśmy na pół godziny przed. Ale się okazało, że większość kasy mamy w euro, a tu nie ma gdzie wymienić. Obsługa była dość niemiła i dopiero negocjacje pewnej Japonki sprawiły, że sprzedali nam bilet. Jonasz płakał: – „Chcę do Mamy albo do Japonii”. Statek płynął 2 dni, ja rozważałem, czy dobrze wydaliśmy ostatnie euro. Kapitan Chińczyk starał się być miły, cały czas nas obserwował, z uśmiechem zaglądał nam w chińską zupkę. A my również z uśmiechem odpowiadaliśmy mu, żeby zaglądał sobie gdzie indziej. Potrzebujemy trochę aklimatyzacji, a tu nie ma czasu. Jeśli kiedyś będziecie chcieli odwiedzić Chiny i Japonię, to najpierw Chiny, potem Japonia. Śmieci i śmierdząca rzeka płynie między drapaczami chmur, podświetlona neonami i reklamami. Rzetelność i uprzejmość. W hostelu próbowaliśmy skorzystać tylko z jednego łóżka, Pani prawie nas wyrzuciła i nakrzyczała na nas, że mamy takie głupie pomysły. W kafejce poprzedni tekst pisaliśmy trzy godziny, próbowałem też odpisać na wasze listy, ale żaden się nie wysłał. Poszły za to wszystkie juany i jeszcze zabrakło. Udało nam się dzięki naszym rysunkom zapłacić za Internet i zjeść kolację. Jonasz i Romek Szanghaj, 30.09.2007 Będziemy świętować proklamowanie republiki. Od poniedziałku przez trzy dni oficjalnie, a nieoficjalnie przez tydzień (taki długi weekend). W ramach świętowania na ulice wylała się ludzka rzeka, jeszcze większa od codziennej, bo świąteczna. Władze były tak miłe, że zamknęły ruch uliczny, by można było się przechadzać z chorągiewkami w dłoni, kupować baloniki i inne świąteczne akcesoria, jeść szaszłyki. Armia narodowowyzwoleńcza w tych dniach czuje silną potrzebę prężenia się przed swym ludem, którego zbrojnym ramieniem jest. Pręży się więc przed wystawami, reklamami i neonami. Na Jachu świąteczne przygotowania zrobiły takie wrażenie, że sam dobrowolnie poddał się reedukacji i, zabrawszy napotkanemu śmieciarzowi szczotkę, zaczął zamiatać ulicę. Jonasz i Romek z podróży z misiami … Właśnie dostaliśmy list od Macieja, że pismo National Geographic Polska zainteresowane jest naszą wycieczką i za udostępnienie naszych zdjęć gotowe jest włączyć się w naszą drogę do domu. Jeśli nic się nie zmieni, to w czwartek w nocy lądujemy w Wiedniu lub Warszawie. Przestaliśmy biegać za biletami. I świętujemy! Na ulice wyległ chyba miliard Chińczyków i choćby każdy krzyknął choć jeden raz, i każdy zjadłby choć jeden raz i każdy rzucił choć jeden raz pod siebie śmiecia (i znów trochę pokrzyczał, zjadł, wyrzucił, pokrzyczał, zjadł, wyrzucił), to nie udźwigniesz, taki to ciężar. Szanghaj, 4.10.2007 Dziękujemy wszystkim, którzy przyśpieszyli naszą podróż do domu. Jutro lecimy. Na lotnisko podobno jedzie się kolejką, która rozpędza się do 400 km/godz., czyli nie tak pomału. Potem polecimy samolotem, ale najpierw zapraszamy was na lot kapsułką. Jak pamiętacie, Jonasz miał prowadzić badania na temat występowania brzydkich wyrazów na japońskich ustach, ja natomiast sprawdzić miałem, czy przeciętny Romek zmieści się w kapsułce. Wynik badań kapsułkowych przeszedł najśmielsze oczekiwania. Okazało się, że w kapsułkę wchodzę z luzem. Z dużym luzem. Niemożliwe. To jakaś filozofia, że tak małe jest tak duże, że tak duże jest tak małe, że im więcej ciebie, tym mniej więcej... Udaliśmy się na kolację, podejrzewając, że dieta stosowana w ostatnich czasach może fałszować wyniki badań. O zgrozo, po kolacji też się zmieściłem. Kapsułka, zwana przez nas rakietą, okazała się bardzo komfortowa do lotów w oniryczny kosmos. Wyposażona w telewizor, lampkę nocną, półeczkę, okrycie i poduszeczkę. Jest jeden minus. Kapsułki nie są koedukacyjne. Naukowcy Jonasz i Romek z podróży z misiami
Ułan Bator wita mnie przyjemnym, rześkim powietrzem z pobliskich gór. Pierwsze zetknięcie z mongolskimi taksówkarzami to test na umiejętność targowania się bez znajomości języka. Tu lingua franca staje się rosyjski. Taksówki na szczęście są tanie. Koszt przejazdu w obrębie miasta zazwyczaj nie przekracza 3–4 dolarów. Ląduję z towarzyszami w guesthousie blisko centrum, w podłej dzielnicy otoczonej jurtowymi slumsami Po śniadaniu i krótkim odpoczynku, nie tracąc czasu, biegnę do pobliskiego Gandanu, największego w Mongolii buddyjskiego kompleksu klasztornego z początków XIX w., aby wysłuchać choć końcówki porannych modlitw. Przy wejściu ciągną się sklepiki z buddyjskimi dewocjonaliami i pamiątkami. Przez chwilę przeglądam modlitewniki w języku tybetańskim, po czym wkraczam między mnichów, w świat ich modlitwy i medytacji. Kiedyś Gandan był mongolskim centrum nauczania buddyzmu, lecz w latach 30. XX w. podzielił los innych świątyń tego wyznania. Komunistyczny rząd zakazał praktyk religijnych, bezwzględnie rozprawiając się z mnichami. Niemal wszyscy zostali albo zamordowani, albo zamknięci w więzieniach, albo wywiezieni na Sybir. Nielicznych, których ominęły represje, rozproszono po Mongolii. Choć z czasem w klasztorze przywrócono odprawianie nabożeństw, buddyzm (i działalność Gandanu) odrodził się dopiero po 1990 r. wraz z upadkiem komunizmu. Teraz atmosfera skupienia miesza się tu ze śmiechem chłopców z klasztornej szkoły. Porannemu czytaniu świętych ksiąg towarzyszy bicie w gongi i dźwięki trąb. Mnisi rytmicznie recytują kolejne wersety i popijają herbatę. Dym kadzideł i rytm głosów nadają temu miejscu atmosferę zjawiskową. Nowoczesność wkracza jednak do świątyni przez małe szczeliny codzienności: obserwuję, jak nagle młody mnich w trakcie modlitwy wyciąga telefon komórkowy i szybko coś przezeń ustala.
Spis treści – luty / marzec 2009 Z życia naczelnej. Nauka języków Podróż życia - Mongolia Poznaj to miejsce Podróżuj z głową. Ubezpieczenie w podróży Ludzie w drodze. Borys Malkin Temat numeru. W pogoni za słońcem – Jordania, Tunezja I Syria W 48 godzin. Petersburg Dookoła świata. Jukatan Dookoła Polski. Małopolski szlak architektury drewnianej Pomysł na przewodnik Grand Prix Formuły 1 Adventure. Ekspedycja Stulecia Romualda Koperskiego Na tropie - goryle Warto spróbować. Bieganie Raport Specjalny. Audrey Mestre 8 Naj...wyższych budynków na świecie Felieton Wojciecha Cejrowskiego
Myśl o wyprawie chodziła nam po głowach od dłuższego czasu, ale ciągle coś nas trzymało na miejscu. Konflikt marzenia–rzeczywistość coraz bardziej narastał. W końcu postawiliśmy na marzenia. Zapadła decyzja: bierzemy dziekanki i jedziemy „Dookoła świata”! Jak? Autostopem! Najciekawiej i najtaniej – w tej kwestii nie było żadnych wątpliwości.
Później poszło błyskawicznie. Przypadkowo znaleziona oferta lotu na Wielkanoc do Tajlandii w bardzo dobrej cenie, z wylotem za trzy dni, telefon do rodziny z przeprosinami, że święta spędzimy z nimi za rok, bo na te akurat lecimy do Bangkoku. Wielkie zdziwienie, masa emocji, niepewność, ale też wiara. Z sercami pełnymi nadziei rozpoczęliśmy naszą „podróż za jeden uśmiech”. Autostopem przez Tajlandię pomogła nam przedostać się... policja. Uczynni panowie w służbowych mundurach, z gwizdkiem i lizakiem w ręku stawali na środku drogi i zatrzymywali samochody. „Do Suhrat Ahni? To jeszcze dwóch pasażerów na pakę. Jazda!”. Tak musiała wyglądać rozmowa, bo zaskoczeni kierowcy nie śmieli odmówić, a my błyskawicznie przemknęliśmy przez ten kraj, przesiadając się przy kolejnych posterunkach. Spieszyliśmy się, by więcej czasu spędzić w Malezji, na Borneo. Tam odebraliśmy pierwszą porządną lekcję pokory. W malezyjskiej Taman Negara, najstarszej dżungli świata, dostaliśmy w kość jak nigdy. Trzydniowy trekking po dżungli okazał się bliski granic naszych możliwości. Wydeptany przez turystów główny trakt powoli znikał – zwężał się i dziczał. W końcu stał się rwącą wątłą ścieżką. Na drodze pojawiły się potężne pnie zwalonych drzew, na które trzeba było się wspinać albo pod nimi czołgać. Musieliśmy też pokonywać głębokie parowy strumieni spływających do rzeki. Marsz zmienił się w niekończącą się wspinaczkę góra–dół–góra, ze ścieżki przez strumień i z powrotem na ścieżkę. Do tego duchota, oblepiająca wilgoć, robactwo, pijawki i nasze błędy w zaprowiantowaniu (za mało jedzenia i wody pitnej). Spaliśmy w kryjówkach do obserwacji zwierząt, za bardzo zmęczeni, by je oglądać, i zbyt zmęczeni, by reagować na śpiące z nami pająki, szerszenie i szczury. Było na tyle źle, że nie poruszaliśmy tego tematu. Potem przestaliśmy poruszać jakiekolwiek inne. W milczeniu ciągnęliśmy noga za nogą, by dotrzeć do końca szlaku, do resortu i siedziby Parku Taman Negara. Ostatnie 1,5 km pokonaliśmy drogą wodną – wskoczyliśmy do łódki strażników parku. Spokornieliśmy. Przekonaliśmy się, że żyjąc w miastach, straciliśmy respekt dla natury. Odkryliśmy też, że z serca najstarszej dżungli świata można wydostać się autostopem, bo do Kuala Tahan, przy którym mieści się resort, dojeżdża lokalny autobus! W Singapurze staraliśmy się dostać na statek płynący na Borneo, ale dużo prościej i taniej okazało się kupić bilety na lokalny przelot z Malezji na wyspę. Zrobiło się naprawdę egzotycznie. Coraz bardziej oddalaliśmy się od turystycznej ścieżki i coraz więcej uczyliśmy od mieszkańców. Przy granicy malezyjsko-indonezyjskiej trafiliśmy do pewnej chaty. Dom trzymał się w jednym kawałku chyba głównie dzięki sile woli jego mieszkańców. Konstrukcja z paru desek i pogiętej blachy falistej stała na czterech szczudłach w kożuchu błota i śmieci. Obok przycupnęły dziesiątki podobnych pająkowatych straszaków. Sterta odpadów pokrywała okoliczne krzaki i brzeg – morze zabierało je w czasie odpływu, a nowe śmieci wypadały z domów przez okna. To ekologia na rajskiej wyspie Borneo. Kampung Air (Wioska na Wodzie) – bez prądu, kanalizacji i wody pitnej – to rzeczywistość ludzi pracujących przy obsłudze turystów w eleganckich kurortach, np. światowej sławy Sipadan. W chacie spało na podłodze dziewięcioro dzieci. Wchodząc do środka w całkowitej ciemności, staraliśmy się nie nastąpić na żadne z nich. Dwudziestoletnia Sandra, pani domu i najstarsza z rodzeństwa, pracowała z mężem od świtu do nocy, by utrzymać rodzinę, posłać najmłodsze dzieci do szkoły i jak szczęście się kiedyś do nich uśmiechnie – kupić mały generator prądu. Ci właśnie ludzie, widząc, że nie mamy gdzie spać, zaprosili nas do siebie na nocleg. Spędziliśmy z nimi prawie tydzień. Z podziwem patrzyliśmy, jak potrafią się dzielić i cieszyć tym, co mają, i z niedowierzaniem słuchaliśmy, z jakim brakiem szacunku są traktowani na co dzień przez bogatych turystów. Od tamtej pory zmieniło się nasze podejście do życia – mniej pretensji i wymagań. Doceniliśmy warunki, w jakich żyjemy na co dzień w Polsce. Posiadamy przecież tak wiele, a ciągle chcemy więcej. Złość na spóźniający się autobus zamieniliśmy na uśmiech z przymrużeniem oka: „Dobrze, że w ogóle mamy autobusy...”. Dotarliśmy do dżungli Kalimantanu, czyli końca drogi na mapie. Tu zaczynała się indonezyjska część Borneo. Teraz o porozumiewaniu się w języku angielskim musieliśmy zapomnieć i jak najszybciej nauczyć się bahasa indonesia. Bolehkah kami menumpang sama Anda kira kira sepuluh kilometr? (Czy możemy podjechać z panem dziesięć kilometrów?). To zdanie–klucz otwierało drzwi samochodów i dawało czas na ułożenie kolejnego. Początki nie były łatwe. Uparliśmy się raz, że w środku dżungli poczekamy na pociąg (znane nam malezyjskie słowo kereta w Indonezji zmieniło znaczenie z „samochód” na „pociąg”). Na nic zdały się tłumaczenia mieszkańców, że kereta tam nie ma. Powtarzaliśmy, że będziemy czekać i że to żaden problem, bo mamy dużo czasu. Cały rok. W końcu przybiegł lokalny dziennikarz i zrobił zdjęcia, jak to biali oczekują na budowę linii kolejowej, gdy najbliższa znajduje się na Jawie, oddalona o 2 000 km. Na początku przedstawialiśmy się nie jako autostopowicze, ale ścinacze drzew z Polski. Później już szło lepiej. Bahasa indonesia uczyliśmy się od spotykanych ludzi. Zdumionym policjantom na posterunkach udało nam się wyjaśnić naszą ideę podróży: nie korzystamy z żadnych hoteli i śpimy tylko w namiocie – stąd prośba, czy możemy na ich posterunku przenocować, gdyż jest to jedyne bezpieczne miejsce w okolicy. Nigdy nie odmówili, a rano stali z nami na drodze i łapali „stopa”. Między indonezyjskimi wyspami poruszaliśmy się promami. Ich stan techniczny zawsze kazał nam stawiać sobie pytanie, czy to aby nie ostatni etap naszej podróży... Uznając spienioną wodę przelewającą się z sykiem po pokładzie samochodowym za lokalny folklor, podążaliśmy na wschód. Jawa, Bali, Lombok, Sumba, Sumbawa, Flores… Im dalej od turystycznych rejonów, tym piękniej. Chcieliśmy jechać na Rince i Komodo, ale odkryliśmy, że kończy się nasza indonezyjska wiza i nie możemy jej przedłużyć. Jeszcze przed podróżą ustaliliśmy, że do Australii dostaniemy się jachtem, a wypłyniemy z wyspy Timor. Pędziliśmy tam na złamanie karku. Wieczorem ostatniego dnia ważności wizy dotarliśmy do miasta Kupang. Na miejscu dowiedzieliśmy się, że do Australii nic nie płynie. Oczywiście, nie mogliśmy tej informacji potraktować serio. Kuter rybacki? – nie płynie, kuter łowiący kraby? – wziąłby, ale już odpłynął, jachty? – nie ma. Wkrótce znalazły się jednak dwa. Kołysały się na kotwicy 100 metrów od brzegu. Czyżby znów nam się udało? Czekaliśmy na właścicieli, aż zapadł zmrok. Przy nas zebrała się spora grupa mieszkańców, nie wierzących, że do Australii można się dostać za darmo. Dwóch z nich podwiozło mnie małą łódką do jachtów. Zapukałam w burtę: – Dobry wieczór, państwo może do Australii? Pierwszy, niestety, wraca na Bali, zaś drugi – płynie właśnie do Darwin! Pozostaje tylko przekonać właściciela. – Nazywam się Kamila i mam krótkie pytanie… Chyba jeszcze nigdy nie nagimnastykowałam się tak bardzo, by ktoś mnie polubił. Całe szczęście, że mieliśmy żeglarskie doświadczenie. Negocjacje trwały z godzinę, ale cel został osiągnięty – płyniemy! Rejs trwał prawie dwa tygodnie i przebiegł bardzo spokojnie. Sielankową monotonię przerwało tylko jedno wydarzenie – atak barakudy, gdy nurkowałam na płytkiej rafie w ABC. Tutaj pierwszy, i mam nadzieję ostatni raz, przydała mi się znajomość techniki obrony przed rekinem. Płetwy nurka postawione gwałtownie w górę przed nosem ryby tworzą ścianę, od której odpływa. Moja barakuda po dwukrotnej próbie ataku poddała się i zniknęła w turkusowej toni. Dowiedziałam się, że mniejsze barakudy pływają w stadach, większe polują samotnie. Trzy miesiące spędzone w Australii pełne były pięknych przygód, z których chyba najbardziej w pamięć zapadła nam gościna u aborygenów. Nasi gospodarze pokazali nam ziemię, na której się wychowali. Pod świętym Uluru dostaliśmy na lunch tłuste larwy motyli wyciągnięte z korzeni drzew i pieczone ogony kangurów. Prawie tydzień mieszkaliśmy w Parku Narodowym Kata Tjuta i poznawaliśmy fascynującą kulturę i wierzenia rdzennych mieszkańców tego kontynentu. Objechaliśmy niemal cały kontynent. Największe wrażenie zrobiła na nas środkowa i zachodnia Australia. Dzika, surowa, z wąską nitką drogi ciągnącą się przez czerwoną ziemię aż po horyzont. Zaskoczyła nas oszałamiającą wręcz liczbą żyjących tam kangurów, emu, dzikich psów dingo i potężnych orłów, które można było zobaczyć po wschodzie słońca przy drodze. Kiedy zaczęliśmy rozmyślać, jak dostać się do Nowej Zelandii, pojawił się John z Brisbane. Usłyszał, że chcemy szukać statku płynącego do Nowej Zelandii i uznał, że to zawracanie głowy. Następnego dnia zrobił nam prezent, wręczając bilety lotnicze do Auckland. Tym sposobem znaleźliśmy się w krainie cudów. Nowa Zelandia przerosła wszelkie nasze oczekiwania. Fantastyczni ludzie, niewiarygodna gościnność i niewyobrażalnie piękna przyroda. Wszystko było w zasięgu ręki: turkusowe morze, dzikie wulkaniczne plaże, jeziora czyste jak kryształ, górskie rzeki, niezliczone wodospady, ośnieżone szczyty gór, błękitne lodowce i paprocie drzewiaste wysokie jak palmy. Na północy z sykiem strzelały gejzery i mamrotały gotujące się błota, na południu góry przeglądały się w jeziorach i zapraszały na swoje ścieżki. Nie mogliśmy przegapić takiej okazji – z plecakami i namiotem przeszliśmy ponad 200 km po szlakach nowozelandzkich Alp. Niezwykle przyjaźni okazali się mieszkańcy Kiwilandii. Już na początku pobytu dostaliśmy od obcych ludzi samochód, żeby spokojnie przez tydzień pozwiedzać wyspę. Zaproponowali nam także pracę na farmie owiec i nocleg. Rano nikogo nie było. Na stole czekało śniadanie, kartka, a na niej kluczyki i krótka wiadomość: „Smacznego, miłej podróży, jak wrócicie, zaczniemy pracę”… Po trzech miesiącach spędzonych w Nowej Zelandii znaliśmy już wielu wspaniałych ludzi, których domy były dla nas otwarte, a na ich gospodarzy mogliśmy liczyć w każdej sytuacji (Dziękujemy Aniu, dziękujemy Romku!). Mimo usilnych starań nie udało się złapać jachtu do Ameryki Południowej (na Pacyfiku zaczął się sezon huraganów i żeglugę zawieszono na 3 miesiące). Nie mogliśmy tak długo czekać. Zabraliśmy się do pracy i zarobiliśmy na bilet lotniczy. Po drodze zatrzymaliśmy się na Tahiti, by przywitać Nowy Rok. Mieszkańcy Polinezji Francuskiej znani są z gościnności. Szukali nas, jeżdżąc samochodem po wyspie, by zaprosić na ucztę noworoczną. Parę godzin wcześniej widzieli, jak siedzieliśmy z plecakami na plaży i uznali, że w taki dzień, tak daleko od domu na pewno czujemy się samotni. Gdy nas znaleźli, na migi wyjaśnili, że mamy wsiadać do samochodu. Pod gołym niebem czekał na nas suto zastawiony stół, a przystrojeni kwiatami mieszkańcy przywitali nas jak własną rodzinę. Spędziliśmy parę błogich dni na rajskiej Tahiti i ruszyliśmy na Wyspę Wielkanocną. Tam z zachwytem i niedowierzaniem patrzyliśmy w majestatyczne twarze olbrzymich posągów. Jedno z dawnych, dziecięcych marzeń właśnie się spełniło. Kamienne kolosy wykute ze zboczy wulkanu niewzruszenie spoglądają na ruiny nieistniejących już wiosek i w milczeniu strzegą wielkich tajemnic. Przed najdłuższym szeregiem posągów, w świetle zachodzącego słońca siedziała po turecku maleńka figurka, półnagi człowiek, modlący się do prastarych bogów. Gdy skończył, zaczęliśmy rozmowę. Zabrał nas do swojego domu, gdzie spędziliśmy niezwykłą noc, grając z nim do rana w szachy. Płomienie świec tańczyły, kładąc cienie na porozwieszane wokół rogate czaszki zwierząt, a przez zrujnowane ściany do środka domu zaglądały gwiazdy. Rapa Nui, z pozoru szara i płaska, wywarła na nas ogromne wrażenie. To nie tylko posągi powstałe ze zboczy wulkanu Ranoraraku, ale także tabuny dzikich koni pędzących po spękanej ziemi, granat wody czystej jak kryształ, ukryte jaskinie i podwodny labirynt wulkanicznych skał. Lądując w Santiago de Chile, znaleźliśmy się w Ameryce. Dystanse zrobiły się ogromne. Obraliśmy kierunek Patagonia– Ziemia Ognista. Tutaj przeżyliśmy kryzys autostopu. Wybraliśmy La Rute 40, argentyńską legendarną drogę ciągnącą się tysiącami kilometrów przez półpustynne tereny. Przyszła najcięższa próba. Pustkowie bez końca, żar z nieba i tumany pyłu gnane wiatrem po spękanej ziemi. Niewiele wody, jeszcze mniej ludzi. Jeśli już ktoś jechał, miał samochód wypełniony po brzegi. Myśleliśmy, że nasze problemy się skończyły, gdy dotarliśmy do regionów bardziej turystycznych. Niestety – dopiero się zaczynały! Był to okres wakacyjny i przy drogach czekało mnóstwo autostopowiczów. Na stacjach benzynowych trwał wyścig, kto pierwszy dobiegnie do kierowcy i poprosi o podwiezienie. Zaczęliśmy się zastanawiać, czy nie skorzystać z autobusów. Kryzys minął w Patagonii. Ta bajeczna kraina błękitnych lodowców, strzelistych poszarpanych gór i wiatru wynagrodziła wszystkie wcześniejsze trudy. Poznaliśmy wspaniałych Polaków, z którymi wspólnie zwiedziliśmy najpiękniejsze parki narodowe. Przez kilka dni mieszkaliśmy z potomkami Indian z Ziemi Ognistej. Usłyszeliśmy od nich: Do tej pory było nas w rodzinie 31. Teraz jest 33. Dwójka z Polski. To chyba najpiękniejsze słowa, jakie mogliśmy usłyszeć w Fin del Mundo – czyli „na Końcu Świata”. W Ushuaia chcieliśmy się załapać na rejs wokół przylądka Horn, ale jachty właśnie wróciły do bezpiecznych portów. Stał tam jednak legendarny Seamaster – polarny szkuner sir Petera Blake’a. Zbudowany 17 lat temu we Francji, służył wielu ekspedycjom badawczym, nie tylko w rejony podbiegunowe, ale również w tropiki. Obecnie pod francuską banderą i pod nową nazwą Tara5 wracał do kraju po skończonej ekspedycji w rejonach Antarktydy. Konstrukcja i rozmiary: 36 m długości, 10 m szerokości, 400 m² żagla robią ogromne wrażenie, nawet na tych, którzy nie interesują się żeglarstwem. Mogliśmy wracać do Europy na jego pokładzie! Zapadła ciężka decyzja o powrocie. Rejs z Brazylii do Francji, z przystankami w Salvadorze i na Azorach, zajął 6 tygodni. Dobra francuska kuchnia, dużo luksusu, trochę monotonii przerywanej kąpielami za rufą, spacerami po bomie czy obserwacją wielorybów z potężnych salingów. Przeżyliśmy też spotkanie z Neptunem i jego świtą. Na równiku dosięgła nas kara za niecne czyny, które popełniliśmy jako szczury lądowe. Tortury były bardzo wymyślne – trzymanie w komorze silnika w temperaturze 60ºC, całowanie stóp Neptuna i wygolenie na głowie symbolicznej linii równika – łysego paska od czoła po potylicę. Już jako prawdziwi, ochrzczeni żeglarze zeszliśmy na ląd we Francji, autostopem dojechaliśmy do Polski i po 13 miesiącach podróży zamknęliśmy pętlę dookoła globu. W pokoju na biurku stoi globus. Cienka, czerwona linia zygzakiem zatacza nieforemne koło – Polska, Tajlandia, Malezja, Singapur, Borneo, Indonezja, Australia, Nowa Zelandia, Tahiti, Wyspa Wielkanocna, Chile, Argentyna, Paragwaj, Brazylia, Azory, Francja, Polska… Po nocach wciąż śni mi się Boliwia, Peru, miejsca, których nie zdążyliśmy zobaczyć. Konflikt marzenia–rzeczywistość zaczyna znajomo narastać… NO TO W DROGĘ ■ Podróż była bardzo niskobudżetowa. Staraliśmy się zatrudniać jako divemasterzy – by nurkować, jako instruktorzy narciarstwa – aby pojeździć na nartach, jako załoga na jachtach – by pożeglować, jako pomoc przy sprzątaniu na whale safari – by oglądać wieloryby. Robiliśmy jeszcze wiele innych rzeczy, by móc przeżyć i zobaczyć jak najwięcej – bo na tym nie chcieliśmy oszczędzać. ■ Na trasie: Tajlandia, Malezja, Singapur, Indonezja, Australia, Nowa Zelandia, Tahiti, Wyspa Wielkanocna, Chile, Argentyna, Paragwaj, Brazylia, Azory, Francja wizy są wymagane tylko w Tajlandii, Indonezji i Australii. Tajlandia: ■ 15-dniową wizę (visa on arrival) można otrzymać przy wjeździe do kraju na międzynarodowych lotniskach (w Bangkoku, Chiang Mai, Hat Yai, Phuket i Utapao). Koszt ok. 10 USD. Można ją odpłatnie przedłużyć w Biurze Imigracyjnym. Na lądowych przejściach granicznych taką wizę można dostać, jedynie przybywając z Laosu. Przy wjeździe jest wymagany bilet powrotny lub do innego kraju, a także wystarczające środki na pobyt. ■ O wizę na dłuższy, dwumiesięczny pobyt trzeba się starać w Ambasadzie Królestwa Tajlandii, ul. Willowa 7, 00-790 Warszawa, Wydział Konsularny tel. 022 849 26 55. thaiemb@thaiemb.pol.pl Indonezja: ■ Miesięczną wizę można otrzymać przy wjeździe do tego kraju (visa on arrival). Koszt: 35 USD. Jest to wiza jednokrotna, bez możliwości przedłużenia, można ją dostać na wybranych przejściach granicznych. ■ O wizę turystyczną na dłuższy pobyt należy się starać jeszcze przed wyjazdem w Ambasadzie Republiki Indonezji, ul. Estońska 3/5, 03-903 Warszawa, tel. 022 617 51 79, 022 617 51 08. www.indonesianembassy.pl Australia: ■ Na wyspie Bali w Konsulacie Australii w Denpasarze uzyskanie trzymiesięcznej wizy turystycznej jest prostą formalnością – czeka się 3 dni i wystarczy pokazać wyciąg z konta bankowego. Nie trzeba przedstawiać całej dokumentacji zatrudnienia, dochodów, zaświadczeń ze szkoły, badań lekarskich. ■ Można objechać kulę ziemską autostopem. Trzeba trochę wytrwałości, czasu, wiary i pozytywnego nastawienia. Naszą receptą na podróż za darmo była życzliwość i otwartość, wdzięczność za pomoc i chęć jej niesienia. To dzięki temu przeżyliśmy tak niezwykłe, niezapomniane chwile i poznaliśmy fantastycznych ludzi. W przeprawie przez morze czy ocean bardzo przydatne okazały się nasze patenty żeglarskie. ■ Podczas podróży nie korzystaliśmy z hoteli, tanich pensjonatów i kempingów. Spaliśmy przez ponad rok w namiocie rozbijanym na dziko. W miastach nasz mały zielony namiocik rozstawialiśmy za co większymi klombami kwiatów i w parkach. W krajach, gdzie nie czuliśmy się bezpiecznie (Indonezja), spaliśmy w kościołach i na posterunkach policji. Zapraszani przez przyjaznych mieszkańców kolejnych odwiedzanych państw, trafialiśmy pod skrzydła wielu wspaniałych ludzi – „rodziców na jedną noc”. ■ Żywiliśmy się w lokalnych restauracjach i na ulicznych straganach. Najmniej przypadło nam do gustu jedzenie w Tajlandii – ponieważ okazało się niezwykle pikantne i przygotowane ze składników trudnych do zidentyfikowania. Najsmaczniejsze i najtańsze jedzenie było w Indonezji. Koszt obiadu nie przekraczał 2 zł, a nasz przysmak stanowiły pieczone banany (pisang goreng) sprzedawane na ulicznych straganach w cenie ok. 7 groszy za sztukę. ■ Podczas wyjazdu odkryliśmy płatki owsiane, które świetnie zastąpiły nam ryż i które gotuje się trzy minuty zamiast 20. Co za oszczędność czasu i gazu! ■ W Australii w hipermarketach jednodniowe produkty, jak pieczywo, pieczone kurczaki, sałatki można dostać za 15–20 proc. ceny. Należy przyjść 10–15 minut przed zamknięciem sklepu. ■ Bardzo szybko okazało się, czego nie powinniśmy byli zabierać ze sobą w podróż. W wielkiej paczce wróciły do Polski: wszystkie białe, zapasowe i ulubione ubrania oraz aparat analogowy z dwoma obiektywami i zapasem filmów. Zostały rzeczy niezbędne: namiot, śpiwór, kuchenka gazowa, czołówki, dwa zestawy rzeczy na upał i jeden na mróz, buty górskie, podstawowy sprzęt nurkowy, sprzęt wspinaczkowy, kijki do trekkingu w górach. Doszła maczeta do kokosów i pstrokata parasolka na tropikalny upał. Część rzeczy pogubiliśmy, część rozdaliśmy, ubrania wymienialiśmy, gdy starych nie dało się już nosić. Szkoda zabierać drogie czy ulubione rzeczy, bo bardzo łatwo je zniszczyć, gdy podróżuje się na brudnych pakach ciężarówek. ■ Bardzo pomocne są zapasowe środki pieniężne na koncie. Mogą być z założenia nie do wydania, otwierają jednak granice krajów, w których na wjeździe wymagany jest bilet powrotny. Sprawdza się opcja wspólnego konta. Gdy każde z nas pokazywało osobno wyciąg z konta, wydawało się, że mamy dwa razy więcej oszczędności niż w rzeczywistości. ■ Aby móc kontynuować podróż, chwyciliśmy się paru dorywczych prac w Australii i Nowej Zelandii. Malowaliśmy, sprzątaliśmy, kładliśmy kafelki, pracowaliśmy na farmie owiec, kwiatów, na plantacji winogron i świerków. Zarabialiśmy w bogatych krajach, wydawaliśmy w biednych. Gdy dotarliśmy do brzegów Australii, przed sobą mieliśmy 10 miesięcy podróży i 200 AUD na dwie osoby (dolarów australijskich), czyli około 500 zł. Resztę pieniędzy zarobiliśmy, część nawet przywieźliśmy do Polski (zatrudniliśmy się jako załoga na statku ekspedycyjnym wracającym z Antarktydy, dzięki czemu zaoszczędziliśmy na przelocie przez Atlantyk). ■ Nie licząc pieniędzy, które na bieżąco zarabialiśmy i wydawaliśmy, nasza trwająca ponad rok podróż – wraz z biletem lotniczym do Bangkoku (bardzo promocyjne ceny po tragicznym tsunami w grudniu 2004) – kosztowała nas w granicach 2 500 zł/osobę. ■ Mieliśmy dwa aparaty cyfrowe oraz karty pamięci o pojemności 1 GB. W kafejkach internetowych zgrywaliśmy zdjęcia na płyty CD w dwóch kopiach i jedną z nich wysyłaliśmy do Polski. W dzisiejszych czasach Internet można znaleźć praktycznie wszędzie i nigdy nie mieliśmy problemu ze skopiowaniem plików. Z podróży przywieźliśmy ok. 8 000 zdjęć. ■ Przed podróżą zaszczepiliśmy się przeciw żółtaczce typu A i B oraz tężcowi. Najpoważniejszą chorobą, jakiej się obawialiśmy, była malaria. Leki antymalaryczne zabraliśmy ze sobą z Polski, ale podczas podróży przez Indonezję zażywaliśmy miejscowe specyfiki, chyba najlepiej dostosowane do lokalnych warunków. Mieliśmy jedną przykrą przygodę. Po tygodniowej przeprawie przez dżunglę na Borneo mój organizm był tak wyczerpany, że dostałam zakażenia skóry. Indonezja jest bardzo nieodpowiednim miejscem, by chorować – niekompetentni lekarze, dezinformacja i słaby dostęp do leków. Nie mogliśmy kupić nawet termometru! www.compartir.org www.hitchhikers.org www.4hikers.com ■ Zdjęcia, dziennik, relacja z wyprawy znajdują się na stronie dookolaswiata.geozeta.pl, przez którą można się także kontaktować z autorką artykułu. ■ Praktyczne informacje o podróży dookoła świata można też znaleźć na stronie Kamila Michnola www.rtw.pl oraz Kuby Gurdaka wpodrozy.geoblog.pl. ■ Prowadził nas Los – książka pary podróżników, Chopina i Kingi, o pięcioletniej podróży autostopem dookoła świata.