Nie czekają na towarzystwo, wyjeżdżają w pojedynkę. Te miejsca w 2026 wybierają solo podróżnicy
Podróżowanie w pojedynkę przestaje być niszowym wyborem, a staje się jednym z najszybciej rosnących trendów w turystyce. Coraz więcej osób stawia na niezależność, własne tempo i swobodę decyzji zamiast kompromisów typowych dla wyjazdów grupowych. Gdzie w 2026 roku najchętniej ruszą solo podróżnicy?
Okres po pandemii wzmocnił potrzebę autonomii i komfortu płynącego z samodzielnego odkrywania świata, a podróże solo dają możliwość skupienia się na własnych potrzebach, zainteresowaniach i rytmie dnia, bez konieczności dostosowywania planu do innych. Branża turystyczna szybko odpowiedziała na te oczekiwania, rozwijając ofertę elastycznych usług, spersonalizowanych doświadczeń i rozwiązań sprzyjających osobom podróżującym samotnie. Nic dziwnego, że segment ten rośnie w imponującym tempie – globalna wartość rynku podróży solo wyniosła w 2024 roku ponad 482 mld dolarów, a prognozy wskazują, że do 2030 roku może przekroczyć 1 bilion dolarów. Dlaczego coraz więcej osób rusza w świat w pojedynkę? Dynamiczny wzrost popularności podróży w pojedynkę nie jest już chwilową modą, lecz wyraźnym kierunkiem rozwoju całego rynku turystycznego. Zjawisko to napędza kilka grup jednocześnie: rosnąca liczba singli, cyfrowi nomadzi pracujący zdalnie z różnych zakątków świata, a także aktywni seniorzy, którzy po zakończeniu kariery zawodowej decydują się realizować długo odkładane plany podróżnicze. Szczególnie widoczne jest to wśród milenialsów i przedstawicieli pokolenia Z, dla których wyjazd solo staje się formą inwestycji w siebie – sposobem na doświadczenie przygody, wyjście poza strefę komfortu i budowanie poczucia sprawczości. Badania Solo Traveler World pokazują, że aż 75% osób podróżujących samotnie wskazuje na korzyści osobiste, takie jak poprawa dobrostanu psychicznego i troska o siebie. Tendencję tę potwierdzają również dane Skyscanner, według których ponad połowa respondentów deklaruje preferencję dla samodzielnego odkrywania świata. Raport FTLO Travel, analizujący plany osób w wieku 25–39 lat, wskazuje dodatkowo, że motywacją nr 1 jest po prostu chęć zobaczenia świata – taką odpowiedź wybrało blisko 74,6% ankietowanych. Zainteresowanie koncentruje się głównie na regionach Australii i Oceanii, Azji oraz Europy, a w dalszej kolejności Ameryki Południowej i Afryki. Co istotne, ponad połowa badanych nie ma jeszcze zarezerwowanych wyjazdów na 2026 rok, jednak ponad 42% planuje podróżować więcej niż rok wcześniej, co pokazuje skalę rosnącego potencjału segmentu podróży solo. Gdzie zatem niebawem ruszą osoby podróżujące solo? Najlepsze kierunki dla solo podróżników w 2026 roku Wśród osób podróżujących w pojedynkę coraz silniej zaznacza się nurt świadomego, prośrodowiskowego podróżowania, a lista wymarzonych kierunków na 2026 rok wyraźnie to odzwierciedla. Według ratortu FTLO Travel w czołówce znajduje się Japonia — kraj, który łączy zaawansowaną infrastrukturę transportu publicznego z głębokim szacunkiem dla natury i tradycji. Gęsta sieć kolei, w tym pociągów dużych prędkości, pozwala ograniczyć ślad węglowy, a lokalna kultura promuje minimalizm, sezonowość i harmonię z otoczeniem. Podróżujący solo doceniają także bezpieczeństwo, łatwość poruszania się oraz możliwość łączenia miejskich doświadczeń z pobytami w regionach wiejskich, gdzie popularne są gorące źródła, szlaki piesze i obiekty prowadzone zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Drugim często wskazywanym kierunkiem jest Australia, szczególnie ceniona za ogromne obszary chronione i rozwijające się programy ochrony przyrody. Parki narodowe, rezerwaty morskie oraz inicjatywy na rzecz ochrony raf koralowych i unikatowych ekosystemów przyciągają osoby, które chcą łączyć podróż z edukacją ekologiczną. Równocześnie duże miasta inwestują w zieloną infrastrukturę i transport publiczny, co ułatwia bardziej odpowiedzialne zwiedzanie. Na podium znajduje się także Nowa Zelandia, promująca się jako destynacja oparta na koncepcji kaitiakitanga – opieki nad naturą. Rozbudowana sieć szlaków, limity odwiedzin w najbardziej wrażliwych przyrodniczo miejscach oraz nacisk na turystykę jakościową zamiast masowej sprawiają, że kraj ten jest postrzegany jako modelowy przykład równowagi między turystyką a ochroną środowiska. Źródła: Market Analysis Report, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czym były kangury-giganty? Naukowcy odkryli tajemnicę skaczących kolosów sprzed tysięcy lat
Kangury większe niż niedźwiedzie? Takie zwierzęta żyły w Australii tysiące lat temu. Choć przez lata wątpiono w ich zdolność do skakania, teraz pojawił się przełom. Ćwierćtonowe kangury być może kicały, chociaż inaczej niż ich dzisiejsi krewni.
Dzisiejsze kangury to największe żyjące ssaki poruszające się za pomocą skoków. Samce kangura rudego ważą maksymalnie około 90 kilogramów. Są one ponad dwukrotnie lżejsze niż ich wymarli, gigantyczni krewni z plejstocenu, którzy żyli jeszcze kilkanaście tysięcy lat temu. Czy gigantyczne kangury naprawdę potrafiły skakać jak dzisiejsze? Ścięgna współczesnych kangurów działają jak sprężyny, które bardzo wydajnie magazynują energię. Dzięki temu potrafią skakać na bardzo długie dystanse. Kości ich stóp posiadają specjalne wzmocnienia strukturalne odporne na duże przeciążenia. W porównaniu do swoich przodków, dzisiejsze kangury są mistrzami szybkości. Naukowcy długo sądzili, że wymarłe olbrzymy nie potrafiły kicać. W publikacji na łamach „Scientific Reports” dowodzą jednak czegoś innego. Kangury wielkości niedźwiedzi W epoce plejstocenu, trwającej od około 2,6 miliona do 11 700 lat temu, po Australii chodziły kangury z rodzaju Protemnodon, które ważyły nawet 250 kilogramów. Dla porównania, dzisiejszy największy kangur rudy waży zaledwie około 90 kilogramów. Przez lata badacze sądzili, że tak wielkie zwierzęta po prostu nie mogły skakać. Starsze modele matematyczne sugerowały, że granica masy dla dwunożnego skoku to około 160 kilogramów. Powyżej tej wagi kości i ścięgna miałyby rzekomo pękać pod wpływem ogromnych przeciążeń. Uważano więc, że te olbrzymy były skazane na powolne kroczenie na czterech nogach lub specyficzny chód. Teorie te stawiały Protemnodona w roli powolnego, ociężałego kolosa. Biomechaniczne śledztwo w skamieniałościach Zespół pod kierownictwem Megan Jones z Uniwersytetu w Manchesterze, postanowił sprawdzić te założenia bezpośrednio na materiale kopalnym. Naukowcy zbadali 134 okazy, w tym 40 cennych kości wymarłych gatunków. – Wcześniejsze szacunki opierały się na prostym powiększeniu współczesnych kangurów (…). Nasze odkrycia pokazują, że te zwierzęta nie były po prostu większymi wersjami dzisiejszych kangurów, ale miały inną budowę, która pomagała im radzić sobie z ich ogromnymi rozmiarami – tłumaczy Jones. Eksperci skupili się na dwóch kluczowych elementach mechaniki ruchu: wytrzymałości kości śródstopia oraz miejscu na ścięgna w pięcie. Czwarta kość śródstopia u kangurów pełni rolę głównej dźwigni podczas wybicia. Badacze dokładnie mierzyli jej grubość, długość oraz odporność na zginanie. Analizowali też kość piętową, aby sprawdzić, czy zmieściłoby się na niej ścięgno o mocy wystarczającej do udźwignięcia 250 kilogramów. Krótki zryw po życie Wyniki analiz biomechanicznych przyniosły przełomowy dowód. Okazało się, że kości Protemnodona były znacznie mocniejsze, niż wymagałby tego sam proces skakania. Ich pięty posiadały również wystarczająco dużo miejsca, by pomieścić potężne ścięgna Achillesa. Dowiedziono, że skakanie było mechanicznie możliwe nawet dla najcięższych kolosów, co wcześniej uważano za niemożliwe. – Zwierzęta te prawdopodobnie wykorzystywały swoją zdolność do szybkiego pokonywania nierównego terenu lub do ucieczki przed niebezpieczeństwem – mówi dr Katrina Jones, współautorka publikacji z Uniwersytetu Bristolskiego. Kangury-giganty nie kicały zatem na długie dystanse, bo byłoby to dla nich skrajnie nieefektywne energetycznie, potrafiły to robić w krótkich seriach. Taki nagły, szybki zryw był kluczowy dla przetrwania. Zapewne pozwalał gigantom uciec przed drapieżnikami, takimi jak wymarłe lwy workowate. Podobnie jak dzisiejsze małe gryzonie, wielkie kangury używały skoku jako „trybu awaryjnego” w obliczu bezpośredniego zagrożenia. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Seria ataków rekinów w Australii. Zamknięto ponad 40 plaż
Do niezwykle rzadkiej sytuacji doszło w Australii. W ciągu zaledwie dwóch dni rekiny zaatakowały cztery osoby. Eksperci tłumaczą zachowanie rekinów ekstremalnymi warunkami pogodowymi w Nowej Południowej Walii.
Rekiny zaatakowały w: Vaucluse, Dee Why i Manly (Sydney) oraz w Point Plomer, około 460 kilometrów na północ od Sydney. Ta niespotykana fala zmusiła władze do zamknięcia blisko 40 plaż i wywołała burzliwą debatę na temat bezpieczeństwa wód. Gdzie i jak zaatakowały rekiny? Pierwszy i najpoważniejszy atak miał miejsce w niedzielę 18 stycznia w Sydney, w pobliżu Shark Beach w parku Nielsen w dzielnicy Vaucluse. Ofiarą był 12-latek z klubu North Bondi Surf Life Saving Club, który skakał ze znajomymi do wody z popularnego miejsca, znanego jako „Jump Rock”. Chłopak doznał poważnych obrażeń obu nóg i walczy o życie w szpitalu w Randwick. Przeżył tylko dzięki poświęceniu przyjaciół, którzy wyciągnęli go na brzeg i udzielili pierwszej pomocy. Kolejne trzy nastąpiły niedługo potem, w ciągu zaledwie 48 godzin. W poniedziałek rano na plaży Dee Why rekin odgryzł fragment deski surfingowej 11-letniego chłopca, który na szczęście nie odniósł obrażeń. Tego samego dnia po południu, na pobliskiej plaży North Steyne w Manly, 25-letni surfer został dotkliwie pogryziony w nogę i trafił do szpitala. Ostatni atak miał miejsce we wtorek rano w Point Plomer, gdzie 39-letni mężczyzna doznał na szczęście tylko drobnych skaleczeń – ochroniła go jego własna deska surfingowa. Co wstąpiło w żarłacze tępogłowe? Eksperci wskazują, że za ataki najprawdopodobniej odpowiada jeden garunek rekina: żarłacz tępogłowy (Carcharhinus leucas , ang. bull shark). Ryby te latem migrują na południe, w okolice Sydney. Zachowanie rekinów prawdopodobnie wynika z ekstremalnej pogody: rekordowe opady deszczu, najsilniejsze od 10 lat, spłukały do oceanu zanieczyszczenia i osady, a woda zrobiła się mętna. Żarłacze tępogłowe potrafią żyć zarówno w wodzie słonej, jak i słodkiej, zatem wahania zasolenia po opadach nie zrobiły na nich wrażenia. Rekiny te potrafią polować także w mętnej wodzie – polegają wtedy na zmyśle dotyku i stosują taktykę „próbnych ugryzień”. Właśnie takie zachowanie może odpowiadać za serię ataków. Nowa Południowa Walia: zamknięte plaże w środku lata Służby ratownicze NSW Surf Life Saving zmobilizowały drony, helikoptery i skutery wodne do monitorowania wybrzeża, a u wybrzeży Sydney rozmieszczono pułapki wodne, które zdalnie alarmują o obecności dużych drapieżników. Takie pułapki, zwane „drum lines” to bezobsługowe urządzenia, stosowane do wabienia i łapania dużych rekinów za pomocą haczyków z przynętą. Ich nowocześniejsza wersja pozwala złapać rekina żywego, oznakować go i przenieść w inne miejsce. Zamknięto łącznie około 40 plaż, w samym Sydney – blisko 30. Władze stanowe apelują do mieszkańców, aby całkowicie unikali wchodzenia do mętnej wody. Istnieją jednak obawy, że zapowiadane ekstremalne upały i zbliżające się święto Australia Day (26 stycznia) przyciągną tysiące ludzi i nie wszyscy posłuchają zakazów. Źródła: CNN, The Guardian, Associated Press Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
Malowidło naskalne, które przedstawia ludzką dłoń, powstało tysiące lat przed przedstawieniami zwierząt z jaskini w Lascaux. To najstarsze takie dzieło sztuki na świecie ma około 68 tysięcy lat. Archeolodzy ustalili, że zostało wykonane przez Homo sapiens. Dlaczego to odkrycie może być przełomowe?
W naszym kręgu kulturowym najbardziej znane malowidła naskalne pochodzą z zachodniej Europy. Szczególnie popularne są te z jaskini Lascaux czy Chauveta. Jednak w porównaniu do sztuki naskalnej odkrytej właśnie w Indonezji, są one zdecydowanie późniejsze – bo aż o kilkadziesiąt tysięcy lat. Nowe odkrycie opublikowano na łamach „Nature”. Pierwszym autorem artykułu jest Adhi Agus Oktaviana z australijskiego Griffith University oraz indonezyjskiej Narodowej Agencji Badań i Innowacji. Dłoń jak pazur dzikiego zwierzęcia Indonezyjskie malowidło, odkryte w jaskini Liang Metanduno w południowo-wschodniej części wyspy Sulawesi, jest niemal niewidoczne gołym okiem. Obok malowidła dłoni widoczne są zdecydowanie bardziej wyraźne malowidła z późniejszych okresów, w tym takie ukazujące być może kurę. Nie jest zatem tak spektakularne, jak sztuka naskalna z jaskini Lascaux z wieloma przedstawieniami dzikich zwierząt. Co dostrzegli naukowcy? W ich ocenie jest to negatyw dłoni człowieka. Wykonano go techniką szablonu, przykładając dłoń bezpośrednio do powierzchni wapiennej ściany. Wokół tak ułożonej dłoni rozpylano czerwony pigment, co po jej zabraniu utworzyło jasny zarys dłoni na kolorowym tle. Archeolodzy sugerują, że pigment wypluwano na dłoń. Po stworzeniu podstawowego obrysu, artysta celowo zwęził kontury palców, sprawiając, że dłoń zaczęła przypominać drapieżny pazur. Efekt ten mógł zostać osiągnięty albo poprzez precyzyjne domalowanie pigmentu, albo przez specyficzne przesuwanie dłoni w trakcie procesu rozpylania farby. „Zaawansowana metoda” – Ta sztuka może symbolizować ideę ścisłego związku między ludźmi a zwierzętami, co wydaje się być widoczne już w bardzo wczesnej sztuce malarskiej z Sulawesi, z co najmniej jednym przykładem sceny przedstawiającej postacie, które interpretujemy jako przedstawienia istot częściowo ludzkich, częściowo zwierzęcych – powiedział prof. Adam Brumm z Griffith University, jeden z autorów publikacji. Zastosowanie tak zaawansowanych i złożonych metod stylistycznych wskazuje na to, że autorami dzieła byli przedstawiciele gatunku Homo sapiens. Obrysy dłoni znajdowane są również w europejskich jaskiniach, ale są zdecydowanie późniejsze niż znalezisko z Indonezji. Jak określono wiek malowidła? Datowanie malowideł naskalnych nie jest łatwą sprawą. Dopiero w ostatnich latach udało się opracować metody, które wydają się być wiarygodne. Z jaskini pobrano mikroskopijne próbki kalcytu, który narósł naturalnie bezpośrednio na warstwie farby malowidła oraz pod nią. Eksperci zastosowali zaawansowaną metodę uranowo-seryjną, wykorzystującą proces rozpadu promieniotwórczego uranu w tor, który działa jak naturalny zegar. Do analizy użyto technologii ablacji laserowej, która pozwala na badanie próbek z ogromną dokładnością bez ich niszczenia. To właśnie dzięki laserowi stworzono cyfrowe mapy izotopowe, które pokazały dokładny wiek poszczególnych, narastających po sobie mikrowarstw minerału. Wiek warstwy osadu na samym wierzchu dał badaczom tzw. wiek minimalny, czyli dowód, że malowidło musiało powstać przed tym czasem. W ten sposób ustalono, że „szablon” dłoni z Liang Metanduno ma co najmniej 67 800 lat, co czyni go najstarszym takim dziełem na świecie. Znaczenie odkrycia – dawne migracje Znaleziska jest ważne dla dyskusji dotyczącej zasiedlenia Australii, Tasmanii i Nowej Gwinei przez człowieka współczesnego. Opinie naukowców były podzielone między tzw. modelem krótkiej chronologii, zgodnie z którym pierwsi ludzie przybyli tam około 50 000 lat temu, a przeciwnym modelem długiej chronologii, zgodnie z którym przybyli co najmniej 65 000 lat temu. Malowidło zdaje się być argumentem potwierdzającym tę drugą opcję. Odkrycie udowadnia, że pierwsi migranci korzystali z tzw. szlaku północnego, który prowadził z Azji przez Borneo i Sulawesi aż do Nowej Gwinei i Australii. Przed tym znaleziskiem brakowało tak starych dowodów z tej trasy, więc teraz naukowcy mają pewność, którędy wędrowali pierwsi ludzie współcześni do Australii. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najgroźniejszy ptak świata: czy zasłużył na swoją złą sławę? Nowe fakty o gigancie z lasów deszczowych
Czy kazuar to naprawdę najniebezpieczniejszy ptak na świecie? Jego ataki są niezwykle rzadkie, ale przyczyniły się do nadania mu etykiety zabójcy. Jednak dziś to on jest w opałach. Największym zagrożeniem dla przetrwania kazuarów jest utrata siedlisk i działalność człowieka.
Spis treści: Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Jak kazuary zyskały złą sławę? Kazuar: troskliwy ojciec Bohaterowie mitów i ekosystemów Kazuary znikają. Jak je chronić? Kazuary mierzą ponad półtora metra wysokości, potrafią biec z prędkością do 50 km/godz. i skakać na wysokość dwóch metrów. Ważą do 80 kg i posiadają ostre jak brzytwa szpony o długości 12 centymetrów, a ich potężne kopnięcie może łamać kości, uszkadzać narządy wewnętrzne, a nawet być śmiertelne. Dwa odnotowane w historii przypadki śmierci ludzi sprawiły, że ptak ten trafił do Księgi Rekordów Guinnessa jako „najniebezpieczniejszy na świecie”. Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Naukowcy twierdzą jednak, że skupianie się na ich potencjalnej agresji przysłania fakt, jak ważne są one dla nauki, historii i równowagi ekosystemów. Kazuary, podobnie jak większość współczesnych ptaków, są bezpośrednimi potomkami teropodów (dwunożnych dinozaurów), a ich hełmiasta narośl na głowie wybitnie przypomina prehistorycznych przodków. Jak mówi Todd Green, paleontolog z New York Institute of Technology, badanie tych ptaków działa niczym wehikuł czasu, pomagając paleontologom wyobrazić sobie, jak mogły zachowywać się wymarłe dinozaury. Jak kazuary zyskały złą sławę? Allen Sheather z Cassowary Recovery Team uważa, że przez ponad 30 lat pracy z tymi ptakami błędnie je ocenialiśmy. Twierdzi on, że kazuary to ptaki bardzo ciekawskie, co bywa mylnie interpretowane jako agresja. Już podczas II wojny światowej ostrzegano żołnierzy stacjonujących w Nowej Gwinei, aby trzymali się od nich z daleka. Sheather wspomina jedno ze swoich spotkań z kazuarem: ptak podszedł do niego, gdy pracował przy domu – jedynie go obserwował, podniósł kilka owoców i odszedł. W historii odnotowano tylko dwa śmiertelne ataki kazuarów na ludzi: w 1926 roku w Australii (nastolatek zaatakował ptaka kijem) oraz w 2019 roku na Florydzie (właściciel ptaka w niewoli). Badanie 150 ataków w Queensland wykazało, że w większości przypadków ptaki broniły jedzenia, młodych, jaj lub czuły się osaczone. Co kluczowe, w 75% przypadków ludzie wcześniej dokarmiali te ptaki, co zmienia ich naturalnie płochliwe zachowanie i sprawia, że zaczynają kojarzyć ludzi z pokarmem, podchodząc do domów i samochodów. Kazuar: troskliwy ojciec W porównaniu do krokodyli (zabijających tysiąc osób rocznie) czy hipopotamów (500 osób), kazuary z dwoma odnotowanymi zgonami od 1926 roku stanowią minimalne zagrożenie. Co ciekawe, ptaki te mają unikatową dynamikę rodzinną. To ojcowie zajmują się wychowywaniem potomstwa, wysiadują jaja i opiekują się młodymi przez nawet 18 miesięcy. Troskliwość samców zainspirowała Beverly McWilliams, autorkę książki dla dzieci „Cassowary Dad” (Tata kazuar). – Kazuary są opiekuńczymi i zaangażowanymi ojcami. Można wręcz uznać, że są najbardziej oddanymi ojcami w naturze. – mówi McWilliams. Bohaterowie mitów i ekosystemów W mitologii rdzennych ludów Nowej Gwinei dwunogie i rzadko latające kazuary są często postrzegane jako istoty łączące świat ludzi i zwierząt, a nawet jako bohaterowie opowieści o stworzeniu świata. Jeden z mitów opowiada o tym, że kazuary przekształciły się w pierwszych ludzi. Ptaki te są tematem tradycyjnych pieśni i ceremonii. Stanowiły też cenne źródło mięsa, kości i piór wykorzystywanych do tworzenia rytualnych ozdób. Według niektórych badań kazuary prawdopodobnie także udomowiono. W lasach deszczowych Oceanii kazuary odgrywają kluczową rolę jako tzw. gatunek zwornikowy. Roznoszą nasiona roślin w swoich odchodach na duże odległości, co sprzyja wzrostowi nowej roślinności. Niektóre rośliny, jak rzadkie drzewo Ryparosa kurrangii, są wręcz uzależnione od tych ptaków. Nasiona, które przeszły przez układ pokarmowy kazuara, kiełkują w 92% przypadków, podczas gdy bez jego pomocy wskaźnik ten wynosi zaledwie 4%. Kazuary służą również paleontologom jako „żywe modele” do badania zmysłów i mobilności dinozaurów z ery mezozoicznej. Kazuary znikają. Jak je chronić? Mimo groźnego wizerunku, to ludzie są większym zagrożeniem dla kazuarów niż one dla nas. W Australii kazuary południowe są zagrożone wyginięciem – na wolności pozostało ich mniej niż 5000 sztuk. Głównymi zagrożeniami są utrata siedlisk, kolizje z samochodami oraz ataki psów. Ze względu na to, że ptaki te żyją do 50 lat i późno osiągają dojrzałość płciową, każda strata osobnika ma ogromny wpływ na całą populację. Rząd stanu Queensland wprowadził lepsze oznakowanie dróg, aby zapobiegać kolizjom z kazuarami, oraz programy edukacyjne dla właścicieli psów. Tymczasem organizacje non profit, takie jak Rainforest Rescue, pracują nad odtwarzaniem i ponownym łączeniem fragmentów lasów deszczowych, aby poprawić warunki siedliskowe. – Jedną z rzeczy, z których jestem szczególnie dumny, jest to, że udało nam się ustabilizować istniejącą populację – mówi Allen Sheather. Inne australijskie organizacje ekologiczne, takie jak Community for Coastal and Cassowary Conservation oraz Kuranda Conservation, koncentrują się na edukacji lokalnej społeczności, rekultywacji terenów (np. sadzeniu drzew) oraz rehabilitacji rannych kazuarów. – Te ptaki są po prostu absolutnie wspaniałe – podsumowuje Todd Green. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te tradycje świąteczne łamią schematy. Tak wygląda Boże Narodzenie na świecie
Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia, a wraz z nimi tak dobrze znane nam tradycje, jak dwanaście wigilijnych potraw, dzielenie się opłatkiem, prezenty pod choinką czy spotkania z bliskimi. Choć dla wielu z nas to stały element grudniowych celebracji, w niektórych miejscach na świecie obchody wyglądają zupełnie inaczej. W wielu krajach Boże Narodzenie zaskakuje nieoczywistymi zwyczajami, które potrafią zdumiewać, wzruszać, a czasem nawet bawić.
Spis treści: Islandia Australia Finlandia Ukraina Dania Wenezuela Japonia Choć często narzekamy, że współczesne święta zdominowały pośpiech, konsumpcja i listy zakupów, spojrzenie na to, jak celebrują je inne kultury, potrafi przywrócić perspektywę. Świąteczne tradycje – ukształtowane przez historię, klimat, lokalne wierzenia i rodzinne wspólnoty – bywają zaskakująco różnorodne. W wielu miejscach świata Boże Narodzenie wciąż zachowuje charakter głęboko symboliczny, a nacisk kładzie się nie tyle na prezenty, ile na wspólnotę, rytuał i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. To właśnie ta różnorodność pokazuje, że święta mogą przybierać wiele form, a ich istota pozostaje uniwersalna i obejmuje budowanie więzi, pamięć o bliskich oraz poszukiwanie chwili wytchnienia w rytmie codzienności. Islandia – świąteczna tradycja czytania w ramach jólabókaflóð Islandia od dekad pielęgnuje wyjątkowy zwyczaj, który nie ma odpowiednika w innych częściach świata – jólabókaflóð, czyli „świąteczny zalew książek”. To tradycja głęboko osadzona w historii kraju: narodziła się w czasach II wojny światowej, kiedy przywożenie większości dóbr było ściśle ograniczone, a papier nie podlegał reglamentacji. Książki stały się więc najpraktyczniejszym, a zarazem najbardziej symbolicznym podarunkiem. Dziś rytuał ten wspiera lokalny rynek wydawniczy, a także dbałość o język islandzki, który – mimo silnych instytucjonalnych starań – uznawany jest za jeden z najbardziej zagrożonych zanikiem w Europie w perspektywie długoterminowej. W Wigilię, tuż po uroczystej kolacji, rodziny obdarowują się książkami i spędzają wieczór na lekturze – często przy świetle świec, z gorącą czekoladą lub tradycyjnymi słodyczami w zasięgu ręki. To rytuał na tyle uniwersalny, że można go odtworzyć w każdym zakątku świata. W kraju, w którym zimowa noc trwa niemal bez końca, a literatura od pokoleń buduje poczucie wspólnoty, Boże Narodzenie staje się zatem chwilą wyciszenia – czasem, w którym słowo pisane ponownie zbliża ludzi i nadaje świętom spokojny rytm. Australia – Boże Narodzenie w słońcu i rodzinny mecz krykieta Gdy Europa pogrążona jest w zimie, mieszkańcy Australii świętują Boże Narodzenie w pełnym letnim słońcu. To nadaje grudniowym tradycjom zupełnie inny charakter – spotkania rodzinne odbywają się na dworze, a stoły zastępują pikniki, grille i wspólne aktywności. Jednym z najbardziej charakterystycznych zwyczajów jest świąteczny mecz krykieta rozgrywany w ogrodach, parkach i na plażach. W przeciwieństwie do oficjalnych reguł tej dyscypliny, to wydarzenie nie ma charakteru rywalizacji. Liczy się przede wszystkim wspólna zabawa i udział wszystkich – niezależnie od wieku czy umiejętności. Atmosfera jest swobodna, dzieci grają na równi z dorosłymi, zasady bywają ustalane na bieżąco i wynik schodzi na dalszy plan. W wielu rodzinach funkcjonują własne warianty gry, przekazywane z roku na rok, co dodatkowo wzmacnia jej nieformalny charakter. Finlandia – Wigilia jako czas pamięci o zmarłych W Finlandii jednym z najważniejszych elementów świąt Bożego Narodzenia jest odwiedzanie grobów bliskich. To zwyczaj wyjątkowy na tle europejskich tradycji, w którym duchowe przygotowanie do świąt łączy się z refleksją i ciszą. Według danych rządowych nawet trzy czwarte fińskich gospodarstw domowych bierze udział w tym rytuale. W wigilijny wieczór cmentarze rozświetlają się tysiącami świec, tworząc krajobraz, który wielu Finów uznaje za najbardziej poruszający symbol świąt – spokojny, pełen godności i skupienia. Dla wielu rodzin wizyta na cmentarzu staje się także wstępem do kolejnego ważnego zwyczaju – wspólnej sauny. To moment oczyszczenia i przejścia, głęboko zakorzeniony w fińskiej kulturze, łączący pokolenia i wzmacniający poczucie wspólnoty. W Finlandii święta mają więc nie tylko wymiar rodzinny, lecz także introspektywny, ponieważ przypominają o ciągłości więzi i obecności przodków w codziennym życiu. W kulturze, która szczególnie ceni spokój, naturę i uważność, Wigilia staje się więc chwilą wyciszenia, zanim rozpocznie się radosna część świątecznej celebracji. Ukraina – pajęczyna na choince jako znak szczęścia W zachodniej Ukrainie jedną z najbardziej niezwykłych bożonarodzeniowych tradycji jest dekorowanie choinki stylizowaną pajęczyną. Zwyczaj ten wywodzi się z lokalnej legendy o ubogiej wdowie, której wigilijne drzewko zostało nocą magicznie ozdobione przez pająka. Rankiem pajęczyny zamieniły się w lśniące, srebrzyste nici, a od tego dnia rodzinie miało już nigdy niczego nie zabraknąć. To opowieść o nadziei, wdzięczności i cichej obietnicy odmiany losu – wartościach silnie obecnych w ukraińskim folklorze. Współczesne ozdoby powstają z papieru, drutu i drobnych dekoracyjnych elementów. Motyw pajęczyny stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli ukraińskich świąt. Co więcej, znalezienie prawdziwej pajęczyny na choince uchodzi za znak szczęścia, dlatego w okresie świątecznym tradycyjnie się ich nie usuwa. Ten zwyczaj pokazuje, jak silnie ukraińskie święta zakorzenione są w symbolice natury i jak dawne opowieści wciąż przenikają współczesne formy celebracji. Dania – klippe klistre, czyli święta tworzone własnymi rękami Duńska tradycja klippe klistre, dosłownie oznaczająca „ciąć i kleić”, należy do najbardziej charakterystycznych świątecznych rytuałów Skandynawii. Na kilka tygodni przed Bożym Narodzeniem w domach, szkołach i miejscach pracy organizowane są wspólne warsztaty rękodzielnicze, podczas których powstają papierowe ozdoby: plecione serca, girlandy, gwiazdki i dekoracje nawiązujące do prostoty nordyckiego wzornictwa. Spotkaniom towarzyszy atmosfera hygge – poczucie ciepła, bliskości i niespiesznego bycia razem. Na stołach pojawiają się tradycyjne przekąski, takie jak æbleskiver, oraz aromatyczny gløgg, czyli duńskie grzane wino. Dla wielu rodzin to równie istotny element świąt jak sama Wigilia, a własnoręcznie wykonane dekoracje przechowywane są przez lata. Duńczycy pokazują w ten sposób, że świąteczna magia może tkwić w prostych czynnościach i wspólnym tworzeniu, a nie w rozbudowanych dekoracjach czy kosztownych ozdobach. Wenezuela – na poranną mszę… na rolkach W Wenezueli świąteczny czas ma radosny, dynamiczny charakter, pełen muzyki i wspólnego ruchu. Najbardziej rozpoznawalnym zwyczajem jest sposób, w jaki wierni docierają na poranne msze Misa de Aguinaldo, odprawiane między 16 a 24 grudnia – na rolkach. W wielu miastach ulice bywają czasowo zamykane, aby umożliwić bezpieczny przejazd, a charakterystyczny dźwięk rolek sunących po asfalcie stał się jednym z symboli grudniowych poranków. Dzieci kładą się spać wcześniej, by zdążyć na nabożeństwo o świcie, dorośli nierzadko jeżdżą przez całą noc, a wspólna droga do kościoła zamienia się w spontaniczne spotkania sąsiadów i rodzin. Same msze mają radosny, muzyczny charakter, a poczucie wspólnoty jest wyjątkowo silne. Nawet jeśli nie wszyscy poruszają się na rolkach, sens tej tradycji pozostaje uniwersalny i polega na wspólnym świętowaniu, które nie zamyka się w czterech ścianach, lecz przenosi się na ulice i place miast. Japonia – Boże Narodzenie jako święto bliskości W Japonii Boże Narodzenie przybrało formę całkowicie odmienną od europejskiej tradycji. W kraju o niewielkich chrześcijańskich korzeniach Wigilia stała się przede wszystkim świętem par, bardziej przypominającym Walentynki niż rodzinne spotkanie przy stole. W grudniu miasta rozświetlają się widowiskowymi iluminacjami, restauracje przygotowują specjalne menu na ten wieczór, a rezerwacje w luksusowych hotelach z widokiem na panoramę Tokio czy Osaki często dokonywane są z dużym wyprzedzeniem. Także świąteczne menu ma tu wyjątkowy charakter. Najpopularniejszym deserem jest kurisumasu keki – lekki biszkopt z bitą śmietaną i truskawkami, który stał się symbolem japońskich świąt. Dla wielu par Wigilia jest okazją do zatrzymania się w intensywnym rytmie codzienności i spędzenia czasu wyłącznie we dwoje. To święto ukształtowane przez nowoczesność i miejską estetykę, w którym najważniejsze są bliskość, uważność i celebracja prostych gestów. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kiedy ludzie zasiedlili Australię? Dotarli tam wcześniej niż do Europy – nowe badania zmieniają historię
Przez dziesięciolecia naukowcy próbowali określić, kiedy i w jaki sposób ludzie znaleźli się w poszczególnych skrawkach globu. Szczególnie interesująca jest Australia – oddalona od reszty świata wyspa, której zagadkę udało się rozwiązać dzięki nowoczesnym analizom DNA. Jak ludzie znaleźli się na Sahul – pradawnym superkontynencie, z którego powstała Australia?
Najnowsze badania archeologiczne wskazują, że pierwsi Homo sapiens dotarli na tereny dzisiejszej Australii już około 60 tys. lat temu, czyli wcześniej niż do Europy. Mieli wykorzystać dwa różne szlaki migracyjne z Azji Południowo-Wschodniej, a pomogły im… lodowce. Jak Homo sapiens dotarli do Australii? Podczas ostatniej epoki lodowcowej, gdy poziom mórz był o około 120 metrów niższy niż obecnie, Australia, Nowa Gwinea i Tasmania stanowiły część jednego lądu – superkontynentu Sahul. Od dawna toczą się dyskusje dotyczące nie tylko daty pierwszego osadnictwa ludzi na tym terenie, ale także sposobu, w jaki Homo sapiens udało się dotrzeć na ten daleki ląd. Połączenie Australii i sąsiednich wysp ułatwiło żeglarskie migracje ludzi przez rozproszone archipelagi Azji Południowo-Wschodniej. Różnorodność genetyczna dzisiejszych Aborygenów jest jednak świadectwem, że pierwsi osadnicy przybyli przynajmniej dwoma różnymi drogami. Przodkowie Aborygenów przybyli zarówno przez północne obszary Azji Południowo-Wschodniej, jak i przez bardziej południowe szlaki, m.in. przez Indonezję, Malezję i Indochiny. Pierwsi żeglarze byli Aborygenami Badania wskazują, że szczególnie ważną rolę w migracji do Sahul odegrały Nowa Gwinea oraz wyspa Timor, stanowiąc kluczowe etapy „przeprawy” przez tzw. Wallaceę. Przodkowie Aborygenów byli jednymi z pierwszych przedstawicieli Homo sapiens, którzy opanowali sztukę dalekomorskiej żeglugi, umożliwiającej przekraczanie nawet kilkudziesięciokilometrowych barier wodnych. Wyspa za wyspą, wyspa za wyspą, aż w końcu dotarli do Australii. Kiedy ludzie pojawili się w Australii? Najstarsze ślady obecności człowieka w Australii pochodzą z rejonu jeziora Mungo na południowym wschodzie kraju. Wiek tych znalezisk oceniany jest na około 50–60 tys. lat. Odkrycia te obejmują szczątki ludzkie oraz ślady osadnictwa, takie jak narzędzia, paleniska czy świadectwa obróbki zwierząt. Badania pozwoliły stwierdzić, że człowiek pojawił się na tym kontynencie bardzo wcześnie w skali globalnej ekspansji Homo sapiens. Przełomowym narzędziem pozwalającym wyznaczyć datę zasiedlenia Australii są analizy mitochondrialnego DNA (mtDNA). Badania przeprowadzone przez konsorcjum naukowców z University of Southampton i University of Huddersfield wykazały, że linie mitochondrialne występujące wyłącznie u Aborygenów oraz mieszkańców Nowej Gwinei można datować na około 60 tys. lat wstecz. Przeprowadzona analiza obejmowała 2 500 genomów mtDNA. Zbudowano na ich podstawie szczegółowe drzewo genealogiczne i zastosowano tzw. zegar molekularny. To znaczy, że ludzie pojawili się w Australii wcześniej niż w Europie, do której przybyli około 45 tys. lat temu. Aborygeni są związani z Australią od dziesiątek tysięcy lat Chociaż nauka wciąż poszukuje nowych faktów na temat początków osadnictwa w Australii, dla wielu rdzennych społeczności kontynentu przekonanie o wielotysięcznej ciągłości zamieszkania tych ziem jest niepodważalne i stanowi podstawę ich tożsamości. Najnowsze ustalenia naukowe nie tylko uzupełniają wiedzę historyczną, ale również wzmacniają poczucie głębokiego związku Aborygenów z ich krajem. Źródła: University of Southampton, Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Australia straciła kolejnego ssaka. Ten gatunek został oficjalnie uznany za wymarły
Kolejny endemiczny ssak został oficjalnie uznany za gatunek wymarły. Tym razem ofiarą działań człowieka padło zwierzę, które żyło jedynie na odległej wyspie kontrolowanej przez Australię.
Wyspa Bożego Narodzenia, położona na południowy-wschód od Jawy na Oceanie Indyjskim, przez lata zmieniała przynależność — od Wielkiej Brytanii, przez administrację japońską i singapurską, aż po dzisiejsze terytorium Australii. Jej izolacja i brak ludzkich osad aż do końca XIX wieku stworzyły idealne warunki dla ewolucji unikatowych gatunków. Teraz jednak naukowcy ogłosili, że na tej wyspie wyginął kolejny z nich, a główną winą obciążono działalność człowieka. Jak człowiek doprowadził do wyginięcia ryjówki z Wyspy Bożego Narodzenia? Kilka dni temu na Czerwoną Listę IUCN w kategorii „wymarły” wpisano ryjówkę z Wyspy Bożego Narodzenia (Crocidura trichura), co dla australijskich biologów stało się symbolem kolejnej porażki w ochronie przyrody. Jak podkreślił prof. John Woinarski z Uniwersytetu Karola Darwina: „To kolejny gatunek, którego nie możemy przekazać naszym wnukom i ich potomkom. Zawiedliśmy ryjówkę, zawiedliśmy wiele innych gatunków i nadal zawodzimy”. Jeszcze pod koniec XIX wieku była ona jednym z najczęściej spotykanych zwierząt na wyspie – nocą jej przenikliwy pisk niósł się po całym lesie deszczowym. Wszystko zmieniło się, gdy w 1888 roku rozpoczęto komercyjne wydobycie fosforytów i pojawili się pierwsi osadnicy. Z każdym statkiem przybywały też gatunki obce, które okazały się dla miejscowej fauny śmiertelnym zagrożeniem. Na wyspę przypadkowo trafił wówczas m.in. szczur śniady (Rattus rattus), a wraz z nim pasożyty, które w krótkim czasie doprowadziły do wyginięcia dwóch endemicznych gatunków gryzoni – szczura Macleara (Rattus macleari) i szczura z Wyspy Bożego Narodzenia (Rattus nativitatis). Utrata naturalnej równowagi ekosystemu była dla ryjówki początkiem końca. Choć przetrwała jeszcze kilka dekad, jej liczebność dramatycznie spadła. W ciągu 120 lat odnotowano zaledwie cztery potwierdzone przypadki jej występowania (dwa w 1958 roku, jeden w 1984 i ostatni w 1985 roku), mimo licznych prób odnalezienia gatunku w kolejnych latach. Dodatkowym ciosem okazały się sprowadzone przez człowieka drapieżniki, takie jak zdziczałe koty, inwazyjne żółte mrówki (Anoplolepis gracilipes) i węże wilcze (Lycodon capucinus), które niszczyły jej siedliska. Według badań z 2023 roku prawdopodobieństwo przetrwania ryjówki wynosiło zaledwie 3,7%, a najnowsza aktualizacja IUCN potwierdziła, że gatunek należy uznać za wymarły. Tempo wymierania australijskich ssaków jest najwyższe na świecie Wpisanie ryjówki z Wyspy Bożego Narodzenia na listę gatunków wymarłych to tylko jeden z wielu sygnałów, że Australia traci kolejne elementy swojego unikatowego ekosystemu. Od czasu kolonizacji kontynentu za wymarłe uznano już 39 gatunków ssaków, a – jak zauważa prof. John Woinarski – tempo ich utraty jest „znacznie szybsze niż w jakimkolwiek innym kraju na świecie”. Wraz z ryjówką zniknął też m.in. margiel (Perameles myosuros), który ostatni raz zaobserwowany został około 1906 roku oraz bandik z Nullarbor (Perameles papillon), widziany po raz ostatni w 1928 roku. Kolejny przykład to bandik południowo-wschodni (Perameles notina), odnotowany po raz ostatni w 1857 roku, a dopiero niedawno formalnie uznany za wymarłego. Wszystkie te przypadki pokazują, że wkraczanie człowieka w izolowane środowiska prowadzi do utraty równowagi ekologicznej, a w konsekwencji – do nieodwracalnych strat w świecie przyrody. Jak tłumaczy dr Annabel Dorrestein z Western Sydney University, utrata kolejnych gatunków nie była dla naukowców zaskoczeniem. – To także uświadamia nam, że na wyspie nie pozostało już zbyt wiele rodzimych zwierząt i że trzeba pomóc tym, które przetrwały – mówi uczona, która prowadzi obecnie badania nad rudawką z Wyspy Bożego Narodzenia, czyli jedynym endemicznym ssakiem, który wciąż jeszcze tam żyje. Jej populacja jednak gwałtownie spada. – W przypadku rudawki również obserwujemy ogromny spadek liczebności, to część tego samego trendu – dodaje dr Dorrestein podkreślając, że im bardziej odizolowana wyspa, tym bardziej kruchy jest jej ekosystem. Rzecznik australijskiego Departamentu Klimatu i Środowiska przypomina, że „utrata jakiegokolwiek gatunku jest tragedią”. Dla naukowców przypadek ryjówki to jednak duża przestroga. „To przypomnienie, jak ogromnym wyzwaniem jest powstrzymanie dalszych wyginięć. Chciałbym wierzyć, że gdzieś tam, w zaciszu lasu, wciąż żyje mała rodzina ryjówek – nieuchwytna, lecz wciąż obecna, czekająca, by udowodnić pesymistom, że się mylą” – pisał prof. Woinarski. Źródła: Discover Wildlife, ABC, Mongabay Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Nie bało się mnie!” – maleństwa z australijskiego buszu uratowane od wyginięcia
Numbaty, czyli mrówkożery workowate, to niewielkie ssaki żywiące się termitami. Do XX wieku można je było spotkać na rozległych suchych obszarach Australii. Jednak w latach 70. XX wieku niemal całkowicie zniknęły, do czego przyczyniło się drapieżnictwo ze strony lisów i kotów oraz utrata siedlisk na rzecz człowieka. Ale jest iskierka nadziei. W dwóch rezerwatach zaobserwowano pojawienie się młodych tego gatunku.
Spis treści: Numbat: rzadki jak panda wielka Powrót numbatów możliwy dzięki izolacji od drapieżników Nadzieja na powrót numbatów po latach suszy Fotoreporter Australian Wildlife Conservancy (AWC) – niezależnej australijskiej organizacji non-profit, której celem jest ochrona zagrożonej dzikiej przyrody i ekosystemów w Australii – nagrał pięć młodych numbatów wychodzących ze swojej nory w Parku Narodowym Mallee Cliffs. Kolejne dwa udało mu się zaobserwować w rezerwacie Scotia Wildlife Sanctuary. Chociaż to zaledwie siedem kilkunastocentymetrowych maluchów, specjaliści zajmujący się odnowieniem populacji gatunków zagrożonych nie kryją swojego zachwytu. Numbat: rzadki jak panda wielka – To wyjątkowe odkrycie, zwłaszcza że mówimy o gatunku, który tak trudno dostrzec na wolności. Zaobserwowanie siedmiu młodych świadczy o tym, że populacja rozmnaża się w sprzyjających warunkach i coraz lepiej się stabilizuje – skomentowała zdarzenie Rachel Ladd, ekolożka z AWC. Organizacja AWC ściśle współpracuje z zarządem australijskich parków narodowych, prowadząc projekty ponownego wprowadzania numbatów na tereny wolne od drapieżników. W 2020 roku, gdy AWC – we współpracy z ministrem środowiska Nowej Południowej Walii Mattem Keanem – uruchomiło pilotażowy program odnowy populacji, gatunek ten był na granicy wyginięcia. – Mrówkożery workowate to niezwykle efektowny i bardzo rzadki gatunek, który niegdyś występował od południowo-zachodniej części Nowej Południowej Walii po południowo-zachodnią Australię Zachodnią. Obecnie na świecie żyje zaledwie około 1000 osobników, co czyni numbata gatunkiem rzadszym niż czarny nosorożec czy panda wielka – mówił wówczas minister Kean. Powrót numbatów możliwy dzięki izolacji od drapieżników Dzięki rozbudowie sieci ogrodzonych obszarów wolnych od drapieżników, udało się stworzyć bezpieczne schronienie dla tak zagrożonych wyginięciem gatunków jak numbaty, bilby (torbacze królicze) i szczury gniazdowe większe. Według ekspertów z AWC, numbaty zaobserwowane właśnie w Mallee Cliffs to najprawdopodobniej pra-pra-wnuki osobników, które zostały wprowadzone do tego parku w 2020 roku. Brad Leue, fotograf i filmowiec, który zarejestrował nagranie, opowiada, że obserwował zwierzęta przez kilka dni, śledząc ich aktywność w okolicach rodzinnej nory o wylocie wielkości filiżanki. – Mogłem przyjrzeć się ich codziennej rutynie. Spędzają noc z matką w norze, a około ósmej rano wychodzą i bawią się w promieniu około pięćdziesięciu metrów od domu, podczas gdy matka poluje na termity – powiedział Brad Leue. Nadzieja na powrót numbatów po latach suszy Ekscytacji nie kryje również Michael Daddow, pracownik ds. zarządzania terenem w AWC. – To było surrealistyczne uczucie – zobaczyć czworo rodzeństwa w jednym miejscu. Biegały, bawiły się i zasypiały razem. Najodważniejsze z nich nawet podbiegło do mnie, żeby się przyjrzeć, zanim uciekło z powrotem do nory. Wcale się nie bało! – opowiadał. Dwa pozostałe młode zaobserwowano w rezerwacie Scotia Wildlife Sanctuary, na ziemiach Barkindji, gdzie numbata ponownie wprowadzono pod koniec lat 90. XX wieku. Według AWC jest to obserwacja, która – wraz z innymi niedawnymi spotkaniami tego gatunku w rezerwacie – daje nadzieję na odbudowę populacji po spadku liczebności spowodowanym suszą w latach 2018–2019 w regionie dolnego Murray-Darling. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Torbacze – ssaki z antypodów, które nie rozstają się ze swoją torebką
Kangury, koale, oposy i diabły tasmańskie to chyba najbardziej znane torbacze na świecie. Ale grupa ta liczy ponad 330 gatunków zwierząt, z których dwie trzecie żyje w Australii, a pozostała jedna trzecia zasiedla głównie Amerykę Południową.
Spis treści: Z Ameryki do Australazji Torby lęgowe Monogamia i haremy Torbacze zawładnęły wyobraźnią milionów. Głównie ze względu na niezwykły sposób, w jaki opiekują się swoimi młodymi. Sposób, który kojarzy się z ciepłem, bliskością i absolutnym bezpieczeństwem. Torbacze są ssakami, jednak charakteryzuje je unikatowy proces rozrodczy. Mają krótką ciążę, a ich młode przychodzą na świat słabo rozwinięte. Następnie dojrzewają w specjalnej torbie lęgowej przyczepione do sutków matki. Właśnie ta strategia rozrodcza plasuje torbacze pomiędzy składającymi jaja stekowcami a ssakami łożyskowymi. Z Ameryki do Australazji Historia ewolucji torbaczy sugeruje, że wywodzą się one z Ameryki Północnej. Następnie migrowały, by rozwinąć się w Australazji, czyli na terenie Australii, Nowej Zelandii i Nowej Gwinei. Najwcześniejsze torbacze znalezione w Australii datowane są na około 23 miliony lat temu. Większość współczesnych rodzin i form ugruntowała się właśnie w tym okresie. Najbardziej prawdopodobną drogą migracji z Ameryki do Australii jest Antarktyda. W tamtym czasie wszystkie trzy południowe kontynenty były zjednoczone w masywie lądowym znanym jako Gondwana. Masa ta zaczęła się rozpadać 135 milionów lat temu, a Ameryka Południowa i Antarktyda były połączone jeszcze około 30 milionów lat temu. Na Antarktydzie znaleziono skamieniałość jednego ssaka lądowego – torbacza datowanego na 40 milionów lat. Płyta australijska stopniowo przesuwała się na północ przez kolejne 30 milionów lat, zanim osiągnęła obecną szerokość geograficzną. Ta długa izolacja umożliwiła rozległy rozwój torbaczy w Australii przy braku konkurencji ze strony łożyskowców. Torby lęgowe Nazwa „torbacze” wzięła się oczywiście od charakterystycznej torby lęgowej. Zarodki torbaczy rozwijają się w macicy, ale w przeciwieństwie do ssaków łożyskowych, potomstwo rodzi się na bardzo wczesnym etapie rozwoju. Rozwój embrionalny kończy poza ciałem matki. Słabo rozwinięty torbacz przyczepia się do sutków brzusznych, które często, ale nie zawsze, są zamknięte w torbie lęgowej. Sama ciąża trwa od ośmiu do czterdziestu dwóch dni, po czym młode jest noszone w torbie przez okres od trzydziestu dni nawet do siedmiu miesięcy. Po urodzeniu młode mają zamknięte oczy i uszy, kikuty tylnych kończyn i ogonów, a ich ciało jest całkowicie bezwłose. Ich zmysł węchu jest doskonale rozwinięty, podobnie jak zmysł dotyku, co pozwala im nawigować do torby. Liczebność miotów waha się od jednego do dwunastu na jeden poród. Młode odstawiane są od piersi w okresie od sześciu tygodni do roku. Relacja między matką a potomstwem jest u wielu gatunków długotrwała. Torbacza osiągają dojrzałość płciową w okresie od dziesięciu miesięcy do czterech lat, w zależności od gatunku. Monogamia i haremy Ze względu na to, że młode ssaki żywią się mlekiem produkowanym przez matkę, pomoc samca w karmieniu młodych jest mniej istotna niż na przykład u ptaków. U wielu torbaczy rola samca jest dodatkowo ograniczona, ponieważ torba lęgowa przejmuje funkcje noszenia i ochrony potomstwa oraz utrzymywania go w cieple. Potrzeba pomocy samicy w wychowywaniu potomstwa nie wydaje się być istotnym czynnikiem sprzyjającym tworzeniu długotrwałych par samca i samicy ani większych grup społecznych. Istnieje niewiele przykładów długotrwałych więzi czy to partnerskich, czy też grupowych u tych zwierząt. Mimo to niektóre gatunki tworzą pary monogamiczne i haremy. Wśród torbaczy tworzących pary wyróżniamy m.in. Phascogale (np. Phascogale tapoatafa – phascogale kropkowana) – niewielkie ssaki drapieżne żyjące w okresowej monogamii, Dasyurus (np. quoll plamisty) – tworzące stabilne pary w okresie rozrodczym. Wśród torbaczy haremowych są m.in. kangury (Macropus, Osphranter, Notamacropus) – samce dominujące tworzą haremy samic, zwłaszcza u kangura olbrzymiego (Osphranter giganteus), koale (Phascolarctos cinereus) – samce zajmują terytoria nakładające się na obszary kilku samic; dominujący samiec kryje kilka partnerek, wombaty (Vombatus ursinus, Lasiorhinus spp.) – samce mogą monopolizować dostęp do kilku samic. Torbacze zasiedlają zróżnicowane siedliska: wody słodkie, tereny górskie, gorące pustynie i tropikalne lasy deszczowe. Podczas gdy kangury i ich krewni słyną z umiejętności skakania na tylnych łapach, inne gatunki wspinają się, szybują, ryją nory, a nawet pływają. Ich dieta obejmuje zarówno owady, jak i kręgowce, grzyby, korzenie roślin podziemnych, cebule, kłącza i bulwy, wydzieliny roślinne, takie jak soki i gumy, nasiona, pyłki, trawy lądowe, zioła i krzewy oraz liście drzew. Ze względu na tę ogromną różnorodność nie da się kategoryzować torbaczy za pomocą prostego opisu. Torbacze wahają się od typowych mięsożerców do typowych roślinożerców, z wszystkimi stadiami pośrednimi pomiędzy nimi. Zazwyczaj prowadzą nocny i zmierzchowy tryb życia. Niektóre gatunki są samotnikami, inne żyją w grupach rodzinnych. Niestety, wiele gatunków torbaczy jest poważnie zagrożonych wyginięciem. Wynika to głównie z utraty naturalnych siedlisk, które są niszczone na rzecz urbanizacji i rolnictwa. Poważnym problemem są też ogromne pożary, ruch drogowy, a nawet ataki zwierząt domowych. Za gatunki zagrożone wyginięciem uznano koale, diabły tasmańskie, wombaty australijskie i kanguroszczury reliktowe (Potorous gilbertii), które są jednym z najbardziej zagrożonych torbaczy na świecie. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Tych roślin zostało tylko 150. Dlaczego australijscy urzędnicy chcą wyciąć aż 40 z nich?
Pomaderris vacciniifolia to niezwykle rzadka, endemiczna roślina z Australii. Mimo że przetrwało zaledwie 150 okazów, lokalne władze planują inwestycję, która grozi wycięciem aż 40 z nich. Decyzja wywołała sprzeciw ekologów i obawy o całkowite wyginięcie gatunku.
Ta roślina jest tak rzadka, że ma tylko łacińską nazwę. Pomaderris vacciniifolia to występujący w Australii krzew z rodziny szakłakowatych. Choć to liczna i kosmopolityczna rodzina roślin, ten akurat krzew jest krytycznie zagrożony. Roślina ta, o charakterystycznych kremowych kwiatach, rośnie tylko w kilku miejscach stanu Wiktoria w Australii. Według szacunków ekologów pozostało już zaledwie około 150 krzewów. A jednak urzędnicy chcą wyciąć aż 40 z nich. Dlaczego planuje się wycinkę? Agencja Forest Fire Management Victoria (departament Straży Pożarnej zapobiegający pożarom lasów), zapowiada budowę pasa przeciwpożarowego o długości 23 kilometrów i szerokości 20 metrów. Choć „budowa” to w tym przypadku niewłaściwe słowo. Chodzi po prostu o wycinkę roślinności, aby uniemożliwić szerzenie się ewentualnym pożarom w tym rejonie. Ekolodzy biją na alarm Organizacja ekologiczna Kinglake Friends of the Forest zapowiada pozew przeciw strażakom. Prezeska grupy, Sue McKinnon, podkreśla, że prace powinny być ocenione i zatwierdzone na szczeblu federalnym zgodnie z ustawą Environment Protection and Biodiversity Conservation Act. W lipcu członkowie stowarzyszenia stwierdzili w planowanym miejscu robót ponad 40 krzewów Pomaderris vacciniifolia. Eksperci ostrzegają, że skutki mogą być katastrofalne. Irene Proebsting z organizacji Latrobe Valley Field Naturalists zaznacza, że krzew i tak został już wypchnięty poza swoje siedliska i obecnie występuje głównie przy drogach i ścieżkach – dokładnie tam, gdzie samorząd planuje wycinkę. W jej opinii nie ma dowodów, że takie pasy istotnie zwiększają bezpieczeństwo pożarowe. Pewne jest natomiast to, że mogą doprowadzić do dalszej utraty siedlisk. To nie pierwszy protest ekologów przeciwko pasom przeciwpożarowym w Australii – organizacja Warburton Environment założyła w sądzie federalnym sprawę przeciw programowi ich budowy. Zdaniem przyrodników niszczą one stare drzewa będące siedliskiem gatunków zagrożonych. Departament Energii, Środowiska i Działań Klimatycznych Wiktorii, nadzorujący agencję leśną, odmówił komentarza, powołując się na trwające postępowania sądowe. Opinia botanika Botanik dr John Patykowski, który badał gatunek dekadę temu na Uniwersytecie Deakina, opisuje Pomaderris jako niewielki, efektowny krzew o błyszczących liściach i kremowych kwiatostanach. Jego liczebność już wtedy była dramatycznie niska, a odnaleziona przez Kinglake populacja to najdalej na wschód wysunięte stanowisko. Jej utrata drastycznie zwiększy ryzyko całkowitego wyginięcia rośliny. Patykowski zwraca uwagę, że w naturze ogień sprzyja kiełkowaniu nasion, choć oczywiście roślina musi wcześniej je wytworzyć, więc należy dbać, by pożary nie były zbyt częste. Na gatunek czyha też inne zagrożenie: presja roślinożerców, takich jak miejscowe kangury i introdukowane jelenie sambar. Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Gigantyczny 40-centrymetrowy patyczak odkryty w wysokogórskich lasach w Australii
Po dwóch ekspedycjach naukowcy odkryli ogromny, nieznany gatunek patyczaka w lasach stanu Queensland w Australii. Impulsem do poszukiwań nowego gatunku było zdjęcie nadesłane przez amatora.
Spis treści: Ogromna samica i jej jaja znalezione w koronach drzew Czy naukowcy odnajdą też samca? Patyczaków-gigantów w Australii jest więcej Nazwany Acrophylla alta ogromny owad mierzy aż 40 cm długości i waży około 40 gramów. Najprawdopodobniej jest najcięższym znanym owadem Australii — cięższym nawet niż endemiczny dla Queensland olbrzymi karaczan Macropanesthia rhinoceros. Ogromna samica i jej jaja znalezione w koronach drzew Odkrycia dokonali profesor Angus Emmott z James Cook University oraz jego współpracownik Ross Coupland. Impulsem do poszukiwań była fotografia otrzymana przez Couplanda za pośrednictwem mediów społecznościowych, która wskazywała na możliwość istnienia nieznanego wcześniej gatunku w deszczowych lasach stanu Queensland w Australii. Po wielodniowych nocnych poszukiwaniach w listopadzie 2024 roku badacze odnaleźli dużą samicę w niedostępnym terenie, w pobliżu osady Millaa Millaa i krateru Mount Hypipamee. Owad znajdował się tak wysoko, że potrzebna była długa gałąź, aby go ściągnąć z drzewa. Naukowcy zebrali również jaja owada, które są istotnym elementem identyfikacyjnym wśród patyczaków — każdy gatunek ma jaja o unikatowym kształcie. Kolejną samicę udało się zaobserwować w lutym 2025. View oEmbed on the source website Emmott wyjaśnił, że patyczak mógł pozostać nieodkryty, bo zamieszkuje nie tylko trudny teren, ale same korony drzew. Tylko wiatr lub ptaki mogą zagonić te owady niżej, gdzie mogłyby łatwiej zostać zauważone przez ludzi. Czy naukowcy odnajdą też samca? Następnym krokiem w badaniach jest odnalezienie samca, co jednak będzie trudne. Samce patyczaków są zazwyczaj dużo mniejsze i wyglądają zupełnie inaczej niż samice, przez co nierzadko mylnie klasyfikuje się je jako przedstawicieli innego gatunku, a nawet rodzaju. Emmott podkreślił, że najlepszym sposobem na potwierdzenie zgodności gatunkowej jest obserwacja pary podczas kopulacji i zebranie jaj. Samice, póki co, zamieszkały w muzeum w Queensland Museum w Brisbane i być może doczekają się kiedyś partnera. Ekspertka ds. entomologii z Queensland Museum, Nicole Gunter, zaznaczyła, że odkrycie Acrophylla alta wypełnia jedną z luk w wiedzy o australijskiej bioróżnorodności, choć niewielką. Szacuje się, że aż 70% australijskich gatunków owadów nie zostało jeszcze opisanych naukowo. Gunter podkreśliła również, że klasyfikacja gatunku ma kluczowe znaczenie dla jego ochrony. Patyczaków-gigantów w Australii jest więcej Acrophylla to rodzaj dużych patyczaków żyjących w Australii, składający się z 10 gatunków. Charakteryzują się bardzo długim i cienkim ciałem, wyjątkowym nawet jak na patyczaki. Największym gatunkiem do tej pory był Acrophylla titan, osiągający 25 cm długości. Owady te są roślinożerne, żywią się głównie liśćmi eukaliptusa i innych drzew z bogatej flory Australii. Są spokojne i aktywne głównie nocą. Źródło: The Guardian Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Szczeniak i gepard w australijskim zoo – niezwykła historia przybranego rodzeństwa
Gepard Rozi i kundelek Ziggy, choć należą do dwóch całkowicie różnych gatunków, stali się silnie związanym „rodzeństwem” w australijskim ZOO. Ziggy świetnie się sprawdził jako pomoc w socjalizacji rozdzielonego z matką gepardziątka.
Spis treści Maleńki gepard w potrzebie Pies w roli terapeuty i towarzysza Co będzie dalej z nietypowym rodzeństwem? Australijskie zoo „zatrudniło” szczeniaka, aby pomógł w socjalizacji młodego geparda. Pomysł sprawdził się doskonale, a nietypowe rodzeństwo pokazuje że silne więzi mogą przekraczać granice gatunków. Maleńki gepard w potrzebie Samiczka geparda Rozi przyszła na świat pod koniec lutego, w zoo Western Plains w Dubbo (Australia). Poród odbył się przez cesarskie cięcie, po tym jak jej matka, Siri, zaczęła rodzić przedwcześnie. Dwoje rodzeństwa Rozi niestety nie przeżyło. Komplikacje sprawiły, że Siri nie wytworzyła mleka. Stan Rozi tuż po porodzie i w pierwszych tygodniach życia był krytyczny. Podjęto trudną decyzję o rozdzieleniu matki i córki. Pies w roli terapeuty i towarzysza Opiekunowie zdecydowali, że jeśli Rozi ma się prawidłowo rozwijać i socjalizować – co zwiększy jej szanse na zostanie mamą w przyszłości – będzie potrzebowała przybranego rodzeństwa. Dziesięć lat wcześniej matka Rozi miała psa jako towarzysza. Szczenięta były z powodzeniem łączone z gepardami również kilkukrotnie w USA. Wybór był więc prosty: postanowiono że Rozi będzie wychowywała się z psem. Jordan Michelmore, opiekunka gepardów w zoo w Dubbo, tłumaczy że np. kot domowy nie nadawałby się do tej roli. Towarzysz Rozi musi być na tyle silny, by przez co najmniej rok dorównywać jej podczas coraz bardziej szalonych zabaw. Psy mają zarówno dużo chęci do zabawy, jak i odpowiedni rozmiar. Dla Rozi wybrano Ziggy’ego - mieszańca labradora, kelpie i collie. Zwierzaki zostały sobie przedstawione, gdy obydwa miały około dwóch miesięcy. Ziggy musiał najpierw przejść kwarantannę i zostać zaszczepiony. Początkowo był trzymany na smyczy, ale po dwóch tygodniach pies i gepard zaczęli się swobodnie bawić, a nawet razem spać. Opiekunowie mówią, że idealnie się uzupełniają pod względem poziomu energii i sposobu zabawy. View oEmbed on the source website Co będzie dalej z nietypowym rodzeństwem? Około 12–18 miesiąca życia samice geparda dorastają i zaczynają prowadzić samotniczy tryb życia. Wtedy Ziggy będzie prawdopodobnie musiał zostać oddzielony od Rozi. – Będziemy ich obserwować i kiedy Rozi zacznie tracić zainteresowanie spędzaniem czasu z Ziggy’m, zaczniemy go stopniowo oddzielać – mówi Jordan Michelmore. Dodaje jednak, że w niektórych ogrodach zoologicznych gepardy i ich przybrane rodzeństwo pozostawały blisko związane nawet w dorosłości. Sama myśli o adoptowaniu Ziggy’ego – dzięki temu zwierzaki mogłyby utrzymać ze sobą kontakt. Źródło: New Scientist Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
„Nie śpij, bo przegapisz!” – jak recepcjonistka wciągnęła mnie w wir Mardi Gras w Sydney
Sydney atrakcje potrafią zaskoczyć nawet najbardziej doświadczonych podróżników. Wystarczyła krótka rozmowa z recepcjonistką, bym – po niemal 30 godzinach w podróży – zamiast odpoczynku, trafił na największą imprezę na południowej półkuli.
Spis treści: Tęczowe szaleństwo na ulicach Sydney – jak wygląda Mardi Gras? Jak wygląda wspinaczka na Sydney Harbour Bridge? Zielone oblicze Sydney – gdzie odpocząć wśród kawiarni i kolonialnej architektury? Papugi na parapecie i spotkania z kakadu – dzikie Sydney z bliska Od portu po ogrody – jak Sydney budzi się do życia o poranku? Zielony raj i białe żagle – spacerem od ogrodu botanicznego do Opery The Rocks – zabytkowa dzielnica Sydney, która skradła mi serce Bondi czy Mandly – która plaża w Sydney naprawdę robi wrażenie? Gelato, luz i „no worries" – smak życia w Manly Beach Pożegnanie z widokiem – Sydney, do którego chce się wracać To miasto biegaczy, hałaśliwych papug, ikonicznej opery, szalonej zabawy i wiecznych wakacji.Wystarczyły dwa zdania wypowiedziane przez recepcjonistkę niewielkiego hotelu w dzielnicy Potts Point, gdzie zatrzymałem się na kilka dni, bym trafił w sam środek gigantycznej imprezy, choć po 27 godzinach w podróży do Australii marzyłem jedynie o wygodnym łóżku. Tęczowe szaleństwo na ulicach Sydney – jak wygląda Mardi Gras? – Przyleciałeś do Sydney w idealnym momencie, bo właśnie odbywa się parada z okazji Mardi Gras, to nasz tęczowy karnawał, największy na południowej półkuli. Szkoda czasu na sen, idź i baw się! – zachęciła mnie Peggy, od której właśnie dostałem klucz do pokoju. I wierzcie mi lub nie, ale w tym momencie zapomniałem o zmęczeniu, bo dobrej zabawy nie odmawiam nigdy. Ta noc okazała się absolutnym szaleństwem. Mardi Gras jest bowiem największym świętem społeczności LGBTQIA+ w Australii. Ten karnawał odbywający się na przełomie lutego i marca, a obchodzony w tym roku po raz 47., od lat przyciąga dziesiątki tysięcy uczestników, którzy przez dwa tygodnie mają jeden cel: wybawić się za wszystkie czasy i pokazać, jak kolorowa, otwarta i kreatywna jest społeczność, która od pierwszego marszu w 1978 r. walczyła o prawa mniejszości seksualnych (od 2018 r. w Australii legalne są małżeństwa osób tej samej płci). W kulminacyjnej paradzie idącej m.in. przez Oxford Street, ulicy będącej właśnie w dzielnicy Potts Point, bierze udział ponad 12 tys. osób ogłaszczanych przez jeszcze większy międzynarodowy tłum tańczący, wznoszący toasty i cieszący się chwilą. Jak wygląda wspinaczka na Sydney Harbour Bridge? Lepszego początku mojej australijskiej przygody nie mogłem więc sobie wymarzyć. I choć na paradzie nie zabawiłem zbyt długo i zamiast napojów wyskokowych piłem tylko wodę (przysięgam z ręką na sercu), to następnego dnia rano i tak musiałem dmuchnąć w alkomat. Zresztą nie ja jedyny. Chciałem bowiem spojrzeć na miasto ze szczytu Sydney Harbour Bridge, mostu ikonicznego, zazwyczaj pokazywanego na zdjęciach do pary ze słynnym budynkiem Opery. Stojący od 1932 r. nad zatoką Port Jackson, mający ponad kilometr długości i wysoki na 134 m łukowaty most nazywany przez Australijczyków gigantycznym wieszakiem na ubrania jest przeprawą samochodową, kolejową i pieszą łączącą centralną dzielnicę biznesową z północnym wybrzeżem miasta. Można się tutaj wybrać na spacer albo tak jak ja – wejść na najwyższy punkt konstrukcji. Żeby tego jednak dokonać, trzeba poddać się badaniu alkomatem wykonywanym przez pracowników Bridge Climb Sydney, firmy organizującej wspinaczkę na most. Sprawdzanie stanu trzeźwości kilkunastoosobowej grupy było początkiem przygotowań do wejścia. Przewodnik rozdał nam kombinezony chroniące przed wiatrem, do których karabińczykami mieliśmy następnie przypięte: czapeczki, chusteczki z mikrofibry do ocierania potu z czoła, okulary przeciwsłoneczne, a także słuchawki, dzięki którym słyszeliśmy jego polecenia. Była też linka bezpieczeństwa, którą wpięci zostaliśmy w specjalną prowadnicę, a zanim zrobiliśmy pierwszy krok na moście, czekał nas jeszcze symulator, w którym ćwiczyliśmy wejścia i zejścia po stromych schodkach – przy okazji sprawdzana była nasza kondycja. Nie mogliśmy też mieć ze sobą telefonów czy aparatów fotograficznych (na wypadek gdyby sprzęt komuś wypadł) – zdjęcia i filmy wykonywał dla nas przewodnik. Wreszcie wyruszyliśmy, pokonując łącznie ponad 200 schodów, a także będące między stromymi drabinkami pomosty, by stanąć na szczycie „wieszaka” i wypowiedzieć głośne WOOOOOW. Zielone oblicze Sydney – gdzie odpocząć wśród kawiarni i kolonialnej architektury? Mogliśmy objąć wzrokiem całe Wielkie Sydney, obszar metropolitalny położony malowniczo nad Port Jackson, zatoką będącą największym na świecie naturalnym portem, rozciągającą się na powierzchni ponad 50 km². Z góry zobaczyłem, że to zielone miasto na wodzie, z zatoczkami, marinami, wieżowcami w części biznesowej, kilkudziesięcioma plażami, niewielkimi promami ułatwiającymi podróż do wielu pięknych miejsc i niezwykle kameralnymi dzielnicami, tak jak moja Potts Point – pierwsze zaplanowane przedmieście w Australii. Spokojne, z mnóstwem restauracji, starą kolonialną architekturą zatopioną w zieleni, antykwariatami, butikami vintage, księgarniami i kawiarniami, w których podawane jest na ciepło pyszne ciasto bananowe z rozpływającym się na nim lekko solonym masłem. Miałem to szczęście, że jedna z takich właśnie kawiarni znajdowała się dosłownie naprzeciwko mojego hotelu Macleay, podobnie jak przystanek autobusu 311, którym mogłem dojechać w okolice Circular Quay, nabrzeża z przystanią promową. I o ile do kawiarni zaglądałem codziennie na lekkie śniadanie z mocną kawą, o tyle z autobusu skorzystałem raz, a może dwa. Wolałem po mieście spacerować i tak obserwować codzienne życie. Papugi na parapecie i spotkania z kakadu – dzikie Sydney z bliska Wstawałem wcześnie i to nie z własnej woli, lecz przez wrzeszczące o poranku papugi siadające na parapecie mojego hotelowego pokoju.Przyznaję, za każdym razem była to nieco szokująca pobudka, lecz chwilę po otwarciu oka brałem do ręki aparat fotograficzny i nagrywałem te wspaniałe ptaki. Mój parapet upodobały sobie lorysy tęczowe, z niebiesko-żółtymi łebkami, pomarańczowo-niebieskimi podbrzuszami oraz zielonymi skrzydłami i ogonami. Trudno było oderwać od nich wzrok, podobnie jak od spotykanych już podczas spacerów większych od lorys kakadu żółtoczubych i sinookich oglądanych w Królewskim Ogrodzie Botanicznym, przez który biegła moja codzienna trasa spacerowa do Opery i w okolice Sydney Harbour Bridge. Od portu po ogrody – jak Sydney budzi się do życia o poranku? Po drodze do ogrodu mijałem najpierw Finger Wharf, zabytkowy port i terminal pasażerski z 1916 r. w dzielnicy Woolloomooloo. Uznawany jest on za najdłuższe na świecie nabrzeże zbudowane z drewnianych pali (400 m długości), a dziś mieszczące w dawnych dokach hotel i restaurację. Dalej były eleganckie jednopiętrowe apartamentowce i ścieżka prowadząca do Domain, ogromnego, zajmującego powierzchnię ponad 30 ha zielonego terenu w dzielnicy biznesowej, gdzie odbywają się regularnie koncerty, festiwale i inne plenerowe imprezy.Po chodnikach wśród rozłożystych platanów widziałem najpierw kilku, potem kilkunastu, kilkudziesięciu, aż wreszcie kilkuset biegaczy, którzy uprawiali poranny jogging. W Królewskim Ogrodzie Botanicznym, do którego od strony Domain prowadziła żeliwna furtka, było ich jeszcze więcej. Pierwszego dnia myślałem, że w Sydney odbywają się jakieś biegowe zawody. Byłem jednak w błędzie, bo dla sydnejczyków aktywne wejście, a raczej wbiegnięcie w dzień, to norma. Podobnie zresztą jak jazda na rowerze tuż po wschodzie słońca, kiedy latem i wczesną jesienią o tej porze dnia znośne są jeszcze temperatury. Widziałem też spacerowiczów, którzy wyciągając dłonie z orzeszkami, liczyli na to, że może skuszą się na nie kakadu. Te jednak latały między drzewami, spacerowały po trawie, ale orzeszki jakoś ich nie interesowały. Zielony raj i białe żagle – spacerem od ogrodu botanicznego do Opery W założonym w 1816 r. Royal Botanical Garden, określanym mianem najstarszej instytucji naukowej w Australii, często robiłem sobie nieco dłuższą przerwę na drugie śniadanie lub mały lunch.I cieszyłem oko soczystą zielenią – teren podzielony na 15 ogrodów tematycznych jest domem dla ponad 27 tys. roślin. I tak, zupełnie niespiesznie, dochodziłem do budynku Opery, którą fotografowałem o różnych porach dnia, by zobaczyć, jak prezentują się ogromne białe żagle, czy też muszle, a więc jej słynny dach.Budowa zaprojektowanego przez duńskiego architekta Jorna Utzona, a wykonanego z betonu, stali i szkła gmachu trwała aż 14 lat (1959–1973). Stanął na półwyspie Bennelong Point, w miejscu nieczynnej zajezdni tramwajowej. Oglądałem go jednak tylko z zewnątrz, bo przez cały pobyt w Sydney nie udało mi się upolować biletów na zwiedzanie Opery od zaplecza, a tym bardziej na przedstawienie – wyprzedano je wiele dni naprzód.Nie czułem się tym jednak zawiedziony, bo samo spojrzenie na architektoniczne dzieło wpisane na listę UNESCO jest już sporym przeżyciem. The Rocks – zabytkowa dzielnica Sydney, która skradła mi serce Ale to nie okolice Opery z bardzo drogimi kawiarniami skradły moje serce, lecz dzielnica The Rocks, jedna z najstarszych części Sydney.Docierałem do niej krótkim spacerem z Circular Quay, a potem znikałem na kilka godzin w wąskich brukowanych uliczkach z zabytkowymi kolonialnymi budynkami, galeriami sztuki, sklepami z opalami australijskimi, muzeami i butikami z wyrobami lokalnych artystów. Ci w każdy weekend na odbywającym się tutaj targu sztuki (The Rocks Markets) wystawiają swoje prace. A na stoiskach z jedzeniem kosztowałem kuchni z całego świata.Potem zaś wsiadałem na prom i płynąłem na moją ulubioną plażę. Bondi czy Manly? Która plaża w Sydney naprawdę robi wrażenie? Słynna Bondi Beach, o której w przewodnikach przeczytacie, że to punkt obowiązkowy podczas zwiedzania Sydney, nie zrobiła na mnie wielkiego wrażenia, dlatego też byłem na niej tylko raz. Łatwo tu dotrzeć autobusem, co też uczyniłem. Faktycznie, plaża jest długa na kilometr i piaszczysta, fale spektakularne, z czego korzysta wielu surferów, jednak zawiodłem się jej otoczeniem, a zwłaszcza słabymi knajpami ze średniej jakości jedzeniem. Dlatego popłyńcie na „moją” Manly Beach, znacznie bardziej klimatyczne miejsce, do którego podróż promem z Circular Quay zajmuje niecałe pół godziny. Gelato, luz i „no worries” – smak życia w Manly Beach Gdy wysiądziecie na przystani, wejdziecie na Corso, główny deptak przedmieścia Manly, z niską zabudową, restauracjami, sklepami i lodziarniami, w tym tą według mnie najlepszą – Anita Gelato. Tuż po wejściu zachwyca pastelowym różowo-miętowo-złotym wnętrzem, następnie przyjemną obsługą w wakacyjnych nastrojach, aż wreszcie lodami, których smaków (rotacyjnie) jest tu łącznie aż 150! Moje kubki smakowe zwariowały na punkcie tych z solonymi orzechami nerkowca i arbuzowych ze świeżą miętą. W tym słodkim momencie dnia nie byłem jednak sam, lecz z Mattem Przybyłą, Polakiem, który w Sydney mieszka od kilkunastu lat i jest przewodnikiem organizującym zwiedzanie szyte na miarę (sydneyprive.com.au). – Mieszkam trzy plaże od Manly Beach, a moje życie od chwili, kiedy przybyłem do Australii, niezwykle się uspokoiło. Tutaj naprawdę żyje się na luzie, mam poczucie, że jestem ciągle na wakacjach, choć przecież prowadzę firmę i bywają dni, że jestem bardzo zajęty. Ale chwile, kiedy na poranny spacer i kawę wychodzę z dzieciakami i żoną na plażę, a dopiero potem zaczynam intensywny czas, dają mi mnóstwo energii. Podobnie jak biegaczom z ogrodu botanicznego, którzy tak cię zachwycili. Australijczycy doskonale wiedzą, na czym polega balans w życiu. Ja zresztą już też to wiem. I to ich powiedzenie „no worries” słyszane tak często, nieprzejmowanie się pewnymi sprawami wchodzi w krew – opowiada Matt. Pożegnanie z widokiem – Sydney, do którego chce się wracać Z lodziarni zdążyliśmy się przesiąść na statek Captain Cook, by ostatni raz – w moim przypadku – spojrzeć na miasto na wodzie, most i Operę mieniącą się w ciepłym popołudniowym słońcu. Australijskie ikony podziwialiśmy najpierw z restauracji, siedząc przy stoliku nakrytym białym obrusem, delektując się owocami morza i popijając szampana, a potem już z górnego otwartego pokładu. Wtedy obiecałem sobie, że to wcale nie będzie ostatni raz, kiedy na żywo widzę ten pocztówkowy obrazek. Źródło: National Geographic Traveler Polska Nasz autor Michał Cessanis Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler", autor podróżniczej serii telewizyjnej „Do zobaczenia” w Dzień Dobry TVN oraz książek „Opowieści z pięciu stron świata” i „Made in China”. Prowadzi blog podróżniczy „Cessanis na walizkach".
Zaginęła w australijskim buszu. Niemiecka turystka przeżyła 12 dni bez jedzenia i butów
Odludne tereny Australii Zachodniej należą do najbardziej surowych i nieprzewidywalnych na świecie. To właśnie tam zaginęła 26-letnia Caroline Wilga, niemiecka turystka podróżująca w pojedynkę. Przez niemal dwa tygodnie była zdana wyłącznie na siebie, bez kontaktu ze światem i dostępu do podstawowych środków przetrwania.
Spis treści: Jak doszło do zaginięcia? Wypadek w australijskim buszu i walka o ratunek 12 dni samotności, odwodnienia i ukąszeń W czasach powszechnego dostępu do nawigacji GPS i stałego połączenia ze światem za pośrednictwem smartfonów rzadko dochodzi do sytuacji, w której ktoś znika bez śladu. A jednak dokładnie to przydarzyło się 26-letniej niemieckiej turystce, która samotnie przemierzała Australię Zachodnią. Przez niemal dwa tygodnie Caroline Wilga była zdana wyłącznie na siebie w jednym z najbardziej nieprzyjaznych obszarów kontynentu. Przeżyła dzięki determinacji, ogromnej sile woli i... przypadkowi. Jak doszło do zaginięcia? Wypadek w australijskim buszu i walka o ratunek Do dramatycznego zdarzenia doszło na odludziu w rejonie Karroun Hill, około dwóch godzin jazdy od miejscowości Beacon i z dala od utwardzonych dróg. Według ustaleń policji, Caroline Wilga straciła panowanie nad samochodem, który stoczył się z bocznej trasy. Uderzyła się w głowę, a pojazd uległ poważnej awarii. – Straciła kontrolę nad autem. Następnie doszło do usterki mechanicznej i utknęła – poinformowała detektyw Jessica Securo z policji stanu Australia Zachodnia. Turystka spędziła w aucie pierwszą dobę. Bez możliwości wezwania pomocy i bez kontaktu ze światem, postanowiła opuścić pojazd. Wyruszyła pieszo, licząc na to, że odnajdzie ludzi lub sygnał telefoniczny. – Miała przy sobie jedynie niewielką ilość wody i jedzenia. Powiedziała mi później, że mogła przygotować się lepiej – relacjonowała Securo. Zaniepokojona brakiem kontaktu rodzina powiadomiła lokalne władze o zaginięciu. Wówczas okazało się, że po raz ostatni Wilga została zarejestrowana przez monitoring 29 czerwca, gdy robiła zakupy w jednym ze sklepów w pobliżu Beacon. Poszukiwania rozpoczęły się niemal natychmiast. W akcję zaangażowano policję, śledczych z wydziału zabójstw oraz jednostki powietrzne. Rozległy, słabo zaludniony teren przeszukiwano przy użyciu śmigłowców i samolotów, publikując w mediach nagrania oraz fotografie poszukiwanej. 12 dni samotności, odwodnienia i ukąszeń Finalnie Caroline Wilga została znaleziona po 12 dniach samotnej wędrówki 24 kilometry od porzuconego auta. Zauważyła ją kobieta przejeżdżająca 11 lipca przez pustkowia Zachodniej Australii. Tania Henley powiedziała radiu ABC, że Wilga machała do niej na poboczu drogi. Była zmarznięta, osłabiona i pokąsana przez komary. – W buszu wszędzie jest pełno cierni. Nie mogę uwierzyć, że przeżyła. Nie miała butów, tylko owinięte stopy – wspomniała Henley, która zawiozła 26-latkę na posterunek policji w Beacon. Stamtąd dziewczynę przetransportowano śmigłowcem do szpitala w Perth. – Była wystawiona na działanie żywiołów przez jedenaście nocy i przeżyła, żywiąc się niewielkimi zapasami jedzenia, które miała przy sobie, oraz pijąc deszczówkę i wodę z kałuż. W nocy szukała schronienia tam, gdzie było to możliwe, w tym w jaskini – relacjonowała policja. – Ma pewne obrażenia. Została dosłownie zjedzona przez komary. Bez wątpienia przeszła traumę – dodał z kolei inspektor Martin Glynn z miejscowej policji, zwracając przy okazji uwagę, że tamtejsze środowisko jest bardzo nieprzyjazne, zarówno pod względem roślinności, jak i fauny. – To naprawdę bardzo trudne warunki – podkreślił. W sobotę 12 lipca stan Caroline określono jako stabilny. Zastępczyni inspektora miejscowej policji stwierdziła, że dziewczyna miała niezwykłe szczęście, iż tak zakończyła się jej przygoda. – Wciąż nie może uwierzyć, że udało jej się przeżyć. Była głęboko przekonana, że nie zostanie odnaleziona – ujawniła Jessica Securo na konferencji prasowej po rozmowie z Wilgą. Dodała też, że mimo dramatycznych wydarzeń 26-latka kocha Australię i po tym, jak dojdzie do formy, planuje nadal samotnie podróżować po kontynencie. – Nie dotarła jeszcze na wschodnie wybrzeże, więc to nadal jej cel – ujawniła policjantka. Źródła: CNN, The Guardian, TVP Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przypomina kieszonkowego kangura. Tupaniem ostrzega innych przed zagrożeniem
Pademelon to wyjątkowy przedstawiciel australijskiej fauny. Choć wyraźnie mniejszy od swoich krewniaków, jego budowa i postura nie pozostawiają wątpliwości, do jakiej rodziny należy. W razie niebezpieczeństwa błyskawicznie alarmuje swoich pobratymców.
W tym artykule: Podział rodzaju Systematyka rodzaju Jak wygląda pademelon czerwonoszyi? Gdzie występuje pademelon? Jaki tryb życia prowadzi pademelon? Czym żywi się pademelon? Zagrożenia dla pademelona Żadne inne zwierzę nie kojarzy się z australijską fauną tak bardzo, jak kangur. Nic dziwnego. W końcu to właśnie ten torbacz znajduje się w herbie tego kraju. Warto jednak wiedzieć, że na tę podrodzinę nie składają się wyłącznie duże gatunki, jak kangur olbrzymi, szary, rudy czy antylopi, ale także znacznie mniejsze. Do takich należy zaliczyć przedstawicieli rodzaju pademelon. Podział rodzaju Na rodzaj pademelon składa się sześć gatunków, z czego cztery to gatunki monotypowe: pademelon rudobrzuchy (Thylogale billardierii), pademelon czerwonoszyi (Thylogale thetis), pademelon czerwononogi (Thylogale stigmatica), pademelon nowogwinejski (Thylogale browni), pademelon śniady (Thylogale brunii), pademelon stokowy (Thylogale calabyi). Do gatunków monotypowych należy zaliczyć pademelona rudobrzuchego, czerwonoszyjego, śniadego i stokowego. W obrębie gatunków Thylogale stigmatica i Thylogale browni wyróżnia się odpowiednio cztery i dwa podgatunki. Systematyka rodzaju Rodzaj pademelon został zdefiniowany w 1837 roku przez Johna Edwarda Graya. Brytyjski zoolog opisał go w artykule na temat nowych ssaków, opublikowanym w „The Magazine of Natural History and Journal of Zoology, Botany, Mineralogy, Geology and Meteorology”. Jako gatunek typowy wskazał pademelona czerwonoszyjego, którego dziewięć lat wcześniej opisał René Lesson, francuski chirurg i przyrodnik. Jak wygląda pademelon czerwonoszyi? Pademelon czerwonoszyi jest przedstawicielem średniej wielkości torbaczy. Długość ciała dojrzałego samca zamyka się w przedziale od 30 do 63 cm. Długość ogona takiego osobnika to 27–51 cm, a masa ciała – od 2,5 do 9,1 kg. Samice są nieco mniejsze. Osiągają od 29 do 50 cm długości bez ogona (długość ogona to 27–37 cm) i masę ciała od 1,8 do 4,3 kg. Hapalochlaena jest niewielka, ale śmiertelnie niebezpieczna. Potrafi przebić kombinezon płetwonurka Hapalochlaena jest niewielka, ale ta cecha nie czyni jej bezbronną. Ta mała ośmiornica to jeden z najniebezpieczniejszych mieszkańców oceanów. Jest sprawnym łowcą i potrafi skutecznie broni... Sierść pademelona czerwonoszyjego jest miękka i gęsta. W części grzbietowej okrywa jest rudoszara, a w części brzusznej – biaława. Kończyny i ogon są płowe. Na grzbiecie i ramionach wyraźniej odznacza się rudawa barwa. Gdzie występuje pademelon? Tak jak lotopałanka, gatunki reprezentujące rodzaj pademelon są przedstawicielami australijskiej fauny. Zwierzęta te zasiedlają wschodnią część Australii, Tasmanię i Nową Gwineę. Zasięg występowania gatunku typowego, czyli pademelona czerwonoszyjego, obejmuje tereny od Gladstone w południowo-wschodnim Queensland po Illawarrę w południowo-wschodniej części Nowej Południowej Walii. Upodobał sobie wilgotne zarośla i lasy. Przedstawicieli tego gatunku można spotkać zarówno w lasach deszczowych, jak i lasach eukaliptusowych. Jaki tryb życia prowadzi pademelon? Pademelon czerwonoszyi jest aktywny nocą. Za dnia chroni się w gąszczu zarośli. Gdy zapada zmierzch, zwierzę wyrusza na żer. Przedstawiciele tego gatunku mają duże oczy, które umożliwiają im dobre widzenie nawet w całkowitej ciemności. Większość pademelonów prowadzi samotniczy tryb życia. Tylko niektóre osobniki tworzą małe stada. W takich grupach panuje ściśle określona hierarchia. Na czele staje największy, najcięższy i najsilniejszy samiec. Komunikacja w grupie Poszczególne osobniki komunikują się między sobą dźwiękami i gestami. To dość płochliwe zwierzęta, ale ucieczka nie jest ich pierwszym odruchem, gdy w ich zasięgu pojawia się zagrożenie. Zaskoczone zwierzę zwykle pozwala zbliżyć się potencjalnemu intruzowi na pewną odległość. Zanim rzuci się do ucieczki, kilkukrotnie uderzy tylnymi łapami o ziemię. W ten sposób da znać swoim pobratymcom, że w pobliżu czai się niebezpieczeństwo. Ten charakterystyczny gest ma też zastosowanie, gdy na teren jednego pademelona wkracza inny. Wówczas gospodarz dwukrotnie tupie tylnymi łapami. Jeżeli gość odwzajemni sygnał, zostaje wpuszczony. Czym żywi się pademelon? Podstawą jadłospisu pademelonów są trawy, liście, korzenie i kora. W diecie gatunku czerwonoszyjego pojawiają się też jagody. Gdy zapada zmierzch, zwierzęta opuszczają swoje schronienia w zaroślach i żerują na skraju lasu. Nie zapuszczają się jednak na otwartą przestrzeń, gdzie nie miałyby dużych szans w konfrontacji z drapieżnikami. Zagrożenia dla pademelona Pademelony nie mają ostrych pazurów i kłów. W konfrontacji z drapieżnikami ich jedyną bronią jest szybkość i spryt. Dlatego wybrały życie pod osłoną nocy, ale to nie sprawia, że są całkowicie bezpieczne. Największymi wrogami pademelonów są psy dingo. Zagrażają im też duże drapieżne ptaki, a nawet lisy rude i psy domowe. Wymieniając zagrożenia dla tego gatunku, nie można pominąć człowieka. Pademelony nie są szkodnikami upraw, więc nie są tępione, jednak coraz częściej dochodzi do niszczenia ich naturalnych siedlisk, co w największym stopniu przyczynia się do ograniczenia populacji tych pięknych zwierząt. Lasy, w których żyją pademelony, są karczowane i przekształcane w tereny rolnicze. Mimo to gatunek na razie nie jest zagrożony. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Ćma z Australii zaskoczyła naukowców. Jej kompasem są… gwiazdy
Mierzy zaledwie kilka centymetrów i waży poniżej jednego grama. Ale jej umiejętności nawigacyjne zaskoczyły naukowców. Okazało się, że australijska ćma Bogong wykorzystuje do corocznej 1000-kilometrowej podróży nie tylko pole magnetyczne Ziemi, ale też gwiazdy!
Spis treści: Ćma wędrowniczka Eksperymenty: od symulatora lotu po obserwacje w terenie Co to oznacza dla nauki i technologii? To, że tak niewielkie zwierzęta bezkręgowe wykorzystują jako „kompas” ciała niebieskie, jest dla naukowców sporym zaskoczeniem. Do tej pory sądzono, że z takiej opcji korzystają niektóre ptaki migrujące w nocy i oczywiście ludzie, korzystając z odpowiednich narzędzi, na przykład sekstantu. Ćma wędrowniczka Nowego ustalenia dokonał międzynarodowy zespół badaczy pod kierunkiem prof. Erica Warranta z Uniwersytetu w Lund. Wnioski opublikowano na łamach prestiżowego periodyku „Nature”. Przełomowe badania ujawniają, że australijska ćma Bogong (Agrotis infusa) wykorzystuje gwiazdy i Drogę Mleczną jako kompas podczas swojej corocznej podróży o długości 1000 kilometrów do chłodnych jaskiń w głębi lądu. Okazało się również, że pole magnetyczne Ziemi odgrywa ważną rolę w nawigacji tej tajemniczej ćmy. Biorąc pod uwagę długość podróży, jest to absolutnie niesamowite dokonanie tych bezkręgowców. Odpowiada to dwukrotnej podróży człowieka dookoła świata przy wykorzystaniu wyłącznie własnych zmysłów. Eksperymenty: od symulatora lotu po obserwacje w terenie Aby dojść do takich wniosków naukowcy wykonali badania zarówno w kontrolowanych laboratoryjnych warunkach, jak i obserwowali ćmy w ich naturalnym środowisku. W tym pierwszym przypadku umieszczono zwierzęta w symulatorze lotu, aby wykonać eksperymenty behawioralne. Schwytano je podczas migracji wiosennej i jesiennej. Symulator ten znajdował się w laboratorium wolnym od ferromagnetyków, gdzie pole magnetyczne Ziemi było wyzerowane. W ten sposób „zagłuszono” znany już wcześniej zmysł magnetyczny ćmy. View oEmbed on the source website Ćmom wyświetlano na ekranie bezksiężycowe australijskie nocne niebo. W tych warunkach ćmy latały w kierunkach odpowiednich dla ich pory migracji: mniej więcej na południe wiosną (kierunek migracji do Alp Australijskich) i na północ-północny zachód jesienią (kierunek migracji powrotnej na tereny lęgowe). – Kiedy rozgwieżdżone niebo obrócono o 180 stopni, ćmy również zmieniły kierunek o 180 stopni, ale kiedy gwiazdy zostały zniekształcone, utraciły orientację. Doświadczenie tego w eksperymentach było prawdziwym momentem olśnienia – mówi David Dreyer, badacz z Uniwersytetu w Lund. Naukowcom udało się również zmapować obwody neuronalne w mózgu ćmy, w których przechowywane są informacje o gwiazdach. Co więcej, ustalili oni również, że ćma Bogong nie traci orientacji, gdy gwiazdy są zasłonięte przez chmury. Zapewne wtedy korzysta z pola magnetycznego Ziemi jako dodatkowego kompasu. Co to oznacza dla nauki i technologii? Nowe odkrycie może być interesujące na przykład dla inżynierów projektujących drony. Może również stanowić podstawę dla strategii ochrony gatunków zagrożonych zmianami klimatycznymi lub utratą siedlisk. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Opera w Sydney – ikona Australii, która zmieniła oblicze nowoczesnej architektury
Opera w Sydney to jeden z najbardziej rozpoznawalnych budynków na świecie. Jego futurystyczna forma, przypominająca rozpostarte żagle, przyciąga rocznie ponad 8 milionów turystów, a wpisanie go na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO potwierdza jego kulturową i architektoniczną wartość. Jak powstał ten wyjątkowy gmach? Jak wygląda opera w Sydney w środku? Poznaj fascynujące ciekawostki i odkryj kulisy jednego z najsłynniejszych budynków XX wieku.
Spis treści: Historia powstania Sydney Opera House Konstrukcja budynku i zastosowane rozwiązania Opera w Sydney – wnętrze i funkcje Ciekawostki o Operze w Sydney Pomysł stworzenia gmachu Opery w Sydney narodził się pod koniec lat 40. XX wieku. Ówczesne władze stanu Nowa Południowa Walia zdecydowały, że metropolia potrzebuje nowoczesnego centrum kultury, które stanie się jej wizytówką. Na lokalizację wybrano miejsce po dawnej zajezdni tramwajowej na półwyspie Bennelong Point. Historia powstania Sydney Opera House W 1956 roku ogłoszono międzynarodowy konkurs architektoniczny. Spośród 233 zgłoszeń z 32 krajów jury wybrało projekt duńskiego architekta Jørna Utzona. Co ciekawe, jego propozycja była jedynie szkicem – nie spełniała więc wszystkich formalnych wymogów konkursowych. Mimo to wizjonerska koncepcja zachwyciła jurorów do tego stopnia, że postanowili oni postawić na jej realizację. Projekt był prowadzony we współpracy z inżynierem Ovem Arupem. Budowę rozpoczęto w 1959 roku, a prace trwały aż do 1973. Projektowanie i wykonanie skomplikowanego dachu okazało się ogromnym wyzwaniem inżynieryjnym. Koszty wzrosły z planowanych 7 milionów do ponad 100 milionów dolarów, a czas budowy wydłużył się o około 8 lat. Spowodowało to spięcia architekta z władzami, w wyniku których Utzon opuścił Australię w 1966 roku, a budowę kontynuowała grupa młodych australijskich architektów. Konstrukcja budynku i zastosowane rozwiązania Opera w Sydney to monumentalny budynek wykonany z betonu, stali i szkła. Gmach ma 183 metry długości, 120 metrów szerokości, a jego najwyższy punkt sięga 67 metrów. Na uwagę zasługuje dach, który przypomina rozpostarte żagle. Pokrycie dachu zostało wykonane z tysięcy białych płytek ceramicznych, które lśnią w słońcu i nadają całości oryginalny i wyjątkowy wygląd. Dach w kształcie żagli okazał się bardzo wymagający na etapie budowy. Konieczne było zastosowanie rozbudowanego systemu stalowych lin, dzięki któremu możliwe stało się utrzymanie ciężkich elementów dachowych w odpowiednim miejscu. Ekspresjonistyczny styl budynku w nowoczesnym wydaniu oraz zastosowane rozwiązania konstrukcyjne sprawiają, że Opera w Sydney jest nie tylko miejscem obcowania ze sztuką, ale też ciekawą atrakcją turystyczną. To żywe centrum kultury oferuje każdego roku wiele wydarzeń – od oper, przez koncerty, aż po spektakle dla dzieci i przedstawienia eksperymentalne. To również symbol odwagi architektonicznej, innowacji technologicznych i artystycznej wizji. Opera stała się nie tylko najbardziej rozpoznawalnym budynkiem w Sydney, ale też w całej Australii. Opera w Sydney – wnętrze i funkcje Sydney Opera House to zespół kilku sal o rozmaitych funkcjach. Wnętrza zaprojektowano z myślą o wszechstronności i nowoczesności, choć po odejściu Utzona ich standard został nieco obniżony z powodu wdrażanych oszczędności. Opera w Sydney w środku robi jednak ogromne wrażenie – nowoczesne wnętrza łączą funkcjonalność z akustycznym mistrzostwem. Największą salą jest Concert Hall, mieszcząca 2679 widzów. To tutaj występuje Sydney Symphony Orchestra, a uwagę przyciągają potężne, mechaniczne organy o ponad 10 tysiącach piszczałek. We wnętrzu Opery w Sydney znajdują się również scena operowa i baletowa (Joan Sutherland Theatre na 1507 miejsc), teatr prosceniowy (Drama Theatre na 544 miejsca), scena studyjna (Playhouse na 398 miejsc), studio do zmiennych aranżacji (do 400 widzów) oraz jedyna sala zaprojektowana osobiście przez Utzona i odnowiona pod jego nadzorem w 2004 roku (do 210 widzów). Ciekawostki o Operze w Sydney Dla każdego miłośnika architektury, muzyki czy historii, wizyta w Sydney Opera House to doświadczenie nieporównywalne z żadnym innym. Tym bardziej że z budynkiem tym wiąże się wiele fascynujących ciekawostek, które podkreślają jej wyjątkowość. W 1973 roku budynek został uroczyście otwarty przez królową Elżbietę II, która odwiedziła go łącznie aż cztery razy. Monumentalne organy na głównej sali koncertowej składają się z ponad 10 tys. piszczałek. Budowano je przez 10 lat i są dziś największym tego typu instrumentem na świecie. Budowa Opery w Sydney została w dużej mierze sfinansowana dzięki narodowej loterii, co w tamtym czasie było nowatorskim rozwiązaniem. Mimo ogromnych kosztów i licznych opóźnień, projekt doczekał się uznania – w 2007 roku Opera w Sydney została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, jako jeden z najmłodszych obiektów w tym prestiżowym gronie. Architekt, który zaprojektował gmach opery, Jørn Utzon, po konflikcie z władzami zrezygnował w 1966 roku z prowadzenia projektu i opuścił Australię. Na zewnętrznej powierzchni dachów znajdują się ceramiczne płytki, które nie tylko nadają budynkowi charakterystyczny wygląd, ale również samoczynnie się oczyszczają. Każdego roku Opera przyciąga ponad 8 milionów odwiedzających, co czyni ją jedną z najczęściej fotografowanych budowli na świecie. Przez lata na scenach Opery w Sydney wystąpiło wiele międzynarodowych gwiazd. Swoje koncerty mieli tu między innymi Sting, The Cure, Kraftwerk, The National, Björk, Patti Smith, Bob Dylan, Ice Cube, Kanye West i Massive Attack. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Socjolożka z wykształcenia, od ponad dekady związana z marketingiem internetowym. Zawodowo od lat zgłębia tajniki SEO oraz storytellingu opartego na rzetelnych źródłach. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Z Australii do Papui-Nowej Gwinei – czapla strojna zaskoczyła badaczy
Czapla strojna obserwowana przez ornitologów w Nowej Południowej Walii pobiła rekord lotu. Podczas migracji leciała bez przerwy przez 38 godzin. To najdalszy kiedykolwiek zarejestrowany lot czapli.
Spis treści: Rekordowy lot czapli strojnej Czapla strojna – elegantka z australijskich bagien Najdalszy znany lot ptaka Australijscy badacze użyli nadajników GPS do śledzenia ośmiu czapli strojnych oraz dziesięciu czapli białych przez kilka miesięcy. Podczas badań udało im się zarejestrować najdłuższy znany lot wśród czapli. Artykuł opisujący obserwację opublikowano w czasopiśmie „Pacific Conservation Biology”. Rekordowy lot czapli strojnej Ptaki obserwowano od początku corocznej migracji rozpoczynającej się na bagnach Macquarie w Nowej Południowej Walii w Australii. Czaple białe migrowały we wszystkich kierunkach, a strojne głównie na północ. Jedna z nich przebyła niemal 2400 kilometrów w ciągu kilku miesięcy, ostatecznie osiedlając się w pobliżu miasta Kalo, na południowy wschód od Port Moresby w Papui-Nowej Gwinei. Ptak ten pokonał ponad 700 km nad Morzem Koralowym w czasie 38-godzinnego nieprzerwanego lotu. Był to pierwszy przypadek, gdy naukowcom udało się zarejestrować migrację czapli strojnych. Czapla strojna – elegantka z australijskich bagien Czapla strojna (Ardea plumifera) to elegancki, średniej wielkości ptak brodzący z rodziny czaplowatych występujący głównie we wschodniej i północnej Australii, Papui-Nowej Gwinei i na niektórych wyspach Indonezji. Dawniej uważany za podgatunek czapli czarnorogiej (Ardea intermedia), obecnie traktowany jako odrębny gatunek. Upierzony całkowicie na biało, wyróżnia się długimi, ozdobnymi piórami godowymi na piersi i grzbiecie – stąd nazwa „strojna”. W okresie rozrodczym dziób czapli ciemnieje, a skóra na głowie może przybierać intensywnie różowy kolor. Zamieszkuje słodkowodne mokradła, bagna i rozlewiska, gdzie żeruje na rybach, płazach i owadach. Gniazduje kolonijnie, często z innymi gatunkami czapli. Najdalszy znany lot ptaka Czapli strojnej daleko jednak do ptasich rekordzistów w długości lotu. Inny mieszkaniec Australii, szlamnik zwyczajny, jest rekordzistą świata w nieprzerwanym locie migracyjnym. Pokonał ponad 13 500 kilometrów w zaledwie 11 dni podczas nieprzerwanej migracji z Alaski do Tasmanii. Osobnik został oznakowany jako pisklę na Alasce podczas letniego sezonu. Zainstalowano mu GPS oraz miniaturowy panel słoneczny, dzięki czemu międzynarodowy zespół badawczy mógł śledzić jego pierwszą migrację przez Ocean Spokojny. W wieku około pięciu miesięcy wystartował z południowo-zachodniej Alaski, z delty rzek Jukon-Kuskokwim. 11 dni później wylądował w Ansons Bay na północno-wschodnim krańcu Tasmanii. Źródło: Phys.org Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
To jezioro pojawia się tylko raz na kilkadziesiąt lat. Właśnie można je zobaczyć
Po raz czwarty od 1860 roku australijskie jezioro wypełnia się wodą, przekształcając się z pustynnej równiny w tętniącą życiem oazę. Teren ten przyciąga teraz miliony ptaków i turystów z całego świata.
Spis treści: Jezioro Eyre – od pustyni do tętniącej życiem oazy Kati Thanda–Lake Eyre w 2025 roku: co, gdzie i kiedy zobaczyć? Natura nieustannie ewoluuje, zmieniając swoje oblicze pod wpływem procesów naturalnych i czynników zewnętrznych. Zdarza się, że w niektórych obszarach krajobraz wydaje się martwy i pustynny, by po kilku miesiącach zaskoczyć eksplozją życia. Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów tej cykliczności są jeziora endoreiczne. To bezodpływowe zbiorniki, które nie mają ujścia do mórz ani oceanów. Ich istnienie zależy niemal wyłącznie od opadów i parowania, a powierzchnie zmieniają się w zależności od kaprysów pogody. Kiedy woda zaczyna się cofać, zostają jedynie zasolone równiny i ślady dawnych nurtów. Raz na jakiś czas te miejsca, przez większość roku suche i białe, nagle się odradzają. To dzieje się właśnie teraz w Australii. Jezioro Eyre – od pustyni do tętniącej życiem oazy Przez większość czasu jezioro Eyre (lub też Kati Thanda–Lake Eyre) to ogromna, oślepiająco biała pustynia solna o powierzchni około 9500 km kw. Kiedy ten teren – w rzadkich momentach – wypełnia się wodą, staje się jednak największym słonym jeziorem w Australii. I jednym z najbardziej niezwykłych krajobrazów tego kontynentu. Położone w najniższym punkcie geograficznym kraju jezioro (ok. 15 m p.p.m.), przez większość czasu pozostaje niemal całkowicie wyschnięte. Jednak co kilkadziesiąt lat, gdy w odległych regionach Queenslandu i Terytorium Północnego spadną intensywne deszcze, ich wody spływają setkami kilometrów w dół rzekami Warburton, Diamantina i Cooper Creek – aż do centrum Australii. To właśnie wtedy jezioro Eyre ożywa. Pojawia się woda, a wraz z nią życie: migrujące ptaki (m.in. pelikany, rybitwy oraz czaple), roślinność i barwy. Z kolei gdy woda zaczyna parować, słona tafla przybiera delikatny różowo-pomarańczowy odcień, co jest efektem obecności mikroalg i dużego zasolenia. Dla przyrodników, fotografów i podróżników to jedno z najbardziej poruszających zjawisk naturalnych w Australii. Kati Thanda–Lake Eyre w 2025 roku: co, gdzie i kiedy zobaczyć? Teraz chętni znów mogą podziwiać piękno jeziora Eyre. Media obiegła informacja, że jego obszar zaczął się wypełniać wodą w maju 2025 r. To efekt rekordowych powodzi w południowo-zachodnim Queensland i północno-wschodniej części stanu Australia Południowa. To czwarte takie wydarzenie od 1860 roku. Obecnie jezioro Eyre zamieniło się w ogromne, naturalne miejsce lęgowe dla dziesiątek gatunków ptaków wodnych. Pojawiają się też ryby, skorupiaki oraz krewetki solankowe, które przetrwały okres suszy w postaci jaj. To imponujący przykład siły przyrody, która w ułamku chwili potrafi przywrócić równowagę tam, gdzie wcześniej panowała pustka. Ten hipnotyzujący spektakl najlepiej podziwiać z powietrza. Loty organizowane są m.in. z Marree i William Creek, a widok różowo-pomarańczowej tafli jeziora, obramowanej żywą zielenią i kwitnącymi równinami, pozostaje z podróżnikami na długo. Choć woda może pozostać w jeziorze nawet przez rok (lub dłużej, jeśli będą obfite opady deszczu), najlepiej wybrać się tam podczas zimowych miesięcy w Australii, czyli od maja do października. Temperatury są wtedy niższe, a poziom wody w jeziorze – stabilny. Warto również wiedzieć, że ze względu na ochronę środowiska, wprowadzono ograniczenia dotyczące poruszania się po solnej skorupie. Dozwolone są jedynie wizyty w wyznaczonych punktach widokowych i platformach. Takie zasady nie tylko chronią wrażliwy ekosystem, ale też pozwalają doświadczać go z należnym szacunkiem. Źródła: Department for Environment and Water, travelandleisure.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi reakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ptaki z tej australijskiej wyspy są pełne plastiku. Przy poruszaniu się aż chrzęszczą
Pisklęta burzyków bladodziobych z wyspy Lord Howe na Morzu Tasmana miały w żołądkach tyle plastiku, że było go słychać, gdy się poruszały. Wyspa leży w odległości ok. 600 km od wybrzeży Australii. Skąd tyle plastiku na tak odległych wodach i dlaczego znalazł się w ptasich żołądkach?
Spis treści: Makabryczne ilości plastiku w żołądkach ptaków Dlaczego burzyki jedzą plastik? Skąd plastik na odległej australijskiej wyspie? Badacze z Wielkiej Brytanii odkryli ogromne ilości plastiku w żołądkach młodych osobników oraz martwych ptaków z rodziny burzykowatych zamieszkujących odizolowaną wyspę Lord Howe. Jeden z ptaków połknął aż 778 fragmentów plastiku, które całkowicie wypełniły jego żołądek, tworząc zwartą masę. Skąd tak dramatyczna sytuacja na odległej, zdawałoby się niemal dziewiczej, wyspie? Makabryczne ilości plastiku w żołądkach ptaków Burzyki bladodziobe zamieszkujące wyspę Lord Howe były badane przez zespół biologów z Wielkiej Brytanii, m.in. ekologa Alexa Bonda z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Dokonali oni niemal makabrycznych obserwacji: młode burzyki miały w przewodach pokarmowych niesamowitą ilość plastiku. I nie chodzi tu o mikroplastik, ale duże kawałki tworzyw sztucznych – zakrętki od butelek, klamerki, sztućce czy pojemniki na sos sojowy. Zespół naukowców bada wpływ plastiku na ekosystemy oceaniczne. Od blisko dwóch dekad skupia się na burzyku bladodziobym (Ardenna carneipes), który gniazduje na wyspie Lord Howe należącej do Australii. Rocznie rozmnaża się tam około 44 tysięcy tych ptaków. Trzymiesięczne młode mogą już latać i migrują do Japonii, a następnie spędzają kilka lat na morzu, by wrócić na wyspę i rozpocząć własny cykl rozrodczy. Dlaczego burzyki jedzą plastik? Naukowcy badali martwe ptaki znalezione na brzegu oraz żywe osobniki, którym płukano żołądki. W niektórych przypadkach plastik stanowił aż 20% masy ciała ptaka, czyli nawet 60 gramów! Jak to możliwe, zwłaszcza że były to duże kawałki, które na pewno nie znalazły się w ptasim układzie pokarmowym przypadkiem? Alex Bond tłumaczy, że ptaki mylą plastik z pożywieniem i karmią nim swoje pisklęta, nieświadome jego toksycznego działania. Plastik w ciele ptaków wydawał charakterystyczny „chrzęszczący” dźwięk, słyszalny przy lekkim ucisku. Jack Rivers-Auty z Uniwersytetu w Tasmanii mówi, że tworzywa w przewodzie pokarmowym ptaków łączą się z tłuszczem z innych składników diety, tworząc twarde masy przypominające cegły. Najgroźniejszy wpływ plastik wywiera na mózg. Nawet 1–2 gramy mogą wywołać u młodych ptaków zmiany podobne do demencji. Skąd plastik na odległej australijskiej wyspie? To oczywiście efekt działalności człowieka, który według badań z 2023 roku wprowadził już do oceanów ponad 170 bilionów kawałków plastiku. Tworzywa sztuczne rozkładają się przez setki lat, a ich drobiny obecne są już niemal wszędzie, od oceanicznych głębin po Arktykę. Rivers-Auty podkreśla, że kryzys narasta. Wyniki badań z wyspy Lord Howe są zapowiedzią tego, co może czekać inne gatunki w przyszłości. Źródło: Phys.org, ABC Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Archeolodzy zlokalizowali w Australii wielki statek handlowy. Zaginął w 1857 roku
Archeolodzy zlokalizowali miejsce katastrofy wielkiego statku handlowego i pasażerskiego Koning Willem de Tweede. Okręt o tonażu 800 ton zatonął w 1857 roku w niejasnych okolicznościach.
Spis treści: Ocaleni górnicy i tragiczny finał rejsu W jaki sposób zlokalizowano wrak? Przyczyny zatonięcie holenderskiego okrętu Poszukiwania okrętu rozpoczęły się już trzy lata temu, w kwietniu 2022 r. Wiadomo było tylko tyle, że zatonął gdzieś w zatoce Guichen w pobliżu miasta Robe w Australii Południowej w czerwcu 1857 roku. W poszukiwania zaangażowani byli między innymi eksperci z Australijskiego Narodowego Muzeum Morskiego, Fundacji Silentworld oraz Uniwersytetu Flinders. Ocaleni górnicy i tragiczny finał rejsu Z tym holenderskim okrętem związana jest ciekawa historia. Otóż na kilka dni przed katastrofą jego pokład opuściło 400 chińskich górników. Celem ich podróży były kopalnie złota w Bendigo i Ballarat w stanie Wiktoria. W momencie zatopienia na okręcie przebywało 25 osób załogi. Szesnastu osób nie udało się uratować. Pochowano ich na wydmach Long Beach, które tworzą wschodnią linię brzegową zatoki Guichen. W jaki sposób zlokalizowano wrak? W umiejscowieniu zatopionego szlaku pomocne były metody nieinwazyjne. Zastosowano aparaturę, która jest połączeniem magnetometru i wykrywacza metalu. W ten sposób namierzono coś, co badacze uznali ze żelazne elementy wciągarki do podnoszenia kotwic statku na jego dziobie. Pod tą windą kotwiczną archeolodzy dostrzegli dobrze zachowaną drewnianą deskę. To sugeruje, że większa część konstrukcji kadłuba wraku spoczywa poniżej, ale jest pokryta mułem i piachem. Z pomocą specjalistycznej aparatury namierzono też więcej anomalii, które świadczą o tym, że pod piachem znajduje się więcej metalowych artefaktów i zapewne elementów kadłuba. Zasięg występowania anomalii jest zgodny z długością statku wynosząca blisko 43 m. Jest tez inny dowód, że to ten wrak. W 2023 roku na nieodległej od wraku plaży znaleziono chińską gruboziarnistą ceramikę z XIX wieku. To może być pozostałość po obecności górników, którzy szczęśliwie opuścili pokład Koning Willem de Tweede. Przyczyny zatonięcie holenderskiego okrętu Po tym jak Chińczycy opuścili statek, rozpętała się potężna burza. Załoga musiała być zaskoczona, bo okręt ciągnął kotwicę. W końcu została zerwana. Kapitan Hindrik Remmelt Giezen bezskutecznie próbował dobić do plaży w Australii. Gdy okręt zaczął się rozpadać i nabierać wody, załoga próbowała wodować łódź ratunkową. Niestety, wywróciła się. Wśród uratowanych był kapitan, który dopłynął do brzegu na drewnianej beczce. Źródło: Australijskie Narodowe Muzeum Morskie Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Gatunek inwazyjny może zagrozić całemu ekosystemowi. Przykładów negatywnego oddziaływania jest cała masa
Gatunek inwazyjny to taki, który introdukowany na danym obszarze, stanowi poważną konkurencję dla gatunków autochtonicznych. Nawet niewielki bezkręgowiec może poważnie zagrozić całemu ekosystemowi, w którym się znalazł. Wydaje się to niedorzeczne? A jednak. Nie brakuje przykładów na to, że rodzime gatunki mogą przegrać konkurencję z inwazyjnymi.
Spis treści: Gatunek inwazyjny, czyli właściwie jaki? Gatunki inwazyjne niemal zniszczyły australijską przyrodę Nie każdy gatunek obcy stanowi zagrożenie Gatunki inwazyjne w Polsce, czyli kłopotliwi goście kontra rodzima przyroda Gościnność nie sprawdza się w świecie przyrody. O ile bioróżnorodność jest wysoce pożądana w każdym ekosystemie, to zwiększanie jej poprzez wprowadzanie gatunków obcych czasami ma poważne konsekwencje. Status niektórych z nich może bowiem zmienić się na „inwazyjny”, a to zawsze wiąże się z wystąpieniem mniej lub bardziej poważnych problemów. Gatunek inwazyjny, czyli właściwie jaki? Mówiąc o gatunkach inwazyjnych, na myśli trzeba mieć rośliny, zwierzęta, patogeny i wszystkie inne organizmy, które nie są rodzime dla ekosystemów, a ich obecność może powodować poważne szkody w środowisku lub gospodarce. Do takich zaliczane są także te, których oddziaływanie ma negatywne konsekwencje dla zdrowia ludzi. Najbardziej negatywne oddziaływanie gatunków inwazyjnych dotyczy ograniczenia bioróżnorodności poprzez zmniejszenie populacji lub całkowite eliminowanie gatunków autochtonicznych. Dochodzi do tego w następstwie konkurencji pokarmowej i środowiskowej, drapieżnictwa lub przekazywania patogenów. Brzmi poważnie, ale czy ta definicja nie wyolbrzymia nieco skali problemu? Otóż nie. Gatunki inwazyjne niemal zniszczyły australijską przyrodę Najlepszym dowodem na to, jak destrukcyjne dla rodzimej przyrody mogą być gatunki inwazyjne, jest ich wpływ na Australia. Prawdopodobnie na całym świecie nie ma drugiego obszaru, który w tak dużym stopniu jest narażony na dewastację ekosystemów pod wpływem introdukcji (zamierzonej lub przypadkowej) obcych roślin i zwierząt. Przykładem niech będą króliki, które do Australii przybyły w 1859 roku. Sprowadzone przez Thomasa Austina w celach łowieckich, zaczęły mnożyć się na potęgę i niemal doszczętnie zdemolowały tamtejsze środowisko. Prawdopodobnie najstarszy gatunek inwazyjny w Australii Gatunki inwazyjne pojawiły się w Australii znacznie wcześniej, bo wiele tysięcy lat temu. Jednym z nich jest pies dingo, dziś już na stałe wtopiony w tamtejszy krajobraz. Nie wiadomo, kiedy dotarł na kontynent. Przodkowie tych zwierząt pojawili się tam prawdopodobnie wraz z jedną z fal osadniczych z Azji Południowo-Wschodniej, która do Australii dotarła 3–10 tys. lat temu. Najprawdopodobniej były to udomowione zwierzęta, które w Australii wtórnie zdziczały. W australijskim królestwie ssaków od zawsze dominowały torbacze. Dingo poważnie zagroził im swoją obecnością. Wraz z przybyciem do Australii stał się szczytowym drapieżnym ssakiem i zaczął przetrzebiać tamtejszą faunę. Dingo prawdopodobnie doprowadziły do wymarcia gatunków takich jak lew workowaty i wilk workowaty. To jeszcze nie wszystko. Dingo poważnie zagroził zwierzętom hodowlanym, przede wszystkim owcom. Mało tego, nie brakuje przypadków porwań dzieci przez te drapieżniki. Nie powstrzymał go nawet Dingo Fence, czyli mierzący 5614 km płot. Nie każdy gatunek obcy stanowi zagrożenie Mając na uwadze przykład Australii, można dojść do wniosku, że każdy gatunek obcy może stanowić zagrożenie dla ekosystemu, w którym został introdukowany. To nie do końca prawda. Należy zdać sobie sprawę z faktu, że każdy gatunek charakteryzuje inny stopień oddziaływania na środowisko. Gatunki obce mogą mieć pozytywny wpływ na bioróżnorodność i gospodarkę, a przykładów nie trzeba szukać daleko. Pomidor, fasola, kukurydza czy ziemniak – każda z tych roślin została introdukowana w naszym kraju, a dziś stanowią integralną część polskiego krajobrazu rolniczego. A karp? To także gatunek obcy, a przecież traktujemy te ryby jak swoje. Wszystko zmienia się w momencie, gdy gatunek obcy zaczyna silnie oddziaływać na środowisko, zwiększać zasięg występowania i przyjmować dominującą rolę. Wówczas staje się inwazyjnym gatunkiem obcym. Gatunki inwazyjne w Polsce, czyli kłopotliwi goście kontra rodzima przyroda Australijski przykład pokazuje, że ten problem nie jest niczym nowym. Trwa od bardzo dawna i do dziś nie opracowano skutecznych sposobów na jego rozwiązanie. Z gatunkami inwazyjnymi zmaga się także Polska i wszystko wskazuje, że wciąż będą pojawiać się u nas nowe zwierzęta i rośliny, skutecznie konkurujące z gatunkami rodzimymi. W dobie rozwiniętej turystyki, transportu i handlu międzynarodowego, to właściwie nieuniknione. Gatunki inwazyjne zwierząt w Polsce Za introdukcję gatunków inwazyjnych częściej niż przypadek odpowiada człowiek. Przykładem niech będzie nutria amerykańska. Sprowadzona do Polski w latach 20. XX wieku, miała być motorem napędowym przemysłu futrzarskiego. Cztery dekady później zaobserwowano pierwsze dziko żyjące osobniki. Najprawdopodobniej uciekły z hodowli. Doskonale odnalazły się w Polsce i stworzyły poważną konkurencję dla piżmaków, a także przyczyniły się do przetrzebienia roślinności wodnej i bagiennej. Inny przykład to szop pracz. Pierwsze dzikie okazy zaobserwowano u nas w latach 50. XX wieku. Dziś żyje w niemal całym kraju. Największą populację utworzył na zachodzie. Szop może wygląda uroczo, ale jego obecność w Polsce ma zgubny wpływ na przyrodę. Przedstawiciele tego gatunku plądrują ptasie gniazda i wykradają z nich jaja i pisklęta. Nie boją się nawet gatunków szponiastych. Stanowi też ogromne zagrożenie dla ryb, skorupiaków i drobnych ssaków. Kolejnym inwazyjnym gościem zza oceanu, który dobrze się u nas zadomowił, jest wizon amerykański. Także te zwierzęta znalazły w Europie swoje miejsce przez futrzarskich potentatów. W polskiej przyrodzie pojawiły się w latach 50. XX wieku. Dziś nie występują tylko na południowych krańcach Polski. Wizony jak mało które zwierzęta zmniejszyły sukces lęgowy ptactwa wodnego. Zagroziły rybostanowi, a do tego na niektórych obszarach wyparły rodzime gatunki drapieżne, między innymi tchórza zwyczajnego. To tylko kilka przykładów kłopotliwych gości w naszym kraju. Do inwazyjnych zaliczany jest także m.in. jenot, babka bycza czy rak pręgowany. Polska baza takich gatunków obejmuje ponad tysiąc pozycji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Miniaturowy jamnik przeżył sam 16 miesięcy na wyspie. W końcu wrócił do domu
Jamniczka o imieniu Valerie uciekła właścicielom w listopadzie 2023 roku, podczas wycieczki na australijskiej Wyspie Kangura. Nie tylko przeżyła, ale długo nie dawała się złapać.
Spis treści: Historia jamniczki Valerie Jamniki potrafią polować Jak działa trauma u psa? Psy to nasi ukochani pupile, ale przecież wciąż pozostają potomkami wilków, przystosowanymi do życia w naturze. Udowodniła to dzielna jamniczka z Australii. 4-kilogramowa Valerie rasy jamnik miniaturowy uciekła właścicielom podczas wakacji i przez 16 miesięcy żyła samotnie. Ta „domowa księżniczka”, rozpieszczona i przyzwyczajona do spania w łóżku, okazała się twardzielką zdolną do przetrwania w dziczy. Historia jamniczki Valerie W listopadzie 2023 roku Valerie pojechała na wakacje na Wyspę Kangura w Australii ze swoimi kochającymi opiekunami: Joshem Fishlockiem i Georgią Gardner. Piesek miał wówczas tylko rok. Drugiego dnia pobytu cała trójka biwakowała na wyspie w okolicach Stokes Bay, ciesząc się jej piękną przyrodą. Valerie pozostawiona w kojcu, gdy opiekunowie poszli na plażę, wydostała się z niego i próbowała do nich dołączyć. Lokalni mieszkańcy zauważyli zagubionego jamnika z różową obrożą i, w dobrej wierze, próbowali złapać Valerie. Pies niestety przestraszył się i uciekł w zarośla. Jego poszukiwania, prowadzone zarówno przez Josha i Georgię, jak i wielu miejscowych, trwały aż do końca ich urlopu. Valerie nie została już więcej zauważona, a jej zrozpaczona rodzina musiała opuścić wyspę bez niej i wrócić z urlopu do pracy. Opiekunowie nie mieli wielkich nadziei na odzyskanie psiaka. Wyspę Kangura zamieszkują m.in. dwa gatunki jadowitych węży oraz orły australijskie, które polują nawet na jagnięta. Poza tym Valerie to kanapowy piesek, uwielbiający swoich opiekunów i nie lubiący nawet spacerów w deszczu. Nikt nie przypuszczał, że mała rozpieszczona jamniczka przetrwa sama na wolności, ale ponad 12 miesięcy po jej zaginięciu zaczęły napływać wieści o jamniku z różową obrożą, widywanym około 15 kilometrów od Stokes Bay. Relacji było coraz więcej. Jednak wszelkie próby złapania Valerie kończyły się niepowodzeniem. Uciekała, jak tylko zobaczyła ludzi, a nawet zbliżający się samochód. W jej sprawę zaangażowała się lokalna fundacja Kangala Wildlife Rescue, rozstawiając kamery, pułapki i stosując różne metody wabienia. Planowane było użycie systemu Starlink dla lepszej komunikacji z fotopułapkami. Przy poszukiwaniach pracowali też wolontariusze. Kangala Wildlife Rescue działała w porozumieniu z opiekunami jamniczki i nie ustawała w wysiłkach, by w końcu ją złapać. Wyspa Kangura leży 112 km na południe od Adelaide i jest trzecią co do wielkości wyspą kraju. Ma ok. 160 km długości i 50 szerokości. Teren do przeszukania był więc olbrzymi, ale ani opiekunowie Valerie, ani ratownicy z fundacji nie tracili nadziei na jej złapanie. I udało się. Po 529 dniach Valerie wróciła do ludzi. „Została uratowana, żyje i ma się dobrze. Jesteśmy niesamowicie podekscytowani i czujemy głęboką ulgę, że Valerie jest w końcu bezpieczna i może rozpocząć powrót do swoich kochających rodziców” – napisali przedstawiciele Kangala Wildlife Rescue. Jamniki potrafią polować Jak mały, domowy jamnik zdołał przeżyć prawie półtora roku sam w naturze? Pamiętajmy, że jamniki to rasa wyselekcjonowana specjalnie do polowania. Krótkie nogi i wydłużone ciało to cechy celowo dobierane przez człowieka. Dzięki nim jamniki mogą wcisnąć się w nory różnych zwierząt: gryzoni, królików, borsuków. Są zawzięte i uparte, mają skłonność do ścigania małych zwierząt i ptaków. Najprawdopodobniej więc Valerie wykorzystywała swoje wrodzone umiejętności i z sukcesem polowała. Psy potrafią też świetnie wykorzystywać różne okazje, są drapieżnikami-oportunistami. Nie pogardzą padliną ani resztkami. Valerie zapewne też pożywiała się martwymi zwierzętami i korzystała z jedzenia pozostawionego przez ludzi. Ratownicy z Kanga Wildlife Rescue próbowali ją zresztą nęcić smakowitymi kąskami porozkładanymi na wyspie. Jak działa trauma u psa? Psy które przeżyły traumatyczne doświadczenia często zachowują się (z naszego punktu widzenia) irracjonalnie. Utrata zaufania do człowieka może nastąpić bardzo szybko, a jej przywrócenie zajmuje nawet lata. Przestraszona Valerie, którą tuż po ucieczce próbowali złapać miejscowi mieszkańcy Wyspy Kangura, najwyraźniej nie chciała mieć nic wspólnego z ludźmi. Często u straumatyzowanego psa, który wreszcie znajdzie się z bezpiecznych warunkach, następuje nagły przełom, po którym szybko wraca do dobrej formy psychicznej i może ponownie cieszyć się życiem. Miejmy nadzieję że Valerie w końcu odzyska zaufanie do ludzi. Źródło: Smithsonian Magazine Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Australia ma swój Cracow. Co łączy to miasteczko z Polską?
Tysiące kilometrów od Polski istnieje miasteczko o nazwie Cracow. Leży na bezkresnych pustkowiach Australii, a kryje w sobie historię poszukiwaczy złota.
Spis treści: To było dosłownie złote miejsce Jak dziś wygląda Cracow? Kraków i Sydney dzieli prawie 14 tysięcy kilometrów. Lot z Polski do Australii, z uwzględnieniem przesiadek, trwa od około 20 do nawet 30 godzin. Możnaby stwierdzić, że to dwa zupełnie różne światy. Zwłaszcza, jeśli dodatkowo porównamy australijską faunę z polską. Istnieją jednak pewne punkty wspólne łączące nasz kraj ojczyzną kangurów i bumerangu. Jednym z takim – nieoczywistych miejsc – jest Cracow. To było dosłownie złote miejsce Cracow leży w samym sercu australijskiego interioru, w stanie Queensland. To nieco zapomniane miejsce na mapie najmniejszego kontynentu świata jest prawdziwą perełką dla miłośników historii, złota i bezkresnych, pustynnych przestrzeni. Polaków najbardziej interesuje oczywiście jego nazwa. Miasteczko zostało tak nazwane przez szkockiego osadnika Johna Rossa w 1851 roku. Ewidentnie inspirował się Krakowem, ówczesnym symbolem walki o niepodległość. Do dziś nie wiadomo jednak, dlaczego ze wszystkich miast w Polsce i na świecie Ross wybrał właśnie Kraków. Obecnie Cracow nie tętni już życiem jak dawniej. Według danych z 2011 roku miasteczko zamieszkuje zaledwie 114 osób. Choć dziś trudno w to uwierzyć, jeszcze 100 lat temu zjeżdżały tam tłumy. Powód? Złoto. Miasteczko Cracow zasłynęło z bogatych złóż tego metalu. Odkryte je już w 1875 roku, jednak prawdziwy boom rozpoczął się po znalezieniu spektakularnego samorodka przez aborygeńskiego pasterza Johnny’ego Nippsa w 1916 roku. Wkrótce potem, w 1931 roku, na miejscu otwarto kopalnię Golden Plateau, która przez 45 lat nieprzerwanie dostarczała cennego kruszcu. Łącznie wydobyto tam prawie 20 ton złota. Jak dziś wygląda Cracow? Pewne ślady po gorączce złota zachowały się tam do dziś. Odwiedzający mogą zwiedzać stare kopalnie, spacerować po pustych uliczkach czy zajrzeć do zabytkowego pubu Cracow Hotel. Właścicielem knajpki przez wiele lat był popularny australijski promotor boksu Fred Brophy. Organizował tam walki na pięści w przenośnym ringu. Inne ważne obiekty przypominające o burzliwej historii tego miejsca to m.in. Cracow Cemetery czy nieczynna już Cracow State School będąca świadectwem zwiększania aktywności społecznej. Największą zaletą miasteczka Cracow jest jednak jego autentyczna atmosfera. Mówimy o pustkowiach położonych około 500 kilometrów na północny zachód od Brisbane. W większości opustoszała osada jest otoczona wzgórzami, takimi jak Mount Edwards czy Mount Irving. To idealne miejsce dla tych, którzy szukają ciszy, spokoju i nieco zapomnianych przez cywilizację krajobrazów. Źródło: Queensland Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.