Przez miesiąc przejechała 4000 kilometrów przez Australię. Jak wygląda życie w vanie?
Podróżowanie solo wciąż budzi wiele emocji, szczególnie gdy w drogę rusza kobieta. Anna Małysa od lat pokazuje jednak, że świat nie jest tak niebezpieczny, jak często próbują przekonać nas nagłówki i internetowe komentarze. W rozmowie z Sabiną Ziębą opowiada o samotności, która przestała ją przerażać, o stereotypach, z którymi mierzy się jako podróżniczka oraz o wyprawach, które nauczyły ją większej niezależności niż jakiekolwiek kursy czy szkolenia.
Od studenckiego wyjazdu do Danii po wielotygodniowe podróże przez Australię i Nową Zelandię – Anna Małysa wybiera drogę, która dla wielu osób wydaje się zbyt ryzykowna lub po prostu zbyt trudna. W podcaście „Solo przez świat” podróżniczka opowiedziała Sabinie Ziębie o doświadczeniach, które najbardziej ją ukształtowały. Nie zabrakło tematów związanych z samotnością, internetowymi ocenami oraz życiem w trasie, gdzie nie wszystko da się zaplanować. To rozmowa o podróżowaniu, ale również o budowaniu pewności siebie i zaufania do własnych decyzji. „A nie boisz się sama?”. Samotność, stereotypy i życie poza cudzymi oczekiwaniami Jednym z pytań, które Anna Małysa słyszy najczęściej, jest dobrze znane wielu podróżniczkom: „A nie boisz się sama?”. Jak przyznaje, podobne wątpliwości pojawiają się nie tylko wśród bliskich, lecz także w sieci, gdzie samotnie podróżujące kobiety często stają się obiektem komentarzy i nieuzasadnionych ocen. – Jeżeli chodzi o tego typu insynuacje, to myślę, że tego jest najwięcej w internecie – mówiła w podcaście. Z czasem nauczyła się jednak nie brać odpowiedzialności za wyobrażenia innych ludzi. – To nie jest mój problem, że ktoś robi jakieś insynuacje na mój temat. Ja nie mam poczucia, że muszę obcym osobom coś udowadniać – podkreślała. W rozmowie z Sabiną Ziębą zwróciła również uwagę, że samotność nie zawsze oznacza to samo. Kiedy wyjechała na studia do Danii, po raz pierwszy doświadczyła jej w trudnym, przytłaczającym wymiarze. Z perspektywy czasu uważa jednak, że właśnie tamten okres nauczył ją samodzielności i sprawił, że dziś potrafi czerpać przyjemność z własnego towarzystwa. – Ja teraz myślę o samotności w taki sposób uwalniający, że jestem sama i w sumie super – przyznała. Jej zdaniem podróżowanie solo ma jeszcze jedną zaletę – otwiera na ludzi. Osoby podróżujące samotnie częściej nawiązują rozmowy, szybciej wychodzą poza swoją bańkę i częściej trafiają na historie, które nigdy nie wydarzyłyby się podczas wyjazdu w większej grupie. Van, tysiące kilometrów i lekcja niezależności. Jak wygląda życie w drodze? Jednym z najważniejszych rozdziałów w podróżniczej historii Anny Małysy były wyprawy po Nowej Zelandii i Australii. To właśnie tam mogła sprawdzić, jak naprawdę wygląda wielotygodniowe życie w trasie, z dala od hotelowych wygód i gotowych planów podróży. W Nowej Zelandii podróżowała vanem wspólnie z Justyną Świetlicką (znaną w sieci jako @owsianapl), poznaną wcześniej przez internet. Kilka tygodni spędzonych na niewielkiej przestrzeni okazało się nie tylko przygodą, ale również testem charakterów. – Jeżeli chcecie sprawdzić, czy jesteście dobrymi partnerami do życia, jedźcie vanem gdzieś na miesiąc. Wszystko będzie wiadomo – żartowała. Jeszcze większym wyzwaniem okazała się Australia, gdzie ogromne odległości oznaczają wielogodzinne przejazdy przez niemal bezludne tereny. Podczas tej z wyprawy to właśnie ona była jedyną osobą posiadającą prawo jazdy, dlatego cała odpowiedzialność za pokonywanie kolejnych kilometrów spoczywała na jej barkach. – W miesiąc zrobiłam około 4 tys. kilometrów i faktycznie było to wyzwanie – wspominała. Mimo zmęczenia właśnie tam zachwycił ją sposób życia mieszkańców, którzy znaczną część wolnego czasu spędzają aktywnie i blisko natury. Kajaki, trekkingi czy rowerowe wycieczki są dla wielu codziennością, a nie wakacyjną atrakcją. To doświadczenie utwierdziło ją w przekonaniu, że najcenniejsze elementy podróży często nie mają nic wspólnego z drogimi atrakcjami. Znacznie bardziej liczą się kontakt z naturą, spotkania z ludźmi i poczucie wolności, którego trudno doświadczyć w zorganizowanym wyjeździe. Posłuchaj całej rozmowy o podróżach Anny Małysy Chcesz poznać więcej inspirujących szczegółów tej rozmowy? Dowiedzieć się, jak wygląda codzienne życie w vanie podczas przemierzania Australii, co czuje człowiek odcięty od świata podczas 10-dniowej medytacji w azjatyckim klasztorze i dlaczego to właśnie Kopenhaga okazała się miastem idealnym? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Anną Małysą poprowadziła Sabina Zięba z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
22 godziny w powietrzu. Tak będzie wyglądał najdłuższy lot pasażerski świata
Gdy planujemy podróż na drugi koniec świata, często musimy przygotować się na długie oczekiwanie na lotniskach, przesiadki i wielogodzinne międzylądowania. Linie lotnicze coraz śmielej próbują jednak skracać czas podróży, uruchamiając ultradługie połączenia bezpośrednie. Już wkrótce na niebie może pojawić się trasa, która pobije wszystkie dotychczasowe rekordy i stanie się najdłuższym regularnym lotem bez międzylądowania na świecie.
Obecnie najdłuższym regularnym lotem pasażerskim bez międzylądowania na świecie jest połączenie Singapore Airlines między Singapurem a nowojorskim lotniskiem JFK. Trasa liczy około 15,3 tys. kilometrów, a podróż trwa blisko 19 godzin. Rejsy obsługiwane są przez specjalnie przystosowane samoloty Airbus A350-900ULR, zaprojektowane z myślą o lotach ultradalekiego zasięgu. Choć dla wielu podróżnych już taki czas spędzony w powietrzu wydaje się wyzwaniem, branża lotnicza nie zamierza się zatrzymywać. Linie lotnicze od lat inwestują w samoloty zdolne pokonywać coraz większe odległości bez tankowania, ograniczając konieczność przesiadek i skracając całkowity czas podróży. Wszystko wskazuje na to, że już w 2027 roku obecny rekordzista straci swój tytuł. Planowane połączenie ma być jeszcze dłuższe i ustanowić nowy standard w kategorii lotów bezpośrednich. Najdłuższy lot świata ruszy w 2027 roku. Sydney i Londyn bez międzylądowania Przez dekady podróż między Australią a Europą była synonimem wielogodzinnych przesiadek i wyczerpujących podróży rozciągniętych nawet na ponad dobę. Teraz ma się to zmienić. Australijskie linie Qantas potwierdziły, że w październiku 2027 roku uruchomią bezpośrednie połączenie między Sydney a Londynem, które stanie się najdłuższym regularnym lotem pasażerskim na świecie. Trasa licząca ponad 16 tys. kilometrów będzie obsługiwana przez specjalnie zmodyfikowane samoloty Airbus A350-1000ULR, zaprojektowane z myślą o lotach ultradługodystansowych. W zależności od warunków atmosferycznych i kierunku lotu pasażerowie spędzą na pokładzie od 19 do nawet 22 godzin. Projekt, nazwany „Sunrise”, jest efektem kilku lat testów i analiz dotyczących zarówno możliwości technicznych samolotów, jak i wpływu tak długiej podróży na zdrowie oraz samopoczucie pasażerów i załogi. Przewoźnik zapowiada, że nowa era lotnictwa ma pozwolić mieszkańcom Australii dotrzeć do najważniejszych światowych metropolii bez konieczności zatrzymywania się po drodze. – Od czasu pierwszego lotu „Kangaroo Route” w 1947 roku, kiedy podróż do Londynu wymagała aż siedmiu międzylądowań, każda kolejna generacja samolotów skracała tę trasę o kolejny postój. Dziś eliminujemy ostatni z nich – podkreśliła prezeska Qantas Vanessa Hudson. Połączenie Sydney-Londyn ma być pierwszym etapem projektu, a w dalszej kolejności przewoźnik planuje uruchomienie równie ambitnej trasy łączącej Sydney z Nowym Jorkiem. Dzięki temu Australia znajdzie się bliżej świata niż kiedykolwiek wcześniej, mimo że geograficznie pozostaje jednym z najbardziej oddalonych krajów globu. Jak pasażerowie wytrzymają ponad 20 godzin w samolocie? Tak ambitne połączenie wymagało nie tylko stworzenia samolotu o większym zasięgu, ale również całkowitego przemyślenia doświadczeń pasażerów podczas wielogodzinnej podróży. W przeciwieństwie do wielu współczesnych maszyn dalekiego zasięgu, które stawiają na maksymalizację liczby miejsc, Qantas zdecydował się znacząco ograniczyć pojemność swoich Airbusów A350-1000ULR. Na pokładzie znajdzie się zaledwie 238 pasażerów rozmieszczonych w czterech klasach podróży, co pozwoli zwiększyć przestrzeń i komfort podczas lotów trwających nawet 22 godziny. Przewoźnik zapowiada również specjalnie zaprojektowaną strefę wellness, gdzie podróżni będą mogli wykonywać ćwiczenia rozciągające, napić się wody czy na chwilę oderwać się od fotela. Nie bez znaczenia pozostaje także konstrukcja samej maszyny. Samolot wyposażono w dodatkowy zbiornik paliwa o pojemności około 20 tys. litrów, dzięki czemu może pokonywać ponad 16 tys. kilometrów bez tankowania. Co ciekawe, obecny rekordzista wśród regularnych lotów bezpośrednich (połączenie Singapore Airlines między Singapurem a Nowym Jorkiem) realizowany jest samolotem, który nie oferuje klasy ekonomicznej. Qantas zamierza pójść o krok dalej i umożliwić odbycie najdłuższej podróży lotniczej świata również pasażerom podróżującym w najtańszej taryfie. Dla porównania, najdłuższy regularny lot wykonywany obecnie z Polski, realizowany przez PLL LOT między Warszawą a Los Angeles, trwa około 12 godzin i 40 minut. Oznacza to, że planowane połączenie z Sydney do Londynu będzie nawet o blisko 10 godzin dłuższe. Jeśli projekt zakończy się sukcesem, może wyznaczyć nowy kierunek rozwoju lotnictwa długodystansowego, w którym kluczowe znaczenie będzie miało nie tylko pokonywanie rekordowych odległości, ale także ograniczanie zmęczenia związanego z wielogodzinnym pobytem na pokładzie. Źródła: Euronews, Qantas, CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czy można żyć całkowicie bez słońca? Ci ludzie udowadniają, że tak. Cena jest jednak ogromna
Nie potrzebują klimatyzacji, nie płacą czynszu i żyją z dala od oczu policji oraz miejskich służb. W całych Stanach Zjednoczonych i spalonej słońcem Australii tysiące ludzi podjęło decyzję, którą reszta świata uznałaby za czyste szaleństwo – przenieśli swoje życie pod ziemię. Choć budują tam sypialnie, a nawet prowizoryczne prysznice, ich codzienność to tykająca bomba. Gdy nadchodzi katastrofa, tracą wszystko w kilka minut.
Spis treści: Ludzie nazywani „kretami” Tajemnicze kopce z piasku Podziemne „schrony” i technologiczna prowizorka Jakie są skutki życia w ciemnościach Zmieniający się klimat, ubóstwo i trudne warunki geograficzne popychają ludzi w kierunku decyzji, które większość świata może w najlepszym razie uznać za fanaberię. Z dala od słońca, pod powierzchnią ziemi, toczy się jednak życie wcale nieróżniące się od naszego. Ludzie nazywani „kretami” W całych Stanach Zjednoczonych żyje nawet do 800 tys. osób w kryzysie bezdomności. Tam, gdzie człowieka zawodzi system, ludzie znajdujący się w potrzasku wynajdują sposoby na przetrwanie, które budzą strach i podziw jednocześnie. „Ludzie-krety” z Las Vegas schodzą do podziemi z konieczności, gdy na zewnątrz panują ekstremalne temperatury, lub dla bezpieczeństwa – z dala od oczu służb miejskich i policji. Wybór pada najczęściej na stare zajezdnie kolejowe, opuszczone stacje metra czy nawet zamknięte kanały burzowe. To tam powstają prowizoryczne osady, które służą za schronienie tysiącom ludzi. W jednym z takich tuneli bohaterowie reportażu ABC News urządzili sobie własne pokoje. W przedzielonej dyktą przestrzeni można było znaleźć łóżko, stare meble, a nawet prowizoryczny prysznic. Cała konstrukcja miała jednak charakter tymczasowy, jako że z powodu regularnych podtopień – samych w sobie niebezpiecznych dla mieszkańców – większość z nich regularnie traci cały swój dobytek. Pomimo tego wielu z nich konsekwentnie odmawia pomocy ze strony organizacji charytatywnych. Tajemnicze kopce z piasku W centralnej Australii, gdzie dzienne temperatury przekraczają 40 stopni Celsjusza, a pokryte pyłem, niekończące się równiny urozmaicają tajemnicze kopce z piasku, znajduje się miejscowość Coober Pedy – nieformalna stolica wydobycia opali w tej części kraju. Wyjątkowość miasteczka, poza surowym klimatem, polega na alternatywnej wersji mieszkalnictwa, które zostało przeniesione pod powierzchnię ziemi. Koszt budowy „w skale” jest zbliżony do ceny zakupu tradycyjnego mieszkania. Różnica? „Domy wykopane w ziemi” nie wymagają klimatyzacji i doskonale chronią przed burzami piaskowymi. Mieszkańcy wykuwają z piaskowca wszystko, czego potrzebują – od regałów i stołów po podziemne baseny. Ze względu na wyjątkowość miasteczka tętni tu również życie turystyczne. W pełni wyposażony podziemny apartament można wynająć za kwotę ok. 100 dolarów za noc. Podziemne „schrony” i technologiczna prowizorka Coober Pedy jest jednak wyjątkiem. Wszędzie tam, gdzie warunki życia wymuszają na ludziach szukanie schronienia pod ziemią, podobne przedsięwzięcia wymagają zaawansowanego zaplecza technologicznego i inwencji budowniczych. W ostatnich latach coraz bardziej popularne stają się inicjatywy budowania podziemnych schronów na wypadek wojny nuklearnej lub katastrof naturalnych. Tym, co decyduje o wyborze odpowiedniej lokalizacji, jest przede wszystkim ukształtowanie terenu oraz rodzaj gleby. Odpowiedni grunt może służyć jako doskonały stabilizator dla całej konstrukcji, zapewniając częściową ochronę przed radiacją w razie katastrofy nuklearnej czy działając jako amortyzator w przypadku wstrząsów sejsmicznych. Nie mniej istotny jest fakt, że gleba potrafi także świetnie regulować temperaturę bez zużywania energii elektrycznej. Podziemne schronienia najlepiej sprawdzają się w klimacie charakteryzującym się znacznymi wahaniami temperatur i niską wilgotnością. Jakie są skutki życia w ciemnościach Życie „z dala od słońca” ma jednak swoje mroczne oblicze. Długotrwałe przebywanie w ciasnych pomieszczeniach i ograniczanie się wyłącznie do sztucznego światła wiąże się z poważnymi obciążeniami, które z czasem mogą przysporzyć mieszkańcom poważnych problemów ze zdrowiem. Brak ekspozycji na światło słoneczne prowadzi często do zaburzenia rytmu dobowego oraz spadku poziomu serotoniny w organizmie, co z kolei przekłada się na częstsze występowanie objawów depresyjnych i stanów lękowych. Długotrwałe przebywanie w zamkniętych przestrzeniach może również doprowadzić do nasilenia się objawów klaustrofobii. Istnieje jednak szereg nowatorskich rozwiązań architektonicznych, które pozwalają rozwiązać przynajmniej część z tych problemów. Popularną metodą stosowaną w domach podziemnych czy schronach jest instalacja tzw. świetlików rurowych, które przechwytują promienie słoneczne z powierzchni i przekierowują je przy pomocy luster i światłowodów do pomieszczeń znajdujących się pod ziemią. W podobny sposób działają również pionowe szyby instalowane w sufitach, które umożliwiają mieszkańcom spoglądanie na niebo i korzystanie z naturalnego światła dziennego. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Kuba Stasiak Korespondent wojenny i wolontariusz. Od lat relacjonuje konflikty zbrojne, łącząc pracę reporterską z bezpośrednim wsparciem ludności cywilnej. W ostatnich latach przebywał na ukraińskim froncie, gdzie dokumentował rzeczywistość wojny i uczestniczył w ewakuacjach mieszkańców ze stref zagrożenia. Publikował m.in. podczas konfliktu w Górskim Karabachu w 2020 roku. Z wykształcenia dziennikarz, posiada przygotowanie z zakresu medycyny pola walki. W swojej pracy skupia się na doświadczeniu ludzi uwikłanych w konflikty oraz na granicy między pomocą humanitarną a reportażem. Obecnie mieszka w Ameryce Południowej, skąd publikuje i pracuje nad kolejnymi projektami reporterskimi.
Samice delfinów dobrze wiedzą, których samców unikać. Odkryto ich niezwykłą strategię
Nowe badania sugerują, że samice delfinów butlonosych mogą prowadzić w pamięci swoisty rejestr zachowań samców ze swojego otoczenia. Rozpoznają ich unikatowe gwizdy sygnaturowe i dzięki temu pamiętają, których samców należy unikać.
Według nowych badań samice delfinów butlonosych bacznie obserwują i zapamiętują zachowania samców ze swojego otoczenia, rozpoznając ich unikalne gwizdy podpisowe – i dzięki temu wiedzą, których osobników unikać. Uwięzione samice delfinów Badanie przeprowadzone w Shark Bay w Australii wykazało, że samice delfinów indopacyficznych częściej unikały samców, które miały już na koncie agresywne pilnowanie i przetrzymywanie partnerek. Strategia ta polega na tym, że koalicje samców współpracują ze sobą, aby przez wiele tygodni więzić przy sobie samicę i móc się z nią kopulować. Wówczas samice bywają gryzione, uderzane lub taranowane przez samce, które dodatkowo ścigają je i wydają odgłosy gróźb. Wszystko to ma na celu zastraszenie partnerek i pełną kontrolę nad ich ruchami. – Wszystko wskazuje na to, że samce delfinów posiadają dość zaawansowane zdolności poznawczo-społeczne, które pozwalają im na tworzenie sojuszy i współpracę w celach rozrodczych. A co z samicami? – pyta dr Alice Bouchard, główna autorka badania opublikowanego w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences” i badaczka zachowań zwierząt na Uniwersytecie Bristolskim w Wielkiej Brytanii. Jak dodaje, o ile męskie koalicje i ich zachowania zostały w Zatoce Rekina wnikliwie przeanalizowane, o tyle wciąż niewiele wiadomo o reakcjach samic wobec samców. To badanie przynosi zupełnie nowe spojrzenie w tej kwestii. – Samice wykorzystują wiedzę o konkretnych osobnikach. To dla mnie absolutnie fascynujące – komentuje dr Laela Sayigh, badaczka zajmująca się komunikacją delfinów w Instytucie Oceanograficznym w Woods Hole w Massachusetts. Samice delfinów rozpoznają samce po „imieniu” Aby zbadać, jak samice reagują na samców, naukowcy zwrócili się ku dźwiękom. Delfiny butlonose (Tursiops truncates) słyną ze swoich gwizdów sygnaturowych – unikatowych odgłosów, które działają podobnie jak imiona. Delfiny używają tych gwizdów do identyfikowania samych siebie, a inne osobniki potrafią rozpoznawać się nawzajem właśnie na podstawie tych wokalizacji. Dzięki długoterminowemu gromadzeniu danych i śledzeniu poszczególnych delfinów badacze mogą również identyfikować ich gwizdy sygnaturowe. Aby rozpocząć badanie, dr Alice Bouchard i jej zespół zgromadzili 34 gwizdy zarejestrowane u samców w latach 2013–2017. Gdy znaleźli niewielką grupę odpoczywających lub przemieszczających się samic, używali podwodnych mikrofonów, zwanych hydrofonami, opuszczanych z łodzi, aby odtwarzać nagrania tych gwizdów. Następnie badacze dokumentowali reakcje samic – zarówno akustyczne, jak i behawioralne – za pomocą dronów. – Eksperymenty polegające na odtwarzaniu dźwięków są niezwykle trudne do przeprowadzenia – fakt, że autorom się to udało, budzi ogromny podziw – mówi prof. Janet Mann, biolożka badająca delfiny na Uniwersytecie Georgetown, która również pracuje w Zatoce Rekina. – Wymaga to jednoczesnego zbiegu wielu sprzyjających okoliczności: od dobrej pogody, przez namierzenie konkretnych delfinów, odpowiednie ustawienie ich względem łodzi, aż po jednoczesne sterowanie dronem w powietrzu, emitowanie dźwięków pod wodą i nagrywanie reakcji w tym samym czasie. Samice nie odpowiedziały własnymi głosami, jednak ich zachowanie zdradzało jednoznaczną reakcję. – Gdy puszczaliśmy gwizdy samców, samice momentami wpadały w panikę i natychmiast odpływały – opowiada dr Alice Bouchard. – Oczywiście po tych sytuacjach przeanalizowaliśmy, jakie kryteria miały kluczowy wpływ na tak gwałtowne reakcje. Jak samice reagowały na konkretne samce Badanie wykazało, że samice odpływały od dźwięku samców, które w przeszłości częściej angażowały się w przetrzymywanie samic w ramach „wymuszonych asyst”. Co więcej, samice nie reagowały wyłącznie na podstawie własnych wcześniejszych interakcji z danym samcem. Wydawało się raczej, że odpowiadają na jego szerszą historię relacji z samicami w całej populacji. – Dzięki wieloletnim badaniom tej populacji wiemy, że samce agresywnie pilnują swoich partnerek w okresie godowym – mówi Stephanie King, główna autorka badania i biolog behawioralny z Uniwersytetu Bristolskiego w Wielkiej Brytanii. Choć nie jest to regułą, badacze zaobserwowali wyraźne oznaki męskiego przymusu w około połowie udokumentowanych związków. King dodaje jednak, że rzeczywista skala zjawiska jest prawdopodobnie znacznie większa, ponieważ większość z tych zachowań ma miejsce pod wodą, poza zasięgiem wzroku. Powody unikania spotkań Badanie wykazało ponadto, że samice zdolne do zajścia w ciążę – co ustalono na podstawie ich wieku oraz fazy cyklu rozrodczego – reagowały gwałtowniej niż samice niepłodne, odpływając na znacznie większą odległość od łodzi. W przypadku gatunków, u których samce bywają agresywne lub kontrolujące podczas godów (jak ma to miejsce choćby u szympansów), baczna obserwacja ich zachowań przynosi samicom wymierne korzyści – pozwala im bowiem unikać zagrożeń i zwiększa szanse na sukces reprodukcyjny. Zdaniem prof. Stephanie King silniejsza reakcja u samic delfinów znajdujących się w fazie płodnej sugeruje, że mogą one stosować podobną strategię, wykorzystując wiedzę o konkretnych osobnikach do unikania tych najbardziej agresywnych. Badaczka dodaje, że istnieje też inna możliwość: samice mogą po prostu unikać samców, z którymi już wcześniej kopulowały. Mogłaby to być celowa strategia polegająca na kopulowaniu z wieloma partnerami, dzięki czemu żaden samiec nie ma pewności, czy młode jest jego własnym potomkiem. Dr Laela Sayigh uważa tę teorię za wysoce prawdopodobną. Taki mechanizm pomaga chronić cielęta przed niebezpieczeństwem, jako że dzieciobójstwo jest u samców delfinów udokumentowanym zachowaniem. Dla Jane Mann fakt, że samice unikają konkretnych samców – zwłaszcza w okresie rui – nie jest zaskoczeniem. Jak podkreśla, wcześniejsze analizy wykazały, że samice z Zatoki Rekina ogólnie stronią od dorosłych samców, gdy ci przebywają w grupach, ponieważ to właśnie wtedy wykazują oni największą agresję. – Wyjątkowość tego odkrycia polega na wykazaniu, że samice reagują na gwizdy sygnaturowe konkretnych samców – dodaje badaczka. Z tym stanowiskiem zgadza się dr Laela Sayigh: – Fakt, że delfiny wykorzystują znajomość gwizdów sygnaturowych oraz tożsamość przypisanych do nich osobników do podejmowania decyzji opartych na wiedzy społecznej, stanowi niezwykle ważny wkład w naukę – mówi. Zagadki godów delfinów Wciąż pozostaje wiele do odkrycia w kwestii ich relacji i wyborów dokonywanych podczas godów, a także mechanizmu leżącego u podstaw sposobu, w jaki samice decydują się na unikanie niektórych samców. Nie wiemy jeszcze, czy polega to na kojarzeniu gwizdu samca z własnymi wcześniejszymi doświadczeniami, rozpoznawaniu konkretnych osobników i pamiętaniu historii ich zachowań, czy może na zdobywaniu wiedzy o samcach poprzez obserwowanie tego, jak traktują one inne samice. – Zarówno samce, jak i samice w tej populacji prowadzą skomplikowane życie społeczne – podsumowuje prof. Stephanie King. Choć w sezonie rozrodczym obserwuje się więcej zachowań opartych na przymusie, naukowcy zauważają również, że w innych okresach samce i samice dbają o relacje i spędzają czas na delikatnych pieszczotach oraz wzajemnym ocieraniu się o siebie. Dr Alice Bouchard zauważa, że niektóre samice były również bardziej skłonne podpływać do konkretnych samców na dźwięk ich gwizdu, choć potrzeba dalszych analiz, aby w pełni zrozumieć tę zależność. W przyszłości badaczka chciałaby dowiedzieć się, co dokładnie sprawia, że dany samiec staje się dla nich atrakcyjny, a nie odpychający, oraz czy te preferencje ostatecznie decydują o tym, które osobniki zostają ojcami młodych. Źródło: National Geographic
Chcesz zacząć nowe życie w Australii? Możesz zostać właścicielem całego miasta. Cena jest zaskakująco niska
Jeśli marzycie o wyprowadzce za granicę, rozpoczęciu nowego życia z dala od tłumów i zamieszkaniu w miejscu, gdzie czas płynie znacznie wolniej, ta oferta może wydawać się wyjątkowo kusząca. Na sprzedaż wystawiono niewielką australijską osadę, której przyszły właściciel będzie musiał wcielić się jednocześnie w kilka ról – od lokalnego gospodarza, po osobę odpowiedzialną za funkcjonowanie najważniejszych usług dla mieszkańców i przyjezdnych. Co ciekawe, cena całej miejscowości jest niższa niż wartość wielu mieszkań w dużych europejskich miastach.
Cooladdi, położone w australijskim stanie Queensland, od lat uchodzi za jedno z najmniejszych miasteczek w kraju. Mieszka tu zaledwie garstka osób, działa niewielki zajazd, sklep oraz punkt obsługujący lokalną społeczność i podróżnych przemierzających odludne tereny australijskiego interioru. Teraz miejscowość szuka nowych właścicieli gotowych podjąć się nietypowego wyzwania i prowadzić życie zupełnie inne od tego, które znamy z dużych miast. W pakiecie znajduje się nie tylko nieruchomość, lecz także wyjątkowy styl życia, w którym codzienne obowiązki mogą obejmować zarówno obsługę gości, jak i dbanie o funkcjonowanie całej osady. Cooladdi było kiedyś ważnym punktem na mapie Australii. Dziś zostało niemal całkowicie opuszczone Historia Cooladdi pokazuje, jak bardzo potrafią zmienić się losy niewielkich osad na australijskim interiorze. Miejscowość, położona około 800 kilometrów na zachód od Brisbane, jeszcze kilkadziesiąt lat temu odgrywała znacznie ważniejszą rolę niż obecnie. Przez lata funkcjonowała jako lokalny węzeł kolejowy obsługujący okoliczne gospodarstwa i rozwijający się przemysł owczarski, który stanowił podstawę gospodarki regionu. Sytuacja zaczęła się jednak zmieniać w drugiej połowie XX wieku. Gdy w 1967 roku przez Cooladdi przestały kursować pociągi, a znaczenie hodowli owiec zaczęło stopniowo maleć, mieszkańcy zaczęli opuszczać miejscowość w poszukiwaniu pracy i nowych możliwości. W kolejnych dekadach populacja systematycznie się kurczyła, a wiele rodzin przeniosło się do pobliskiego Charleville i innych większych ośrodków. Mimo to Cooladdi nie zniknęło z mapy. Dawni mieszkańcy i ich potomkowie nadal wracają tu z sentymentem, odwiedzając miejsca związane z dzieciństwem i historią swoich rodzin. Osada pozostaje również rozpoznawalnym punktem na trasie podróżnych przemierzających odległe tereny Queenslandu. Jak podkreślała w rozmowie z „The Guardian” Carol Yarrow, jedna z obecnych mieszkanek miejscowości, wielu ludzi przyjeżdża tu właśnie po to, by zobaczyć miejsca, w których dorastali, a lokalna społeczność nadal zachowuje wyjątkowo przyjazny i otwarty charakter. Na sprzedaż trafiło całe miasteczko. Cena jest niższa niż wielu domów w Europie Potencjalny nabywca nie kupuje wyłącznie budynków, lecz przejmuje praktycznie całe funkcjonowanie osady. Na sprzedaż wystawiono bowiem kompleks Foxtrap Roadhouse, który obejmuje m.in. motel z czterema pokojami, restaurację, pub, sklep oraz zaplecze niezbędne do obsługi podróżnych. Cena wynosi 400 tys. dolarów australijskich, czyli równowartość około 243 tys. euro. To kwota, za którą w wielu krajach Europy trudno dziś kupić większy dom. W przypadku Cooladdi nowy właściciel będzie jednak musiał zaakceptować bardzo nietypowy zakres obowiązków. Oprócz prowadzenia działalności gastronomicznej i noclegowej będzie odpowiadał także za funkcjonowanie lokalnej poczty oraz codzienną obsługę mieszkańców i przejezdnych. Carol Yarrow przyznała w rozmowie z mediami, że znaczną część dnia zajmują im obecnie właśnie prowadzenie pubu, przygotowywanie posiłków i rozwożenie korespondencji. Mimo odległego położenia, biznes wciąż przyciąga klientów. Zatrzymują się tu zarówno mieszkańcy okolicznych terenów oddalonych nawet o 70 kilometrów, jak i turyści podróżujący przez australijskie bezdroża. Becky Jeisman z Charleville Real Estate przekonuje, że Cooladdi może zainteresować osoby szukające zupełnie nowego stylu życia. Jak podkreśla, „Foxtrap to miasteczko i jeśli kupi je grupa czterech osób, liczba ludności się podwoi”. Agentka dodaje, że oferta może być ciekawą opcją zarówno dla rodzin, jak i osób, które chciałyby zamienić życie w mieście na australijski interior. Źródła: Euronews Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ciche wymieranie symbolu Australii. Zaledwie 27 stopni staje się dla koali wyrokiem śmierci
Nowe badanie opublikowane w „Biology Letters” po raz pierwszy na taką skalę powiązało śmiertelność puchatego symbolu Australii z falami upałów. Okazało się, że koale radzą sobie z nimi gorzej niż sądziliśmy – analiza naukowców z Sydney dowiodła, że już temperatura powyżej 27 stopni Celsjusza wywołuje u tych zwierząt niebezpieczny stres cieplny, drastycznie zwiększając liczbę hospitalizacji i zgonów. Wizja koali beztrosko przeżuwających eukaliptusa na tle słonecznego, australijskiego nieba na naszych oczach staje się właśnie przeszłością.
Choć koale wykształciły ewolucyjne mechanizmy radzenia sobie z gorącem, tempo współczesnych zmian klimatycznych drastycznie obnaża granice ich wytrzymałości fizjologicznej. Skrupulatne badanie tysięcy przypadków klinicznych pokazuje, że te bezbronne, nadrzewne ssaki przegrywają walkę z rosnącym słupkiem rtęci, co zmusza ekologów do natychmiastowego przeformułowania strategii ich ochrony. Zabójcza granica 27 stopni Chociaż od lat wiedzieliśmy, że upały wyniszczają koale, to wnioski te opierały się głównie na anegdotycznych i jednostkowych obserwacjach. Naukowcy pod kierownictwem dr Valentiny Melli ze Szkoły Nauk Weterynaryjnych Uniwersytetu w Sydney postanowili to zmienić. Przeanalizowali niemal 12 tysięcy przypadków przyjęć koali do trzech szpitali dla zwierząt oraz jednego serwisu ratunkowego w Nowej Południowej Walii w latach 2020–2022. Każdy przypadek uratowanego lub martwego zwierzęcia zestawiono z dokładną lokalizacją oraz średnimi temperaturami poprzedzającymi interwencję. Wyniki wyłaniające się z danych są alarmujące. Ryzyko trafienia do szpitala lub nagłej śmierci dorosłego osobnika drastycznie rośnie, gdy maksymalna średnia temperatura z ostatnich siedmiu dni przekracza próg zaledwie 27 stopni Celsjusza. W sytuacjach, gdy torbacze były wystawione na działanie temperatur przekraczających 30°C, stawały się one od 1,5 do nawet 3,5 raza bardziej narażone na śmierć lub hospitalizację w porównaniu do osobników żyjących w temperaturze 25°C. Stres cieplny u koali występuje, gdy generowane wewnątrz ciała ciepło przewyższa zdolności ssaka do jego utraty. Gatunki nadrzewne są na to szczególnie podatne ze względu na ograniczone możliwości migracji i ukrycia się przed słońcem. „Koalowa stolica świata” w tarapatach Szczególnie narażone na przegrzanie są populacje zamieszkujące rolnicze i suche tereny w głębi lądu, w północno-zachodniej części Nowej Południowej Walii. Niegdyś potężna populacja w rejonie Gunnedah na równinach Liverpool Plains, powszechnie uważana za „koalową stolicę świata”, została uznana za wymarłą funkcjonalnie. Oznacza to, że pozostało tam tak niewiele osobników, iż nie odgrywają one już znaczącej roli w ekosystemie i nie są w stanie utrzymać puli genetycznej pozwalającej na odbudowę stada. Przypomnijmy, że już w 2022 roku rząd Australii oficjalnie zmienił status koali na wschodnim wybrzeżu z „narażonych” na „zagrożone wyginięciem”. Ich wyjątkowe mechanizmy przetrwania nie wystarczają Natura wyposażyła koale w mechanizmy obronne. Posiadają one niski wskaźnik metabolizmu związany z ich ukochanym eukaliptusem (co zmniejsza ilość ciepła generowanego wewnątrz ciała), gęste futro działające jak izolator oraz wydajne nerki minimalizujące utratę wody. Behawioralnie zwierzęta ratują się szukaniem głębokiego cienia i charakterystycznym przytulaniem się do pni drzew w celu ochłodzenia. – Koale radzą sobie z gorącą pogodą na krótką metę, ale ich mechanizmy radzenia sobie nie są zrównoważone w dłuższej perspektywie – ostrzega dr Mella. Co gorsza, dane kliniczne dowodzą, że wysoka temperatura potęguje efekty chorób (szczególnie niszczącej te zwierzęta chlamydiozy) oraz postępującej utraty siedlisk. Osłabione, chore osobniki przebywające w ogołoconych z drzew środowiskach są absolutnie bezbronne wobec słońca. Obrońcy przyrody prowadzą wyścig z czasem Zrozumienie tego, że nawet koale nie radzą sobie z upałem, otwiera nowe możliwości w walce o ich przetrwanie. Autorzy publikacji podkreślają, że dzięki tym danym służby ratunkowe mogą wdrażać działania wyprzedzające. Ośrodki rehabilitacji i organizacje przyrodnicze mogą zacząć skutecznie wykorzystywać narzędzia prognostyczne i mapy pogody, aby jeszcze przed nadejściem fali upałów zlokalizować populacje podwyższonego ryzyka, szybciej rozpoznawać w terenie objawy przegrzania i stosować dedykowaną pierwszą pomoc weterynaryjną. Odkrycia te mają również kolosalne znaczenie dla ochrony innych nadrzewnych ssaków, które dzielą z koalami podobną wrażliwość. – Bez proaktywnych interwencji ciągły wzrost liczby ekstremalnych zjawisk cieplnych może zepchnąć już i tak bezbronne populacje koali o krok bliżej całkowitego wymarcia – podsumowuje badaczka. A nie chcemy się przecież z nimi żegnać. Źródło: Biology Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Czarny scenariusz się spełnia. Zapomniana śmiertelna choroba powraca z potężną siłą, a to wszystko nasza wina
Australia zmaga się obecnie z najpoważniejszym od dekad wybuchem błonicy (dyfterytu), wywołanym gwałtownym spadkiem wyszczepialności populacji. Jak ostrzega ekspertka ds. bezpieczeństwa biologicznego prof. Raina MacIntyre w analizie opublikowanej w maju 2026 roku, lekceważenie tej groźnej choroby bakteryjnej grozi powtórzeniem katastrofalnego scenariusza z 1991 roku, kiedy upadek Związku Radzieckiego doprowadził do największej nowoczesnej epidemii na świecie.
Wydawało się, że dzięki masowym programom profilaktycznym najgroźniejsze plagi przeszłości zostały już okiełznane. Sukcesy współczesnej medycyny uśpiły jednak czujność opinii publicznej, a mikroorganizmy, które niegdyś dziesiątkowały całe narody, dziś powracają. Przykład z antypodów boleśnie obnaża naszą delikatność i pokazuje, jak szybko zapomniany patogen potrafi odzyskać utracone terytorium. Wykorzystuje popularność chwytliwych, antyszczepionkowych haseł. Alarm na antypodach – błonica uderza w Australii W ostatnich miesiącach Australia przechodzi niepokojący kryzys zdrowotny. Od grudnia 2025 roku w kraju zidentyfikowano najbardziej dramatyczny przyrost zachorowań na błonicę w nowożytnej historii tego państwa. Oficjalne dane rządowe oraz doniesienia opublikowane w połowie maja 2026 roku przez platformy informacyjne SBS News i Scimex wskazują na ponad 225 potwierdzonych przypadków. Najtrudniejsza sytuacja panuje w Terytorium Północnym (134 zachorowania) oraz Australii Zachodniej (80 zachorowań), a lekarze odnotowali już co najmniej jedną ofiarę śmiertelną. Choć infekcja uderzyła przede wszystkim w odizolowane i gorzej sytuowane społeczności rdzennych mieszkańców (Aborygenów), eksperci medyczni alarmują, że zagrożone jest całe społeczeństwo. Główną przyczyną powrotu patogenu jest załamanie profilaktyki – w 2024 roku ogólnokrajowy wskaźnik szczepień dzieci spadł poniżej 90% po raz pierwszy od 2016 roku. Tak wyraźne pęknięcie w odporności zbiorowej otworzyło drzwi mikroorganizmowi, o którym świat zachodni zdążył już niemal zapomnieć. Koszmar z czasów ZSRR, czyli niczego się nie nauczyliśmy Aby uświadomić opinii publicznej powagę sytuacji, epidemiolodzy przypominają wydarzenia sprzed trzydziestu pięciu lat. Globalnie największa epidemia błonicy od czasu wprowadzenia rutynowych szczepień niemowląt wybuchła w państwach byłego Związku Radzieckiego tuż po rozwiązaniu bloku w 1991 roku. Chaos polityczny, głęboki kryzys ekonomiczny i wynikające z nich drastyczne przerwanie programów szczepień przyniosły katastrofalne skutki. W tamtym okresie w krajach nowo powstałej Wspólnoty Niepodległych Państw odnotowano ponad 140 tys. przypadków zachorowań, a ponad 5 tys. pacjentów zmarło. Jak podkreśla prof. Raina MacIntyre, szefowa programu bezpieczeństwa biologicznego w Kirby Institute na Uniwersytecie Nowej Południowej Walii (UNSW), tamta historyczna lekcja jasno dowodzi, że duże epidemie błonicy mogą pojawić się w każdym rozwiniętym społeczeństwie, jeśli tylko ciągłość programów szczepień zostanie zaburzona. Bakteria nie znika na zawsze – po prostu czeka w ukryciu na słabość systemu. Dlaczego szczepionki słabną? Błonica to choroba zakaźna wywoływana przez maczugowca błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Choć w swojej najbardziej klasycznej, oddechowej formie atakuje gardło i migdałki – tworząc grube, szare błony rzekome, które mogą doprowadzić do uduszenia pacjenta – obecny wybuch w Australii w dużej mierze manifestuje się jako postać skórna. Przypadki infekcji dermatologicznych są zazwyczaj mniej dotkliwe dla samego chorego, ale niosą ogromne ryzyko epidemiologiczne. Osoba zakażona może bowiem niezwykle łatwo rozprzestrzeniać bakterie na niezaszczepione osoby ze swojego otoczenia. Coraz większa liczba niezaszczepionych dzieci (także w Polsce) to jedno, ale jest jeszcze jeden problem – odporność uzyskiwana dzięki szczepionkom (podawanym standardowo jako potrójna dawka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi) nie jest bezterminowa. Z upływem lat poziom przeciwciał w organizmie naturalnie drastycznie maleje. Bez regularnego przyjmowania dawek przypominających w wieku dorosłym, nawet osoby w pełni zaszczepione w dzieciństwie stają się podatne na zakażenie, stając się bezobjawowymi nosicielami i nieświadomie napędzając rozwój epidemii. Źródło: Australian Institute of Health and Welfare, ABC, New Scientist, Australian Centre of Disease Control Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Grób tego psa otoczony był kultem przez stulecia. Jego kości zdradziły jeszcze inną tajemnicę
W Australii archeolodzy natrafili na niezwykły pochówek. W grobie psa dingo znaleziono dary w postaci muszli, które składano nawet kilkaset lat po śmierci czworonoga. O bliskiej relacji ludzi ze zwierzęciem świadczą też niezwykłe ślady na jego kościach.
Dingo, w języku rdzennej ludności Barkindji nazywany garli, zajmuje w tej kulturze miejsce szczególne. Choć w Europie dingo często postrzega się jako „dzikie psy”, w dawnej Australii były one istotami, które żyły obok ludzi jako członkowie wspólnoty. Te czworonogi z wyglądu są bardzo podobne do psów domowych. Ich sierść koloru brązowego lub żółtawego jest krótka. Ważą około 20 kg. Trwa dyskusja, kiedy pojawiły się w Australii. Z nowych analiz wynika, że już ponad 3300 lat temu. Badania dowodzą, że dingo nie były zwierzętami tolerowanymi w pobliżu obozowisk, ale relacja z ludźmi była od wieków bardzo bliska. Świadczy o tym również nowe znalezisko. Pies na drodze Odkrycia dokonano w zachodniej części stanu Nowa Południowa Walia. Szczątki znajdowały się w wykopie szykowanym na potrzeby budowy drogi na terenie Parku Narodowego Kinchega, w pobliżu jezior Menindee nad rzeką Baaka (Darling). Zlokalizował je członek lokalnej starszyzny. Świadectwo czułości zapisane w kościach Szczegółowa analiza szkieletu psa nazwanego przez badaczy Garli ujawniła poruszającą historię empatii. Zwierzę dożyło zaawansowanego wieku (4–7 lat), mimo że w ciągu życia odniosło poważne obrażenia: miało połamane żebra i nogę, co mogło być wynikiem kopnięcia przez kangura. Fakt, że kości te zrosły się i zagoiły, świadczy o tym, że ludzie musieli opiekować się rannym zwierzęciem. Dostarczali mu pożywienia i chronili je, gdy nie było w stanie samo polować. Dodatkowo jego zęby były mocno starte, co sugeruje długie życie u boku człowieka i spożywanie pokarmów dostarczanych przez opiekunów. Dzięki datowaniu radiowęglowemu ustalono, że dingo został pochowany między 963 a 916 lat temu. Rytuał karmienia przodka Garli po śmierci nie został po prostu zakopany lub porzucony. Jego zwłoki złożono z szacunkiem w specjalnie przygotowanym kopcu wykonanym z licznych muszli. Przez kolejne stulecia lokalna społeczność dodawała do grobu muszle małży rzecznych. Zdaniem współcześnie żyjącej w okolicy rdzennej ludności, są to świadectwa honorowania dingo jako przodka. Praktyka ta była podtrzymywana przez wiele pokoleń, co pokazuje, że więź ze zwierzęciem nie skończyła się wraz z jego zgonem. Tradycja, która przetrwała wieki Najnowsze badania potwierdzają to, co lud Barkindji przekazywał w swoich tradycjach ustnych od tysiącleci: dingo były kochane i cenione. – Wiemy, że dingo były oswajane i żyły u boku ludzi jako część społeczności. Ta analiza szczegółowo ukazuje głębię tej relacji – powiedział główny autor badania i specjalista ds. dingo, dr Loukas Koungoulos z Uniwersytetu Australii Zachodniej. Podczas wykopalisk archeolodzy z Uniwersytetu w Sydney ściśle współpracowali z Radą Starszych z Menindee – pobliskiej miejscowości. Po zakończeniu analiz, zgodnie z tradycją, szczątki dingo ponownie zakopano w czasie uroczystego obrzędu. Źródło: Australian Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Harry Potter naprawdę istnieje? Te miejsca pokażą ci świat magii poza ekranem
Od londyńskiego King’s Cross, przez szkockie wiadukty, po zamki, które współtworzyły filmowy Hogwart – świat Harry’ego Pottera ma swoje bardzo realne adresy. Sprawdź, gdzie powstawały kultowe sceny, które miejsca naprawdę pojawiły się na ekranie, a które jedynie inspirowały J.K. Rowling i twórców serii. To podróż obowiązkowa nie tylko dla fanów magii.
Spis treści: Odwiedź plany zdjęciowe Harry'ego Pottera w Wielkiej Brytanii W tych krajach w Europie również kręcono Harry'ego Pottera Harry Potter na Antypodach Inne miejsca związane z powstawaniem książek i filmów o Harrym Potterze Harry Potter – kolejność filmów „Harry Potter” to jedna z najbardziej dochodowych i rozpoznawalnych serii filmowych w historii kina. Choć od premiery „Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego”, pierwszej ekranizacji bestsellerowej powieści J.K. Rowling, minęło już ponad 20 lat, popularność tego filmowego uniwersum wciąż nie słabnie. Kolejne pokolenia widzów nadal z zainteresowaniem śledzą losy Harry’ego Pottera oraz jego najbliższych przyjaciół z Hogwartu. Na grudzień tego roku zaplanowana jest nowa serialowa wersja cyklu. Wraz z dziennikarzami Travelera zapraszamy w podróż śladami świata wykreowanego na ekranie i do miejsc, które posłużyły jako plany zdjęciowe lub inspiracje dla filmowej serii. Oto wybrane lokalizacje związane z produkcją filmów o Harrym Potterze – od słynnych brytyjskich zabytków po mniej oczywiste zakątki, które mogą zaskoczyć nawet oddanych fanów sagi. Co ciekawe, poza miejscami, gdzie kręcono filmy, można też odwiedzić specjalne parki rozrywki, a nawet hotel Harry'ego Pottera! Odwiedź plany zdjęciowe Harry'ego Pottera w Wielkiej Brytanii Dworzec King’s Cross w Londynie Świat Pottera: Peron 9¾ to legendarne miejsce, z którego Harry Potter i jego przyjaciele co roku wyruszają Ekspresem Hogwart do Szkoły Magii i Czarodziejstwa. Świat rzeczywisty: Londyn to jedno z najciekawszy miast dla kinomanów. W filmach o Harrym Potterze sceny związane z odjazdem do Hogwartu realizowano głównie w rejonie peronów 4 i 5 londyńskiej stacji King’s Cross, a nie przy rzeczywistych peronach 9 i 10. Z czasem dworzec stał się ważnym punktem na mapie fanów serii – ustawiono tam tabliczkę „Peron 9¾” oraz charakterystyczny wózek „znikający” w ścianie, upamiętniający filmowy fenomen. Goathland, North Yorkshire Świat Pottera: Stacja Hogsmeade to miejsce, gdzie uczniowie po raz pierwszy wysiadają z Ekspresu Hogwart przed dalszą podróżą do szkoły. Świat rzeczywisty: Rolę filmowej stacji Hogsmeade odegrał zabytkowy dworzec Goathland w North Yorkshire. To właśnie tutaj kręcono sceny przyjazdu uczniów do Hogwartu w pierwszym filmie. Do dziś miejsce przyciąga fanów z całego świata, choć sam zamek Hogwart nie znajduje się w pobliżu – jego ekranowy wizerunek powstał z połączenia różnych lokacji oraz efektów specjalnych. Zamek Alnwick, Anglia Świat Pottera: To tutaj Harry uczestniczył w swoich pierwszych lekcjach latania na miotle. Świat rzeczywisty: Dziedzińce i błonia zamku Alnwick posłużyły jako plener do scen nauki latania oraz niektórych ujęć związanych z terenami Hogwartu. W filmowej serii szkoła nie była jednak jednym rzeczywistym miejscem – jej ekranowy obraz tworzono z wielu lokalizacji, m.in. zamku Alnwick, katedr w Durham i Gloucester, Lacock Abbey oraz Christ Church w Oksfordzie, które stanowiło głównie inspirację wizualną dla wybranych wnętrz. Londyńskie Zoo Świat Pottera: To właśnie tutaj Harry po raz pierwszy odkrywa swoją niezwykłą zdolność porozumiewania się z wężami. Świat rzeczywisty: Scenę z boa dusicielem z „Harry’ego Pottera i Kamienia Filozoficznego” nakręcono w londyńskim zoo, które dzięki temu stało się jedną z bardziej rozpoznawalnych miejskich lokalizacji związanych z serią. Szkocja Świat Pottera: Choć dokładne położenie Hogwartu nie zostało wskazane wprost, szkoła jest powszechnie kojarzona ze szkockim krajobrazem – surowym, górzystym i pełnym zamków. Świat rzeczywisty: Szkocja odegrała kluczową rolę w budowaniu wizualnej tożsamości filmów. To tutaj znajdują się takie ikoniczne miejsca jak wiadukt Glenfinnan na trasie West Highland Line, po której mknął Ekspres Hogwart, oraz dolina Glen Nevis, wykorzystana w części plenerów. Szkockie pejzaże i architektura były również ważnym źródłem inspiracji dla wyobrażenia świata czarodziejów. W tych krajach w Europie również kręcono Harry'ego Pottera Bułgaria Świat Pottera: Bułgaria to ojczyzna Viktora Kruma – słynnego szukającego reprezentacji narodowej Quidditcha oraz ucznia Instytutu Durmstrangu, jednego z uczestników Turnieju Trójmagicznego. Świat rzeczywisty: Choć Bułgaria nie była istotną lokacją filmową serii, jej obecność w uniwersum J.K. Rowling wiąże się przede wszystkim z postacią Kruma i międzynarodowym wymiarem świata czarodziejów. W kontekście podróżniczym warto raczej traktować Bułgarię jako kulturowe skojarzenie niż bezpośredni „kierunek Harry’ego Pottera”. Mistyczna atmosfera Gór Riła (to swoją drogą popularne miejsce na narty w Bułgarii) czy lokalne tradycje duchowe mogą przywoływać baśniowe skojarzenia, ale nie mają bezpośredniego związku z produkcją filmów. Irlandia Świat Pottera: Irlandia zajmuje ważne miejsce w magicznym świecie przede wszystkim jako zwycięzca finału Mistrzostw Świata w Quidditchu w 1994 roku. Irlandzka mitologia, pełna legend o nadprzyrodzonych stworzeniach, dobrze współgra z klimatem serii, choć wiele wymienianych istot nie jest bezpośrednio kluczowe dla fabuły. Świat rzeczywisty: Irlandia nie była głównym planem zdjęciowym filmów, ale jej krajobrazy, folklor i silna tradycja legendarnych opowieści sprawiają, że bywa kojarzona z magiczną atmosferą świata Rowling. To raczej inspiracyjny trop kulturowy niż konkretna lokalizacja związana z ekranizacją. Walia Świat Pottera: W magicznym świecie to właśnie stąd pochodzi zielony smok walijski pospolity – jeden z najbardziej znanych gatunków smoków. Świat rzeczywisty: Walia pojawia się w kontekście serii bardziej symbolicznie niż jako główna lokacja zdjęciowa, choć walijska przyroda i górskie pejzaże dobrze wpisują się w wyobrażenie świata smoków. Warto jednak zaznaczyć, że Pembrokeshire posłużyło jako plener dla Muszlowej Chatki w „Harrym Potterze i Insygniach Śmierci”, co stanowi jeden z bardziej bezpośrednich związków regionu z filmową sagą. Norwegia Świat Pottera: Norwegia to miejsce pochodzenia rogogona norweskiego – smoka znanego fanom jako Norbert, którego Hagrid niegdyś wyhodował z jaja. Świat rzeczywisty: Norwegia nie była bezpośrednią lokacją filmową serii, lecz jej surowe krajobrazy, fiordy i skandynawski folklor często przywołują skojarzenia z magicznymi stworzeniami. To bardziej geograficzne rozszerzenie świata przedstawionego niż rzeczywisty ślad produkcyjny. Rumunia Świat Pottera: Rumunia słynie w uniwersum Harry’ego Pottera z rezerwatu smoków, do którego trafił Norbert pod opiekę Charliego Weasleya. Świat rzeczywisty: Podobnie jak w przypadku Norwegii czy Bułgarii Rumunia nie odegrała istotnej roli jako plan filmowy. Jej obecność w artykule warto przedstawiać raczej jako element rozszerzający wiedzę o świecie przedstawionym niż jako faktyczny kierunek podróży śladami ekranizacji. Transylwania i rumuński folklor mogą budzić skojarzenia z fantastyką, jednak odnoszą się bardziej do tradycji gotyckiej niż bezpośrednio do Harry’ego Pottera. Harry Potter na Antypodach Wollongong, Australia Świat Pottera: Wollongong Warriors (Wojownicy z Wollongong) to jedna z najbardziej znanych australijskich drużyn Quidditcha, wspomniana w „Quidditchu przez wieki” jako ważny element sportowego świata czarodziejów. Ich obecność pokazuje globalny zasięg tej dyscypliny w uniwersum J.K. Rowling. Świat rzeczywisty: Wollongong w Nowej Południowej Walii to nadmorskie australijskie miasto znane przede wszystkim z plaż, surfingu i malowniczych krajobrazów. Choć nazwa drużyny wyraźnie nawiązuje do prawdziwej lokalizacji, związek ten ma charakter literackiego odniesienia, a nie filmowej czy fabularnej osi podróży śladami Harry’ego Pottera. Inne miejsca związane z powstawaniem książek i filmów o Harrym Potterze Dla wielu fanów serii ważnym punktem podróży pozostaje Edynburg – miasto silnie związane z początkiem literackiej historii Harry’ego Pottera. To właśnie tutaj J.K. Rowling pisała pierwsze części cyklu, pracując m.in. w lokalnych kawiarniach. Warto jednak rozróżnić miejsca związane z procesem powstawania książek od rzeczywistych planów filmowych. Edynburg jest przede wszystkim ważnym punktem na mapie fanów literackiego uniwersum, a nie główną lokalizacją ekranizacji. Wśród najbardziej znanych miejsc związanych z tworzeniem świata Harry’ego Pottera znajdują się także liczne lokacje wykorzystane podczas produkcji filmów lub uznawane za inspiracje wizualne. Biblioteka Bodleian w Oksfordzie posłużyła jako jedno z wnętrz Hogwartu, Australia House w Londynie wykorzystano do scen przedstawiających bank Gringotta, a Leadenhall Market stał się filmową inspiracją dla ulicy Pokątnej. Warto jednak zachować precyzję – niektóre popularne miejsca, takie jak księgarnia Livraria Lello w Porto, są częściej uznawane za potencjalne inspiracje lub atrakcje marketingowo powiązane z marką niż potwierdzone lokacje bezpośrednio związane z filmami. Podobnie Martins Heron w Berkshire wykorzystano jako okolice Privet Drive, choć sama ulica była filmowo modyfikowana. Podróż śladami Harry’ego Pottera bywa więc połączeniem rzeczywistych planów zdjęciowych, miejsc związanych z autorką oraz lokalizacji, które zyskały popularność dzięki skojarzeniom z magicznym światem. Dla czytelników największą wartość ma jasne rozróżnienie między tymi kategoriami. Harry Potter – kolejność filmów Filmowa seria o Harrym Potterze, oparta na siedmiu powieściach J.K. Rowling, obejmuje osiem pełnometrażowych produkcji. Ostatni tom – „Harry Potter i Insygnia Śmierci” – został podzielony na dwie części, stąd większa liczba filmów niż książek. Najlepszym sposobem oglądania pozostaje kolejność premier, która odpowiada rozwojowi fabuły i dojrzewaniu bohaterów. Chronologiczna kolejność oglądania: Harry Potter i Kamień Filozoficzny (2001) Harry Potter i Komnata Tajemnic (2002) Harry Potter i Więzień Azkabanu (2004) Harry Potter i Czara Ognia (2005) Harry Potter i Zakon Feniksa (2007) Harry Potter i Książę Półkrwi (2009) Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część I (2010) Harry Potter i Insygnia Śmierci: Część II (2011) Pierwszy film, „Harry Potter i Kamień Filozoficzny”, miał światową premierę w 2001 roku, natomiast finał serii trafił do kin dekadę później. Taki układ najlepiej oddaje zarówno rozwój głównej historii, jak i stopniowe dojrzewanie tonu całej opowieści – od baśniowej przygody po znacznie mroczniejsze fantasy. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Dziobak jest jeszcze dziwniejszy, niż sądziliśmy. Oprócz dzioba ma też inne cechy ptaków
Dziobak od zawsze był biologiczną zagadką. Kiedy w 1799 roku pierwszy wypchany okaz dotarł do Europy, przyrodnicy byli przekonani, że to oszustwo – zszyta z różnych zwierząt hybryda. Dziś, ponad dwieście lat później, to niewielkie zwierzę z rzek wschodniej Australii wciąż potrafi zszokować świat nauki. Najnowsze badania opublikowane w czasopiśmie „Biology Letters” ujawniają, że dziobak posiada cechę, której nie ma żaden inny znany ssak na Ziemi.
Do znanej listy dziwactw dziobaka – dzioba kaczki, ogona bobra, gadziego składania jaj (dziobaki to obok kolczatek jedyne żyjące stekowce – ssaki składające jaja) oraz jadowitych ostróg u samców jak u węża – naukowcy dopisali właśnie kolejny punkt. Okazuje się, że dziobak jest jedynym ssakiem posiadającym puste struktury melaniny, co dotychczas uznawano wyłącznie za domenę ptaków. Zagadka ukryta w sierści U kręgowców pigment zwany melaniną odpowiada nie tylko za kolor skóry, futra czy piór, ale również chroni przed promieniowaniem UV i pomaga regulować temperaturę ciała. Melanina jest zamknięta w mikroskopijnych strukturach wewnątrz komórek, zwanych melanosomami. Ich kształt zazwyczaj zdradza barwę. Eulomelanina odpowiada za odcienie czerni i ciemnego brązu i znajduje się zwykle melanosomach podłużnych. Za kolory czerwone, żółte i pomarańczowe odpowiada feomelanina, która występuje w melanosomach sferycznych. U wszystkich badanych dotąd ssaków – od gryzoni po naczelne – struktury te są zawsze lite (pełne). Tymczasem u ptaków melanosomy bywają puste lub płaskie, co pozwala im tworzyć olśniewające, opalizujące kolory, jak w przypadku pawich piór. Na pewno nie zaskoczy was, że dziobaki mają zupełnie inaczej niż pozostałe ssaki. Zaskakujące i ekscytujące dziobaki Zespół pod kierownictwem Jessiki Leigh Dobson z Uniwersytetu w Gandawie dokonał odkrycia podczas tworzenia bazy danych melanosomów ssaków. Badacze zauważyli dwie anomalie: Melanosomy dziobaka są głównie sferyczne, co teoretycznie powinno dawać rudawe futro, tymczasem zwierzę jest ciemnobrązowe. Część tych struktur jest całkowicie pusta w środku, dokładnie tak jak u ptaków. – Według naszej najlepszej wiedzy to jedyny przykład pustych melanosomów u ssaków – przyznała Dobson. W przeciwieństwie do ptaków, u dziobaka są one jednak rozmieszczone losowo w korze włosa, co oznacza, że nie tworzą efektu opalizacji (zmiennych barw w zależności od kąta padania światła). Dlaczego dziobaki mają melanosomy jak ptaki? To pytanie pozostaje na razie bez jednoznacznej odpowiedzi. Naukowcy spekulują, że puste melanosomy mogły pomóc przodkom dziobaków (które były zwierzętami wodnymi i grzebiącymi) w lepszej izolacji termicznej podczas życia w wodzie. Teoria ta rodzi jednak kolejne wątpliwości: jeśli puste struktury melaninowe faktycznie pomagają w termoregulacji w wodzie, to dlaczego nie wyewoluowały u innych ssaków wodnych, takich jak wydry czy foki? Współczesny dziobak to żywy dowód na to, jak elastyczna potrafi być ewolucja. Jako jeden z nielicznych jadowitych ssaków (samce mają na tylnych łapach ostrogi uwalniające jad), teraz zyskał dowód na to, jak bardzo różni się od reszty swojej gromady. Naukowcy zapowiadają dalsze badania, aby zrozumieć, jaką funkcję pełni ta „ptasia” cecha w australijskich rzekach. Co jeszcze kryją dziobaki? Źródło: Biology Letters Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Legendarny wilk tasmański przetrwał. Na skałach odnaleziono jego wizerunki
Wilki tasmańskie wyginęły w Australii 3000 lat temu? Nowe odkrycia sugerują coś innego. To legendarne zwierzę „żyje” w postaci malowideł sprzed zaledwie tysiąca lat. Archeolodzy dowodzą, że drapieżnik dzielił przestrzeń z ludźmi znacznie dłużej, niż sądzili przyrodnicy.
W powszechnej opinii archeolodzy zajmują się bardzo odległymi dziejami człowieka. Czasem jednak ich praca dotyczy również dawnych gatunków zwierząt. Tak też jest w tym przypadku. Legendarne stworzenia na skałach Zespół badaczy pod kierunkiem prof. Paula Taçona, szefa Katedry Badań nad Sztuką Naskalną Uniwersytetu Griffith, we współpracy z organizacją Traditional Owners udokumentował 14 nieznanych wizerunków wilka tasmańskiego (określanego też wilkoworem) oraz dwa wizerunki diabłów tasmańskich na skałach w północno-zachodniej Ziemi Arnhema w australijskim Terytorium Północnym. Artykuł na ten temat opublikowano w czasopiśmie „Archaeology in Oceania”. W ocenie prof. Taçona wilki tasmańskie były bardziej rozpowszechnione i miały większe znaczenie kulturowe w kontynentalnej Australii niż diabły tasmańskie. Znanych jest w sumie tylko 25 wizerunków naskalnych diabłów tasmańskich w porównaniu z ponad 160 przedstawieniami wilków tasmańskich. Co sztuka naskalna mówi o zagadkowych zwierzętach? Analizując wiek przedstawień naskalnych badacze sugerują, że wielki tasmańskie mogły przetrwać na kontynencie australijskim znacznie dłużej niż sądzono. Powszechnie uważa się, że wymarły w kontynentalnej Australii 3000 lat temu, a przetrwały do XX w. na Tasmanii. Teraz eksperci postulują, że być może znalazły schronienie w odizolowanych regionach Australii, takich jak Arnhem Land czy Kimberley. Stąd pojawiły się jako bohaterowie sztuki naskalnej. Wilk tasmański był największym współczesnym drapieżnym torbaczem. Zwierzę to osiągało wagę od 15 do 35 kg przy długości ciała wynoszącej 85–118 cm. Jego cechą charakterystyczną była płowa sierść z kilkunastoma poprzecznymi pręgami. Jako drapieżnik prowadzący nocny tryb życia, polował głównie na wombaty i kangury. Znaczenie legendarnego zwierzęcia dla ludności rdzennej Joey Nganjmirra, mężczyzna z plemienia Djalama z zachodniej Ziemi Arnhema i współautor badania, powiedział, że te wilki tasmańskie były nieodłączną częścią życia jego przodków. – Opowiadali historie o polowaniach z wilkami tasmańskimi – powiedział Nganjmirra. Najpopularniejsze podania z Arnhem Land opisują te zwierzęta jako „psy” lub zwierzęta domowe Tęczowego Węża. Wierzono, że para tych stworzeń (samiec i samica) towarzyszy wężom zamieszkującym głębokie rozlewiska pod wodospadami. Ile lat ma wilk tasmański? Archeolodzy mają poważne problemy z określenie wieku malowideł i rytów naskalnych. Pobranie próbek do precyzyjnego datowania jest arcytrudne. W tym przypadku ich wiek (mniej niż 1000 lat) określono w następujący sposób: Zastosowany pigment. Najmłodsze wizerunki wykonano przy użyciu białego pigmentu. W przeciwieństwie do czerwonej ochry, biała farba jest gruboziarnista, osiada na powierzchni skały zamiast w nią wnikać i bardzo szybko niszczeje pod wpływem warunków atmosferycznych. Fakt, że te malowidła wciąż są widoczne i dobrze zachowane, sugeruje, że nie mogą mieć od kilkuset to tysiąca lat; Styl malarski. Niektóre wizerunki wykonano w stylu późnego holocenu, który charakteryzuje się bogatymi zdobieniami wewnętrznymi, tzw. stylem rentgenowskim. Badacze wskazują, że ten konkretny sposób przedstawiania organów wewnętrznych, kręgosłupa czy tkanek jest charakterystyczny dla sztuki zachodniego Arnhem Land w ostatnim tysiącleciu; Tradycja ustna i ciągłość kulturowa. Istnienie bardzo szczegółowych opisów zachowania tych zwierząt w historiach przekazywanych przez starszyznę aborygeńską (np. o ich umiejętnościach pływackich) oraz fakt, że współcześni artyści wciąż je malują na korze czy płótnie sugeruje, że kontakt z tymi zwierzętami trwał znacznie dłużej, niż wynikałoby to z datowania samych szczątków kopalnych. Przyrodnicy kontra archeolodzy? A co na to wszystko przyrodnicy, bo można odnieść wrażenia, że archeolodzy chcą wejść w ich buty? Dostrzegają lukę w danych z północnej Australii i coraz częściej skłaniają się ku teorii, że sztuka naskalna może być wiarygodnym zapisem dłuższego współistnienia ludzi i tych wymarłych drapieżników na kontynencie australijskim. Źródło: Archaeology in Oceania Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Apokaliptyczne niebo nad Australią. Krwistoczerwony kolor zdumiał mieszkańców kontynentu
Nagrania z Australii Zachodniej obiegły media na całym świecie – niebo przybrało intensywnie czerwony, niemal nienaturalny kolor, który wielu internautów określało jako „apokaliptyczny”. Zdjęcia i filmy z tego zjawiska wywołały ogromne poruszenie i lawinę komentarzy w sieci. Co tak naprawdę wydarzyło się nad Australią?
Spektakularne obrazy czerwonego nieba nad Australią Zachodnią pojawiły się tuż przed nadejściem tropikalnego cyklonu Narelle, który uderzył w region z silnym wiatrem i intensywnymi opadami. Mieszkańcy m.in. Shark Bay obserwowali niezwykłe zjawisko atmosferyczne, gdy powietrze wypełniła gęsta warstwa pyłu, a niebo rozświetliły intensywne odcienie pomarańczu i czerwieni. Cyklon kilkukrotnie docierał do lądu, przynosząc dynamiczne zmiany pogody, jednak to właśnie niecodzienny wygląd nieba przyciągnął największą uwagę. Skąd wzięły się te niezwykłe kolory i czy rzeczywiście było się czego obawiać? Dlaczego niebo nad Australią zrobiło się czerwone? Świadkowie opisują zjawisko Niezwykłe zjawisko, które rozegrało się 27 marca nad Australią Zachodnią, szczególnie w rejonie Shark Bay, zaskoczyło zarówno mieszkańców, jak i obserwatorów na całym świecie. W miarę zbliżania się cyklonu powietrze zaczęło wypełniać się gęstym pyłem unoszonym przez silne podmuchy wiatru, co zmieniało kolor nieba z jasnopomarańczowego na intensywnie czerwony. Relacje świadków wskazują, że proces ten następował stopniowo – najpierw pojawiła się delikatna poświata, która z czasem przybrała bardziej nasycony odcień. – Niebo robiło się coraz bardziej pomarańczowe w miarę upływu popołudnia, aż w końcu wyszliśmy na zewnątrz i zobaczyliśmy ten niezwykły kolor – relacjonowała Kerrie Shepherd z Shark Bay Caravan Park, podkreślając, że nigdy wcześniej nie widziała podobnego zjawiska. Warunki atmosferyczne były przy tym wyjątkowo trudne – unoszący się pył był wyraźnie odczuwalny, ograniczał widoczność i dostawał się do oczu oraz dróg oddechowych. Jak opisywali mieszkańcy, drobiny były obecne niemal wszędzie, co potęgowało wrażenie obcowania z czymś niecodziennym. – Pył był wyczuwalny w ustach i gardle, czuć go było nawet między zębami i w oczach – wspominała Shepherd w rozmowie z Australian Broadcasting Corporation (ABC). Choć w innych częściach regionu zjawisko przybrało łagodniejszą formę, a niebo miało raczej pomarańczowy odcień, w Shark Bay jego intensywność była szczególnie widoczna. Całość trwała kilka godzin i zakończyła się równie nagle, jak się zaczęła – wraz z nasileniem wiatru i nadejściem opadów deszczu, które oczyściły powietrze. – To było bardzo dziwne. Nagle pojawił się ten kolor, potem wiatr się wzmógł, spadł deszcz i po pół godzinie wszystko wróciło do normy – dodała. Skąd wziął się krwistoczerwony kolor nieba? Naukowe wyjaśnienie zjawiska Choć czerwone niebo nad Australią mogło wyglądać jak scena z filmu katastroficznego, jego przyczyny są dobrze znane meteorologom i wynikają z wyjątkowego nałożenia się kilku zjawisk. Jak wyjaśnia Angus Hines z australijskiego Biura Meteorologicznego, kluczową rolę odegrała specyfika krajobrazu. Północna część Australii Zachodniej słynie z intensywnie czerwonej gleby bogatej w żelazo, które przez miliony lat ulegało utlenianiu, nadając jej charakterystyczny, rdzawy odcień. Gdy nad region nadciągnął cyklon, silne podmuchy wiatru wzbiły ogromne ilości suchego pyłu w atmosferę i przeniosły go na znaczne odległości – od Pilbary aż po obszary Gascoyne i wybrzeże. – To bardzo czerwona część kraju, a silne wiatry unoszą ten rdzawy pył zarówno lokalnie, jak i w całej północnej Australii Zachodniej – tłumaczy Hines, podkreślając skalę zjawiska. Sama obecność pyłu nie wystarczyłaby jednak do uzyskania tak intensywnego efektu wizualnego. Równie istotne okazały się warunki świetlne i zachmurzenie, które znacząco zmieniły sposób, w jaki światło rozchodziło się w atmosferze. W regionach takich jak Pilbara burze pyłowe zdarzają się stosunkowo często, ale zazwyczaj towarzyszy im bezchmurne niebo, dzięki czemu światło słoneczne przenika bezpośrednio i nie powoduje tak dramatycznych zmian kolorystycznych. Tym razem sytuacja była inna – niebo pokryła gęsta warstwa chmur, która rozproszyła światło i sprawiła, że nie pochodziło ono z jednego, wyraźnego źródła. – To trochę tak, jakby całe niebo działało jak jeden panel świetlny, a nie pojedynczy reflektor – obrazowo wyjaśnia meteorolog. Dodatkowo znaczenie miał sposób rozpraszania fal świetlnych w atmosferze. Krótsze fale, odpowiadające za barwy niebieskie, ulegają rozproszeniu znacznie szybciej, zwłaszcza gdy światło musi przebyć dłuższą drogę przez gęste, zapylone powietrze. W takich warunkach dominować zaczynają fale dłuższe (czerwone i pomarańczowe), które nadają niebu intensywny, nasycony kolor. W połączeniu z drobinami czerwonej gleby zawieszonej w powietrzu efekt ten został dodatkowo spotęgowany, tworząc spektakularne, niemal jednolite zabarwienie całego krajobrazu. Finalnie to właśnie kumulacja tych czynników – pyłu bogatego w żelazo, gęstego zachmurzenia i specyficznego rozproszenia światła – sprawiła, że niebo nad Australią przybrało tak niezwykły, czerwony odcień. Źródła: ABC, New York Post, Fox News Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Uznano go za wymarłego, ale powrócił. Poznaj kanguroszczura – niezwykłego „ogrodnika” Australii
Kanguroszczur to jedno z mniej znanych, a jednocześnie najbardziej intrygujących zwierząt Australii. Przez dekady wiele jego populacji zniknęło z mapy kontynentu, a jeden z gatunków uznano nawet za wymarły, zanim ponownie odkryto go pod koniec XX wieku. Dziś kanguroszczury są symbolem kruchości australijskich ekosystemów i przykładem tego, jak szybko zmiany środowiskowe mogą wpłynąć na los całej grupy ssaków.
Spis treści: Występowanie i tryb życia Gatunki należące do rodzaju kanguroszczurów Zagrożenia i status ochrony Kanguroszczur to potoczna nazwa przedstawicieli rodzaju Potorous, należącego do rodziny Potoroidae w obrębie torbaczy. Został on opisany naukowo w 1804 roku, a jego nazewnictwo było przedmiotem sporów taksonomicznych w XIX wieku. Rodzaj ten obejmuje cztery gatunki, z których trzy żyją współcześnie, a jeden uznawany jest za wymarły. Są to niewielkie torbacze o zwartej sylwetce, stosunkowo długich tylnych kończynach i ogonie pełniącym funkcję stabilizującą podczas poruszania się skokami. Ich masa ciała zależy od gatunku i waha się od 0,66 kg w przypadku kanguroszczurów myszatych do nawet 2,2 kg w przypadku kanguroszczurów długonogich. Charakterystyczną cechą kanguroszczurów jest budowa czaszki i uzębienia. Współczesne gatunki mają wydłużoną i wąską czaszkę, natomiast forma wymarła wyróżniała się szerszym, spłaszczonym profilem. Silnie rozwinięte kły oraz wyspecjalizowane przedtrzonowce pozwalają im skutecznie przetwarzać pokarm roślinny i grzybowy. Występowanie i tryb życia Kanguroszczur występuje wyłącznie w Australii. Współczesne populacje są rozproszone i zajmują ograniczone obszary południowo-wschodniej oraz południowo-zachodniej części kontynentu, a także Tasmanii. Dawniej zasięg rodzaju był znacznie szerszy, jednak presja środowiskowa i działalność człowieka doprowadziły do jego drastycznego zmniejszenia. Środowiskiem życia kanguroszczurów są przede wszystkim lasy i zarośla. Najchętniej bytują w leśnym poszyciu. Zwierzęta te prowadzą głównie nocny tryb życia. W ciągu dnia ukrywają się, a po zmroku wyruszają na poszukiwanie pokarmu. Ich dieta opiera się w dużej mierze na grzybach, korzonkach, trawach i larwach. Kanguroszczury wykorzystują silnie rozwinięty węch. Po zlokalizowaniu potencjalnego źródła pożywienia kopią w celu wydobycia pokarmu. W ten sposób przyczyniają się do rozprzestrzeniania zarodników grzybów i odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu leśnych ekosystemów. W przeszłości wcześni europejscy osadnicy uznawali je za szkodniki upraw, gdyż potrafiły żerować na roślinach użytkowych. Dziś jednak postrzegane są przede wszystkim jako cenny element rodzimej fauny Australii. Gatunki należące do rodzaju kanguroszczurów Do rodzaju Potorous zalicza się cztery gatunki: trzy współcześnie żyjące oraz jeden wymarły. Różnią się one zasięgiem występowania, budową czaszki oraz stopniem zagrożenia. Kanguroszczur właściwy (myszaty) Kanguroszczur właściwy (Potorous tridactylus), nazywany również kanguroszczurem myszatym, to gatunek typowy zwierząt tego rodzaju. Występuje on w południowo-wschodniej Australii oraz na Tasmanii. Preferuje lasy i obszary z gęstym podszyciem, gdzie znajduje odpowiednie warunki do żerowania. Kanguroszczur myszaty charakteryzuje się smukłą, wydłużoną czaszką. Jego sierść jest popielata lub brunatnoszara z białym spodem, a ciało bez ogona mierzy 25,9–41 cm. Częściowo chwytny ogon ma około 20 cm długości. Kanguroszczur właściwy dożywa do 7 lat. Prowadzi skryty, nocny tryb życia i rzadko bywa obserwowany w naturze. Jego populacje w wielu miejscach uległy zmniejszeniu, jednak gatunek nie znajduje się w tak dramatycznej sytuacji jak inne kanguroszczury. Kanguroszczur reliktowy Kanguroszczur reliktowy (Potorous gilbertii) uchodzi za jednego z najrzadszych ssaków Australii. Został opisany w 1841 roku, a w 1870 roku uznano go za wymarłego. Dopiero w 1994 roku niewielką populację odkryto ponownie w rezerwacie Two Peoples Bay w Australii Zachodniej, a do jego przetrwania nieświadomie przyczynił się książę Filip. Początkowo liczebność dzikiej populacji była bardzo niewielka. Dzięki intensywnym działaniom ochronnym udało się ją zwiększyć, jednak gatunek nadal pozostaje krytycznie zagrożony wyginięciem. Kanguroszczur reliktowy ma szarobrązowe futro o krótkim włosiu. Ma wąską, wydłużoną czaszkę. Ciało bez ogona może mierzyć nawet do 37,1 cm, a sam ogon od 20 do 23,6 cm. Bardzo ograniczony zasięg występowania kanguroszczura reliktowego czyni go wyjątkowo podatnym na zagrożenia, choroby oraz drapieżnictwo. Kanguroszczur szerokolicy Kanguroszczur szerokolicy (Potorous platyops) jest gatunkiem wymarłym. Został opisany w XIX wieku, a wkrótce po tym zniknął z obszarów swojego występowania. Wyróżniał się odmienną budową czaszki – jego pyszczek był szerszy i bardziej spłaszczony niż u pozostałych gatunków. Kanguroszczur szerokolicy był podobny do szczura. Mierzył do 34 cm (bez ogona), a jego futro miało szarą barwę na grzbiecie, a białą na podbrzuszu. Przyczyny jego wyginięcia wiąże się z działaniem drapieżników, a także z przekształceniami środowiska naturalnego. Kanguroszczur długonogi Kanguroszczur długonogi (Potorous longipes) został opisany naukowo dopiero w 1980 roku. Występuje w ograniczonych rejonach południowo-wschodniej Australii i jest obecnie ograniczony do dwóch subpopulacji. Jak wskazuje nazwa, wyróżnia się stosunkowo długimi tylnymi kończynami. Ciało kanguroszczura długonogiego mierzy 38–41,5 cm, a ogon nawet do 32,5 cm. Gatunek ten jest zagrożony wyginięciem, głównie ze względu na utratę siedlisk i presję drapieżników. Podobnie jak inne kanguroszczury, prowadzi nocny tryb życia i specjalizuje się w wyszukiwaniu korzonków, grzybów, bulw i drobnych bezkręgowców. Zagrożenia i status ochrony Wszystkie współczesne gatunki rodzaju Potorous zostały silnie dotknięte zmianami środowiskowymi od czasu europejskiej kolonizacji Australii. Najważniejsze zagrożenia to: drapieżnictwo ze strony introdukowanych gatunków, zwłaszcza lisów, utrata i fragmentacja siedlisk, zmiany reżimu pożarowego, presja ze strony działalności rolniczej. Kanguroszczur reliktowy znajduje się w kategorii krytycznie zagrożonych, natomiast kanguroszczur długonogi jest uznawany za zagrożony. Kanguroszczur właściwy ma stosunkowo stabilniejszą sytuację, choć również wymaga monitoringu i jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia. Kanguroszczur szerokolicy uznawany jest za gatunek wymarły. Ochrona kanguroszczurów obejmuje tworzenie rezerwatów, kontrolę populacji drapieżników oraz programy hodowli i translokacji. Przypadek ponownego odkrycia kanguroszczura reliktowego pokazuje, że nawet niewielkie populacje mogą przetrwać w sprzyjających warunkach, jednak ich przyszłość zależy od konsekwentnych działań ochronnych. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
W mózgu kobiety zagnieździł się pasożyt, którego wcześniej nie widziano u ludzi. Intruz wywołał niezwykłe choroby i niepamięć
Wyobraź sobie, że zwyczajny spacer po dzikiej łące i zerwanie rosnących tam ziół całkowicie zmienia twoje życie. Tak zaczęła się historia 64-letniej kobiety z Australii, która przez długie miesiące zmagała się z niewyjaśnionymi dolegliwościami: bólem brzucha, suchym kaszlem, nawracającą gorączką a z czasem z zanikami pamięci. Żadne leki nie pomagały, a badania – zamiast przynosić odpowiedzi – dodawały tylko coraz więcej pytań. Odpowiedź kryła się w mózgu.
W głowie kobiety zagnieździł się pasożyt, którego nigdy wcześniej nie widziano u ludzi. Lekarze nie przypuszczali, że mógł być on powodem wszystkich dolegliwości, które na przestrzeni miesięcy dotykały Australijkę. Nicień dosłownie niszczył cały jej organizm. Jak pasożyt zagnieździł się w mózgu kobiety i jak udało się go odkryć? Po miesiącach przewlekłego bólu brzucha i kaszlu pojawiły się kolejne symptomy, których nie można było zbagatelizować. Kobieta zaczęła mieć problemy z pamięcią, zaburzenia nastroju, zapadła na depresję. Zaczęły występować zmiany na wątrobie. Coraz częściej zapominała prostych rzeczy, traciła orientację. Lekarze niemal przez rok szukali przyczyny, a australijka bezskutecznie krążyła pomiędzy specjalistami. Wreszcie zlecono rezonans magnetyczny – i wtedy zobaczyli w jej mózgu niepokojącą zmianę. Biopsja przyniosła przełom: z tkanki wydobyto żywego, czerwonego nicienia. Pasożyt, dotąd spotykany jedynie u pytonów dywanowych, zamieszkał w ludzkim mózgu. Jak pasożyt przeniknął do mózgu kobiety? Ophidascaris robertsi, długi na 8 centymetrów i cienki jak sznurówka, przedostał się do ciała kobiety najprawdopodobniej wraz z dzikimi ziołami zebranymi w okolicy zamieszkałej przez węże. Jego obecność tłumaczyła wszystkie dotychczasowe objawy – od przewlekłego zapalenia płuc po zaburzenia pamięci. Leczenie i powrót do zdrowia po zakażeniu pasożytem Zespół neurochirurgów usunął pasożyta podczas operacji mózgu. Po zabiegu wdrożono leczenie przeciwpasożytnicze – albendazol oraz iwermektynę – i długotrwałą terapię sterydową. W ciągu kilku miesięcy zmiany w płucach i wątrobie ustąpiły, a kobieta powoli odzyskiwała sprawność umysłową. Jak dochodzi do zakażenia Ophidascaris robertsi? Jaja Ophidascaris robertsi trafiają na rośliny wraz z odchodami pytonów. Nawet nieświadomy kontakt z zanieczyszczonymi liśćmi czy ziemią może wystarczyć, by stać się żywicielem tego nietypowego pasożyta. Lekarze zaznaczają, że najważniejsza jest więc profilaktyka: dokładne mycie dzikich roślin i unikanie spożywania nieznanych produktów z terenów zamieszkałych przez dzikie zwierzęta. Takich jednak w Australii jest zdecydowanie więcej niż w Polsce, a nie musimy się także bać samych pytonów. Warto jednak być zawsze uważnym, bo konsekwencje mogą być ogromne. Dokładnie 8-centymetrowe. Czy kobieta odzyska pełną sprawność? Choć część objawów neuropsychiatrycznych utrzymywała się jeszcze przez jakiś czas, rehabilitacja przyniosła znaczną poprawę. Pacjentka wróciła do codziennego życia, ale jej przypadek na zawsze pozostanie ostrzeżeniem dla wszystkich amatorów „zbieractwa”. Szczególnie tam, gdzie występują pytony. Historia Australijki stała się przestrogą i inspiracją dla lekarzy na całym świecie. Pokazuje, że nawet najbardziej egzotyczny pasożyt może stać się realnym zagrożeniem dla człowieka. Naukowcy na całym świecie jeszcze długo będą analizować skutki tej niezwykłej infekcji i szukać sposobów, by podobnych historii nie było więcej. Źródła: Emerging Infectious Diseases, The Guardian Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Myślały, że to wrak. Matka i córka odkryły największą kolonię korali na świecie
Największy koral na świecie został odkryty przez matkę i córkę podczas nurkowania u wybrzeży Australii. Znalezisko na Wielkiej Rafie Koralowej zaskoczyło nawet doświadczonych badaczy i może zmienić sposób, w jaki patrzymy na odporność raf koralowych.
Jan Pope i Sophie Kalkowski-Pope to matka i córka działające w programie nauki obywatelskiej. Podczas nurkowania niedaleko Cairns w Australii, natknęły się na strukturę koralową o tak ogromnych rozmiarach, że przebiła wszystkie znane do tej pory. Znalezisko to przesuwa granice naszej wiedzy o tym, jak duże mogą być pojedyncze kolonie koralowców. Wszystko zaczęło się od pasji Jan Pope do fotografii podwodnej. Podczas nurkowania na mało znanym fragmencie Wielkiej Rafy Koralowej, zauważyła ciemny kształt, który przypominał wrak statku. Okazało się jednak, że to nie stal, a żywy organizm. Jan wróciła na miejsce ze swoją córką Sophie, która zawodowo zajmuje się ochroną mórz w organizacji Citizens of the Reef. Sophie spędziła kilka godzin dokumentując znalezisko. Przepłynięcie wzdłuż całego koralowca zajęło jej aż trzy minuty i natychmiast uświadomiło, że ma do czynienia z czymś wyjątkowym na skalę światową. Rekordowe wymiary i precyzyjne mapowanie 3D Dalsze badania, przeprowadzone we współpracy z naukowcami, potwierdziły skalę odkrycia. Gigantyczny koralowiec należy do gatunku Pavona clavus. Kolonia ma kształt litery „J”, mierzy aż 111 metrów długości i zajmuje powierzchnię blisko 4000 metrów kwadratowych – co można porównać do rozmiaru boiska piłkarskiego. Aby dokładnie zmierzyć obiekt, wykorzystano zaawansowaną technikę fotogrametrii, wykonując tysiące zdjęć, z których złożono trójwymiarowy model kolonii. Jest to obecnie najdokładniej zmapowana wielka struktura koralowa na świecie. Eksperci, m.in. dr Andy Ridley, podkreślają niezwykłość znaleziska i fakt, że koralowiec-gigant tak długo pozostawał nieodkryty. Poprzedni rekord wielkości kolonii także należał do korala Pavona clavus, żyjącego w wodach Wysp Salomona. Nadzieja ukryta w głębinach Odkryta kolonia Pavona clavus jest w doskonałym stanie, jakby zupełnie nie dotknęło jej zjawisko masowego blaknięcia raf koralowych. Naukowcy przypuszczają, że było to możliwe dzięki specyficznej lokalizacji, w której chłodne prądy morskie chronią koralowca przed niszczycielskim wpływem fal upałów i ocieplania się oceanu. Odkrycie matki i córki to zastrzyk optymizmu dla programu ochrony koralowców Great Reef Census. Udowadnia, że na Wielkiej Rafie Koralowej wciąż istnieją „bastiony odporności”. Przypadek Jan i Sophie pokazuje też, że każdy może być odkrywcą i przyczynić się do ochrony przyrody. Źródło: ABC News, Citizens of the Reef Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Świat ma dość turystów? Tu tego nie odczujesz. Oto 10 najbardziej gościnnych miejsc
W czasach, gdy w wielu popularnych kurortach coraz częściej mówi się o nadmiarze turystów, gościnność przestaje być oczywistością, a staje się wartością samą w sobie. Nikt nie chce przyjechać na wymarzony urlop tylko po to, by poczuć, że jest nieproszonym gościem. Dlatego przy wyborze kierunku coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na krajobrazy czy atrakcje, lecz także na nastawienie mieszkańców. Gdzie więc podróżni mogą liczyć na autentycznie życzliwe przyjęcie i poczucie, że są naprawdę mile widziani?
Rosnące zjawisko overtourismu sprawia, że w części najpopularniejszych regionów świata relacje między turystami a lokalnymi społecznościami stają się napięte. W niektórych miejscach wprowadzane są dodatkowe opłaty, limity odwiedzających czy restrykcje mające ograniczyć napływ gości – jak dzieje się to choćby w niektórych regionach Hiszpanii czy w alpejskich obszarach północnych Włoch. Równocześnie istnieją destynacje, które wciąż budują swoją markę na otwartości i wysokiej jakości obsługi. To właśnie one znalazły się w najnowszym zestawieniu najbardziej gościnnych miejsc na świecie na 2026 rok, przygotowanym w ramach corocznego plebiscytu Booking.com Traveller Review Awards. Montepulciano, Toskania – gościnność w sercu włoskiej krainy wina Montepulciano to przykład miejsca, w którym turysta od pierwszych chwil czuje się bardziej gościem niż klientem. Położone na wzgórzu w południowej Toskanii miasto zachowało średniowieczny układ ulic i kamienną zabudowę, dzięki czemu spacer po jego stromych zaułkach ma niemal filmowy charakter. Gościnność budowana jest tu wokół lokalnych tradycji – od rodzinnych trattorii po niewielkie enoteki, w których właściciele chętnie opowiadają o winie Vino Nobile di Montepulciano. Region uchodzi za jeden z najważniejszych obszarów winiarskich we Włoszech, ale mimo renomy nie zatracił kameralności. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, lecz wciąż utrzymują bezpośredni, serdeczny kontakt, co sprawia, że pobyt ma charakter osobisty, a nie anonimowy. Otaczające miasto wzgórza, gaje oliwne i winnice dodatkowo wzmacniają poczucie spokoju i autentyczności. Warto dodać, że właśnie tu kręcono sceny „włoskiego miasta” w filmie „Zmierzch: Księżyc w nowiu”, choć w fabule miejsce to występowało jako Volterra. Magong na Tajwanie – tradycja, świątynie i azjatycka serdeczność Magong, położone na archipelagu Penghu, łączy nadmorskie krajobrazy z silnie zakorzenioną kulturą religijną i społeczną. Jednym z najważniejszych punktów miasta jest świątynia Mazu, uznawana za jedną z najstarszych na Tajwanie, której początki sięgają XV wieku. To wokół takich miejsc koncentruje się życie wspólnotowe, co przekłada się na wyjątkowo otwarte podejście do przyjezdnych. Lokalne targi, niewielkie restauracje serwujące owoce morza i spokojne portowe uliczki tworzą atmosferę, w której łatwo nawiązać kontakt z mieszkańcami. Gościnność w Magong nie ma charakteru komercyjnego – wynika raczej z kulturowego przywiązania do uprzejmości i wzajemnego szacunku. Dla turystów oznacza to poczucie bezpieczeństwa i autentycznego zainteresowania, a nie jedynie obsługę nastawioną na zysk. San Martín de los Andes – argentyńska natura i przyjazna społeczność San Martín de los Andes leży nad jeziorem Lácar w andyjskiej części Patagonii i przyciąga miłośników przyrody przez cały rok. Miejscowość rozwijała się jako ośrodek turystyki aktywnej, jednak zachowała niewielką skalę i bliskie relacje między mieszkańcami a odwiedzającymi. W okolicy znajdują się wulkany, lasy, rzeki i rozległe tereny Parku Narodowego Lanin, co sprzyja trekkingowi, wędkarstwu, sportom zimowym i wodnym. Lokalne pensjonaty i restauracje często prowadzone są przez rodziny, które budują atmosferę opartą na bezpośrednim kontakcie i trosce o komfort gości. Dzięki temu nawet w sezonie miasteczko nie sprawia wrażenia anonimowego kurortu, lecz miejsca, w którym turysta szybko staje się częścią lokalnej codzienności. Harrogate, czyli najbardziej przyjazne miasto Wielkiej Brytanii Harrogate łączy elegancką historię uzdrowiskową z wyraźnym poczuciem wspólnoty. Miasto słynie z zadbanych parków, kwietnych rabat i architektury przypominającej czasy wiktoriańskie, ale to mieszkańcy nadają mu reputację jednego z najbardziej gościnnych miejsc w kraju. Niezależne sklepy, kawiarnie i restauracje tworzą środowisko, w którym goście traktowani są z uwagą i życzliwością. Jednocześnie atmosfera jest swobodna, bez przesadnej formalności, co sprzyja dłuższym pobytom. Uznane hotele, takie jak Hotel du Vin & Bistro czy Rudding Park, dodatkowo wzmacniają wizerunek miasta jako miejsca, gdzie wysoki standard idzie w parze z ciepłym podejściem do przyjezdnych. Fredericksburg w Teksasie – wino, historia i południowa gościnność Fredericksburg powstało jako niemiecka osada, co do dziś widać w architekturze i lokalnych tradycjach. Położone w regionie Hill Country miasteczko liczy około 10 tysięcy mieszkańców, ale przyciąga ponad milion turystów rocznie, głównie dzięki rozwijającej się scenie winiarskiej. Mimo rosnącej popularności zachowało kameralny charakter, a właściciele winnic, butikowych hoteli i restauracji budują relacje z gośćmi w oparciu o bezpośredni kontakt. Południowa uprzejmość i spokojne tempo życia sprawiają, że odwiedzający czują się tu mile widziani, a nie traktowani wyłącznie jako źródło dochodu. Pirenópolis – kolonialny klimat i brazylijska serdeczność Pirenópolis to niewielkie miasto w stanie Goiás, znane z kolonialnej zabudowy i brukowanych ulic. Jego siłą jest połączenie historycznego charakteru z naturalnym otoczeniem pełnym wodospadów i szlaków. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do lokalnych festiwali, muzyki i wspólnego spędzania czasu, co przekłada się na otwartość wobec turystów. Restauracje i bary sprzyjają długim, spokojnym spotkaniom, a atmosfera nie jest zdominowana przez masową turystykę. Dzięki temu Pirenópolis pozostaje miejscem, w którym łatwo poczuć autentyczne, południowoamerykańskie ciepło. Swakopmund i namibijska przygoda w europejskim stylu Swakopmund leży między pustynią Namib a Atlantykiem i łączy krajobrazy ekstremalne z architekturą o niemieckich korzeniach. Kolonialna przeszłość widoczna jest w nazwach ulic i zabudowie, co tworzy nietypowe połączenie kultur. Miasteczko stało się centrum sportów przygodowych, ale uniknęło niekontrolowanej ekspansji typowej dla wielu kurortów. Lokalne pensjonaty i operatorzy wycieczek słyną z troski o gości, oferując pomoc i indywidualne podejście. Gościnność w Swakopmund wynika z poczucia wspólnoty i zależności od turystyki, która traktowana jest jako partnerstwo, a nie jedynie biznes. Takayama – tradycyjna japońska gościnność w górskim wydaniu Takayama zachowała starą zabudowę z okresu Edo, drewniane domy kupieckie i browary sake, które tworzą spójny historyczny krajobraz. Japońska koncepcja omotenashi, czyli uprzejmej, dyskretnej troski o gościa, jest tu szczególnie widoczna. Lokalne ryokany, sklepy i restauracje kładą nacisk na detale i szacunek wobec odwiedzających. Festiwal Takayama oraz skansen Hida Folk Village przyciągają turystów, ale miasto nie zatraciło równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców. Noosa Heads – australijski luz i naturalna równowaga Noosa Heads oferuje połączenie plaż, jezior i terenów chronionych Parku Narodowego Noosa. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do stylu życia opartego na równowadze między naturą a rekreacją, co przekłada się na otwarte podejście do gości. Kawiarnie, targi i lokalne wydarzenia budują atmosferę swobody, a turystyka rozwija się w zgodzie z ochroną środowiska. Dla odwiedzających oznacza to komfortowy wypoczynek bez presji i nadmiernego pośpiechu. Kłajpeda – nadbałtycka gościnność i morska tradycja Klaipėda wyróżnia się starówką z XVIII-wieczną zabudową o niemieckim rodowodzie oraz silnym związkiem z morzem. Portowy charakter miasta łączy się z rozwiniętą ofertą kulturalną i licznymi festiwalami. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, ale zachowują bezpośredni, serdeczny styl bycia. Bliskość Mierzei Kurońskiej i bałtyckich plaż sprawia, że Kłajpeda jest dobrym miejscem zarówno na krótki wypad, jak i dłuższy pobyt, w którym goście mogą poczuć się swobodnie i bezpiecznie. Źródła: Daily Mail, Booking.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nie czekają na towarzystwo, wyjeżdżają w pojedynkę. Te miejsca w 2026 wybierają solo podróżnicy
Podróżowanie w pojedynkę przestaje być niszowym wyborem, a staje się jednym z najszybciej rosnących trendów w turystyce. Coraz więcej osób stawia na niezależność, własne tempo i swobodę decyzji zamiast kompromisów typowych dla wyjazdów grupowych. Gdzie w 2026 roku najchętniej ruszą solo podróżnicy?
Okres po pandemii wzmocnił potrzebę autonomii i komfortu płynącego z samodzielnego odkrywania świata, a podróże solo dają możliwość skupienia się na własnych potrzebach, zainteresowaniach i rytmie dnia, bez konieczności dostosowywania planu do innych. Branża turystyczna szybko odpowiedziała na te oczekiwania, rozwijając ofertę elastycznych usług, spersonalizowanych doświadczeń i rozwiązań sprzyjających osobom podróżującym samotnie. Nic dziwnego, że segment ten rośnie w imponującym tempie – globalna wartość rynku podróży solo wyniosła w 2024 roku ponad 482 mld dolarów, a prognozy wskazują, że do 2030 roku może przekroczyć 1 bilion dolarów. Dlaczego coraz więcej osób rusza w świat w pojedynkę? Dynamiczny wzrost popularności podróży w pojedynkę nie jest już chwilową modą, lecz wyraźnym kierunkiem rozwoju całego rynku turystycznego. Zjawisko to napędza kilka grup jednocześnie: rosnąca liczba singli, cyfrowi nomadzi pracujący zdalnie z różnych zakątków świata, a także aktywni seniorzy, którzy po zakończeniu kariery zawodowej decydują się realizować długo odkładane plany podróżnicze. Szczególnie widoczne jest to wśród milenialsów i przedstawicieli pokolenia Z, dla których wyjazd solo staje się formą inwestycji w siebie – sposobem na doświadczenie przygody, wyjście poza strefę komfortu i budowanie poczucia sprawczości. Badania Solo Traveler World pokazują, że aż 75% osób podróżujących samotnie wskazuje na korzyści osobiste, takie jak poprawa dobrostanu psychicznego i troska o siebie. Tendencję tę potwierdzają również dane Skyscanner, według których ponad połowa respondentów deklaruje preferencję dla samodzielnego odkrywania świata. Raport FTLO Travel, analizujący plany osób w wieku 25–39 lat, wskazuje dodatkowo, że motywacją nr 1 jest po prostu chęć zobaczenia świata – taką odpowiedź wybrało blisko 74,6% ankietowanych. Zainteresowanie koncentruje się głównie na regionach Australii i Oceanii, Azji oraz Europy, a w dalszej kolejności Ameryki Południowej i Afryki. Co istotne, ponad połowa badanych nie ma jeszcze zarezerwowanych wyjazdów na 2026 rok, jednak ponad 42% planuje podróżować więcej niż rok wcześniej, co pokazuje skalę rosnącego potencjału segmentu podróży solo. Gdzie zatem niebawem ruszą osoby podróżujące solo? Najlepsze kierunki dla solo podróżników w 2026 roku Wśród osób podróżujących w pojedynkę coraz silniej zaznacza się nurt świadomego, prośrodowiskowego podróżowania, a lista wymarzonych kierunków na 2026 rok wyraźnie to odzwierciedla. Według ratortu FTLO Travel w czołówce znajduje się Japonia — kraj, który łączy zaawansowaną infrastrukturę transportu publicznego z głębokim szacunkiem dla natury i tradycji. Gęsta sieć kolei, w tym pociągów dużych prędkości, pozwala ograniczyć ślad węglowy, a lokalna kultura promuje minimalizm, sezonowość i harmonię z otoczeniem. Podróżujący solo doceniają także bezpieczeństwo, łatwość poruszania się oraz możliwość łączenia miejskich doświadczeń z pobytami w regionach wiejskich, gdzie popularne są gorące źródła, szlaki piesze i obiekty prowadzone zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju. Drugim często wskazywanym kierunkiem jest Australia, szczególnie ceniona za ogromne obszary chronione i rozwijające się programy ochrony przyrody. Parki narodowe, rezerwaty morskie oraz inicjatywy na rzecz ochrony raf koralowych i unikatowych ekosystemów przyciągają osoby, które chcą łączyć podróż z edukacją ekologiczną. Równocześnie duże miasta inwestują w zieloną infrastrukturę i transport publiczny, co ułatwia bardziej odpowiedzialne zwiedzanie. Na podium znajduje się także Nowa Zelandia, promująca się jako destynacja oparta na koncepcji kaitiakitanga – opieki nad naturą. Rozbudowana sieć szlaków, limity odwiedzin w najbardziej wrażliwych przyrodniczo miejscach oraz nacisk na turystykę jakościową zamiast masowej sprawiają, że kraj ten jest postrzegany jako modelowy przykład równowagi między turystyką a ochroną środowiska. Źródła: Market Analysis Report, Travel + Leisure Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Czym były kangury-giganty? Naukowcy odkryli tajemnicę skaczących kolosów sprzed tysięcy lat
Kangury większe niż niedźwiedzie? Takie zwierzęta żyły w Australii tysiące lat temu. Choć przez lata wątpiono w ich zdolność do skakania, teraz pojawił się przełom. Ćwierćtonowe kangury być może kicały, chociaż inaczej niż ich dzisiejsi krewni.
Dzisiejsze kangury to największe żyjące ssaki poruszające się za pomocą skoków. Samce kangura rudego ważą maksymalnie około 90 kilogramów. Są one ponad dwukrotnie lżejsze niż ich wymarli, gigantyczni krewni z plejstocenu, którzy żyli jeszcze kilkanaście tysięcy lat temu. Czy gigantyczne kangury naprawdę potrafiły skakać jak dzisiejsze? Ścięgna współczesnych kangurów działają jak sprężyny, które bardzo wydajnie magazynują energię. Dzięki temu potrafią skakać na bardzo długie dystanse. Kości ich stóp posiadają specjalne wzmocnienia strukturalne odporne na duże przeciążenia. W porównaniu do swoich przodków, dzisiejsze kangury są mistrzami szybkości. Naukowcy długo sądzili, że wymarłe olbrzymy nie potrafiły kicać. W publikacji na łamach „Scientific Reports” dowodzą jednak czegoś innego. Kangury wielkości niedźwiedzi W epoce plejstocenu, trwającej od około 2,6 miliona do 11 700 lat temu, po Australii chodziły kangury z rodzaju Protemnodon, które ważyły nawet 250 kilogramów. Dla porównania, dzisiejszy największy kangur rudy waży zaledwie około 90 kilogramów. Przez lata badacze sądzili, że tak wielkie zwierzęta po prostu nie mogły skakać. Starsze modele matematyczne sugerowały, że granica masy dla dwunożnego skoku to około 160 kilogramów. Powyżej tej wagi kości i ścięgna miałyby rzekomo pękać pod wpływem ogromnych przeciążeń. Uważano więc, że te olbrzymy były skazane na powolne kroczenie na czterech nogach lub specyficzny chód. Teorie te stawiały Protemnodona w roli powolnego, ociężałego kolosa. Biomechaniczne śledztwo w skamieniałościach Zespół pod kierownictwem Megan Jones z Uniwersytetu w Manchesterze, postanowił sprawdzić te założenia bezpośrednio na materiale kopalnym. Naukowcy zbadali 134 okazy, w tym 40 cennych kości wymarłych gatunków. – Wcześniejsze szacunki opierały się na prostym powiększeniu współczesnych kangurów (…). Nasze odkrycia pokazują, że te zwierzęta nie były po prostu większymi wersjami dzisiejszych kangurów, ale miały inną budowę, która pomagała im radzić sobie z ich ogromnymi rozmiarami – tłumaczy Jones. Eksperci skupili się na dwóch kluczowych elementach mechaniki ruchu: wytrzymałości kości śródstopia oraz miejscu na ścięgna w pięcie. Czwarta kość śródstopia u kangurów pełni rolę głównej dźwigni podczas wybicia. Badacze dokładnie mierzyli jej grubość, długość oraz odporność na zginanie. Analizowali też kość piętową, aby sprawdzić, czy zmieściłoby się na niej ścięgno o mocy wystarczającej do udźwignięcia 250 kilogramów. Krótki zryw po życie Wyniki analiz biomechanicznych przyniosły przełomowy dowód. Okazało się, że kości Protemnodona były znacznie mocniejsze, niż wymagałby tego sam proces skakania. Ich pięty posiadały również wystarczająco dużo miejsca, by pomieścić potężne ścięgna Achillesa. Dowiedziono, że skakanie było mechanicznie możliwe nawet dla najcięższych kolosów, co wcześniej uważano za niemożliwe. – Zwierzęta te prawdopodobnie wykorzystywały swoją zdolność do szybkiego pokonywania nierównego terenu lub do ucieczki przed niebezpieczeństwem – mówi dr Katrina Jones, współautorka publikacji z Uniwersytetu Bristolskiego. Kangury-giganty nie kicały zatem na długie dystanse, bo byłoby to dla nich skrajnie nieefektywne energetycznie, potrafiły to robić w krótkich seriach. Taki nagły, szybki zryw był kluczowy dla przetrwania. Zapewne pozwalał gigantom uciec przed drapieżnikami, takimi jak wymarłe lwy workowate. Podobnie jak dzisiejsze małe gryzonie, wielkie kangury używały skoku jako „trybu awaryjnego” w obliczu bezpośredniego zagrożenia. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Seria ataków rekinów w Australii. Zamknięto ponad 40 plaż
Do niezwykle rzadkiej sytuacji doszło w Australii. W ciągu zaledwie dwóch dni rekiny zaatakowały cztery osoby. Eksperci tłumaczą zachowanie rekinów ekstremalnymi warunkami pogodowymi w Nowej Południowej Walii.
Rekiny zaatakowały w: Vaucluse, Dee Why i Manly (Sydney) oraz w Point Plomer, około 460 kilometrów na północ od Sydney. Ta niespotykana fala zmusiła władze do zamknięcia blisko 40 plaż i wywołała burzliwą debatę na temat bezpieczeństwa wód. Gdzie i jak zaatakowały rekiny? Pierwszy i najpoważniejszy atak miał miejsce w niedzielę 18 stycznia w Sydney, w pobliżu Shark Beach w parku Nielsen w dzielnicy Vaucluse. Ofiarą był 12-latek z klubu North Bondi Surf Life Saving Club, który skakał ze znajomymi do wody z popularnego miejsca, znanego jako „Jump Rock”. Chłopak doznał poważnych obrażeń obu nóg i walczy o życie w szpitalu w Randwick. Przeżył tylko dzięki poświęceniu przyjaciół, którzy wyciągnęli go na brzeg i udzielili pierwszej pomocy. Kolejne trzy nastąpiły niedługo potem, w ciągu zaledwie 48 godzin. W poniedziałek rano na plaży Dee Why rekin odgryzł fragment deski surfingowej 11-letniego chłopca, który na szczęście nie odniósł obrażeń. Tego samego dnia po południu, na pobliskiej plaży North Steyne w Manly, 25-letni surfer został dotkliwie pogryziony w nogę i trafił do szpitala. Ostatni atak miał miejsce we wtorek rano w Point Plomer, gdzie 39-letni mężczyzna doznał na szczęście tylko drobnych skaleczeń – ochroniła go jego własna deska surfingowa. Co wstąpiło w żarłacze tępogłowe? Eksperci wskazują, że za ataki najprawdopodobniej odpowiada jeden garunek rekina: żarłacz tępogłowy (Carcharhinus leucas , ang. bull shark). Ryby te latem migrują na południe, w okolice Sydney. Zachowanie rekinów prawdopodobnie wynika z ekstremalnej pogody: rekordowe opady deszczu, najsilniejsze od 10 lat, spłukały do oceanu zanieczyszczenia i osady, a woda zrobiła się mętna. Żarłacze tępogłowe potrafią żyć zarówno w wodzie słonej, jak i słodkiej, zatem wahania zasolenia po opadach nie zrobiły na nich wrażenia. Rekiny te potrafią polować także w mętnej wodzie – polegają wtedy na zmyśle dotyku i stosują taktykę „próbnych ugryzień”. Właśnie takie zachowanie może odpowiadać za serię ataków. Nowa Południowa Walia: zamknięte plaże w środku lata Służby ratownicze NSW Surf Life Saving zmobilizowały drony, helikoptery i skutery wodne do monitorowania wybrzeża, a u wybrzeży Sydney rozmieszczono pułapki wodne, które zdalnie alarmują o obecności dużych drapieżników. Takie pułapki, zwane „drum lines” to bezobsługowe urządzenia, stosowane do wabienia i łapania dużych rekinów za pomocą haczyków z przynętą. Ich nowocześniejsza wersja pozwala złapać rekina żywego, oznakować go i przenieść w inne miejsce. Zamknięto łącznie około 40 plaż, w samym Sydney – blisko 30. Władze stanowe apelują do mieszkańców, aby całkowicie unikali wchodzenia do mętnej wody. Istnieją jednak obawy, że zapowiadane ekstremalne upały i zbliżające się święto Australia Day (26 stycznia) przyciągną tysiące ludzi i nie wszyscy posłuchają zakazów. Źródła: CNN, The Guardian, Associated Press Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
Malowidło naskalne, które przedstawia ludzką dłoń, powstało tysiące lat przed przedstawieniami zwierząt z jaskini w Lascaux. To najstarsze takie dzieło sztuki na świecie ma około 68 tysięcy lat. Archeolodzy ustalili, że zostało wykonane przez Homo sapiens. Dlaczego to odkrycie może być przełomowe?
W naszym kręgu kulturowym najbardziej znane malowidła naskalne pochodzą z zachodniej Europy. Szczególnie popularne są te z jaskini Lascaux czy Chauveta. Jednak w porównaniu do sztuki naskalnej odkrytej właśnie w Indonezji, są one zdecydowanie późniejsze – bo aż o kilkadziesiąt tysięcy lat. Nowe odkrycie opublikowano na łamach „Nature”. Pierwszym autorem artykułu jest Adhi Agus Oktaviana z australijskiego Griffith University oraz indonezyjskiej Narodowej Agencji Badań i Innowacji. Dłoń jak pazur dzikiego zwierzęcia Indonezyjskie malowidło, odkryte w jaskini Liang Metanduno w południowo-wschodniej części wyspy Sulawesi, jest niemal niewidoczne gołym okiem. Obok malowidła dłoni widoczne są zdecydowanie bardziej wyraźne malowidła z późniejszych okresów, w tym takie ukazujące być może kurę. Nie jest zatem tak spektakularne, jak sztuka naskalna z jaskini Lascaux z wieloma przedstawieniami dzikich zwierząt. Co dostrzegli naukowcy? W ich ocenie jest to negatyw dłoni człowieka. Wykonano go techniką szablonu, przykładając dłoń bezpośrednio do powierzchni wapiennej ściany. Wokół tak ułożonej dłoni rozpylano czerwony pigment, co po jej zabraniu utworzyło jasny zarys dłoni na kolorowym tle. Archeolodzy sugerują, że pigment wypluwano na dłoń. Po stworzeniu podstawowego obrysu, artysta celowo zwęził kontury palców, sprawiając, że dłoń zaczęła przypominać drapieżny pazur. Efekt ten mógł zostać osiągnięty albo poprzez precyzyjne domalowanie pigmentu, albo przez specyficzne przesuwanie dłoni w trakcie procesu rozpylania farby. „Zaawansowana metoda” – Ta sztuka może symbolizować ideę ścisłego związku między ludźmi a zwierzętami, co wydaje się być widoczne już w bardzo wczesnej sztuce malarskiej z Sulawesi, z co najmniej jednym przykładem sceny przedstawiającej postacie, które interpretujemy jako przedstawienia istot częściowo ludzkich, częściowo zwierzęcych – powiedział prof. Adam Brumm z Griffith University, jeden z autorów publikacji. Zastosowanie tak zaawansowanych i złożonych metod stylistycznych wskazuje na to, że autorami dzieła byli przedstawiciele gatunku Homo sapiens. Obrysy dłoni znajdowane są również w europejskich jaskiniach, ale są zdecydowanie późniejsze niż znalezisko z Indonezji. Jak określono wiek malowidła? Datowanie malowideł naskalnych nie jest łatwą sprawą. Dopiero w ostatnich latach udało się opracować metody, które wydają się być wiarygodne. Z jaskini pobrano mikroskopijne próbki kalcytu, który narósł naturalnie bezpośrednio na warstwie farby malowidła oraz pod nią. Eksperci zastosowali zaawansowaną metodę uranowo-seryjną, wykorzystującą proces rozpadu promieniotwórczego uranu w tor, który działa jak naturalny zegar. Do analizy użyto technologii ablacji laserowej, która pozwala na badanie próbek z ogromną dokładnością bez ich niszczenia. To właśnie dzięki laserowi stworzono cyfrowe mapy izotopowe, które pokazały dokładny wiek poszczególnych, narastających po sobie mikrowarstw minerału. Wiek warstwy osadu na samym wierzchu dał badaczom tzw. wiek minimalny, czyli dowód, że malowidło musiało powstać przed tym czasem. W ten sposób ustalono, że „szablon” dłoni z Liang Metanduno ma co najmniej 67 800 lat, co czyni go najstarszym takim dziełem na świecie. Znaczenie odkrycia – dawne migracje Znaleziska jest ważne dla dyskusji dotyczącej zasiedlenia Australii, Tasmanii i Nowej Gwinei przez człowieka współczesnego. Opinie naukowców były podzielone między tzw. modelem krótkiej chronologii, zgodnie z którym pierwsi ludzie przybyli tam około 50 000 lat temu, a przeciwnym modelem długiej chronologii, zgodnie z którym przybyli co najmniej 65 000 lat temu. Malowidło zdaje się być argumentem potwierdzającym tę drugą opcję. Odkrycie udowadnia, że pierwsi migranci korzystali z tzw. szlaku północnego, który prowadził z Azji przez Borneo i Sulawesi aż do Nowej Gwinei i Australii. Przed tym znaleziskiem brakowało tak starych dowodów z tej trasy, więc teraz naukowcy mają pewność, którędy wędrowali pierwsi ludzie współcześni do Australii. Źródło: Nature Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Najgroźniejszy ptak świata: czy zasłużył na swoją złą sławę? Nowe fakty o gigancie z lasów deszczowych
Czy kazuar to naprawdę najniebezpieczniejszy ptak na świecie? Jego ataki są niezwykle rzadkie, ale przyczyniły się do nadania mu etykiety zabójcy. Jednak dziś to on jest w opałach. Największym zagrożeniem dla przetrwania kazuarów jest utrata siedlisk i działalność człowieka.
Spis treści: Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Jak kazuary zyskały złą sławę? Kazuar: troskliwy ojciec Bohaterowie mitów i ekosystemów Kazuary znikają. Jak je chronić? Kazuary mierzą ponad półtora metra wysokości, potrafią biec z prędkością do 50 km/godz. i skakać na wysokość dwóch metrów. Ważą do 80 kg i posiadają ostre jak brzytwa szpony o długości 12 centymetrów, a ich potężne kopnięcie może łamać kości, uszkadzać narządy wewnętrzne, a nawet być śmiertelne. Dwa odnotowane w historii przypadki śmierci ludzi sprawiły, że ptak ten trafił do Księgi Rekordów Guinnessa jako „najniebezpieczniejszy na świecie”. Współczesny dinozaur z lasów deszczowych Naukowcy twierdzą jednak, że skupianie się na ich potencjalnej agresji przysłania fakt, jak ważne są one dla nauki, historii i równowagi ekosystemów. Kazuary, podobnie jak większość współczesnych ptaków, są bezpośrednimi potomkami teropodów (dwunożnych dinozaurów), a ich hełmiasta narośl na głowie wybitnie przypomina prehistorycznych przodków. Jak mówi Todd Green, paleontolog z New York Institute of Technology, badanie tych ptaków działa niczym wehikuł czasu, pomagając paleontologom wyobrazić sobie, jak mogły zachowywać się wymarłe dinozaury. Jak kazuary zyskały złą sławę? Allen Sheather z Cassowary Recovery Team uważa, że przez ponad 30 lat pracy z tymi ptakami błędnie je ocenialiśmy. Twierdzi on, że kazuary to ptaki bardzo ciekawskie, co bywa mylnie interpretowane jako agresja. Już podczas II wojny światowej ostrzegano żołnierzy stacjonujących w Nowej Gwinei, aby trzymali się od nich z daleka. Sheather wspomina jedno ze swoich spotkań z kazuarem: ptak podszedł do niego, gdy pracował przy domu – jedynie go obserwował, podniósł kilka owoców i odszedł. W historii odnotowano tylko dwa śmiertelne ataki kazuarów na ludzi: w 1926 roku w Australii (nastolatek zaatakował ptaka kijem) oraz w 2019 roku na Florydzie (właściciel ptaka w niewoli). Badanie 150 ataków w Queensland wykazało, że w większości przypadków ptaki broniły jedzenia, młodych, jaj lub czuły się osaczone. Co kluczowe, w 75% przypadków ludzie wcześniej dokarmiali te ptaki, co zmienia ich naturalnie płochliwe zachowanie i sprawia, że zaczynają kojarzyć ludzi z pokarmem, podchodząc do domów i samochodów. Kazuar: troskliwy ojciec W porównaniu do krokodyli (zabijających tysiąc osób rocznie) czy hipopotamów (500 osób), kazuary z dwoma odnotowanymi zgonami od 1926 roku stanowią minimalne zagrożenie. Co ciekawe, ptaki te mają unikatową dynamikę rodzinną. To ojcowie zajmują się wychowywaniem potomstwa, wysiadują jaja i opiekują się młodymi przez nawet 18 miesięcy. Troskliwość samców zainspirowała Beverly McWilliams, autorkę książki dla dzieci „Cassowary Dad” (Tata kazuar). – Kazuary są opiekuńczymi i zaangażowanymi ojcami. Można wręcz uznać, że są najbardziej oddanymi ojcami w naturze. – mówi McWilliams. Bohaterowie mitów i ekosystemów W mitologii rdzennych ludów Nowej Gwinei dwunogie i rzadko latające kazuary są często postrzegane jako istoty łączące świat ludzi i zwierząt, a nawet jako bohaterowie opowieści o stworzeniu świata. Jeden z mitów opowiada o tym, że kazuary przekształciły się w pierwszych ludzi. Ptaki te są tematem tradycyjnych pieśni i ceremonii. Stanowiły też cenne źródło mięsa, kości i piór wykorzystywanych do tworzenia rytualnych ozdób. Według niektórych badań kazuary prawdopodobnie także udomowiono. W lasach deszczowych Oceanii kazuary odgrywają kluczową rolę jako tzw. gatunek zwornikowy. Roznoszą nasiona roślin w swoich odchodach na duże odległości, co sprzyja wzrostowi nowej roślinności. Niektóre rośliny, jak rzadkie drzewo Ryparosa kurrangii, są wręcz uzależnione od tych ptaków. Nasiona, które przeszły przez układ pokarmowy kazuara, kiełkują w 92% przypadków, podczas gdy bez jego pomocy wskaźnik ten wynosi zaledwie 4%. Kazuary służą również paleontologom jako „żywe modele” do badania zmysłów i mobilności dinozaurów z ery mezozoicznej. Kazuary znikają. Jak je chronić? Mimo groźnego wizerunku, to ludzie są większym zagrożeniem dla kazuarów niż one dla nas. W Australii kazuary południowe są zagrożone wyginięciem – na wolności pozostało ich mniej niż 5000 sztuk. Głównymi zagrożeniami są utrata siedlisk, kolizje z samochodami oraz ataki psów. Ze względu na to, że ptaki te żyją do 50 lat i późno osiągają dojrzałość płciową, każda strata osobnika ma ogromny wpływ na całą populację. Rząd stanu Queensland wprowadził lepsze oznakowanie dróg, aby zapobiegać kolizjom z kazuarami, oraz programy edukacyjne dla właścicieli psów. Tymczasem organizacje non profit, takie jak Rainforest Rescue, pracują nad odtwarzaniem i ponownym łączeniem fragmentów lasów deszczowych, aby poprawić warunki siedliskowe. – Jedną z rzeczy, z których jestem szczególnie dumny, jest to, że udało nam się ustabilizować istniejącą populację – mówi Allen Sheather. Inne australijskie organizacje ekologiczne, takie jak Community for Coastal and Cassowary Conservation oraz Kuranda Conservation, koncentrują się na edukacji lokalnej społeczności, rekultywacji terenów (np. sadzeniu drzew) oraz rehabilitacji rannych kazuarów. – Te ptaki są po prostu absolutnie wspaniałe – podsumowuje Todd Green. Źródło: National Geographic Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Te tradycje świąteczne łamią schematy. Tak wygląda Boże Narodzenie na świecie
Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia, a wraz z nimi tak dobrze znane nam tradycje, jak dwanaście wigilijnych potraw, dzielenie się opłatkiem, prezenty pod choinką czy spotkania z bliskimi. Choć dla wielu z nas to stały element grudniowych celebracji, w niektórych miejscach na świecie obchody wyglądają zupełnie inaczej. W wielu krajach Boże Narodzenie zaskakuje nieoczywistymi zwyczajami, które potrafią zdumiewać, wzruszać, a czasem nawet bawić.
Spis treści: Islandia Australia Finlandia Ukraina Dania Wenezuela Japonia Choć często narzekamy, że współczesne święta zdominowały pośpiech, konsumpcja i listy zakupów, spojrzenie na to, jak celebrują je inne kultury, potrafi przywrócić perspektywę. Świąteczne tradycje – ukształtowane przez historię, klimat, lokalne wierzenia i rodzinne wspólnoty – bywają zaskakująco różnorodne. W wielu miejscach świata Boże Narodzenie wciąż zachowuje charakter głęboko symboliczny, a nacisk kładzie się nie tyle na prezenty, ile na wspólnotę, rytuał i tradycje przekazywane z pokolenia na pokolenie. To właśnie ta różnorodność pokazuje, że święta mogą przybierać wiele form, a ich istota pozostaje uniwersalna i obejmuje budowanie więzi, pamięć o bliskich oraz poszukiwanie chwili wytchnienia w rytmie codzienności. Islandia – świąteczna tradycja czytania w ramach jólabókaflóð Islandia od dekad pielęgnuje wyjątkowy zwyczaj, który nie ma odpowiednika w innych częściach świata – jólabókaflóð, czyli „świąteczny zalew książek”. To tradycja głęboko osadzona w historii kraju: narodziła się w czasach II wojny światowej, kiedy przywożenie większości dóbr było ściśle ograniczone, a papier nie podlegał reglamentacji. Książki stały się więc najpraktyczniejszym, a zarazem najbardziej symbolicznym podarunkiem. Dziś rytuał ten wspiera lokalny rynek wydawniczy, a także dbałość o język islandzki, który – mimo silnych instytucjonalnych starań – uznawany jest za jeden z najbardziej zagrożonych zanikiem w Europie w perspektywie długoterminowej. W Wigilię, tuż po uroczystej kolacji, rodziny obdarowują się książkami i spędzają wieczór na lekturze – często przy świetle świec, z gorącą czekoladą lub tradycyjnymi słodyczami w zasięgu ręki. To rytuał na tyle uniwersalny, że można go odtworzyć w każdym zakątku świata. W kraju, w którym zimowa noc trwa niemal bez końca, a literatura od pokoleń buduje poczucie wspólnoty, Boże Narodzenie staje się zatem chwilą wyciszenia – czasem, w którym słowo pisane ponownie zbliża ludzi i nadaje świętom spokojny rytm. Australia – Boże Narodzenie w słońcu i rodzinny mecz krykieta Gdy Europa pogrążona jest w zimie, mieszkańcy Australii świętują Boże Narodzenie w pełnym letnim słońcu. To nadaje grudniowym tradycjom zupełnie inny charakter – spotkania rodzinne odbywają się na dworze, a stoły zastępują pikniki, grille i wspólne aktywności. Jednym z najbardziej charakterystycznych zwyczajów jest świąteczny mecz krykieta rozgrywany w ogrodach, parkach i na plażach. W przeciwieństwie do oficjalnych reguł tej dyscypliny, to wydarzenie nie ma charakteru rywalizacji. Liczy się przede wszystkim wspólna zabawa i udział wszystkich – niezależnie od wieku czy umiejętności. Atmosfera jest swobodna, dzieci grają na równi z dorosłymi, zasady bywają ustalane na bieżąco i wynik schodzi na dalszy plan. W wielu rodzinach funkcjonują własne warianty gry, przekazywane z roku na rok, co dodatkowo wzmacnia jej nieformalny charakter. Finlandia – Wigilia jako czas pamięci o zmarłych W Finlandii jednym z najważniejszych elementów świąt Bożego Narodzenia jest odwiedzanie grobów bliskich. To zwyczaj wyjątkowy na tle europejskich tradycji, w którym duchowe przygotowanie do świąt łączy się z refleksją i ciszą. Według danych rządowych nawet trzy czwarte fińskich gospodarstw domowych bierze udział w tym rytuale. W wigilijny wieczór cmentarze rozświetlają się tysiącami świec, tworząc krajobraz, który wielu Finów uznaje za najbardziej poruszający symbol świąt – spokojny, pełen godności i skupienia. Dla wielu rodzin wizyta na cmentarzu staje się także wstępem do kolejnego ważnego zwyczaju – wspólnej sauny. To moment oczyszczenia i przejścia, głęboko zakorzeniony w fińskiej kulturze, łączący pokolenia i wzmacniający poczucie wspólnoty. W Finlandii święta mają więc nie tylko wymiar rodzinny, lecz także introspektywny, ponieważ przypominają o ciągłości więzi i obecności przodków w codziennym życiu. W kulturze, która szczególnie ceni spokój, naturę i uważność, Wigilia staje się więc chwilą wyciszenia, zanim rozpocznie się radosna część świątecznej celebracji. Ukraina – pajęczyna na choince jako znak szczęścia W zachodniej Ukrainie jedną z najbardziej niezwykłych bożonarodzeniowych tradycji jest dekorowanie choinki stylizowaną pajęczyną. Zwyczaj ten wywodzi się z lokalnej legendy o ubogiej wdowie, której wigilijne drzewko zostało nocą magicznie ozdobione przez pająka. Rankiem pajęczyny zamieniły się w lśniące, srebrzyste nici, a od tego dnia rodzinie miało już nigdy niczego nie zabraknąć. To opowieść o nadziei, wdzięczności i cichej obietnicy odmiany losu – wartościach silnie obecnych w ukraińskim folklorze. Współczesne ozdoby powstają z papieru, drutu i drobnych dekoracyjnych elementów. Motyw pajęczyny stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli ukraińskich świąt. Co więcej, znalezienie prawdziwej pajęczyny na choince uchodzi za znak szczęścia, dlatego w okresie świątecznym tradycyjnie się ich nie usuwa. Ten zwyczaj pokazuje, jak silnie ukraińskie święta zakorzenione są w symbolice natury i jak dawne opowieści wciąż przenikają współczesne formy celebracji. Dania – klippe klistre, czyli święta tworzone własnymi rękami Duńska tradycja klippe klistre, dosłownie oznaczająca „ciąć i kleić”, należy do najbardziej charakterystycznych świątecznych rytuałów Skandynawii. Na kilka tygodni przed Bożym Narodzeniem w domach, szkołach i miejscach pracy organizowane są wspólne warsztaty rękodzielnicze, podczas których powstają papierowe ozdoby: plecione serca, girlandy, gwiazdki i dekoracje nawiązujące do prostoty nordyckiego wzornictwa. Spotkaniom towarzyszy atmosfera hygge – poczucie ciepła, bliskości i niespiesznego bycia razem. Na stołach pojawiają się tradycyjne przekąski, takie jak æbleskiver, oraz aromatyczny gløgg, czyli duńskie grzane wino. Dla wielu rodzin to równie istotny element świąt jak sama Wigilia, a własnoręcznie wykonane dekoracje przechowywane są przez lata. Duńczycy pokazują w ten sposób, że świąteczna magia może tkwić w prostych czynnościach i wspólnym tworzeniu, a nie w rozbudowanych dekoracjach czy kosztownych ozdobach. Wenezuela – na poranną mszę… na rolkach W Wenezueli świąteczny czas ma radosny, dynamiczny charakter, pełen muzyki i wspólnego ruchu. Najbardziej rozpoznawalnym zwyczajem jest sposób, w jaki wierni docierają na poranne msze Misa de Aguinaldo, odprawiane między 16 a 24 grudnia – na rolkach. W wielu miastach ulice bywają czasowo zamykane, aby umożliwić bezpieczny przejazd, a charakterystyczny dźwięk rolek sunących po asfalcie stał się jednym z symboli grudniowych poranków. Dzieci kładą się spać wcześniej, by zdążyć na nabożeństwo o świcie, dorośli nierzadko jeżdżą przez całą noc, a wspólna droga do kościoła zamienia się w spontaniczne spotkania sąsiadów i rodzin. Same msze mają radosny, muzyczny charakter, a poczucie wspólnoty jest wyjątkowo silne. Nawet jeśli nie wszyscy poruszają się na rolkach, sens tej tradycji pozostaje uniwersalny i polega na wspólnym świętowaniu, które nie zamyka się w czterech ścianach, lecz przenosi się na ulice i place miast. Japonia – Boże Narodzenie jako święto bliskości W Japonii Boże Narodzenie przybrało formę całkowicie odmienną od europejskiej tradycji. W kraju o niewielkich chrześcijańskich korzeniach Wigilia stała się przede wszystkim świętem par, bardziej przypominającym Walentynki niż rodzinne spotkanie przy stole. W grudniu miasta rozświetlają się widowiskowymi iluminacjami, restauracje przygotowują specjalne menu na ten wieczór, a rezerwacje w luksusowych hotelach z widokiem na panoramę Tokio czy Osaki często dokonywane są z dużym wyprzedzeniem. Także świąteczne menu ma tu wyjątkowy charakter. Najpopularniejszym deserem jest kurisumasu keki – lekki biszkopt z bitą śmietaną i truskawkami, który stał się symbolem japońskich świąt. Dla wielu par Wigilia jest okazją do zatrzymania się w intensywnym rytmie codzienności i spędzenia czasu wyłącznie we dwoje. To święto ukształtowane przez nowoczesność i miejską estetykę, w którym najważniejsze są bliskość, uważność i celebracja prostych gestów. Źródło: BBC Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Kiedy ludzie zasiedlili Australię? Dotarli tam wcześniej niż do Europy – nowe badania zmieniają historię
Przez dziesięciolecia naukowcy próbowali określić, kiedy i w jaki sposób ludzie znaleźli się w poszczególnych skrawkach globu. Szczególnie interesująca jest Australia – oddalona od reszty świata wyspa, której zagadkę udało się rozwiązać dzięki nowoczesnym analizom DNA. Jak ludzie znaleźli się na Sahul – pradawnym superkontynencie, z którego powstała Australia?
Najnowsze badania archeologiczne wskazują, że pierwsi Homo sapiens dotarli na tereny dzisiejszej Australii już około 60 tys. lat temu, czyli wcześniej niż do Europy. Mieli wykorzystać dwa różne szlaki migracyjne z Azji Południowo-Wschodniej, a pomogły im… lodowce. Jak Homo sapiens dotarli do Australii? Podczas ostatniej epoki lodowcowej, gdy poziom mórz był o około 120 metrów niższy niż obecnie, Australia, Nowa Gwinea i Tasmania stanowiły część jednego lądu – superkontynentu Sahul. Od dawna toczą się dyskusje dotyczące nie tylko daty pierwszego osadnictwa ludzi na tym terenie, ale także sposobu, w jaki Homo sapiens udało się dotrzeć na ten daleki ląd. Połączenie Australii i sąsiednich wysp ułatwiło żeglarskie migracje ludzi przez rozproszone archipelagi Azji Południowo-Wschodniej. Różnorodność genetyczna dzisiejszych Aborygenów jest jednak świadectwem, że pierwsi osadnicy przybyli przynajmniej dwoma różnymi drogami. Przodkowie Aborygenów przybyli zarówno przez północne obszary Azji Południowo-Wschodniej, jak i przez bardziej południowe szlaki, m.in. przez Indonezję, Malezję i Indochiny. Pierwsi żeglarze byli Aborygenami Badania wskazują, że szczególnie ważną rolę w migracji do Sahul odegrały Nowa Gwinea oraz wyspa Timor, stanowiąc kluczowe etapy „przeprawy” przez tzw. Wallaceę. Przodkowie Aborygenów byli jednymi z pierwszych przedstawicieli Homo sapiens, którzy opanowali sztukę dalekomorskiej żeglugi, umożliwiającej przekraczanie nawet kilkudziesięciokilometrowych barier wodnych. Wyspa za wyspą, wyspa za wyspą, aż w końcu dotarli do Australii. Kiedy ludzie pojawili się w Australii? Najstarsze ślady obecności człowieka w Australii pochodzą z rejonu jeziora Mungo na południowym wschodzie kraju. Wiek tych znalezisk oceniany jest na około 50–60 tys. lat. Odkrycia te obejmują szczątki ludzkie oraz ślady osadnictwa, takie jak narzędzia, paleniska czy świadectwa obróbki zwierząt. Badania pozwoliły stwierdzić, że człowiek pojawił się na tym kontynencie bardzo wcześnie w skali globalnej ekspansji Homo sapiens. Przełomowym narzędziem pozwalającym wyznaczyć datę zasiedlenia Australii są analizy mitochondrialnego DNA (mtDNA). Badania przeprowadzone przez konsorcjum naukowców z University of Southampton i University of Huddersfield wykazały, że linie mitochondrialne występujące wyłącznie u Aborygenów oraz mieszkańców Nowej Gwinei można datować na około 60 tys. lat wstecz. Przeprowadzona analiza obejmowała 2 500 genomów mtDNA. Zbudowano na ich podstawie szczegółowe drzewo genealogiczne i zastosowano tzw. zegar molekularny. To znaczy, że ludzie pojawili się w Australii wcześniej niż w Europie, do której przybyli około 45 tys. lat temu. Aborygeni są związani z Australią od dziesiątek tysięcy lat Chociaż nauka wciąż poszukuje nowych faktów na temat początków osadnictwa w Australii, dla wielu rdzennych społeczności kontynentu przekonanie o wielotysięcznej ciągłości zamieszkania tych ziem jest niepodważalne i stanowi podstawę ich tożsamości. Najnowsze ustalenia naukowe nie tylko uzupełniają wiedzę historyczną, ale również wzmacniają poczucie głębokiego związku Aborygenów z ich krajem. Źródła: University of Southampton, Science Advances Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Australia straciła kolejnego ssaka. Ten gatunek został oficjalnie uznany za wymarły
Kolejny endemiczny ssak został oficjalnie uznany za gatunek wymarły. Tym razem ofiarą działań człowieka padło zwierzę, które żyło jedynie na odległej wyspie kontrolowanej przez Australię.
Wyspa Bożego Narodzenia, położona na południowy-wschód od Jawy na Oceanie Indyjskim, przez lata zmieniała przynależność — od Wielkiej Brytanii, przez administrację japońską i singapurską, aż po dzisiejsze terytorium Australii. Jej izolacja i brak ludzkich osad aż do końca XIX wieku stworzyły idealne warunki dla ewolucji unikatowych gatunków. Teraz jednak naukowcy ogłosili, że na tej wyspie wyginął kolejny z nich, a główną winą obciążono działalność człowieka. Jak człowiek doprowadził do wyginięcia ryjówki z Wyspy Bożego Narodzenia? Kilka dni temu na Czerwoną Listę IUCN w kategorii „wymarły” wpisano ryjówkę z Wyspy Bożego Narodzenia (Crocidura trichura), co dla australijskich biologów stało się symbolem kolejnej porażki w ochronie przyrody. Jak podkreślił prof. John Woinarski z Uniwersytetu Karola Darwina: „To kolejny gatunek, którego nie możemy przekazać naszym wnukom i ich potomkom. Zawiedliśmy ryjówkę, zawiedliśmy wiele innych gatunków i nadal zawodzimy”. Jeszcze pod koniec XIX wieku była ona jednym z najczęściej spotykanych zwierząt na wyspie – nocą jej przenikliwy pisk niósł się po całym lesie deszczowym. Wszystko zmieniło się, gdy w 1888 roku rozpoczęto komercyjne wydobycie fosforytów i pojawili się pierwsi osadnicy. Z każdym statkiem przybywały też gatunki obce, które okazały się dla miejscowej fauny śmiertelnym zagrożeniem. Na wyspę przypadkowo trafił wówczas m.in. szczur śniady (Rattus rattus), a wraz z nim pasożyty, które w krótkim czasie doprowadziły do wyginięcia dwóch endemicznych gatunków gryzoni – szczura Macleara (Rattus macleari) i szczura z Wyspy Bożego Narodzenia (Rattus nativitatis). Utrata naturalnej równowagi ekosystemu była dla ryjówki początkiem końca. Choć przetrwała jeszcze kilka dekad, jej liczebność dramatycznie spadła. W ciągu 120 lat odnotowano zaledwie cztery potwierdzone przypadki jej występowania (dwa w 1958 roku, jeden w 1984 i ostatni w 1985 roku), mimo licznych prób odnalezienia gatunku w kolejnych latach. Dodatkowym ciosem okazały się sprowadzone przez człowieka drapieżniki, takie jak zdziczałe koty, inwazyjne żółte mrówki (Anoplolepis gracilipes) i węże wilcze (Lycodon capucinus), które niszczyły jej siedliska. Według badań z 2023 roku prawdopodobieństwo przetrwania ryjówki wynosiło zaledwie 3,7%, a najnowsza aktualizacja IUCN potwierdziła, że gatunek należy uznać za wymarły. Tempo wymierania australijskich ssaków jest najwyższe na świecie Wpisanie ryjówki z Wyspy Bożego Narodzenia na listę gatunków wymarłych to tylko jeden z wielu sygnałów, że Australia traci kolejne elementy swojego unikatowego ekosystemu. Od czasu kolonizacji kontynentu za wymarłe uznano już 39 gatunków ssaków, a – jak zauważa prof. John Woinarski – tempo ich utraty jest „znacznie szybsze niż w jakimkolwiek innym kraju na świecie”. Wraz z ryjówką zniknął też m.in. margiel (Perameles myosuros), który ostatni raz zaobserwowany został około 1906 roku oraz bandik z Nullarbor (Perameles papillon), widziany po raz ostatni w 1928 roku. Kolejny przykład to bandik południowo-wschodni (Perameles notina), odnotowany po raz ostatni w 1857 roku, a dopiero niedawno formalnie uznany za wymarłego. Wszystkie te przypadki pokazują, że wkraczanie człowieka w izolowane środowiska prowadzi do utraty równowagi ekologicznej, a w konsekwencji – do nieodwracalnych strat w świecie przyrody. Jak tłumaczy dr Annabel Dorrestein z Western Sydney University, utrata kolejnych gatunków nie była dla naukowców zaskoczeniem. – To także uświadamia nam, że na wyspie nie pozostało już zbyt wiele rodzimych zwierząt i że trzeba pomóc tym, które przetrwały – mówi uczona, która prowadzi obecnie badania nad rudawką z Wyspy Bożego Narodzenia, czyli jedynym endemicznym ssakiem, który wciąż jeszcze tam żyje. Jej populacja jednak gwałtownie spada. – W przypadku rudawki również obserwujemy ogromny spadek liczebności, to część tego samego trendu – dodaje dr Dorrestein podkreślając, że im bardziej odizolowana wyspa, tym bardziej kruchy jest jej ekosystem. Rzecznik australijskiego Departamentu Klimatu i Środowiska przypomina, że „utrata jakiegokolwiek gatunku jest tragedią”. Dla naukowców przypadek ryjówki to jednak duża przestroga. „To przypomnienie, jak ogromnym wyzwaniem jest powstrzymanie dalszych wyginięć. Chciałbym wierzyć, że gdzieś tam, w zaciszu lasu, wciąż żyje mała rodzina ryjówek – nieuchwytna, lecz wciąż obecna, czekająca, by udowodnić pesymistom, że się mylą” – pisał prof. Woinarski. Źródła: Discover Wildlife, ABC, Mongabay Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
„Nie bało się mnie!” – maleństwa z australijskiego buszu uratowane od wyginięcia
Numbaty, czyli mrówkożery workowate, to niewielkie ssaki żywiące się termitami. Do XX wieku można je było spotkać na rozległych suchych obszarach Australii. Jednak w latach 70. XX wieku niemal całkowicie zniknęły, do czego przyczyniło się drapieżnictwo ze strony lisów i kotów oraz utrata siedlisk na rzecz człowieka. Ale jest iskierka nadziei. W dwóch rezerwatach zaobserwowano pojawienie się młodych tego gatunku.
Spis treści: Numbat: rzadki jak panda wielka Powrót numbatów możliwy dzięki izolacji od drapieżników Nadzieja na powrót numbatów po latach suszy Fotoreporter Australian Wildlife Conservancy (AWC) – niezależnej australijskiej organizacji non-profit, której celem jest ochrona zagrożonej dzikiej przyrody i ekosystemów w Australii – nagrał pięć młodych numbatów wychodzących ze swojej nory w Parku Narodowym Mallee Cliffs. Kolejne dwa udało mu się zaobserwować w rezerwacie Scotia Wildlife Sanctuary. Chociaż to zaledwie siedem kilkunastocentymetrowych maluchów, specjaliści zajmujący się odnowieniem populacji gatunków zagrożonych nie kryją swojego zachwytu. Numbat: rzadki jak panda wielka – To wyjątkowe odkrycie, zwłaszcza że mówimy o gatunku, który tak trudno dostrzec na wolności. Zaobserwowanie siedmiu młodych świadczy o tym, że populacja rozmnaża się w sprzyjających warunkach i coraz lepiej się stabilizuje – skomentowała zdarzenie Rachel Ladd, ekolożka z AWC. Organizacja AWC ściśle współpracuje z zarządem australijskich parków narodowych, prowadząc projekty ponownego wprowadzania numbatów na tereny wolne od drapieżników. W 2020 roku, gdy AWC – we współpracy z ministrem środowiska Nowej Południowej Walii Mattem Keanem – uruchomiło pilotażowy program odnowy populacji, gatunek ten był na granicy wyginięcia. – Mrówkożery workowate to niezwykle efektowny i bardzo rzadki gatunek, który niegdyś występował od południowo-zachodniej części Nowej Południowej Walii po południowo-zachodnią Australię Zachodnią. Obecnie na świecie żyje zaledwie około 1000 osobników, co czyni numbata gatunkiem rzadszym niż czarny nosorożec czy panda wielka – mówił wówczas minister Kean. Powrót numbatów możliwy dzięki izolacji od drapieżników Dzięki rozbudowie sieci ogrodzonych obszarów wolnych od drapieżników, udało się stworzyć bezpieczne schronienie dla tak zagrożonych wyginięciem gatunków jak numbaty, bilby (torbacze królicze) i szczury gniazdowe większe. Według ekspertów z AWC, numbaty zaobserwowane właśnie w Mallee Cliffs to najprawdopodobniej pra-pra-wnuki osobników, które zostały wprowadzone do tego parku w 2020 roku. Brad Leue, fotograf i filmowiec, który zarejestrował nagranie, opowiada, że obserwował zwierzęta przez kilka dni, śledząc ich aktywność w okolicach rodzinnej nory o wylocie wielkości filiżanki. – Mogłem przyjrzeć się ich codziennej rutynie. Spędzają noc z matką w norze, a około ósmej rano wychodzą i bawią się w promieniu około pięćdziesięciu metrów od domu, podczas gdy matka poluje na termity – powiedział Brad Leue. Nadzieja na powrót numbatów po latach suszy Ekscytacji nie kryje również Michael Daddow, pracownik ds. zarządzania terenem w AWC. – To było surrealistyczne uczucie – zobaczyć czworo rodzeństwa w jednym miejscu. Biegały, bawiły się i zasypiały razem. Najodważniejsze z nich nawet podbiegło do mnie, żeby się przyjrzeć, zanim uciekło z powrotem do nory. Wcale się nie bało! – opowiadał. Dwa pozostałe młode zaobserwowano w rezerwacie Scotia Wildlife Sanctuary, na ziemiach Barkindji, gdzie numbata ponownie wprowadzono pod koniec lat 90. XX wieku. Według AWC jest to obserwacja, która – wraz z innymi niedawnymi spotkaniami tego gatunku w rezerwacie – daje nadzieję na odbudowę populacji po spadku liczebności spowodowanym suszą w latach 2018–2019 w regionie dolnego Murray-Darling. Źródło: New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.