Novigrad – spokojne miasto Istrii z klimatem Wenecji i nadmorskimi plażami
Novigrad to niewielkie miasto na zachodnim wybrzeżu półwyspu Istria, położone niedaleko ujścia rzeki Mirny i około 25 kilometrów od granicy ze Słowenią. Miasto wyróżnia się zwartą zabudową i dobrze zachowanym historycznym centrum. Wciąż można zobaczyć fragmenty dawnych murów obronnych, wąskie uliczki i budynki z okresu panowania Wenecji. Dziś jest znane głównie jako spokojny kurort nad Adriatykiem, ale jego historia sięga czasów starożytnych.
Spis treści: Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Kuchnia i atmosfera miasta Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad znajduje się na niewielkim półwyspie nad Morzem Adriatyckim. Co ciekawe, do XVIII wieku był on oddzielony od lądu i miał charakter wyspy. Dopiero później zasypano przesmyk, łącząc miasto z resztą półwyspu Istria. Położenie odgrywało istotną rolę już w średniowieczu. Dostęp do morza sprawił, że Novigrad rozwijał się jako ważny lokalny port. Dziś nadal można odczuć jego dawny charakter. Nie ma tu monumentalnych zabytków na skalę Dubrownika czy Splitu, ale właśnie dzięki temu miejscowość zachowała bardziej kameralną atmosferę. To jeden z powodów, dla których wielu turystów regularnie wraca tu na wakacje. Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Historia miasta jest wyjątkowo długa jak na niewielką miejscowość. W źródłach odnoszących się do starożytności pojawiają się nazwy Neapolis i Civitas Novum, oznaczające „nowe miasto”. Przez stulecia Novigrad znajdował się pod wpływem różnych państw i kultur. Rządzili nim Bizantyjczycy, Frankowie oraz władcy związani z niemieckim obszarem politycznym. Przełomowym momentem był jednak XIII wiek, kiedy miasto znalazło się pod kontrolą Republiki Weneckiej. Jej wpływy są widoczne do dziś zarówno w architekturze, jak i lokalnej kulturze. Pod panowaniem Wenecji Novigrad funkcjonował przez ponad pięćset lat. W tym okresie rozbudowano fortyfikacje i rozwijał się handel morski. Miasto ucierpiało jednak podczas tureckich najazdów pod koniec XVII wieku. Po upadku Republiki Weneckiej Novigrad przechodził kolejno pod władzę Napoleona, monarchii austro-węgierskiej i Królestwa Włoch. Po II wojnie światowej znalazł się w granicach Jugosławii, a od 1991 roku należy do niepodległej Chorwacji. Wielokulturowy charakter Novigradu Ta złożona historia sprawiła, że Novigrad ma wielokulturowy charakter. Do dziś widoczne są tu wpływy chorwackie i włoskie, a język włoski zachował status języka urzędowego obok chorwackiego. Miasto funkcjonuje oficjalnie pod dwiema nazwami: chorwacką Novigrad i włoską Cittanova. Obecność włoskiej społeczności oraz historyczne związki z Wenecją sprawiają, że zachodnia Istria różni się kulturowo od wielu innych regionów Chorwacji. Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Największą atrakcją miasta pozostaje jego historyczne centrum. Spacer po Novigradzie najlepiej rozpocząć właśnie tutaj, ponieważ niewielki obszar Starego Miasta pozwala spokojnie odkrywać kolejne zabytki pieszo. Kościół św. Pelagiusza i św. Maksymiliana Najcenniejszym zabytkiem Novigradu jest kościół św. Maksymiliana i Pelagiusza. Obecna świątynia była przebudowywana w późniejszych epokach, ale jej korzenie sięgają średniowiecza. Szczególnie interesująca jest przedromańska krypta znajdująca się pod prezbiterium. W zakrystii przechowywane są bogato zdobione księgi liturgiczne z XV wieku. Dla miłośników historii sztuki i architektury sakralnej jest to jedno z najważniejszych miejsc na zachodniej Istrii. Mury miejskie, lapidarium i wenecki charakter miasta Dobrze zachowane fragmenty murów obronnych przypominają o dawnych czasach. Do dziś można zobaczyć charakterystyczne wieże i inne elementy dawnych fortyfikacji. W centrum zachowały się także budynki reprezentujące gotyk wenecki. Arkady, kamienne elewacje i niewielkie place tworzą atmosferę typową dla dawnych miast pozostających pod wpływem Wenecji. Ciekawym miejscem jest również miejskie lapidarium mieszczące kolekcję kamiennych zabytków i nagrobków odnalezionych w Novigradzie oraz okolicach. To niewielkie muzeum pozwala lepiej zrozumieć historię regionu od czasów antycznych po średniowiecze. Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Dla wielu turystów najważniejszym powodem przyjazdu do Novigradu są plaże i możliwość spokojnego wypoczynku nad Adriatykiem. Wybrzeże wokół miasta jest zróżnicowane. Dominują plaże kamieniste i żwirowe, typowe dla chorwackiej części Adriatyku, ale dzięki temu woda pozostaje wyjątkowo przejrzysta. Część plaż została wyróżniona za czystość i dobrą infrastrukturę turystyczną. Sporo plaż znajduje się blisko centrum miasta, dzięki czemu można łatwo przemieszczać się między kąpieliskami, restauracjami i mariną bez konieczności korzystania z samochodu. Novigrad jest również dobrym miejscem dla osób uprawiających sporty wodne. Popularnością cieszą się między innymi skutery wodne, nurkowanie i kajakarstwo. Kuchnia i atmosfera miasta Jednym z największych atutów Istrii pozostaje kuchnia, a Novigrad nie jest wyjątkiem. Miasto od lat związane jest z rybołówstwem, dlatego w lokalnych restauracjach dominują świeże ryby i owoce morza. W menu często pojawiają się także charakterystyczne produkty regionu: oliwa z oliwek, trufle z doliny Mirny, istryjskie makarony, lokalne wina. Wieczorami centrum Novigradu zmienia się w spokojną przestrzeń spacerową. Nadmorskie restauracje i niewielkie place tworzą atmosferę bardziej przypominającą włoskie miasteczka niż duże kurorty wakacyjne. Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad nie należy do najbardziej znanych miast Chorwacji, ale właśnie to stanowi jego przewagę. Łączy historyczny charakter z nowoczesną infrastrukturą turystyczną i spokojniejszą atmosferą niż największe kurorty Adriatyku. Zamiast ogromnych resortów oferuje średniowieczne uliczki, nadmorskie promenady i autentyczny klimat zachodniej Istrii. To dobre miejsce zarówno na krótki pobyt, jak i dłuższe wakacje na Istrii. Miasto sprawdzi się u osób zainteresowanych historią, architekturą i lokalną kulturą, ale również u turystów szukających jedynie wypoczynku nad morzem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Oceanarium, które pozwala zajrzeć w głąb Bałtyku i Atlantyku
Oceanarium w Stralsundzie pozwala zajrzeć pod powierzchnię Bałtyku i północnego Atlantyku, pokazując świat, którego na co dzień nie widać z plaży czy molo. Choć Morze Bałtyckie wydaje się dobrze znane mieszkańcom Europy Środkowej, większość procesów zachodzących pod wodą pozostaje dla nas niewidoczna. Ozeaneum pokazuje, jak różnorodne i złożone są ekosystemy północnych mórz oraz organizmy żyjące pod powierzchnią wody.
Spis treści: Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Nauka o morzu dla każdego Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Nowoczesne oceanarium w Stralsundzie należy do największych obiektów tego typu w Europie. Jest jedną z czterech placówek Niemieckiego Muzeum Morza w Stralsundzie i łączy funkcję akwarium, centrum edukacyjnego oraz muzeum nauki, prezentując świat północnych mórz. Dla turystów odwiedzających północne Niemcy jest to jedna z najciekawszych atrakcji regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Ozeaneum w Stralsundzie znajduje się na terenie dawnego portu, tuż przy historycznym centrum hanzeatyckiego miasta. Lokalizacja nie jest przypadkowa. Stralsund od wieków związany był z morzem, handlem i żeglugą, dlatego nowoczesne oceanarium doskonale wpisuje się w tożsamość miasta. Budynek został otwarty dla zwiedzających w lipcu 2008 roku. Projekt przygotowała pracownia architektoniczna Behnisch, Behnisch & Partner. Architekci stanęli przed trudnym zadaniem. Obiekt musiał być nowoczesny, a jednocześnie nie mógł zakłócać panoramy starego miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Efektem jest charakterystyczna bryła przypominająca białe, morskie formacje wyrastające z nabrzeża. Dzięki swojej architekturze oceanarium stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków nad niemieckim Bałtykiem. Jedno z największych oceanariów w Europie Skala obiektu robi wrażenie już na etapie liczb. Ozeaneum dysponuje dziesiątkami dużych akwariów o łącznej pojemności około sześciu milionów litrów wody. W zbiornikach prezentowane są tysiące organizmów reprezentujących ekosystemy Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i północnego Atlantyku. W przeciwieństwie do wielu oceanariów skupiających się na egzotycznych rafach koralowych, placówka w Stralsundzie koncentruje się przede wszystkim na morzach północnej Europy. Dzięki temu zwiedzający mogą poznać środowiska, które geograficznie są znacznie bliższe mieszkańcom Polski. Akwaria zaprojektowano tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlały naturalne warunki życia zwierząt. Temperatura, zasolenie i ruch wody są dostosowane do wymagań poszczególnych zwierząt. Podwodna podróż przez Bałtyk Jednym z najciekawszych fragmentów ekspozycji jest część poświęcona Morzu Bałtyckiemu. Zwiedzanie rozpoczyna się symbolicznie w porcie Stralsundu, a następnie prowadzi przez kolejne strefy tego wyjątkowego akwenu. Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym i jednocześnie bardzo specyficznym. Ograniczona wymiana wód z oceanem sprawia, że występują tu szczególne warunki środowiskowe. Wystawy wyjaśniają procesy zachodzące w tym półzamkniętym morzu oraz pokazują zależności między działalnością człowieka a kondycją ekosystemu. W akwariach można obserwować między innymi śledzie, jesiotry, meduzy i wiele innych gatunków charakterystycznych dla regionu. Dużo miejsca poświęcono również ptakom oraz ssakom zamieszkującym wybrzeża Morza Bałtyckiego. Szczególnie interesująca jest część poświęcona planktonowi. To właśnie te mikroskopijne organizmy stanowią fundament życia w morzu, choć większość odwiedzających na co dzień nie zdaje sobie sprawy z ich znaczenia. Od Morza Północnego po otwarty Atlantyk Po opuszczeniu strefy bałtyckiej odwiedzający przenoszą się do środowisk Morza Północnego i Atlantyku. Tutaj akwaria są jeszcze większe, a prezentowane gatunki bardziej spektakularne. Największą atrakcją jest ogromny zbiornik „Otwarty Atlantyk”. To prawdziwe serce całego kompleksu. Akwarium mieści około 2,6 miliona litrów wody, a jego panoramiczne okno obserwacyjne rozciąga się przez dwie kondygnacje budynku. Przez ogromną taflę akrylowego szkła można obserwować ławice makreli, płaszczki oraz różne gatunki rekinów. Dodatkową atrakcję stanowi rekonstrukcja wraku statku, który pełni rolę schronienia dla wielu zwierząt. Wrażenie robi zwłaszcza obserwowanie synchronizacji ruchów dużych ławic ryb. Dzięki ogromnym rozmiarom zbiornika zwiedzający mogą zobaczyć zachowania trudne do zaobserwowania w tradycyjnych akwariach. Giganci oceanów w skali 1:1 Jedną z najbardziej charakterystycznych ekspozycji Ozeaneum jest wystawa poświęcona wielorybom. W wysokiej na około 20 metrów hali zawieszono naturalnej wielkości modele największych ssaków zamieszkujących oceany. Zwiedzający mogą stanąć oko w oko z modelem płetwala błękitnego, największego zwierzęcia, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na imponujących rozmiarach waleni. Multimedialna część wystawy pozwala zanurzyć się w podwodnym świecie waleni i lepiej wyobrazić sobie skalę oraz sposób życia tych zwierząt. Duży nacisk położono również na zagrożenia, z jakimi mierzą się współczesne populacje wielorybów. Tematyka ochrony przyrody przewija się zresztą przez całe muzeum. Pingwiny Humboldta na dachu oceanarium Ciekawą atrakcją jest także zlokalizowany na tarasie dachowym wybieg dla pingwinów Humboldta. Zwierzęta można obserwować zarówno na skalistym wybiegu, jak i pod wodą. Specjalnie zaprojektowana część podwodna pozwala zobaczyć, jak sprawnie pingwiny poruszają się podczas nurkowania. Ekspozycja pełni również funkcję edukacyjną. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o zagrożeniach, z którymi mierzy się ten gatunek w naturalnym środowisku u wybrzeży Ameryki Południowej. Nauka o morzu dla każdego Ozeaneum pełni nie tylko funkcję atrakcji turystycznej. To również ważny ośrodek popularyzacji wiedzy o oceanach i zmianach zachodzących w środowisku naturalnym. Jedna z wystaw poświęcona jest badaniom naukowym prowadzonym na morzach i oceanach. Zwiedzający poznają nowoczesne metody eksploracji głębin, pracę statków badawczych oraz technologie wykorzystywane do monitorowania stanu środowiska morskiego. Ciekawym elementem ekspozycji jest prezentacja wypraw polarnych oraz badań prowadzonych w Arktyce. Zdjęcia i materiały dokumentujące pracę naukowców pokazują, jak wymagające są badania realizowane w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Dużo uwagi poświęcono także problemowi przełowienia oraz idei zrównoważonego rybołówstwa. Dzięki temu wystawa nie tylko zachwyca, ale również skłania do refleksji nad przyszłością mórz. Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Oceanarium w Stralsundzie to miejsce, które potrafi zainteresować zarówno dzieci, jak i dorosłych. Z jednej strony zachwyca skalą akwariów i efektownymi ekspozycjami, z drugiej przekazuje dużą dawkę rzetelnej wiedzy o funkcjonowaniu mórz i oceanów. To przykład nowoczesnego muzeum, które nie ogranicza się do prezentowania eksponatów. Łączy naukę, edukację ekologiczną i atrakcyjną formę zwiedzania. Dla osób podróżujących po niemieckim wybrzeżu Bałtyku Ozeaneum jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić w planie podróży. Oceanarium Stralsund – ile czasu na zwiedzanie? Większość odwiedzających przeznacza na zwiedzanie od trzech do pięciu godzin. Pozwala to spokojnie obejrzeć akwaria, wystawy tematyczne, ekspozycję wielorybów oraz taras z pingwinami. Miłośnicy przyrody i fotografii często spędzają w obiekcie nawet cały dzień. Ze względu na rozmiar obiektu i liczbę ekspozycji warto zarezerwować na wizytę co najmniej kilka godzin, aby spokojnie obejrzeć wszystkie wystawy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Augsburg pamięta czasy cesarzy. Dziś łączy renesans i nowoczesność
Augsburg, miasto o ponad dwutysiącletniej historii, to bez wątpienia jeden z najciekawszych punktów na mapie współczesnej Bawarii. Dzięki strategicznej lokalizacji, miasto to już na początku naszej ery stanowiło ważny ośrodek, zarówno w kontekście politycznym, jak i gospodarczym. Obecnie z powodzeniem łączy status nowoczesnego centrum przemysłowo-naukowego z bogatą ofertą turystyczną, docenioną przez UNESCO.
Spis treści: Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miejski system gospodarki wodnej Perły augsburskiej architektury Antyczne świadectwo rzymskiej potęgi, renesansowe centrum świata finansów i pionier zrównoważonej gospodarki wodnej – Augsburg to miasto o niezwykle bogatej historii. To właśnie tam narodził się wczesny kapitalizm, a idee religijnego pokoju i społecznej odpowiedzialności są pielęgnowane do dziś. Tamtejszy system wodny stanowi namacalny dowód na to, że mieszkańcy Augsburga już pięćset lat temu potrafili zarządzać zasobami naturalnymi w sposób, który do dziś budzi podziw. Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Augsburg, stolica rejencji Szwabia, znajduje się w południowo-zachodniej Bawarii. To trzeci pod względem liczby ludności ośrodek w regionie, ustępujący jedynie Monachium i Norymberdze. Miasto usytuowane u podnóża Alp (na przedgórzu alpejskim na wysokości 494 m n.p.m.), rozpościera się w widłach rzek Lech i Wertach. W praktyce są one czymś więcej niż tylko elementami krajobrazu. Mówimy tu o fundamentach, na których zbudowano dobrobyt całego ośrodka. Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miasto, jako rzymski obóz wojskowy, zostało założone w 15 roku p.n.e., przez Druzusa i Tyberiusza, pasierbów cesarza Oktawiana Augusta, z polecenia samego władcy. Nazwa Augusta Vindelicorum oddawała cześć imperatorowi i odnosiła się do lokalnego plemienia Windelików. Strategiczne położenie przy ujściu rzek alpejskich sprawiło, że już w II wieku n.e. osada stała się stolicą rzymskiej prowincji Recja. Dziedzictwo antyczne jest w mieście wciąż żywe, a fontanna z figurą cesarza Augusta na centralnym placu przypomina o imperialnych początkach. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Augsburg nie stracił na znaczeniu. W VI stuleciu stał się siedzibą biskupstwa, co uczyniło go kluczowym ośrodkiem religijnym w państwie Franków. Rok 955 zapisał się w historii bitwą nad rzeką Lech, gdzie król Otton I pokonał koczowniczych Węgrów, kładąc kres ich najazdom na Europę Zachodnią i torując drogę do powstania Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Proces usamodzielniania się miasta postępował szybko. W 1156 roku cesarz Fryderyk I Barbarossa nadał mu prawa miejskie, a w 1276 roku Augsburg stał się wolnym miastem Rzeszy. Status ten oznaczał bezpośrednią podległość cesarzowi i ogromną autonomię polityczną, co pozwoliło na rozwój potężnego patrycjatu. Dominacja Fuggerów i Welserów W XVI wieku Augsburg stał się jednym z najważniejszych europejskich ośrodków finansowych. Było to możliwe dzięki dwóm potężnym rodom kupieckim – Fuggerom i Welserom. Jakub Fugger, zwany „Bogatym”, zrewolucjonizował ówczesną bankowość, tworząc sieć handlową rozciągającą się od kopalni w Tyrolu, po rynki w Wenecji. To właśnie kapitał z Augsburga sfinansował wybór Karola V na cesarza – Jakub Fugger przeznaczył na ten cel ponad 540 tysięcy guldenów, co stanowiło lwią część całkowitej sumy łapówek dla elektorów. Fuggerowie nie tylko finansowali wojny i politykę cesarską, ale również wprowadzali nowoczesne narzędzia finansowe. Przykładem jest choćby podwójna księgowość, której Jakub uczył się w weneckim Fondaco dei Tedeschi. Równolegle ród Welserów dominował w handlu oceanicznym, uzyskując od cesarza koncesję na kolonizację Wenezueli, co czyniło z Augsburga miasto o globalnym zasięgu. Ten okres dobrobytu pozostawił po sobie niezwykłe dziedzictwo architektoniczne, w tym pałace przy Maximilianstraße i kościół św. Anny z najstarszą renesansową kaplicą w Niemczech. Kolebka reformacji Augsburg odegrał istotną rolę w wydarzeniach reformacji. To właśnie tam, w 1518 roku, Marcin Luter był przesłuchiwany przez kardynała Kajetana w pałacu Fuggerów, odmawiając odwołania swoich tez. 12 lat później, podczas sejmu Rzeszy, luteranie przedstawili cesarzowi konfesję augsburską, dokument definiujący podstawy wiary protestanckiej. Napięcia między katolickim patrycjatem a w większości protestancką ludnością rzemieślniczą doprowadziły do wypracowania kompromisu. Pokój Augsburski z 1555 roku wprowadził zasadę „cuius regio, eius religio”, ale w miastach takich jak Augsburg ustanowił parytet – prawnie chronioną równowagę między katolikami a protestantami. Miasto stało się modelem współistnienia wyznaniowego, co celebrowane jest do dziś podczas Augsburskiego Festiwalu Pokoju (8 sierpnia). To jedyne w Niemczech święto o charakterze lokalnym, które ma status dnia wolnego od pracy, przypominając o wartości tolerancji wypracowanej przez wieki konfliktów. Miejski system gospodarki wodnej W 2019 roku system zarządzania wodą w Augsburgu został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Składa się z 22 elementów, które dokumentują rozwój miasta: od średniowiecza, aż po rewolucję przemysłową. Wyjątkowość Augsburga w tym zakresie polegała na wczesnym rozdzieleniu wody pitnej od technologicznej. Nastąpiło to już w 1545 roku. Infrastruktura obejmuje skomplikowaną sieć kanałów zasilanych przez rzekę Lech, wieże ciśnień, monumentalne fontanny i historyczne elektrownie wodne. Wodociągi przy Czerwonej Bramie są najstarszym tego typu zespołem w Niemczech. Pompowały wodę już w XV wieku, przy użyciu wówczas innowacyjnych pomp tłokowych, napędzanych kołami wodnymi. System ten nie tylko zaopatrywał mieszkańców w wodę, ale napędzał młyny, warsztaty złotników i tkalnie, budując fundamenty potęgi rzemieślniczej miasta. Ciekawostka: w Augsburgu, przez który przepływa ponad 150 kanałów, znajduje się więcej mostów niż w Wenecji (530 vs 435). Perły augsburskiej architektury Mimo zniszczeń z okresu II wojny światowej, stolica Szwabii do dziś zachwyca estetyczną spójnością swojego historycznego centrum. Symbolem odrodzenia i potęgi miasta jest ratusz, wzniesiony w latach 1615–1620 przez Eliasza Holla. Mówimy tu o jednej z najważniejszych świeckich budowli niemieckiego renesansu. Okazała budowla charakteryzuje się monumentalną fasadą z wizerunkiem cesarskiego orła. Wnętrze skrywa Złotą Salę, wybitne dzieło dekoratorstwa renesansowego, którego nazwa pochodzi od bogato złoconego, drewnianego sufitu. Pomieszczenie o powierzchni ponad 560 metrów kwadratowych miało za zadanie olśniewać gości wolnego miasta Rzeszy. Tuż obok ratusza wznosi się Perlachturm, wieża o wysokości 70 metrów, oferująca najlepszą panoramę starego miasta i widok na Alpy. Kolejnym punktem obowiązkowym jest Fuggerei – najstarsze na świecie osiedle socjalne, które funkcjonuje nieprzerwanie od 1521 roku. To „miasto w mieście” składa się z 67 domów, w których do dziś mieszkają potrzebujący mieszkańcy Augsburga, płacąc symboliczny czynsz w wysokości 88 eurocentów rocznie i zobowiązując się do trzech codziennych modlitw za fundatorów. Najważniejsze zabytki sakralne Augsburg może poszczycić się bogatym dziedzictwem religijnym, znajdującym odzwierciedlenie w architekturze tamtejszych kościołów. Do najważniejszych należą: katedra Najświętszej Marii Panny – powstała w XI wieku na fundamentach karolińskich, szczyci się najstarszym na świecie cyklem witraży figuralnych z 1065 roku. Jej wnętrze skrywa cenną kryptę oraz dzieła Hansa Holbeina starszego; bazylika św. Ulryka i św. Afry – późnogotycka świątynia z charakterystyczną wieżą, zwieńczoną „cebulastym” hełmem, który stał się wzorcem dla barokowej architektury kościelnej w całej Bawarii. Miejsce to jest symbolem katolickiego oporu w czasach reformacji; kościół św. Anny – dawny klasztor karmelitów, w którym zatrzymał się Marcin Luter. Znajduje się tam kaplica Fuggerów, pierwsza renesansowa budowla na ziemiach niemieckich, wzniesiona na wzór włoski. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Herceg Novi to miasto-twierdza na krańcu zatoki. Zachwyca wyjątkowym mikroklimatem
Herceg Novi łączy surowość krasowych gór Orjen z łagodnością adriatyckiego wybrzeża. Jako jedno z najmłodszych historycznych miast w regionie nie może poszczycić się antycznymi korzeniami, jak sąsiednie metropolie. Paradoksalnie to właśnie ten fakt pozwolił mu na wykształcenie eklektycznej tożsamości, będącej wynikiem nakładania się wpływów bośniackich, osmańskich, hiszpańskich, weneckich, francuskich i austro-węgierskich.
Spis treści: Uwarunkowania geograficzne Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu System twierdz Herceg Novi Labirynt schodów i placów Współczesne Herceg Novi to nie tylko popularny kurort, ale przede wszystkim miasto o bogatej historii i unikatowym mikroklimacie, które od dziesięcioleci przyciąga artystów, naukowców i kuracjuszy poszukujących zdrowia w naturalnych zasobach Igalo. Nie jest tak skomercjalizowane jak Budva ani tak klaustrofobiczne jak Stare Miasto w Kotorze. Jego siła tkwi w autentyczności i wielowymiarowości. Uwarunkowania geograficzne Herceg Novi znajduje się w zachodniej części Czarnogóry, u samego wejścia do Zatoki Kotorskiej. Miasto usytuowane jest na zboczach góry Orjen, co determinuje jego kaskadowy układ i charakterystyczną architekturę zdominowaną przez tysiące schodów. Najbardziej wyrazistym elementem tamtejszego krajobrazu jest gwałtowne przejście od poziomu morza do wysokich partii górskich. Orjen, będący jednym z najwyższych masywów przybrzeżnych Dinaridów, stanowi barierę chroniącą miasto przed zimnymi masami powietrza z lądu, co sprzyja rozwojowi bujnej roślinności podzwrotnikowej. Charakterystycznym elementem są wapienne formacje skalne, na których wzniesiono historyczne fortyfikacje, oraz gęsta sieć schodów łączących nadmorską promenadę z górnymi partiami Starego Miasta. Warunki klimatyczne Jednym z najsilniejszych atutów Herceg Novi jest jego specyficzny mikroklimat. Dzięki ekspozycji południowej i ochronie zapewnianej przez góry, miasto cieszy się ponad 200 słonecznymi dniami w roku. Średnia roczna temperatura wynosi 16,2 stopnia Celsjusza. Sezon kąpielowy trwa od maja do września, kiedy temperatura wody utrzymuje się w granicach od 22 do 25 stopni Celsjusza. Flora jako dziedzictwo kulturowe Tradycja przywożenia egzotycznych roślin przez miejscowych marynarzy sprawiła, że w Herceg Novi zadomowiło się ponad 200 gatunków z całego świata. Można tam podziwiać palmy, agawy, magnolie, eukaliptusy, bananowce, a także rzadkie gatunki kaktusów i sukulentów. Symbolem miasta stała się mimoza, która kwitnie już w lutym, zwiastując nadejście wiosny. Od 1969 roku na jej cześć organizowany jest Festiwal Mimozy, który przekształca zimowe miasto w tętniące życiem centrum karnawałowe. Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu Choć archeologia wskazuje na osadnictwo iliryjskie i rzymskie w tym rejonie, oficjalne dzieje Herceg Novi jako zorganizowanej jednostki miejskiej rozpoczęły się dopiero pod koniec XIV wieku. Fundacja i rządy bośniackie Miasto zostało założone w 1382 roku przez pierwszego króla Bośni, Tvrtko I Kotromanicia. Pierwotnie otrzymało nazwę Sveti Stefan (Święty Stefan), jednak szybko przylgnęła do niego nazwa „Novi” (Nowy), mająca odróżniać je od starszych ośrodków w zatoce. Głównym powodem fundacji była chęć uniezależnienia gospodarki Bośni od monopolu Dubrownika na handel solą. Tvrtko I dostrzegł w tym miejscu idealny punkt do stworzenia centrum handlowego i portu eksportowego dla soli i jedwabiu. Po śmierci króla miasto przeszło w ręce potężnego rodu Kosačów. Książę (Herceg) Stjepan Vukčić Kosača uczynił z Novi swoją zimową rezydencję, co przyczyniło się do jego gwałtownego rozwoju gospodarczego i militarnego. To właśnie od jego tytułu, „Herceg”, pochodzi pierwsza część dzisiejszej nazwy miasta, utrwalona w połowie XV wieku. W tym okresie Herceg Novi stało się znaczącym ośrodkiem rzemieślniczym, słynącym z kowali, złotników i szewców. Okres osmański i epizod hiszpański W 1482 roku miasto zostało podbite przez Imperium Osmańskie, które władało nim przez ponad dwa stulecia (z krótką przerwą). Turcy przekształcili Herceg Novi w kluczową bazę morską i punkt administracyjny. To oni wznieśli potężną twierdzę Kanli Kula, która pełniła również funkcję więzienia. W 1538 roku miasto zostało zaatakowane przez flotę chrześcijańskiej koalicji pod wodzą admirała Andrei Dorii. Hiszpańskie wojska zajęły miasto na zaledwie rok, ale zdążyły położyć fundamenty pod nową fortecę na najwyższym wzgórzu, nazwaną później Španjola. Osmanowie odzyskali miasto w 1539 roku, po krwawym oblężeniu Castelnuovo. Jednak hiszpańskie wpływy pozostały obecne w nazewnictwie fortyfikacji. Według relacji podróżnika Ewliji Czelebiego, w XVII wieku miasto było bazą piratów i ważnym ośrodkiem handlu niewolnikami. Dominacja Wenecji, Austrii i czasy nowożytne W 1687 roku, po 30 dniach walk, Herceg Novi zostało zdobyte przez Republikę Wenecką, wspieraną przez wojska papieskie i hiszpańskie. Wenecjanie rządzili miastem do 1797 roku. Pod ich administracją tamtejsza architektura nabrała barokowego sznytu, a system obronny został dodatkowo wzmocniony. Wiek XIX przyniósł okres częstych zmian władzy: Austria (1797–1805) – pierwszy okres panowania po traktacie w Campo Formio; Rosja (1806–1807) – krótkotrwała administracja pod dowództwem admirała Siniawina; Francja (1807–1813) – włączenie do Prowincji Iliryjskich; Austro-Węgry (1814–1918) – najdłuższy okres modernizacji, w którym miasto stało się strategicznym punktem obronnym monarchii habsburskiej. Po I wojnie światowej Herceg Novi stało się częścią Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Podczas II wojny światowej znajdowało się pod okupacją włoską, a następnie niemiecką, by ostatecznie zostać wyzwolone przez partyzantów w 1944 roku. Po rozpadzie Jugosławii miasto pozostało w granicach Czarnogóry, ewoluując w stronę nowoczesnego ośrodka turystycznego. System twierdz Herceg Novi Jednym z najcharakterystyczniejszych elementów tamtejszego krajobrazu jest nagromadzenie fortyfikacji na stosunkowo małym obszarze: Kanli Kula – to jedna z najcharakterystyczniejszych budowli w Herceg Novi. Wzniesiona przez Osmanów w XVI wieku, góruje nad Starym Miastem na wysokości 85 metrów n.p.m.; Forte Mare – wznosi się na klifach, nad nadmorską promenadą. Stanowiła centralny punkt pierwotnego miasta, założonego przez króla Tvrtko I; Španjola – znajduje się na najwyższym wzgórzu, powyżej Kanli Kula (ok. 170 m n.p.m.), co dawało jej całkowitą kontrolę nad wejściem do zatoki. Ważnym obiektem jest też wyspa-twierdza Mamula, zlokalizowana u wejścia do Zatoki Kotorskiej. Należy jednak wspomnieć, że została ona przekształcona w hotel, co z jednej strony budzi niemałe kontrowersje, ale z drugiej – chroni obiekt przed całkowitą degradacją. Labirynt schodów i placów Stare Miasto w Herceg Novi ma wydłużony kształt i rozciąga się między twierdzami Kanli Kula i Forte Mare. Miejsce to zachwyca architekturą, w której można dostrzec elementy romańskie, bizantyjskie i osmańskie. Najważniejsze obiekty to: Wieża Zegarowa i Plac Solny – wewnątrz wieży do dziś przechowuje się miejskie archiwum z dokumentami sięgającymi 1685 roku. Plac Solny, nad którym góruje, stanowi centrum tamtejszego życia towarzyskiego; Plac Belavista – to jeden z najbardziej urokliwych placów na Adriatyku, otoczony palmami i kamienicami o pastelowych fasadach. Centralnym punktem placu jest cerkiew św. Michała Archanioła. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Owernia wyrosła z ognia i bazaltu. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
Owernia to bez wątpienia jeden z najpierwotniejszych obszarów na mapie współczesnej Europy. Region, w którym dynamika procesów geologicznych sprzed milionów lat spotyka się z nienaruszoną ciągłością tradycji pasterskich i rzemieślniczych, definiuje tożsamość środkowej Francji jako krainy wygasłych wulkanów, bazaltowych płaskowyżów i głębokich dolin rzecznych. Jakie atrakcje skrywa to niezwykłe miejsce? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kraina wulkanów w sercu Francji Od Galów do ery przemysłowej Turystyka w Owernii Owernia stanowi unikatowy model symbiozy między dziedzictwem geologicznym, historią społeczną a nowoczesną gospodarką, opartą na zrównoważonej turystyce. Pozostaje przy tym miejscem, które wciąż oferuje „oddech” od zatłoczonej, pędzącej Europy. Kraina wulkanów w sercu Francji Owernia rozciąga się w centralnej części Francji. Historyczną krainę tworzą 4 departamenty, z których każdy cechuje się unikatowym profilem gospodarczym, historycznym i krajobrazowym. Są to: Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme. Obecnie historyczna Owernia stanowi część regionu administracyjnego Auvergne-Rhône-Alpes. Geografia i geomorfologia Geografia regionu jest zdominowana przez Masyw Centralny – stary masyw hercyński, który uległ „odmłodzeniu” przez intensywną aktywność wulkaniczną w okresach neogenu i czwartorzędu. Tamtejsza rzeźba terenu jest wynikiem działania sił endogenicznych (wulkanizmu i ruchów tektonicznych) i procesów egzogenicznych (erozji lodowcowej i fluwialnej). Północna część Owerni, departament Allier, to kraina łagodnych wzgórz i rozległych dolin rzecznych, gdzie Allier i Loara wiją się wśród żyznych pól uprawnych. Im dalej na południe, tym krajobraz staje się surowszy. W samym centrum wznosi się Chaîne des Puys – pasmo około 80 wygasłych wulkanów ułożonych w linii o długości ponad 32 kilometrów. Dalej na południowy zachód znajdują się Monts Dore z najwyższym szczytem regionu, Puy de Sancy (1886 m n.p.m.), i Monts du Cantal, będące pozostałością po gigantycznym stratowulkanie o średnicy blisko 70 kilometrów. Południowo-wschodnia część, Velay, cechuje się twardymi rdzeniami wulkanicznymi, pozostałymi po erozji miększych skał otaczających. To właśnie ten czynnik nadaje miastu Le Puy-en-Velay jego niemal nierealny, pionowy profil. Od Galów do ery przemysłowej Historię Owerni kształtowała jej topografia. Surowe góry zapewniały schronienie już w najdawniejszych czasach, a żyzne gleby wulkaniczne i strategiczna lokalizacja czyniły z regionu arenę kluczowych wydarzeń. Arwernowie i dziedzictwo Wercyngetoryksa W epoce żelaza, Owernia była domem Arwernów (łac. Arverni), jednego z najbardziej wpływowych i najbogatszych plemion celtyckiej Galii. Ich potęga opierała się na zaawansowanej metalurgii, kopalniach złota i srebra oraz kontroli nad szlakami handlowymi. To właśnie z tego plemienia wywodził się Wercyngetoryks, młody wódz, który w 52 roku p.n.e. zdołał zjednoczyć zwaśnione plemiona galijskie przeciwko inwazji Juliusza Cezara. Bitwa pod Gergowią była momentem triumfu celtyckiej ludności. Dzięki doskonałej znajomości terenu i wykorzystaniu przewagi wysokości, Wercyngetoryks zadał Cezarowi jego jedyną bezpośrednią porażkę militarną podczas całej wojny galijskiej. Powstanie ostatecznie upadło pod Alezją. Augustonemetum i dziedzictwo rzymskie Po podboju region przeszedł proces szybkiej romanizacji. Nowa stolica, Augustonemetum, stała się znaczącym centrum administracyjnym. Rzymianie zaczęli eksploatować tamtejsze źródła mineralne i budować monumentalne świątynie. Najbardziej spektakularnym obiektem z tego okresu była świątynia Merkurego na szczycie Puy de Dôme – potężne sanktuarium widoczne z odległości kilku kilometrów, które służyło jako cel pielgrzymek dla podróżnych przemierzających Via Agrippa. Pielgrzymki i krucjaty W średniowieczu Owernia stała się ostoją duchowości. Strategiczne usytuowanie regionu sprawiło, że krzyżowały się tam szlaki handlowe i pątnicze. W 1095 roku Clermont stało się areną historycznego synodu, podczas którego papież Urban II wygłosił wezwanie do pierwszej krucjaty. Le Puy-en-Velay zyskało rangę jednego z najważniejszych centrów chrześcijaństwa w Europie. To stamtąd, w 951 roku, biskup Godescalc wyruszył w pierwszą udokumentowaną pielgrzymkę do Santiago de Compostela, wytyczając tym samym szlak Via Podiensis, który do dziś przyciąga tysiące wędrowców. Rozwój pątnictwa przyniósł regionowi bogactwo, które zostało zainwestowane w budowę kościołów romańskich, charakteryzujących się wykorzystaniem ciemnego kamienia wulkanicznego i polichromicznych mozaik. Rewolucja przemysłowa Nowożytna historia Owernii jest nierozerwalnie związana z rodziną Michelin. W 1889 roku bracia André i Édouard przejęli upadający zakład produkcji maszyn rolniczych w Clermont-Ferrand. Wynalezienie wymiennej opony pneumatycznej w 1891 roku nie tylko zmieniło losy transportu kołowego, ale uczyniło z Clermont-Ferrand jedno z najważniejszych miast przemysłowych Francji. Firma Michelin odegrała rolę „państwa w państwie”, budując dla swoich pracowników całe dzielnice z własnymi szkołami, szpitalami i sklepami. To w sposób fundamentalny ukształtowało region. Turystyka w Owernii Owernia to idealny kierunek dla osób szukających bliskości natury, autentycznego rzemiosła i głębokiej historii, z dala od tłoku Riwiery czy Paryża. Puy de Dôme Najwyższy szczyt Chaîne des Puys jest symbolem regionu. Na jego wierzchołek można dotrzeć szlakiem Chemin des Muletiers lub nowoczesną elektryczną koleją zębatą Panoramique des Dômes. Ze szczytu roztacza się panorama na ponad 80 kraterów i kopuł wulkanicznych, a w przejrzyste dni widoczność sięga aż po Mont Blanc w Alpach. Miejsce to jest również rajem dla paralotniarzy, którzy wykorzystują prądy wznoszące nad wulkanicznymi zboczami. Vulcania i wulkan Lemptégy W sercu krainy wulkanów znajdują się dwa obiekty, które w sposób komplementarny i sugestywny tłumaczą historię Ziemi. Vulcania to park tematyczny zagłębiony w bazaltowej skale, oferujący symulację erupcji, filmy 3D, interaktywne laboratoria i połączenie rozrywki z wysokiej klasy przekazem naukowym. Lemptégy oferuje możliwość wejścia do wnętrza wulkanu. Jest to dawny kamieniołom pucolany, w którym prace wydobywcze odsłoniły kominy wulkaniczne, bomby lawowe i kolorowe warstwy popiołów, tworząc fascynujące, niemal marsjańskie krajobrazy. Vichy To eleganckie miasto, pełne parków i architektury Belle Époque. Znane od czasów rzymskich, stało się modne w XIX wieku. Miejsce to oferuje kilka wyjątkowych atrakcji. Mowa o: Hall des Sources – to pijalnia wód, gdzie można spróbować wody z pięciu słynnych źródeł: Célestins, Lucas, Hôpital, Chomel i Grande Grille; Operze w Vichy – to jedna z nielicznych oper we Francji, które są utrzymane w stylu Art Nouveau; dzielnicy napoleońskiej – znajdują się tam wille zbudowane dla cesarza i jego dworu, otoczone rozległymi parkami nad rzeką Allier. Le Puy-en-Velay To jedna z najbardziej spektakularnych lokalizacji we Francji. Tamtejszy krajobraz jest zdominowany przez trzy pionowe formacje wulkaniczne, na których wznoszą się monumenty: Rocher Saint-Michel d’Aiguilhe – wysoka na 85 metrów iglica z X-wieczną kaplicą na szczycie, do której prowadzi 268 schodów; Rocher Corneille – zwieńczony czerwoną statuą Notre-Dame de France, odlaną z dział zdobytych pod Sewastopolem; Katedra Notre-Dame du Puy – romańska budowla o bizantyjskich i mauretańskich wpływach, wpisana na listę UNESCO, słynąca z figury Czarnej Madonny i unikatowych polichromicznych krużganków. Zamki i miejsca historyczne Owernia to również kraina twierdz, które broniły regionu w burzliwych wiekach średnich: Château de Murol – jeden z najlepiej zachowanych zamków obronnych, wzniesiony na bazaltowej skale. Oferuje interaktywne pokazy rycerskie i rekonstrukcje życia codziennego w XV wieku, co czyni go jedną z najpopularniejszych atrakcji historycznych; Gergovia – płaskowyż, na którym rozegrała się bitwa Wercyngetoryksa z Cezarem. Dziś znajduje się tam nowoczesne Muzeum Bitwy pod Gergowią, które wykorzystuje multimedia, by przybliżyć realia wojny galijskiej i kulturę Arwernów. Czarna architektura i kamień z Volvic Wyjątkowym zjawiskiem architektonicznym jest szerokie wykorzystanie pierre de Volvic – ciemnego trachyandezytu wydobywanego w kamieniołomach związanych z dawnymi przepływami lawowymi wulkanu Nugère. Materiał ten, choć trudny w obróbce, cechuje się dużą wytrzymałością na ściskanie. Pozwoliło to na budowę katedry Notre-Dame-de-l’Assomption w Clermont-Ferrand, której smukłe 96-metrowe wieże dominują nad miastem. Jest to jedyna „czarna” katedra gotycka we Francji. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Muzeum Brytyjskie opowiada historię świata. Jego sale kryją bezcenne skarby
Muzeum Brytyjskie jest bez wątpienia jednym z najważniejszych miejsc na kulturalnej mapie świata. Tamtejsza kolekcja, licząca ponad osiem milionów eksponatów, pozostaje jedną z największych na świecie. Należy jednak podkreślić, że brytyjska instytucja nie jest wyłącznie właścicielem skarbów przeszłości, ale także ich strażnikiem i propagatorem wiedzy.
Spis treści: Sir Hans Sloane i idea uniwersalizmu Od rezydencji do neoklasycznego pałacu Kolekcja muzealna jak panorama ludzkiej cywilizacji Kamienie milowe historii Akademickie i literackie serce Londynu Od momentu swojego powstania w połowie XVIII wieku, Muzeum Brytyjskie jest czymś więcej niż „tylko” instytucją gromadzącą artefakty. W praktyce mówimy tu o centralnym punkcie globalnego dyskursu o kulturze i historii. Jako pierwsze na świecie darmowe, narodowe i publiczne muzeum, od 1759 roku realizuje misję udostępniania wiedzy „wszystkim osobom pilnym i ciekawym” i robi to niezwykle skutecznie. Obecnie gmach w londyńskim Bloomsbury przyciąga ponad 6 milionów osób rocznie. Sir Hans Sloane i idea uniwersalizmu Historia Muzeum Brytyjskiego jest nierozerwalnie związana z osobą Hansa Sloane’a. Królewski lekarz, przyrodnik i kolekcjoner „naturalnych i sztucznych osobliwości”, a przy tym także prezes Towarzystwa Królewskiego, umiejętnie wykorzystywał globalne sieci handlowe i naukowe rozwijającego się imperium, aby stworzyć kolekcję o ogromnej skali. W chwili jego śmierci, zbiory te liczyły ponad 80 tys. obiektów, w tym 40 tys. drukowanych książek, 7 tys. manuskryptów, bogate okazy historii naturalnej i ogromną liczbę monet i medali. Pragnąc zachować jedność swojej kolekcji, Sloane w testamencie zaoferował ją królowi Jerzemu II dla narodu. Postawił tylko jeden warunek – jego spadkobiercy mieli otrzymać 20 tys. funtów, co stanowiło kwotę znacznie niższą od rynkowej wartości zgromadzonych artefaktów. 7 czerwca 1753 roku parlament przyjął ustawę, która formalnie ustanowiła muzeum. Do zasobów Sloane’a dołączono trzy inne kluczowe biblioteki: Cottonian, Harleian i Old Royal Library, co nadało instytucji charakter zarówno muzealny, jak i biblioteczny (w 1973 roku oficjalnie oddzielono dział biblioteczny i utworzono Bibliotekę Brytyjską). W tym miejscu warto jednak wspomnieć o dość kontrowersyjnych korzeniach placówki. Początkowe finansowanie zakupu kolekcji i jej utrzymania było powiązane z loterią publiczną, a także, co jest przedmiotem współczesnej krytyki, z dochodami pochodzącymi pośrednio z niewolniczej pracy na jamajskich plantacjach cukru. Muzeum narodowe zostało otwarte 15 stycznia 1759 roku, w Montagu House – siedemnastowiecznej rezydencji, zakupionej specjalnie na potrzeby ekspozycji. Choć z założenia miało być dostępne dla każdego, wczesne dekady charakteryzowały się restrykcyjnym systemem biletowym. Zwiedzający musieli składać pisemne wnioski, a grupy były małe i oprowadzane osobiście przez kustoszy. Dopiero w XIX wieku, wraz ze wzrostem nastrojów demokratycznych i przemianami społecznymi, muzeum otworzyło się na tłumy. Od rezydencji do neoklasycznego pałacu W miarę jak imperium brytyjskie rozszerzało swoje wpływy, kolekcja muzeum rosła w tempie uniemożliwiającym dalsze funkcjonowanie w niszczejącym Montagu House. W 1823 roku król Jerzy IV podarował narodowi Bibliotekę Królewską swojego ojca, co stało się impulsem do budowy nowego gmachu. Zadanie to powierzono sir Robertowi Smirke’owi, jednemu z czołowych przedstawicieli stylu neogreckiego. Projekt Roberta Smirke’a i fasada główna Smirke zaprojektował budynek na planie czworoboku z czterema skrzydłami i centralnym dziedzińcem. Styl neogrecki, który stał się popularny pod koniec XVIII wieku dzięki odkryciom archeologicznym w Grecji, miał odzwierciedlać wagę i powagę przechowywanych wewnątrz skarbów. Najbardziej rozpoznawalnym elementem stała się południowa fasada z 44 kolumnami w porządku jońskim, z których każda mierzy 14 metrów wysokości. Pedyment nad głównym wejściem zawiera rzeźby zatytułowane „Postęp cywilizacji” autorstwa sir Richarda Westmacotta, składające się z 15 alegorycznych figur. Budowa została ukończona w 1852 roku, wykorzystując najnowocześniejsze ówczesne technologie, takie jak betonowe fundamenty i żeliwne ramy konstrukcyjne. King’s Library i Reading Room King’s Library, obecnie znana jako Galeria Oświecenia, była pierwszym ukończonym skrzydłem nowego muzeum. Ta imponująca sala, mierząca 91 metrów długości, została zaprojektowana specjalnie do przechowywania 65 tys. książek Jerzego III. Zastosowano w niej pionierskie żeliwne belki wspierające sufit, co pozwoliło na stworzenie tak ogromnej, otwartej przestrzeni bez konieczności stawiania dodatkowych podpór. W 2003 roku, po renowacji, która przywróciła oryginalną żółto-złotą kolorystykę i pozłocenia, galeria otrzymała prestiżową nagrodę Crown Estate Conservation Award. W samym centrum czworobocznego gmachu, na dawnym dziedzińcu ogrodowym, w 1857 roku wzniesiono Reading Room, czyli okrągłą czytelnię według projektu Sydneya Smirke’a, brata Roberta. Jej kopuła o średnicy 42,6 metra była technologicznym majstersztykiem, wykonanym z segmentów żeliwnych z wypełnieniem z papier-mâché. To właśnie w tym miejscu nad swoimi dziełami pracowali tacy autorzy jak Virginia Woolf, Oscar Wilde czy Bram Stoker. Rewolucja Normana Fostera Największą zmianą architektoniczną na przełomie tysiącleci było stworzenie Wielkiego Dziedzińca im. Królowej Elżbiety II, otwartego w grudniu 2000 roku. Projekt biura Foster and Partners przekształcił zaniedbany wewnętrzny dziedziniec w największy zadaszony plac publiczny w Europie (uznawany za taki w chwili otwarcia). Najbardziej spektakularnym elementem jest szklany dach o powierzchni około 6 700 metrów kwadratowych, składający się z 3 312 paneli szklanych, wsparty na stalowej kratownicy. Inwestycja ta zwiększyła przestrzeń publiczną muzeum o 40%, tworząc nowoczesne centrum z kawiarniami, księgarniami i salami wystawowymi, a jednocześnie – przywracając czytelni jej centralne miejsce w sercu instytucji. Kolekcja muzealna jak panorama ludzkiej cywilizacji Zbiory Muzeum Brytyjskiego są jednymi z najbardziej kompleksowych na świecie – obejmują 2 miliony lat historii ludzkości na wszystkich kontynentach. Choć liczba obiektów szacowana jest na około 8 milionów, na stałych ekspozycjach znajduje się w danym momencie około 80 tys. z nich, co stanowi zaledwie 1% całości. Pozostała część jest przechowywana w magazynach lub udostępniana badaczom w ramach szerokiego programu wypożyczeń. Kolekcja jest podzielona na działy geograficzne i tematyczne. Do najważniejszych departamentów należą: Egipt i Sudan – druga co do wielkości i najważniejsza kolekcja egipska (poza Kairem), z ponad 100 000 obiektów; Grecja i Rzym – zawiera rzeźby z Partenonu, fragmenty mauzoleum w Halikarnasie i świątyni Artemidy w Efezie; Bliski Wschód – słynie z asyryjskich reliefów i skarbów z Mezopotamii; Brytania, Europa i Prehistoria – przechowuje skarby z Sutton Hoo, szachy z Lewis i artefakty rzymskiej Brytanii; Azja, Afryka i Ameryki – prezentuje różnorodność kulturową świata, od brązów z Ife, po mozaiki Azteków. Kamienie milowe historii Wśród milionów artefaktów kilka zyskało status globalnych ikon, stając się obowiązkowymi punktami każdej wizyty. Ich znaczenie wykracza poza wartość estetyczną – są to często klucze do zrozumienia całych cywilizacji. Kamień z Rosetty Prawdopodobnie najsłynniejszy obiekt w muzeum. Jest to fragment steli z 196 r. p.n.e., zawierający dekret wydany w Memfis w imieniu Ptolemeusza V. Tekst zapisano w trzech skryptach: hieroglifach, piśmie demotycznym i starożytnej grece. To właśnie dzięki temu porównawczemu zestawieniu Jean-François Champollion zdołał w XIX wieku odczytać egipskie hieroglify, otwierając drzwi do zrozumienia starożytnego Egiptu. Kamień został przejęty przez wojska brytyjskie od Francuzów w 1801 roku, po kapitulacji Aleksandrii. Rzeźby Partenonu Kolekcja rzeźb, metop i fragmentów fryzu z ateńskiego Partenonu, powstałych w V wieku p.n.e. pod nadzorem Fidiasza. Zostały one zdjęte z Akropolu przez lorda Elgina, ambasadora brytyjskiego przy Porcie Ottomańskiej, w latach 1801–1812. Ich obecność w Londynie jest przedmiotem trwającej od dwóch stuleci kontrowersji między Wielką Brytanią a Grecją. Argumenty za ich pozostaniem opierają się na statusie muzeum jako instytucji uniwersalnej, podczas gdy strona grecka domaga się ich zjednoczenia w nowoczesnym Muzeum Akropolu w Atenach. Skarb z Sutton Hoo Odkryty w 1939 roku w Suffolk, jest uważany za jedno z najważniejszych znalezisk archeologicznych w historii Wielkiej Brytanii. Są to pozostałości po królewskim pochówku łodziowym z VII wieku. Grób prawdopodobnie należy do anglosaskiego króla Raedwalda. Najbardziej ikonicznym elementem jest bogato zdobiony hełm, zrekonstruowany z setek drobnych fragmentów, który stał się symbolem wczesnośredniowiecznej Brytanii. Szachy z wyspy Lewis Zestaw 78 figurek szachowych, wykonanych z kłów morsa i zębów wieloryba, datowanych na XII wiek. Odnalezione w 1831 roku na szkockiej wyspie Lewis, prawdopodobnie zostały wykonane w Norwegii. Figurki te, o niezwykle ekspresyjnych twarzach, są uznawane za najsłynniejsze bierki szachowe na świecie. Mumia Katebet Mimo tysięcy mumii w kolekcji, ta należąca do Katebet – śpiewaczki boga Amona z ok. 1300 r. p.n.e. – jest jedną z najlepiej zbadanych i zachowanych. Jej złocona maska i starannie owinięte ciało stanowią przejmujący dowód staroegipskiej wiary w życie pozagrobowe. Akademickie i literackie serce Londynu Niezwykłą atmosferę muzeum determinują nie tylko zgromadzone tam zbiory, ale także lokalizacja instytucji. Bloomsbury jest sercem londyńskiego życia akademickiego i literackiego. W bezpośrednim sąsiedztwie instytucji znajdują się budynki University College London i Senate House. To właśnie tam narodziła się słynna Grupa Bloomsbury, zrzeszająca takich intelektualistów, jak Virginia Woolf, Vanessa Bell czy John Maynard Keynes, którzy spotykali się w okolicznych domach, by dyskutować o sztuce, polityce i wolności osobistej, często buntując się przeciwko wiktoriańskim restrykcjom. Dla odwiedzających muzeum, spacer po Bloomsbury to także spotkanie z historią medycyny (Great Ormond Street Hospital) oraz literaturą (dom-muzeum Karola Dickensa przy Doughty Street). Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Paestum – greckie świątynie, które przetrwały ponad 2500 lat
Paestum we Włoszech jest jednym z najlepiej zachowanych świadectw obecności starożytnych Greków na Półwyspie Apenińskim. Położone na południe od Neapolu, w regionie Kampania, przyciąga słynnymi świątyniami i rozległym parkiem archeologicznym. Choć wielu podróżnych wybiera Pompeje lub Wybrzeże Amalfitańskie, Paestum często okazuje się jednym z najbardziej interesujących miejsc podczas podróży po południowych Włoszech.
Spis treści: Starożytne miasto Wielkiej Grecji Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe? Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje To właśnie tutaj można zobaczyć jedne z najlepiej zachowanych świątyń greckich na świecie. Ruiny starożytnego miasta, zachowane budowle sakralne i bogate zbiory archeologiczne pokazują znaczenie, jakie Paestum miało w czasach Wielkiej Grecji. Dodatkowym atutem jest położenie – bliskość wybrzeża sprawia, że zwiedzanie można połączyć z wypoczynkiem nad morzem. Starożytne miasto Wielkiej Grecji Historia miasta sięga około 600 roku p.n.e., kiedy greccy osadnicy z kolonii Sybaris założyli tutaj miasto Posejdonia. Nazwa nawiązywała do Posejdona, boga mórz, choć z czasem najważniejszym kultem religijnym stał się kult Hery. Położenie nad Morzem Tyrreńskim sprzyjało rozwojowi handlu i kontaktów z innymi greckimi koloniami. Posejdonia szybko stała się ważnym ośrodkiem politycznym, gospodarczym i religijnym. W kolejnych wiekach miasto znalazło się pod panowaniem Lukanów, a następnie Rzymian, którzy w 273 roku p.n.e. nadali mu nazwę Paestum. Przez wiele stuleci miasto prosperowało, jednak zmiany środowiskowe, rozwój terenów bagiennych, malaria oraz najazdy Saracenów doprowadziły do jego stopniowego opuszczenia. W średniowieczu dawne centrum życia niemal całkowicie zniknęło pod roślinnością. Dopiero podczas budowy nowej drogi wzdłuż wybrzeża w XVIII wieku odkryto monumentalne ruiny. Ich widok wywołał ogromne zainteresowanie uczonych, artystów i podróżników z całej Europy. Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe? Wiele stanowisk archeologicznych zachowało pojedyncze budowle lub fragmenty dawnych miast. Paestum wyróżnia się tym, że można tu zobaczyć niemal kompletny układ starożytnego ośrodka miejskiego. Na obszarze dawnego miasta zachowały się: trzy monumentalne świątynie greckie, fragmenty forum, amfiteatr, pozostałości głównych ulic, niemal kompletny system murów obronnych, cenne eksponaty z czasów greckich i rzymskich prezentowane w Muzeum Archeologicznym w Paestum. Dzięki temu odwiedzający mogą prześledzić historię miejsca od okresu greckiego, przez czasy rzymskie, aż po jego późniejszy upadek. Wysoka wartość historyczna stanowiska oraz wyjątkowy stan zachowania zabytków sprawiły, że w 1998 roku Paestum wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świątynia Hery w Paestum – najstarsza budowla kompleksu Najstarszym zachowanym zabytkiem jest świątynia Hery w Paestum. Powstała około 550 roku p.n.e. i jest jednym z najcenniejszych przykładów archaicznej architektury doryckiej. Charakterystyczne masywne kolumny oraz nietypowy układ wnętrza odróżniają ją od wielu innych greckich świątyń. Przez długi czas badacze błędnie uznawali budowlę za rzymską bazylikę. Dopiero odkryte inskrypcje oraz figurki wotywne pozwoliły ustalić, że była poświęcona Herze – bogini małżeństwa, rodziny i płodności. Kult Hery odgrywał w życiu mieszkańców Posejdonii ogromną rolę. Archeolodzy odnaleźli liczne figurki przedstawiające kobiety, składane jako dary wotywne. Wiele z nich wiąże się z modlitwami o szczęśliwe małżeństwo lub narodziny dzieci. Druga świątynia Hery – kolosalne rozmiary i klasyczna architektura Kilkadziesiąt metrów dalej znajduje się druga świątynia Hery, zbudowana około 460–450 roku p.n.e. Przez wiele lat określano ją jako Świątynię Neptuna, czyli Posejdona. Jednak współczesne badania wskazują, że również ta budowla była związana przede wszystkim z kultem Hery. Jest ona większa, bardziej harmonijna i lepiej zachowana niż starsza świątynia. Dla wielu historyków architektury stanowi jeden z najdoskonalszych przykładów klasycznej świątyni doryckiej. Szczególne wrażenie robią proporcje budowli oraz zachowane elementy konstrukcji, które pozwalają wyobrazić sobie jej pierwotny wygląd. Sporą ciekawostką dla zwiedzających są też pozostałości ołtarzy, przy których odbywały się ceremonie religijne i składano ofiary. Świątynia Ateny i pozostałe zabytki Paestum Choć to świątynie Hery przyciągają największą uwagę, warto odwiedzić również świątynię Ateny. Powstała około 500 roku p.n.e. i reprezentuje interesujący etap przejściowy pomiędzy stylem doryckim a jońskim. Świątynia została wzniesiona na najwyżej położonym fragmencie starożytnego miasta, dzięki czemu wyraźnie dominuje nad otaczającym krajobrazem stanowiska archeologicznego. Na uwagę zasługują także: rzymskie forum, które najprawdopodobniej powstało w miejscu wcześniejszej greckiej agory, amfiteatr z I wieku p.n.e., mury miejskie o długości blisko 5 kilometrów, pozostałości dawnych bram prowadzących do miasta. Grób Nurka – jedno z największych odkryć archeologicznych Jednym z najcenniejszych zabytków związanych z Paestum jest słynny Grób Nurka. Odkryty w 1968 roku grobowiec zawiera wyjątkowe freski datowane na I połowę V wieku p.n.e. Szczególną sławę przyniosło mu przedstawienie młodego człowieka skaczącego do wody. Znaczenie odkrycia jest ogromne. To jedyny zachowany w całości przykład greckiego malarstwa figuralnego z tego okresu wykonany techniką fresku. Jest więc bezcennym źródłem wiedzy o sztuce starożytnej Grecji. Oryginalne malowidła można oglądać w muzeum archeologicznym znajdującym się na terenie kompleksu. Muzeum Archeologiczne w Paestum Zwiedzanie stanowiska warto uzupełnić wizytą w muzeum. Zgromadzono tam tysiące przedmiotów odnalezionych podczas wykopalisk. Wśród najciekawszych eksponatów znajdują się wspomniane wyżej freski z Grobu Nurka, ale też rzeźby i posągi, ceramika grecka, elementy dekoracji świątyń oraz zabytki pochodzące z okresu rzymskiego. Ekspozycje pozwalają lepiej zrozumieć codzienne życie mieszkańców miasta, wierzenia starożytnych Greków oraz rozwój sztuki na przestrzeni kolejnych epok. Plaża w sąsiedztwie stanowiska archeologicznego Paestum kojarzy się przede wszystkim z greckimi świątyniami, jednak niedaleko ruin znajduje się także szeroka, piaszczysta plaża. Wybrzeże w tej części Kampanii jest zwykle spokojniejsze niż najbardziej znane kurorty regionu, dlatego wielu turystów wybiera je na odpoczynek po zwiedzaniu. Bliskość Morza Tyrreńskiego przypomina również o znaczeniu, jakie dla rozwoju starożytnego miasta miało położenie nad ważnym szlakiem morskim. To właśnie dostęp do morza przez stulecia wspierał rozwój handlu i kontakty Posejdonii z innymi ośrodkami Wielkiej Grecji. Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje Na zwiedzanie Paestum warto przeznaczyć co najmniej kilka godzin. Najlepsze warunki do zwiedzania panują rano oraz późnym popołudniem. Niższe temperatury sprzyjają spacerom, a światło pozwala lepiej dostrzec detale architektoniczne starożytnych świątyń. W miesiącach letnich warto pamiętać, że duża część stanowiska znajduje się na otwartej przestrzeni, dlatego przydatne będą nakrycie głowy i zapas wody. Dojazd do Paestum jest stosunkowo prosty. Miejscowość leży na linii kolejowej łączącej Neapol, Salerno i południową część Kampanii, a stacja znajduje się w niewielkiej odległości od wejścia do parku archeologicznego. Dzięki temu miejsce można bez problemu odwiedzić również podczas jednodniowej wycieczki bez samochodu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Najmniejszy kraj w historii, który awansował na Mundial. Curaçao to perła Karaibów
Kibice na całym świecie przywykli, że sportowe nagłówki zdominowane są przez znane, europejskie lub południowoamerykańskie potęgi. Nadchodzące mistrzostwa świata będą jednak idealną okazją, aby skierować wzrok na zupełnie nowe kierunki – w tym na karaibskie Curaçao.
Spis treści: Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Historia wyspy Mroczne lata Curaçao Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Willemstad – perła kolonialnej architektury Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Pierwszy mecz tegorocznych Mistrzostw Świata w piłce nożnej odbędzie się w czwartek 11 czerwca 2026 roku. To pierwszy raz, kiedy mundial będzie organizowany przez trzech gospodarzy turnieju – Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk. Do finałów zakwalifikowało się kilka niespodziewanych drużyn: wśród nich są Haiti oraz Curaçao – jak dotychczas najmniejszy kraj, który kiedykolwiek zakwalifikował się na mundial. Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Curaçao jest jednym z trzech krajów leżących na Morzu Karaibskim i podlegających pod Królestwo Niderlandów. Wraz z Arubą i Sint Maarten przez lata tworzyły tzw. Antyle Holenderskie – zgrupowane holenderskie terytorium autonomiczne. Status wysp zmienił się w 2010 r., gdy po rozwiązaniu Antyli Curaçao stało się samodzielnym krajem autonomicznym. Państwo posiada m.in. własną flagę, hymn i parlament. Językami urzędowymi są niderlandzki, angielski oraz kreolski język papiamento. Holandii podlegają m.in. wojsko i polityka zagraniczna. Historia wyspy Historia Curaçao zaczyna się na długo przed przybyciem europejskich kolonizatorów. Tereny wysp położonych na południowym wybrzeżu Ameryki Łacińskiej były zamieszkiwane przez ludy Arawaków – rdzennych Indian tego regionu. Dopiero w 1499 roku wyspa została podbita przez hiszpańskich najeźdźców, którzy w 1634 roku zostali z niej wyparci przez Holendrów. To właśnie okres niderlandzkiego panowania przyniósł najintensywniejszy rozwój infrastrukturalny Curaçao. Holenderska Kompania Zachodnioindyjska założyła obecną stolicę – Willemstad, nazywaną „drugim Amsterdamem”, która dziś stanowi jedną z największych atrakcji wyspy. Mroczne lata Curaçao Czasy kolonialne to nie tylko okres intensywnego rozwoju wyspy, lecz także czas pełen wykorzystywania i prześladowania rdzennej ludności. Ponieważ Curaçao nie posiadało złóż złota, Holendrzy długo szukali najskuteczniejszego sposobu wykorzystania tych zamorskich terenów. Ostatecznie postawiono na handel – Curaçao stało się idealnym węzłem wymiany między koloniami karaibskimi a afrykańskimi. W Willemstad powstało jedno z największych centrów handlu zniewolonymi ludźmi, przywożonymi z obszaru Zatoki Gwinejskiej, a następnie transportowanymi do pracy na poszczególnych karaibskich wyspach. Do dziś na Curaçao można zobaczyć świadectwa tej bolesnej historii, opowiadanej m.in. w Muzeum Kurá Hulanda w stolicy wyspy. Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Curaçao jest niewielką wyspą (ma 444 km kw. powierzchni) zamieszkiwaną przez 150 tys. mieszkańców. Kameralność sprawia, że jest ona idealnym miejscem na kilkudniową wycieczkę. Po wyspie najłatwiej poruszać się samochodem, dzięki któremu można dostać się do wszystkich najważniejszych atrakcji. Curaçao to przede wszystkim obcowanie z egzotyczną przyrodą. Plaże ulokowane na północy wyspy – w rejonie miejscowości Sabana Westpunt – pozwalają nie tylko na zaznanie relaksu, ale również zejście pod taflę wody w celu obejrzenia wyjątkowej podwodnej scenerii. Na Curaçao znajduje się jedna z najzdrowszych raf koralowych, pozwalająca nurkom dostrzec m.in. żółwie morskie, kolorowe papugoryby oraz delfiny białonose. Wśród najatrakcyjniejszych curaçaońskich plaż znajdują się: Kleine Knip – idealna do snorkelingu, Playa Porto Mari – niedaleko Willemstad; na plaży można spotkać wylegujące się miejscowe świnki, Playa Lagún – kameralna plaża na północy wyspy Willemstad – perła kolonialnej architektury Wyspa swój infrastrukturalny rozwój zawdzięcza działalności Holendrów. To oni zbudowali od zera miasto Willemstad – obecną stolicę Curaçao, która w 1997 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Według organizacji miasteczko łączy w sobie „europejskie koncepcje urbanistyczne z adaptacją do tropikalnego klimatu oraz wpływami hiszpańskich, portugalskich i karaibskich stylów”. Zauważalna mieszanina stylów architektonicznych sprawia, że Willemstad ma swój oryginalny, autentyczny klimat, który przez lata funkcjonowania zachował swój pierwotny kształt. Mimo rozwoju turystyki, który ma miejsce na Curaçao od 2010 roku, stare części miasta pozostają nienaruszone, a spacer po wąskich uliczkach Willemstad nadal przenosi w czasie do XVII-wiecznej holenderskiej kolonii. Przy całym pięknie Willemstad należy pamiętać o mrocznych latach tego miejsca. Pamięć o wykorzystywanych tu niewolnikach jest ciągle obecna w tożsamości Curaçaończyków. Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Nazwa Curaçao przywodzi na myśl znany na cały świat likier o niebieskiej barwie. Napój ten powstaje ze skórek lokalnych pomarańczy lahara, które sprowadzili na wyspę hiszpańscy kolonizatorzy. Swój charakterystyczny niebieski kolor drink zyskuje dopiero na kolejnych etapach przygotowań, gdy jest sztucznie barwiony na odcień przypominający wodę oceanu. Co ciekawe, produkt został wymyślony dopiero w latach 50. XX wieku na potrzeby turystycznej promocji regionu. Na Curaçao funkcjonuje jedna z najstarszych synagog obu Ameryk. Budynek został zbudowany w 1732 roku, gdy pierwsi wyznawcy judaizmu osiedlili się w Willemstad. Język papiamento, który jest jednym z języków urzędowych wyspy, łączy w sobie sposoby komunikowania charakterystyczne dla wielu grup zamieszkujących Curaçao na przestrzeni jego historii. Zawiera elementy m.in. języka hiszpańskiego, portugalskiego, holenderskiego oraz języków afrykańskich. Źródła: Lonely Planet, MojaNiderlandia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pompeje – praktyczny przewodnik po skamieniałej tragedii
Rankiem 24 sierpnia 79 roku n.e. z Wezuwiusza wystrzeliła w górę wysoka na 34 kilometry kolumna kamieni, popiołów i gazów wulkanicznych. Na budzących się mieszkańców pobliskich miast – Pompeje, Herkulanum, Oplontis i Stabie – spadł grad gorących skał i tony palącego popiołu. Niemal dwa tysiące lat później Pompeje są archeologicznym skarbem, po którym przechadzają się tysiące turystów dziennie.
Spis treści: Miasto luksusu Najważniejsze domy i budowle Zwiedzanie miasta „«Dom mój do dzisiaj pokazują co dzień, I pustkę tę daleki ogląda przechodzień, I w najtajniejsze wchodzi rozwalin zakątki, A przecież imię rzadki zaznał dla pamiątki...»” C.K. Norwid, „Pompeja” Pompeje zbudowano na plateau utworzonym przez prehistoryczny potok lawowy Wezuwiusza. Pierwsze osady powstały tam już na przełomie VII i początku VI wieku p.n.e. Wpływ na rozwój miasta mieli Etruskowie, Grecy oraz ludność miejscowa. W V wieku p.n.e. Pompeje otoczono murami obronnymi. Miasto luksusu Gdy na przełomie IV–III wieku p.n.e. Rzym rozszerzał swoje wpływy w Kampanii, Pompeje stały się sojusznikiem republiki rzymskiej. Prawdziwy rozkwit przeżyły w okresie panowania cesarzy Augusta i Tyberiusza. Powstały wówczas liczne świątynie, łaźnie, teatry i luksusowe domy. W 62 r. n.e. silne trzęsienie ziemi zniszczyło znaczną część miasta. Odbudowę przerwała erupcja Wezuwiusza 24 sierpnia 79 r. n.e., która zasypała Pompeje popiołem i pumeksem. Miasto odkryto ponownie pod koniec XVI wieku, a systematyczne wykopaliska rozpoczęto w 1748 r. za panowania Karola III Burbona. W tej chwili stanowisko archeologiczne obejmuje około 66 hektarów. Jednak to nie ze względu na wielkość Pompeje są tak interesujące. Stanowisko jest wyjątkowe, ponieważ zachowało się całe rzymskie miasto „zamrożone w czasie”: domy, sklepy, piekarnie, graffiti, freski, a nawet odlewy ludzi i zwierząt. Większość stanowisk archeologicznych to ruiny monumentalnych budowli. Natomiast Pompeje pokazują codzienne życie zwykłych mieszkańców niemal minuta po minucie przed katastrofą. Najważniejsze domy i budowle Dom Cytrzysty (House of the Citharist) to jedna z największych rezydencji w Pompejach, zajmująca niemal cały kwartał miasta. Posiadała dwa atria i trzy perystyle. W centralnym ogrodzie znajdował się basen z fontannami i brązowymi rzeźbami zwierząt. Nazwa domu pochodzi od znalezionego posągu Apollina grającego na cytrze. Dom Casca Longusa, elegancka willa z II wieku p.n.e., znana z dekoracji inspirowanych teatrem i tragediami Menandra. Znaleziono tu luksusowe przedmioty należące prawdopodobnie do Publiusza Serviliusa Casca Longusa – jednego ze spiskowców, którzy zamordowali Juliusza Cezara. Folusz Stefanusa, czyli przekształcona z budynku mieszkalnego pralnia. Tkaniny czyszczono przy użyciu mieszaniny wody i moczu zbieranego w ulicznych pojemnikach. Przy wejściu odnaleziono szkielet właściciela próbującego uciec podczas erupcji. Dom Menandra to luksusowa rezydencja arystokratyczna z freskami przedstawiającymi sceny z „Iliady” i „Odysei”. W piwnicy znaleziono skrzynię ze srebrną zastawą stołową. Dom należał do rodziny spokrewnionej z cesarzową Poppeą. Dom Paquiusa Proculusa znany jest z bogatych mozaik podłogowych i portretów właścicieli. Ogród Uciekinierów to dawna winnica, w której znaleziono odlewy trzynastu ofiar erupcji próbujących uciec z miasta. Zginęły wskutek gorących gazów i popiołu. Dom Oktawiusza Quartio jest rezydencją przypominającą wiejską willę z kanałami wodnymi, fontannami i dekoracjami inspirowanymi Egiptem oraz kultem Izydy. Dom Wenus w Muszli znany jest przede wszystkim z wielkiego fresku przedstawiającego nagą Wenus leżącą w muszli, otoczoną cherubinami. Amfiteatr w Pompejach to najstarszy tego typu obiekt rzymskiego świata. Został zbudowany około 70 r. p.n.e. Mógł pomieścić około 20 tysięcy widzów. Wielka Palestra to ogromny kompleks sportowy przeznaczony do ćwiczeń młodzieży. Znaleziono tam liczne graffiti i szczątki osób, które próbowały schronić się podczas erupcji. Koszary Gladiatorów były początkowo miejscem szkolenia wojowników, które później przekształcone w prywatny dom. Wewnątrz znaleziono liczne inskrypcje związane z walkami gladiatorów. Dom Cecyliusza Jukundusa, w którym odkryto archiwum 154 tabliczek woskowych dokumentujących transakcje finansowe. Dom Fauna jest jedną z najsłynniejszych i największych rezydencji Pompejów. Znajdowała się tu mozaika przedstawiająca bitwę Aleksandra Wielkiego z Dariuszem oraz posąg tańczącego fauna. Zwiedzanie miasta Do Pompejów najłatwiej dojechać pociągiem z Neapolu – linią Circumvesuviana do stacji Pompei Scavi – Villa dei Misteri, która znajduje się tuż przy głównym wejściu do wykopalisk. Można również wybrać wycieczkę zorganizowaną z transportem z Neapolu lub Rzymu. Oficjalny bilet „Pompeii Express” kosztuje obecnie ok. 20 euro i obejmuje główny teren wykopalisk. Droższa wersja „Pompeii Plus” to koszt ok. 25 euro. Bilet pozwala również na zwiedzenie podmiejskich willi. Dzieci i młodzież poniżej 18. roku życia z państw Unii Europejskiej wchodzą na teren Pompei bezpłatnie, a młodzi dorośli do 25 lat płacą symboliczną opłatę 2 euro. W sezonie – szczególnie od kwietnia do sierpnia – bilety warto kupować z kilkudniowym wyprzedzeniem online, ponieważ obowiązują limity wejść i bilety imienne. Zwiedzanie Pompejów zajmuje zwykle od 3 do 5 godzin, ale osoby bardziej zainteresowane historią potrafią spędzić tam cały dzień. Teren jest ogromny, dlatego wybierając się tam nie zapomnijmy o wygodnych butach, butelce wody i nakryciu głowy. Na miejscu można wypożyczyć audioprzewodnik, który kosztuje około 9 euro dla dorosłych i jest dostępny przy wejściach do parku. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Parma to miejsce pachnące serem i szynką. Historia przenika tam codzienność
Parma to miejsce, gdzie europejska historia spotyka się z wyrafinowaną sztuką renesansu i wyjątkową tradycją kulinarną. Na przestrzeni wieków miasto ewoluowało z rzymskiej kolonii w potężną stolicę niezależnego księstwa, by w XXI wieku stać się symbolem gastronomicznej jakości.
Spis treści: Tożsamość ukształtowana przez lokalizację Od Rzymian do zjednoczenia Włoch Artystyczne dziedzictwo Parmy Kompleks Palazzo della Pilotta Muzyczna Dusza Parmy Kreatywne Miasto Gastronomii UNESCO Rokrocznie Włochy plasują się w górnej części rankingów najchętniej wybieranych destynacji turystycznych. Nic dziwnego, że większość tamtejszych miast nie oparła się komercjalizacji. Jednak Parma, mimo globalnej sławy swoich produktów, zdołała zachować swój unikatowy klimat. Z jednej strony oferuje ona arystokratyczny dystans, widoczny w neoklasycznych fasadach teatrów i surowości romańskich murów katedry. Z drugiej – jest miejscem niezwykle inkluzywnym, gdzie wielka sztuka Correggia spotyka się z codziennym celebrowaniem smaku w lokalnych winiarniach. Tożsamość ukształtowana przez lokalizację Parma jest usytuowana w północnych Włoszech, w samym sercu regionu Emilia-Romania. Jej granice rozciągają się na Nizinie Padańskiej, u stóp Apeninów. Miasto jest przecięte przez rzekę o tej samej nazwie, dopływ Padu, która naturalnie dzieli je na dwie sfery – arystokratyczne centrum wschodnie i dzielnicę bohemy Oltretorrente na zachodzie. Specyficzny mikroklimat doliny rzeki Pad, charakteryzujący się wilgotnymi, mglistymi zimami i gorącymi latami, stał się niezbędnym elementem procesów produkcyjnych, które uczyniły Parmę sławną. To właśnie te warunki klimatyczne umożliwiają naturalne dojrzewanie szynki Prosciutto di Parma oraz produkcję sera Parmigiano Reggiano (parmezanu), które wymagają precyzyjnej interakcji z lokalnym mikroklimatem. Od Rzymian do zjednoczenia Włoch Historia Parmy rozpoczęła się już w czasach Etrusków. Najprawdopodobniej to właśnie lud z północnej Italii założył i nazwał miasto. W 183 roku p.n.e. stała się kolonią rzymską i ważnym węzłem handlowym na Via Aemilia. Po okresie panowania barbarzyńskiego i bizantyjskiego w IX wieku wzrosło znaczenie miejscowego biskupstwa, co zapoczątkowało jej wzrost jako centrum administracyjnego i religijnego. Czas panowania rodu Farnese i narodziny księstwa Kluczowy moment w historii miasta nastąpił w 1545 roku, kiedy papież Paweł III (Alessandro Farnese) wyodrębnił Parmę i Piacenzę z domeny papieskiej, tworząc autonomiczne księstwo dla swojego syna, Piera Luigiego Farnese. Arystokratyczny ród władał miastem do 1731 roku, przekształcając je w jeden z najświetniejszych europejskich ośrodków. To właśnie w tym okresie powstały monumentalne obiekty, takie jak kompleks Palazzo della Pilotta, a miasto stało się magnesem dla artystów i uczonych. Wpływ rodu Farnese na rozwój Parmy był nieoceniony. Inwestowali oni nie tylko w architekturę obronną i reprezentacyjną, ale także w naukę, zakładając prestiżowe szkoły dla szlachty, które stały się wzorem dla całej Europy. Ich rządy położyły fundament pod kulturalną otwartość miasta na wpływy zagraniczne. Dynastie Burbonów i Habsburgów Po wygaśnięciu linii Farnese w 1731 roku, Parma stała się przedmiotem skomplikowanych gier dyplomatycznych i wojen sukcesyjnych. Przeszła pod panowanie dynastii Burbonów, co przyniosło ze sobą silne wpływy francuskie, widoczne w architekturze i etykiecie dworskiej. Na krótko rządy przejęli Habsburgowie, jednak po traktatach pokojowych miasto powróciło do Burbonów, a w epoce napoleońskiej zostało zaanektowane przez Francję. Najważniejszą postacią XIX-wiecznej Parmy była Maria Ludwika Austriaczka, druga żona Napoleona, która na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego otrzymała księstwo w dożywotnie władanie. Jej rządy, trwające od 1816 do 1847 roku, zapisały się w historii jako era oświeconego dobrobytu. Jako „dobra księżna” zmodernizowała infrastrukturę, budując mosty na rzekach Taro i Trebbia, i zainicjowała budowę Teatro Regio, do dziś będącego symbolem miasta. Po jej śmierci i krótkim powrocie Burbonów, w 1860 roku mieszkańcy zadecydowali o przyłączeniu Parmy do nowo powstałego Królestwa Włoch. Artystyczne dziedzictwo Parmy Parma zajmuje wyjątkowe miejsce w historii sztuki włoskiej dzięki wykształceniu własnej szkoły malarstwa, która w XVI wieku wyznaczyła kierunki rozwoju dla baroku i manieryzmu. Centralnym punktem tego dziedzictwa jest Piazza Duomo, plac zachowujący nienaruszoną, sakralną atmosferę średniowiecza i renesansu. Katedra i iluzjonizm kopuły Katedra w Parmie, wzniesiona w stylu romańskim po 1074 roku, jest istną skarbnicą sztuki sakralnej. Jednak to wnętrze kopuły, ozdobione freskiem Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, wykonanym przez Antonia Allegriego zwanego Correggio, stanowi o jej światowej randze. Artysta zastosował nowatorską technikę skrótów perspektywicznych di sotto in su, tworząc iluzję wirującego nieba, w którym dziesiątki postaci towarzyszą Marii w jej wstąpieniu do chwały. W katedrze znajdują się również reliefy Benedetta Antelamiego, w tym słynne „Zdjęcie z Krzyża”. Dzieło to jest jednym z najważniejszych przykładów rzeźby romańskiej we Włoszech. Baptysterium Ośmioboczne baptysterium, zaprojektowane przez Antelamiego i budowane od 1196 roku, jest uznawane za jeden z najbardziej fascynujących obiektów architektonicznych w Europie. Wyłożone różowym marmurem z Werony, łączy surowość stylu romańskiego z pionowością gotyku. Jego fasada i wnętrze są bogato zdobione rzeźbami przedstawiającymi cykle miesięcy, pór roku i sceny biblijne. Camera di San Paolo Innym arcydziełem Correggia jest dekoracja prywatnego apartamentu przeoryszy Giovanny Piacenzy w dawnym klasztorze San Paolo, pochodząca z 1519 roku. Freski te, przedstawiające boginię Dianę i radosne putta wyglądające przez owale w gęstej pergoli, są rzadkim przykładem świeckiej i mitologicznej ikonografii w instytucji religijnej. Wybór Diany, symbolu czystości, ale i niezależności, interpretuje się jako manifest siły samej przeoryszy wobec ówczesnych władz kościelnych. Kompleks Palazzo della Pilotta Turystycznym i kulturalnym centrum miasta jest Palazzo della Pilotta – ogromny zespół budynków, wzniesiony dla rodu Farnese. Nazwa, nietypowo, ma sportowe korzenie – pochodzi od hiszpańskiej gry pelota. Obecnie kompleks łączy pod jednym dachem kilka najważniejszych instytucji muzealnych. Teatro Farnese Zbudowany w 1618 roku przez Giovan Battistę Aleottiego, Teatro Farnese jest uznawany za pierwszy stały teatr nowożytny z proscenium i ruchomą scenografią. Wykonany niemal w całości z drewna i imitującego marmur stiuku, oferował niezwykłe efekty wizualne, w tym możliwość zalania parteru wodą dla potrzeb bitew morskich. Mimo niemal całkowitego zniszczenia podczas II wojny światowej, został zrekonstruowany i do dziś zapiera dech w piersiach swoją skalą i akustyką. Galleria Nazionale di Parma W Narodowej Galerii zgromadzono arcydzieła malarstwa, które przetrwały burzliwy wiek XVIII, kiedy część kolekcji Farnese została wywieziona do Neapolu przez Karola Burbona. Do najważniejszych eksponatów należą: „La Scapigliata” Leonarda da Vinci – niezwykle subtelny szkic kobiecej głowy, emanujący spokojem i tajemniczością charakterystyczną dla dojrzałego stylu mistrza, dzieła Parmigianina – w tym słynna „Schiava Turca” i portrety szlacheckie, prezentujące najwyższy kunszt manieryzmu; kolekcja Correggia – galeria posiada kilka kluczowych dzieł artysty, w tym „Madonnę di San Girolamo” (zwaną Il Giorno) i „Madonnę della Scodella”; Prace El Greco, Canaletta, Van Dycka czy Hansa Holbeina Młodszego. Muzyczna Dusza Parmy Muzyka w Parmie nie jest tylko formą rozrywki, ale także elementem tożsamości społecznej. Miasto jest nierozerwalnie związane z osobą Giuseppe Verdiego, który urodził się w pobliskim Roncole di Busseto. Teatro Regio Zbudowany pod patronatem Marii Ludwiki i otwarty w 1829 roku, Teatro Regio uchodzi za jeden z najbardziej prestiżowych teatrów operowych świata. Każdego roku w październiku, w rocznicę urodzin kompozytora, odbywa się Festival Verdi, przyciągający najlepszych wykonawców i melomanów z całego globu. Towarzyszy mu program Verdi Off, obejmujący darmowe wydarzenia, koncerty plenerowe i instalacje, które sprawiają, że muzyka Verdiego dociera do każdego zakątka miasta, w tym do szpitali i więzień. Kreatywne Miasto Gastronomii UNESCO W 2015 roku Parma została pierwszym włoskim miastem uhonorowanym tytułem Miasta Kreatywnego Gastronomii UNESCO. Tamtejsze produkty są rozpoznawalne na całym świecie, a ich autentyczność jest ściśle związana z terytorium miasta i tradycyjnymi metodami produkcji: Parmigiano Reggiano – ser wytwarzany wyłącznie z mleka, soli i podpuszczki, bez żadnych dodatków i konserwantów. Proces dojrzewania trwa minimum 12 miesięcy, a najlepsze odmiany dojrzewają nawet 36 miesięcy i więcej, zyskując unikatową strukturę i głębię smaku; Prosciutto di Parma – szynka produkowana tylko z udźców wieprzowych i soli morskiej, dojrzewająca w specyficznym klimacie wzgórz wokół Langhirano. Jej charakterystyczny słodki smak i delikatność są wynikiem naturalnego suszenia powietrzem napływającym z Apeninów; Culatello di Zibello – uznawany za szlachetniejszego kuzyna prosciutto, wytwarzany z najmiększej części udźca wieprzowego w mglistych rejonach wzdłuż rzeki Pad. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Plac św. Marka to bijące serce Wenecji. Odbywały się tu uroczystości kościelne, karnawały i egzekucje
Zdaniem Napoleona Bonaparte na całym świecie nie było znakomitszego miejsca niż wenecki Plac św. Marka. Centralny plac miasta był świadkiem wizyt cesarzy i papieży. To przy nim stoją najznamienitsze zabytki Wenecji. To również on był miejscem egzekucji i najważniejszym punktem na mapie weneckiego karnawału. Jego historia jest tak różnorodna, jak tylko bywa życie.
Spis treści: W bizantyjskim stylu Pałac Dożów Wenecja widziana z góry Najstarsza kawiarnia świata Nie można zwiedzić Wenecji nie zahaczając o plac św. Marka. Ten wydłużony czworobok o długości 170 metrów i szerokości między 50 a 80 metrów jest centralnym punktem miasta. Otaczają go cuda architektury i historia bijąca z każdego kamienia. Trudno o bardziej zachwycającą świątynię niż Bazylika św. Marka. Pierwotny kościół powstał w IX wieku, aby być miejscem spoczynku relikwii św. Marka Ewangelisty. Weneccy kupcy wywieźli relikwie w 828 roku z Aleksandrii. Nie było to jedyne przywłaszczenie tworzące to wyjątkowe miejsce. W bizantyjskim stylu Świątynia jest znakomitym przykładem sztuki bizantyjskiej w Europie. Budowla była wzorowana na kościele Świętych Apostołów w Konstantynopolu, stolicy Cesarstwa Bizantyjskiego. Wschodni przepych można dostrzec niemal w każdym centymetrze kwadratowym bazyliki. Budowla została zaprojektowana na planie krzyża greckiego i zwieńczona pięcioma dużymi kopułami, charakterystycznymi dla architektury bizantyjskiej. Fasada bazyliki ozdobiona jest bogatymi mozaikami, łukami i orientalnymi detalami. Za to jej wnętrze pokrywają tysiące metrów złotych mozaik przedstawiających sceny biblijne. Świątynia często określana jest mianem „kościoła ze złota”. Stanowi wyjątkowe połączenie kultury zachodniej i wschodniej. Wenecja utrzymywała silne kontakty handlowe i polityczne z Konstantynopolem. Stąd w bazylice widoczne są liczne wpływy wschodnie – zarówno w architekturze, jak i dekoracjach. Lecz wpływy to jedno, a zrabowane z miasta dzieła sztuki – drugie. Po zdobyciu Konstantynopola przez krzyżowców w 1204 roku Wenecjanie zabrali stamtąd wiele dzieł sztuki i elementów architektonicznych. Samą bazylikę ozdobiono marmurami, kolumnami oraz słynną kwadrygą koni z hipodromu konstantynopolitańskiego. Pałac Dożów Tam, gdzie Canal Grande spotyka się z południową częścią Placu św. Marka, znajduje się Pałac Dożów (Palazzo Ducale). Doża to określenie głowy państwa z czasów Republiki Weneckiej. Pałac był zarówno jego siedzibą, jak i miejscem administrowania republiką. Budynek wielokrotnie niszczyły pożary, lecz zawsze był odbudowywany, często z wpływami architektonicznymi z danej epoki. Początkowo Pałac Dożów pełnił funkcję twierdzy obronnej. Ta spłonęła w 976 roku, lecz została odbudowana i przebudowywana przez kolejne stulecia. Najważniejszych zmian dokonał doża Sebastiano Ziani, który uporządkował funkcje administracyjne budynku i przeniósł część urzędników do nowej Prokuracji przy Placu św. Marka. Swój wyjątkowo reprezentacyjny charakter pałac zyskał na przełomie XIV i XV. Dobudowano wówczas monumentalną salę Wielkiej Rady oraz charakterystyczną fasadę z lekkimi, ażurowymi arkadami wychodzącymi na lagunę i Piazzettę. Główne wejście – Porta della Carta – powstało w stylu późnogotyckim i zostało ozdobione wizerunkiem doży klęczącego przed skrzydlatym lwem św. Marka. Oryginalne rzeźby zostały jednak zniszczone z rozkazu Napoleona po upadku Republiki Weneckiej. Wenecja widziana z góry Z pałacem połączony jest również słynny Most Westchnień prowadzący do dawnego więzienia. Po utracie niepodległości przez Wenecję pałac stał się siedzibą władz francuskich i austriackich, a dziś jest jednym z najważniejszych muzeów miasta. Kolejnym istotnym miejscem jest Campanile – Dzwonnica św. Marka. Ta ceglana wieża pochodzi z XVI wieku i ma wysokość 99 metrów. Stanowi znakomity punkt widokowy. Jednak ci, którzy obawiają się o swoje nogi nie muszą się martwić. Oryginalna dzwonnica zawaliła się w 1902 roku, ale na szczęście została odbudowana. Dodano też pewne udogodnienie – windę. Torre dell’Orologio, czyli wieża zegarowa znajduje się po północnej stronie Placu św. Marka, blisko bazyliki. Stojąc przodem do bazyliki i patrząc w lewo, trudno nie zauważyć dużego zegara na szczycie wieży. Znajdują się tam dwie miedziane figury uderzające w dzwon. Wieczorem wieża jest jeszcze bardziej efektowna dzięki podświetleniu. Oprócz zegara warto zwrócić uwagę na fasadę z błękitno-złotymi dekoracjami, skrzydlatego lwa oraz zegar astronomiczny. Gdy wieża jest otwarta dla zwiedzających, można zobaczyć imponujący mechanizm obsługujący zegar. Pod wieżą znajduje się także przejście do Mercerii – jednej z głównych ulic handlowych Wenecji. Najstarsza kawiarnia świata Po obu stronach Placu św. Marka znajdują się zabytkowe budynki zwane Prokuracjami. Po północnej stronie stoi Stara Prokuracja (Procuratie Vecchie) z XVI wieku – jeden z pierwszych renesansowych budynków publicznych Wenecji. Naprzeciw niej wznosi się wzorowana na niej Nowa Prokuracja (Procuratie Nuove). Arkady na parterze od wieków zajmują sklepy i słynne kawiarnie, m.in. historyczne Caffè Florian działające od 1720 roku oraz Caffè Quadri. Ci, którzy chcą odpocząć w kawiarniach powinni dokładnie przyjrzeć się cenom i wszystkim dodatkowym kosztom, bo rachunek naprawdę może zaskoczyć. Zachodnią część placu zamyka klasycystyczne Skrzydło Napoleońskie (Ala Napoleonica), wzniesione w XIX wieku z polecenia Napoleon Bonaparte. Aby je wybudować, zburzono dawny kościół San Geminiano. W budynku mieściły się sale reprezentacyjne i apartamenty administracji, a dziś znajduje się tam Museo Correr – muzeum poświęcone historii i sztuce Wenecji, słynące m.in. z kolekcji dzieł Antonio Canovy. W końcu XII wieku w południowej części placu postawiono dwie charakterystyczne kolumny. Na jednej znajduje się skrzydlaty lew św. Marka – symbol patrona Wenecji, obecny w całym mieście. Drugą zdobi figura św. Teodora, pierwszego patrona Wenecji, przedstawionego stojącego na krokodylu. To właśnie tam w czasach Republiki Weneckiej wykonywano publiczne egzekucje i tortury skazańców. Tuż za kolumnami znajduje się port i przystań dla gondoli. Półgodzinny rejs to koszt 90–110 euro. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Adršpach przypomina kamienne miasto. Natura nadała temu miejscu niezwykłe kształty
Skalne miasto Adršpach – unikatowy kompleks wież, iglic i wąwozów piaskowcowych – jest jedną z największych osobliwości geologicznych w Czechach. To niezwykłe miejsce od lat przyciąga badaczy, artystów i rzesze turystów. Trudno się temu dziwić. Poza niesamowitymi krajobrazami, Adršpašské skály oferują także wgląd w trwające miliony lat procesy rzeźbotwórcze Ziemi.
Spis treści: Gdzie znajduje się skalne miasto Adršpach? Jak powstało skalne miasto? „Ulice” skalnego miasta Osobliwości skalnego miasta Ogromne formacje skalne o fantazyjnych kształtach, kaniony i wąwozy z wysokimi ścianami, skalne korytarze, zachwycające jezioro i malownicze wodospady – atrakcje, jakie czekają na odwiedzających skalne miasto Adršpach można długo wyliczać. Bez wątpienia to jedno z najbardziej urokliwych miejsc w Europie Środkowej. W dodatku od przejścia granicznego w Golińsku jest oddalone o zaledwie kilka kilometrów. Gdzie znajduje się skalne miasto Adršpach? W ujęciu administracyjnym, skalne miasto Adršpach, a dokładnie – masyw Adršpašskoteplické skály, znajduje się w północno-wschodniej części Czech, w kraju hradeckim, w granicach gminy Adršpach. Region ten rozpościera się w bezpośrednim sąsiedztwie Polski. Najbliższe przejścia graniczne to Golińsk-Mieroszów i Okrzeszyn-Petříkovice. W kontekście geograficznym, Adršpach należy do Sudetów Środkowych, w obrębie Wyżyny Broumovskiej sąsiadującej z Górami Stołowymi. Obszar ten usytuowane jest na wysokości około 500 metrów n.p.m. Pojęcie skalnego miasta definiuje krajobraz Adršpachu. Trwające miliony lat procesy erozyjne rozczłonkowały niegdyś jednolitą płytę piaskowcową na tysiące izolowanych wież skalnych, głębokich kanionów i wąskich korytarzy, które swoim układem przypominają ulice i place. Istotnym elementem tej niezwykłej panoramy są formy wodne – od krystalicznie czystych jezior w dawnych wyrobiskach, po wodospady i potoki rzeźbiące miękkie podłoże. Obszar o wyjątkowych walorach Masyw objęty jest ochroną w ramach rezerwatu przyrody Adršpašsko-teplické skály. Cały kompleks zajmuje obszar o powierzchni około 18 kilometrów kwadratowych. Mówimy tu zatem o jednym z największych zespołów form piaskowcowych w tej części Europy. Status rezerwatu przyrody nakłada na odwiedzających obowiązek przestrzegania rygorystycznych zasad: w skalnym mieście nie można schodzić ze szlaków – piaskowcowe podłoże jest niezwykle podatne na erozję, a unikatowa roślinność szczelinowa ginie pod stopami turystów; należy zachować ciszę – rezerwat jest ostoją dla rzadkich gatunków zwierząt, w tym ptaków drapieżnych. Hałasowanie płoszy zwierzęta; obowiązuje zakaz używania dronów – drony stanowią istotne zagrożenie dla ptaków drapieżnych i zakłócają spokój miejsca; należy dbać o czystość – wszelkie śmieci należy zabrać ze sobą. Wewnątrz rezerwatu nie ustawia się koszy na śmieci, aby nie przyciągać dzikich zwierząt do szlaków. Jak powstało skalne miasto? Obecny kształt tego obszaru jest wynikiem splotu unikatowych warunków sedymentacyjnych, tektonicznych i erozyjnych. Dzięki temu skalne miasto pozwala badaczom na prześledzenie historii Ziemi od okresu kredowego, aż po współczesność. Sedymentacja kredowa Skalne miasto zaczęło się formować około 89–90 milionów lat temu, w okresie późnej kredy. W tym czasie obszar dzisiejszych północnych Czech i południowo-zachodniej Polski stanowił dno rozległego, ale stosunkowo płytkiego basenu morskiego. Rzeki spływające z okolicznych lądów nanosiły do morza ogromne ilości osadów, głównie piasku kwarcowego, a także niewielkich ilości iłów i związków wapnia. Przez miliony lat warstwy te gromadziły się jedna na drugiej, tworząc potężną płytę osadową o miąższości dochodzącej do kilkuset metrów. Pod ciężarem nadległych warstw i w wyniku procesów chemicznych nastąpiła diageneza, czyli cementacja luźnych ziaren piasku w litą skałę. Kluczowa dla trwałości dzisiejszych wież była warstwa spajająca. W Adršpach dominuje spoiwo krzemionkowe, które jest niezwykle odporne na działanie czynników atmosferycznych. Tektonika Po ustąpieniu morza, w wyniku ruchów górotwórczych związanych z orogenezą alpejską, płyta piaskowcowa została wyniesiona ponad poziom oceanu i poddana ogromnym naprężeniom. Oddziaływania te doprowadziły do powstania regularnej sieci pęknięć – systemu szczelin przecinających się pod zbliżonym kątem prostym, co zdeterminowało późniejszy kształt formacji. Skały pękały wzdłuż linii pionowych i poziomych, tworząc gigantyczną, kamienną „szachownicę”. Erozja selektywna Za ostateczny szlif odpowiadały czynniki atmosferyczne – woda, mróz, wiatr i słońce. Woda opadowa wnikała w szczeliny ciosowe, rozpuszczając spoiwo i mechanicznie wypłukując ziarna piasku. W okresach mrozu, zamarzająca w szczelinach ciecz zwiększała swoją objętość, działając jak potężne kliny rozsadzające skałę. Proces ten miał charakter selektywny – partie skały, które zawierały więcej krzemionki, opierały się niszczeniu, podczas gdy miększe fragmenty były usuwane, tworząc wolne przestrzenie. Wynikiem tej trwającej miliony lat działalności jest obecna rzeźba terenu, gdzie izolowane ostańce osiągają wysokość blisko 100 metrów, stojąc na stosunkowo wąskich podstawach. „Ulice” skalnego miasta Skalne miasto oferuje dobrze przygotowany system szlaków, który pozwala na dostosowanie wycieczki do kondycji fizycznej. Każda z tras ma inny charakter krajobrazowy i różny stopień trudności. Szlak zielony To najpopularniejsza trasa, prezentująca esencję Adršpachu. Jej długość wynosi około 3,5 km, a jej pokonanie, przy spokojnym tempie marszu, zajmuje od 2,5 do 3 godzin. Szlak ten jest bogaty w formacje skalne o antropomorficznych nazwach i prowadzi przez najbardziej zróżnicowany teren. Pod względem technicznym, szlak zielony należy podzielić na dwa skrajnie różne odcinki. Od kas biletowych do Małego Wodospadu trasa prowadzi szeroką, płaską drogą szutrową. Ten fragment, mierzący ok. 1,3 km, jest w pełni dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej i rodzin z wózkami dziecięcymi. Za Małym Wodospadem, charakter szlaku zmienia się diametralnie. Ścieżka zaczyna gwałtownie piąć się w górę, wprowadzając turystów na system około 850 schodów. Łącznie na całej pętli znajduje się niemal 2000 stopni. Przejścia stają się wąskie, a podejścia – strome. Szlak niebieski To krótka trasa o długości 1,5 km, otaczająca zalany kamieniołom. Spacer o minimalnym stopniu trudności zajmuje około 20–30 minut. Mimo swojej prostoty, wariant ten oferuje jedne z najbardziej malowniczych widoków w całym rezerwacie. Turkusowa woda jeziora, biały piasek na brzegach i otaczające je pionowe ściany tworzą niesamowity pejzaż. To idealna opcja dla osób, które chcą nasycić się widokami przy minimalnym wysiłku fizycznym. Szlak żółty To trasa łącznikowa o długości 3,5 km, prowadząca z Adršpachu do sąsiednich Skał Teplickich. Przebiega ona przez wąwóz Vlčí – obszar o znacznie mniejszym natężeniu ruchu turystycznego, charakteryzujący się obecnością cennych torfowisk. Szlak wiedzie głównie po drewnianych kładkach, chroniących podmokłe podłoże, jednak na końcowych odcinkach pojawiają się strome drabiny i schody. Osobliwości skalnego miasta Większość skał w Adršpachu ma własną nazwę i często związaną z nią anegdotę. Należy jednak podkreślić, że fantazyjne formacje nie są jedyną atrakcją tego niezwykłego miejsca. Kochankowie (Milenci) To bezsprzecznie najbardziej majestatyczna formacja w całym kompleksie. Jest to najwyższa izolowana wieża skalna w Adršpachu, sięgająca 81,4 metra wysokości. Z odpowiedniej perspektywy, skała przypomina dwie tulące się do siebie postaci. Bochenek cukru (Homole cukru) Ta skała doskonale obrazuje potęgę procesów erozyjnych. Ma ona kształt kręgla o wysokości 13 metrów, który opiera się na bardzo wąskiej podstawie, o szerokości zaledwie 3 metrów. Wrażenie niestabilności formacji jest tak silne, że turyści wtykają u jej podstawy patyczki, co stało się lokalnym rytuałem mającym „zapobiec” jej przewróceniu. Starosta i Starościna (Starosta a Starostová) To para potężnych baszt skalnych. Ich sylwetki przypominają dostojne postaci, ubrane w barokowe stroje z kryzami. Gotycka brama Gotycka brama, zbudowana w 1839 roku, jest idealnie wkomponowana między dwie pionowe ściany skalne. Przejście przez nią oznacza wkroczenie w najbardziej spektakularną część rezerwatu. Mysia dziura Nieco dalej znajduje się wyjątkowo wąska szczelina. Mierzy zaledwie 50 cm, co sprawia, że przejście przez nią, zwłaszcza z dużym plecakiem, wymaga sporej gimnastyki. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Blue Hole Dahab – podwodna studnia Morza Czerwonego
Blue Hole Dahab to miejsce, które od lat przyciąga nurków, podróżników i miłośników przyrody z całego świata. Na wybrzeżu Półwyspu Synaj, zaledwie kilka kilometrów na północ od miasta Dahab, znajduje się jedna z najbardziej rozpoznawalnych podwodnych formacji na Ziemi, która zachwyca spektakularnym położeniem, wyjątkową budową geologiczną i bogactwem życia rafowego.
Spis treści: Czym właściwie są blue holes? Jaka jest głębokość Blue Hole w Dahab? Świat koralowców i ryb Morza Czerwonego Skąd wzięła się sława tego miejsca? Czy nurkowanie w Blue Hole Dahab jest bezpieczne? Blue Hole to naturalna pionowa rozpadlina w rafie koralowej Morza Czerwonego. Znajduje się nad Zatoką Akaba, około 8 kilometrów na północ od Dahabu, jednego z najpopularniejszych kurortów nurkowych w Egipcie. Patrząc z góry, obiekt przypomina niemal idealnie okrągłą studnię wypełnioną wodą. Jego średnica wynosi około 60 metrów, a ściany opadają pionowo w głąb morza. W przeciwieństwie do wielu innych miejsc nurkowych dostęp do Blue Hole jest wyjątkowo łatwy, ponieważ znajduje się ono tuż przy brzegu. Na odwiedzających największe wrażenie robi kontrast pomiędzy turkusową wodą płytkiej rafy a ciemnogranatowym kolorem głębokiej rozpadliny. To właśnie od tej charakterystycznej barwy pochodzi nazwa „Blue Hole”, czyli „Błękitna Dziura”. Czym właściwie są blue holes? Choć Blue Hole w Dahab jest jednym z najbardziej znanych przykładów, podobne formacje występują również w innych częściach świata. Blue hole, czyli błękitne dziury to rodzaj morskiej jaskini lub leju krasowego otwartego ku powierzchni wody. Powstają one najczęściej w skałach wapiennych lub rafach koralowych. Większość takich struktur ukształtowała się podczas epok lodowcowych, kiedy poziom mórz był znacznie niższy niż obecnie. Woda deszczowa stopniowo rozpuszczała skały wapienne, tworząc podziemne pustki i systemy jaskiń. Po podniesieniu się poziomu oceanów zostały one zalane wodą morską. Dziś błękitne dziury stanowią cenne obiekty badań geologicznych, biologicznych i klimatycznych. Ich osady przechowują informacje o dawnych zmianach środowiska, a specyficzne warunki chemiczne pozwalają rozwijać się nietypowym mikroorganizmom. Blue Hole a inne błękitne dziury świata Choć egipskie Blue Hole jest najbardziej rozpoznawalne wśród nurków, nie należy do najgłębszych tego typu obiektów. Na świecie istnieje wiele imponujących błękitnych dziur, a wśród najbardziej znanych znajdują się: Great Blue Hole w Belize, Dean’s Blue Hole na Bahamach, Dragon Hole na Morzu Południowochińskim, Taam Ja’ Blue Hole u wybrzeży Meksyku. Każda z tych formacji różni się geologią, głębokością i historią powstania. Łączy je jednak wyjątkowe znaczenie naukowe oraz niezwykła atrakcyjność krajobrazowa. Jaka jest głębokość Blue Hole w Dahab? Sama rozpadlina osiąga około 102 metrów głębokości. To jednak tylko część imponującej podwodnej topografii tego miejsca. Wewnętrzne ściany opadają niemal pionowo, tworząc ogromny naturalny szyb otoczony rafą koralową. Najbardziej charakterystycznym elementem Blue Hole jest tzw. The Arch, czyli naturalny tunel skalny łączący wnętrze rozpadliny z otwartym morzem. Wejście do niego znajduje się na głębokości około 52 metrów, natomiast sklepienie przebiega na poziomie około 55 metrów. Tunel ma długość około 26 metrów. Za jego wylotem dno gwałtownie opada głębiej, miejscami osiągając nawet 120 metrów. Dla nurków technicznych przejście przez The Arch jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych wyzwań nurkowych na świecie. Świat koralowców i ryb Morza Czerwonego Choć sława Blue Hole wiąże się głównie z ekstremalnym nurkowaniem, warto pamiętać, że miejsce zachwyca również walorami przyrodniczymi. Morze Czerwone należy do najbardziej różnorodnych biologicznie akwenów tropikalnych. W okolicach Dahabu można obserwować rozbudowane rafy koralowe, liczne gatunki ryb rafowych oraz bezkręgowce związane z ekosystemami koralowymi. Dzięki bardzo dobrej przejrzystości wody widoczność często przekracza kilkadziesiąt metrów. To jeden z powodów, dla których region od dekad przyciąga fotografów podwodnych i miłośników snorkelingu. Dla osób pozostających przy powierzchni atrakcyjne są także płytsze fragmenty rafy otaczającej rozpadlinę. Nie trzeba schodzić na duże głębokości, aby podziwiać bogactwo podwodnego świata. Skąd wzięła się sława tego miejsca? Popularność Blue Hole Dahab zaczęła rosnąć szczególnie w drugiej połowie XX wieku. W okresie, gdy Synaj znajdował się pod administracją izraelską, miejsce stopniowo zdobywało renomę w międzynarodowym środowisku nurkowym. Po powrocie półwyspu pod administrację Egiptu rozwój turystyki nurkowej jeszcze przyspieszył. Powstawały kolejne centra nurkowe, a Dahab zyskał opinię jednego z najlepszych miejsc do nurkowania na świecie. Dużą rolę odegrała także wyjątkowa lokalizacji tej błękitnej dziury. W przeciwieństwie do wielu głębokich stanowisk nurkowych Blue Hole jest dostępne praktycznie bezpośrednio z brzegu, bez konieczności korzystania z łodzi. Czy nurkowanie w Blue Hole Dahab jest bezpieczne? To pytanie budzi najwięcej emocji i często prowadzi do powielania uproszczeń. Sama rozpadlina nie jest z natury bardziej niebezpieczna niż wiele innych głębokich stanowisk nurkowych. Problemem staje się przekraczanie granic własnych umiejętności oraz podejmowanie prób przejścia przez The Arch bez odpowiedniego przygotowania. Przejście przez tunel odbywa się na głębokości znacznie przekraczającej limity rekreacyjnego nurkowania. Takie nurkowanie wymaga specjalistycznego szkolenia technicznego, odpowiedniej konfiguracji sprzętu oraz szczegółowego planowania zapasu gazu oddechowego. Najważniejsze czynniki ryzyka to: bardzo duża głębokość, możliwość wystąpienia narkozy azotowej, konieczność przeprowadzenia dekompresji, trudność w odnalezieniu wejścia do tunelu, złudne postrzeganie odległości pod wodą, zwiększone zużycie gazu na dużej głębokości. Dodatkowym problemem jest psychologia. Renoma miejsca sprawia, że część nurków traktuje Blue Hole w Dahab jako wyzwanie prestiżowe. W efekcie niektórzy podejmują ryzyko nieadekwatne do swojego doświadczenia. Dlaczego Blue Hole nazywane jest „cmentarzem nurków”? Blue Hole bywa określane mianem „Cmentarza Nurków”. Przydomek ten wynika z dużej liczby śmiertelnych wypadków odnotowanych na przestrzeni lat. Dokładne statystyki nie są prowadzone, jednak różne źródła wskazują, że liczba ofiar mogła przekroczyć nawet 200 osób. Na miejscu znajdują się tablice pamiątkowe upamiętniające zmarłych nurków. Warto jednak podkreślić, że większość tragedii nie była skutkiem niezwykłych właściwości samego miejsca. Analizy wskazują przede wszystkim na błędy ludzkie, niewystarczające kwalifikacje, nieprawidłowe planowanie nurkowania oraz lekceważenie procedur bezpieczeństwa. Wskutek tego w ostatnich latach egipskie służby i lokalne centra nurkowe zaostrzyły zasady dotyczące organizacji nurkowań w tym rejonie, starając się ograniczyć liczbę niebezpiecznych sytuacji. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Droga 100 Zakrętów przecina Góry Stołowe. To jedna z najbardziej widowiskowych tras w Polsce
Droga 100 Zakrętów to nie tylko ważny szlak komunikacyjny, łączący dwa miasta. Dla wielu kierowców i motocyklistów trasa przecinająca Park Narodowy Gór Stołowych jest jedną z najbardziej ikonicznych szos w Polsce, stanowiąc nie etap, a cel podróży sam w sobie. Gdzie znajduje się Droga 100 Zakrętów? Skąd wziął się jej fenomen? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kręta droga w Górach Stołowych Dzieło pruskich inżynierów Najsłynniejsze punkty trasy Atrakcje przy Drodze 100 Zakrętów Ciekawe miejsca w pobliżu trasy Włoskie i austriackie serpentyny są znane wśród kierowców z całej Europy. Nie można jednak nie wspomnieć, że na szosę pełną ciasnych agrafek można natrafić także w Polsce. Droga 100 Zakrętów, bo o niej mowa, nie jest tak popularna, jak choćby przełęcz Stelvio, za to wystawia nerwy i umiejętności kierowcy na naprawdę ciężką próbę. Kręta droga w Górach Stołowych Droga wojewódzka nr 387 przecina Dolny Śląsk na dystansie 36 km, rozpoczynając swój bieg w Ścinawce Górnej. Jednak jej najbardziej ikoniczny fragment – mierząca ok. 23 km Droga 100 Zakrętów – rozciąga się między Radkowem a Kudową-Zdrojem. Trasa ta przecina główny masyw Gór Stołowych, wspinając się na najwyższe partie jedynego w Polsce pasma o budowie płytowej. Charakterystyka techniczna drogi wynika bezpośrednio ze skomplikowanej rzeźby terenu. Szosa pokonuje znaczną deniwelację, wynoszącą około 400 metrów. Rozpoczynając wspinaczkę w Radkowie (ok. 350–400 m n.p.m.), osiąga swój punkt kulminacyjny na Lisiej Przełęczy, zlokalizowanej na wysokości od 780 m n.p.m. Tak duża różnica wysokości na stosunkowo krótkim odcinku wymusiła zastosowanie gęstej sieci serpentyn, ostrych łuków i odcinków o znacznym nachyleniu. Trasa dzieli się na dwa etapy. Pierwszy, wschodni, prowadzi z Radkowa w górę, mijając spektakularne formacje – Filary Skalne i Radkowskie Skały. Drugi, zachodni, to zjazd z Lisiej Przełęczy w kierunku Kudowy-Zdroju. Ten odcinek cechuje się szczególnie dużą liczbą ciasnych serpentyn. Dzieło pruskich inżynierów Powstanie Drogi 100 Zakrętów jest związane z dynamicznymi zmianami geopolitycznymi w Europie Środkowej, które zachodziły w drugiej połowie XIX wieku. Budowę trasy rozpoczęto w 1867 roku, tuż po zakończeniu wojny prusko-austriackiej, która zrewidowała układ sił w regionie i uwypukliła strategiczne znaczenie Sudetów jako naturalnej bariery i obszaru przygranicznego. Realizacja inwestycji trwała do 1870 roku. Przed wybudowaniem nowoczesnej szosy komunikacja w regionie opierała się na przestarzałych traktach. Były to drogi o nawierzchni gruntowej, często nieprzejezdne dla ciężkich transportów i nieprzystosowane do rosnącego tempa industrializacji. Pruscy inżynierowie stanęli przed zadaniem wytyczenia drogi, która mogłaby służyć zarówno celom militarnym, jak i gospodarczym, przede wszystkim transportowi drewna i surowców skalnych z licznych w tym regionie kamieniołomów piaskowca. Budowa drogi w tak trudnym terenie była niemałym wyczynem. Proces ten wymagał nie tylko precyzyjnego wytyczenia łuków, pozwalających zaprzęgom konnym (a później pojazdom mechanicznym) na wjazd na strome zbocza, ale także wzniesienia potężnych kamiennych murów oporowych, które do dziś podtrzymują nasypy drogowe w miejscach graniczących z przepaściami. Wykorzystanie lokalnego materiału skalnego pozwoliło na harmonijne wpisanie infrastruktury w naturalny krajobraz. Oddanie drogi do użytku spowodowało natychmiastową marginalizację starszych traktów, a nowa arteria stała się głównym czynnikiem stymulującym rozwój turystyki w Karłowie i okolicznych uzdrowiskach. Najsłynniejsze punkty trasy Jednym z najcharakterystyczniejszych punktów inżynieryjnych na Drodze 100 Zakrętów jest Stroczy Zakręt, potocznie nazywany „językiem teściowej”. Jest to niezwykle ciasna serpentyna, na której droga wykonuje zwrot o 180 stopni, pokonując przy tym znaczną różnicę wysokości. Zakręt ten jest częstym motywem fotograficznym i stanowi esencję trudności technicznych trasy. Innym kluczowym miejscem jest Lisia Przełęcz. Stanowi ona nie tylko najwyższy punkt drogi, ale także strategiczny węzeł szlaków turystycznych. Znajdują się tam parkingi, które pozwalają turystom na pozostawienie pojazdów i udanie się w stronę Fortu Karola czy w kierunku masywu Szczelińca. Atrakcje przy Drodze 100 Zakrętów Lokalizacja DW387 sprawia, że jest ona naturalną bramą do najważniejszych atrakcji Parku Narodowego Gór Stołowych. Większość turystów odwiedzających ten region korzysta z drogi jako głównej osi komunikacyjnej prowadzącej do najciekawszych miejsc w okolicy. Szczeliniec Wielki To najwyższy szczyt Gór Stołowych. Szczeliniec Wielki, słynący z monumentalnych form skalnych, jak „Fotel Pradziada”, „Wielbłąd” czy „Małpolud”, wznosi się na 919 metrów n.p.m. Wejście rozpoczyna się w Karłowie. Błędne Skały To zlokalizowany na wysokości 853 metrów n.p.m. zespół skalnych labiryntów. Choć same skały znajdują się w pewnym oddaleniu od głównej szosy, dojazd do nich zapewnia droga asfaltowa, odchodząca właśnie od Drogi 100 Zakrętów. Tworzące labirynt korytarze powstały w wyniku erozji piaskowca i oferują spektakularne przejścia między wysokimi blokami skalnymi. Filary Skalne i Radkowskie Skały Pierwsza formacja jest widoczna bezpośrednio z drogi, na odcinku wznoszącym się od strony Radkowa. Z kolei Radkowskie Skały są zlokalizowane nieco dalej, ale są łatwo osiągalne szlakami. Skalne Grzyby To skupisko formacji przypominających kształtem grzyby, maczugi i baszty, zlokalizowane między Batorowem a Radkowskimi Skałami. Prowadzące do nich szlaki mają swoje punkty początkowe przy parkingach zlokalizowanych wzdłuż DW387. Fort Karola To ruiny pruskiej strażnicy z końca XVIII wieku. Znajdują się na górze Ptak, tuż powyżej Lisiej Przełęczy. Fort służył niegdyś do obserwacji ruchów wojsk i ochrony granicy, a dziś stanowi doskonały punkt widokowy na Szczeliniec. Ciekawe miejsca w pobliżu trasy Droga 100 Zakrętów łączy dwa ważne ośrodki, Kudowę-Zdrój i Radków, które same w sobie stanowią istotne punkty na mapie turystycznej regionu. W mieście kończącym zachodni odcinek szosy warto zwiedzić: Park Zdrojowy, Kaplicę Czaszek, Muzeum Zabawek, Szlak Ginących Zawodów. Wschodni kraniec drogi wyznacza miasteczko o średniowiecznym rodowodzie. Warto tam zobaczyć: zabytkowy rynek z renesansowym ratuszem, Zalew Radkowski, Wambierzyce z monumentalną bazyliką, kalwarią i unikatową ruchomą szopką z XIX wieku. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Zwiedzanie pałacu i tajemniczego parku w Sintrze
Quinta da Regaleira to jeden z najbardziej intrygujących zespołów pałacowo-parkowych w Portugalii. Obiekt ten, wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w ramach Krajobrazu Kulturowego Sintry, łączy w sobie architekturę romantyczną, bogatą symbolikę ezoteryczną oraz szczegółowo zaprojektowaną przestrzeń ogrodową. Dla wielu odwiedzających stanowi nie tylko atrakcję turystyczną, ale także miejsce interpretacji ukrytych znaczeń i historycznych odniesień.
Spis treści: Quinta da Regaleira – historia miejsca i jego właściciele Pałac i kaplica Park i symbolika krajobrazu Quinta da Regaleira Znaczenie kulturowe i status UNESCO Zwiedzanie Quinta da Regaleira – praktyczne aspekty Quinta da Regaleira nie jest klasycznym pałacem ani typowym ogrodem, lecz przemyślaną przestrzenią, w której każdy element ma znaczenie – zarówno estetyczne, jak i interpretacyjne. Dla osób zainteresowanych historią, architekturą i kulturą Europy Południowej jest to jeden z najważniejszych punktów na mapie Sintry. Quinta da Regaleira – historia miejsca i jego właściciele Historia Quinta da Regaleira sięga końca XIX wieku, kiedy to posiadłość należała do zamożnych rodzin kupieckich z Porto. Przełomowym momentem był rok 1892, gdy teren zakupił António Augusto Carvalho Monteiro – brazylijsko-portugalski milioner, bibliofil i kolekcjoner zainteresowany symboliką religijną, alchemią oraz tradycjami ezoterycznymi. Monteiro postanowił stworzyć przestrzeń, która będzie nie tylko rezydencją, ale również materialnym odzwierciedleniem jego światopoglądu. Do realizacji projektu zatrudnił włoskiego architekta Luigiego Maniniego, znanego z pracy nad scenografią teatralną. Wspólnie stworzyli założenie, które nawiązywało do stylu manuelińskiego, gotyckiego i renesansowego. Taka mieszanka stylów nie jest przypadkowa – odzwierciedla ideę „totalnego dzieła sztuki”, w którym każdy element ma znaczenie symboliczne. Kompleks został wybudowany w latach 1904–1910. Już w tym czasie Quinta da Regaleira zaczęła funkcjonować jako miejsce pełne ukrytych znaczeń, w którym architektura i krajobraz stanowią jedną narrację. Pałac i kaplica Centralnym punktem jest pałac o wyraźnie romantycznym charakterze. Jego fasada zdobiona jest wieżyczkami, gargulcami oraz detalami nawiązującymi do portugalskich odkryć geograficznych. Pałac ma 5 kondygnacji, a w jego wnętrzach znajdują się pomieszczenia, które pełniły funkcje mieszkalne oraz sale reprezentacyjne. Równocześnie niezwykle istotnym elementem Quinta da Regaleira jest kaplica, w której dominują bogate dekoracje sakralne. Freski i witraże w jej wnętrzu odnoszą się do postaci świętych, ale również do symboliki religijnej charakterystycznej dla portugalskiej tradycji. Park i symbolika krajobrazu Quinta da Regaleira Całość otacza park o powierzchni około czterech hektarów. Założeniem projektu było celowe zróżnicowanie tego terenu. Dolne partie mają charakter uporządkowany, natomiast wyższe obszary pozostawiono bardziej naturalne, co ma symbolizować przejście od kultury do pierwotności natury. Wśród najciekawszych elementów krajobrazu znajdują się sztuczne groty, fontanny i tunele. Wiele z nich nawiązuje do motywów religijnych. Żaden z elementów ulokowanych na tej przestrzeni nie jest przypadkowy – układ odzwierciedla zainteresowania właściciela ideami ezoterycznymi oraz filozofią symbolicznego przejścia między różnymi stanami świadomości. Studnie inicjacyjne i podziemne przejścia Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów Quinta da Regaleira są tzw. studnie inicjacyjne. Największa z nich ma formę spiralnego szybu o głębokości około 27 metrów. Schody prowadzą w dół, a następnie łączą się z systemem tuneli rozchodzących się pod całym parkiem. Struktury te nie były nigdy źródłem wody. Ich znaczenie interpretowane jest jako symboliczna droga inicjacji, odnosząca się między innymi do tradycji templariuszy, wolnomularstwa oraz literackich wizji „zejścia do podziemi”. Równie istotnym elementem doświadczenia jest perspektywa odwrócona – stojąc na dnie studni i patrząc w górę, można zobaczyć imponujący widok kręgu światła, otoczonego kamiennymi ścianami i spiralą schodów. Ten efekt wizualny wzmacnia wrażenie przebywania w przestrzeni o znaczeniu symbolicznym. Znaczenie kulturowe i status UNESCO Quinta da Regaleira znajduje się w obrębie Krajobrazu Kulturowego Sintry, który został wpisany na listę UNESCO ze względu na unikatowe połączenie natury i architektury. Wraz z innymi rezydencjami regionu tworzy spójny system zabytkowy o znaczeniu międzynarodowym. Obecnie obiekt jest chroniony i udostępniony do zwiedzania. Po okresach prywatnej własności i zamknięcia dla publiczności został poddany restauracji i ponownie otwarty pod koniec lat 90. XX wieku. Zwiedzanie Quinta da Regaleira – praktyczne aspekty Odwiedzający powinni zarezerwować co najmniej kilka godzin na zwiedzanie całego kompleksu. Przestrzeń jest rozległa, a wiele elementów wymaga spokojnego tempa oraz uważnego poznania, szczególnie jeśli chce się uchwycić symboliczny wymiar założenia. Największą popularnością cieszą się studnie inicjacyjne, które często stanowią główny punkt wizyty. W praktyce jednak równie interesujące są mniej oczywiste części parku – boczne groty, ukryte przejścia czy fragmenty ogrodu położone dalej od głównych alejek. To właśnie tam najlepiej widoczny jest zamysł projektowy całego kompleksu, oparty na stopniowym odkrywaniu przestrzeni i przechodzeniu między jej kolejnymi warstwami. Dzięki temu Quinta da Regaleira jest postrzegana jako przestrzeń doświadczenia, w której sposób zwiedzania i uważne obserwowanie symboliki mają realny wpływ na odbiór miejsca. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Co kryje Salina Turda? Kopalnia soli w Rumunii bez tajemnic
Salina Turda to dobrze zachowana kopalnia soli w Rumunii, udostępniona zwiedzającym. W podziemnych komorach wciąż widoczne są ślady pracy górników, uzupełnione o rozwiązania pozwalające na komfortowe poruszanie się po całym obiekcie. Kopalnia soli Turda jest dziś uznawana za jedną z najciekawszych atrakcji regionu i przykład udanej rewitalizacji dziedzictwa przemysłowego.
Spis treści: Historia wydobycia soli w Turdzie Struktura kopalni i kluczowe przestrzenie Funkcja zdrowotna – znaczenie haloterapii Turystyka i sposób udostępnienia obiektu Kopalnia jest szczególnie chętnie odwiedzana przez osoby zainteresowane historią, geologią czy architekturą podziemną. Jednocześnie pozostaje dostępne dla szerokiego grona odwiedzających, co pokazuje, że sposób jego udostępnienia dobrze przemyślano. Historia wydobycia soli w Turdzie Pierwsza udokumentowana wzmianka o kopalni pochodzi z 1271 roku, choć eksploatacja złóż mogła rozpocząć się wcześniej. W średniowieczu sól była surowcem strategicznym, a jej wydobycie w Turdzie stanowiło istotny element gospodarki regionu Siedmiogrodu w dzisiejszej Rumunii. Obecny układ przestrzenny kopalni ukształtował się w dużej mierze pod koniec XVII wieku. W XIX wieku zaczęły jednak ujawniać się ograniczenia technologiczne – przestarzałe metody eksploatacji oraz rosnąca konkurencja doprowadziły do spadku wydajności. W efekcie kopalnia została zamknięta w 1932 roku. W czasie II wojny światowej pełniła funkcję schronu, a w kolejnych dekadach była wykorzystywana m.in. jako magazyn. Funkcja turystyczna pojawiła się w drugiej połowie XX wieku, natomiast pełną adaptację do współczesnych potrzeb rozpoczęto w 2008 roku. Struktura kopalni i kluczowe przestrzenie Układ kopalni tworzy system komór i galerii powstających na przestrzeni kilku stuleci. Ich zróżnicowanie pokazuje, jak na przestrzeni czasu zmieniały się metody wydobycia soli. Mina Rudolf – przestrzeń o największej skali adaptacji Mina Rudolf to ostatnia eksploatowana komora i jednocześnie główna przestrzeń udostępniona turystom. Jej imponujące wymiary (około 42 metry głębokości, 80 metrów długości i 50 metrów szerokości) pozwoliły na wprowadzenie funkcji rekreacyjnych. Zachowano przy tym istotne elementy dokumentujące historię wydobycia, takie jak oznaczenia poziomów eksploatacyjnych. Współczesne wyposażenie obejmuje m.in. amfiteatr, kręgielnię, boisko sportowe oraz windę panoramiczną, która umożliwia obserwację całej przestrzeni. Ciekawostką jest także zlokalizowany tu najprawdopodobniej jedyny na świecie podziemny diabelski młyn. Mina Terezia – forma przestrzenna i mikroklimat Mina Terezia należy do najstarszych wyrobisk i reprezentuje typ komory o kształcie zbliżonym do dzwonu. Jej wysokość sięga około 90 metrów, a średnica 75 metrów. Centralnym elementem jest podziemne jezioro, które zajmuje większość dna komory. Powstało ono w wyniku zakończenia eksploatacji i naturalnych procesów hydrologicznych. W jego obrębie znajduje się wyspa utworzona z materiału pozostałego po wydobyciu. Istotne znaczenie ma również mikroklimat – stabilne warunki temperaturowe i niska zawartość mikroorganizmów sprawiają, że przestrzeń ta jest wykorzystywana w celach zdrowotnych. Mina Iosif – komora o wyjątkowej akustyce Mina Iosif ma formę komory stożkowej, sięgającej około 115 metrów głębokości i 67 metrów średnicy u podstawy. Jej izolacja od innych dużych wyrobisk oraz specyficzna geometria sprawiają, że dźwięk ulega tu wielokrotnemu odbiciu, stąd bywa ona nazywana także „Salą Echa”. Z uwagi na sposób udostępnienia kopalni komorę można oglądać jedynie z poziomu galerii transportowej i wykutych w soli balkonów. Brak bezpośredniego dostępu do dna podkreśla jej skalę i surowy charakter. Sala Crivacului – zachowany mechanizm wydobywczy Sala Crivacului dokumentuje sposób transportu urobku w kopalni. Znajduje się tu crivac – urządzenie napędzane siłą koni, wykorzystywane do wyciągania soli na powierzchnię. Maszyna z 1881 roku zachowała się w oryginalnej lokalizacji, co czyni ją unikatowym zabytkiem techniki w skali europejskiej. Jej konstrukcja dobrze ilustruje mechanikę pracy kopalni w XIX wieku. Galeria Franciszka Józefa – logistyka transportu soli Galeria Franciszka Józefa została zbudowana w XIX wieku w celu usprawnienia transportu soli. Jej długość przekracza 900 metrów, a część przebiegająca przez niestabilne skały została wzmocniona kamienną obudową. To jeden z najlepiej zachowanych elementów infrastruktury technicznej, pokazujący skalę inwestycji i poziom ówczesnej wiedzy inżynieryjnej. Funkcja zdrowotna – znaczenie haloterapii Jednym z istotnych aspektów współczesnego wykorzystania kopalni jest jej funkcja zdrowotna. Mikroklimat wnętrza – wysoka wilgotność, brak zanieczyszczeń i obecność aerozolu solnego – sprzyja terapii schorzeń układu oddechowego. Haloterapia jest stosowana profilaktycznie i wspomagająco w leczeniu chorób takich jak astma czy alergie. Wydzielone przestrzenie zostały przystosowane do prowadzenia tego typu terapii. Turystyka i sposób udostępnienia obiektu Salina Turda funkcjonuje dziś jako turystyczna atrakcja wielofunkcyjna. Oprócz klasycznego zwiedzania oferuje także przestrzenie rekreacyjne, dzięki czemu jest dostępna dla różnych grup odwiedzających. Na uwagę zasługuje sposób prowadzenia ruchu turystycznego – czytelna trasa i dobrze zaprojektowana infrastruktura pozwalają zachować charakter miejsca. Podziemne jezioro, infrastruktura sportowa i instalacje rekreacyjne nie dominują przestrzeni, lecz stanowią jej uzupełnienie. Na tle innych udostępnionych turystycznie kopalni soli w Europie, Salina Turda wyróżnia się tym, że zachowuje równowagę między funkcją turystyczną a historycznym charakterem wyrobisk, bez nadmiernej ingerencji w ich pierwotną strukturę. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Przygoda w kopalni soli – Trasa Górnicza w Wieliczce to szansa na fizyczny kontakt z historią
Stylów zwiedzania jest tyle, ilu turystów: jedni wolą niespieszne przechadzanie się od eksponatu do eksponatu, inni w podróżach szukają przede wszystkim adrenaliny. Właśnie dlatego Kopalnia Soli „Wieliczka” w swojej ofercie nie ogranicza się tylko do klasycznego oprowadzania z przewodnikiem, lecz także zaprasza na niezapomnianą przygodę, którą docenią miłośnicy bardziej aktywnego zwiedzania i poszukiwacze autentycznych doznań.
245 km korytarzy, 26 szybów, 9 poziomów i historia sięgająca XIII wieku – Kopalnia Soli „Wieliczka” to jeden z najstarszych i najdłużej czynnych zakładów przemysłowych na świecie, a jednocześnie jedna z najważniejszych atrakcji w całym kraju. W 1978 roku została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a prawie 40 lat później zwyciężyła w plebiscycie, który miał wytypować siedem cudów Polski. Kopalnia Soli w Wieliczce jest tak ogromna, że można zwiedzać tylko 2% jej powierzchni! Poza głównym szlakiem warto też zajrzeć do miejsc, gdzie dociera mniej osób – do surowych wyrobisk, których ciemność rozświetla tylko blask osobistej lampy... Dla śmiałków przygotowano bowiem Trasę Górniczą, która zdecydowanie różni się od klasycznego zwiedzania zabytków! Alternatywne zwiedzanie dla miłośników przygód Podziemna Trasa Turystyczna w Wieliczce działa od przełomu XVIII i XIX wieku i niezmiennie cieszy się ogromną popularnością. Rocznie niemal dwa miliony osób przemierza korytarze prowadzące przez niemal 20 komór położonych na głębokościach od 64 do 135 metrów i podziwia niesamowite solne rzeźby. Nie jest to jednak jedyna opcja obcowania z historią kopalni – otwarta w 2012 roku Trasa Górnicza pozwala bowiem jeszcze bardziej zanurzyć się w mikroklimat tego miejsca i fizycznie doświadczyć surowości przestrzeni. Trasa Górnicza zaczyna się w najstarszym istniejącym szybie, noszącym nazwę Regis, w samym centrum Wieliczki. Miejsce to znajduje się poza głównym terenem turystycznym, a sama trasa nie ma punktów wspólnych z Trasą Turystyczną. Jest więc nie tylko intrygującą alternatywą dla głównego szlaku zwiedzania, lecz także fantastycznym uzupełnieniem – w końcu kto powiedział, że Kopalnię Soli można zwiedzać tylko raz? Autentyczna ekspedycja w głąb ziemi i nauka górniczego fachu View Ediplayer on the source website Każdy uczestnik otrzymuje roboczy kombinezon, lampę górniczą, kask i pochłaniacz, bierze też udział w krótkim szkoleniu dotyczącym zasad bezpieczeństwa. Zapewnia to pełniejsze doświadczenie obcowania ze środowiskiem kopalni, które jest w końcu wymagające, a niekiedy również naprawdę niebezpieczne. Można poczuć się niemal jak górnik idący na szychtę! Na trasie obowiązuje obuwie kryte, stabilne i wygodne, warto też zabrać okrycie wierzchnie, bo temperatura pod ziemią raczej nie przekracza 15 °C. To nie jest kolejny zwykły spacer od punktu do punktu, lecz ekscytująca wyprawa w głąb ziemi, która wzbudzi naprawdę wiele emocji! Trasa Górnicza ma długość około 1,9 km i biegnie przez skomplikowany solny labirynt prowadzący na głębokość 101 metrów. Jej przejście zajmuje około 2-3 h. Uczestnikom przez cały czas towarzyszy wykwalifikowany opiekun, który zna podziemne przejścia jak własną kieszeń. Nie jest jednak po prostu przewodnikiem – staje się liderem wyprawy (Przodowym), który przydziela realne zadania i uczy górniczego fachu. Uczestnicy wyplatają liny, badają atmosferę kopalni, przesiewają sól, posługują się mapą – aktywnie uczestniczą w wyprawie, a nie tylko przyglądają się kolejnym eksponatom. W związku z charakterem trasy w zwiedzaniu mogą brać udział osoby, które ukończyły 10 rok życia. Pełne doświadczenie i klimat kopalni Odkrywanie Kopalni Soli „Wieliczka” z perspektywy Trasy Górniczej to więc prawdziwie aktywna przygoda i szansa na namacalny kontakt z wielowiekową historią oraz pełniejsze poczucie klimatu kopalni. Dzięki roboczemu strojowi i praktycznym górniczym zadaniom uczestnicy nie czują się jak turyści, lecz jak członkowie prawdziwej ekspedycji. Wrażenie autentyczności potęgują jeszcze czysto fizyczne doznania – ciemność i cisza, zakłócana tylko przez dźwięk kruszonej soli. Trasa Górnicza nie jest bowiem oświetlona – w większości miejsc jedynym światłem rozświetlającym chodniki jest strumień pochodzący z górniczych lamp. Dawka emocji i adrenaliny gwarantowana! Materiał prasowy dla Kopalni Soli "Wieliczka"
Fryderyk II stworzył kameralny azyl. Dziś Sanssouci to klejnot europejskiego rokoko
Sanssouci, klejnot Poczdamu i jeden z najbardziej znaczących symboli europejskiego rokoko, nie jest jedynie historyczną budowlą. Pałac usytuowany we wschodniej części rozległego parku stanowi ważny element unikatowego krajobrazu kulturowego Prus. To właśnie tam Fryderyk II Wielki zapragnął „żyć bez trosk”. Zamiast manifestować potęgę militarną, monarcha zdecydował się na kreację intymnego azylu, dedykowanego sztuce, filozofii i naturze.
Spis treści: Wzgórze winne jako fundament Konflikt wizji i narodziny azylu Lekkość stylu Park Sanssouci Sanssouci jako atrakcja turystyczna W całej Europie naprawdę trudno wskazać słynniejszą rokokową budowlę. Pałac Sanssouci to urzeczywistniona wizja pruskiego władcy – manifestacja idei wolności, pasji do sztuki i głębokiego humanizmu. Spacerując po tamtejszych tarasach winnych można poczuć ducha niezwykłej epoki, w której król mógł być jednocześnie wodzem i flecistą. Wzgórze winne jako fundament Pałac Sanssouci znajduje się w Poczdamie, stolicy kraju związkowego Brandenburgia, w odległości zaledwie 30 kilometrów od Berlina. Wybór lokalizacji nie był przypadkowy. Fryderyk II, znany ze swojego zamiłowania do porządku i estetyki, dostrzegł potencjał w południowym zboczu wzgórza Bornstedt. Zanim jednak stanęły tam fundamenty pałacu, król nakazał przekształcić teren w sześciostopniową winnicę. To właśnie ten wyjątkowy krajobraz definiuje unikatowość Sanssouci na tle innych europejskich rezydencji. Topografia miejsca została wykorzystana w iście mistrzowski sposób. Centralna oś parku, biegnąca ze wschodu na zachód, łączy Sanssouci z oddalonym o ponad dwa kilometry Nowym Pałacem. To rozległe założenie krajobrazowe często określane jest mianem „pruskiej arkadii”, gdzie architektura i natura współistnieją w wyjątkowej harmonii. Konflikt wizji i narodziny azylu Budowa Sanssouci rozpoczęła się w 1745 roku. To właśnie wtedy położono kamień węgielny pod budynek, który Fryderyk II nazywał pieszczotliwie „swoim małym domem na winnicy”. Król, będący nie tylko zleceniodawcą, ale i współautorem koncepcji, naszkicował pierwotny projekt, co świadczy o jego niezwykłym zaangażowaniu w proces twórczy. Realizację powierzono Georgowi Wenzeslausowi von Knobelsdorffowi. Należy jednak wspomnieć, że w trakcie realizacji między monarchą a architektem wywiązał się spór. Knobelsdorff, kierując się zasadami monumentalizmu, pragnął umieścić pałac na wysokim cokole. W ten sposób chciał podkreślić majestat budowli. Fryderyk II, spragniony bliskości z naturą, kategorycznie odrzucił ten pomysł, żądając, by pokoje znajdowały się na poziomie gruntu, umożliwiając bezpośrednie wyjście na taras. Upór króla doprowadził do zwolnienia Knobelsdorffa w 1746 roku, a prace dokończył Jan Bouman. Pałac został uroczyście zainaugurowany 1 maja 1747 roku, mimo że niektóre wnętrza wciąż wymagały wykończenia. Przez kolejne dekady Sanssouci służyło jako letnia rezydencja i prywatne schronienie króla, który szukał tam wytchnienia od etykiety Berlina. Po śmierci Fryderyka w 1786 roku pałac stał się rodzajem pomnika jego osoby. W XIX wieku Fryderyk Wilhelm IV, wielki wielbiciel swojego przodka, zlecił Ludwigowi Persiusowi rozbudowę bocznych skrzydeł pałacu, co pozwoliło na pomieszczenie liczniejszego dworu, nie naruszając przy tym kameralnego charakteru głównej bryły. Lekkość stylu Sanssouci różni się od barokowego przepychu Wersalu czy monumentalizmu Nowego Pałacu. Jednokondygnacyjna budowla rozciąga się wzdłuż krawędzi najwyższego tarasu, co nadaje jej charakter bliższy luksusowej willi. Styl architektoniczny stanowi unikatową mieszankę francuskich wpływów z pruską powściągliwością i osobistym gustem króla. Fasada i dekoracje zewnętrzne Fasada południowa, zwrócona ku słońcu i winnicy, jest bogato zdobiona 36 rzeźbami kariatyd i atlantów, które podtrzymują gzyms. Zdobienia te, wykonane przez Friedricha Christiana Glumego, przedstawiają postaci bachantek i satyrów, co bezpośrednio nawiązuje do winiarskiego przeznaczenia wzgórza i radosnej atmosfery miejsca. Centralnym punktem jest półkolista kopuła, pod którą złotymi literami widnieje nazwa pałacu: „Sans Souci” (beztroski). Z kolei fasada północna, zwrócona ku dziedzińcowi honorowemu, prezentuje bardziej surowe oblicze. Otacza go podwójna kolumnada koryncka, tworząca reprezentacyjne wejście dla gości. Królewskie apartamenty Wnętrza pałacu Sanssouci stanowią prawdziwy popis rzemiosła artystycznego XVIII wieku. Każdy pokój ma unikatowy charakter, jednak wszystkie łączy wspólny motyw natury i sztuki: Sala Marmurowa – to serce pałacu i jego jedyne prawdziwie reprezentacyjne pomieszczenie. Zaprojektowana przez Knobelsdorffa na planie owalu, jest inspirowana rzymskim Panteonem. Kopuła z oknami w tamburze wpuszcza naturalne światło, które odbija się w białym marmurze, zdobiącym ściany i posadzkę. To tam odbywały się słynne obiady filozoficzne, w których uczestniczył m.in. Wolter; Gabinet Muzyczny – uznawany za jedno z najpiękniejszych wnętrz w stylu rokoko w Niemczech. Ściany zdobią lustra i bogate złocenia, przedstawiające motywy roślinne i instrumenty. W pokoju znajdują się instrumenty klawiszowe i oryginalny flet króla; Biblioteka – to okrągłe pomieszczenie wyłożone cedrowym drewnem. Wbudowane w ściany regały mieszczą bogaty zbiór francuskiej literatury. Biblioteka była dla króla miejscem najgłębszego odosobnienia, do którego wstęp mieli tylko nieliczni; Pokój Woltera – jeden z pokoi gościnnych, który zasłynął dzięki swojemu nietypowemu wystrojowi. Ściany pokryte są kolorowymi rzeźbami w drewnie, przedstawiającymi kwiaty, owoce i egzotyczne ptaki. Park Sanssouci Wspaniały park otaczający pałac to rozległe założenie o powierzchni niemal 300 hektarów, które ewoluowało przez ponad 150 lat. W tej wyjątkowej przestrzeni barokowa geometryczność miesza się z angielską swobodą parku krajobrazowego. Tarasy winne i Wielka Fontanna Najbardziej charakterystycznym elementem parku są tarasy winne, prowadzące od pałacu w dół. Każdy z sześciu poziomów jest zabezpieczony murem oporowym z wnękami, w których rosną winogrona i figi. U stóp tarasów znajduje się parter ogrodowy z Wielką Fontanną, otoczoną marmurowymi posągami olimpijskich bóstw. Co ciekawe, istniejący w czasach Fryderyka II system hydrauliczny nie pozwalał na uzyskanie odpowiedniego ciśnienia, więc instalacja przez wiele lat pozostawała nieczynna, co dla króla było wielkim rozczarowaniem. Zaczęła działać dopiero w 1842 roku, po instalacji maszyny parowej. Inne perły architektury parkowej Park Sanssouci to nie tylko główny pałac, ale cały zbiór mniejszych i większych budowli: Galeria Malarstwa – zbudowana specjalnie dla królewskiej kolekcji dzieł sztuki. Jest to jedno z najstarszych w Europie muzeów, wybudowanych specjalnie dla kolekcji sztuki. W jej wnętrzach można podziwiać prace Rubensa, Caravaggia i van Dycka; Nowy Pałac – to monumentalna budowla na zachodnim krańcu parku, będąca symbolem potęgi Prus po wojnie siedmioletniej. Zawiera ponad 200 pokoi i teatr dworski; Pawilon Chiński – budowla w stylu chinoiserie, zdobiona pozłacanymi figurami naturalnej wielkości, przedstawiającymi Chińczyków pijących herbatę i jedzących owoce. Stanowi manifestację osiemnastowiecznej fascynacji orientem; Oranżeria – wzniesiona w stylu włoskiego renesansu przez Fryderyka Wilhelma IV; historyczny młyn – znajduje się tuż obok pałacu. Choć oryginalny młyn spłonął, jego rekonstrukcja przypomina o słynnej legendzie o młynarzu, który nie ugiął się przed wolą króla chcącego wykupić jego ziemię, co miało być symbolem pruskiej praworządności. Sanssouci jako atrakcja turystyczna Współczesne Sanssouci to jedna z najczęściej odwiedzanych atrakcji w Niemczech, przyciągająca turystów z całego świata. Do zwiedzania udostępniono kilkanaście apartamentów, które dawniej zajmował król i jego goście. Zwiedzający mogą też zobaczyć zabytkową kuchnię, która mieści się w rozbudowanym w XIX wieku skrzydle. Do dziś zachowało się tam wiele oryginalnych elementów wyposażenia. Na najwyższym tarasie znajduje się grób Fryderyka II. Monarcha zażyczył sobie pochówku w skromnym grobie, obok swoich psów. Wbrew swojej ostatniej woli, spoczął w kościele garnizonowym w Poczdamie. Dopiero w 1991 roku jego ciało zostało przeniesione do pałacu. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Positano – perła Wybrzeża Amalfi, która zachwyca od pierwszego spojrzenia
Positano to jedno z tych miejsc, które trudno pomylić z jakimkolwiek innym. Położone na stromych zboczach Wybrzeża Amalfi, od dekad przyciąga podróżników swoją architekturą, historią i niezwykłą atmosferą. Choć dziś kojarzy się głównie z luksusem i wakacjami, jego przeszłość jest znacznie bardziej złożona. To właśnie połączenie historii, krajobrazu i kultury sprawia, że pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych miejsc w Europie.
Spis treści: Historia Positano – od starożytności po współczesność Positano dziś – turystyczny fenomen napędzany przez influencerów Z czego słynie Positano? Positano – co zobaczyć podczas zwiedzania? Kiedy najlepiej odwiedzić Positano? Positano to miasteczko położone na południu Włoch w regionie Kampania. Zostało ono zbudowane na stromych, wapiennych zboczach Gór Lattari, które opadają w kierunku Morza Tyrreńskiego. Domy układają się tarasowo, tworząc charakterystyczną kaskadę prowadzącą w dół – aż do plaży. W praktyce oznacza to jedno: zwiedzanie wiąże się tu z pokonywaniem dziesiątek, a czasem setek schodów. Klimat śródziemnomorski, z długim, słonecznym latem i łagodną zimą, od wieków sprzyjał osadnictwu i rozwojowi turystyki. Już w czasach rzymskich miejsce to było cenione jako przestrzeń wypoczynku. Historia Positano – od starożytności po współczesność Historia Positano sięga znacznie dalej niż epoka turystyki. Pierwsze ślady obecności człowieka w tym rejonie pochodzą jeszcze z czasów prehistorycznych, kiedy pobliskie jaskinie były wykorzystywane przez zbieraczy i myśliwych. W okresie rzymskim Positano zaczęło pełnić funkcję luksusowego kurortu. Na wybrzeżu powstawały okazałe wille należące do elit. Do dziś pod współczesną zabudową odkrywane są fragmenty tych rezydencji. W średniowieczu miasto rozwijało się jako port handlowy związany z Republiką Amalfi, co wpłynęło na jego znaczący rozwój gospodarczy. Sytuacja zmieniła się w XIX wieku, kiedy miasto dotknął kryzys gospodarczy. Ponad połowa mieszkańców zdecydowała się na emigrację, głównie do Stanów Zjednoczonych. W efekcie Positano na pewien czas utraciło swoje znaczenie. Nowy rozdział rozpoczął się dopiero w XX wieku. Początkowo była to niewielka, uboga wioska rybacka, jednak stopniowo zaczęła przyciągać artystów i pisarzy. Wzrost popularności miasta Przełomowym momentem był artykuł Johna Steinbecka, który ukazał się w modowym miesięczniku „Harper’s Bazaar” w 1953 roku. Dziennikarz skutecznie zwrócił uwagę świata na to miejsce. Od tego czasu Positano zaczęło przekształcać się w jedną z najbardziej pożądanych destynacji turystycznych. Miasto wielokrotnie pojawiało się w też kulturze popularnej, co dodatkowo wzmocniło jego wizerunek jako miejsca wyjątkowego. Jednym z najbardziej znanych filmów kręconych w tej okolicy jest „Pod słońcem Toskanii”, który choć nie skupia się bezpośrednio na Positano, przyczynił się do popularyzacji regionu. Warto również wspomnieć o filmie „Tylko ty” z udziałem Roberta Downeya Jr. i Marisy Tomei. Positano dziś – turystyczny fenomen napędzany przez influencerów Obecnie Positano to miejsce o globalnej renomie. Każdego roku przyciąga tłumy turystów, którzy chcą zobaczyć jedno z najbardziej fotogenicznych miasteczek Europy. Nic więc dziwnego, że stało się ono jednym z ulubionych miejsc twórców internetowych. Media społecznościowe znacząco wpłynęły na jego popularność, co przełożyło się na znaczny wzrost cen, szczególnie w szczycie sezonu. Rozwój turystyki przyniósł jednak także wyzwania. W sezonie letnim liczba odwiedzających wielokrotnie przewyższa liczbę stałych mieszkańców. Wąskie uliczki, zaprojektowane z myślą o lokalnej społeczności, muszą dziś pomieścić ogromne tłumy. Mimo to Positano nie straciło swojego uroku. Wciąż zachwyca krajobrazem i architekturą, choć dziś jest to doświadczenie kosztowne, a dla wielu bardziej ekskluzywne. Z czego słynie Positano? Positano to miejsce, gdzie natura nie jest jedynie tłem, ale integralną częścią doświadczenia. Stromo opadające klify, porośnięte bujną roślinnością, kontrastują z turkusowym morzem i tworzą spektakularny krajobraz. Każdy zakątek miasta oferuje widoki, w których woda, niebo i zieleń splatają się w harmonijną, niemal malarską kompozycję. Jednym z najbardziej charakterystycznych pozakrajobrazowych elementów jest lokalna moda – lekka, lniana odzież w jasnych kolorach, która stała się symbolem stylu „Positano”. W butikach można znaleźć ręcznie wykonywane ubrania i dodatki inspirowane śródziemnomorskim klimatem. Nieodłącznym elementem kultury regionu jest także kuchnia. Cytrusy, zwłaszcza cytryny, odgrywają tu kluczową rolę. To właśnie z nich powstaje słynne limoncello, które stało się jednym z symboli regionu Amalfi. Positano – co zobaczyć podczas zwiedzania? Dla osób planujących zwiedzanie, Positano oferuje znacznie więcej niż tylko piękne widoki. Choć spacer jego uliczkami sam w sobie jest atrakcją, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych miejsc. Kościół Santa Maria Assunta i Czarna Madonna Centralnym punktem miasta jest kościół Santa Maria Assunta, rozpoznawalny dzięki kopule pokrytej kolorową majoliką. W jego wnętrzu znajduje się bizantyjska ikona Czarnej Madonny, związana z lokalną legendą o piratach i burzy na morzu. Plaże Positano W tej kategorii najważniejszym miejscem jest Spiaggia Grande (Marina Grande). To główna plaża miasta, położona u podnóża klifów. Alternatywą jest druga co do wielkości i mniej zatłoczona plaża Fornillo, do której można dotrzeć krótkim spacerem wzdłuż wybrzeża. Oprócz nich w mieście znajduje się jeszcze kilka innych bardziej kameralnych plaż. Rzymskie wille i Muzeum Archeologiczne MAR Pod współczesnym miastem kryją się pozostałości starożytnych willi. Część z nich została udostępniona do zwiedzania w Muzeum Archeologicznym MAR, które pozwala lepiej zrozumieć historię regionu. Spacer po centrum i głównej alei Spacer główną trasą prowadzącą w stronę morza to jeden z najprostszych sposobów, by poczuć rytm Positano. Po drodze mijamy sklepy, restauracje i punkty widokowe, które odsłaniają kolejne perspektywy miasta. Kiedy najlepiej odwiedzić Positano? Choć Positano jest atrakcyjne przez cały rok, najlepszym okresem na wizytę są miesiące wiosenne i wczesna jesień. W tym czasie pogoda pozostaje sprzyjająca, a liczba turystów jest wyraźnie mniejsza niż w szczycie sezonu letniego. Lipiec i sierpień to miesiące najbardziej intensywne – zarówno pod względem temperatur, jak i liczby odwiedzających. Dla wielu osób może to oznaczać ograniczony komfort zwiedzania. Niezależnie jednak od terminu wizyty, sposób zwiedzania w przypadku Positano ma duże znaczenie. To miasteczko najlepiej poznaje się bez pośpiechu. Warto dać sobie czas na spokojny spacer, zejście na plażę o różnych porach dnia i krótkie wyjścia poza główny szlak. Wtedy łatwiej dostrzec, jak zmienia się wraz ze światłem, porą dnia i natężeniem ruchu turystycznego. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Pescara – przewodnik po nadmorskim mieście Abruzji
Pescara to nadmorskie miasto położone w środkowych Włoszech. Leży nad Adriatykiem, u ujścia rzeki Pescara i stanowi jedno z najważniejszych centrów miejskich tej części kraju. To kierunek, który pozostaje nieco w cieniu bardziej znanych włoskich miast jak Rzym czy Florencja, jednak właśnie ta „niedoceniana” lokalizacja jest jednym z jego atutów. Tu życie toczy się spokojniej, a turystyka ciągle nie zdominowała codzienności mieszkańców.
Spis treści: Krótka historia miasta Pescara – co zobaczyć w mieście i okolicy? Co wyróżnia lokalne plaże? Pescara od kuchni Kiedy najlepiej przyjechać do Pescary? Pescara to dobry wybór dla osób, które chcą połączyć wypoczynek nad morzem z odkrywaniem mniej oczywistych regionów Włoch. Choć nie jest miastem monumentalnych zabytków, rekompensuje to dostępem do natury i komfortowym, sprzyjającym relaksowi klimatem. Znana jest przede wszystkim z długich, szerokich plaż oraz przyjemnej, wakacyjnej atmosfery. To jeden z najważniejszych kurortów nad Adriatykiem, szczególnie popularny wśród samych mieszkańców. Choć miasto charakteryzuje się wyraźnie wakacyjnym charakterem, to jednocześnie funkcjonuje przez cały rok jako dynamiczne centrum regionu. Zwiedzanie Pescary nie wymaga pośpiechu. Najlepiej poznaje się ją spacerując promenadą, zaglądając do lokalnych kawiarni i obserwując codzienne życie mieszkańców. Miasto jest zadbane, dobrze skomunikowane i przyjazne turystom, ale nie przytłacza tłumami. Krótka historia miasta Historia Pescary sięga czasów przedrzymskich, kiedy funkcjonowała jako port plemion Vestini i Marrucini. W okresie rzymskim miasto, znane jako Aternum, zyskało na znaczeniu dzięki połączeniom drogowym z Rzymem i pełniło rolę ważnego ośrodka handlowego oraz militarnego. W VI wieku Pescara została zniszczona przez Longobardów, co zapoczątkowało okres upadku. W średniowieczu odrodziła się jako niewielka osada rybacka, a nazwa „Piscaria” nawiązywała do bogactwa ryb i znaczenia połowów dla lokalnej gospodarki. W kolejnych stuleciach miasto pozostawało pod władzą różnych rodów i państw, stopniowo zyskując znaczenie strategiczne jako twierdza Królestwa Neapolu. W XVI wieku Pescara odpierała ataki osmańskie, co potwierdza jej militarną rolę w regionie. Mimo że nie została zdobyta, okoliczne tereny uległy zniszczeniu. Także podczas II wojny światowej w regionie trwały walki, a Pescara została poważnie zniszczona, jednak szybka odbudowa nadała jej współczesny, nowoczesny charakter. Pescara – co zobaczyć w mieście i okolicy? Zwiedzanie Pescary odsłania zarówno jej nadmorski charakter, jak i bogactwo kulturalne. Spacer po Ponte del Mare, nowoczesnym moście dla pieszych i rowerzystów, pozwala nie tylko podziwiać rozległe widoki na Adriatyk, ale też poczuć rytm życia miasta. Warto odwiedzić Dom Gabriele D’Annunzio, gdzie w spokojnej atmosferze można poznać życie i twórczość jednego z najbardziej znanych włoskich poetów i pisarzy. Dla tych, którzy chcą lepiej zrozumieć lokalną kulturę, interesującym punktem będzie także Muzeum Ludowe Abruzji, oferujące etnograficzne spojrzenie na tradycje i codzienne życie mieszkańców regionu w minionych stuleciach. Sercem miejskiego życia jest Corso Umberto I, czyli główna ulica handlowa, gdzie podczas spaceru można zatrzymać się w kawiarni czy zrobić zakupy w lokalnych butikach. Nad wodą i w porcie można poczuć prawdziwy nadmorski klimat, obserwując zarówno pracujące łodzie rybackie, jak i eleganckie jachty. Zdecydowanie warto tam spróbować świeżych owoców morza w jednej z restauracji nad samym brzegiem wody. Kilka kilometrów od Pescary leżą urokliwe miejscowości Montesilvano i Francavilla al Mare. Pozwalają odkryć jeszcze spokojniejsze zakątki wybrzeża Abruzji i w pełni poczuć lokalny charakter regionu. Co wyróżnia lokalne plaże? Jednym z największych atutów Pescary są bez wątpienia jej plaże, które ciągną się na wiele kilometrów wzdłuż wybrzeża Adriatyku. Szerokie, piaszczyste i starannie utrzymane, zachęcają do relaksu zarówno rodziny z dziećmi, jak i osoby szukające spokojnego wypoczynku. Charakterystyczną cechą plaż w Pescarze jest łagodne zejście do morza, co sprawia, że kąpiel jest stosunkowo bezpieczna i komfortowa. Wzdłuż wybrzeża rozwinięta jest infrastruktura turystyczna. Można bez problemu wypożyczyć leżaki, parasole czy skorzystać z licznych barów i kawiarni serwujących lekkie przekąski i napoje. Plaże dzielą się na publiczne (bezpłatne) oraz prywatne (płatne), które najczęściej są wyposażone w leżaki, place zabaw dla dzieci i inne atrakcje turystyczne. Ta różnorodność pozwala dopasować miejsce i sposób wypoczynku do własnych oczekiwań. Pescara od kuchni Zrozumienie miasta nie kończy się na zwiedzaniu – dopełniają je lokalne smaki i rytm życia jego mieszkańców. Tutejsza kuchnia opiera się na prostocie i świeżości produktów, co szczególnie widać w daniach z ryb i owoców morza. Popularną potrawą jest brodetto, czyli aromatyczna zupa rybna, która doskonale oddaje nadmorski charakter regionu. Jednocześnie w Pescarze widać wyraźnie także wpływy kuchni regionu Abruzji, gdzie dużą rolę odgrywają mięsa, zwłaszcza słynne arrosticini, czyli niewielkie szaszłyki z baraniny. Takie połączenie kuchni morskiej i górskiej jest jednym z bardziej charakterystycznych elementów lokalnej tożsamości. Codzienne życie toczy się tu w rytmie typowym dla włoskich miast nadmorskich. Poranki zaczynają się od kawy w barze, popołudnia często spędza się nad morzem, a wieczory na spacerach i kolacjach w restauracjach przy promenadzie. To właśnie ta niewymuszona równowaga między aktywnością a odpoczynkiem sprawia, że pobyt w Pescarze jest prawdziwie relaksujący. Kiedy najlepiej przyjechać do Pescary? Najlepszy moment na wizytę w Pescarze wynika nie tylko z sezonu turystycznego, ale również ze specyfiki lokalnego klimatu, który łączy cechy śródziemnomorskie i wilgotnego subtropikalnego. Lata są gorące, zimy łagodne, a opady – choć niezbyt wysokie – pojawiają się także poza typowym okresem jesiennym. Najbardziej komfortowe warunki przypadają na maj, czerwiec oraz wrzesień. Późna wiosna sprzyja spokojnemu zwiedzaniu – temperatury są przyjemne, a miasto nie jest jeszcze zatłoczone. Z kolei wrzesień łączy ciepłe morze ze stosunkowo wysoką średnią ilością opadów. Pobyt w tym czasie jest chętnie wybierany przez osoby, które szukają równowagi między wypoczynkiem a poznawaniem miasta. Lipiec i sierpień to szczyt sezonu turystycznego w Pescarze. Wysokie temperatury, wynoszące średnio około 29°C w ciągu dnia, są zwykle łagodzone przez morską bryzę. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Zamek św. Anioła to wieczny symbol Rzymu. Budowla przetrwała w niemal niezmienionej formie
Zamek św. Anioła jest prawdziwym symbolem. Trudno znaleźć inny obiekt, który tak płynnie przeszedłby przez tyle epok, zachowując swoją pierwotną formę i strukturę, mimo że na przestrzeni stuleci jego funkcja wielokrotnie ewoluowała. Tym samym stanowi dowód na to, że Rzym jest wieczny nie tylko z nazwy. Gdzie znajduje się ta niezwykła budowla? W jakim celu ją wzniesiono? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Monumentalny grobowiec nad brzegiem rzeki Geneza budowli Skąd wzięła się nazwa? Twierdza papieży Podział funkcjonalny Zamku św. Anioła Ogień nad Tybrem Cylindryczny kolos, wznoszący się na prawym brzegu Tybru, skupia w sobie wszystkie warstwy historii Rzymu. Od monumentalnego mauzoleum cesarskiego, przez mroczną średniowieczną twierdzę, aż po luksusowe apartamenty papieskie i dzisiejsze muzeum narodowe – ta wyjątkowa budowla od dwóch tysiącleci jest świadkiem triumfów i tragedii, a to czyni ją jedną z tych atrakcji, które po prostu trzeba zobaczyć. Monumentalny grobowiec nad brzegiem rzeki Zamek św. Anioła jest zlokalizowany w rione Borgo, na prawym brzegu Tybru, niemal u samych wrót Watykanu. To strategiczne położenie sprawia, że monumentalna budowla wyraźnie dominuje nad okolicą, łącząc się z lewym brzegiem rzeki za pomocą Mostu św. Anioła – jednej z najbardziej zachwycających tego typu konstrukcji na świecie. W starożytności teren ten znajdował się poza właściwym miastem, co pozwalało na budowę monumentalnych grobowców. Dziś to ścisłe centrum turystycznego Rzymu – miejsce, gdzie echo historii łączy się z nowoczesnym rytmem miasta. Geneza budowli W II wieku n.e. cesarz Hadrian – wielki budowniczy i miłośnik architektury – postanowił wznieść dla siebie i swoich następców miejsce wiecznego spoczynku, które przyćmiłoby mauzoleum Augusta na Polu Marsowym. Prace nad budowlą, zwaną wówczas Mole Adriana, rozpoczęły się około 134–135 roku n.e. Władca nie zdążył zobaczyć finalnego efektu. Budowę sfinalizował w 139 roku jego następca, Antoninus Pius. Wtedy też przeniesiono tam prochy zmarłego cesarza i Sabiny, jego żony. Oryginalna konstrukcja była cudem antycznej inżynierii. Składała się z kwadratowej podstawy o boku około 86–89 metrów, na której wznosił się potężny cylinder o średnicy 64 i wysokości 20 metrów. Całość wieńczył ziemny nasyp z cyprysami, a na samym szczycie znajdowała się rzeźba z brązu, przedstawiająca Hadriana jako Heliosa, boga słońca powożącego kwadrygą. Wewnątrz spiralna rampa o długości 120 metrów prowadziła procesje do Sali Urn, gdzie spoczywały szczątki cesarzy aż do 217 roku n.e., kiedy to pochowano tu Karakallę. Od grobowca do castellum Realia panujące w schyłkowym imperium wymusiły przemianę mauzoleum w twierdzę. W 403 roku cesarz Honoriusz włączył budowlę w system Murów Aureliana, czyniąc z niej bastion broniący Rzymu od północnego zachodu. To właśnie wtedy budynek zyskał charakter obronny, tracąc wiele ze swoich antycznych ozdób. Marmurowe płyty i potężne posągi były zrzucane na głowy najeźdźców, jak w 537 roku, kiedy Wieczne Miasto oblegali Goci. To właśnie w tym okresie budowla zyskała miano castellum i stała się kluczem do panowania nad Rzymem. Kto posiadał zamek, ten kontrolował miasto. Skąd wzięła się nazwa? Nazwa budowli – „Zamek św. Anioła” – wiąże się z jednym z najbardziej sugestywnych wydarzeń w historii Rzymu. W 590 roku, gdy miasto dziesiątkowała epidemia dżumy, Grzegorz Wielki zorganizował procesję błagalną. Gdy pochód mijał mauzoleum Hadriana, papież miał ujrzeć na jego szczycie chowającego miecz do pochwy archanioła Michała. To rzekome wydarzenie zostało zinterpretowane jako znak końca zarazy. Na pamiątkę papieskiej wizji na szczycie budowli ustawiono figurę anioła. Obecna rzeźba z brązu, wykonana w 1753 roku przez Petera Antona von Verschaffelta, jest już szóstą. Poprzednie, wykonane z drewna lub marmuru, nie przetrwały próby czasu, ulegając zniszczeniu w następstwie uderzenia piorunów lub w trakcie wojen. Jedną z wcześniejszych wersji, dłuta Raffaello da Montelupo z 1544 roku, można do dziś podziwiać wewnątrz zamku, na Dziedzińcu Anioła. Barokowy przedsionek sacrum Mówiąc o zamku, nie można nie wspomnieć o prowadzącym do niego moście. Choć jego trzy środkowe przęsła pamiętają czasy Hadriana, to obecny wygląd zawdzięcza barokowej przebudowie, zleconej w 1669 roku przez papieża Klemensa IX. Gian Lorenzo Bernini zaprojektował dziesięć posągów aniołów niosących narzędzia Męki Pańskiej, tworząc tym samym duchową ścieżkę dla pielgrzymów zmierzających do grobu św. Piotra. Pełne dynamizmu i ekspresji anioły Berniniego są prawdziwym arcydziełem barokowej rzeźby. Każdy z nich trzyma inny atrybut, od korony cierniowej po gwoździe, a ich szaty zdają się falować na wietrze znad Tybru. Ciekawostką jest to, że dwa wykonane osobiście przez Berniniego oryginały – anioł z napisem INRI i anioł z koroną cierniową – zostały uznane za zbyt cenne, by mogły stać na zewnątrz. Papież nakazał przenieść je do kościoła Sant’Andrea delle Fratte, a na moście ustawiono ich kopie. Twierdza papieży W XIV stuleciu Zamek św. Anioła stał się integralną częścią watykańskiego systemu obronnego. Czując się zagrożeni przez rzymskie rody lub obce wojska, kolejni papieże zaczęli dostosowywać budowlę do swoich potrzeb rezydencjonalnych i militarnych. Kluczowym elementem tej symbiozy jest Passetto di Borgo – ufortyfikowany korytarz o długości ok. 800 metrów, łączący Pałac Apostolski z zamkiem. To właśnie tamtędy, w 1527 roku, papież Klemens VII uciekł przed żołnierzami Karola V podczas krwawego Sacco di Roma, znajdując bezpieczne schronienie w murach twierdzy. Renesansowi papieże nie szczędzili środków na dekorację swoich apartamentów. W czasie pontyfikatu Aleksandra VI Borgii czy Pawła III Farnese, w zamku powstały wnętrza, które olśniewają, a nawet onieśmielają przepychem fresków i stiuków. Sala Paolina, ozdobiona przez Perina del Vaga, jest uważana za jeden z najwspanialszych przykładów rzymskiego manieryzmu, łącząc tematykę biblijną z pochwałą wielkości rodu Farnese. Zamek jako więzienie Państwa Kościelnego Mimo renesansowego blichtru, zamek przez stulecia budził grozę jako jedno z najcięższych więzień w Rzymie. W jego kazamatach przetrzymywano heretyków, przeciwników politycznych papieży i awanturników. Warunki w lochach były nieludzkie. Niektóre cele były zaprojektowane w taki sposób, że więźniowie nie mogli w niej ani wyprostować się, ani wygodnie położyć. Najbardziej znani lokatorzy zamkowych lochów to między innymi: Giordano Bruno – wybitny filozof spędził tu lata przed procesem i egzekucją na stosie, Benvenuto Cellini – genialny rzeźbiarz i złotnik, który w swoich pamiętnikach barwnie opisał ucieczkę z zamku (podczas której złamał nogę, zsuwając się po prześcieradłach), a później powrót do jeszcze gorszej celi, Beatrice Cenci – młoda arystokratka, której tragiczny los i egzekucja przed zamkiem w 1599 roku za zabójstwo okrutnego ojca stały się symbolem oporu przeciwko tyranii; hrabia Cagliostro – XVIII-wieczny mag i okultysta, oskarżony o herezję i oszustwa. W zamkowej celi spędził kilka dni. Później został przeniesiony do twierdzy w San Leo. Podział funkcjonalny Zamku św. Anioła Od XX wieku zamek pełni funkcję muzealną. Współczesna trasa zwiedzania prowadzi przez 6 poziomów budowli, z których każdy ma skrajnie różny charakter: poziom 1. – to dromos, tzw. rdzeń rzymski. To właśnie tam znajduje się spiralna rampa Hadriana i Sala Urn; poziom 2. – to bastiony i fortyfikacje. Można tam podziwiać mury obronne, korytarze strzelnicze i skład broni; poziom 3. – to więzienia i magazyny. Na tę część składają się między innymi historyczne lochy i cele więzienne; poziom 4. – to dziedziniec i Sala Pańska. Poza zachwycającym Dziedzińcem Anioła, warto zobaczyć tam renesansowe apartamenty; poziom 5. – to apartamenty papieskie. To właśnie tam znajduje się Sala Paolina, Sala Amora i Psyche; poziom 6. – to biblioteka i skarbiec. Ogień nad Tybrem Kiedy najlepiej odwiedzić zamek? Najdogodniejszym terminem jest czerwiec, mimo panujących wówczas upałów. Od 1481 roku, 29. dnia tego miesiąca, w święto św. Piotra i Pawła, patronów Rzymu, na zamku odbywa się La Girandola – niesamowity pokaz sztucznych ogni. Tradycja ta została zapoczątkowana za papieża Sykstusa IV, a jej koncepcję czasami przypisuje się Michałowi Aniołowi. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
„Najbardziej polskie miasto w Niemczech”. Odwiedziłem rozrywkowe Oberhausen
Lubię szukać polskich śladów za granicą, ale nie spodziewałem się trafić na nie w samym sercu niemieckiego Zagłębia Ruhry. To właśnie tutaj, w cieniu dawnych kopalń i hut, kryje się miejsce, które nieformalnie zyskało miano jednego z „najbardziej polskich miast w Niemczech”. Jak to możliwe, że niemal co trzeci mieszkaniec tej przemysłowej metropolii nosi polsko brzmiące nazwisko? Zaintrygowany historią „Ruhrpolen” – imigrantów, którzy na przełomie wieków na stałe wpisali się w ten region, odkryłem Oberhausen, które dziś wydaje się być wzorem nie tylko przyjaznej asymilacji ludzi pochodzących z różnych kultur, ale także udanej transformacji od ciężkiego przemysłu do ważnego centrum turystyki i rozrywki.
Spis treści: Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Polskie ślady w Oberhausen – Restauracja Gdańska i duch historii Nowe Centrum Miasta – serce współczesnego Oberhausen Gazomierz Oberhausen – ikona przemysłowej transformacji W samym centrum apokalipsy zombi: Sandbox VR Sea Life Oberhausen – podwodne królestwo Metronom – scena muzyczna w sercu Zagłębia Ruhry Jak zaplanować podróż do Oberhausen Oberhausen, położone w zachodniej części Niemiec, w sercu Zagłębia Ruhry, to miasto o dwóch obliczach. Z jednej strony to nowoczesne centrum handlu i rozrywki, z drugiej – miejsce o głębokich, historycznych powiązaniach z Polską. Często określane mianem jednego z „najbardziej polskich miast” w Niemczech stanowi żywy dowód na fenomen tzw. Ruhrpolen – imigrantów z Górnego Śląska i Wielkopolski, którzy na przełomie XIX i XX wieku masowo przybywali do tego regionu w poszukiwaniu pracy w kopalniach i hutach. Dziedzictwo „Ruhrpolen” – skąd się wzięli Polacy w Zagłębiu Ruhry? Kiedy zagłębiam się w historię Oberhausen, szybko dostrzegam, że obecność migrantów z ziem polskich była jednym z fundamentów rozwoju tego miasta. Masowa migracja rozpoczęła się w drugiej połowie XIX wieku, w czasie gwałtownej industrializacji Zagłębia Ruhry. Polaków przyciągały przede wszystkim kopalnie węgla i huty stali, które potrzebowały taniej i licznej siły roboczej. Większość przybyszów pochodziła z Wielkopolski, Śląska i Mazur, czyli terenów znajdujących się wówczas pod panowaniem Prus. Choć formalnie byli obywatelami Cesarstwa Niemieckiego, zachowywali własną tożsamość językową, religijną i kulturową, co sprawiło, że zaczęto ich określać mianem „Ruhrpolen”. Nie bez znaczenia był fakt, że Oberhausen było miastem tradycyjnie katolickim. Z rozmów, które prowadzę na miejscu, wynika, że skala tej migracji była ogromna – na przełomie XIX i XX wieku setki tysięcy Polaków osiedliło się w całym regionie, a w samym Oberhausen ich potomkowie stanowią dziś znaczącą część mieszkańców. Słyszę znajomo brzmiące nazwiska niemal na każdym kroku. Daniel Sobanski, lokalny przewodnik po dawnej koksowni z Dortmundzie – jednym z największych miast Niemiec – mówi mi: „Moi pradziadkowie przyjechali tu pod koniec XIX wieku”. Podobne świadectwa słyszę jeszcze kilkakrotnie od innych mieszkańców miasta – kolejne pokolenia stopniowo się asymilowały, często tracąc język przodków, ale zachowując nazwiska i fragmenty tradycji. Oberhausen w 1925 roku – w tutejszych fabrykach pracowały wówczas tysiące migrantów z Polski. fot. ullstein bild/ullstein bild via Getty ImagesZ czasem odkrywam, że Polacy tworzyli tu własne struktury społeczne i instytucje – zakładali stowarzyszenia, chóry, związki robotnicze i parafie katolickie, które pomagały im przetrwać w nowym środowisku. Kościół odgrywał szczególną rolę, bo to właśnie wokół niego koncentrowało się życie społeczne i podtrzymywanie tożsamości narodowej. Jednocześnie byli oni istotną częścią klasy robotniczej, pracując pod ziemią lub przy piecach hutniczych. Polskie ślady w Oberhausen – Restauracja Gdańska i duch historii Dziś, spacerując po Oberhausen, widać efekty tej historii na każdym kroku. Dziedzictwo „Ruhrpolen” jest nadal żywe, choć przybrało bardziej symboliczny wymiar. Miasto przeszło ogromną transformację – od ośrodka ciężkiego przemysłu do przestrzeni kultury i rozrywki – ale pamięć o robotniczych korzeniach nie zniknęła. Co więcej, zauważam, że wielu mieszkańców o polskich korzeniach aktywnie współtworzy współczesne życie miasta – prowadzą restauracje, inicjatywy kulturalne i biznesy związane z turystyką. To sprawia, że historia migracji nie jest tu tylko opowieścią o przeszłości, lecz ciągłym elementem tożsamości Oberhausen. Szukając w Oberhausen śladów polskiej tożsamości, dowiaduje się o Restauracji Gdańskiej, która w mieście ma już status miejsca kultowego. Lokal działa od lat i stanowi nieformalne centrum polskości w mieście. To tutaj odbywają się koncerty, spotkania i wydarzenia promujące polską kulturę – od muzyki, po tradycje i język. W menu znajduję klasyczne dania polskie – pierogi, żurek, bigos – przygotowywane według tradycyjnych receptur. Nowe Centrum Miasta – serce współczesnego Oberhausen Dzięki mojemu przewodnikowi trafiam do Neue Mitte, czyli nowego centrum miasta, oddalonego o kilka kilometrów od dworca głównego w Oberhausen i historycznego śródmieścia. Neue Mitte powstało na terenach dawnej huty Gutehoffnungshütte i jest dziś jednym z najbardziej znanych przykładów rewitalizacji obszarów poprzemysłowych w Niemczech. Projekt rozpoczęto w latach 90., w czasie, gdy region Ruhry zmagał się z upadkiem przemysłu ciężkiego. Zamiast pozostawić zdegradowane tereny, zdecydowano się stworzyć zupełnie nową przestrzeń miejską – i trzeba przyznać, że efekt, który widzę dziś na własne oczy, robi wrażenie. Centralnym punktem Neue Mitte jest Westfield Centro – jedno z największych centrów handlowych w Niemczech, które od momentu otwarcia w 1996 roku stało się symbolem nowego kierunku rozwoju miasta w kierunku bycia lokalnym centrum rozrywki i zakupów. Wokół gigantycznego centrum handlowego rozciąga się cały kompleks rozrywkowo-kulturalny, odwiedzany rocznie przez ponad 16 milionów osób. Wiedziony poleceniem znajomego zaglądam do środka i kieruję się od razu do Mangal Döner Oberhausen. To sieć barów należąca do piłkarza Lukasa Podolskiego, którego rodzina pochodzi z Górnego Śląska. Spacerując wzdłuż kanału Ren–Herne, zauważam, że Neue Mitte działa jak spójny ekosystem miejskiej rozrywki – z mariną, ścieżkami spacerowymi i obiektami sportowymi. Tuż po drugiej stronie rzeki powstaje ogromny park rozrywki Karls, inspirowany życiem codziennym na truskawkowej farmie. Gazomierz Oberhausen – ikona przemysłowej transformacji Spacerując pod Neue Mitte nie sposób go nie zauważyć. Wysoki na 170 metrów cylinder to Gazomierz Oberhausen – najbardziej wyrazisty symbol przemysłowej przeszłości miasta. Ten monumentalny zbiornik na gaz, oddany do użytku w 1929 roku, był niegdyś częścią infrastruktury zasilającej hutnictwo regionu. Dziś jednak jego funkcja jest zupełnie inna – to jedna z najbardziej niezwykłych przestrzeni wystawienniczych w Europie, będąca dowodem na to, jak można nadać drugie życie przemysłowym gigantom. Wchodząc do środka, od razu czuję skalę tego miejsca. Wysokość i surowość konstrukcji tworzą idealne tło dla spektakularnych, immersyjnych wystaw, które często koncentrują się na relacji człowieka z naturą i zmianami klimatycznymi. Tegoroczna ekspozycja „Mythos Wald” szczególnie mnie wciąga – to opowieść o lesie jako złożonym, żywym ekosystemie, przedstawiona za pomocą światła, dźwięku i ogromnych instalacji. Największe wrażenie robi na mnie gigantyczna cyfrowa instalacja drzewa, unosząca się w przestrzeni zbiornika. Jej skala i sposób prezentacji przywodzą mi na myśl wizualny świat filmu „Avatar” w reżyserii Jamesa Camerona. To doświadczenie bardziej przypomina podróż niż klasyczne zwiedzanie wystawy. Na koniec wjeżdżam na dach i dopiero wtedy w pełni rozumiem znaczenie tego miejsca. Panorama Zagłębia Ruhry rozciąga się we wszystkich kierunkach – widzę dawne tereny przemysłowe, nowe centra miejskie i zieleń odzyskującą przestrzeń po przemyśle. Tam lepiej jest mi zrozumieć, jak głęboką transformację przeszedł ten region – od ciężkiego przemysłu do kultury i nowoczesnej urbanistyki. W samym centrum apokalipsy zombi: Sandbox VR Dzięki mojemu przewodnikowi po Oberhausen trafiłem do Sandbox VR – miejsca, w którym na własnej skórze można się przekonać, jak działa zaawansowana wirtualna rzeczywistość. Do wyboru jest tam kilka scenariuszy rozgrywek: od dinozaurów, przez światy inspirowane serialami „Stranger Things” czy „Squid Game”, aż po walkę z hordami zombie. Dinozaury odrzuciliśmy od razu, seriale były kuszące, ale ostatecznie zdecydowaliśmy się na ratowanie świata przed umarlakami. Właściwa rozgrywka trwa około 30 minut, a wrażenia są nieziemskie! Dzięki zaawansowanej technologii full-body VR, w której każdy mój ruch był precyzyjnie odwzorowywany w grze, mogłem w pełni zanurzyć się w tę przygodę. Planując wizytę, koniecznie zarezerwuj termin online, co warto zrobić z dużym wyprzedzeniem ze względu na ogromną popularność tego obiektu. Całe doświadczenie zajęło mi około godziny, a z własnego doświadczenia podpowiem, że warto założyć wygodny strój i płaskie obuwie, ponieważ podczas zabawy będziesz w ciągłym ruchu. To idealna opcja na aktywne spędzenie czasu w gronie znajomych lub rodziny. Samo miejsce znajdziesz przy Brammenring 129, gdzie bez problemu zaparkujesz samochód. Jeśli po takiej dawce adrenaliny wciąż masz ochotę na aktywną rozrywkę, kilka minut dalej czeka Topgolf Oberhausen – nowoczesny kompleks łączący sport z luźną, imprezową atmosferą. Nawet jeśli nigdy nie trzymałeś kija golfowego w ręku, bez problemu odnajdziesz się w interaktywnych grach i systemie punktacji, który zamienia klasyczny golf w dynamiczną zabawę. To świetne uzupełnienie dnia w Neue Mitte – mniej wirtualne niż VR, ale równie wciągające. Sea Life Oberhausen – podwodne królestwo Zaledwie kilka kroków od centrum handlowego trafiam do Sea Life Oberhausen. Lokalne akwarium oferuje prawdziwą podróż przez różnorodne ekosystemy wodne – od dobrze mi znanych europejskich rzek i jezior, aż po egzotyczne, pełne kolorów rafy koralowe i głębiny oceanów. Największe wrażenie robi na mnie spektakularny tunel podwodny, przez który przechodzi się niemal jak po dnie oceanu. Nad moją głową powoli suną rekiny, obok przepływają żółwie morskie, a wokół migoczą setki ryb. To doświadczenie jest zaskakująco realistyczne – na chwilę zapominam, że znajduję się w środku miasta, a nie gdzieś na otwartym morzu. Podczas zwiedzania zauważam, że Sea Life Oberhausen stawia nie tylko na efekt „wow”, ale również na edukację i świadomość ekologiczną. Wystawy i tablice informacyjne przypominają o zagrożeniach dla środowiska wodnego, ochronie gatunków i znaczeniu zrównoważonego rozwoju. Dzięki temu wizyta staje się nie tylko rozrywką, ale też okazją do refleksji. Metronom – scena muzyczna w sercu Zagłębia Ruhry Wieczorem docieram do słynnego Teatru Metronom. Od momentu otwarcia pod koniec lat 90. scena ta zasłynęła jako jedna z najważniejszych w regionie, goszcząc wielkoformatowe produkcje musicalowe o międzynarodowej renomie. Wystawiano tu spektakle znane z londyńskiego West Endu czy nowojorskiego Broadwayu. Wchodząc do środka, zwracam uwagę na nowoczesną architekturę widowni i znakomitą akustykę, które pozwalają w pełni zanurzyć się w spektaklu – niezależnie od miejsca, jakie zajmuję. To, co robi na mnie największe wrażenie, to rozmach scenografii i perfekcja realizacji. Każdy detal – od światła, przez choreografię, po muzykę na żywo – jest dopracowany do granic możliwości. Mam poczucie, że uczestniczę w wydarzeniu, które równie dobrze mogłoby odbywać się w jednej z największych stolic kultury na świecie. Jak zaplanować podróż do Oberhausen Dojazd Oberhausen jest doskonale skomunikowane. Główny dworzec kolejowy (Oberhausen Hbf) obsługuje liczne połączenia regionalne (RB, RE) oraz dalekobieżne (ICE/IC). Miasto znajduje się w samym sercu sieci komunikacyjnej Zagłębia Ruhry, co pozwala na szybki dojazd z Düsseldorfu, Essen czy Dortmundu. Z lotniska w Düsseldorfie podróż pociągiem zajmuje zaledwie około 30 minut. Komunikacja miejska W mieście funkcjonuje rozbudowana sieć tramwajowa i autobusowa. Warto pobrać aplikację VRR (Verkehrsverbund Rhein-Ruhr), która ułatwia planowanie tras oraz zakup biletów. Dla turystów korzystne są bilety całodniowe na całą strefę komunikacyjną, które umożliwiają swobodne przemieszczanie się między dzielnicami a atrakcjami takimi jak Centro czy Gazomierz. Noclegi Największe zagęszczenie bazy hotelowej znajduje się w okolicach Neue Mitte (w pobliżu Westfield Centro). Dostępne są zarówno hotele sieciowe o wysokim standardzie, jak i mniejsze, bardziej kameralne obiekty. Warto rozważyć nocleg w centrum, aby być blisko głównych linii komunikacyjnych i atrakcji turystycznych. Ja zatrzymałem się w mniejszym Hotel Residenz Oberhausen (Hermann-Albertz-Straße 69), bliżej dawnego centrum miasta. Gastronomia Poza wymienioną Restauracją Gdańska (kuchnia polska) oraz lokalem Lukasa Podolskiego Oberhausen oferuje bogaty wybór kuchni międzynarodowej w strefie gastronomicznej Centro. Warto spróbować lokalnych specjałów typu currywurst, które są nieodłącznym elementem kulinarnym Zagłębia Ruhry. Smaczne i względnie niedrogie dania oferują również włoska restauracja Teatro (CentrO-Promenade 19- 23), The Ash ze znakomitą kartą międzynarodową (Brammenring 115) oraz Gaststätte Kiepenkerl z kuchnią niemiecką i polską (Roonstraße 105). Bilety wstępów Większość obiektów, takich jak Gazomierz czy muzea LVR (LVR-Industriemuseum), oferuje bilety online. Zaleca się wcześniejszą rezerwację, zwłaszcza w weekendy i w okresie wakacyjnym. Dla rodzin korzystnym rozwiązaniem są bilety łączone, oferowane przez niektóre atrakcje w obrębie strefy Centro. Przed wyjazdem warto sprawdzić oficjalną stronę www.oberhausen-tourismus.de, gdzie znajdują się aktualne kalendarium wydarzeń oraz informacje o biletach turystycznych. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Zakopane poza szlakiem. 6 miejsc, w których wciąż bije serce Tatr
Pod Giewontem wciąż można odnaleźć ciszę, zapach starego drewna i magię, której nie przykrył komercyjny blichtr. Zapomnij o tłumach na Krupówkach – zabierzemy Cię w podróż po miejscach, gdzie historia Tatr spotyka się z autentyczną kulturą i dziką naturą. Odkryj zakątki, które definiują duszę polskiej stolicy Tatr na nowo.
Spis treści: Willa Oksza: Tam, gdzie narodził się „pępek świata” Kaplica na Jaszczurówce: Manifestacja tatrzańskiej duchowości Cmentarz na Pęksowym Brzyzku: Ogród pamięci i rzeźby Chałupa Gąsieniców Sobczaków: Skansen ukryty w mieście Kumoterki: Śnieżna Formuła 1 w góralskim wydaniu Resort Sośnica: Modernizm z widokiem na Giewont Gdy większość turystów tłoczy się na Krupówkach, w bocznych uliczkach Zakopanego i na okolicznych polanach toczy się inne życie. To świat pachnący starym drewnem, wypełniony rżeniem koni na mrozie i ciszą muzealnych sal, w których rodziła się polska nowoczesność. Odkrywamy Zakopane dla koneserów – od zapomnianych willi, przez szalone wyścigi na śniegu, aż po architektoniczny modernizm w najlepszym wydaniu. Willa Oksza: Tam, gdzie narodził się „pępek świata” Większość odwiedzających Zakopane kieruje kroki do Willi Koliba, tymczasem to Willa Oksza przy ulicy Zamoyskiego skrywa najbardziej intrygujące opowieści o bohemie artystycznej przełomu wieków. Zaprojektowana przez Stanisława Witkiewicza, jest trzecim w historii budynkiem wzniesionym w stylu zakopiańskim, ale to jej wnętrza skrywają prawdziwy skarb – Galerię Sztuki XX wieku. To właśnie tutaj możemy zrozumieć, dlaczego Zakopane stało się magnesem dla największych umysłów epoki. W surowych, drewnianych ścianach eksponowane są dzieła Witkacego, Stryjeńskiej czy Skoczylasa. Oksza to nie tylko muzeum; to portal do czasów, gdy pod Tatrami eksperymentowano z formą, kolorem i... substancjami psychoaktywnymi, tworząc podwaliny pod polską sztukę nowoczesną. Spacerując po skrzypiących podłogach, warto zwrócić uwagę na detale snycerskie – motywy wschodzącego słońca i sosręby, które Witkiewicz podniósł z rangi wiejskiej snycerki do poziomu sztuki narodowej. Kaplica na Jaszczurówce: Manifestacja tatrzańskiej duchowości Choć jest znana, często bywa traktowana jedynie jako szybki przystanek w drodze do Morskiego Oka. To błąd. Kaplica Najświętszego Serca Jezusa na Jaszczurówce to architektoniczny majstersztyk, który najlepiej kontemplować wczesnym rankiem, gdy pierwsze promienie słońca przebijają się przez wysokie smreki, rzucając cień na modrzewiowe ściany. Wzniesiona bez użycia ani jednego gwoździa (według tradycyjnych technik ciesielskich), kaplica jest hołdem dla tatrzańskiej przyrody. Jej wnętrze, skromne i wyniosłe jednocześnie, zdobią witraże zaprojektowane przez samego Witkiewicza, przedstawiające Matkę Boską Częstochowską i Ostrobramską na tle herbów Polski i Litwy. Co ciekawe, kaplica stoi na skraju wywierzyska Jaszczurówka, które zawdzięcza swoją nazwę występującym tu niegdyś salamandrom plamistym, nazywanym przez górali „jaszczurami”. To miejsce to punkt styku sacrum z dziką naturą regla dolnego. Cmentarz na Pęksowym Brzyzku: Ogród pamięci i rzeźby To nie jest zwykła nekropolia. Pęksowy Brzyzek to raczej galeria sztuki pod gołym niebem i panteon tatrzańskich herosów. Każdy nagrobek jest tu osobną opowieścią – od surowych krzyży z kutego żelaza, po rzeźbione w drewnie kapliczki autorstwa Władysława Hasiora czy Antoniego Rząsy. Odszukanie grobu Kornela Makuszyńskiego, Kazimierza Przerwy-Tetmajera czy Tytusa Chałubińskiego to lekcja historii polskiej kultury, ale warto też przyjrzeć się grobom bezimiennym lub tym należącym do przewodników tatrzańskich i ratowników TOPR, którzy zginęli niosąc pomoc w górach. Nazwa „Brzyzek” w gwarze góralskiej oznacza urwisko nad potokiem, co idealnie oddaje położenie tego miejsca – zawieszonego między tętniącym miastem a szumem potoku Cicha Woda. To tutaj najlepiej smakuje zaduma nad przemijaniem i potęgą gór, które trwają niezmiennie, podczas gdy pokolenia zdobywców odchodzą. Chałupa Gąsieniców Sobczaków: Skansen ukryty w mieście Przy najstarszej ulicy Zakopanego – Kościeliskiej – stoi budynek, który pozwala cofnąć się do czasów sprzed wielkiej turystyki. Chałupa Gąsieniców Sobczaków to jeden z najcenniejszych zabytków budownictwa ludowego, będący częścią Muzeum Tatrzańskiego. W przeciwieństwie do reprezentacyjnych willi, tutaj zobaczymy, jak naprawdę wyglądało życie najbogatszych rodów góralskich w połowie XIX wieku. Wnętrze podzielone jest na tradycyjną izbę czarną (gdzie toczyło się codzienne życie wokół pieca) i izbę białą (używaną tylko od święta). To właśnie w takich domach rodziła się legenda tatrzańska, a pierwsi „panowie z Warszawy” spali na sianie, zachwycając się egzotyką podhalańskiego folkloru i lokalną gwarą. Zwróćcie uwagę na kolekcję obrazów na szkle oraz tradycyjne stroje – to nie są rekwizyty, to autentyczne przedmioty, które przetrwały próbę czasu i pokazują niezwykłą estetykę dawnych mieszkańców Tatr. Kumoterki: Śnieżna Formuła 1 w góralskim wydaniu Jeśli szukacie wydarzenia, które definiuje współczesne Podhale lepiej niż jakikolwiek festiwal, musicie zobaczyć Kumoterki. To tradycyjne wyścigi parokonnych sań, które odbywają się w ramach Parady Gazdowskiej w różnych miejscowościach regionu, m.in. w Białym Dunajcu, Kościelisku czy samym Zakopanem. Kumoterki to małe, dwuosobowe sanie, którymi niegdyś wożono dzieci do chrztu (stąd nazwa od „kumotrów”). Dziś to arena niesamowicie widowiskowej rywalizacji. Obok tradycyjnych przejazdów, najbardziej ekstremalną dyscypliną jest skiring i ski-skiring. W tej pierwszej narciarz jest ciągnięty przez samego konia, w drugiej – przez konia, na którym siedzi jeździec. To pokaz niesamowitej więzi człowieka ze zwierzęciem, odwagi i sprawności fizycznej. Kiedy tętniące kopyta wyrzucają w górę tumany śniegu, a górale w tradycyjnych cuchach przekrzykują się w ferworze walki, można poczuć, że tradycja podhalańska nie jest eksponatem w muzeum, ale żywą, buzującą krwią energią. Resort Sośnica: Modernizm z widokiem na Giewont Na mapie Zakopanego pojawił się adres, który łączy miłość do gór z fascynacją architekturą – Resort Sośnica. Choć Zakopane kojarzy się głównie ze stylem drewnianym, to właśnie modernizm lat międzywojennych i powojennych ukształtował sporą część miasta, nadając mu sznyt europejskiego kurortu. Sośnica, położona w bezpośrednim sąsiedztwie Parku Miejskiego, to miejsce, gdzie historyczna forma spotyka się z nowoczesnym komfortem. Budynek ten jest przykładem tego, jak inteligentnie można adaptować przestrzeń, by nie stracić kontaktu z otoczeniem. Z okien obiektu rozpościera się jeden z najpiękniejszych widoków na panoramę Tatr, z dominującym profilem Giewontu. To idealna baza wypadowa dla tych, którzy po dniu spędzonym na nieoczywistych szlakach, szukają regeneracji w otoczeniu designu szanującego lokalny kontekst. Bliskość Doliny Białego i skoczni narciarskiej sprawia, że Sośnica staje się łącznikiem między sportową historią miasta a jego wypoczynkową teraźniejszością. To tutaj, z dala od zgiełku głównego traktu, można zrozumieć, że luksus w Zakopanem nie musi być krzykliwy – może mieć twarz spokoju i doskonałego widoku. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Najpiękniejszy dach w Paryżu? Zobacz, dlaczego ten dom towarowy zachwyca bardziej niż muzea
Galeria Lafayette wykracza poza swoją pierwotną funkcję. Nie jest wyłącznie domem towarowym, lecz przestrzenią o dużym znaczeniu architektonicznym i historycznym, w którym moda i zakupy stają się znaczącym doświadczeniem. Od ponad wieku współtworzy wizerunek francuskiej stolicy, przyciągając zarówno miłośników luksusu, jak i tych, którzy chcą zobaczyć Paryż z wyjątkowej perspektywy.
Spis treści: Od małej pasmanterii do symbolu luksusu Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Historia, jaką przeszła Galeria Lafayette, to opowieść o wizji, odwadze i wyczuciu zmieniających się gustów. Pod koniec XIX wieku dwóch kuzynów, Théophile Bader i Alphonse Kahn, otworzyło w Paryżu niewielką pasmanterię. Skromny sklep na rogu La Fayette i Chaussée-d’Antin miał zaledwie kilkadziesiąt metrów kwadratowych. Jednak ambicje właścicieli były znacznie większe niż jego powierzchnia. Od małej pasmanterii do symbolu luksusu W kolejnych latach przedsiębiorcy stopniowo wykupywali sąsiednie budynki przy bulwarze Haussmanna, tworząc coraz większą przestrzeń handlową. Od początku twórcy postawili na innowacyjność i sztukę w przestrzeni handlowej. Kluczowym momentem okazała się decyzja o połączeniu zakupionych kamienic w jedną, spójną architektonicznie całość. Już na początku XX wieku dom towarowy nie ograniczał się wyłącznie do sprzedaży. Stał się przestrzenią spektakularnych wydarzeń, które przyciągały uwagę całego Paryża, a niekiedy nawet całej Francji. Jednym z najbardziej symbolicznych momentów było lądowanie w 1919 roku na dachu budynku francuskiego pilota Jules’a Védrine’a. Wydarzenie to pokazywało ono ambicję łączenia handlu z widowiskiem, nowoczesnością i duchem epoki. W latach 60. młodzi projektanci zaczęli prezentować tu swoje kolekcje prêt-à-porter (odzież dostępną od ręki), co umocniło pozycję domu towarowego jako przestrzeni otwartej na nowe nazwiska i świeże idee. Dziś pod nazwą Galeria Lafayette kryje się także największa europejska sieć luksusowych domów towarowych pod względem liczby sklepów, a jej paryski flagowy budynek pozostaje symbolem elegancji i francuskiej sztuki życia. Architektura i słynna kopuła Galerii Lafayette To, co wyróżnia Galerię Lafayette na tle innych domów towarowych, to nie tylko oferta, lecz przede wszystkim architektura. Paryski budynek jest przykładem spektakularnego połączenia funkcjonalności z estetyką. Na początku XX wieku architekci Georges Chedanne i Ferdinand Chanut zaprojektowali monumentalną przestrzeń zwieńczoną imponującą szklaną kopułą. Ukończona w 1912 roku konstrukcja z barwionego szkła i stali wznosi się na wysokość około 43 metrów. Jej bogate zdobienia sprawiają, że wnętrze przypomina bardziej obiekt sakralny niż zwykły sklep. Kopuła nie tylko wpuszcza naturalne światło, ale także buduje atmosferę miejsca. To właśnie ten element stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Galerii Lafayette i częstym motywem fotografii publikowanych w przewodnikach po Paryżu oraz w mediach społecznościowych. Wnętrze budynku było modernizowane w kolejnych dekadach. Po II wojnie światowej przeprowadzono gruntowną przebudowę, dostosowując galerię do nowych realiów handlu, nie niszcząc przy tym historycznego dziedzictwa. Architektura Galerii Lafayette jest dowodem na to, że przestrzeń komercyjna może być jednocześnie dziełem sztuki. To miejsce, gdzie zakupy odbywają się pod sklepieniem przypominającym monumentalne galerie sztuki, a każdy detal ma znaczenie estetyczne. Taras widokowy Galerii Lafayette – Paryż z ósmego piętra domu towarowego Taras widokowy w Galerii Lafayette daje możliwość zobaczenia Paryża z zupełnie innej perspektywy. Jest on jedną z głównych przyczyn dużej popularności galerii wśród turystów. Taras znajduje się na ósmym piętrze i jest dostępny dla odwiedzających bezpłatnie. Z tej wysokości rozciąga się panorama obejmująca najważniejsze punkty stolicy Francji. Widać stąd Operę Garnier, Wieżę Eiffla i wzgórze Montmartre z bazyliką Sacré-Cœur. Charakterystyczna linia dachów Paryża, utrzymana w spójnej kolorystyce szarości i beżu, nabiera z góry wyjątkowej harmonii. Taras widokowy to nie tylko punkt obserwacyjny, ale również przestrzeń relaksu. Przy sprzyjającej pogodzie można napić się kawy lub zjeść posiłek z widokiem na miasto. Zachód słońca oglądany z tego miejsca przyciąga fotografów i turystów szukających mniej oczywistej alternatywy dla klasycznych punktów widokowych. Czym wyróżnia się Galeria Lafayette? Galeria Lafayette wyróżnia się przede wszystkim połączeniem funkcji handlowej z kulturową i turystyczną. To miejsce, które nie ogranicza się do sprzedaży produktów, lecz buduje całe doświadczenie wokół idei francuskiej elegancji opartej na trzech silnych filarach. Po pierwsze, oferta. W tym paryskim sklepie można znaleźć zarówno luksusowe marki haute couture (szyte na miarę), jak i bardziej przystępne cenowo kolekcje dostępne od ręki. Oprócz mody dostępne są działy z kosmetykami, akcesoriami, wyposażeniem wnętrz czy restauracje. Po drugie, wydarzenia. Regularne pokazy mody umożliwiają odwiedzającym doświadczenie atmosfery paryskich wybiegów bez konieczności uczestnictwa w zamkniętych wydarzeniach branżowych. W okresie świątecznym Galeria Lafayette słynie z widowiskowych dekoracji i choinki zawieszanej pod kopułą. Po trzecie, przestrzeń kulturowa. Od samego początku istnienia sklepu szeroko pojęta sztuka była mocno zakorzeniona w jego tożsamości. Założyciele marki rozumieli, że handel musi rozwijać się równolegle z kulturą i nieustannie zaskakiwać odbiorców. Między innymi dlatego podjęto decyzję o budowie monumentalnej kopuły, która sama w sobie stała się manifestem artystycznych ambicji. Współcześnie tę tradycję kontynuuje Galerie des Galeries, otwarta w 2001 roku jako przestrzeń prezentująca francuskie i międzynarodowe wzornictwo oraz projekty z pogranicza mody, designu i sztuk wizualnych. Szczególnie interesującą inicjatywą jest program BY NIGHT – przedsięwzięcie wspierające twórców, którzy otrzymują możliwość realizacji krótkich filmów w nocnych, pustych przestrzeniach domu towarowego. Artyści mogą swobodnie eksplorować jego architekturę, historię i symbolikę, przejmując na kilka godzin kontrolę nad miejscem zwykle wypełnionym ruchem klientów. W ten sposób Galeria Lafayette nie tylko promuje współczesną kreatywność, lecz także świadomie buduje wizerunek domu towarowego jako sceny dla sztuki i laboratorium nowych perspektyw. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Willa czy Galeria? Nie popełnij tego błędu! Odkrywamy tajemnice Villa Borghese w Rzymie
Villa Borghese to jedna z najbardziej rozpoznawalnych przestrzeni zielonych w Rzymie. Park Villa Borghese rozciąga się na ponad 80 hektarach i stanowi oazę spokoju w sercu tętniącego życiem miasta. To doskonałe miejsce do relaksu, spacerów i kontaktu z naturą i sztuką. Ogrody Borghese to nie tylko bujna roślinność, ale też wyjątkowa architektura wspaniałych willi i kolekcje dzieł sztuki, które nadają temu miejscu wyjątkowy charakter.
Spis treści: Od winnicy do ogrodów Borghese w sercu Rzymu Dlaczego Villa Borghese jest tak chętnie odwiedzana? Ogrody Villa Borghese – atrakcje dla turystów i mieszkańców Park Villa Borghese jest trzecim co do wielkości (po illa Doria Pamphili i Villa Ada) obszarem zielonym w Rzymie. Znajduje się na północ od historycznego centrum miasta, w pobliżu słynnych Schodów Hiszpańskich i Piazza del Popolo. Centralne położenie parku oraz liczne wejścia sprawiają, że jest on łatwo dostępny zarówno dla mieszkańców i turystów. Teren Villa Borghese jest pełen alei spacerowych, ogrodów tematycznych i punktów widokowych. Dzięki temu odwiedzający mogą poczuć się, jakby na chwilę uciekli od miejskiego zgiełku, zanurzając się w spokojnym, naturalnym otoczeniu. Villa Borghese nie jest jednolitą przestrzenią parkową. Składa się z różnorodnych części, w tym z Tajemniczych Ogrodów (Giardini Segreti), Doliny Platani (Valle dei Platani), Ogrodu Jeziora oraz Parku Daini, które razem tworzą niezwykle urozmaiconą strukturę parku. Od winnicy do ogrodów Borghese w sercu Rzymu Historia Villa Borghese sięga początków XVII wieku. Pierwotnie był to teren winnicy, który siostrzeniec papieża Pawła V, kardynał Scipione Borghese przekształcił w rozległe ogrody krajobrazowe. Kardynał był mecenasem sztuki i pasjonatem kolekcjonowania dzieł artystów swoich czasów. Chciał, aby jego luksusowa rezydencja na obrzeżach miasta była nie tylko miejscem odpoczynku, ale też ekspozycją sztuki i przestrzenią spotkań towarzyskich. Architekci Flaminio Ponzio i Giovanni Vasanzio opracowali projekty ogrodów i zabudowań, które miały harmonijnie łączyć architekturę z krajobrazem. Dzięki temu park zyskał charakter, który sprawia, że dzisiaj Villa Borghese jest jednym z najbardziej urokliwych miejsc w Rzymie. W XIX wieku Villa Borghese przeszła modernizację, m.in. za sprawą księcia Camilla Borghese, który był kolekcjonerem dzieł sztuki. Od 1901 roku tereny stały się oficjalnie dostępne dla publiczności. Park szybko stał się ulubionym miejscem spacerów dla mieszkańców stolicy Włoch i turystów. Czy Villa Borghese i Galeria Borghese to to samo? Wielu odwiedzających myli pojęcia Villa Borghese i Galeria Borghese, dlatego warto od razu wyjaśnić różnicę. Villa Borghese w Rzymie to rozległy park krajobrazowy, obejmujący liczne ogrody, alejki spacerowe, punkty widokowe, jeziora i rzeźby. Z kolei Galeria Borghese to muzeum sztuki mieszczące się w dawnej willi kardynała Scipione Borghese, znajdującej się na terenie ogrodów. Dziś jest ona postrzegana najczęściej jako osobna atrakcja turystyczna, odwiedzana głównie przez miłośników sztuki. Dlaczego Villa Borghese jest tak chętnie odwiedzana? Villa Borghese w Rzymie jest sławna przede wszystkim dzięki swojemu wyjątkowemu połączeniu zieleni, architektury i sztuki. Przyciąga miłośników przyrody, którzy chcą odpocząć w cieniu drzew, ale także osoby zainteresowane kulturą i historią. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów ogrodów jest wspomniana już wcześniej Galeria Borghese (Galleria Borghese), usytuowana na terenie parku. W galerii można podziwiać arcydzieła Berniniego, Caravaggia, Tycjana czy Rafaela, co sprawia, że miejsce to jest obowiązkowym punktem na mapie turystycznej Rzymu. Villa Borghese w Rzymie słynie też z pięknych punktów widokowych, fontann, rzeźb i malowniczych świątyń, takich jak wzniesiona na środku jeziora Świątynia Eskulapa czy Świątynia Diany. Szczególnie warte uwagi są fontanna Konika Morskiego oraz fontanna Wenus, która zdobi klasyczny ogród. Ich obecność podkreśla harmonijne połączenie wody, rzeźby i roślinności. Dodatkowo park jest miejscem licznych wydarzeń kulturalnych, sportowych i rekreacyjnych. Wśród tych ostatnich szczególną popularnością cieszą się przejażdżki rowerowe po Villa Borghese i spływy łodziami po sztucznym jeziorze. Ogrody Villa Borghese – atrakcje dla turystów i mieszkańców Villa Borghese to znacznie więcej niż miejski park – to rozległa przestrzeń kultury, sztuki i relaksu, która od lat zajmuje szczególne miejsce na mapie Rzymu. Znajdują się tu m.in.: Piazza di Siena – słynne miejsce pokazów konnych i zawodów jeździeckich, znane również z letnich Igrzysk Olimpijskich w 1960 roku. Świątynia Eskulapa – wzniesiona w stylu jońskim świątynia nad sztucznym jeziorem, idealna do fotografii i spacerów wśród zieleni. Pincio Terrace (Terrazza del Pincio) – punkt widokowy oferujący spektakularną panoramę Rzymu, szczególnie piękną o zachodzie słońca. Giardini Segreti (Tajemnicze Ogrody) – historyczne ogrody, dostępne także w formie wycieczek z przewodnikiem. Park Daini i Dolina Platani – to historyczne części Villa Borghese; pierwszy był niegdyś książęcym rezerwatem z danielami i gazelami, a druga, zachowana od XVII wieku, do dziś służy jako popularna przestrzeń spacerowa zwana Doliną Psów. Hydrochronometr Embriaco – ciekawostka technologiczna z XIX wieku, stanowiąca atrakcję edukacyjną. Ogrody botaniczne i ścieżki spacerowe – dla miłośników flory park oferuje szeroki wachlarz roślin, od cyprysów i cedrów po orchidee i kapary, wśród których kryje się wiele gatunków ptaków. Ogrody Borghese w Rzymie to także miejsca rekreacji. Liczne kawiarnie i punkty gastronomiczne pozwalają odpocząć w cieniu drzew, a przestronne trawniki są idealne na pikniki. Dodatkowo park oferuje atrakcje dla dzieci, w tym centrum zabaw Casina di Raffaello z szeroką ofertą warsztatów edukacyjnych i różnorodnych zajęć. Źródło: National Geographic Traveler Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.