Adrenalina, która może zabić. Oto zasady korzystania ze skuterów wodnych w Polsce
Skutery wodne są jedną z najpopularniejszych wakacyjnych atrakcji nad jeziorami. Mimo, że są łatwo dostępne i wyglądają efektownie, wymagają dużo większej odpowiedzialności. Po dwóch tragicznych wypadkach, do których doszło 9 sierpnia w Polsce, wraca pytanie o patenty motorowodne, zasady bezpieczeństwa i wypożyczalnie.
Fale upałów w sezonie letnim sprzyjają weekendom nad wodą. Infrastruktura przy wielu akwenach jest dobrze rozwinięta i oferuje szeroki wybór dodatkowych atrakcji. Jedną z najpopularniejszych są właśnie skutery wodne. Na pierwszy rzut oka wydają się proste w obsłudze, a na tafli jeziora, dzięki swojej prędkości, wyglądają bardzo efektownie. Chociaż dla fanów adrenaliny mogą być wyjątkowo atrakcyjne, należy pamiętać, że nie każdy może z nich swobodnie korzystać, za to każda wodna rozrywka wiąże się z ryzykiem. Tragiczne wypadki z udziałem skuterów wodnych W niedzielę 9 sierpnia 2026 roku w Polsce doszło do dwóch śmiertelnych wypadków. Na Jeziorze Jagodne doszło do zderzenia dwóch jednostek – skutera wodnego i łodzi motorowej. W wyniku wypadku zginął 16-letni kierujący skuterem. Według wstępnych ustaleń uczestnicy wypadku posiadali niezbędne uprawnienia do kierowania jednostkami. Tego samego dnia na Jeziorze Rożnowskim w województwie małopolskim utonęła 42-letnia mieszkanka województwa podkarpackiego, która podczas gwałtownego skrętu wypadła z płynącego skutera wodnego. Skuterem miał kierować mąż kobiety, który po utracie kontaktu z żoną wezwał służby. Mimo akcji ratunkowej ciało odnaleziono dopiero po kilku godzinach. O czym warto pamiętać wypożyczając skuter wodny? To nie jedyne takie przypadki. Wypadki z udziałem skuterów wodnych zdarzają się niemal każdego roku i niestety bardzo często mają tragiczne konsekwencje. Dlatego przed wyborem takiej formy rozrywki należy zapoznać się z najważniejszymi przepisami i zasadami bezpieczeństwa. Skuter wodny klasyfikowany jest jako jednostka o napędzie mechanicznym, podobnie jak łodzie silnikowe. Ważne, by znać specyfikę maszyny, z której się korzysta. W Polsce do prowadzenia jachtu motorowego o mocy silnika powyżej 10 kW, czyli około 13,6 KM, wymagany jest patent sternika motorowodnego. Aby go zdobyć, trzeba mieć co najmniej 14 lat i zdać egzamin składający się z części teoretycznej oraz praktycznej. Kurs nie jest formalnie obowiązkowy, ale w praktyce stanowi najlepsze przygotowanie do bezpiecznego poruszania się po wodzie. Jest to ważne ze względu na dużą prędkość, jaką mogą rozwijać skutery wodne, a także dlatego, że wspomniany patent wymaga znajomości przepisów obowiązujących na wodach. Dzięki temu zwiększa się świadomość, że akweny, podobnie jak drogi, mają swoje określone zasady i trzeba zachować na nich szczególną ostrożność. Dodatkowo, korzystając ze skutera wodnego, należy pamiętać o podstawowych zasadach bezpieczeństwa, takich jak kamizelka ratunkowa lub asekuracyjna oraz linka odcinająca zapłon. Upadek na taflę wody przy dużej prędkości może być szczególnie niebezpieczny, dlatego ważna jest dobrze dobrana kamizelka o odpowiedniej wyporności, która pomaga utrzymać się na powierzchni. Linka odcinająca zapłon sprawia natomiast, że przy ewentualnym upadku silnik przestaje pracować, a maszyna nie odpłynie dalej bez kontroli. „Bez patentu”. Atrakcyjna pułapka Mimo że w sezonie letnim prowadzone są nasilone kontrole, w przystaniach i portach wciąż można natknąć się na wypożyczalnie skuterów wodnych oraz łodzi silnikowych z kuszącym napisem „bez patentu”. Chociaż dla osób nieposiadających uprawnień może wydawać się to dobrą okazją do łatwego skorzystania z ekscytującej atrakcji, tak naprawdę powinna się tutaj zapalić czerwona lampka. Nad wodą nie ma drogi na skróty. Oczywiście, jeśli silnik ma moc do 10 kW, można zgodnie z prawem pływać bez patentu. Należy jednak pamiętać, że wiele skuterów wodnych ma znacznie większą moc. Dodatkowo, wypływając na wodę bez znajomości choćby podstawowych przepisów, stwarza się zagrożenie nie tylko dla siebie, ale też dla innych. Dlatego sprzęt należy wypożyczać ze sprawdzonych źródeł, które przy jego udostępnianiu wymagają odpowiednich uprawnień i jasno informują o zasadach bezpieczeństwa. Jeśli natomiast ktoś nie posiada patentu, a chce w pełni skorzystać z wypoczynku nad jeziorem, to dobra okazja, by przygotować się do egzaminu, zdobyć uprawnienia i dopiero wtedy usiąść za sterem. Źródła: Policja, Gazeta Krakowska, Polski Związek Motorowodny i Narciarstwa Wodnego Nasza autorka Gabriela Celińska Dziennikarka i studentka psychologii. Najchętniej opowiada historie na styku człowieka, miejsca i doświadczenia – pisząc o psychologii oraz podróżach. Jej największą pasją jest fotografia, szczególnie podróżnicza i kulinarna, dzięki której zatrzymuje chwile, smaki oraz emocje. Zakochana w Hiszpanii, nieustannie poszukuje inspiracji w kulturze, ludziach i codziennych historiach.
Odkryłam region Włoch, który większość turystów mija w drodze do Wenecji. Nie wiedzą, co tracą
Friuli-Wenecja Julijska pozostaje w cieniu pobliskiej Wenecji, choć ma wszystko, by stać się celem osobnej podróży: renesansowe miasto w kształcie dziewięcioramiennej gwiazdy, jedne z najcenniejszych w Europie mozaik paleochrześcijańskich, dzikie rozlewiska pełne ptaków oraz nadadriatyckie Grado, nazywane starszą siostrą Wenecji.
Spis treści: Palmanova – miasto idealne w kształcie gwiazdy Akwileja skrywa jedne z najcenniejszych mozaik Europy U ujścia Isonzo królują ptaki i białe konie Grado – starsza siostra Wenecji nad Adriatykiem Friuli-Wenecja Julijska – informacje praktyczne Winda na pierwszy rzut oka jak w bloku. Wchodzę do wnętrza metalowej skrzyni. Drzwi zasuwają się bezszelestnie. Chwila ciemności i ściany nagle znikają. Widzę podwórko kamienicy, na którym stoi czy… stała? Bo oto winda unosi się coraz wyżej ponad czerwone dachy, ulice przypominające swoim układem sieć pająka z sześciokątem Piazza Grande pośrodku. Wreszcie ogarniam wzrokiem całe, zamknięte w potrójnym pierścieniu fortyfikacji renesansowe miasto idealne, zachowujące symetrię pomiędzy kształtem ulic a wysokością kamienic i wielkością placów. Palmanova ma unikatowy kształt dziewięcioramiennej gwiazdy. Palmanova – miasto idealne w kształcie gwiazdy Winda sunie dalej ku niebu. Wśród obłoków migają Adriatyk, Alpy Karnickie i Alpy Julijskie ze szczytami sięgającymi blisko 3 tys. m. Od południa i północy oraz północnego-wschodu stanowią naturalne ramy Friuli-Wenecji Julijskiej. To region graniczący ze Słowenią i Austrią, geograficznie najbliższy Polsce. Większość turystów przemierza go nieuważnie, pędząc ku Wenecji. Szkoda, bo wręcz zaskakuje mnogością niebanalnych miejsc. Jak Palmanova, którą najpierw oglądam na niezwykle realistycznym filmie wyświetlanym w wirtualnej windzie – nowej turystycznej atrakcji. Fascynuje mnie idealna geometria tego miasta, w którym wszystkie drogi zbiegają się na wypełnionym straganami obwoźnego handlu Piazza Grande. Kilka eleganckich budynków z podcieniami z czasów Serenissimy, Najjaśniejszej Republiki Weneckiej, przypomina, że to ona w 1593 r. ufundowała twierdzę Palmanova dla obrony przed Turkami, ale też łakomie patrzącymi na te tereny Habsburgami. Obok białej fasady katedry stoi dzwonnica celowo niska, aby nie stanowić celu dla dział wroga. Chcę poznać sekrety warowni, którą w zewnętrzne fortyfikacje – lunety – zaopatrzył Napoleon, gdy zdobył miasto i uczynił z niego bazę operacyjną przeciwko Wenecji. Przez jedną z trzech zachowanych bram miejskich wyruszam na podbój twierdzy. Dziś to atrakcyjne dla pieszych i rowerzystów tereny rekreacyjne z maskowanymi murawą bastionami, kurtynami i lunetami, fosą oraz koszarami i fortami na różnych poziomach. Udostępniona część podziemnych chodników prowadzi mnie pod wyimaginowane stanowiska wroga, który ma być unieszkodliwiony. W inscenizacjach odtwarzających bitwy i oblężenie twierdzy biorą udział polscy rekonstruktorzy. Te podziemne galerie są teraz czyściutkie, dobrze oświetlone, wabią niewielkimi skupiskami stalaktytów, stalagmitów, ale przede wszystkim pereł jaskiniowych. Błyszczącą powierzchnią, kształtem i rozmiarem przypominają te drogocenne, ale są formami krasu podziemnego. Powstają w zagłębieniach wypełnionych wodą poruszaną przez krople kapiące ze stropu. Zabudowa samego miasta jest już bardziej współczesna, choć respektuje renesansowy plan. To wędrówkę po uliczkach biegnących po pajęczynie czyni przygodą samą w sobie. Akwileja skrywa jedne z najcenniejszych mozaik Europy – Kamienie, kolorowe marmury, muszle, ceramika, drewno – w sztuce mozaiki sięgającej III tysiąclecia przed naszą erą wykorzystujemy współcześnie różne materiały i techniki – opowiada Laura De Corti, absolwentka słynnej szkoły mozaikarstwa w Spilimbergo. Ubrana w fartuszek siedzę w wielkim namiocie-laboratorium mojej maestry. Pojemniki na stole pełne są tesser, płaskich sześciennych kostek różnej wielkości i barw. Podstawkę z kartonu z wyrysowanym wzorem pokrywam strużkami kleju. Na niego pęsetą, bo wygodniej, kładę kafelki porowatą stroną do dołu, aby dobrze przylgnęły do podłoża. Mój mozaikarski debiut to Węzeł Salomona, starożytny symbol z dwóch splecionych pętli bez początku i końca. Ten motyw zaczerpnęłam z pobliskiej, wpisanej na listę UNESCO, Bazyliki Matki Bożej Wniebowziętej. Powtarza się tam na gigantycznej – 760 m² – mozaice skomponowanej na posadzce właśnie z wykorzystaniem tesser. Wzniesiona przez biskupa Teodora jako jedna z pierwszych po zniesieniu prześladowań chrześcijan świątynia wręcz oszołomiła mnie żywością kolorów i precyzją wykonania mozaiki uchodzącej za największą z paleochrześcijańskich na zachodzie Europy. A także jej symboliką. Kogut-Światło walczący z Ciemnością-Ślimakiem, połów ryb, gdzie do sieci wpadają tylko wybrane okazy, Jonasz w brzuchu morskiej bestii – figuratywny przekaz musiał być zrozumiały dla wiernych, aby pełnić funkcję ewangelizacyjną. Akwileja była jednym z najważniejszych ośrodków chrześcijaństwa na Zachodzie, siedzibą patriarchatu sprawującego władzę zarówno duchową, jak i świecką na rozległych terytoriach północno-wschodnich Włoch. Piękne mozaiki znajduję też w odtworzonym z pieczołowitością domus rzymskim, bagatela, 1700 m2 rezydencji niejakiego Tytusa Macro. Czarno-białe geometryczne wzory niczym dywany ścielą się pod kolumnami atrium, tablinum (gabinetu), triclinium (sali biesiadnej) i cubiculi (sypialni) do ogrodu. Pozostałości amfor wskazują, że Tytus posiadał kilka sklepów. Towar przybywał do położonego niemal za progiem portu rzecznego. Zbudowany nad rzeką Natissa (dawny bieg rzek Natisone i Torre) był kluczowym węzłem handlowym Cesarstwa Rzymskiego – ładunek docierał drogą wodną z nadmorskiego portu w Grado. Wykopaliska zlecone przez Mussoliniego w latach 30. XX w. odsłoniły zrujnowane nabrzeża, magazyny, pętle cumownicze i budynki rzeczne z bloków wapienia iliryjskiego. Oglądam je teraz ocienione cyprysami na Via Sacra, archeologicznym trakcie prowadzącym w kierunku bazyliki. Antyczna Akwileja licząca 70–100 tys. mieszkańców była czwartym co do wielkości miastem imperium z forum chyba równym wielkością pompejańskiemu. Dziś pozostał z niego las kolumn, z teatrem i cyrkiem. Dawną główną cardo biegnie teraz jednopasmówka, jak za czasów Rzymian przecinająca miasto z północy na południe. Natomiast na wybrukowanie odsłoniętej niedawno jednej z poprzecznych decumanus wyłożyła pieniądze Aratria Galla. Gdy przykładam rękę do rozgrzanego słońcem kamienia, prawie widzę tę kobietę – przedsiębiorczynię z rodziny wyzwoleńców – jak w złotym lustrze poprawia rzeźbione bursztynowe szpile we włosach i kameę z masy perłowej, które eksponuje tutejsze Muzeum Archeologiczne. U ujścia Isonzo królują ptaki i białe konie Ponoć wystarczy jedno zawołanie i nieduże białe koniki, które obserwuję pasące się na zielonej łące wśród stawów, przybiegają jak pieski do nogi. Oczywiście tylko na wezwanie pracowników Rezerwatu Przyrody Ujścia Isonzo. Stworzony na 2400 ha dawnych pól uprawnych przywróconych naturze oferuje turystom dwie trasy: trzygodzinną do samego ujścia rzeki i 45-minutową, którą właśnie maszeruję. Zieleń jest cudownie dzika, z kępami zalesień. Co krok stanowiska obserwacji zwierzyny, również nocą, bo bramki nie są zamykane, a bilet za śmieszną cenę 5 euro można opłacić po zwiedzaniu! Przez podłużne otwory w zbitych z desek, maskujących obecność człowieka ścianach widać naprawdę sporo! Strach większości z 344 gatunków ptaków odwiedzających rezerwat wywołuje zbliżający się właśnie orzeł i na jego widok całe latające towarzystwo, które pływa teraz po stawie, pierzcha w popłochu. – Zdarzają się przybysze tak zaskakujący jak ostatnio cyranka syberyjska, rzadko trafiający do Europy gatunek kaczki z Azji Mniejszej, preferujący tajgę syberyjską. Fotografowie polują tu na żołnę szkarłatną dla jej efektownego czerwonego upierzenia i turkusowej główki. Na trasie krzyżują się tropy dzików, saren, wilków, zajęcy – mówi mój przewodnik Matteo de Luca. W Marinelli, stacji obserwacyjnej przypominającej góralski dom z bali, na tle ośnieżonych Alp Julijskich widzimy ciemną linię wapiennego, kuszącego jaskiniami płaskowyżu Kras na granicy włosko-słoweńskiej. Niżej szafir Zatoki Triesteńskiej z rozsiadłą nad nią stolicą portową regionu. Wracając, przemierzamy liczne kanały ze słoną wodą morską i stawy ze słodką, rzeczną. Nad nimi znów spotykam „moje” konie. To rasa Camargue, wytrzymała, bo zaprawiona w sztuce przetrwania w trudnym klimacie i wśród ubogiej roślinności delty Rodanu na francuskim wybrzeżu Morza Śródziemnego, skąd została sprowadzona. Ciekawe, że młode rodzą się czarne i z wiekiem jaśnieją. – Jedynym ich zadaniem jest wożenie dzieci w sezonie, za czym nie przepadają. Zdarza się, że „strajkują”, nie przychodząc na wołanie – śmieje się Matteo, gdy siedzimy w drewnianym punkcie restauracyjnym Il Pettirosso („U Rudzika”) przy talerzu mątwy w sosie pomidorowym z kukurydzianą polentą. O rezerwat zahacza szlak rowerowy Alpe Adria z Salzburga do Grado, gdzie zakończę swoją podróż. Grado – starsza siostra Wenecji nad Adriatykiem Rzędy betonowych luksusowych hoteli w powodzi zieleni i kwiatów ciągną się wzdłuż nadadriatyckiego deptaka łączącego dwie szerokie piaszczyste plaże Grado. Spacerują nim głównie Austriacy. Wspominają z sentymentem czas, gdy były tu Austro-Węgry i cesarz Franciszek Józef z rybackiej wioseczki jednym dekretem zrobił modne w arystokratycznych sferach morskie uzdrowisko na miarę słynnego Portofino. Natomiast calli i campi, nazywane jak w Wenecji ulice i place historycznego centrum, przypominają mi o dawnych rządach Serenissimy. Pozostałości kamiennych murów, wież, budowli romańskich, gotyku weneckiego, łuków, ocienionych przejść łączą się w nastrojową dzięki licznym knajpeczkom całość. Grado to córka Akwilei – tu, na lagunę, zbiegli jej mieszkańcy przed Hunami – ale i przeniesiona tu siedziba patriarchy, którą potem stała się Wenecja. Ten okres pamięta stareńka romańska świątynka Matki Bożej Łaskawej zwana kościołem kobiet, gdyż tu, u stóp drewnianej figurki Matki Boga, od wieków modliły się o powrót mężów rybaków z morza. Zachwyca mnie figuralno-geometrycznymi mozaikami, tak jak stojąca niedaleko bazylika św. Eufemii z niewiele mniejszą niż w Akwilei posadzką z tesser. Co roku na ramionach rybaków, a potem łodziami w widowiskowej morskiej procesji Perdón di Barbana, figura Madonny od Aniołów wyrusza stąd do sanktuarium na wyspie Barbana. Jego ściany pełne są wotów – obrazów pokazujących dziesiątki cudownych ocaleń z morskich odmętów. Otaczająca wyspę lazurowa laguna Grado jest wspaniałym miejscem rekreacji z kolejną atrakcją wśród porosłych trzciną skrawków lądu. Sklecone z niej casoni, dawne szałasy rybaków, goszczą dziś turystów dowożonych na relaks przy muzyce z aperitivo i rybką. To sympatyczne finale mojej friulskiej wycieczki. Friuli-Wenecja Julijska – informacje praktyczne Dojazd Samolotem do Triestu – loty bezpośrednie tanimi liniami z Warszawy i Krakowa, od 155 zł – lub Wenecji, od 70 zł (lotnisko Marco Polo). Potem najlepiej wynajętym samochodem. Nocleg Hotel Savoy w Grado, od 736 zł w dwójce;hotelsavoy-grado.it. Foresteria w Rezerwacie Przyrodniczym Ujścia Rzeki Isonzo, 30 euro/łóżko w pokojach 3–6-os. Hotel Marea w Grado, od 350 zł w dwójce Torre Antica Venice Hotel Airport; od 360 zł w dwójce Jedzenie Caffetteria Torinese w Palmanovie – słynie z kulinarno--artystycznych dzieł sztuki, polecane sarde in saor – smażone sardynki marynowane w słodko-kwaśnej cebuli z rodzynkami i orzeszkami pinii Ristorante Hotel Marea w Grado – tu przysmakiem jest boreto à la graisana – lokalne danie kuchni ubogiej przyrządzane kiedyś z kawałków niesprzedanych lub uszkodzonych ryb doprawianych czosnkiem i octem La Colombara w Akwilei – wyjątkowe kompozycje makaronów z rybami i alkoholem: lasagnetta con salmone affumicato al brandy – lasagne z wędzonym łososiem w brandy Pasticceria Mosaico w Akwilei – Dolce Aquileia – kruche ciasto z nadzieniem przywołującym starożytną kuchnię na bazie miodu, orkiszu i orzechów to specjalność cukierni Warto wiedzieć Co dwa lata w sierpniu w Monrupino (Repen) odbywa się Nozze Carsiche, malownicze odtworzenie XIX-wiecznego rytuału zaślubin. Źródło: National Geographic Traveler Nasza ekspertka Anna Kłossowska Od blisko dwóch dekad (z przerwą) współpracuję z National Geographic Traveler, byłam nawet częścią redakcji magazynu. Na jego łamach piszę najczęściej o Bel Paese, Pięknym Kraju, czyli o Włoszech. Italii poświęciłam kilka moich przewodników. Są wśród nich bestsellerowe „Włochy, jakich nie znacie” opatrzone żółtą ramką i wyróżnione w konkursie Granice.pl Choć z wykształcenia jestem muzykiem i polonistką, dziennikarskie (studia podyplomowe polskie i francuskie) i włoskie pasje zaszczepił we mnie Dziadek, w międzywojniu korespondent IKC z Rzymu i Adwokat Świętej Roty Rzymskiej. Wcześniej pracowałam m.in. w Prawie i Gospodarce oraz Życiu Warszawy. Pilotuję wycieczki do Italii i oprowadzam Włochów po Warszawie. Prowadzę bloga https://italiannawdrodze.blogspot.com/ Uwielbiam antyk, podróże ad hoc, gotowanie i naturalnie espresso.
Największy miniaturowy świat na Ziemi. Samoloty startują, bolidy pędzą, a pociągi grają melodie
Miniatur Wunderland jest czymś więcej niż tylko atrakcją dla najmłodszych. Miejsce oddające hołd kunsztownemu modelarstwu przyciąga wszystkich, którzy szukają realizmu w skali mikro. Jakie atrakcje oferuje ten „świat cudów”? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Miniaturowy świat w historycznym kompleksie Jak to się zaczęło? Światy tematyczne Potwierdzona hegemonia Neorenesansowy ratusz z końca XIX wieku, kościół św. Michała, Elbphilharmonie, Speicherstadt czy Reeperbahn – te atrakcje z całą pewnością zna większość turystów, którzy mieli okazję odwiedzić Hamburg. Należy jednak podkreślić, że ta lista nie byłaby kompletna bez jeszcze jednego miejsca. Mowa o miniaturowej krainie cudów, czyli o słynnym Miniatur Wunderland – największej na świecie makiecie kolejowej. Miniaturowy świat w historycznym kompleksie Słynny Miniatur Wunderland znajduje się w sercu Speicherstadt – historycznego kompleksu spichlerzy, który w 2015 roku doczekał się wpisu na listę światowego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Zabudowa z charakterystycznej czerwonej cegły, wzniesiona pod koniec XIX wieku, tworzy największy na świecie zwarty obszar magazynowy, poprzecinany siecią kanałów portowych. Miniatur Wunderland zajmuje około 10 tys. metrów kwadratowych powierzchni na kilku kondygnacjach, z czego sama makieta obejmuje 1694 metry kwadratowe. W miarę ekspansji zarządca zaczął wynajmować sąsiednie budynki magazynowe, co wymusiło budowę mostu przerzuconego nad kanałem. Jak to się zaczęło? W ostatnim roku XX stulecia bracia Frederik i Gerrit Braunowie, wraz ze swoim partnerem biznesowym Stephanem Hertzem, sformułowali śmiałą koncepcję budowy największej na świecie makiety kolejowej, która miała zadziwiać nie tylko dzieci, ale także dorosłych. Ambicją założycieli było oderwanie modelarstwa od stereotypu hermetycznego hobby i przekształcenie go w uniwersalne medium opowiadania historii. Prace konstrukcyjne rozpoczęły się w grudniu 2000 roku. Już po zaledwie ośmiu miesiącach intensywnego wysiłku zespołowego, 16 sierpnia 2001 roku, ówczesny burmistrz Hamburga – Ortwin Runde – oficjalnie otworzył obiekt dla publiczności. Pierwotna ekspozycja składała się z zaledwie trzech ukończonych światów tematycznych: Niemiec Środkowych, Austrii i fikcyjnego miasta Knuffingen. Od tamtego czasu obiekt przeszedł ewolucję, która przekroczyła najśmielsze prognozy jego twórców. Światy tematyczne Ogromna przestrzeń podzielona jest na dwanaście oddzielnych, ale strukturalnie połączonych światów tematycznych. Oto najciekawsze z nich. Niemcy Środkowe, Harz i Knuffingen Fundamentem całego Miniatur Wunderland są trzy sekcje, które zostały zainaugurowane w sierpniu 2001 roku. Rejon Niemiec Środkowych z obszarem gór Harz jest najstarszą formacją na makiecie, oddającą romantyzm klasycznych europejskich kolei wkomponowanych w naturalne, zalesione doliny. To tam mieści się wspaniały model wesołego miasteczka, które olśniewa dynamicznym oświetleniem dziesiątek obracających się karuzel. Sercem całego układu jest fikcyjne miasto Knuffingen. Znajduje się tam między innymi dzielnica czerwonych latarni, zamek Löwenstein i imponujący, doskonale zorganizowany terminal autobusowy. Knuffingen Airport Ciekawą atrakcją jest zajmująca 150 metrów kwadratowych sekcja lotniskowa, inspirowana architekturą portu lotniczego w Hamburgu. Zaawansowana makieta wykorzystuje system ukrytych pod pasem startowym wind i prętów, dzięki którym miniaturowe samoloty mogą w realistyczny sposób kołować, przyspieszać, unosić dziób i startować. Austria i Szwajcaria Region Austrii przenosi odwiedzających wysoko w alpejskie, ośnieżone szczyty, integrując klasyczną turystykę górską z nowoczesnymi stacjami narciarskimi. Jeszcze bardziej imponującą przestrzennie częścią jest otwarta później sekcja Szwajcarii. Ta część jest pionierska pod kątem topografii. Zespół projektowy wykorzystał wnikliwe mapy geologiczne, spędzając tysiące godzin na ręcznym rzeźbieniu struktury skał w specjalnych kompozytach gipsowych, opartych na ramach ze stali i drewna. Szwajcarskie powierzchnie górskie były pokrywane aż warstwami starannie dobieranych farb celem odzwierciedlenia skomplikowanej erozji i tekstury prawdziwego alpejskiego kamienia. Główną atrakcją tej sekcji jest pociąg panoramiczny Glacier Express, wspinający się krętymi, wąskotorowymi szlakami kolei retyckiej u podnóży góry Matterhorn. Metropolia Hamburga Zajmująca 200 metrów kwadratowych replika samego Hamburga oddaje hołd rodzinnemu miastu twórców. Mieści się tam między innymi miniaturowa stacja Hamburg Hauptbahnhof. Makieta eksponuje też ikoniczne lokacje, takie jak kościół św. Michała, filharmonia Elbphilharmonie i miejski ogród zoologiczny Hagenbecks Tierpark. Włochy Sektor Włoch (Bella Italia), uroczyście zaprezentowany we wrześniu 2016 roku, stanowi kwintesencję artystycznego wyrafinowania. Na powierzchni 190 metrów kwadratowych wyodrębniono antyczne, tętniące historią ulice Rzymu, pastelową zabudowę wybrzeża Amalfi i magiczne ujęcia poprzecinanej kanałami Wenecji. Ameryka Południowa Otwarta pod koniec 2021 roku Ameryka Południowa była jednym z najbardziej wymagających przedsięwzięć od strony logistycznej. Na obszar o powierzchni ok. 220 metrów kwadratowych składa się monumentalna instalacja tętniącego życiem Rio de Janeiro z charakterystycznymi wzgórzami, „wciśnięta” obok surowych krajobrazów górzystej Patagonii i przyległych regionów z lodowcami. Monako Pod względem technicznym, jednym z najistotniejszych punktów na mapie Miniatur Wunderlandu jest sektor reprezentujący terytoria Księstwa Monako i francuskiej Prowansji. Oficjalne przecięcie wstęgi uświetniła ścisła elita państwowa: panujący władca Monako książę Albert II, księżna Charlène i ich dzieci, książę Jakub i księżniczka Gabriella. Głównym motywem tej makiety jest odtworzenie Grand Prix Formuły 1 na ulicznym torze Księstwa. Instalacja ta bazuje na asymetrycznych magnesach (układzie Halbacha), wprawiających w ruch miniaturowe bolidy. Potwierdzona hegemonia Miniatur Wunderland kilkukrotnie był oficjalnie uznawany przez kapitułę Księgi Rekordów Guinnessa. Najważniejszym jest tytuł „Największej makiety kolejowej”. Kamień milowy w tym zakresie osiągnięto 14 sierpnia 2019 roku, kiedy po dodaniu sekcji Monako oficjalny sędzia Guinnessa zmierzył długość torów, ustalając ją na poziomie 15715 metrów. W przeliczeniu na „rzeczywistą długość” torów (uwzględniając matematyczny przelicznik skali), oznaczało to imponujące 1367,21 kilometra, co uplasowało projekt z Hamburga na szczycie światowego modelarstwa. Warto wspomnieć, że zarząd obiektu nie poprzestał na statycznych rekordach powierzchniowych. 17 marca 2021 roku Miniatur Wunderland ustanowił niezwykle kreatywny rekord świata w kategorii „Najdłuższa melodia zagrana przez model pociągu”. W ramach tego eksperymentu skonfigurowano 211-metrowy odcinek toru, wzdłuż którego ustawiono dokładnie 2840 szklanek wypełnionych odpowiednią ilością wody (co determinowało tonację). Przejeżdżająca po torze lokomotywa wyposażona w specjalne wypustki, uderzając precyzyjnie w szkło podczas jazdy z ustaloną prędkością, bezbłędnie zagrała sekwencję 20 klasycznych melodii, składającą się z 2840 nut. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Wyświetla 100 milionów gwiazd, a jego nowa część powstała pod ziemią. Astronomiczne cudo w Polsce
Planetarium w Chorzowie powstało w latach 50. XX wieku i przez wiele dekad pozostawało jedną z najważniejszych instytucji naukowo-edukacyjnych w Polsce. Obecnie ten charakterystyczny pomnik powojennej odbudowy regionu śmiało wkracza w epokę technologii cyfrowych i interaktywnej edukacji. Dzięki subtelnej rozbudowie i modernizacji śląska placówka udowadnia, że nowoczesna popularyzacja nauki musi opierać się na wielozmysłowym doświadczeniu i bezpośredniej interakcji. Jakie tajemnice wszechświata skrywa dziś zmodernizowane planetarium? Chorzów po raz kolejny udowadnia, że nauka jeszcze nigdy nie była tak wciągająca.
Spis treści: Na styku trzech miast Wizja gen. Jerzego Ziętka Podziemna rewolucja Kosmiczne technologie i interaktywne podróże Kultura pod gwiazdami Wielu osobom krajobraz Górnego Śląska kojarzy się przede wszystkim z kopalnianymi szybami, hutniczymi kominami i gęstą zabudową miejską. Należy jednak wspomnieć, że w sercu wielomilionowej aglomeracji rozpościera się ogromny park miejski, jeden z największych w Europie. To właśnie tam, na najwyższym wzniesieniu kompleksu, siedem dekad temu powstało wspaniałe planetarium. Na styku trzech miast W kontekście administracyjnym, słynne Planetarium Śląskie, które obecnie funkcjonuje jako Planetarium – Śląski Park Nauki, znajduje się w granicach Chorzowa. Należy jednak podkreślić, że cały teren ogromnego Parku Śląskiego rozpościera się na styku trzech miast: Chorzowa, Katowic i Siemianowic Śląskich. Instytucja, o której mowa, znajduje się w północno-wschodniej części kompleksu, na mierzącej 320 metrów n.p.m. Górze Parkowej. Wizja gen. Jerzego Ziętka Sam park, pierwotnie noszący miano Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku, powstał na mocy decyzji Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z grudnia 1950 roku. Głównym inicjatorem tego śmiałego przedsięwzięcia był gen. Jerzy Ziętek. Gospodarz regionu wzorował się na sprawdzonym wzorcu – Parku Miejskim im Franciszka Kachla w Bytomiu. Założona w 1870 roku strefa rekreacyjno-wypoczynkowa imponowała rozbudowaną infrastrukturą, obejmującą między innymi staw gondolowy, alpinarium, niewielki ogród zoologiczny, kryty basen i rozbudowaną strefę sportową. Ziętek przetestował te koncepcje najpierw na mniejszą skalę w Radzionkowie. Przeniesienie tych doświadczeń na skalę całego województwa zaowocowało projektem o ogromnym rozmachu. Budowa WPKiW (a dokładnie – jej główny etap), rozpoczęta w lipcu 1951 roku, trwała niemal 11 lat. Park wzniesiono na obszarze doszczętnie zdegradowanym przez działalność przemysłową – na dawnych hałdach, zapadliskach i skażonych stawach. Projekt Zbigniewa Solawy Decyzja o wzniesieniu planetarium i obserwatorium astronomicznego zapadła w 1953 roku, w celu uświetnienia Roku Kopernikowskiego. Kamień węgielny pod budowę wmurowano w lipcu, na najwyższym wzniesieniu parku. Realizację tego ambitnego zadania powierzono krakowskiemu architektowi Zbigniewowi Solawie. Projektant musiał zmierzyć się z dominującą wówczas doktryną socrealizmu, która narzucała monumentalizm i neoklasyczne formy. Solawa zdołał jednak połączyć wymaganą systemowo symetrię z modernistyczną lekkością i futurystycznymi akcentami rodzącej się ery kosmicznej. Uroczyste otwarcie nastąpiło 4 grudnia 1955 roku, tradycyjnie w dniu śląskiej Barbórki. Chorzowski obiekt był pierwszym planetarium w Polsce i jednym z zaledwie 21 tego typu wielkich założeń na świecie. W pierwszym roku działalności funkcjonował jako pracownia Pałacu Młodzieży w Katowicach, a pełną samodzielność i statut nadany przez Ministerstwo Oświaty uzyskał w 1957 roku. Śląski kosmos Sercem sali projekcyjnej przez ponad sześć dekad był potężny projektor optyczno-mechaniczny UPP (Universal Projection Planetarium), wyprodukowany przez zakłady Carl Zeiss w Jenie. Ważący ponad dwie tony aparat rzucał obraz ponad 8 tysięcy gwiazd na płócienny, sferyczny ekran o powierzchni tysiąca metrów kwadratowych, pod którym mogło zasiąść jednocześnie około 400 widzów. Równolegle z działalnością popularyzatorską rozwijało się zaplecze naukowo-badawcze kompleksu. W 1955 roku uruchomiono profesjonalne obserwatorium astronomiczne, które wyposażono w największy wówczas w kraju refraktor (lunetę soczewkową) o 30-centymetrowym obiektywie, oferujący 750-krotne powiększenie. Cztery lata później uruchomiono stację sejsmologiczną, rejestrującą m.in. tąpnięcia związane z eksploatacją górniczą w regionie, a w 1963 roku stację klimatologiczną z ogródkiem meteorologicznym. Działalność edukacyjna W roku szkolnym 1957/1958 zainaugurowano tam Olimpiadę Astronomiczną – jedną z najstarszych olimpiad przedmiotowych w Polsce, ustępującą wiekiem jedynie matematycznej, fizycznej i chemicznej. W marcu 1964 roku pracownicy placówki powołali śląski oddział Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii, którego wieloletnim prezesem był Henryk Chrupała, a siedzibą stało się chorzowskie planetarium. Podziemna rewolucja W 2018 roku rozpoczął się proces przebudowy i modernizacji obiektu, który potrwał cztery lata. Poznańska pracownia Consultor Architekci zaproponowała strategię „architektury niewidzialnej”. Aby nie naruszyć zabytkowej sylwetki Solawy i zachować parkowy krajobraz, nową przestrzeń użytkową o powierzchni ponad 3,2 tys. metrów kwadratowych wygospodarowano w całości pod ziemią, wkopując się we wzgórze wokół istniejących fundamentów. Odnowiony został również zabytkowy gmach naziemny. Kosmiczne technologie i interaktywne podróże Współczesne planetarium to jeden z najnowocześniejszych parków nauki w Polsce, koncentrujący swoją działalność wokół trzech dziedzin: astronomii, sejsmologii i meteorologii. Tradycyjne metody wystawiennicze ustąpiły miejsca interaktywnej ekspozycji, która pozwala doświadczać skomplikowanych zjawisk fizycznych. Sala planetarium Główna sala projekcyjna przeszła całkowitą metamorfozę technologiczną. Tradycyjne płótno zastąpiono ekranem sferycznym z perforowanej blachy aluminiowej o grubości 1 mm i powierzchni ponad 830 metrów kwadratowych. W centralnym punkcie sali zainstalowano precyzyjny analogowy projektor gwiazdowy GOTO Chiron III, zdolny do wyświetlenia aż 100 milionów gwiazd. System ten działa w układzie hybrydowym z dookólnym systemem cyfrowym opartym na 10 projektorach SONY. Widzowie zasiadają na 300 wygodnych, rozkładanych fotelach amfiteatralnych. Interaktywne ekspozycje i symulatory Podziemia skrywają dwie stałe ekspozycje: „Geofizyka” i „Astronomia”. W pierwszej znajduje się symulator trzęsienia ziemi (w formie hydraulicznej platformy odtwarzającej wstrząsy tektoniczne), cewka Tesli (generująca wyładowania elektryczne imitujące zjawiska atmosferyczne), kolumna pogodowa (generująca chmury, opady i mgły), a także komory klimatyczne (umożliwiające wejście do różnych stref temperaturowo-wilgotnościowych). Z kolei ekspozycja „Astronomia” oferuje wejście do pokoju 3D, gdzie dzięki okularom polaryzacyjnym można odbyć spacer pośród ciał niebieskich. Znajdują się tam także interaktywne stanowiska z lunetami i historyczny projektor Zeissa. Należy wspomnieć, że obie ekspozycje są dostępne także w skróconej wersji, dedykowanej najmłodszym zwiedzającym. Niemałą atrakcją jest symulator lotu w kosmos. Dzięki technologii VR i specjalnym siłownikom można doświadczyć podróży do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Pasażerowie kapsuł rotacyjnych odczuwają wstrząsy startowe, przeciążenia grawitacyjne i chwilowy stan nieważkości. W obserwatorium astronomicznym można zapoznać się z nowoczesnym teleskopem o średnicy lustra 70 cm. Na zewnątrz znajduje się 25-metrowa wieża widokowa, z której rozpościera się widok na Park Śląski. Na szczycie zainstalowana została camera obscura – historyczny instrument optyczny, rzucający rzeczywisty obraz okolicy na płaski stół w warunkach ciemni. Kultura pod gwiazdami Należy wspomnieć, że Planetarium – Śląski Park Nauki to nie tylko placówka dydaktyczna, ale również ważny punkt na kulturalnej mapie Górnego Śląska. Repertuar seansów w sferycznej sali głównej łączy walory edukacyjne z artystycznymi. Do stałych propozycji należą m.in. „Podróż na Marsa – następny krok”, „Kosmiczne spotkania” i humorystyczne, a przy tym niezwykle pouczające „Gwiazdy dla opornych – gdy nie było GPS”. Każdy seans poprzedza krótka, improwizowana wędrówka po aktualnym nocnym niebie. W placówce odbywają się też wystawy czasowe, organizowane pod hasłem „Przez sztukę i naukę do gwiazd”. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Najpiękniejsza ulica na świecie wygląda jak fragment dżungli. Jest wzorem dla innych miast
W brazylijskim Porto Alegre znajduje się ulica uznawana za jedną z najpiękniejszych na świecie. Zamiast betonu dominują tu potężne korony drzew, które tworzą zielony tunel. Nic dziwnego, że stała się symbolem nowoczesnego projektowania miast.
W powszechnej świadomości miejskie ulice mają dość określony kształt. Zwykle na granicy jezdni – drogi przeznaczonej dla samochodów, tramwajów, autobusów – pojawiają się przestrzenie dla pieszych i rowerzystów. Czasem na poboczu stają również drzewa, krzaki lub inne elementy roślinnego wyposażenia miasta. Rośliny pozostają marginalnymi użytkownikami ulicy, a ich liczba często zależy od reprezentatywności danego fragmentu zabudowy. Miasto Porto Alegre, położone w południowej Brazylii, może pochwalić się jednak ulicą, na której to roślinność wyraźnie dominuje nad innymi użytkownikami przestrzeni. Rua Gonçalo de Carvalho przypomina zielony tunel – jakby przeniesiony wprost z oddalonej o kilka tysięcy kilometrów puszczy amazońskiej. Walory takich ulic nie ograniczają się jednak wyłącznie do efektu wizualnego, na co zwracają uwagę liczni urbaniści. Historia najpiękniejszej ulicy na świecie Ulica Rua Gonçalo de Carvalho mierzy zaledwie 500 metrów długości i znajduje się w samym centrum południowobrazylijskiego miasto Porto Alegre. Wysokie temperatury oraz wyjątkowo wysoka wilgotność stanowią mankamenty, do których od lat mieszkańcy muszą dopasowywać swoje życie. Wiele miejskich obszarów w sezonie, kiedy dni są najcieplejsze, nie nadaje się do dłuższego przebywania, zamykając Brazylijczyków w klimatyzowanych pomieszczeniach. Podobna sytuacja miała miejsce w latach 30. XX wieku, gdy pracownicy pobliskiego browaru Cervejaria Bopp zdecydowali się przystosować jedną z tamtejszych ulic do panujących warunków pogodowych. W tym celu potomkowie niemieckich imigrantów zasadzili ponad 100 drzew wzdłuż drogi Rua Gonçalo de Carvalho, które miały rzucać kojący cień na ten fragment dzielnicy. Do zasadzenia wykorzystano typowo południowoamerykańskie rośliny z gatunku tipuana, które wyrastają nawet do 25 metrów wysokości. Nie inaczej było w przypadku ulicy z Porto Alegre, gdzie zasadzony drzewostan pokrył swoimi koronami obszar całej ulicy, tworząc zieloną enklawę w rozrastającej się metropolii. Oddolna inicjatywa doceniona Z czasem praktyczność Rua Gonçalo de Carvalho była coraz bardziej doceniana. Ulica, która swoją nazwę wzięła od XIX-wiecznego kupca Gonçalo Herculano de Carvalho, handlującego w Porto Alegre, skutecznie dawała wytchnienie mieszkańcom tamtejszej dzielnicy. W 2006 roku burmistrz brazylijskiego miasta, José Fogaça, ogłosił ulicę „dziedzictwem historycznym, kulturowym i środowiskowym miasta”, co znacząco wpłynęło na popularyzację tego miejsca. „Zielony tunel” zaczął przyciągać turystów chcących zobaczyć to wyjątkowe miejskie rozwiązanie. Ulica stała się nie tylko świadectwem ekologicznego podejścia do projektowania miast, lecz także przykładem oddolnej współpracy mieszkańców, którzy w XIX wieku doprowadzili do powstania Rua Gonçalo de Carvalho, a przez lata bronili jej przed szkodliwymi działaniami deweloperów. Zielone płuca miasta Gdy spojrzymy na zdjęcie satelitarne ulicy Rua Gonçalo de Carvalho, dostrzeżemy niezwykle wyjątkowy widok. Zielone korony tipuan, które porastają ten skrawek miasta, tworzą wrażenie osobnego organizmu, który przysiadł na jednym z zurbanizowanych kwartałów. Jak już wspomniałem, istotność brazylijskiej ulicy nie polega jedynie na jej niepowtarzalnym, dzikim pięknie, lecz także na roli, jaką droga spełnia w miejskim ekosystemie. Włoski botanik Stefano Mancuso w swojej książce zatytułowanej „Fitopolis” podkreśla, w jaki sposób zazielenione obszary miejskie mogą przeciwdziałać tzw. miejskiej wyspie ciepła. Gęsta zabudowa, której powierzchnia intensywnie pochłania tropikalne gorąco, dzięki zazielenieniu zostaje pozbawiona części nagrzewających się elementów. Liściaste gałęzie chronią asfalt, chodniki i budynki przed promieniami słonecznymi, redukując efekt miejskiej wyspy ciepła. Korzyści, jakie niosą ze sobą przestrzenie takie jak Rua Gonçalo de Carvalho są rzecz jasna zdecydowanie liczniejsze. Począwszy od retencyjnych właściwości roślin, których systemy korzeniowe pochłaniają dużą część wód opadowych, a skończywszy na wzmacnianiu bioróżnorodności rozwijającej się wśród zasadzonych drzew. W Porto Alegre udało się połączyć wszystkie te cechy, które nie tylko uatrakcyjniły tamtejszą przestrzeń, lecz także pozwoliły jej mieszkańcom odetchnąć chłodniejszym powietrzem. Źródło: InHabitat Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ta część Chorwacji skrywa niezwykłe wyspy. Nie wszystkie są zamieszkane, ale każda potrafi zaskoczyć
Wyspa o niemal idealnym kształcie serca, słone jezioro ukryte w parku przyrody i latarnia stojąca na krańcu długiego pasa lądu – okolice Zadaru kryją miejsca, których trudno szukać w typowych wakacyjnych katalogach. Zadarski archipelag tworzy około 300 wysp, wysepek i skalistych raf, a większość z nich pozostaje niezamieszkana.
Archipelag zadarski tworzą setki wysp, wysepek i skalistych skrawków lądu rozsianych u wybrzeży Dalmacji. Część z nich jest zamieszkana, inne pozostają niemal całkowicie dzikie, a każda wyróżnia się czymś innym – kształtem, krajobrazem albo budowlą, która od lat pomaga żeglarzom odnaleźć drogę. Wśród najbardziej niezwykłych miejsc w tej części Chorwacji są takie, które wyglądają jak stworzone z myślą o filmowym kadrze, choć ich forma powstała bez udziału człowieka. To właśnie one najlepiej pokazują, jak różnorodny potrafi być ten niewielki fragment Adriatyku. Galešnjak – chorwacka wyspa, która naprawdę ma kształt serca Na pierwszy rzut oka Galešnjak przypomina wiele innych niewielkich wysepek rozsianych po Adriatyku. Dopiero widok z góry ujawnia jej najbardziej charakterystyczną cechę – niemal regularny kształt serca, dzięki któremu wyspa zyskała światową rozpoznawalność. Leży w Kanale Pašmańskim, pomiędzy wyspą Pašman a dalmatyńskim wybrzeżem, w pobliżu miejscowości Turanj i Biograd na Moru. Ma około 13 hektarów powierzchni, a jej linię brzegową można obejść w niespełna godzinę. Choć popularność przyniosły jej dopiero zdjęcia satelitarne publikowane w internecie, nietypowy zarys Galešnjaka był znany znacznie wcześniej. Wyspę w podobnym kształcie zaznaczono już na mapach Dalmacji sporządzanych przez francuskich kartografów na początku XIX wieku. Dziś bywa nazywana Wyspą Miłości, ale nie jest przygotowanym pod turystów kurortem. Nie ma tu hoteli, restauracji ani rozbudowanej infrastruktury, a teren pozostaje własnością prywatną. Wyspę porastają głównie niskie zarośla oraz drzewa oliwne, a na jej brzegu można znaleźć niewielkie, kamieniste zatoczki. Galešnjak najczęściej ogląda się z pokładu łodzi lub podczas lotu widokowego, bo dopiero z odpowiedniej perspektywy w pełni widać kształt, który uczynił go jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów zadarskiego archipelagu. Jezioro Mir na wyspie Dugi Otok. Słony akwen ukryty między zatoką a morzem Na południowym krańcu wyspy Dugi Otok znajduje się Park Przyrody Telašćica, znany z głębokiej zatoki, stromych klifów i rozległych terenów niemal pozbawionych zabudowy. Jednym z najbardziej niezwykłych elementów tutejszego krajobrazu jest jezioro Mir, położone na wąskim pasie lądu oddzielającym spokojne wody zatoki od otwartego Adriatyku. Akwen ma około 900 metrów długości i w najgłębszym miejscu osiąga zaledwie sześć metrów, jednak jego pochodzenie i właściwości wyraźnie odróżniają go od typowych jezior. Powstał w krasowym zagłębieniu, do którego woda morska przedostaje się przez szczeliny w wapiennym podłożu. Wymiana z Adriatykiem jest ograniczona, a intensywne parowanie sprawia, że zasolenie Miru może być wyższe niż w morzu. Latem woda szybko się nagrzewa, natomiast po obfitych opadach jej parametry wyraźnie się zmieniają. Większość brzegów jest niska i skalista, a niewielki piaszczysty odcinek znajduje się w południowo-zachodniej części akwenu. Wokół prowadzą piesze ścieżki, z których można dotrzeć zarówno nad jezioro, jak i na klify opadające ku morzu. Na terenie parku swobodnie poruszają się także osły, niegdyś wykorzystywane przez mieszkańców wyspy do pracy, a dziś pozostające jednym z najbardziej charakterystycznych elementów tego krajobrazu. Latarnia Veli Rat na krańcu wyspy. Jej mury miały powstać z dodatkiem żółtek Na północno-zachodnim krańcu Dugiego Otoku, z dala od większych miejscowości, stoi latarnia Punta Bjanka, powszechnie nazywana latarnią Veli Rat. Zbudowano ją w 1849 roku, aby ułatwić żeglugę jednostkom przemieszczającym się wzdłuż północnej Dalmacji. Jej 42-metrowa wieża jest uznawana za najwyższą latarnię nad Adriatykiem, a emitowane z niej światło pozostaje widoczne z odległości około 22 mil morskich. Budowla wznosi się pośród sosen, skalistych zatok i niewielkich plaż, przez co sprawia wrażenie samotnej strażnicy stojącej na granicy wyspy i otwartego morza. Z jej historią wiąże się także jedna z najczęściej powtarzanych lokalnych legend. Według opowieści, podczas budowy do zaprawy wykorzystano aż 100 tys. żółtek jaj, które miały wzmocnić konstrukcję i zwiększyć odporność murów na działanie soli oraz silnego wiatru. Nie ma dokumentów potwierdzających tę historię, ale legenda do dziś pozostaje częścią miejscowej tradycji. Przy latarni znajduje się również niewielka kaplica św. Mikołaja, a w dawnych pomieszczeniach przeznaczonych dla latarników urządzono apartamenty. Można więc nie tylko zobaczyć budowlę z zewnątrz, lecz także spędzić noc w jednym z najbardziej odosobnionych miejsc zadarskiego archipelagu. Baza wypadowa na wyspy w okolicach Zadaru. Gdzie zarezerwować nocleg? Nocleg w latarni Veli Rat pozostaje opcją dla bardzo niewielu gości – do dyspozycji są tam zaledwie dwie sypialnie, dlatego znalezienie wolnego terminu może być trudne. Znacznie większy wybór oferuje Falkensteiner Resort Punta Skala, położony na zielonym półwyspie w Petrčane, około dziesięciu minut jazdy od Zadaru. Kompleks rozciąga się wzdłuż 1,4 kilometra wybrzeża i obejmuje kilka obiektów o odmiennym charakterze. Pięciogwiazdkowy Hotel & Spa Iadera został przygotowany przede wszystkim z myślą o osobach szukających ciszy i wypoczynku – działa w nim Acquapura SPA, z basenami, saunami, strefą hammam oraz zabiegami wykorzystującymi m.in. słoną wodę i algi. Family Hotel Diadora jest z kolei nastawiony na rodziny. Dzieci mają tu do dyspozycji wodny świat z basenami, strefy zabaw, kino, ściankę wspinaczkową oraz program zajęć. Więcej niezależności zapewniają z kolei Falkensteiner Residences Senia – przestronne apartamenty z balkonami lub tarasami, z których część wychodzi na Adriatyk, a także dwa baseny przeznaczone wyłącznie dla ich mieszkańców. Ofertę noclegową uzupełniają prywatne wille z własnymi basenami. Punta Skala nie ogranicza się jednak do hoteli i apartamentów. Wzdłuż półwyspu znajdują się żwirowe zatoki, zacienione sosnami miejsca do wypoczynku oraz piaszczysta plaża przygotowana dla najmłodszych. Na terenie kompleksu działają restauracje i bary, w tym położona nad samym morzem restauracja rybna Bracera oraz Planika, serwująca dania z grilla, pizzę i lokalne specjały. Osoby, które wolą aktywny wypoczynek, mogą korzystać z Fortis Clubu z 800-metrową strefą fitness, kręgielnią i częścią gamingową, a także z kortów tenisowych, boisk, padla, minigolfa czy wypożyczalni rowerów i sprzętu wodnego. Dzięki temu półwysep może być zarówno miejscem spokojnego wypoczynku nad Adriatykiem, jak i punktem startowym kolejnych wycieczek – do Zadaru, pobliskich parków narodowych oraz na wyspy rozsiane wzdłuż dalmatyńskiego wybrzeża. Źródła: National Geographic Polska, Falkensteiner Resort Punta Skala Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Tajemnica templariuszy i zamek rockmanów. Świętokrzyskie to znakomity cel na wycieczkę w letni weekend
Świętokrzyski Park Narodowy z Łysicą i Łysą Górą, zamki w Krzyżtoporze czy Chęcinach oraz starówka w Sandomierzu to tylko nieliczne z najpopularniejszych atrakcji województwa Świętokrzyskiego. Kraina, której stolicą są Kielce, kusi zarówno wielbicieli historii jak i miłośników natury i malowniczych krajobrazów. Tereny te nadal stanowią wyjątkową destynację do spędzenia sierpniowego urlopu z dala od wytyczonych szlaków.
Choć na zamku w Chęcinach czy w opactwie na Świętym Krzyżu (Łysa Góra) doświadczymy ruchu turystycznego, tereny województwa świętokrzyskiego są nadal dość niszowym kierunkiem w naszym kraju. Patrząc na wzrastającą liczbę odwiedzających, możemy się jednak spodziewać, że w przyszłych latach obraz ten ulegnie zmianie – w 2025 roku Świętokrzyski Park Narodowy odwiedziło 300 tysięcy turystów. Dlatego też czym prędzej należy rozejrzeć się za nowymi atrakcjami w krainie leżącej u stóp najstarszych polskich gór, w której historia przeplata się z naturą. Świętokrzyskie zamki – Chęciny i Krzyżtopór to nie wszystko Większości krajoznawców znane są zamki w Chęcinach i Krzyżtoporze. Malowniczo położone ruiny przez wieki stanowiły jedne z najpiękniejszych fortyfikacji w tej części Europy, goszcząc najznamienitsze postacie z historii naszego kraju. Teraz obiekty te stanowią prawdziwą perłę w koronie świętokrzyskiej turystyki, przenosząc odwiedzających do lat panowania szlachty. Wspomniane budowle to jednak nie jedyne pozostałości po spektakularnych zamkach, jakie były wznoszone w poprzednich wiekach na tych terenach. Po niektórych ostało się niewiele: fortyfikacja w Ossolinie przypomina o swoim istnieniu jedynie imponująco położonym mostem arkadowym, zaś z zamku w Konarach przetrwały tylko fragmenty kamiennych murów obwodowych. Swój wyjątkowy wdzięk zachowała za to budowla z Ćmielowa, która po latach perturbacji (w XVIII wieku zamek służył nawet jako lokalny browar) trafiła w ręce prywatnego inwestora deklarującego chęć dbania o ten wyjątkowy zabytek. W tym roku byliśmy świadkami rozpoczęcia nowego rozdziału w historii ćmielowskiej fortyfikacji – zamek stał się domem dla mocnych, rockowych brzmień realizowanych w ramach koncertów projektu Stratocastle. Stworzenie przestrzeni rozrywkowej ma przywrócić sławę obiektowi, który w trakcie potopu szwedzkiego służył jako rezydencja króla Karola X Gustawa. Planując wyjazd w tamte rejony, warto spojrzeć na stronę projektu, by zobaczyć, czy akurat w zamkowych murach nie odbywa się jakiś koncert lub inne wydarzenie kulturalne. Porcelanowe dziedzictwo Skora zatrzymaliśmy się już w Ćmielowie, warto wspomnieć o produkcie, z którego słynie to niewielkie świętokrzyskie miasto. Pod koniec XVIII wieku na terenach tych powstała manufaktura, w kolejnych latach słynąca z wyrobów porcelanowych. Art-décowskie serwisy (np. „Kula” czy „Płaski”), charakterystyczne figurki zwierząt o obłych kształtach czy przede wszystkim innowacyjna różowa porcelana, której unikatową recepturę sporządzono w latach 30., przez lata zyskały niesamowitą popularność w polskich domach. Dziś wyroby ćmielowskiej fabryki nadal stanowią prawdziwy designerski rarytas, na który polują znawcy antyków z całego kraju. Osoby zainteresowane tą formą lokalnego dziedzictwa powinny odwiedzić Żywe Muzeum Porcelany (w 2015 roku wybrane „Cudem Polski” według magazynu National Geographic Polska). Obiekt pozwala turystom wejść do hal produkcyjnych, a nawet zajrzeć do wnętrza dawnego, trzykondygnacyjnego pieca. Odwiedzający mogą tu poznać sekrety powstawania ćmielowskiej porcelany, wziąć udział w warsztatach ceramicznych oraz podziwiać kultowe figurki z lat 50. i 60. XX wieku. Z bogatą ofertą placówki można zapoznać się na stronie internetowej muzeum. Przybysze z Ziemi Świętej w Świętokrzyskiem Turystów powinna również skusić nowo otwarta atrakcja. W Opatowie, do którego najłatwiej dojechać z Kielc lokalnym busem (kursują one maksymalnie co 2 godziny, a podróż zajmuje około 1,5 godziny), powstało właśnie nowoczesne Centrum Historii Templariuszy. Powstanie muzeum nawiązuje do lokalnej legendy opisanej przez Jana Długosza, według której książę Henryk Sandomierski miał w XII wieku sprowadzić templariuszy do Opatowa i przekazać im miasto wraz z okolicznymi wsiami. Ekspozycja łączy w sobie tradycyjne eksponaty (repliki średniowiecznej broni, kusz, toporów) z zaawansowanymi technologiami, takimi jak hologramy czy ekrany dotykowe. Centrum jest otwarte przez 6 dni w tygodniu (od środy do poniedziałku) w godzinach 9:00–17:00 (we wtorki zamknięte), a ceny biletów kształtują się następująco: normalny – 30 zł, ulgowy – 25 zł. Kolejką przez polską Toskanię Sierpień to również idealny czas na odwiedzenie świętokrzyskiego Ponidzia. O terenach położonych nad rzeką Nidą zrobiło się głośno w ostatnich latach za sprawą barwnych porównań do włoskiej Toskanii. Te dumne frazesy mają jednak dużo wspólnego z rzeczywistością – z Grodziska w Stradowie roztacza się przepiękny widok na słynne, pofalowane, geometryczne pola uprawne, ciągnące się aż po horyzont wzgórz. W największych (chociaż ten przymiotnik w tej skali brzmi dość zabawnie) miastach tego regionu – Pińczowie i Busku-Zdroju – zaznamy uzdrowiskowego relaksu w tutejszych tężniach i parkach zdrojowych. Prawdziwą atrakcją jest jednak wąskotorowa Świętokrzyska Kolejka „Ponidzie”, która łączy Jędrzejów i Motkowice. Po tegorocznej modernizacji ciuchcia zyskała nowe wagony, co pozwoli na jednorazowe przewiezienie nawet od 200 do 211 pasażerów. Cała wyprawa trwa blisko 5 godzin (od 10:30 do 15:15) i obejmuje długi postój połączony z rodzinnym piknikiem oraz ogniskiem. Ceny biletów wynoszą 46 zł za bilet normalny oraz 36 zł za ulgowy, a dzieci do lat 3 podróżują bezpłatnie. Ze względu na ograniczoną liczbę miejsc w wagonach organizatorzy zalecają wcześniejszy zakup biletów drogą internetową. Źródła: Zamkomania.pl, Cmielow.com, National Geographic Polska, RMF24 Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
„Mała Europa” w Wielkopolsce. To niepozorne miasto jest idealne na weekendowy letni wyjazd
Leszno przez wieki było miejscem spotkania różnych kultur, religii i języków. Nazywano je „małą Europą w Wielkopolsce” i „Wielkopolskimi Atenami”, a dziś zachwyca zabytkami, lotniczą tradycją, żużlem i pierwszą w Polsce Biblioteką Jazzu. To jedno z tych miast, które łatwo przeoczyć – a zdecydowanie warto je poznać.
W tym artykule: Historia Leszna, czyli dlaczego nazywany jest "Małą Europą" Co warto zobaczyć w Lesznie? Z czego słynie "Mała Europa" w Wielkopolsce? Atrakcje Leszna i okolic Leszno – wszystko co warto wiedzieć Wielkopolska to region pełen miejsc, które potrafią zaskoczyć nawet doświadczonych podróżników. Jednym z nich jest Leszno, położone między Poznaniem a Wrocławiem. To miasto, które łączy historię, wielokulturowe dziedzictwo i nowoczesne atrakcje. Warto je odwiedzić nie tylko przy okazji podróży przez południowo-zachodnią Wielkopolskę, ale także jako osobny cel weekendowego wyjazdu, zwłaszcza latem. Historia Leszna, czyli dlaczego nazywany jest „Małą Europą” Leszno jest stosunkowo młodym miastem na tle takich wielkopolskich ośrodków jak Gniezno, Kalisz czy Poznań. Pierwsza wzmianka o miejscowości, wówczas jeszcze jako wsi Lesczno, pochodzi z 1393 roku. Prawa miejskie Leszno otrzymało w 1547 roku, kiedy Rafał IV Leszczyński uzyskał od Zygmunta Starego zgodę na założenie miasta. Od początku Leszno rozwijało się jako miasto prywatne, związane z rodem Leszczyńskich. To właśnie od nazwy miejscowości wywodzi się nazwisko tego rodu. Z Lesznem związany był również Stanisław Leszczyński – i późniejszy król Polski, książę Lotaryngii i Baru oraz ojciec Marii Leszczyńskiej, królowej Francji. Największy rozkwit Leszna przypadł na XVI i XVII wiek. Miasto stało się wtedy miejscem schronienia dla uciekinierów religijnych z Czech, Śląska i innych części Europy. Żyli tu obok siebie między innymi Polacy, Czesi, Niemcy, Żydzi, Szkoci, Węgrzy i Włosi. To właśnie ta wielokulturowość sprawiła, że Leszno zaczęto określać mianem „małej Europy w Wielkopolsce”. Miasto było także ważnym ośrodkiem edukacyjnym i naukowym. Działały tu szkoły, biblioteki i instytucje związane z różnymi wspólnotami religijnymi. W Lesznie przebywał między innymi Jan Amos Komeński, czeski pedagog, filozof i jeden z najważniejszych myślicieli XVII wieku. Z tego powodu miasto nazywano również „Wielkopolskimi Atenami”. Co warto zobaczyć w Lesznie? Bogata historia Leszna przekłada się na wiele niezwykle cennych zabytków, które przypominają o dawnych dziejach. Zwiedzanie najlepiej rozpocząć od historycznego centrum. To właśnie tam zachował się układ urbanistyczny dawnego miasta oraz najważniejsze zabytki związane z jego wielowyznaniową przeszłością. A aby jeszcze mocniej poczuć ducha minionych lat, warto zaplanować zwiedzanie miasta śladami króla Stanisława Leszczyńskiego. Trasa prowadzi przez najważniejsze dla leszczynian miejsca. Na liście znajdują się między innymi: Pałac Sułkowskich, Dawna Synagoga, Ratusz, Kolegiata św. Mikołaja, Kościół św. Jana Chrzciciela, Kościół św. Krzyża, Dawne Gimnazjum. Pałac Sułkowskich Jednym z najważniejszych zabytków miasta jest Pałac Sułkowskich przy pl. Tadeusza Kościuszki. Jego historia łączy się zarówno z rodem Leszczyńskich, jak i Sułkowskich. Po sprzedaży dóbr rodowych przez Stanisława Leszczyńskiego w XVIII wieku pałac przeszedł w ręce Aleksandra Józefa Sułkowskiego. Obiekt odbudowywano i przebudowywano po pożarach, a nad jego kształtem pracował między innymi Karol Marcin Frantz. Przez lata pałac pełnił różne funkcje — był siedzibą szkoły, sądu i instytucji administracyjnych. Dziś pozostaje jednym z najważniejszych elementów historycznej zabudowy Leszna. Dawna Synagoga Leszczyńska synagoga przy ul. Gabriela Narutowicza 31 jest jedną z najważniejszych pamiątek po społeczności żydowskiej w Lesznie. Jej najsłynniejszym przedstawicielem był rabin, ceniony filozof i absolwent słynnego gimnazjum Braci Czeskich, Leo Baeck. Jej historia sięga XVII wieku, kiedy w Lesznie powstała pierwsza drewniana synagoga. Obecny budynek ukształtowały kolejne przebudowy, w tym XVIII-wieczna budowa zasadniczej części obiektu oraz przebudowa z 1905 roku, która nadała mu cechy wiedeńskiej secesji. Dziś pełni funkcję Galerii Sztuki Muzeum Okręgowego. Ratusz W centrum leszczyńskiego rynku znajduje się jeden z symboli miasta, czyli barokowy ratusz, uznawany za jeden z najpiękniejszych w województwie. Jego autorem był ceniony włoski architekt epoki baroku Pompeo Ferrari. Dzisiejszy ratusz to trzypiętrowa budowla z wysoką, smukłą wieżą, zegarem i barokowym hełmem. Z wieży kilka razy dziennie rozbrzmiewają melodie kuranta. W pobliżu znajduje się także podcieniowa kamienica nr 29 z połowy XVII wieku, jeden z ciekawszych elementów zabudowy leszczyńskiego rynku. Kolegiata św. Mikołaja Barokowy Kościół św. Mikołaja w Lesznie do 1939 roku był jedyną świątynią katolicką w mieście. Za jego budowę odpowiedzialny był włoski duet – Jan Catenazzi oraz Pompeo Ferrari, wspominany już twórca miejscowego ratusza. Kościół do dzisiaj zachował swój pierwotny charakter oraz bogate wnętrze. Warto zwrócić uwagę między innymi na obraz Świętej Trójcy, dekorację ołtarzową oraz zdobioną ambonę z rzeźbą św. Jana Nepomucena. W 2000 roku kościół został podniesiony do rangi kolegiaty, a od 2013 roku nosi tytuł bazyliki mniejszej. Kościół św. Jana Chrzciciela Początki kościoła św. Jana Chrzciciela sięgają lat 1652–1654, kiedy powstał jako zbór braci czeskich. Zaledwie dwa lata po zakończeniu budowy świątynia została zniszczona przez pożar. Historia powtórzyła się w 1707 roku, gdy miasto ponownie ogarnął ogień. Po odbudowie kościół służył wspólnotom niemieckiej i polskiej, ponieważ gmina czeska przestała istnieć. Po zakończeniu II wojny światowej świątynię przejęła parafia św. Mikołaja. Po późniejszej renowacji utworzono tu parafię św. Jana Chrzciciela. Kościół św. Krzyża Świątynia wybudowana za zgodą Rafała Leszczyńskiego i z inicjatywy przybyłych w pierwszej połowie XVII wieku do Leszna luteran. Niestety, kościół trzykrotnie uległ zniszczeniu w wyniku pożaru, ale za każdym razem został odbudowany. Po II wojnie światowej lokalne władze przekazały go pod opiekę parafii polskokatolickiej, a następnie parafii rzymskokatolickiej. Dawne Gimnazjum Narożny budynek mieszczący przy ul. Chrobrego 32 do 1845 roku był siedzibą gimnazjum kalwińskiego (od 1821. r. Królewsko-Pruskie Gimnazjum). Jego tradycje sięgają czasów braci czeskich i działalności pedagoga Jana Amosa Komeńskiego. Później szkołę przeniesiono do Pałacu Sułkowskich. Natomiast budynek, gdzie mieściło się leszczyńskie gimnazjum, przeznaczono na cele mieszkalne. Z czego słynie „Mała Europa”? Leszno to nie tylko zabytki. Miasto od lat kojarzy się z żużlem. Miejscowa Unia Leszno należy do najbardziej utytułowanych klubów żużlowych w Polsce, a mecze na Stadionie im. Alfreda Smoczyka są ważnym elementem sportowej tożsamości miasta. Drugim znakiem rozpoznawczym Leszna jest lotnictwo. Miasto uchodzi za jeden z najważniejszych ośrodków szybowcowych w Europie. Aeroklub Leszczyński oferuje loty zapoznawcze szybowcem, a według informacji aeroklubu to jedyne miejsce w Europie, gdzie odbywają się widowiskowe nocne loty szybowcowe. Co roku dużym wydarzeniem są również Antidotum Airshow Leszno. Pokazy lotnicze przyciągają tysiące widzów, a w 2023 roku zdobyły tytuł Cudu Polski w plebiscycie National Geographic Traveler. Na mapie miasta znajduje się także wyjątkowa instytucja – pierwsza w Polsce Biblioteka Jazzu, otwarta w 2022 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej im. Stanisława Grochowiaka. To miejsce gromadzi i archiwizuje zasoby związane z historią polskiego jazzu, a jednocześnie organizuje spotkania, wykłady i wydarzenia muzyczne. Odwiedzając Leszno warto udać się również do fabryki bombek CELTIC, które w całości wytwarzanych są ręcznie. Turyści oprócz zwiedzania i zaopatrzenia się w piękne ozdoby świąteczne, mogą też wziąć udział w warsztatach z dekoracji bombek. Atrakcje Leszna i okolic Region leszczyński warto odkrywać także poza granicami miasta. Miłośnicy aktywnego wypoczynku znajdą tu wszystko co najlepsze – szlaki kajakowe, w tym 37-kilometrowy Konwaliowy Szlak Kajakowy, oznakowane trasy rowerowe o łącznej długości 600 km i miejsca idealne na spokojny weekend blisko natury. Jedną z najbardziej charakterystycznych atrakcji okolic Leszna są zabytkowe wiatraki w Osiecznej, położonej niespełna 10 kilometrów od miasta. Przypominają one o dawnych tradycjach młynarskich regionu. Pod koniec XVIII wieku w okolicach Leszna działało kilkadziesiąt wiatraków, z których do dziś zachowały się tylko nieliczne. Będąc w okolicach Leszna warto zobaczyć także: zamek w Rydzynie, zespół pałacowy w Pawłowicach, kościół i klasztor ojców Filipinów w Gostyniu, późnobarokowy kościół klasztorny w Osieczna. Leszno – wszystko co warto wiedzieć Do Leszna łatwo dotrzeć pociągiem – miasto leży na trasie między Poznaniem a Wrocławiem, a podróż z obu tych miast trwa około godziny. To sprawia, że Leszno dobrze sprawdza się jako kierunek jednodniowej wycieczki lub weekendowego wypadu. Zwiedzanie warto rozpocząć od centrum miasta i rynku, gdzie można napić się dobrej kawy, a następnie przejść trasą śladami Stanisława Leszczyńskiego. Pomocne informacje można uzyskać w Centrum Informacji Turystycznej w Lesznie przy ul. Słowiańskiej 24. Leszno nie jest oczywistym kierunkiem turystycznym, ale właśnie w tym tkwi jego siła. To miasto, które łączy historię, wielokulturowe dziedzictwo, sport i lotniczą pasję. Dla wielu podróżników może okazać się jednym z największych zaskoczeń Wielkopolski. Źródło: wielkopolska.travel. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Podróż w czasie w nowym wydaniu – nadchodzi rewolucja w Biskupinie
Biskupin przechodzi rewolucję. Zobaczysz tu nie tylko pradziejowe chaty, ale i podwodny świat „archeologii mokrej” bez moczenia stóp. Nowoczesny pawilon z zielonym dachem sprawi, że historia sprzed tysięcy lat stanie się interaktywną przygodą. Ikona polskiej archeologii szykuje się do olbrzymiej przemiany.
Historia Biskupina jako jednego z najważniejszych punktów na archeologicznej mapie Europy zaczęła się w 1934 roku. To wtedy lokalny nauczyciel, Walenty Szwajcer, dostrzegł wystające z wody Jeziora Biskupińskiego drewniane pale i zaalarmował prof. Józefa Kostrzewskiego. Szybko okazało się, że torf i woda doskonale zakonserwowały konstrukcje osady obronnej sprzed ponad 2700 lat, co czyni to miejsce unikatowym przykładem tzw. archeologii mokrej. Dziś rezerwat o powierzchni 38 ha znajduje się na liście Pomników Historii. Prezentuje rekonstrukcje od epoki kamienia po wczesne średniowiecze, w tym słynny długi dom pierwszych rolników oraz wioskę piastowską oraz ikoniczną osadę ludności łużyckiej ze znaną wszystkim charakterystyczną bramą. Do dziś na terenie Biskupina prowadzone są wykopaliska, o czym niedawno pisaliśmy. Archeolodzy natknęli się na średniowieczne fortyfikacje. Dlaczego Biskupin potrzebuje zmian? Mimo swej wyjątkowości, obecna infrastruktura Biskupina wymaga modernizacji, by sprostać współczesnym standardom. Głównym celem planowanej rozbudowy jest dostosowanie budynku muzealnego do rygorystycznych norm ekspozycji, w tym precyzyjnej kontroli klimatu i systemów bezpieczeństwa. Plan inwestycyjny przewiduje powstanie nowoczesnego pawilonu muzealnego, który stanie się sercem rezerwatu. W jego wnętrzu znajdzie się nowa wystawa stała, która w nowoczesny sposób opowie o życiu dawnych mieszkańców. – Głównym założeniem tej rozbudowy jest dostosowanie budynku do spełnienia wszystkich aktualnych norm ekspozycji, w tym np. kontroli klimatu i bezpieczeństwa tak dla zabytków, jak i odwiedzających gości. Wszystko to ma na celu oczywiście zadbanie jednocześnie o większy komfort odwiedzających, jak też zapewnić nam możliwość bezpiecznego prezentowania bardziej wymagających wystaw – przekazał National Geographic Polska Bartłomiej Andrzejewski, specjalista ds. promocji Muzeum Archeologicznego w Biskupinie. Kluczowym elementem będą multimedia oraz interaktywne stanowiska zaprojektowane tak, by angażować wszystkie zmysły zwiedzających. To podejście ma sprawić, że nauka o pradziejach stanie się inspirującym przeżyciem dla każdej grupy wiekowej. „Mokra” archeologia pod lupą Jednym z najbardziej innowacyjnych elementów nowego pawilonu będzie wyjątkowe, wielkogabarytowe akwarium. Jego zadaniem jest prezentacja specyfiki archeologicznego stanowiska mokrego, z którego Biskupin słynie na całym świecie. Dodatkowo budynek zostanie zaprojektowany w zgodzie z naturą – na jego szczycie znajdzie się zielony dach z roślinnością oraz specjalnymi miejscami lęgowymi dla ptaków. Inwestycja warta miliony Skala projektu jest imponująca – całkowita wartość inwestycji wynosi 95 milionów złotych. Tak duży rozmach jest możliwy dzięki znacznemu wsparciu zewnętrznemu: aż 65 milionów złotych pochodzi z dofinansowania unijnego w ramach programu Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza. Kiedy zobaczymy efekty? Harmonogram prac jest już ściśle określony. Pierwsze roboty budowlane mają rozpocząć się jeszcze w tym roku, natomiast główna faza budowy przewidziana jest na lata 2027–2029. Ważną informacją dla turystów jest fakt, że w tym dwuletnim okresie pawilon muzealny będzie całkowicie zamknięty dla zwiedzających. Oficjalne zakończenie inwestycji i udostępnienie nowej przestrzeni gościom planowane jest na koniec 2029 roku. W tym czasie będzie można jednak oglądać pozostałe atrakcje muzeum, w tym słynne rekonstrukcje. Źródła: Muzeum Archeologiczne w Biskupinie, Fundusze Europejskie dla Kujaw i Pomorza Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Miasto umarłych w sercu Paryża. Ciekawostki na temat cmentarza Père-Lachaise
Paryski cmentarz Père-Lachaise jest najczęściej odwiedzaną nekropolią świata. Znajduje się na pagórkowatym wschodnim krańcu miasta i stanowi schronienie nie tylko dla zmarłych, ale też dla dzikich zwierząt. Słynie z historii o duchach, wampirach i miłości silniejszej niż śmierć. Co ciekawe, miejsce to zyskało zainteresowanie dzięki wielkiej akcji PR.
Spis treści: Jak zachęcić paryżan do wyboru nowego cmentarza? Miliony odwiedzających rocznie Opowieści z krypty Polski Père-Lachaise Père-Lachaise jest obecnie największym cmentarzem znajdującym się w obrębie Paryża oraz jedną z najbardziej znanych nekropolii świata. Jednak jego początki były skromne. Powstał, ponieważ na początku XIX wieku paryskie cmentarze przykościelne były tak przepełnione, że miastu groził poważny kryzys sanitarny. W 1804 roku prefekt Sekwany, Nicolas Frochot, ogłosił projekt nowej, świeckiej nekropolii, której wyznaczono miejsce poza granicami ówczesnego Paryża, na wzgórzu Ménilmontant we wschodniej części miasta. Teren ten należał wcześniej do jezuickiego domu rekolekcyjnego, któremu przewodził w XVII wieku ojciec François de la Chaise – spowiednik króla Ludwika XIV. To właśnie od niego pochodzi nazwa miejsca. Jak zachęcić Paryżan do wyboru nowego cmentarza? Projekt architektoniczny powierzono Alexandre’owi-Théodore’owi Brongniartowi. To on nadał cmentarzowi charakter romantycznego ogrodu angielskiego – z krętymi alejkami, wzgórzami, drzewami i malowniczymi widokami. Otwarcie nastąpiło 21 maja 1804 roku. Paryżanie byli jednak sceptyczni: nekropolia wydawała im się zbyt odległa od centrum, a pierwsze pochówki szły opornie. W pierwszym roku odbyło się zaledwie trzynaście pogrzebów. I wówczas władze miejskie wymyśliły pewien wybieg. W 1817 roku przeniesiono na Père-Lachaise szczątki kilku znanych i cenionych postaci – poety i dramatopisarza Molière’a, bajkopisarza Jeana de La Fontaine’a, a przede wszystkim słynnej pary kochanków z XII wieku – Heloizy i Abelarda. Ten zabieg marketingowy zdziałał cuda. Paryżanie ruszyli tłumnie na wzgórze, by oddać hołd swoim bohaterom, a pochówki zaczęły mnożyć się w zawrotnym tempie. Cmentarz rozrastał się kilkakrotnie. Dziś zajmuje powierzchnię blisko 44 hektarów, skupiając ponad 70 tysięcy grobowców. Miliony odwiedzających rocznie Père-Lachaise to miejsce o wyjątkowym charakterze – jest jednocześnie nekropolią, parkiem, muzeum rzeźby i architektonicznym skarbcem. Spacer po jego alejkach przypomina wędrówkę przez XIX-wieczny Paryż. Nagrobki i kapliczki grobowe wzniesione są w stylach neoklasycznym, neogotyckim, art déco, a nawet modernistycznym. Wiele z nich to prawdziwe dzieła sztuki dłuta znanych rzeźbiarzy epoki. Cmentarz jest regularnie odwiedzany przez setki tysięcy turystów – szacuje się, że przybywa tu około 3,5 miliona osób każdego roku, co czyni go jedną z najczęściej odwiedzanych atrakcji Francji. Odwiedzający przychodzą tu jednak nie tylko jako zwykli turyści, ale też jako pielgrzymi – do grobów swoich idoli, poetów, muzyków, aktorów. To miejsce żywej pamięci, gdzie kwiaty, listy, zdjęcia i drobne pamiątki składane są na grobach z autentyczną czułością. To część szerszego trendu zwanego nekroturystyką. Być może dwa najczęściej odwiedzane groby na cmentarzu należą do osób ze świata anglosaskiego. Grób Oscara Wilde’a jest okaleczony. Rzeźbiarz Jacob Epstein ozdobił go posągiem skrzydlatego młodzieńca, jednak w pewnym momencie nieznany odwiedzający odłamał wyeksponowany penis wyrzeźbionej postaci. Później tak wielu turystów zostawiało na grobowcu ślady pocałunków, że obecnie jest on osłonięty płytami z pleksi. Jest też grób amerykańskiej gwiazdy rocka Jima Morrisona, należący do wielu miejsc na cmentarzu, o których mówi się, że są nawiedzone. Jedną z głównych atrakcji tego cmentarza są bowiem duchy. Opowieści z krypty Po cmentarzu krążą ponoć wszelkiej maści spirytyści, którzy zakradają się nocą na teren nekropolii, by rozmawiać z zamieszkującymi ją widmami. „Jeśli wierzyć niektórym ludziom, Père-Lachaise jest najbardziej nawiedzonym miejscem w stolicy” – napisał w swojej książce „Sekretne życie cmentarza: dzika przyroda i urzekające legendy Père-Lachaise” dyrektor cmentarza, Benoît Gallot. Jedną z powtarzanych historii jest ta o Płaczącej Kobiecie w Czerni – zrozpaczonej wdowie, która przychodziła na grób męża każdego dnia, aż pewnego razu zniknęła bez śladu. Odtąd jej zjawa podobno pojawia się przy tym samym grobie, szlochając cicho, a gdy ktoś się zbliży, odwraca twarz wykrzywioną w agonii i rozpływa się w powietrzu. Niedaleko straszy duch XIX-wiecznego premiera Adolphe’a Thiersa, który podobno szarpie za ubrania przechodniów mijających jego mauzoleum. Każdej nocy z grobu ma wstawać Marcel Proust, błąkając się po cmentarzu w poszukiwaniu swojego ukochanego – pochowanego wbrew ich woli zupełnie gdzie indziej. Przy grobie Jima Morrisona odwiedzający słyszą niewyjaśnione szepty i czują dotyk niewidzialnych dłoni, a niektórzy twierdzą, że uchwycili jego zjawę na fotografiach. Wampirzyca z Paryża Jednak najbardziej mrożącą krew w żyłach historią jest ta związana z ogromnym mauzoleum w 19. kwaterze cmentarza – grobowcem rosyjskiej arystokratki, baronowej Elizavety Demidoff, zmarłej w 1818 roku. Według legendy hrabina zapisała w testamencie fortunę równą dwóm milionom rubli każdemu, kto odważy się spędzić 365 dni i 366 nocy w jej grobowcu, przy trumnie, bez prawa opuszczania go i bez jakiegokolwiek kontaktu z ludźmi. Ściany i sufit komnaty miały być wyłożone lustrami. Gdy w 1893 roku historia ta trafiła na łamy paryskiej prasy, listy z podaniami zaczęły napływać z całego świata – ze Stanów Zjednoczonych, Norwegii, Chorwacji, Kanady i Niemiec. Jeden z kandydatów, który wytrzymał najdłużej, po zaledwie trzech tygodniach wyszedł z grobowca jako psychiczny wrak. Grobowiec został ostatecznie zapieczętowany, ale ostatni wniosek o wejście do środka wpłynął jeszcze w 1984 roku. Dziś hrabina bywa nazywana „Wampirzycą z Paryża”. Symbole wilków zdobiące jej mauzoleum i plotki o szklanej trumnie, w której spoczywa jej ciało, tylko podsycają tę mroczną legendę. Polski Père-Lachaise Lista osobistości spoczywających na Père-Lachaise jest imponująca i obejmuje przedstawicieli niemal każdej dziedziny kultury, nauki i polityki. Spośród twórców literatury pochowani tu są m.in. Honoré de Balzac, Oscar Wilde, Marcel Proust, Molière i Guillaume Apollinaire. Wśród malarzy i artystów wizualnych pochowani są tu Camille Pissarro, Amedeo Modigliani oraz fotograf Nadar. W świecie teatru i kina swoje miejsce na Père-Lachaise mają Sarah Bernhardt i Yves Montand. Z filozofii i nauki – Auguste Comte, ojciec pozytywizmu. Na Père-Lachaise pogrzebana została Édith Piaf. Co ciekawe, jej grób otaczają groby przynajmniej trzech z jej kochanków. Spoczywają tam również Maria Callas i Georges Bizet. Znajduje się tam również ponad 600 polskich grobów, choć wiele z nich nie ma charakteru zabytkowego. Posiadanie grobu rodzinnego na Père-Lachaise stało się w XIX wieku kwestią prestiżu. Dlatego można tam odnaleźć wiele polskich rodzin arystokratycznych – Lubomirskich, Czartoryskich, Zaleskich czy Rzewuskich. Jednak najbardziej znanym „polskim” grobem jest ten należący do Fryderyka Chopina. Kompozytora nie było stać na pochówek na Père-Lachaise, jednak miejsce dla niego wykupił producent fortepianów Pleyel, na których grywał muzyk. Ciało Chopina spoczywa w Paryżu, ale jego serce znajduje się w Warszawie, w filarze kościoła Świętego Krzyża. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Jestem dziennikarką, redaktorką i pisarką zajmującą się tematyką popularnonaukową, głównie kosmosem. Ukończyłam Uniwersytet Warszawski, a swoją przygodę z mediami rozpoczęłam ponad 20 lat temu w redakcji „Życia Warszawy”. Poza pisaniem o polskiej i światowej nauce na łamach „National Geographic” tworzę także artykuły dla magazynów premium, w tym dla Onet.pl oraz Gazeta.pl. Jestem współautorką trzech bestsellerowych książek: „Człowiek – istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”. Zostałam również wyróżniona funkcją ambasadorki Śląskiego Festiwalu Nauki. Na co dzień pracuję w Centrum Badań Kosmicznych PAN, a także współpracuję z polskim Obserwatorium Cerro Murphy w Chile (OCM), którym zarządza CAMK PAN. Mam wielkie szczęście, ponieważ wykonuję pracę, która jest jednocześnie moją ogromną pasją i stanowi dużą część mojego życia. Resztę czasu poświęcam rodzinie oraz moim ukochanym psom. Jestem po prostu Trekkie w niekończącej się misji odkrywania nowych technologii, planet i osobliwości.
Gullfoss zachwyca potęgą natury. Woda i skały tworzą niezwykły spektakl
Nie ulega wątpliwości, że Gullfoss jest jednym z najwspanialszych wodospadów na mapie Islandii. Jego dwustopniowa kaskada, zasilana przez wody lodowca Langjökull, stanowi doskonały przykład procesów erozyjnych, które od najdawniejszych czasów kształtują oblicze wyspy. Nie można jednak nie wspomnieć, że ten zachwycający twór natury jest także symbolem triumfu idei ochrony przyrody. Dzięki determinacji Sigríður Tómasdóttir „Złoty Wodospad” nie stał się kolejną elektrownią, a pozostał dobrem dostępnym dla każdego, kto chce poczuć majestat islandzkiej natury.
Spis treści: Wodospad na trasie Złotego Kręgu Dwustopniowa kaskada Batalia o ocalenie Gullfoss jako atrakcja turystyczna Islandia to nie tylko „kraina ognia i lodu”, ale także wodospadów. Powierzchnia niewielkiej wyspy jest poprzecinana tysiącami wodnych progów. Najbardziej znanym i najczęściej odwiedzanym przez turystów jest Gullfoss. Trudno się temu dziwić. Natura stworzyła niezwykły spektakl na rzece Hvítá, który na długo zapada w pamięć. Wodospad na trasie Złotego Kręgu Wodospad Gullfoss znajduje się w regionie Suðurland, w obrębie gminy Bláskógabyggð, która jest jedną z najbogatszych w atrakcje przyrodnicze jednostek administracyjnych kraju. Obszar ten, charakteryzujący się niską gęstością zaludnienia, stanowi doskonały przykład islandzkiego krajobrazu wyżynnego, gdzie działalność człowieka ogranicza się do zrównoważonej turystyki i tradycyjnej hodowli owiec. Wodospad jest zlokalizowany w odległości ponad 100 km na północny wschód od Reykjavíku. Z geograficznego punktu widzenia, Gullfoss znajduje się na styku relatywnie łagodnych nizin południowych i surowych, bezludnych wyżyn Interioru. Z perspektywy turysty, kluczowe znaczenie ma przynależność wodospadu do trasy Golden Circle, gdzie występuje on w ścisłej korelacji z Parkiem Narodowym Þingvellir i obszarem geotermalnym Geysir. Odległości między tymi punktami są relatywnie niewielkie, dzięki czemu każdy z nich można zobaczyć podczas jednego dnia podróży. Hvítá i jej lodowcowe źródło Gullfoss znajduje się na rzece Hvítá („Biała Rzeka”). Jej nazwa odnosi się do mlecznego, niemal białego koloru wody, który jest typowy dla cieków zasilanych przez lodowce. Nurt niesie spore ilości drobno zmielonego materiału skalnego, zwanego „mąką lodowcową”, która powstaje w wyniku tarcia mas lodu o podłoże skalne. Głównym źródłem rzeki jest Langjökull, drugi co do wielkości lodowiec Islandii, zlokalizowany na północ od wodospadu. Langjökull, którego nazwa oznacza „Długi Lodowiec”, jest kluczowym elementem systemu hydrologicznego południowej części wyspy. Jego topnienie zasila nie tylko Białą Rzekę, ale również systemy wód gruntowych, które po setkach lat filtracji wypływają w szczelinie Silfra w Þingvellir lub są podgrzewane przez magmę, tworząc erupcje gejzera Strokkur. Dwustopniowa kaskada Gullfoss składa się z dwóch odrębnych stopni, które tworzą schodkowy układ. Górna kaskada ma wysokość 11 metrów i charakteryzuje się szerokim, niemal wachlarzowym rozpięciem. Drugi stopień jest umiejscowiony pod kątem względem pierwszego. Woda spada z wysokości 21 metrów prosto do wąskiej szczeliny. Łączna wysokość spadku wynosi 32 metry. Tym, co wyróżnia Gullfoss na tle innych wodospadów, jest kąt, pod jakim rzeka zmienia swój bieg. Pomiędzy pierwszym a drugim stopniem Hvítá skręca gwałtownie o niemal 90 stopni, co potęguje turbulencje i tworzy spektakularne pióropusze mgły wodnej. Złota poświata i tęczowe spektakle Nazwa „Gullfoss”, oznaczająca „Złoty Wodospad”, nie wzięła się znikąd. Zdarza się, że na tym odcinku rzeki woda przyjmuje złocisto-brązową barwę. Istnieje proste wyjaśnienie tego zjawiska. W pogodne popołudnia, gdy słońce znajduje się nisko nad horyzontem, jego promienie padają na wodę nasyconą lodowcowym osadem pod kątem, który nadaje kaskadzie charakterystyczny odcień. Warto wspomnieć o tęczach, które niemal permanentnie unoszą się nad kanionem w słoneczne dni. Gęsta mgła, generowana przez uderzenie średnio 140 metrów sześciennych wody na sekundę, działa jak gigantyczny pryzmat. Zjawisko to jest tak intensywne, że tęcze są widoczne nawet z dużej odległości, zanim jeszcze podróżny ujrzy samą rzekę. Batalia o ocalenie Status wodospadu jako pomnika przyrody nie zawsze był czymś oczywistym. Na początku XX wieku wodospad stał się centralnym punktem jednego z pierwszych i najważniejszych konfliktów ekologicznych w historii Islandii. W 1907 roku brytyjski inwestor Howell’s Syndicate Ltd. podjął próbę okiełznania potęgi rzeki Hvítá w celu budowy zapory i elektrowni wodnej, co doprowadziłoby do zalania kaskady. Ówczesny właściciel terenu, rolnik Tómas Tómasson, odrzucił wprawdzie lukratywną ofertę sprzedaży za astronomiczną wówczas kwotę 50 tysięcy koron, jednak ostatecznie uległ naciskom i wydzierżawił wodospad zagranicznemu kapitałowi. Wtedy do walki wkroczyła jego córka, Sigríður Tómasdóttir. Kobieta wykazała się niezwykłym uporem. Za własne oszczędności wynajęła prawnika (Sveinna Björnssona, późniejszego pierwszego prezydenta Islandii) i wielokrotnie przemierzała pieszo 120-kilometrową, usianą przeszkodami drogę do Reykjavíku, by osobiście interweniować u władz. Kiedy batalia prawna wydawała się przegrana, Sigríður zagroziła ostatecznym protestem – rzuceniem się w odmęty wodospadu, jeśli prace budowlane ruszą. Ten dramatyczny gest i bezkompromisowa postawa zyskały ogromny rozgłos. Choć procesy sądowe formalnie zakończyły się przegraną rodziny z Brattholt, wywołany opór i ciągłe opóźnienia doprowadziły inwestorów do finansowego impasu. W 1929 roku umowa dzierżawy została ostatecznie anulowana z powodu zaległości w opłatach. Gullfoss jako atrakcja turystyczna Gullfoss jest jednym z najlepiej przygotowanych do obsługi ruchu turystycznego miejsc na Islandii. Odwiedzający mogą podziwiać wodospad z kilku różnych perspektyw: poziom górny – ścieżki prowadzące bezpośrednio z górnego parkingu oferują panoramiczny widok na całą kaskadę i wijący się poniżej kanion; poziom dolny – schody prowadzą w dół do skalnej półki położonej tuż nad drugą kaskadą. Jest to najbardziej spektakularne miejsce, w którym można poczuć potęgę kaskady na własnej skórze; wschodni brzeg – dla osób poszukujących spokoju i perspektywy rzadziej spotykanej na zdjęciach, istnieje możliwość dotarcia na przeciwległy brzeg rzeki drogą nr 349. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Dalmacja Południowa zachwyca bogactwem kulturowym. Ten wyjątkowy region łączy historię z pięknem przyrody
Dalmacja Południowa stanowi najspecyficzniejszy pod względem geopolitycznym i krajobrazowym fragment chorwackiego wybrzeża Adriatyku. Jego wyjątkowość wynika nie tylko z usytuowania na południowym krańcu państwa, ale przede wszystkim z historycznej spuścizny niezależnej Republiki Ragusy i współczesnych przekształceń. Jakie skarby skrywa ten region? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Charakterystyka geograficzna i administracyjna Dziedzictwo wolności i potęgi morskiej Atrakcje Dalmacji Południowej Połączenie monumentalnej architektury Dubrownika, surowego piękna winnic Pelješaca i dzikiej przyrody Mljetu czyni Dalmację Południową miejscem absolutnie unikatowym. Dla podróżnych szukających autentyczności i głębokiego zakorzenienia w kulturze region ten pozostaje jednym z najatrakcyjniejszych kierunków, oferującym znacznie więcej niż tylko wypoczynek nad morzem. Charakterystyka geograficzna i administracyjna Dalmacja Południowa obejmuje pas wybrzeża od doliny rzeki Neretwy na północy, aż po przylądek Oštro na półwyspie Prevlaka (przy granicy z Czarnogórą) na południu. Jest to region o wybitnie wydłużonym kształcie, zdominowany przez góry schodzące do morza i rozległy archipelag wysp. Centrum administracyjnym jest Dubrownik, pełniący funkcję stolicy żupanii dubrownicko-neretwiańskiej, która zarządza tym obszarem. W geografii Dalmacji Południowej wyraźnie widoczny jest kontrast między surowością krasowych pasm górskich a żyznością delty Neretwy i błękitem głębokiego Adriatyku. Półwysep Pelješac, będący drugim co do wielkości półwyspem w Chorwacji (po Istrii), stanowi oś regionu, łącząc stały ląd z systemem zewnętrznych wysp, takich jak Korčula, Mljet czy Lastovo. Dziedzictwo wolności i potęgi morskiej Pierwszymi znanymi mieszkańcami regionu byli Ilirowie. Pozostałości ich grodzisk obronnych można odnaleźć na wzgórzach Pelješaca i wyspy Mljet. Grecy, przybywający tam w IV wieku p.n.e., założyli kolonie takie jak Korkyra Melaina (Korčula) i Melita (Mljet), wprowadzając uprawę winorośli i oliwek, która do dziś dominuje w regionie. W okresie rzymskim Dalmacja stała się ważną prowincją imperium, a głównym ośrodkiem była Salona, usytuowana dalej na północ. Należy jednak wspomnieć, że mniejsze osady w okolicach dzisiejszego Cavtatu (Epidaurum) także odgrywały ważną rolę, będąc nadmorskimi ośrodkami handlu. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego i fali wędrówek ludów uchodźcy z Epidaurum założyli osadę Ragusa na skalistej wysepce Laus. Z czasem, po zasypaniu kanału oddzielającego wyspę od stałego lądu (dzisiejsza ulica Stradun), osada połączyła się ze słowiańską Dubravą, tworząc fundament pod przyszłą potęgę Dubrownika. Republika Ragusy W latach 1358–1808 Republika Ragusy zachowywała szeroką autonomię, formalnie uznając zwierzchnictwo kolejno korony węgiersko-chorwackiej, a następnie Imperium Osmańskiego (płacąc daniny w zamian za swobodę handlu). Było to państwo nowoczesne, oparte na praworządności i innowacyjnych rozwiązaniach społecznych. Już w XIV wieku w Dubrowniku funkcjonowała kwarantanna, a w 1416 roku, jako jedno z pierwszych państw na świecie, zakazała handlu niewolnikami. Strategia przetrwania Republiki opierała się na sprawnej dyplomacji. Najlepszym tego przykładem jest przekazanie fragmentu terytorium (Neum) Imperium Osmańskiemu w 1699 roku. Ruch ten miał na celu fizyczne oddzielenie granic Ragusy od terytoriów kontrolowanych przez wrogą Republikę Wenecką, co na długie stulecia ukształtowało przebieg granic państwowych na Bałkanach. Bogactwo kraju wynikało z handlu solą (wydobywaną w Stonie) i potężnej floty handlowej, która docierała do najdalszych zakątków świata. Kres świetności położyło katastrofalne trzęsienie ziemi w 1667 roku, które zniszczyło większość renesansowej zabudowy miasta. Choć Dubrownik został odbudowany, jego znaczenie polityczne słabło, co ostatecznie wykorzystał Napoleon, wkraczając tam w 1806 roku i rozwiązując republikę dwa lata później. Atrakcje Dalmacji Południowej Region oferuje zróżnicowane atrakcje – od monumentalnej architektury miejskiej, przez historyczne systemy obronne, po dziką przyrodę wyspiarską. Dubrownik Stare Miasto w Dubrowniku, wpisane na listę UNESCO w 1979 roku, stanowi kwintesencję dalmatyńskiego baroku i renesansu. Do najważniejszych tamtejszych zabytków należą mury miejskie o długości ok. 2 km, które nigdy nie zostały zdobyte siłą. Ich wysokość, dochodząca do 25 m, oferuje wyjątkową perspektywę na czerwone dachy domów i turkusowy Adriatyk. Kluczowe obiekty wewnątrz murów to: Stradun – główna arteria miasta, wyłożona wyślizganym wapieniem, będąca centrum życia towarzyskiego; Pałac Rektorów – dawna siedziba najwyższych władz Republiki, dziś muzeum historyczne; Wielka Fontanna Onufrego – XV-wieczna budowla dostarczająca wodę z odległego o 12 km źródła; klasztor franciszkanów – miejsce, gdzie znajduje się jedna z najstarszych działających aptek w Europie (od 1317 roku). Ston i Pelješac Miasteczko Ston na półwyspie Pelješac słynie z najdłuższych murów obronnych w Europie (ok. 5,5 km), które w przeszłości chroniły saliny – źródła bogactwa Ragusy. Salina Ston funkcjonuje do dziś, produkując około 500 ton soli rocznie metodami naturalnymi, co czyni ją jednym z najstarszych wciąż działających tego typu obiektów na świecie. Zatoka Małostońska to z kolei europejskie centrum hodowli ostryg i muli. Unikatowy skład wody sprawia, że tamtejsze ostrygi (Ostrea edulis) mają wyjątkowy smak, doceniany przez smakoszy na całym świecie. Na farmach odbywają się degustacje, co stanowi jedną z najpopularniejszych atrakcji gastronomicznych regionu. W głębi półwyspu dominują winnice szczepu plavac mali. Najsłynniejsze lokalizacje to Dingač i Postup, gdzie winorośl rośnie na ekstremalnie stromych zboczach. Korčula Miasto Korčula jest często nazywane „małym Dubrownikiem” ze względu na swoje potężne mury obronne i wieże. Unikatowy układ urbanistyczny w kształcie szkieletu ryby zapewnia przyjemny powiew wiatrów morskich. Wyspa jest silnie związana z legendą o Marco Polo, którego domniemany dom narodzin znajduje się na starówce. Najważniejszą atrakcją kulturalną wyspy jest moreška – rycerski taniec z mieczami, który upamiętnia walkę chrześcijan z Maurami. Występy odbywają się regularnie w sezonie letnim i stanowią dynamiczne widowisko łączące choreografię walki z tradycyjną muzyką. Mljet Wyspa Mljet to propozycja dla turystów szukających kontaktu z naturą. Większość jej zachodniej części zajmuje park narodowy o tej samej nazwie z dwoma słonymi jeziorami (Veliko i Malo jezero). Na wysepce na środku Wielkiego Jeziora wznosi się XII-wieczny klasztor benedyktynów. Mljet jest również znany z Jaskini Odyseusza, gdzie według legendy grecki bohater spędził siedem lat u boku nimfy Kalipso. Grota, dostępna od strony morza, zachwyca intensywnym błękitem wody. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Novigrad – spokojne miasto Istrii z klimatem Wenecji i nadmorskimi plażami
Novigrad to niewielkie miasto na zachodnim wybrzeżu półwyspu Istria, położone niedaleko ujścia rzeki Mirny i około 25 kilometrów od granicy ze Słowenią. Miasto wyróżnia się zwartą zabudową i dobrze zachowanym historycznym centrum. Wciąż można zobaczyć fragmenty dawnych murów obronnych, wąskie uliczki i budynki z okresu panowania Wenecji. Dziś jest znane głównie jako spokojny kurort nad Adriatykiem, ale jego historia sięga czasów starożytnych.
Spis treści: Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Kuchnia i atmosfera miasta Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad znajduje się na niewielkim półwyspie nad Morzem Adriatyckim. Co ciekawe, do XVIII wieku był on oddzielony od lądu i miał charakter wyspy. Dopiero później zasypano przesmyk, łącząc miasto z resztą półwyspu Istria. Położenie odgrywało istotną rolę już w średniowieczu. Dostęp do morza sprawił, że Novigrad rozwijał się jako ważny lokalny port. Dziś nadal można odczuć jego dawny charakter. Nie ma tu monumentalnych zabytków na skalę Dubrownika czy Splitu, ale właśnie dzięki temu miejscowość zachowała bardziej kameralną atmosferę. To jeden z powodów, dla których wielu turystów regularnie wraca tu na wakacje. Historia Novigradu – od starożytności do współczesności Historia miasta jest wyjątkowo długa jak na niewielką miejscowość. W źródłach odnoszących się do starożytności pojawiają się nazwy Neapolis i Civitas Novum, oznaczające „nowe miasto”. Przez stulecia Novigrad znajdował się pod wpływem różnych państw i kultur. Rządzili nim Bizantyjczycy, Frankowie oraz władcy związani z niemieckim obszarem politycznym. Przełomowym momentem był jednak XIII wiek, kiedy miasto znalazło się pod kontrolą Republiki Weneckiej. Jej wpływy są widoczne do dziś zarówno w architekturze, jak i lokalnej kulturze. Pod panowaniem Wenecji Novigrad funkcjonował przez ponad pięćset lat. W tym okresie rozbudowano fortyfikacje i rozwijał się handel morski. Miasto ucierpiało jednak podczas tureckich najazdów pod koniec XVII wieku. Po upadku Republiki Weneckiej Novigrad przechodził kolejno pod władzę Napoleona, monarchii austro-węgierskiej i Królestwa Włoch. Po II wojnie światowej znalazł się w granicach Jugosławii, a od 1991 roku należy do niepodległej Chorwacji. Wielokulturowy charakter Novigradu Ta złożona historia sprawiła, że Novigrad ma wielokulturowy charakter. Do dziś widoczne są tu wpływy chorwackie i włoskie, a język włoski zachował status języka urzędowego obok chorwackiego. Miasto funkcjonuje oficjalnie pod dwiema nazwami: chorwacką Novigrad i włoską Cittanova. Obecność włoskiej społeczności oraz historyczne związki z Wenecją sprawiają, że zachodnia Istria różni się kulturowo od wielu innych regionów Chorwacji. Stare Miasto i najważniejsze zabytki Novigradu Największą atrakcją miasta pozostaje jego historyczne centrum. Spacer po Novigradzie najlepiej rozpocząć właśnie tutaj, ponieważ niewielki obszar Starego Miasta pozwala spokojnie odkrywać kolejne zabytki pieszo. Kościół św. Pelagiusza i św. Maksymiliana Najcenniejszym zabytkiem Novigradu jest kościół św. Maksymiliana i Pelagiusza. Obecna świątynia była przebudowywana w późniejszych epokach, ale jej korzenie sięgają średniowiecza. Szczególnie interesująca jest przedromańska krypta znajdująca się pod prezbiterium. W zakrystii przechowywane są bogato zdobione księgi liturgiczne z XV wieku. Dla miłośników historii sztuki i architektury sakralnej jest to jedno z najważniejszych miejsc na zachodniej Istrii. Mury miejskie, lapidarium i wenecki charakter miasta Dobrze zachowane fragmenty murów obronnych przypominają o dawnych czasach. Do dziś można zobaczyć charakterystyczne wieże i inne elementy dawnych fortyfikacji. W centrum zachowały się także budynki reprezentujące gotyk wenecki. Arkady, kamienne elewacje i niewielkie place tworzą atmosferę typową dla dawnych miast pozostających pod wpływem Wenecji. Ciekawym miejscem jest również miejskie lapidarium mieszczące kolekcję kamiennych zabytków i nagrobków odnalezionych w Novigradzie oraz okolicach. To niewielkie muzeum pozwala lepiej zrozumieć historię regionu od czasów antycznych po średniowiecze. Novigrad plaże – gdzie odpoczywać nad Adriatykiem? Dla wielu turystów najważniejszym powodem przyjazdu do Novigradu są plaże i możliwość spokojnego wypoczynku nad Adriatykiem. Wybrzeże wokół miasta jest zróżnicowane. Dominują plaże kamieniste i żwirowe, typowe dla chorwackiej części Adriatyku, ale dzięki temu woda pozostaje wyjątkowo przejrzysta. Część plaż została wyróżniona za czystość i dobrą infrastrukturę turystyczną. Sporo plaż znajduje się blisko centrum miasta, dzięki czemu można łatwo przemieszczać się między kąpieliskami, restauracjami i mariną bez konieczności korzystania z samochodu. Novigrad jest również dobrym miejscem dla osób uprawiających sporty wodne. Popularnością cieszą się między innymi skutery wodne, nurkowanie i kajakarstwo. Kuchnia i atmosfera miasta Jednym z największych atutów Istrii pozostaje kuchnia, a Novigrad nie jest wyjątkiem. Miasto od lat związane jest z rybołówstwem, dlatego w lokalnych restauracjach dominują świeże ryby i owoce morza. W menu często pojawiają się także charakterystyczne produkty regionu: oliwa z oliwek, trufle z doliny Mirny, istryjskie makarony, lokalne wina. Wieczorami centrum Novigradu zmienia się w spokojną przestrzeń spacerową. Nadmorskie restauracje i niewielkie place tworzą atmosferę bardziej przypominającą włoskie miasteczka niż duże kurorty wakacyjne. Czy warto odwiedzić Novigrad? Novigrad nie należy do najbardziej znanych miast Chorwacji, ale właśnie to stanowi jego przewagę. Łączy historyczny charakter z nowoczesną infrastrukturą turystyczną i spokojniejszą atmosferą niż największe kurorty Adriatyku. Zamiast ogromnych resortów oferuje średniowieczne uliczki, nadmorskie promenady i autentyczny klimat zachodniej Istrii. To dobre miejsce zarówno na krótki pobyt, jak i dłuższe wakacje na Istrii. Miasto sprawdzi się u osób zainteresowanych historią, architekturą i lokalną kulturą, ale również u turystów szukających jedynie wypoczynku nad morzem. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Oceanarium, które pozwala zajrzeć w głąb Bałtyku i Atlantyku
Oceanarium w Stralsundzie pozwala zajrzeć pod powierzchnię Bałtyku i północnego Atlantyku, pokazując świat, którego na co dzień nie widać z plaży czy molo. Choć Morze Bałtyckie wydaje się dobrze znane mieszkańcom Europy Środkowej, większość procesów zachodzących pod wodą pozostaje dla nas niewidoczna. Ozeaneum pokazuje, jak różnorodne i złożone są ekosystemy północnych mórz oraz organizmy żyjące pod powierzchnią wody.
Spis treści: Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Nauka o morzu dla każdego Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Nowoczesne oceanarium w Stralsundzie należy do największych obiektów tego typu w Europie. Jest jedną z czterech placówek Niemieckiego Muzeum Morza w Stralsundzie i łączy funkcję akwarium, centrum edukacyjnego oraz muzeum nauki, prezentując świat północnych mórz. Dla turystów odwiedzających północne Niemcy jest to jedna z najciekawszych atrakcji regionu Meklemburgia-Pomorze Przednie. Ozeaneum w Stralsundzie – nowoczesna wizytówka miasta Ozeaneum w Stralsundzie znajduje się na terenie dawnego portu, tuż przy historycznym centrum hanzeatyckiego miasta. Lokalizacja nie jest przypadkowa. Stralsund od wieków związany był z morzem, handlem i żeglugą, dlatego nowoczesne oceanarium doskonale wpisuje się w tożsamość miasta. Budynek został otwarty dla zwiedzających w lipcu 2008 roku. Projekt przygotowała pracownia architektoniczna Behnisch, Behnisch & Partner. Architekci stanęli przed trudnym zadaniem. Obiekt musiał być nowoczesny, a jednocześnie nie mógł zakłócać panoramy starego miasta wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Efektem jest charakterystyczna bryła przypominająca białe, morskie formacje wyrastające z nabrzeża. Dzięki swojej architekturze oceanarium stało się jednym z najbardziej rozpoznawalnych współczesnych budynków nad niemieckim Bałtykiem. Jedno z największych oceanariów w Europie Skala obiektu robi wrażenie już na etapie liczb. Ozeaneum dysponuje dziesiątkami dużych akwariów o łącznej pojemności około sześciu milionów litrów wody. W zbiornikach prezentowane są tysiące organizmów reprezentujących ekosystemy Morza Bałtyckiego, Morza Północnego i północnego Atlantyku. W przeciwieństwie do wielu oceanariów skupiających się na egzotycznych rafach koralowych, placówka w Stralsundzie koncentruje się przede wszystkim na morzach północnej Europy. Dzięki temu zwiedzający mogą poznać środowiska, które geograficznie są znacznie bliższe mieszkańcom Polski. Akwaria zaprojektowano tak, aby możliwie dobrze odzwierciedlały naturalne warunki życia zwierząt. Temperatura, zasolenie i ruch wody są dostosowane do wymagań poszczególnych zwierząt. Podwodna podróż przez Bałtyk Jednym z najciekawszych fragmentów ekspozycji jest część poświęcona Morzu Bałtyckiemu. Zwiedzanie rozpoczyna się symbolicznie w porcie Stralsundu, a następnie prowadzi przez kolejne strefy tego wyjątkowego akwenu. Bałtyk jest morzem stosunkowo młodym i jednocześnie bardzo specyficznym. Ograniczona wymiana wód z oceanem sprawia, że występują tu szczególne warunki środowiskowe. Wystawy wyjaśniają procesy zachodzące w tym półzamkniętym morzu oraz pokazują zależności między działalnością człowieka a kondycją ekosystemu. W akwariach można obserwować między innymi śledzie, jesiotry, meduzy i wiele innych gatunków charakterystycznych dla regionu. Dużo miejsca poświęcono również ptakom oraz ssakom zamieszkującym wybrzeża Morza Bałtyckiego. Szczególnie interesująca jest część poświęcona planktonowi. To właśnie te mikroskopijne organizmy stanowią fundament życia w morzu, choć większość odwiedzających na co dzień nie zdaje sobie sprawy z ich znaczenia. Od Morza Północnego po otwarty Atlantyk Po opuszczeniu strefy bałtyckiej odwiedzający przenoszą się do środowisk Morza Północnego i Atlantyku. Tutaj akwaria są jeszcze większe, a prezentowane gatunki bardziej spektakularne. Największą atrakcją jest ogromny zbiornik „Otwarty Atlantyk”. To prawdziwe serce całego kompleksu. Akwarium mieści około 2,6 miliona litrów wody, a jego panoramiczne okno obserwacyjne rozciąga się przez dwie kondygnacje budynku. Przez ogromną taflę akrylowego szkła można obserwować ławice makreli, płaszczki oraz różne gatunki rekinów. Dodatkową atrakcję stanowi rekonstrukcja wraku statku, który pełni rolę schronienia dla wielu zwierząt. Wrażenie robi zwłaszcza obserwowanie synchronizacji ruchów dużych ławic ryb. Dzięki ogromnym rozmiarom zbiornika zwiedzający mogą zobaczyć zachowania trudne do zaobserwowania w tradycyjnych akwariach. Giganci oceanów w skali 1:1 Jedną z najbardziej charakterystycznych ekspozycji Ozeaneum jest wystawa poświęcona wielorybom. W wysokiej na około 20 metrów hali zawieszono naturalnej wielkości modele największych ssaków zamieszkujących oceany. Zwiedzający mogą stanąć oko w oko z modelem płetwala błękitnego, największego zwierzęcia, jakie kiedykolwiek żyło na Ziemi. Ekspozycja nie skupia się wyłącznie na imponujących rozmiarach waleni. Multimedialna część wystawy pozwala zanurzyć się w podwodnym świecie waleni i lepiej wyobrazić sobie skalę oraz sposób życia tych zwierząt. Duży nacisk położono również na zagrożenia, z jakimi mierzą się współczesne populacje wielorybów. Tematyka ochrony przyrody przewija się zresztą przez całe muzeum. Pingwiny Humboldta na dachu oceanarium Ciekawą atrakcją jest także zlokalizowany na tarasie dachowym wybieg dla pingwinów Humboldta. Zwierzęta można obserwować zarówno na skalistym wybiegu, jak i pod wodą. Specjalnie zaprojektowana część podwodna pozwala zobaczyć, jak sprawnie pingwiny poruszają się podczas nurkowania. Ekspozycja pełni również funkcję edukacyjną. Zwiedzający mogą dowiedzieć się więcej o zagrożeniach, z którymi mierzy się ten gatunek w naturalnym środowisku u wybrzeży Ameryki Południowej. Nauka o morzu dla każdego Ozeaneum pełni nie tylko funkcję atrakcji turystycznej. To również ważny ośrodek popularyzacji wiedzy o oceanach i zmianach zachodzących w środowisku naturalnym. Jedna z wystaw poświęcona jest badaniom naukowym prowadzonym na morzach i oceanach. Zwiedzający poznają nowoczesne metody eksploracji głębin, pracę statków badawczych oraz technologie wykorzystywane do monitorowania stanu środowiska morskiego. Ciekawym elementem ekspozycji jest prezentacja wypraw polarnych oraz badań prowadzonych w Arktyce. Zdjęcia i materiały dokumentujące pracę naukowców pokazują, jak wymagające są badania realizowane w jednym z najtrudniejszych środowisk na Ziemi. Dużo uwagi poświęcono także problemowi przełowienia oraz idei zrównoważonego rybołówstwa. Dzięki temu wystawa nie tylko zachwyca, ale również skłania do refleksji nad przyszłością mórz. Czy warto odwiedzić Ozeaneum? Oceanarium w Stralsundzie to miejsce, które potrafi zainteresować zarówno dzieci, jak i dorosłych. Z jednej strony zachwyca skalą akwariów i efektownymi ekspozycjami, z drugiej przekazuje dużą dawkę rzetelnej wiedzy o funkcjonowaniu mórz i oceanów. To przykład nowoczesnego muzeum, które nie ogranicza się do prezentowania eksponatów. Łączy naukę, edukację ekologiczną i atrakcyjną formę zwiedzania. Dla osób podróżujących po niemieckim wybrzeżu Bałtyku Ozeaneum jest miejscem, które zdecydowanie warto uwzględnić w planie podróży. Oceanarium Stralsund – ile czasu na zwiedzanie? Większość odwiedzających przeznacza na zwiedzanie od trzech do pięciu godzin. Pozwala to spokojnie obejrzeć akwaria, wystawy tematyczne, ekspozycję wielorybów oraz taras z pingwinami. Miłośnicy przyrody i fotografii często spędzają w obiekcie nawet cały dzień. Ze względu na rozmiar obiektu i liczbę ekspozycji warto zarezerwować na wizytę co najmniej kilka godzin, aby spokojnie obejrzeć wszystkie wystawy. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Augsburg pamięta czasy cesarzy. Dziś łączy renesans i nowoczesność
Augsburg, miasto o ponad dwutysiącletniej historii, to bez wątpienia jeden z najciekawszych punktów na mapie współczesnej Bawarii. Dzięki strategicznej lokalizacji, miasto to już na początku naszej ery stanowiło ważny ośrodek, zarówno w kontekście politycznym, jak i gospodarczym. Obecnie z powodzeniem łączy status nowoczesnego centrum przemysłowo-naukowego z bogatą ofertą turystyczną, docenioną przez UNESCO.
Spis treści: Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miejski system gospodarki wodnej Perły augsburskiej architektury Antyczne świadectwo rzymskiej potęgi, renesansowe centrum świata finansów i pionier zrównoważonej gospodarki wodnej – Augsburg to miasto o niezwykle bogatej historii. To właśnie tam narodził się wczesny kapitalizm, a idee religijnego pokoju i społecznej odpowiedzialności są pielęgnowane do dziś. Tamtejszy system wodny stanowi namacalny dowód na to, że mieszkańcy Augsburga już pięćset lat temu potrafili zarządzać zasobami naturalnymi w sposób, który do dziś budzi podziw. Strategiczna lokalizacja na przedgórzu alpejskim Augsburg, stolica rejencji Szwabia, znajduje się w południowo-zachodniej Bawarii. To trzeci pod względem liczby ludności ośrodek w regionie, ustępujący jedynie Monachium i Norymberdze. Miasto usytuowane u podnóża Alp (na przedgórzu alpejskim na wysokości 494 m n.p.m.), rozpościera się w widłach rzek Lech i Wertach. W praktyce są one czymś więcej niż tylko elementami krajobrazu. Mówimy tu o fundamentach, na których zbudowano dobrobyt całego ośrodka. Od Augusta Vindelicorum do miasta pokoju religijnego Miasto, jako rzymski obóz wojskowy, zostało założone w 15 roku p.n.e., przez Druzusa i Tyberiusza, pasierbów cesarza Oktawiana Augusta, z polecenia samego władcy. Nazwa Augusta Vindelicorum oddawała cześć imperatorowi i odnosiła się do lokalnego plemienia Windelików. Strategiczne położenie przy ujściu rzek alpejskich sprawiło, że już w II wieku n.e. osada stała się stolicą rzymskiej prowincji Recja. Dziedzictwo antyczne jest w mieście wciąż żywe, a fontanna z figurą cesarza Augusta na centralnym placu przypomina o imperialnych początkach. Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego Augsburg nie stracił na znaczeniu. W VI stuleciu stał się siedzibą biskupstwa, co uczyniło go kluczowym ośrodkiem religijnym w państwie Franków. Rok 955 zapisał się w historii bitwą nad rzeką Lech, gdzie król Otton I pokonał koczowniczych Węgrów, kładąc kres ich najazdom na Europę Zachodnią i torując drogę do powstania Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Proces usamodzielniania się miasta postępował szybko. W 1156 roku cesarz Fryderyk I Barbarossa nadał mu prawa miejskie, a w 1276 roku Augsburg stał się wolnym miastem Rzeszy. Status ten oznaczał bezpośrednią podległość cesarzowi i ogromną autonomię polityczną, co pozwoliło na rozwój potężnego patrycjatu. Dominacja Fuggerów i Welserów W XVI wieku Augsburg stał się jednym z najważniejszych europejskich ośrodków finansowych. Było to możliwe dzięki dwóm potężnym rodom kupieckim – Fuggerom i Welserom. Jakub Fugger, zwany „Bogatym”, zrewolucjonizował ówczesną bankowość, tworząc sieć handlową rozciągającą się od kopalni w Tyrolu, po rynki w Wenecji. To właśnie kapitał z Augsburga sfinansował wybór Karola V na cesarza – Jakub Fugger przeznaczył na ten cel ponad 540 tysięcy guldenów, co stanowiło lwią część całkowitej sumy łapówek dla elektorów. Fuggerowie nie tylko finansowali wojny i politykę cesarską, ale również wprowadzali nowoczesne narzędzia finansowe. Przykładem jest choćby podwójna księgowość, której Jakub uczył się w weneckim Fondaco dei Tedeschi. Równolegle ród Welserów dominował w handlu oceanicznym, uzyskując od cesarza koncesję na kolonizację Wenezueli, co czyniło z Augsburga miasto o globalnym zasięgu. Ten okres dobrobytu pozostawił po sobie niezwykłe dziedzictwo architektoniczne, w tym pałace przy Maximilianstraße i kościół św. Anny z najstarszą renesansową kaplicą w Niemczech. Kolebka reformacji Augsburg odegrał istotną rolę w wydarzeniach reformacji. To właśnie tam, w 1518 roku, Marcin Luter był przesłuchiwany przez kardynała Kajetana w pałacu Fuggerów, odmawiając odwołania swoich tez. 12 lat później, podczas sejmu Rzeszy, luteranie przedstawili cesarzowi konfesję augsburską, dokument definiujący podstawy wiary protestanckiej. Napięcia między katolickim patrycjatem a w większości protestancką ludnością rzemieślniczą doprowadziły do wypracowania kompromisu. Pokój Augsburski z 1555 roku wprowadził zasadę „cuius regio, eius religio”, ale w miastach takich jak Augsburg ustanowił parytet – prawnie chronioną równowagę między katolikami a protestantami. Miasto stało się modelem współistnienia wyznaniowego, co celebrowane jest do dziś podczas Augsburskiego Festiwalu Pokoju (8 sierpnia). To jedyne w Niemczech święto o charakterze lokalnym, które ma status dnia wolnego od pracy, przypominając o wartości tolerancji wypracowanej przez wieki konfliktów. Miejski system gospodarki wodnej W 2019 roku system zarządzania wodą w Augsburgu został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Składa się z 22 elementów, które dokumentują rozwój miasta: od średniowiecza, aż po rewolucję przemysłową. Wyjątkowość Augsburga w tym zakresie polegała na wczesnym rozdzieleniu wody pitnej od technologicznej. Nastąpiło to już w 1545 roku. Infrastruktura obejmuje skomplikowaną sieć kanałów zasilanych przez rzekę Lech, wieże ciśnień, monumentalne fontanny i historyczne elektrownie wodne. Wodociągi przy Czerwonej Bramie są najstarszym tego typu zespołem w Niemczech. Pompowały wodę już w XV wieku, przy użyciu wówczas innowacyjnych pomp tłokowych, napędzanych kołami wodnymi. System ten nie tylko zaopatrywał mieszkańców w wodę, ale napędzał młyny, warsztaty złotników i tkalnie, budując fundamenty potęgi rzemieślniczej miasta. Ciekawostka: w Augsburgu, przez który przepływa ponad 150 kanałów, znajduje się więcej mostów niż w Wenecji (530 vs 435). Perły augsburskiej architektury Mimo zniszczeń z okresu II wojny światowej, stolica Szwabii do dziś zachwyca estetyczną spójnością swojego historycznego centrum. Symbolem odrodzenia i potęgi miasta jest ratusz, wzniesiony w latach 1615–1620 przez Eliasza Holla. Mówimy tu o jednej z najważniejszych świeckich budowli niemieckiego renesansu. Okazała budowla charakteryzuje się monumentalną fasadą z wizerunkiem cesarskiego orła. Wnętrze skrywa Złotą Salę, wybitne dzieło dekoratorstwa renesansowego, którego nazwa pochodzi od bogato złoconego, drewnianego sufitu. Pomieszczenie o powierzchni ponad 560 metrów kwadratowych miało za zadanie olśniewać gości wolnego miasta Rzeszy. Tuż obok ratusza wznosi się Perlachturm, wieża o wysokości 70 metrów, oferująca najlepszą panoramę starego miasta i widok na Alpy. Kolejnym punktem obowiązkowym jest Fuggerei – najstarsze na świecie osiedle socjalne, które funkcjonuje nieprzerwanie od 1521 roku. To „miasto w mieście” składa się z 67 domów, w których do dziś mieszkają potrzebujący mieszkańcy Augsburga, płacąc symboliczny czynsz w wysokości 88 eurocentów rocznie i zobowiązując się do trzech codziennych modlitw za fundatorów. Najważniejsze zabytki sakralne Augsburg może poszczycić się bogatym dziedzictwem religijnym, znajdującym odzwierciedlenie w architekturze tamtejszych kościołów. Do najważniejszych należą: katedra Najświętszej Marii Panny – powstała w XI wieku na fundamentach karolińskich, szczyci się najstarszym na świecie cyklem witraży figuralnych z 1065 roku. Jej wnętrze skrywa cenną kryptę oraz dzieła Hansa Holbeina starszego; bazylika św. Ulryka i św. Afry – późnogotycka świątynia z charakterystyczną wieżą, zwieńczoną „cebulastym” hełmem, który stał się wzorcem dla barokowej architektury kościelnej w całej Bawarii. Miejsce to jest symbolem katolickiego oporu w czasach reformacji; kościół św. Anny – dawny klasztor karmelitów, w którym zatrzymał się Marcin Luter. Znajduje się tam kaplica Fuggerów, pierwsza renesansowa budowla na ziemiach niemieckich, wzniesiona na wzór włoski. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Herceg Novi to miasto-twierdza na krańcu zatoki. Zachwyca wyjątkowym mikroklimatem
Herceg Novi łączy surowość krasowych gór Orjen z łagodnością adriatyckiego wybrzeża. Jako jedno z najmłodszych historycznych miast w regionie nie może poszczycić się antycznymi korzeniami, jak sąsiednie metropolie. Paradoksalnie to właśnie ten fakt pozwolił mu na wykształcenie eklektycznej tożsamości, będącej wynikiem nakładania się wpływów bośniackich, osmańskich, hiszpańskich, weneckich, francuskich i austro-węgierskich.
Spis treści: Uwarunkowania geograficzne Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu System twierdz Herceg Novi Labirynt schodów i placów Współczesne Herceg Novi to nie tylko popularny kurort, ale przede wszystkim miasto o bogatej historii i unikatowym mikroklimacie, które od dziesięcioleci przyciąga artystów, naukowców i kuracjuszy poszukujących zdrowia w naturalnych zasobach Igalo. Nie jest tak skomercjalizowane jak Budva ani tak klaustrofobiczne jak Stare Miasto w Kotorze. Jego siła tkwi w autentyczności i wielowymiarowości. Uwarunkowania geograficzne Herceg Novi znajduje się w zachodniej części Czarnogóry, u samego wejścia do Zatoki Kotorskiej. Miasto usytuowane jest na zboczach góry Orjen, co determinuje jego kaskadowy układ i charakterystyczną architekturę zdominowaną przez tysiące schodów. Najbardziej wyrazistym elementem tamtejszego krajobrazu jest gwałtowne przejście od poziomu morza do wysokich partii górskich. Orjen, będący jednym z najwyższych masywów przybrzeżnych Dinaridów, stanowi barierę chroniącą miasto przed zimnymi masami powietrza z lądu, co sprzyja rozwojowi bujnej roślinności podzwrotnikowej. Charakterystycznym elementem są wapienne formacje skalne, na których wzniesiono historyczne fortyfikacje, oraz gęsta sieć schodów łączących nadmorską promenadę z górnymi partiami Starego Miasta. Warunki klimatyczne Jednym z najsilniejszych atutów Herceg Novi jest jego specyficzny mikroklimat. Dzięki ekspozycji południowej i ochronie zapewnianej przez góry, miasto cieszy się ponad 200 słonecznymi dniami w roku. Średnia roczna temperatura wynosi 16,2 stopnia Celsjusza. Sezon kąpielowy trwa od maja do września, kiedy temperatura wody utrzymuje się w granicach od 22 do 25 stopni Celsjusza. Flora jako dziedzictwo kulturowe Tradycja przywożenia egzotycznych roślin przez miejscowych marynarzy sprawiła, że w Herceg Novi zadomowiło się ponad 200 gatunków z całego świata. Można tam podziwiać palmy, agawy, magnolie, eukaliptusy, bananowce, a także rzadkie gatunki kaktusów i sukulentów. Symbolem miasta stała się mimoza, która kwitnie już w lutym, zwiastując nadejście wiosny. Od 1969 roku na jej cześć organizowany jest Festiwal Mimozy, który przekształca zimowe miasto w tętniące życiem centrum karnawałowe. Od bośniackiego portu solnego do nowoczesnego kurortu Choć archeologia wskazuje na osadnictwo iliryjskie i rzymskie w tym rejonie, oficjalne dzieje Herceg Novi jako zorganizowanej jednostki miejskiej rozpoczęły się dopiero pod koniec XIV wieku. Fundacja i rządy bośniackie Miasto zostało założone w 1382 roku przez pierwszego króla Bośni, Tvrtko I Kotromanicia. Pierwotnie otrzymało nazwę Sveti Stefan (Święty Stefan), jednak szybko przylgnęła do niego nazwa „Novi” (Nowy), mająca odróżniać je od starszych ośrodków w zatoce. Głównym powodem fundacji była chęć uniezależnienia gospodarki Bośni od monopolu Dubrownika na handel solą. Tvrtko I dostrzegł w tym miejscu idealny punkt do stworzenia centrum handlowego i portu eksportowego dla soli i jedwabiu. Po śmierci króla miasto przeszło w ręce potężnego rodu Kosačów. Książę (Herceg) Stjepan Vukčić Kosača uczynił z Novi swoją zimową rezydencję, co przyczyniło się do jego gwałtownego rozwoju gospodarczego i militarnego. To właśnie od jego tytułu, „Herceg”, pochodzi pierwsza część dzisiejszej nazwy miasta, utrwalona w połowie XV wieku. W tym okresie Herceg Novi stało się znaczącym ośrodkiem rzemieślniczym, słynącym z kowali, złotników i szewców. Okres osmański i epizod hiszpański W 1482 roku miasto zostało podbite przez Imperium Osmańskie, które władało nim przez ponad dwa stulecia (z krótką przerwą). Turcy przekształcili Herceg Novi w kluczową bazę morską i punkt administracyjny. To oni wznieśli potężną twierdzę Kanli Kula, która pełniła również funkcję więzienia. W 1538 roku miasto zostało zaatakowane przez flotę chrześcijańskiej koalicji pod wodzą admirała Andrei Dorii. Hiszpańskie wojska zajęły miasto na zaledwie rok, ale zdążyły położyć fundamenty pod nową fortecę na najwyższym wzgórzu, nazwaną później Španjola. Osmanowie odzyskali miasto w 1539 roku, po krwawym oblężeniu Castelnuovo. Jednak hiszpańskie wpływy pozostały obecne w nazewnictwie fortyfikacji. Według relacji podróżnika Ewliji Czelebiego, w XVII wieku miasto było bazą piratów i ważnym ośrodkiem handlu niewolnikami. Dominacja Wenecji, Austrii i czasy nowożytne W 1687 roku, po 30 dniach walk, Herceg Novi zostało zdobyte przez Republikę Wenecką, wspieraną przez wojska papieskie i hiszpańskie. Wenecjanie rządzili miastem do 1797 roku. Pod ich administracją tamtejsza architektura nabrała barokowego sznytu, a system obronny został dodatkowo wzmocniony. Wiek XIX przyniósł okres częstych zmian władzy: Austria (1797–1805) – pierwszy okres panowania po traktacie w Campo Formio; Rosja (1806–1807) – krótkotrwała administracja pod dowództwem admirała Siniawina; Francja (1807–1813) – włączenie do Prowincji Iliryjskich; Austro-Węgry (1814–1918) – najdłuższy okres modernizacji, w którym miasto stało się strategicznym punktem obronnym monarchii habsburskiej. Po I wojnie światowej Herceg Novi stało się częścią Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Podczas II wojny światowej znajdowało się pod okupacją włoską, a następnie niemiecką, by ostatecznie zostać wyzwolone przez partyzantów w 1944 roku. Po rozpadzie Jugosławii miasto pozostało w granicach Czarnogóry, ewoluując w stronę nowoczesnego ośrodka turystycznego. System twierdz Herceg Novi Jednym z najcharakterystyczniejszych elementów tamtejszego krajobrazu jest nagromadzenie fortyfikacji na stosunkowo małym obszarze: Kanli Kula – to jedna z najcharakterystyczniejszych budowli w Herceg Novi. Wzniesiona przez Osmanów w XVI wieku, góruje nad Starym Miastem na wysokości 85 metrów n.p.m.; Forte Mare – wznosi się na klifach, nad nadmorską promenadą. Stanowiła centralny punkt pierwotnego miasta, założonego przez króla Tvrtko I; Španjola – znajduje się na najwyższym wzgórzu, powyżej Kanli Kula (ok. 170 m n.p.m.), co dawało jej całkowitą kontrolę nad wejściem do zatoki. Ważnym obiektem jest też wyspa-twierdza Mamula, zlokalizowana u wejścia do Zatoki Kotorskiej. Należy jednak wspomnieć, że została ona przekształcona w hotel, co z jednej strony budzi niemałe kontrowersje, ale z drugiej – chroni obiekt przed całkowitą degradacją. Labirynt schodów i placów Stare Miasto w Herceg Novi ma wydłużony kształt i rozciąga się między twierdzami Kanli Kula i Forte Mare. Miejsce to zachwyca architekturą, w której można dostrzec elementy romańskie, bizantyjskie i osmańskie. Najważniejsze obiekty to: Wieża Zegarowa i Plac Solny – wewnątrz wieży do dziś przechowuje się miejskie archiwum z dokumentami sięgającymi 1685 roku. Plac Solny, nad którym góruje, stanowi centrum tamtejszego życia towarzyskiego; Plac Belavista – to jeden z najbardziej urokliwych placów na Adriatyku, otoczony palmami i kamienicami o pastelowych fasadach. Centralnym punktem placu jest cerkiew św. Michała Archanioła. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Owernia wyrosła z ognia i bazaltu. To miejsce, gdzie historia wciąż jest żywa
Owernia to bez wątpienia jeden z najpierwotniejszych obszarów na mapie współczesnej Europy. Region, w którym dynamika procesów geologicznych sprzed milionów lat spotyka się z nienaruszoną ciągłością tradycji pasterskich i rzemieślniczych, definiuje tożsamość środkowej Francji jako krainy wygasłych wulkanów, bazaltowych płaskowyżów i głębokich dolin rzecznych. Jakie atrakcje skrywa to niezwykłe miejsce? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Kraina wulkanów w sercu Francji Od Galów do ery przemysłowej Turystyka w Owernii Owernia stanowi unikatowy model symbiozy między dziedzictwem geologicznym, historią społeczną a nowoczesną gospodarką, opartą na zrównoważonej turystyce. Pozostaje przy tym miejscem, które wciąż oferuje „oddech” od zatłoczonej, pędzącej Europy. Kraina wulkanów w sercu Francji Owernia rozciąga się w centralnej części Francji. Historyczną krainę tworzą 4 departamenty, z których każdy cechuje się unikatowym profilem gospodarczym, historycznym i krajobrazowym. Są to: Allier, Cantal, Haute-Loire, Puy-de-Dôme. Obecnie historyczna Owernia stanowi część regionu administracyjnego Auvergne-Rhône-Alpes. Geografia i geomorfologia Geografia regionu jest zdominowana przez Masyw Centralny – stary masyw hercyński, który uległ „odmłodzeniu” przez intensywną aktywność wulkaniczną w okresach neogenu i czwartorzędu. Tamtejsza rzeźba terenu jest wynikiem działania sił endogenicznych (wulkanizmu i ruchów tektonicznych) i procesów egzogenicznych (erozji lodowcowej i fluwialnej). Północna część Owerni, departament Allier, to kraina łagodnych wzgórz i rozległych dolin rzecznych, gdzie Allier i Loara wiją się wśród żyznych pól uprawnych. Im dalej na południe, tym krajobraz staje się surowszy. W samym centrum wznosi się Chaîne des Puys – pasmo około 80 wygasłych wulkanów ułożonych w linii o długości ponad 32 kilometrów. Dalej na południowy zachód znajdują się Monts Dore z najwyższym szczytem regionu, Puy de Sancy (1886 m n.p.m.), i Monts du Cantal, będące pozostałością po gigantycznym stratowulkanie o średnicy blisko 70 kilometrów. Południowo-wschodnia część, Velay, cechuje się twardymi rdzeniami wulkanicznymi, pozostałymi po erozji miększych skał otaczających. To właśnie ten czynnik nadaje miastu Le Puy-en-Velay jego niemal nierealny, pionowy profil. Od Galów do ery przemysłowej Historię Owerni kształtowała jej topografia. Surowe góry zapewniały schronienie już w najdawniejszych czasach, a żyzne gleby wulkaniczne i strategiczna lokalizacja czyniły z regionu arenę kluczowych wydarzeń. Arwernowie i dziedzictwo Wercyngetoryksa W epoce żelaza, Owernia była domem Arwernów (łac. Arverni), jednego z najbardziej wpływowych i najbogatszych plemion celtyckiej Galii. Ich potęga opierała się na zaawansowanej metalurgii, kopalniach złota i srebra oraz kontroli nad szlakami handlowymi. To właśnie z tego plemienia wywodził się Wercyngetoryks, młody wódz, który w 52 roku p.n.e. zdołał zjednoczyć zwaśnione plemiona galijskie przeciwko inwazji Juliusza Cezara. Bitwa pod Gergowią była momentem triumfu celtyckiej ludności. Dzięki doskonałej znajomości terenu i wykorzystaniu przewagi wysokości, Wercyngetoryks zadał Cezarowi jego jedyną bezpośrednią porażkę militarną podczas całej wojny galijskiej. Powstanie ostatecznie upadło pod Alezją. Augustonemetum i dziedzictwo rzymskie Po podboju region przeszedł proces szybkiej romanizacji. Nowa stolica, Augustonemetum, stała się znaczącym centrum administracyjnym. Rzymianie zaczęli eksploatować tamtejsze źródła mineralne i budować monumentalne świątynie. Najbardziej spektakularnym obiektem z tego okresu była świątynia Merkurego na szczycie Puy de Dôme – potężne sanktuarium widoczne z odległości kilku kilometrów, które służyło jako cel pielgrzymek dla podróżnych przemierzających Via Agrippa. Pielgrzymki i krucjaty W średniowieczu Owernia stała się ostoją duchowości. Strategiczne usytuowanie regionu sprawiło, że krzyżowały się tam szlaki handlowe i pątnicze. W 1095 roku Clermont stało się areną historycznego synodu, podczas którego papież Urban II wygłosił wezwanie do pierwszej krucjaty. Le Puy-en-Velay zyskało rangę jednego z najważniejszych centrów chrześcijaństwa w Europie. To stamtąd, w 951 roku, biskup Godescalc wyruszył w pierwszą udokumentowaną pielgrzymkę do Santiago de Compostela, wytyczając tym samym szlak Via Podiensis, który do dziś przyciąga tysiące wędrowców. Rozwój pątnictwa przyniósł regionowi bogactwo, które zostało zainwestowane w budowę kościołów romańskich, charakteryzujących się wykorzystaniem ciemnego kamienia wulkanicznego i polichromicznych mozaik. Rewolucja przemysłowa Nowożytna historia Owernii jest nierozerwalnie związana z rodziną Michelin. W 1889 roku bracia André i Édouard przejęli upadający zakład produkcji maszyn rolniczych w Clermont-Ferrand. Wynalezienie wymiennej opony pneumatycznej w 1891 roku nie tylko zmieniło losy transportu kołowego, ale uczyniło z Clermont-Ferrand jedno z najważniejszych miast przemysłowych Francji. Firma Michelin odegrała rolę „państwa w państwie”, budując dla swoich pracowników całe dzielnice z własnymi szkołami, szpitalami i sklepami. To w sposób fundamentalny ukształtowało region. Turystyka w Owernii Owernia to idealny kierunek dla osób szukających bliskości natury, autentycznego rzemiosła i głębokiej historii, z dala od tłoku Riwiery czy Paryża. Puy de Dôme Najwyższy szczyt Chaîne des Puys jest symbolem regionu. Na jego wierzchołek można dotrzeć szlakiem Chemin des Muletiers lub nowoczesną elektryczną koleją zębatą Panoramique des Dômes. Ze szczytu roztacza się panorama na ponad 80 kraterów i kopuł wulkanicznych, a w przejrzyste dni widoczność sięga aż po Mont Blanc w Alpach. Miejsce to jest również rajem dla paralotniarzy, którzy wykorzystują prądy wznoszące nad wulkanicznymi zboczami. Vulcania i wulkan Lemptégy W sercu krainy wulkanów znajdują się dwa obiekty, które w sposób komplementarny i sugestywny tłumaczą historię Ziemi. Vulcania to park tematyczny zagłębiony w bazaltowej skale, oferujący symulację erupcji, filmy 3D, interaktywne laboratoria i połączenie rozrywki z wysokiej klasy przekazem naukowym. Lemptégy oferuje możliwość wejścia do wnętrza wulkanu. Jest to dawny kamieniołom pucolany, w którym prace wydobywcze odsłoniły kominy wulkaniczne, bomby lawowe i kolorowe warstwy popiołów, tworząc fascynujące, niemal marsjańskie krajobrazy. Vichy To eleganckie miasto, pełne parków i architektury Belle Époque. Znane od czasów rzymskich, stało się modne w XIX wieku. Miejsce to oferuje kilka wyjątkowych atrakcji. Mowa o: Hall des Sources – to pijalnia wód, gdzie można spróbować wody z pięciu słynnych źródeł: Célestins, Lucas, Hôpital, Chomel i Grande Grille; Operze w Vichy – to jedna z nielicznych oper we Francji, które są utrzymane w stylu Art Nouveau; dzielnicy napoleońskiej – znajdują się tam wille zbudowane dla cesarza i jego dworu, otoczone rozległymi parkami nad rzeką Allier. Le Puy-en-Velay To jedna z najbardziej spektakularnych lokalizacji we Francji. Tamtejszy krajobraz jest zdominowany przez trzy pionowe formacje wulkaniczne, na których wznoszą się monumenty: Rocher Saint-Michel d’Aiguilhe – wysoka na 85 metrów iglica z X-wieczną kaplicą na szczycie, do której prowadzi 268 schodów; Rocher Corneille – zwieńczony czerwoną statuą Notre-Dame de France, odlaną z dział zdobytych pod Sewastopolem; Katedra Notre-Dame du Puy – romańska budowla o bizantyjskich i mauretańskich wpływach, wpisana na listę UNESCO, słynąca z figury Czarnej Madonny i unikatowych polichromicznych krużganków. Zamki i miejsca historyczne Owernia to również kraina twierdz, które broniły regionu w burzliwych wiekach średnich: Château de Murol – jeden z najlepiej zachowanych zamków obronnych, wzniesiony na bazaltowej skale. Oferuje interaktywne pokazy rycerskie i rekonstrukcje życia codziennego w XV wieku, co czyni go jedną z najpopularniejszych atrakcji historycznych; Gergovia – płaskowyż, na którym rozegrała się bitwa Wercyngetoryksa z Cezarem. Dziś znajduje się tam nowoczesne Muzeum Bitwy pod Gergowią, które wykorzystuje multimedia, by przybliżyć realia wojny galijskiej i kulturę Arwernów. Czarna architektura i kamień z Volvic Wyjątkowym zjawiskiem architektonicznym jest szerokie wykorzystanie pierre de Volvic – ciemnego trachyandezytu wydobywanego w kamieniołomach związanych z dawnymi przepływami lawowymi wulkanu Nugère. Materiał ten, choć trudny w obróbce, cechuje się dużą wytrzymałością na ściskanie. Pozwoliło to na budowę katedry Notre-Dame-de-l’Assomption w Clermont-Ferrand, której smukłe 96-metrowe wieże dominują nad miastem. Jest to jedyna „czarna” katedra gotycka we Francji. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Muzeum Brytyjskie opowiada historię świata. Jego sale kryją bezcenne skarby
Muzeum Brytyjskie jest bez wątpienia jednym z najważniejszych miejsc na kulturalnej mapie świata. Tamtejsza kolekcja, licząca ponad osiem milionów eksponatów, pozostaje jedną z największych na świecie. Należy jednak podkreślić, że brytyjska instytucja nie jest wyłącznie właścicielem skarbów przeszłości, ale także ich strażnikiem i propagatorem wiedzy.
Spis treści: Sir Hans Sloane i idea uniwersalizmu Od rezydencji do neoklasycznego pałacu Kolekcja muzealna jak panorama ludzkiej cywilizacji Kamienie milowe historii Akademickie i literackie serce Londynu Od momentu swojego powstania w połowie XVIII wieku, Muzeum Brytyjskie jest czymś więcej niż „tylko” instytucją gromadzącą artefakty. W praktyce mówimy tu o centralnym punkcie globalnego dyskursu o kulturze i historii. Jako pierwsze na świecie darmowe, narodowe i publiczne muzeum, od 1759 roku realizuje misję udostępniania wiedzy „wszystkim osobom pilnym i ciekawym” i robi to niezwykle skutecznie. Obecnie gmach w londyńskim Bloomsbury przyciąga ponad 6 milionów osób rocznie. Sir Hans Sloane i idea uniwersalizmu Historia Muzeum Brytyjskiego jest nierozerwalnie związana z osobą Hansa Sloane’a. Królewski lekarz, przyrodnik i kolekcjoner „naturalnych i sztucznych osobliwości”, a przy tym także prezes Towarzystwa Królewskiego, umiejętnie wykorzystywał globalne sieci handlowe i naukowe rozwijającego się imperium, aby stworzyć kolekcję o ogromnej skali. W chwili jego śmierci, zbiory te liczyły ponad 80 tys. obiektów, w tym 40 tys. drukowanych książek, 7 tys. manuskryptów, bogate okazy historii naturalnej i ogromną liczbę monet i medali. Pragnąc zachować jedność swojej kolekcji, Sloane w testamencie zaoferował ją królowi Jerzemu II dla narodu. Postawił tylko jeden warunek – jego spadkobiercy mieli otrzymać 20 tys. funtów, co stanowiło kwotę znacznie niższą od rynkowej wartości zgromadzonych artefaktów. 7 czerwca 1753 roku parlament przyjął ustawę, która formalnie ustanowiła muzeum. Do zasobów Sloane’a dołączono trzy inne kluczowe biblioteki: Cottonian, Harleian i Old Royal Library, co nadało instytucji charakter zarówno muzealny, jak i biblioteczny (w 1973 roku oficjalnie oddzielono dział biblioteczny i utworzono Bibliotekę Brytyjską). W tym miejscu warto jednak wspomnieć o dość kontrowersyjnych korzeniach placówki. Początkowe finansowanie zakupu kolekcji i jej utrzymania było powiązane z loterią publiczną, a także, co jest przedmiotem współczesnej krytyki, z dochodami pochodzącymi pośrednio z niewolniczej pracy na jamajskich plantacjach cukru. Muzeum narodowe zostało otwarte 15 stycznia 1759 roku, w Montagu House – siedemnastowiecznej rezydencji, zakupionej specjalnie na potrzeby ekspozycji. Choć z założenia miało być dostępne dla każdego, wczesne dekady charakteryzowały się restrykcyjnym systemem biletowym. Zwiedzający musieli składać pisemne wnioski, a grupy były małe i oprowadzane osobiście przez kustoszy. Dopiero w XIX wieku, wraz ze wzrostem nastrojów demokratycznych i przemianami społecznymi, muzeum otworzyło się na tłumy. Od rezydencji do neoklasycznego pałacu W miarę jak imperium brytyjskie rozszerzało swoje wpływy, kolekcja muzeum rosła w tempie uniemożliwiającym dalsze funkcjonowanie w niszczejącym Montagu House. W 1823 roku król Jerzy IV podarował narodowi Bibliotekę Królewską swojego ojca, co stało się impulsem do budowy nowego gmachu. Zadanie to powierzono sir Robertowi Smirke’owi, jednemu z czołowych przedstawicieli stylu neogreckiego. Projekt Roberta Smirke’a i fasada główna Smirke zaprojektował budynek na planie czworoboku z czterema skrzydłami i centralnym dziedzińcem. Styl neogrecki, który stał się popularny pod koniec XVIII wieku dzięki odkryciom archeologicznym w Grecji, miał odzwierciedlać wagę i powagę przechowywanych wewnątrz skarbów. Najbardziej rozpoznawalnym elementem stała się południowa fasada z 44 kolumnami w porządku jońskim, z których każda mierzy 14 metrów wysokości. Pedyment nad głównym wejściem zawiera rzeźby zatytułowane „Postęp cywilizacji” autorstwa sir Richarda Westmacotta, składające się z 15 alegorycznych figur. Budowa została ukończona w 1852 roku, wykorzystując najnowocześniejsze ówczesne technologie, takie jak betonowe fundamenty i żeliwne ramy konstrukcyjne. King’s Library i Reading Room King’s Library, obecnie znana jako Galeria Oświecenia, była pierwszym ukończonym skrzydłem nowego muzeum. Ta imponująca sala, mierząca 91 metrów długości, została zaprojektowana specjalnie do przechowywania 65 tys. książek Jerzego III. Zastosowano w niej pionierskie żeliwne belki wspierające sufit, co pozwoliło na stworzenie tak ogromnej, otwartej przestrzeni bez konieczności stawiania dodatkowych podpór. W 2003 roku, po renowacji, która przywróciła oryginalną żółto-złotą kolorystykę i pozłocenia, galeria otrzymała prestiżową nagrodę Crown Estate Conservation Award. W samym centrum czworobocznego gmachu, na dawnym dziedzińcu ogrodowym, w 1857 roku wzniesiono Reading Room, czyli okrągłą czytelnię według projektu Sydneya Smirke’a, brata Roberta. Jej kopuła o średnicy 42,6 metra była technologicznym majstersztykiem, wykonanym z segmentów żeliwnych z wypełnieniem z papier-mâché. To właśnie w tym miejscu nad swoimi dziełami pracowali tacy autorzy jak Virginia Woolf, Oscar Wilde czy Bram Stoker. Rewolucja Normana Fostera Największą zmianą architektoniczną na przełomie tysiącleci było stworzenie Wielkiego Dziedzińca im. Królowej Elżbiety II, otwartego w grudniu 2000 roku. Projekt biura Foster and Partners przekształcił zaniedbany wewnętrzny dziedziniec w największy zadaszony plac publiczny w Europie (uznawany za taki w chwili otwarcia). Najbardziej spektakularnym elementem jest szklany dach o powierzchni około 6 700 metrów kwadratowych, składający się z 3 312 paneli szklanych, wsparty na stalowej kratownicy. Inwestycja ta zwiększyła przestrzeń publiczną muzeum o 40%, tworząc nowoczesne centrum z kawiarniami, księgarniami i salami wystawowymi, a jednocześnie – przywracając czytelni jej centralne miejsce w sercu instytucji. Kolekcja muzealna jak panorama ludzkiej cywilizacji Zbiory Muzeum Brytyjskiego są jednymi z najbardziej kompleksowych na świecie – obejmują 2 miliony lat historii ludzkości na wszystkich kontynentach. Choć liczba obiektów szacowana jest na około 8 milionów, na stałych ekspozycjach znajduje się w danym momencie około 80 tys. z nich, co stanowi zaledwie 1% całości. Pozostała część jest przechowywana w magazynach lub udostępniana badaczom w ramach szerokiego programu wypożyczeń. Kolekcja jest podzielona na działy geograficzne i tematyczne. Do najważniejszych departamentów należą: Egipt i Sudan – druga co do wielkości i najważniejsza kolekcja egipska (poza Kairem), z ponad 100 000 obiektów; Grecja i Rzym – zawiera rzeźby z Partenonu, fragmenty mauzoleum w Halikarnasie i świątyni Artemidy w Efezie; Bliski Wschód – słynie z asyryjskich reliefów i skarbów z Mezopotamii; Brytania, Europa i Prehistoria – przechowuje skarby z Sutton Hoo, szachy z Lewis i artefakty rzymskiej Brytanii; Azja, Afryka i Ameryki – prezentuje różnorodność kulturową świata, od brązów z Ife, po mozaiki Azteków. Kamienie milowe historii Wśród milionów artefaktów kilka zyskało status globalnych ikon, stając się obowiązkowymi punktami każdej wizyty. Ich znaczenie wykracza poza wartość estetyczną – są to często klucze do zrozumienia całych cywilizacji. Kamień z Rosetty Prawdopodobnie najsłynniejszy obiekt w muzeum. Jest to fragment steli z 196 r. p.n.e., zawierający dekret wydany w Memfis w imieniu Ptolemeusza V. Tekst zapisano w trzech skryptach: hieroglifach, piśmie demotycznym i starożytnej grece. To właśnie dzięki temu porównawczemu zestawieniu Jean-François Champollion zdołał w XIX wieku odczytać egipskie hieroglify, otwierając drzwi do zrozumienia starożytnego Egiptu. Kamień został przejęty przez wojska brytyjskie od Francuzów w 1801 roku, po kapitulacji Aleksandrii. Rzeźby Partenonu Kolekcja rzeźb, metop i fragmentów fryzu z ateńskiego Partenonu, powstałych w V wieku p.n.e. pod nadzorem Fidiasza. Zostały one zdjęte z Akropolu przez lorda Elgina, ambasadora brytyjskiego przy Porcie Ottomańskiej, w latach 1801–1812. Ich obecność w Londynie jest przedmiotem trwającej od dwóch stuleci kontrowersji między Wielką Brytanią a Grecją. Argumenty za ich pozostaniem opierają się na statusie muzeum jako instytucji uniwersalnej, podczas gdy strona grecka domaga się ich zjednoczenia w nowoczesnym Muzeum Akropolu w Atenach. Skarb z Sutton Hoo Odkryty w 1939 roku w Suffolk, jest uważany za jedno z najważniejszych znalezisk archeologicznych w historii Wielkiej Brytanii. Są to pozostałości po królewskim pochówku łodziowym z VII wieku. Grób prawdopodobnie należy do anglosaskiego króla Raedwalda. Najbardziej ikonicznym elementem jest bogato zdobiony hełm, zrekonstruowany z setek drobnych fragmentów, który stał się symbolem wczesnośredniowiecznej Brytanii. Szachy z wyspy Lewis Zestaw 78 figurek szachowych, wykonanych z kłów morsa i zębów wieloryba, datowanych na XII wiek. Odnalezione w 1831 roku na szkockiej wyspie Lewis, prawdopodobnie zostały wykonane w Norwegii. Figurki te, o niezwykle ekspresyjnych twarzach, są uznawane za najsłynniejsze bierki szachowe na świecie. Mumia Katebet Mimo tysięcy mumii w kolekcji, ta należąca do Katebet – śpiewaczki boga Amona z ok. 1300 r. p.n.e. – jest jedną z najlepiej zbadanych i zachowanych. Jej złocona maska i starannie owinięte ciało stanowią przejmujący dowód staroegipskiej wiary w życie pozagrobowe. Akademickie i literackie serce Londynu Niezwykłą atmosferę muzeum determinują nie tylko zgromadzone tam zbiory, ale także lokalizacja instytucji. Bloomsbury jest sercem londyńskiego życia akademickiego i literackiego. W bezpośrednim sąsiedztwie instytucji znajdują się budynki University College London i Senate House. To właśnie tam narodziła się słynna Grupa Bloomsbury, zrzeszająca takich intelektualistów, jak Virginia Woolf, Vanessa Bell czy John Maynard Keynes, którzy spotykali się w okolicznych domach, by dyskutować o sztuce, polityce i wolności osobistej, często buntując się przeciwko wiktoriańskim restrykcjom. Dla odwiedzających muzeum, spacer po Bloomsbury to także spotkanie z historią medycyny (Great Ormond Street Hospital) oraz literaturą (dom-muzeum Karola Dickensa przy Doughty Street). Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Paestum – greckie świątynie, które przetrwały ponad 2500 lat
Paestum we Włoszech jest jednym z najlepiej zachowanych świadectw obecności starożytnych Greków na Półwyspie Apenińskim. Położone na południe od Neapolu, w regionie Kampania, przyciąga słynnymi świątyniami i rozległym parkiem archeologicznym. Choć wielu podróżnych wybiera Pompeje lub Wybrzeże Amalfitańskie, Paestum często okazuje się jednym z najbardziej interesujących miejsc podczas podróży po południowych Włoszech.
Spis treści: Starożytne miasto Wielkiej Grecji Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe? Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje To właśnie tutaj można zobaczyć jedne z najlepiej zachowanych świątyń greckich na świecie. Ruiny starożytnego miasta, zachowane budowle sakralne i bogate zbiory archeologiczne pokazują znaczenie, jakie Paestum miało w czasach Wielkiej Grecji. Dodatkowym atutem jest położenie – bliskość wybrzeża sprawia, że zwiedzanie można połączyć z wypoczynkiem nad morzem. Starożytne miasto Wielkiej Grecji Historia miasta sięga około 600 roku p.n.e., kiedy greccy osadnicy z kolonii Sybaris założyli tutaj miasto Posejdonia. Nazwa nawiązywała do Posejdona, boga mórz, choć z czasem najważniejszym kultem religijnym stał się kult Hery. Położenie nad Morzem Tyrreńskim sprzyjało rozwojowi handlu i kontaktów z innymi greckimi koloniami. Posejdonia szybko stała się ważnym ośrodkiem politycznym, gospodarczym i religijnym. W kolejnych wiekach miasto znalazło się pod panowaniem Lukanów, a następnie Rzymian, którzy w 273 roku p.n.e. nadali mu nazwę Paestum. Przez wiele stuleci miasto prosperowało, jednak zmiany środowiskowe, rozwój terenów bagiennych, malaria oraz najazdy Saracenów doprowadziły do jego stopniowego opuszczenia. W średniowieczu dawne centrum życia niemal całkowicie zniknęło pod roślinnością. Dopiero podczas budowy nowej drogi wzdłuż wybrzeża w XVIII wieku odkryto monumentalne ruiny. Ich widok wywołał ogromne zainteresowanie uczonych, artystów i podróżników z całej Europy. Dlaczego Paestum jest tak wyjątkowe? Wiele stanowisk archeologicznych zachowało pojedyncze budowle lub fragmenty dawnych miast. Paestum wyróżnia się tym, że można tu zobaczyć niemal kompletny układ starożytnego ośrodka miejskiego. Na obszarze dawnego miasta zachowały się: trzy monumentalne świątynie greckie, fragmenty forum, amfiteatr, pozostałości głównych ulic, niemal kompletny system murów obronnych, cenne eksponaty z czasów greckich i rzymskich prezentowane w Muzeum Archeologicznym w Paestum. Dzięki temu odwiedzający mogą prześledzić historię miejsca od okresu greckiego, przez czasy rzymskie, aż po jego późniejszy upadek. Wysoka wartość historyczna stanowiska oraz wyjątkowy stan zachowania zabytków sprawiły, że w 1998 roku Paestum wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Świątynia Hery w Paestum – najstarsza budowla kompleksu Najstarszym zachowanym zabytkiem jest świątynia Hery w Paestum. Powstała około 550 roku p.n.e. i jest jednym z najcenniejszych przykładów archaicznej architektury doryckiej. Charakterystyczne masywne kolumny oraz nietypowy układ wnętrza odróżniają ją od wielu innych greckich świątyń. Przez długi czas badacze błędnie uznawali budowlę za rzymską bazylikę. Dopiero odkryte inskrypcje oraz figurki wotywne pozwoliły ustalić, że była poświęcona Herze – bogini małżeństwa, rodziny i płodności. Kult Hery odgrywał w życiu mieszkańców Posejdonii ogromną rolę. Archeolodzy odnaleźli liczne figurki przedstawiające kobiety, składane jako dary wotywne. Wiele z nich wiąże się z modlitwami o szczęśliwe małżeństwo lub narodziny dzieci. Druga świątynia Hery – kolosalne rozmiary i klasyczna architektura Kilkadziesiąt metrów dalej znajduje się druga świątynia Hery, zbudowana około 460–450 roku p.n.e. Przez wiele lat określano ją jako Świątynię Neptuna, czyli Posejdona. Jednak współczesne badania wskazują, że również ta budowla była związana przede wszystkim z kultem Hery. Jest ona większa, bardziej harmonijna i lepiej zachowana niż starsza świątynia. Dla wielu historyków architektury stanowi jeden z najdoskonalszych przykładów klasycznej świątyni doryckiej. Szczególne wrażenie robią proporcje budowli oraz zachowane elementy konstrukcji, które pozwalają wyobrazić sobie jej pierwotny wygląd. Sporą ciekawostką dla zwiedzających są też pozostałości ołtarzy, przy których odbywały się ceremonie religijne i składano ofiary. Świątynia Ateny i pozostałe zabytki Paestum Choć to świątynie Hery przyciągają największą uwagę, warto odwiedzić również świątynię Ateny. Powstała około 500 roku p.n.e. i reprezentuje interesujący etap przejściowy pomiędzy stylem doryckim a jońskim. Świątynia została wzniesiona na najwyżej położonym fragmencie starożytnego miasta, dzięki czemu wyraźnie dominuje nad otaczającym krajobrazem stanowiska archeologicznego. Na uwagę zasługują także: rzymskie forum, które najprawdopodobniej powstało w miejscu wcześniejszej greckiej agory, amfiteatr z I wieku p.n.e., mury miejskie o długości blisko 5 kilometrów, pozostałości dawnych bram prowadzących do miasta. Grób Nurka – jedno z największych odkryć archeologicznych Jednym z najcenniejszych zabytków związanych z Paestum jest słynny Grób Nurka. Odkryty w 1968 roku grobowiec zawiera wyjątkowe freski datowane na I połowę V wieku p.n.e. Szczególną sławę przyniosło mu przedstawienie młodego człowieka skaczącego do wody. Znaczenie odkrycia jest ogromne. To jedyny zachowany w całości przykład greckiego malarstwa figuralnego z tego okresu wykonany techniką fresku. Jest więc bezcennym źródłem wiedzy o sztuce starożytnej Grecji. Oryginalne malowidła można oglądać w muzeum archeologicznym znajdującym się na terenie kompleksu. Muzeum Archeologiczne w Paestum Zwiedzanie stanowiska warto uzupełnić wizytą w muzeum. Zgromadzono tam tysiące przedmiotów odnalezionych podczas wykopalisk. Wśród najciekawszych eksponatów znajdują się wspomniane wyżej freski z Grobu Nurka, ale też rzeźby i posągi, ceramika grecka, elementy dekoracji świątyń oraz zabytki pochodzące z okresu rzymskiego. Ekspozycje pozwalają lepiej zrozumieć codzienne życie mieszkańców miasta, wierzenia starożytnych Greków oraz rozwój sztuki na przestrzeni kolejnych epok. Plaża w sąsiedztwie stanowiska archeologicznego Paestum kojarzy się przede wszystkim z greckimi świątyniami, jednak niedaleko ruin znajduje się także szeroka, piaszczysta plaża. Wybrzeże w tej części Kampanii jest zwykle spokojniejsze niż najbardziej znane kurorty regionu, dlatego wielu turystów wybiera je na odpoczynek po zwiedzaniu. Bliskość Morza Tyrreńskiego przypomina również o znaczeniu, jakie dla rozwoju starożytnego miasta miało położenie nad ważnym szlakiem morskim. To właśnie dostęp do morza przez stulecia wspierał rozwój handlu i kontakty Posejdonii z innymi ośrodkami Wielkiej Grecji. Zwiedzanie Paestum – praktyczne informacje Na zwiedzanie Paestum warto przeznaczyć co najmniej kilka godzin. Najlepsze warunki do zwiedzania panują rano oraz późnym popołudniem. Niższe temperatury sprzyjają spacerom, a światło pozwala lepiej dostrzec detale architektoniczne starożytnych świątyń. W miesiącach letnich warto pamiętać, że duża część stanowiska znajduje się na otwartej przestrzeni, dlatego przydatne będą nakrycie głowy i zapas wody. Dojazd do Paestum jest stosunkowo prosty. Miejscowość leży na linii kolejowej łączącej Neapol, Salerno i południową część Kampanii, a stacja znajduje się w niewielkiej odległości od wejścia do parku archeologicznego. Dzięki temu miejsce można bez problemu odwiedzić również podczas jednodniowej wycieczki bez samochodu. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Najmniejszy kraj w historii, który awansował na Mundial. Curaçao to perła Karaibów
Kibice na całym świecie przywykli, że sportowe nagłówki zdominowane są przez znane, europejskie lub południowoamerykańskie potęgi. Nadchodzące mistrzostwa świata będą jednak idealną okazją, aby skierować wzrok na zupełnie nowe kierunki – w tym na karaibskie Curaçao.
Spis treści: Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Historia wyspy Mroczne lata Curaçao Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Willemstad – perła kolonialnej architektury Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Pierwszy mecz tegorocznych Mistrzostw Świata w piłce nożnej odbędzie się w czwartek 11 czerwca 2026 roku. To pierwszy raz, kiedy mundial będzie organizowany przez trzech gospodarzy turnieju – Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk. Do finałów zakwalifikowało się kilka niespodziewanych drużyn: wśród nich są Haiti oraz Curaçao – jak dotychczas najmniejszy kraj, który kiedykolwiek zakwalifikował się na mundial. Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Curaçao jest jednym z trzech krajów leżących na Morzu Karaibskim i podlegających pod Królestwo Niderlandów. Wraz z Arubą i Sint Maarten przez lata tworzyły tzw. Antyle Holenderskie – zgrupowane holenderskie terytorium autonomiczne. Status wysp zmienił się w 2010 r., gdy po rozwiązaniu Antyli Curaçao stało się samodzielnym krajem autonomicznym. Państwo posiada m.in. własną flagę, hymn i parlament. Językami urzędowymi są niderlandzki, angielski oraz kreolski język papiamento. Holandii podlegają m.in. wojsko i polityka zagraniczna. Historia wyspy Historia Curaçao zaczyna się na długo przed przybyciem europejskich kolonizatorów. Tereny wysp położonych na południowym wybrzeżu Ameryki Łacińskiej były zamieszkiwane przez ludy Arawaków – rdzennych Indian tego regionu. Dopiero w 1499 roku wyspa została podbita przez hiszpańskich najeźdźców, którzy w 1634 roku zostali z niej wyparci przez Holendrów. To właśnie okres niderlandzkiego panowania przyniósł najintensywniejszy rozwój infrastrukturalny Curaçao. Holenderska Kompania Zachodnioindyjska założyła obecną stolicę – Willemstad, nazywaną „drugim Amsterdamem”, która dziś stanowi jedną z największych atrakcji wyspy. Mroczne lata Curaçao Czasy kolonialne to nie tylko okres intensywnego rozwoju wyspy, lecz także czas pełen wykorzystywania i prześladowania rdzennej ludności. Ponieważ Curaçao nie posiadało złóż złota, Holendrzy długo szukali najskuteczniejszego sposobu wykorzystania tych zamorskich terenów. Ostatecznie postawiono na handel – Curaçao stało się idealnym węzłem wymiany między koloniami karaibskimi a afrykańskimi. W Willemstad powstało jedno z największych centrów handlu zniewolonymi ludźmi, przywożonymi z obszaru Zatoki Gwinejskiej, a następnie transportowanymi do pracy na poszczególnych karaibskich wyspach. Do dziś na Curaçao można zobaczyć świadectwa tej bolesnej historii, opowiadanej m.in. w Muzeum Kurá Hulanda w stolicy wyspy. Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Curaçao jest niewielką wyspą (ma 444 km kw. powierzchni) zamieszkiwaną przez 150 tys. mieszkańców. Kameralność sprawia, że jest ona idealnym miejscem na kilkudniową wycieczkę. Po wyspie najłatwiej poruszać się samochodem, dzięki któremu można dostać się do wszystkich najważniejszych atrakcji. Curaçao to przede wszystkim obcowanie z egzotyczną przyrodą. Plaże ulokowane na północy wyspy – w rejonie miejscowości Sabana Westpunt – pozwalają nie tylko na zaznanie relaksu, ale również zejście pod taflę wody w celu obejrzenia wyjątkowej podwodnej scenerii. Na Curaçao znajduje się jedna z najzdrowszych raf koralowych, pozwalająca nurkom dostrzec m.in. żółwie morskie, kolorowe papugoryby oraz delfiny białonose. Wśród najatrakcyjniejszych curaçaońskich plaż znajdują się: Kleine Knip – idealna do snorkelingu, Playa Porto Mari – niedaleko Willemstad; na plaży można spotkać wylegujące się miejscowe świnki, Playa Lagún – kameralna plaża na północy wyspy Willemstad – perła kolonialnej architektury Wyspa swój infrastrukturalny rozwój zawdzięcza działalności Holendrów. To oni zbudowali od zera miasto Willemstad – obecną stolicę Curaçao, która w 1997 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Według organizacji miasteczko łączy w sobie „europejskie koncepcje urbanistyczne z adaptacją do tropikalnego klimatu oraz wpływami hiszpańskich, portugalskich i karaibskich stylów”. Zauważalna mieszanina stylów architektonicznych sprawia, że Willemstad ma swój oryginalny, autentyczny klimat, który przez lata funkcjonowania zachował swój pierwotny kształt. Mimo rozwoju turystyki, który ma miejsce na Curaçao od 2010 roku, stare części miasta pozostają nienaruszone, a spacer po wąskich uliczkach Willemstad nadal przenosi w czasie do XVII-wiecznej holenderskiej kolonii. Przy całym pięknie Willemstad należy pamiętać o mrocznych latach tego miejsca. Pamięć o wykorzystywanych tu niewolnikach jest ciągle obecna w tożsamości Curaçaończyków. Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Nazwa Curaçao przywodzi na myśl znany na cały świat likier o niebieskiej barwie. Napój ten powstaje ze skórek lokalnych pomarańczy lahara, które sprowadzili na wyspę hiszpańscy kolonizatorzy. Swój charakterystyczny niebieski kolor drink zyskuje dopiero na kolejnych etapach przygotowań, gdy jest sztucznie barwiony na odcień przypominający wodę oceanu. Co ciekawe, produkt został wymyślony dopiero w latach 50. XX wieku na potrzeby turystycznej promocji regionu. Na Curaçao funkcjonuje jedna z najstarszych synagog obu Ameryk. Budynek został zbudowany w 1732 roku, gdy pierwsi wyznawcy judaizmu osiedlili się w Willemstad. Język papiamento, który jest jednym z języków urzędowych wyspy, łączy w sobie sposoby komunikowania charakterystyczne dla wielu grup zamieszkujących Curaçao na przestrzeni jego historii. Zawiera elementy m.in. języka hiszpańskiego, portugalskiego, holenderskiego oraz języków afrykańskich. Źródła: Lonely Planet, MojaNiderlandia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Pompeje – praktyczny przewodnik po skamieniałej tragedii
Rankiem 24 sierpnia 79 roku n.e. z Wezuwiusza wystrzeliła w górę wysoka na 34 kilometry kolumna kamieni, popiołów i gazów wulkanicznych. Na budzących się mieszkańców pobliskich miast – Pompeje, Herkulanum, Oplontis i Stabie – spadł grad gorących skał i tony palącego popiołu. Niemal dwa tysiące lat później Pompeje są archeologicznym skarbem, po którym przechadzają się tysiące turystów dziennie.
Spis treści: Miasto luksusu Najważniejsze domy i budowle Zwiedzanie miasta „«Dom mój do dzisiaj pokazują co dzień, I pustkę tę daleki ogląda przechodzień, I w najtajniejsze wchodzi rozwalin zakątki, A przecież imię rzadki zaznał dla pamiątki...»” C.K. Norwid, „Pompeja” Pompeje zbudowano na plateau utworzonym przez prehistoryczny potok lawowy Wezuwiusza. Pierwsze osady powstały tam już na przełomie VII i początku VI wieku p.n.e. Wpływ na rozwój miasta mieli Etruskowie, Grecy oraz ludność miejscowa. W V wieku p.n.e. Pompeje otoczono murami obronnymi. Miasto luksusu Gdy na przełomie IV–III wieku p.n.e. Rzym rozszerzał swoje wpływy w Kampanii, Pompeje stały się sojusznikiem republiki rzymskiej. Prawdziwy rozkwit przeżyły w okresie panowania cesarzy Augusta i Tyberiusza. Powstały wówczas liczne świątynie, łaźnie, teatry i luksusowe domy. W 62 r. n.e. silne trzęsienie ziemi zniszczyło znaczną część miasta. Odbudowę przerwała erupcja Wezuwiusza 24 sierpnia 79 r. n.e., która zasypała Pompeje popiołem i pumeksem. Miasto odkryto ponownie pod koniec XVI wieku, a systematyczne wykopaliska rozpoczęto w 1748 r. za panowania Karola III Burbona. W tej chwili stanowisko archeologiczne obejmuje około 66 hektarów. Jednak to nie ze względu na wielkość Pompeje są tak interesujące. Stanowisko jest wyjątkowe, ponieważ zachowało się całe rzymskie miasto „zamrożone w czasie”: domy, sklepy, piekarnie, graffiti, freski, a nawet odlewy ludzi i zwierząt. Większość stanowisk archeologicznych to ruiny monumentalnych budowli. Natomiast Pompeje pokazują codzienne życie zwykłych mieszkańców niemal minuta po minucie przed katastrofą. Najważniejsze domy i budowle Dom Cytrzysty (House of the Citharist) to jedna z największych rezydencji w Pompejach, zajmująca niemal cały kwartał miasta. Posiadała dwa atria i trzy perystyle. W centralnym ogrodzie znajdował się basen z fontannami i brązowymi rzeźbami zwierząt. Nazwa domu pochodzi od znalezionego posągu Apollina grającego na cytrze. Dom Casca Longusa, elegancka willa z II wieku p.n.e., znana z dekoracji inspirowanych teatrem i tragediami Menandra. Znaleziono tu luksusowe przedmioty należące prawdopodobnie do Publiusza Serviliusa Casca Longusa – jednego ze spiskowców, którzy zamordowali Juliusza Cezara. Folusz Stefanusa, czyli przekształcona z budynku mieszkalnego pralnia. Tkaniny czyszczono przy użyciu mieszaniny wody i moczu zbieranego w ulicznych pojemnikach. Przy wejściu odnaleziono szkielet właściciela próbującego uciec podczas erupcji. Dom Menandra to luksusowa rezydencja arystokratyczna z freskami przedstawiającymi sceny z „Iliady” i „Odysei”. W piwnicy znaleziono skrzynię ze srebrną zastawą stołową. Dom należał do rodziny spokrewnionej z cesarzową Poppeą. Dom Paquiusa Proculusa znany jest z bogatych mozaik podłogowych i portretów właścicieli. Ogród Uciekinierów to dawna winnica, w której znaleziono odlewy trzynastu ofiar erupcji próbujących uciec z miasta. Zginęły wskutek gorących gazów i popiołu. Dom Oktawiusza Quartio jest rezydencją przypominającą wiejską willę z kanałami wodnymi, fontannami i dekoracjami inspirowanymi Egiptem oraz kultem Izydy. Dom Wenus w Muszli znany jest przede wszystkim z wielkiego fresku przedstawiającego nagą Wenus leżącą w muszli, otoczoną cherubinami. Amfiteatr w Pompejach to najstarszy tego typu obiekt rzymskiego świata. Został zbudowany około 70 r. p.n.e. Mógł pomieścić około 20 tysięcy widzów. Wielka Palestra to ogromny kompleks sportowy przeznaczony do ćwiczeń młodzieży. Znaleziono tam liczne graffiti i szczątki osób, które próbowały schronić się podczas erupcji. Koszary Gladiatorów były początkowo miejscem szkolenia wojowników, które później przekształcone w prywatny dom. Wewnątrz znaleziono liczne inskrypcje związane z walkami gladiatorów. Dom Cecyliusza Jukundusa, w którym odkryto archiwum 154 tabliczek woskowych dokumentujących transakcje finansowe. Dom Fauna jest jedną z najsłynniejszych i największych rezydencji Pompejów. Znajdowała się tu mozaika przedstawiająca bitwę Aleksandra Wielkiego z Dariuszem oraz posąg tańczącego fauna. Zwiedzanie miasta Do Pompejów najłatwiej dojechać pociągiem z Neapolu – linią Circumvesuviana do stacji Pompei Scavi – Villa dei Misteri, która znajduje się tuż przy głównym wejściu do wykopalisk. Można również wybrać wycieczkę zorganizowaną z transportem z Neapolu lub Rzymu. Oficjalny bilet „Pompeii Express” kosztuje obecnie ok. 20 euro i obejmuje główny teren wykopalisk. Droższa wersja „Pompeii Plus” to koszt ok. 25 euro. Bilet pozwala również na zwiedzenie podmiejskich willi. Dzieci i młodzież poniżej 18. roku życia z państw Unii Europejskiej wchodzą na teren Pompei bezpłatnie, a młodzi dorośli do 25 lat płacą symboliczną opłatę 2 euro. W sezonie – szczególnie od kwietnia do sierpnia – bilety warto kupować z kilkudniowym wyprzedzeniem online, ponieważ obowiązują limity wejść i bilety imienne. Zwiedzanie Pompejów zajmuje zwykle od 3 do 5 godzin, ale osoby bardziej zainteresowane historią potrafią spędzić tam cały dzień. Teren jest ogromny, dlatego wybierając się tam nie zapomnijmy o wygodnych butach, butelce wody i nakryciu głowy. Na miejscu można wypożyczyć audioprzewodnik, który kosztuje około 9 euro dla dorosłych i jest dostępny przy wejściach do parku. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Parma to miejsce pachnące serem i szynką. Historia przenika tam codzienność
Parma to miejsce, gdzie europejska historia spotyka się z wyrafinowaną sztuką renesansu i wyjątkową tradycją kulinarną. Na przestrzeni wieków miasto ewoluowało z rzymskiej kolonii w potężną stolicę niezależnego księstwa, by w XXI wieku stać się symbolem gastronomicznej jakości.
Spis treści: Tożsamość ukształtowana przez lokalizację Od Rzymian do zjednoczenia Włoch Artystyczne dziedzictwo Parmy Kompleks Palazzo della Pilotta Muzyczna Dusza Parmy Kreatywne Miasto Gastronomii UNESCO Rokrocznie Włochy plasują się w górnej części rankingów najchętniej wybieranych destynacji turystycznych. Nic dziwnego, że większość tamtejszych miast nie oparła się komercjalizacji. Jednak Parma, mimo globalnej sławy swoich produktów, zdołała zachować swój unikatowy klimat. Z jednej strony oferuje ona arystokratyczny dystans, widoczny w neoklasycznych fasadach teatrów i surowości romańskich murów katedry. Z drugiej – jest miejscem niezwykle inkluzywnym, gdzie wielka sztuka Correggia spotyka się z codziennym celebrowaniem smaku w lokalnych winiarniach. Tożsamość ukształtowana przez lokalizację Parma jest usytuowana w północnych Włoszech, w samym sercu regionu Emilia-Romania. Jej granice rozciągają się na Nizinie Padańskiej, u stóp Apeninów. Miasto jest przecięte przez rzekę o tej samej nazwie, dopływ Padu, która naturalnie dzieli je na dwie sfery – arystokratyczne centrum wschodnie i dzielnicę bohemy Oltretorrente na zachodzie. Specyficzny mikroklimat doliny rzeki Pad, charakteryzujący się wilgotnymi, mglistymi zimami i gorącymi latami, stał się niezbędnym elementem procesów produkcyjnych, które uczyniły Parmę sławną. To właśnie te warunki klimatyczne umożliwiają naturalne dojrzewanie szynki Prosciutto di Parma oraz produkcję sera Parmigiano Reggiano (parmezanu), które wymagają precyzyjnej interakcji z lokalnym mikroklimatem. Od Rzymian do zjednoczenia Włoch Historia Parmy rozpoczęła się już w czasach Etrusków. Najprawdopodobniej to właśnie lud z północnej Italii założył i nazwał miasto. W 183 roku p.n.e. stała się kolonią rzymską i ważnym węzłem handlowym na Via Aemilia. Po okresie panowania barbarzyńskiego i bizantyjskiego w IX wieku wzrosło znaczenie miejscowego biskupstwa, co zapoczątkowało jej wzrost jako centrum administracyjnego i religijnego. Czas panowania rodu Farnese i narodziny księstwa Kluczowy moment w historii miasta nastąpił w 1545 roku, kiedy papież Paweł III (Alessandro Farnese) wyodrębnił Parmę i Piacenzę z domeny papieskiej, tworząc autonomiczne księstwo dla swojego syna, Piera Luigiego Farnese. Arystokratyczny ród władał miastem do 1731 roku, przekształcając je w jeden z najświetniejszych europejskich ośrodków. To właśnie w tym okresie powstały monumentalne obiekty, takie jak kompleks Palazzo della Pilotta, a miasto stało się magnesem dla artystów i uczonych. Wpływ rodu Farnese na rozwój Parmy był nieoceniony. Inwestowali oni nie tylko w architekturę obronną i reprezentacyjną, ale także w naukę, zakładając prestiżowe szkoły dla szlachty, które stały się wzorem dla całej Europy. Ich rządy położyły fundament pod kulturalną otwartość miasta na wpływy zagraniczne. Dynastie Burbonów i Habsburgów Po wygaśnięciu linii Farnese w 1731 roku, Parma stała się przedmiotem skomplikowanych gier dyplomatycznych i wojen sukcesyjnych. Przeszła pod panowanie dynastii Burbonów, co przyniosło ze sobą silne wpływy francuskie, widoczne w architekturze i etykiecie dworskiej. Na krótko rządy przejęli Habsburgowie, jednak po traktatach pokojowych miasto powróciło do Burbonów, a w epoce napoleońskiej zostało zaanektowane przez Francję. Najważniejszą postacią XIX-wiecznej Parmy była Maria Ludwika Austriaczka, druga żona Napoleona, która na mocy ustaleń kongresu wiedeńskiego otrzymała księstwo w dożywotnie władanie. Jej rządy, trwające od 1816 do 1847 roku, zapisały się w historii jako era oświeconego dobrobytu. Jako „dobra księżna” zmodernizowała infrastrukturę, budując mosty na rzekach Taro i Trebbia, i zainicjowała budowę Teatro Regio, do dziś będącego symbolem miasta. Po jej śmierci i krótkim powrocie Burbonów, w 1860 roku mieszkańcy zadecydowali o przyłączeniu Parmy do nowo powstałego Królestwa Włoch. Artystyczne dziedzictwo Parmy Parma zajmuje wyjątkowe miejsce w historii sztuki włoskiej dzięki wykształceniu własnej szkoły malarstwa, która w XVI wieku wyznaczyła kierunki rozwoju dla baroku i manieryzmu. Centralnym punktem tego dziedzictwa jest Piazza Duomo, plac zachowujący nienaruszoną, sakralną atmosferę średniowiecza i renesansu. Katedra i iluzjonizm kopuły Katedra w Parmie, wzniesiona w stylu romańskim po 1074 roku, jest istną skarbnicą sztuki sakralnej. Jednak to wnętrze kopuły, ozdobione freskiem Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny, wykonanym przez Antonia Allegriego zwanego Correggio, stanowi o jej światowej randze. Artysta zastosował nowatorską technikę skrótów perspektywicznych di sotto in su, tworząc iluzję wirującego nieba, w którym dziesiątki postaci towarzyszą Marii w jej wstąpieniu do chwały. W katedrze znajdują się również reliefy Benedetta Antelamiego, w tym słynne „Zdjęcie z Krzyża”. Dzieło to jest jednym z najważniejszych przykładów rzeźby romańskiej we Włoszech. Baptysterium Ośmioboczne baptysterium, zaprojektowane przez Antelamiego i budowane od 1196 roku, jest uznawane za jeden z najbardziej fascynujących obiektów architektonicznych w Europie. Wyłożone różowym marmurem z Werony, łączy surowość stylu romańskiego z pionowością gotyku. Jego fasada i wnętrze są bogato zdobione rzeźbami przedstawiającymi cykle miesięcy, pór roku i sceny biblijne. Camera di San Paolo Innym arcydziełem Correggia jest dekoracja prywatnego apartamentu przeoryszy Giovanny Piacenzy w dawnym klasztorze San Paolo, pochodząca z 1519 roku. Freski te, przedstawiające boginię Dianę i radosne putta wyglądające przez owale w gęstej pergoli, są rzadkim przykładem świeckiej i mitologicznej ikonografii w instytucji religijnej. Wybór Diany, symbolu czystości, ale i niezależności, interpretuje się jako manifest siły samej przeoryszy wobec ówczesnych władz kościelnych. Kompleks Palazzo della Pilotta Turystycznym i kulturalnym centrum miasta jest Palazzo della Pilotta – ogromny zespół budynków, wzniesiony dla rodu Farnese. Nazwa, nietypowo, ma sportowe korzenie – pochodzi od hiszpańskiej gry pelota. Obecnie kompleks łączy pod jednym dachem kilka najważniejszych instytucji muzealnych. Teatro Farnese Zbudowany w 1618 roku przez Giovan Battistę Aleottiego, Teatro Farnese jest uznawany za pierwszy stały teatr nowożytny z proscenium i ruchomą scenografią. Wykonany niemal w całości z drewna i imitującego marmur stiuku, oferował niezwykłe efekty wizualne, w tym możliwość zalania parteru wodą dla potrzeb bitew morskich. Mimo niemal całkowitego zniszczenia podczas II wojny światowej, został zrekonstruowany i do dziś zapiera dech w piersiach swoją skalą i akustyką. Galleria Nazionale di Parma W Narodowej Galerii zgromadzono arcydzieła malarstwa, które przetrwały burzliwy wiek XVIII, kiedy część kolekcji Farnese została wywieziona do Neapolu przez Karola Burbona. Do najważniejszych eksponatów należą: „La Scapigliata” Leonarda da Vinci – niezwykle subtelny szkic kobiecej głowy, emanujący spokojem i tajemniczością charakterystyczną dla dojrzałego stylu mistrza, dzieła Parmigianina – w tym słynna „Schiava Turca” i portrety szlacheckie, prezentujące najwyższy kunszt manieryzmu; kolekcja Correggia – galeria posiada kilka kluczowych dzieł artysty, w tym „Madonnę di San Girolamo” (zwaną Il Giorno) i „Madonnę della Scodella”; Prace El Greco, Canaletta, Van Dycka czy Hansa Holbeina Młodszego. Muzyczna Dusza Parmy Muzyka w Parmie nie jest tylko formą rozrywki, ale także elementem tożsamości społecznej. Miasto jest nierozerwalnie związane z osobą Giuseppe Verdiego, który urodził się w pobliskim Roncole di Busseto. Teatro Regio Zbudowany pod patronatem Marii Ludwiki i otwarty w 1829 roku, Teatro Regio uchodzi za jeden z najbardziej prestiżowych teatrów operowych świata. Każdego roku w październiku, w rocznicę urodzin kompozytora, odbywa się Festival Verdi, przyciągający najlepszych wykonawców i melomanów z całego globu. Towarzyszy mu program Verdi Off, obejmujący darmowe wydarzenia, koncerty plenerowe i instalacje, które sprawiają, że muzyka Verdiego dociera do każdego zakątka miasta, w tym do szpitali i więzień. Kreatywne Miasto Gastronomii UNESCO W 2015 roku Parma została pierwszym włoskim miastem uhonorowanym tytułem Miasta Kreatywnego Gastronomii UNESCO. Tamtejsze produkty są rozpoznawalne na całym świecie, a ich autentyczność jest ściśle związana z terytorium miasta i tradycyjnymi metodami produkcji: Parmigiano Reggiano – ser wytwarzany wyłącznie z mleka, soli i podpuszczki, bez żadnych dodatków i konserwantów. Proces dojrzewania trwa minimum 12 miesięcy, a najlepsze odmiany dojrzewają nawet 36 miesięcy i więcej, zyskując unikatową strukturę i głębię smaku; Prosciutto di Parma – szynka produkowana tylko z udźców wieprzowych i soli morskiej, dojrzewająca w specyficznym klimacie wzgórz wokół Langhirano. Jej charakterystyczny słodki smak i delikatność są wynikiem naturalnego suszenia powietrzem napływającym z Apeninów; Culatello di Zibello – uznawany za szlachetniejszego kuzyna prosciutto, wytwarzany z najmiększej części udźca wieprzowego w mglistych rejonach wzdłuż rzeki Pad. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Plac św. Marka to bijące serce Wenecji. Odbywały się tu uroczystości kościelne, karnawały i egzekucje
Zdaniem Napoleona Bonaparte na całym świecie nie było znakomitszego miejsca niż wenecki Plac św. Marka. Centralny plac miasta był świadkiem wizyt cesarzy i papieży. To przy nim stoją najznamienitsze zabytki Wenecji. To również on był miejscem egzekucji i najważniejszym punktem na mapie weneckiego karnawału. Jego historia jest tak różnorodna, jak tylko bywa życie.
Spis treści: W bizantyjskim stylu Pałac Dożów Wenecja widziana z góry Najstarsza kawiarnia świata Nie można zwiedzić Wenecji nie zahaczając o plac św. Marka. Ten wydłużony czworobok o długości 170 metrów i szerokości między 50 a 80 metrów jest centralnym punktem miasta. Otaczają go cuda architektury i historia bijąca z każdego kamienia. Trudno o bardziej zachwycającą świątynię niż Bazylika św. Marka. Pierwotny kościół powstał w IX wieku, aby być miejscem spoczynku relikwii św. Marka Ewangelisty. Weneccy kupcy wywieźli relikwie w 828 roku z Aleksandrii. Nie było to jedyne przywłaszczenie tworzące to wyjątkowe miejsce. W bizantyjskim stylu Świątynia jest znakomitym przykładem sztuki bizantyjskiej w Europie. Budowla była wzorowana na kościele Świętych Apostołów w Konstantynopolu, stolicy Cesarstwa Bizantyjskiego. Wschodni przepych można dostrzec niemal w każdym centymetrze kwadratowym bazyliki. Budowla została zaprojektowana na planie krzyża greckiego i zwieńczona pięcioma dużymi kopułami, charakterystycznymi dla architektury bizantyjskiej. Fasada bazyliki ozdobiona jest bogatymi mozaikami, łukami i orientalnymi detalami. Za to jej wnętrze pokrywają tysiące metrów złotych mozaik przedstawiających sceny biblijne. Świątynia często określana jest mianem „kościoła ze złota”. Stanowi wyjątkowe połączenie kultury zachodniej i wschodniej. Wenecja utrzymywała silne kontakty handlowe i polityczne z Konstantynopolem. Stąd w bazylice widoczne są liczne wpływy wschodnie – zarówno w architekturze, jak i dekoracjach. Lecz wpływy to jedno, a zrabowane z miasta dzieła sztuki – drugie. Po zdobyciu Konstantynopola przez krzyżowców w 1204 roku Wenecjanie zabrali stamtąd wiele dzieł sztuki i elementów architektonicznych. Samą bazylikę ozdobiono marmurami, kolumnami oraz słynną kwadrygą koni z hipodromu konstantynopolitańskiego. Pałac Dożów Tam, gdzie Canal Grande spotyka się z południową częścią Placu św. Marka, znajduje się Pałac Dożów (Palazzo Ducale). Doża to określenie głowy państwa z czasów Republiki Weneckiej. Pałac był zarówno jego siedzibą, jak i miejscem administrowania republiką. Budynek wielokrotnie niszczyły pożary, lecz zawsze był odbudowywany, często z wpływami architektonicznymi z danej epoki. Początkowo Pałac Dożów pełnił funkcję twierdzy obronnej. Ta spłonęła w 976 roku, lecz została odbudowana i przebudowywana przez kolejne stulecia. Najważniejszych zmian dokonał doża Sebastiano Ziani, który uporządkował funkcje administracyjne budynku i przeniósł część urzędników do nowej Prokuracji przy Placu św. Marka. Swój wyjątkowo reprezentacyjny charakter pałac zyskał na przełomie XIV i XV. Dobudowano wówczas monumentalną salę Wielkiej Rady oraz charakterystyczną fasadę z lekkimi, ażurowymi arkadami wychodzącymi na lagunę i Piazzettę. Główne wejście – Porta della Carta – powstało w stylu późnogotyckim i zostało ozdobione wizerunkiem doży klęczącego przed skrzydlatym lwem św. Marka. Oryginalne rzeźby zostały jednak zniszczone z rozkazu Napoleona po upadku Republiki Weneckiej. Wenecja widziana z góry Z pałacem połączony jest również słynny Most Westchnień prowadzący do dawnego więzienia. Po utracie niepodległości przez Wenecję pałac stał się siedzibą władz francuskich i austriackich, a dziś jest jednym z najważniejszych muzeów miasta. Kolejnym istotnym miejscem jest Campanile – Dzwonnica św. Marka. Ta ceglana wieża pochodzi z XVI wieku i ma wysokość 99 metrów. Stanowi znakomity punkt widokowy. Jednak ci, którzy obawiają się o swoje nogi nie muszą się martwić. Oryginalna dzwonnica zawaliła się w 1902 roku, ale na szczęście została odbudowana. Dodano też pewne udogodnienie – windę. Torre dell’Orologio, czyli wieża zegarowa znajduje się po północnej stronie Placu św. Marka, blisko bazyliki. Stojąc przodem do bazyliki i patrząc w lewo, trudno nie zauważyć dużego zegara na szczycie wieży. Znajdują się tam dwie miedziane figury uderzające w dzwon. Wieczorem wieża jest jeszcze bardziej efektowna dzięki podświetleniu. Oprócz zegara warto zwrócić uwagę na fasadę z błękitno-złotymi dekoracjami, skrzydlatego lwa oraz zegar astronomiczny. Gdy wieża jest otwarta dla zwiedzających, można zobaczyć imponujący mechanizm obsługujący zegar. Pod wieżą znajduje się także przejście do Mercerii – jednej z głównych ulic handlowych Wenecji. Najstarsza kawiarnia świata Po obu stronach Placu św. Marka znajdują się zabytkowe budynki zwane Prokuracjami. Po północnej stronie stoi Stara Prokuracja (Procuratie Vecchie) z XVI wieku – jeden z pierwszych renesansowych budynków publicznych Wenecji. Naprzeciw niej wznosi się wzorowana na niej Nowa Prokuracja (Procuratie Nuove). Arkady na parterze od wieków zajmują sklepy i słynne kawiarnie, m.in. historyczne Caffè Florian działające od 1720 roku oraz Caffè Quadri. Ci, którzy chcą odpocząć w kawiarniach powinni dokładnie przyjrzeć się cenom i wszystkim dodatkowym kosztom, bo rachunek naprawdę może zaskoczyć. Zachodnią część placu zamyka klasycystyczne Skrzydło Napoleońskie (Ala Napoleonica), wzniesione w XIX wieku z polecenia Napoleon Bonaparte. Aby je wybudować, zburzono dawny kościół San Geminiano. W budynku mieściły się sale reprezentacyjne i apartamenty administracji, a dziś znajduje się tam Museo Correr – muzeum poświęcone historii i sztuce Wenecji, słynące m.in. z kolekcji dzieł Antonio Canovy. W końcu XII wieku w południowej części placu postawiono dwie charakterystyczne kolumny. Na jednej znajduje się skrzydlaty lew św. Marka – symbol patrona Wenecji, obecny w całym mieście. Drugą zdobi figura św. Teodora, pierwszego patrona Wenecji, przedstawionego stojącego na krokodylu. To właśnie tam w czasach Republiki Weneckiej wykonywano publiczne egzekucje i tortury skazańców. Tuż za kolumnami znajduje się port i przystań dla gondoli. Półgodzinny rejs to koszt 90–110 euro. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Adršpach przypomina kamienne miasto. Natura nadała temu miejscu niezwykłe kształty
Skalne miasto Adršpach – unikatowy kompleks wież, iglic i wąwozów piaskowcowych – jest jedną z największych osobliwości geologicznych w Czechach. To niezwykłe miejsce od lat przyciąga badaczy, artystów i rzesze turystów. Trudno się temu dziwić. Poza niesamowitymi krajobrazami, Adršpašské skály oferują także wgląd w trwające miliony lat procesy rzeźbotwórcze Ziemi.
Spis treści: Gdzie znajduje się skalne miasto Adršpach? Jak powstało skalne miasto? „Ulice” skalnego miasta Osobliwości skalnego miasta Ogromne formacje skalne o fantazyjnych kształtach, kaniony i wąwozy z wysokimi ścianami, skalne korytarze, zachwycające jezioro i malownicze wodospady – atrakcje, jakie czekają na odwiedzających skalne miasto Adršpach można długo wyliczać. Bez wątpienia to jedno z najbardziej urokliwych miejsc w Europie Środkowej. W dodatku od przejścia granicznego w Golińsku jest oddalone o zaledwie kilka kilometrów. Gdzie znajduje się skalne miasto Adršpach? W ujęciu administracyjnym, skalne miasto Adršpach, a dokładnie – masyw Adršpašskoteplické skály, znajduje się w północno-wschodniej części Czech, w kraju hradeckim, w granicach gminy Adršpach. Region ten rozpościera się w bezpośrednim sąsiedztwie Polski. Najbliższe przejścia graniczne to Golińsk-Mieroszów i Okrzeszyn-Petříkovice. W kontekście geograficznym, Adršpach należy do Sudetów Środkowych, w obrębie Wyżyny Broumovskiej sąsiadującej z Górami Stołowymi. Obszar ten usytuowane jest na wysokości około 500 metrów n.p.m. Pojęcie skalnego miasta definiuje krajobraz Adršpachu. Trwające miliony lat procesy erozyjne rozczłonkowały niegdyś jednolitą płytę piaskowcową na tysiące izolowanych wież skalnych, głębokich kanionów i wąskich korytarzy, które swoim układem przypominają ulice i place. Istotnym elementem tej niezwykłej panoramy są formy wodne – od krystalicznie czystych jezior w dawnych wyrobiskach, po wodospady i potoki rzeźbiące miękkie podłoże. Obszar o wyjątkowych walorach Masyw objęty jest ochroną w ramach rezerwatu przyrody Adršpašsko-teplické skály. Cały kompleks zajmuje obszar o powierzchni około 18 kilometrów kwadratowych. Mówimy tu zatem o jednym z największych zespołów form piaskowcowych w tej części Europy. Status rezerwatu przyrody nakłada na odwiedzających obowiązek przestrzegania rygorystycznych zasad: w skalnym mieście nie można schodzić ze szlaków – piaskowcowe podłoże jest niezwykle podatne na erozję, a unikatowa roślinność szczelinowa ginie pod stopami turystów; należy zachować ciszę – rezerwat jest ostoją dla rzadkich gatunków zwierząt, w tym ptaków drapieżnych. Hałasowanie płoszy zwierzęta; obowiązuje zakaz używania dronów – drony stanowią istotne zagrożenie dla ptaków drapieżnych i zakłócają spokój miejsca; należy dbać o czystość – wszelkie śmieci należy zabrać ze sobą. Wewnątrz rezerwatu nie ustawia się koszy na śmieci, aby nie przyciągać dzikich zwierząt do szlaków. Jak powstało skalne miasto? Obecny kształt tego obszaru jest wynikiem splotu unikatowych warunków sedymentacyjnych, tektonicznych i erozyjnych. Dzięki temu skalne miasto pozwala badaczom na prześledzenie historii Ziemi od okresu kredowego, aż po współczesność. Sedymentacja kredowa Skalne miasto zaczęło się formować około 89–90 milionów lat temu, w okresie późnej kredy. W tym czasie obszar dzisiejszych północnych Czech i południowo-zachodniej Polski stanowił dno rozległego, ale stosunkowo płytkiego basenu morskiego. Rzeki spływające z okolicznych lądów nanosiły do morza ogromne ilości osadów, głównie piasku kwarcowego, a także niewielkich ilości iłów i związków wapnia. Przez miliony lat warstwy te gromadziły się jedna na drugiej, tworząc potężną płytę osadową o miąższości dochodzącej do kilkuset metrów. Pod ciężarem nadległych warstw i w wyniku procesów chemicznych nastąpiła diageneza, czyli cementacja luźnych ziaren piasku w litą skałę. Kluczowa dla trwałości dzisiejszych wież była warstwa spajająca. W Adršpach dominuje spoiwo krzemionkowe, które jest niezwykle odporne na działanie czynników atmosferycznych. Tektonika Po ustąpieniu morza, w wyniku ruchów górotwórczych związanych z orogenezą alpejską, płyta piaskowcowa została wyniesiona ponad poziom oceanu i poddana ogromnym naprężeniom. Oddziaływania te doprowadziły do powstania regularnej sieci pęknięć – systemu szczelin przecinających się pod zbliżonym kątem prostym, co zdeterminowało późniejszy kształt formacji. Skały pękały wzdłuż linii pionowych i poziomych, tworząc gigantyczną, kamienną „szachownicę”. Erozja selektywna Za ostateczny szlif odpowiadały czynniki atmosferyczne – woda, mróz, wiatr i słońce. Woda opadowa wnikała w szczeliny ciosowe, rozpuszczając spoiwo i mechanicznie wypłukując ziarna piasku. W okresach mrozu, zamarzająca w szczelinach ciecz zwiększała swoją objętość, działając jak potężne kliny rozsadzające skałę. Proces ten miał charakter selektywny – partie skały, które zawierały więcej krzemionki, opierały się niszczeniu, podczas gdy miększe fragmenty były usuwane, tworząc wolne przestrzenie. Wynikiem tej trwającej miliony lat działalności jest obecna rzeźba terenu, gdzie izolowane ostańce osiągają wysokość blisko 100 metrów, stojąc na stosunkowo wąskich podstawach. „Ulice” skalnego miasta Skalne miasto oferuje dobrze przygotowany system szlaków, który pozwala na dostosowanie wycieczki do kondycji fizycznej. Każda z tras ma inny charakter krajobrazowy i różny stopień trudności. Szlak zielony To najpopularniejsza trasa, prezentująca esencję Adršpachu. Jej długość wynosi około 3,5 km, a jej pokonanie, przy spokojnym tempie marszu, zajmuje od 2,5 do 3 godzin. Szlak ten jest bogaty w formacje skalne o antropomorficznych nazwach i prowadzi przez najbardziej zróżnicowany teren. Pod względem technicznym, szlak zielony należy podzielić na dwa skrajnie różne odcinki. Od kas biletowych do Małego Wodospadu trasa prowadzi szeroką, płaską drogą szutrową. Ten fragment, mierzący ok. 1,3 km, jest w pełni dostępny dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej i rodzin z wózkami dziecięcymi. Za Małym Wodospadem, charakter szlaku zmienia się diametralnie. Ścieżka zaczyna gwałtownie piąć się w górę, wprowadzając turystów na system około 850 schodów. Łącznie na całej pętli znajduje się niemal 2000 stopni. Przejścia stają się wąskie, a podejścia – strome. Szlak niebieski To krótka trasa o długości 1,5 km, otaczająca zalany kamieniołom. Spacer o minimalnym stopniu trudności zajmuje około 20–30 minut. Mimo swojej prostoty, wariant ten oferuje jedne z najbardziej malowniczych widoków w całym rezerwacie. Turkusowa woda jeziora, biały piasek na brzegach i otaczające je pionowe ściany tworzą niesamowity pejzaż. To idealna opcja dla osób, które chcą nasycić się widokami przy minimalnym wysiłku fizycznym. Szlak żółty To trasa łącznikowa o długości 3,5 km, prowadząca z Adršpachu do sąsiednich Skał Teplickich. Przebiega ona przez wąwóz Vlčí – obszar o znacznie mniejszym natężeniu ruchu turystycznego, charakteryzujący się obecnością cennych torfowisk. Szlak wiedzie głównie po drewnianych kładkach, chroniących podmokłe podłoże, jednak na końcowych odcinkach pojawiają się strome drabiny i schody. Osobliwości skalnego miasta Większość skał w Adršpachu ma własną nazwę i często związaną z nią anegdotę. Należy jednak podkreślić, że fantazyjne formacje nie są jedyną atrakcją tego niezwykłego miejsca. Kochankowie (Milenci) To bezsprzecznie najbardziej majestatyczna formacja w całym kompleksie. Jest to najwyższa izolowana wieża skalna w Adršpachu, sięgająca 81,4 metra wysokości. Z odpowiedniej perspektywy, skała przypomina dwie tulące się do siebie postaci. Bochenek cukru (Homole cukru) Ta skała doskonale obrazuje potęgę procesów erozyjnych. Ma ona kształt kręgla o wysokości 13 metrów, który opiera się na bardzo wąskiej podstawie, o szerokości zaledwie 3 metrów. Wrażenie niestabilności formacji jest tak silne, że turyści wtykają u jej podstawy patyczki, co stało się lokalnym rytuałem mającym „zapobiec” jej przewróceniu. Starosta i Starościna (Starosta a Starostová) To para potężnych baszt skalnych. Ich sylwetki przypominają dostojne postaci, ubrane w barokowe stroje z kryzami. Gotycka brama Gotycka brama, zbudowana w 1839 roku, jest idealnie wkomponowana między dwie pionowe ściany skalne. Przejście przez nią oznacza wkroczenie w najbardziej spektakularną część rezerwatu. Mysia dziura Nieco dalej znajduje się wyjątkowo wąska szczelina. Mierzy zaledwie 50 cm, co sprawia, że przejście przez nią, zwłaszcza z dużym plecakiem, wymaga sporej gimnastyki. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Blue Hole Dahab – podwodna studnia Morza Czerwonego
Blue Hole Dahab to miejsce, które od lat przyciąga nurków, podróżników i miłośników przyrody z całego świata. Na wybrzeżu Półwyspu Synaj, zaledwie kilka kilometrów na północ od miasta Dahab, znajduje się jedna z najbardziej rozpoznawalnych podwodnych formacji na Ziemi, która zachwyca spektakularnym położeniem, wyjątkową budową geologiczną i bogactwem życia rafowego.
Spis treści: Czym właściwie są blue holes? Jaka jest głębokość Blue Hole w Dahab? Świat koralowców i ryb Morza Czerwonego Skąd wzięła się sława tego miejsca? Czy nurkowanie w Blue Hole Dahab jest bezpieczne? Blue Hole to naturalna pionowa rozpadlina w rafie koralowej Morza Czerwonego. Znajduje się nad Zatoką Akaba, około 8 kilometrów na północ od Dahabu, jednego z najpopularniejszych kurortów nurkowych w Egipcie. Patrząc z góry, obiekt przypomina niemal idealnie okrągłą studnię wypełnioną wodą. Jego średnica wynosi około 60 metrów, a ściany opadają pionowo w głąb morza. W przeciwieństwie do wielu innych miejsc nurkowych dostęp do Blue Hole jest wyjątkowo łatwy, ponieważ znajduje się ono tuż przy brzegu. Na odwiedzających największe wrażenie robi kontrast pomiędzy turkusową wodą płytkiej rafy a ciemnogranatowym kolorem głębokiej rozpadliny. To właśnie od tej charakterystycznej barwy pochodzi nazwa „Blue Hole”, czyli „Błękitna Dziura”. Czym właściwie są blue holes? Choć Blue Hole w Dahab jest jednym z najbardziej znanych przykładów, podobne formacje występują również w innych częściach świata. Blue hole, czyli błękitne dziury to rodzaj morskiej jaskini lub leju krasowego otwartego ku powierzchni wody. Powstają one najczęściej w skałach wapiennych lub rafach koralowych. Większość takich struktur ukształtowała się podczas epok lodowcowych, kiedy poziom mórz był znacznie niższy niż obecnie. Woda deszczowa stopniowo rozpuszczała skały wapienne, tworząc podziemne pustki i systemy jaskiń. Po podniesieniu się poziomu oceanów zostały one zalane wodą morską. Dziś błękitne dziury stanowią cenne obiekty badań geologicznych, biologicznych i klimatycznych. Ich osady przechowują informacje o dawnych zmianach środowiska, a specyficzne warunki chemiczne pozwalają rozwijać się nietypowym mikroorganizmom. Blue Hole a inne błękitne dziury świata Choć egipskie Blue Hole jest najbardziej rozpoznawalne wśród nurków, nie należy do najgłębszych tego typu obiektów. Na świecie istnieje wiele imponujących błękitnych dziur, a wśród najbardziej znanych znajdują się: Great Blue Hole w Belize, Dean’s Blue Hole na Bahamach, Dragon Hole na Morzu Południowochińskim, Taam Ja’ Blue Hole u wybrzeży Meksyku. Każda z tych formacji różni się geologią, głębokością i historią powstania. Łączy je jednak wyjątkowe znaczenie naukowe oraz niezwykła atrakcyjność krajobrazowa. Jaka jest głębokość Blue Hole w Dahab? Sama rozpadlina osiąga około 102 metrów głębokości. To jednak tylko część imponującej podwodnej topografii tego miejsca. Wewnętrzne ściany opadają niemal pionowo, tworząc ogromny naturalny szyb otoczony rafą koralową. Najbardziej charakterystycznym elementem Blue Hole jest tzw. The Arch, czyli naturalny tunel skalny łączący wnętrze rozpadliny z otwartym morzem. Wejście do niego znajduje się na głębokości około 52 metrów, natomiast sklepienie przebiega na poziomie około 55 metrów. Tunel ma długość około 26 metrów. Za jego wylotem dno gwałtownie opada głębiej, miejscami osiągając nawet 120 metrów. Dla nurków technicznych przejście przez The Arch jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych wyzwań nurkowych na świecie. Świat koralowców i ryb Morza Czerwonego Choć sława Blue Hole wiąże się głównie z ekstremalnym nurkowaniem, warto pamiętać, że miejsce zachwyca również walorami przyrodniczymi. Morze Czerwone należy do najbardziej różnorodnych biologicznie akwenów tropikalnych. W okolicach Dahabu można obserwować rozbudowane rafy koralowe, liczne gatunki ryb rafowych oraz bezkręgowce związane z ekosystemami koralowymi. Dzięki bardzo dobrej przejrzystości wody widoczność często przekracza kilkadziesiąt metrów. To jeden z powodów, dla których region od dekad przyciąga fotografów podwodnych i miłośników snorkelingu. Dla osób pozostających przy powierzchni atrakcyjne są także płytsze fragmenty rafy otaczającej rozpadlinę. Nie trzeba schodzić na duże głębokości, aby podziwiać bogactwo podwodnego świata. Skąd wzięła się sława tego miejsca? Popularność Blue Hole Dahab zaczęła rosnąć szczególnie w drugiej połowie XX wieku. W okresie, gdy Synaj znajdował się pod administracją izraelską, miejsce stopniowo zdobywało renomę w międzynarodowym środowisku nurkowym. Po powrocie półwyspu pod administrację Egiptu rozwój turystyki nurkowej jeszcze przyspieszył. Powstawały kolejne centra nurkowe, a Dahab zyskał opinię jednego z najlepszych miejsc do nurkowania na świecie. Dużą rolę odegrała także wyjątkowa lokalizacji tej błękitnej dziury. W przeciwieństwie do wielu głębokich stanowisk nurkowych Blue Hole jest dostępne praktycznie bezpośrednio z brzegu, bez konieczności korzystania z łodzi. Czy nurkowanie w Blue Hole Dahab jest bezpieczne? To pytanie budzi najwięcej emocji i często prowadzi do powielania uproszczeń. Sama rozpadlina nie jest z natury bardziej niebezpieczna niż wiele innych głębokich stanowisk nurkowych. Problemem staje się przekraczanie granic własnych umiejętności oraz podejmowanie prób przejścia przez The Arch bez odpowiedniego przygotowania. Przejście przez tunel odbywa się na głębokości znacznie przekraczającej limity rekreacyjnego nurkowania. Takie nurkowanie wymaga specjalistycznego szkolenia technicznego, odpowiedniej konfiguracji sprzętu oraz szczegółowego planowania zapasu gazu oddechowego. Najważniejsze czynniki ryzyka to: bardzo duża głębokość, możliwość wystąpienia narkozy azotowej, konieczność przeprowadzenia dekompresji, trudność w odnalezieniu wejścia do tunelu, złudne postrzeganie odległości pod wodą, zwiększone zużycie gazu na dużej głębokości. Dodatkowym problemem jest psychologia. Renoma miejsca sprawia, że część nurków traktuje Blue Hole w Dahab jako wyzwanie prestiżowe. W efekcie niektórzy podejmują ryzyko nieadekwatne do swojego doświadczenia. Dlaczego Blue Hole nazywane jest „cmentarzem nurków”? Blue Hole bywa określane mianem „Cmentarza Nurków”. Przydomek ten wynika z dużej liczby śmiertelnych wypadków odnotowanych na przestrzeni lat. Dokładne statystyki nie są prowadzone, jednak różne źródła wskazują, że liczba ofiar mogła przekroczyć nawet 200 osób. Na miejscu znajdują się tablice pamiątkowe upamiętniające zmarłych nurków. Warto jednak podkreślić, że większość tragedii nie była skutkiem niezwykłych właściwości samego miejsca. Analizy wskazują przede wszystkim na błędy ludzkie, niewystarczające kwalifikacje, nieprawidłowe planowanie nurkowania oraz lekceważenie procedur bezpieczeństwa. Wskutek tego w ostatnich latach egipskie służby i lokalne centra nurkowe zaostrzyły zasady dotyczące organizacji nurkowań w tym rejonie, starając się ograniczyć liczbę niebezpiecznych sytuacji. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.