Brytyjczycy z uznaniem o Warszawie. Docenili nie tylko znane atrakcje – także te niszowe
Brytyjski dziennik The Telegraph opublikował pełen superlatyw artykuł o atrakcjach Warszawy. Wyczerpujący tekst opisuje 20 różnorodnych atrakcji – od ikon architektury, po niszowe muzea. Jak Brytyjczycy widzą naszą stolicę?
„The Telegraph” przedstawia Warszawę jako miasto o niezwykle bogatej ofercie kulturalnej, szczególnie atrakcyjne dla miłośników muzeów. Podkreśla, że stolica łączy monumentalne instytucje historyczne z mniejszymi, bardzo oryginalnymi muzeami, tworząc wszechstronny obraz polskiej przeszłości. Ale pokazuje też, że Warszawa to nie tylko muzea – równie ważne są królewskie rezydencje, punkty widokowe, zielone przestrzenie czy wyjątkowe wydarzenia. Brytyjczyk chwali Warszawę Autorem tekstu jest Marc Di Duca, dziennikarz i autor przewodników, który do Warszawy przyjeżdża już od 20 lat i jest fanem historii naszej stolicy oraz pozostałości po epoce PRL. Nic więc dziwnego, że na swojej liście umieścił między innymi Muzeum życia w PRL przy Placu Konstytucji. Określił Warszawę wręcz jako „nirwanę dla miłośnika muzeów". Di Duca rekomenduje najważniejsze warszawskie atrakcje, dzieląc je na pięć kategorii: muzea, atrakcje za darmo, najlepsze dla rodzin, królewskie oraz dla miłośników historii. Oto one. Najlepsze muzea Na czele listy stoi Muzeum POLIN – nazwane jednym z najlepszych muzeów w Polsce, oferującym „podróż przez tysiąc lat historii Żydów polskich”. Drugie miejsce przypadło Muzeum Życia w PRL, za sugestywnie pokazaną codzienność czasów komunizmu. Dziennik wyróżnia także: Muzeum Wojska Polskiego, Stację Muzeum, Muzeum Warszawy, Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie, Neon Muzeum, Muzeum Historii Polski. The Telegraph podkreśla różnorodność – od wielkich narracji narodowych, przez lokalne, aż po niszowe tematy. Najlepsze darmowe atrakcje Tu Brytyjczycy wyróżnili recitale Chopinowskie w Łazienkach, określone jako kultowe i masowo odwiedzane przez mieszkańców, a także Stare Miasto z Kolumną Zygmunta jako „imponujący przykład powojennej rekonstrukcji”. Najlepsze atrakcje dla rodzin Wśród polecanych miejsc znalazły się: Centrum Nauki Kopernik – opisane jako najciekawsze dla młodych odkrywców, Warszawskie Zoo, punkty widokowe: Pałac Kultury i Nauki oraz Varso Tower, najwyższy budynek Unii Europejskiej. Najlepsze atrakcje królewskie Monarchia to najwyraźniej ważny temat dla Brytyjczyków, bo The Telegraph wydzielił tu osobną kategorię warszawskich atrakcji. A są to: Pałac w Wilanowie z ogrodami, Park Łazienkowski z Pałacem na Wyspie, Zamek Królewski, odbudowany po wojnie i pełen historycznych wnętrz. Najlepsze miejsca dla pasjonatów historii Brytyjski dziennik podkreśla tą kategorią dramatyczne momenty dziejów Warszawy. Tu najważniejsze atrakcje to: Muzeum Powstania Warszawskiego, Pomnik Bohaterów Getta, Pomnik Powstania Warszawskiego na Placu Krasińskich. Tak widzą Warszawę Brytyjczycy i warto z nich wziąć przykład. Niektóre atrakcje, np. Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie są rzadko odwiedzane przez samych Polaków, a szkoda. Źródło: The Telegraph Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Najmniejszy kraj w historii, który zakwalifikował się na Mistrzostwa Świata w Piłce Nożnej. Co kryje w sobie ta egzotyczna wyspa?
Fani piłki nożnej przywykli, że prym w tej dyscyplinie sportu wiodą głownie reprezentacje z Europy i Ameryki Południowej. Zbliżające się Mistrzostwa Świata to jednak idealna okazja, aby poszerzyć swoje piłkarskie horyzonty. Tym bardziej, że w USA, Kanadzie lub Meksyku zagra dotychczasowy rekordzista pod względem wielkości reprezentowanego kraju.
Spis treści: Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Historia wyspy Mroczne lata Curaçao Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Willemstad – perła kolonialnej architektury Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Mistrzostwa Świata w piłce nożnej rozpoczną się w czerwcu 2026 roku. To pierwszy raz, kiedy mundial będzie organizowany przez trzech gospodarzy turnieju – Stany Zjednoczone, Kanadę i Meksyk. Mimo że kwalifikacje do tego turnieju jeszcze się nie zakończyły, już teraz można mówić o kilku nie lada zaskoczeniach. Wśród nich jest Curaçao – jak dotychczas najmniejszy kraj, który zakwalifikował się na mundial. Niderlandy na Karaibach – co warto wiedzieć o Curaçao? Curaçao jest jednym z trzech krajów leżących na Morzu Karaibskim i podlegających pod Królestwo Niderlandów. Wraz z Arubą i Sint Maarten przez lata tworzyły tzw. Antyle Holenderskie – zgrupowane holenderskie terytorium autonomiczne. Status wysp zmienił się w 2010 r., gdy po rozwiązaniu Antyli Curaçao stało się samodzielnym krajem autonomicznym. Państwo posiada m.in. własną flagę, hymn i parlament. Językami urzędowymi są niderlandzki, angielski oraz kreolski język papiamento. Holandii podlegają m.in. wojsko i polityka zagraniczna. Historia wyspy Historia Curaçao zaczyna się na długo przed przybyciem europejskich kolonizatorów. Tereny wysp położonych na południowym wybrzeżu Ameryki Łacińskiej były zamieszkiwane przez ludy Arawaków – rdzennych Indian tego regionu. Dopiero w 1499 roku wyspa została podbita przez hiszpańskich najeźdźców, którzy w 1634 roku zostali z niej wyparci przez Holendrów. To właśnie okres niderlandzkiego panowania przyniósł najintensywniejszy rozwój infrastrukturalny Curaçao. Holenderska Kompania Zachodnioindyjska założyła obecną stolicę – Willemstad, nazywaną „drugim Amsterdamem”, która dziś stanowi jedną z największych atrakcji wyspy. Mroczne lata Curaçao Czasy kolonialne to nie tylko okres intensywnego rozwoju wyspy, lecz także czas pełen wykorzystywania i prześladowania rdzennej ludności. Ponieważ Curaçao nie posiadało złóż złota, Holendrzy długo szukali najskuteczniejszego sposobu wykorzystania tych zamorskich terenów. Ostatecznie postawiono na handel – Curaçao stało się idealnym węzłem wymiany między koloniami karaibskimi a afrykańskimi. W Willemstad powstało jedno z największych centrów handlu zniewolonymi ludźmi, przywożonymi z obszaru Zatoki Gwinejskiej, a następnie transportowanymi do pracy na poszczególnych karaibskich wyspach. Do dziś na Curaçao można zobaczyć świadectwa tej bolesnej historii, opowiadanej m.in. w Muzeum Kurá Hulanda w stolicy wyspy. Zachwycające krajobrazy – co zobaczyć na Curaçao? Curaçao jest niewielką wyspą (ma 444 km kw. powierzchni) zamieszkiwaną przez 150 tys. mieszkańców. Kameralność sprawia, że jest ona idealnym miejscem na kilkudniową wycieczkę. Po wyspie najłatwiej poruszać się samochodem, dzięki któremu można dostać się do wszystkich najważniejszych atrakcji. Curaçao to przede wszystkim obcowanie z egzotyczną przyrodą. Plaże ulokowane na północy wyspy – w rejonie miejscowości Sabana Westpunt – pozwalają nie tylko na zaznanie relaksu, ale również zejście pod taflę wody w celu obejrzenia wyjątkowej podwodnej scenerii. Na Curaçao znajduje się jedna z najzdrowszych raf koralowych, pozwalająca nurkom dostrzec m.in. żółwie morskie, kolorowe papugoryby oraz delfiny białonose. Wśród najatrakcyjniejszych curaçaońskich plaż znajdują się: Kleine Knip – idealna do snorkelingu, Playa Porto Mari – niedaleko Willemstad; na plaży można spotkać wylegujące się miejscowe świnki, Playa Lagún – kameralna plaża na północy wyspy Willemstad – perła kolonialnej architektury Wyspa swój infrastrukturalny rozwój zawdzięcza działalności Holendrów. To oni zbudowali od zera miasto Willemstad – obecną stolicę Curaçao, która w 1997 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Według organizacji miasteczko łączy w sobie „europejskie koncepcje urbanistyczne z adaptacją do tropikalnego klimatu oraz wpływami hiszpańskich, portugalskich i karaibskich stylów”. Zauważalna mieszanina stylów architektonicznych sprawia, że Willemstad ma swój oryginalny, autentyczny klimat, który przez lata funkcjonowania zachował swój pierwotny kształt. Mimo rozwoju turystyki, który ma miejsce na Curaçao od 2010 roku, stare części miasta pozostają nienaruszone, a spacer po wąskich uliczkach Willemstad nadal przenosi w czasie do XVII-wiecznej holenderskiej kolonii. Przy całym pięknie Willemstad należy pamiętać o mrocznych latach tego miejsca. Pamięć o wykorzystywanych tu niewolnikach jest ciągle obecna w tożsamości Curaçaończyków. Likier, najstarsza synagoga i oryginalny język – ciekawostki z Curaçao Nazwa Curaçao przywodzi na myśl znany na cały świat likier o niebieskiej barwie. Napój ten powstaje ze skórek lokalnych pomarańczy lahara, które sprowadzili na wyspę hiszpańscy kolonizatorzy. Swój charakterystyczny niebieski kolor drink zyskuje dopiero na kolejnych etapach przygotowań, gdy jest sztucznie barwiony na odcień przypominający wodę oceanu. Co ciekawe, produkt został wymyślony dopiero w latach 50. XX wieku na potrzeby turystycznej promocji regionu. Na Curaçao funkcjonuje jedna z najstarszych synagog obu Ameryk. Budynek został zbudowany w 1732 roku, gdy pierwsi wyznawcy judaizmu osiedlili się w Willemstad. Język papiamento, który jest jednym z języków urzędowych wyspy, łączy w sobie sposoby komunikowania charakterystyczne dla wielu grup zamieszkujących Curaçao na przestrzeni jego historii. Zawiera elementy m.in. języka hiszpańskiego, portugalskiego, holenderskiego oraz języków afrykańskich. Źródła: Lonely Planet, MojaNiderlandia Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Ten Cud Polski znajduje się 40 metrów pod ziemią. To jedna z największych atrakcji Śląska
Byliście już w Sztolni Królowa Luiza w Zabrzu? To w niej odbędziecie najdłuższy w Europie podziemny spływ łodziami i w nowoczesny sposób poznacie historię śląskiego przemysłu. To wyjątkowe na skalę Polski miejsce, które zostało wybrane „Cudem Polski 2025”. Dlaczego warto całą rodziną zejść pod ziemię?
Sztolnia Królowa Luiza w Zabrzu została wyróżniona prestiżowym tytułem Cudu Polski 2025 w ogólnopolskim plebiscycie organizowanym przez magazyn „National Geographic Traveler”. Ten niezwykły kompleks podziemnych korytarzy, pełny dawnych kopalnianych maszyn, duchów i historii pozwala poczuć autentyczny klimat górnego Śląska i odkrywać przemysłowe dziedzictwo naszego kraju w nowoczesny, interaktywny sposób. To jedna z najbardziej inspirujących atrakcji turystycznych w Polsce. Dlaczego Sztolnia Królowa Luiza została Cudem Polski? W plebiscycie „Cuda Polski” o miano najpiękniejszego i najbardziej wyjątkowego miejsca rywalizują lokalizacje z każdego województwa, a ostateczny wybór należy do internautów. W 2025 roku tytuł w województwie śląskim przypadł Sztolni Królowa Luiza. Licząca sobie blisko 200 lat sztolnia w przemyślany i ciekawy sposób – a to nie zawsze łatwe – obrazuje wyjątkową historię górnictwa, a jej podziemne korytarze pozwalają na kilka godzin przenieść się do czasów początków przemysłu. Łączy nowoczesność z tradycją – połączenie oryginalnych chodników, zabytkowych maszyn i multimedialnych ekspozycji sprawia, że ani przez chwilę nie ma miejsca na nudę. O wszystkim opowiadają charyzmatyczni przewodnicy ubrani w tradycyjne stroje górnicze, więc jest murowanym przepisem na turystyczny sukces. Największa atrakcja sztolni – podziemny spływ łodziami Nie da się ukryć, że największym magnesem na turystów z całego świata jest najdłuższy w Europie podziemny spływ łodziami. Odbywa się na terenie dawnej Głównej Kluczowej Sztolni Dziedzicznej. Trasa liczy ponad kilometr, a w trakcie rejsu można podziwiać widowiskowe instalacje świetlne oraz multimedialne pokazy, które obrazują historię i codzienność pracy górników. Skarbnik, czyli legendarny duch kopalni Elementem nieodzownie związanym z górnictwem śląskim jest postać Skarbnika – opiekuna kopalni i duchowego strażnika podziemi. Podczas zwiedzania można spotkać prawdziwego ducha, który opowiada legendy i przekazuje tajemną, górniczą wiedzę. To atrakcja szczególnie ceniona przez młodszych gości. Czemu sztolnia zawdzięcza swoją nazwę? XVIII-wieczne odkrycia pokładów węgla na Górnym Śląsku sprawiło, że na terenie dzisiejszego Zabrza postanowiono zbudować jedną z pierwszych państwowych kopalń węglowych. Prace rozpoczęły się już 1791 roku, ale dopiero w 1811 roku otrzymała ona nazwę „Königin Luise Grube”, czyli „Królowa Luiza”, na pamiątkę zmarłej rok wcześniej żony króla Fryderyka Wilhelma III. Obecnie wchodzi w skład Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, które dba o rozwój turystyki kopalnianej. Jak odwiedzić sztolnię? Zwiedzanie Sztolni Królowa Luiza jest dostępne przez cały rok, chociaż trasy różnią się w zależności od sezonu. Znajduje się ona w centrum Zabrza, więc wygodnie dostać się można do niej zarówno samochodem, jak i komunikacją miejską. Mieści się przy ul. Wolności 408. Bilety dostępne są do zakupu na miejscu lub online poprzez oficjalną stronę Muzeum Górnictwa Węglowego. Warto zarezerwować wycieczkę, bo rosnąca popularność sztolni – i konieczność zwiedzania z przewodnikiem – potrafią stworzyć niemałe kolejki głodnych wrażeń turystów. Warto pamiętać, że należy wyposażyć się w wygodne, sportowe obuwie oraz ciepłą odzież: temperatury pod ziemią wynoszą około 12 stopni Celsjusza niezależnie od pory roku. Sponsorem plebiscytu Cuda Polski jest: Źródło: National Geographic Polska, Muzeum Górnictwa Węglowego Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Zamek Wielkiego Księcia Witolda to jedna z ulubionych destynacji Polaków. Jesienią i zimą jest równie zachwycający
Zamek w Trokach jawi się jako enklawa spokoju, zlokalizowana w pobliżu gwarnego Wilna. Historyczna warownia zachwyca wspaniałą architekturą, ale nie tylko. Równie fascynujące są same dzieje tego niezwykłego miejsca. Co warto wiedzieć o tej niezwykłej atrakcji? Poniżej przybliżamy historię wspaniałego zamku.
Spis treści: Bajkowy zamek na wodzie Historia zamku w Trokach Kiedyś twierdza i rezydencja, dziś atrakcja turystyczna Troki to nie tylko zamek Zamek słynący z wyjątkowej lokalizacji i niezwykłej architektury w przeszłości był warownią, chroniącą Wielkie Księstwo Litewskie przed krzyżakami i reprezentacyjną rezydencją książąt. Dziś jest największą atrakcją w podwileńskich Trokach – miejscem zachwycającym swoim pięknem i historią. Bajkowy zamek na wodzie Czerwone, gotyckie wieże trockiego zamku wynurzają się z tafli jeziora Galwe, którego lustro rozlewa się w zlokalizowanych w odległości około 28 km od Wilna Trokach. Okazała warownia wznosi się na wyspie i wraz z prowadzącym do jej bram drewnianym mostem i otaczającymi ją lasami Trockiego Parku Narodowego tworzy scenerię, przywodzącą na myśl ilustrację do baśniowej opowieści. Historia zamku w Trokach Dziś otoczenie zamku emanuje absolutnym spokojem, ale nie zawsze tak było. W przeszłości warownia w Trokach była świadkiem wielu burzliwych wydarzeń. Serce Wielkiego Księstwa Litewskiego Jedyny w Europie Wschodniej zamek na wyspie nie jest pierwszym, który powstał w Trokach. Wcześniej wzniesiono tam warownię na półwyspie, w 1375 roku. Powstała, gdy wielki książę litewski Kiejstut Giedyminowicz przeniósł stolicę swojego księstwa. Decyzja ta była podyktowana strategiczną koniecznością. Wielkie Księstwo Litewskie znajdowało się wówczas pod nieustanną presją ze strony zakonu krzyżackiego. Potężny zamek na półwyspie miał być linią obronną, chroniącą kraj przed najazdami, jednak w obliczu krzyżackiej potęgi, okazał się za słaby. W 1377 roku twierdza doznała poważnych zniszczeń. Jakby tego było mało, po zamordowaniu Kiejstuta stał się areną „bratobójczych” walk, między jego synem Witoldem a Władysławem Jagiełłą. Wspierany przez Krzyżaków Witold w 1383 roku zdobył zajętą przez Jagiełłę twierdzę. Wojnę zakończyła dopiero ugoda zawarta między stryjecznymi braćmi. Tym samym Jagiełło odzyskał Troki i stał się władcą Wielkiego Księstwa Litewskiego. Zamek na wyspie miał wzmocnić linię obrony W 1404 roku wielki książę zadecydował o budowie nowej warowni w Trokach. Zamek, który w zamierzeniu miał stanowić militarne wsparcie dla zlokalizowanej na półwyspie twierdzy, powstał na największej z trzech wysp jeziora Galwe. Prace trwały cztery lata. W tym czasie powstały dwa potężne, trzykondygnacyjne skrzydła i mierzący 35 metrów stołp, w którym mieściła się kaplica i część pomieszczeń mieszkalnych. Kluczowym elementem zamku był pałac książęcy z wewnętrznym dziedzińcem, otoczony drewnianymi galeriami. O ile w pierwszej fazie dominującym materiałem był kamień, to do rozbudowy zamku użyto czerwonej cegły. Warownia zyskała wówczas styl gotycki. W trzeciej fazie skupiono się na wzmocnieniu funkcji obronnej. Masywne mury zostały dodatkowo wzmocnione. W rogach zamku wzniesiono trzy baszty, w których mieściły się składy amunicji. Dobudowano galerie, umożliwiające prowadzenie ostrzału. Z czasem rola zamku uległa zmianie Upadek potężnej twierdzy jest datowany na XVII wiek, jednak jej powolny zmierzch rozpoczął się już dwa stulecia wcześniej. Bitwa pod Grunwaldem – wydarzenie, które ugruntowało potęgę Wielkiego Księstwa Litewskiego – złamała krzyżacką potęgę. Co za tym idzie, potężna obronna warownia w dużej mierze przestał być już potrzebna. Zamek został wówczas przekształcony w reprezentacyjną rezydencję książęcą i stał się centrum dyplomacji politycznego serca Wielkiego Księstwa Litewskiego. W jego murach przyjmowano posłów i koronowane głowy z całej Europy. W latach 1413–1430 sam Władysław Jagiełło gościł tam kilkanaście razy. Symbolicznym końcem tej epoki stała się śmierć Witolda. 27 października 1430 roku wielki książę zmarł w zamkowych murach. Zanim odszedł, przekazał Jagielle władzę wielkoksiążęcą. Upadek zamku W czasie, gdy rządy sprawowali Zygmunt Stary i jego następca, Zygmunt August, zamek przeszedł kolejne przebudowy, których celem było przystosowanie go do pełnienia funkcji letniej rezydencji. To właśnie wtedy gotycka twierdza zyskała wspaniały renesansowy styl. Jednak wkrótce miała obrócić się w ruinę. Toczone w XVII stuleciu wojny z Rosją i ze Szwecją znacząco pogorszyły kondycję obiektu. Zniszczony zamek został opuszczony. Przez kolejne lata niszczał, aż w XVIII wieku pozostały po nim jedynie resztki murów. Zamek na wyspie powstał z gruzów niczym Feniks z popiołów Pierwsze plany rekonstrukcji wspaniałej niegdyś twierdzy powstały już w XIX wieku. W 1822 roku Wincenty Smokowski przerysował trzynaście fragmentów malowideł, które zdobiły jedną z sal na pierwszym piętrze. 19 lat później opublikował ich opis na łamach „Athenaeum”, wileńskiego czasopisma literacko-naukowego. W 1888 roku Imperialna Komisja Archeologiczna udokumentowała przeszłość obiektu, jednak prace konserwatorskie rozpoczęły się dopiero w XX wieku. W 1905 roku władze carskie wyraziły zgodę na konserwację i częściowa odbudowę ruin. Gdy po I wojnie światowej Troki znalazły się w granicach II Rzeczypospolitej, ruiną zajął się Stanisław Lorentz, polski konserwator zabytków. W 1929 roku zadecydował o konieczności podjęcia natychmiastowych działań w celu zachowania istniejących pozostałości. Prace w dużej mierze sfinansował własnymi środkami. Żeby móc rozpocząć konserwację, zaciągnął pożyczkę na kwotę 10 tys. złotych w Banku Gospodarstwa Krajowego. Z uwagi na brak umożliwiającej rekonstrukcję ikonografii, Lorentz nie zdecydował się na odbudowę. Zakres prac miał mieć charakter typowo konserwatorski. To podejście uległo zmianie po jego ustąpieniu ze stanowiska. Następca Lorentza, Ksawery Piwocki, rozpoczął prace rekonstrukcyjne, które kontynuował następny konserwator, Witold Kieszkowski. Odbudowano wówczas południowo-wschodnią wieżę, przysklepienia piwnic i sali na pierwszym piętrze, a także zakonserwowano pozostałości pałacu książęcego. Po II wojnie światowej pracę rozpoczętą przez Polaków kontynuowali Litwini. Do 1956 roku nadbudowano mury zamku górnego, a do 1961 – odbudowano główną wieżę. Dolny zamek doczekał się rekonstrukcji w 1971 roku. Do 1984 roku wszystkie baszty i wieża bramna były już zadaszone. Co warte podkreślenia, konserwatorzy nie przywrócili renesansowego stylu obiektu. Zamiast tego zdecydowali się na wcześniejszy gotyk. Kiedyś twierdza i rezydencja, dziś atrakcja turystyczna Od 1962 roku w zamkowych murach mieści się Muzeum Historyczne w Trokach. W zbiorach placówki znajduje się około 400 tys. eksponatów, przedstawiających historię regionu. Główne ekspozycje są zlokalizowane w pałacu książęcym i kazamatach. W pałacowych komnatach prezentowane są wystawy poświęcone wielkim książętom litewskim, dziejom zamków (na wyspie i na półwyspie) i samego miasta. Można też podziwiać tam cenne znaleziska archeologiczne. Z kolei w szesnastu salach, znajdujących się na terenie dawnych koszarów, zgromadzono bogate zbiory sztuki użytkowej. Znajdują się tam między innymi zabytkowe meble i zegary, trofea myśliwskie i wspaniałe fajki. Należy podkreślić, że w zrekonstruowanych na wzór XV-wiecznych wnętrzach można podziwiać przede wszystkim zbiory z wieków od XVIII do XX. Ten historyczny dysonans wynika z kuratorskiej konieczności. Oryginalne wyposażenie zamku nie przetrwało stuleci zniszczeń. Można zatem powiedzieć, że muzeum pełni podwójną rolę. Sama budowla przedstawia historię średniowiecznej Litwy, ale ekspozycje są przykładami późniejszej sztuki użytkowej. Czy to wada? Niekoniecznie. Dzięki tej złożoności, muzeum oferuje podróż przez kilka epok. Wydarzenia kulturalne Warto wspomnieć, że zamek nie jest wyłącznie statycznym zabytkiem. Na jego dziedzińcach regularnie odbywają się historyczne inscenizacje, średniowieczne festiwale, jarmarki, koncerty i inne wydarzenia kulturalne. Troki to nie tylko zamek Średniowieczny zamek jest główną atrakcją Trok. Główną, ale nie jedyną. W mieście do dziś zachowało się dziedzictwo Karaimów, najmniejszej mniejszości etnicznej na Litwie. W oczy rzucają się przede wszystkim tradycyjne karaimskie domy – drewniane, kolorowe budowle z trzema oknami od frontu. Zgodnie z legendą, jedno jest przeznaczone dla Boga, drugie – dla księcia Witolda, a trzecie – dla domowników. Na uwagę zasługuje także kienesa, czyli drewniany, zbudowany na planie kwadratu i przykryty charakterystycznym łamanym dachem dom modlitwy. Przez pewien czas po II wojnie światowej trocka kienesa była jedyną funkcjonującą w Europie. Wizyta w Trokach nie byłaby kompletna bez spróbowania specjałów kuchni karaimskiej. Jej sztandarowym daniem są kibiny – pierogi z ciasta drożdżowego, nadziewane siekaną baraniną. Warto też wybrać się na drugi brzeg jeziora, by zwiedzić wspaniały Pałac Tyszkiewiczów w Zatoczu. Neoklasycystyczną budowlę otacza piękny, rozległy park. Inne atrakcje, które można podziwiać w okolicy, to między innymi: bazylika Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny z obrazem Matki Boskiej Trockiej – najważniejsza świątynia katolicka w mieście, ufundowana przez samego księcia Witolda. Obecny budynek jest rezultatem wielu przebudów i zawiera elementy gotyku i baroku; Karaimskie Muzeum Etnograficzne – miejsce to przedstawia tradycje i zwyczaje Karaimów. Można tam zobaczyć między innymi oryginalne stroje; stara poczta – piękna drewniana budowla z kolumnami. Obecnie mieści się tam siedziba dyrekcji Narodowego Parku Historycznego w Trokach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Kraina zamków, ikon i drewnianych świątyń. To jeden z najpiękniejszych regionów Polski
Tytuł laureata prestiżowego plebiscytu „Cuda Polski 2025” dla województwa Podkarpackiego otrzymał renesansowy Zamek w Krasiczynie. To jednak nie jedyna atrakcja tego wyjątkowego regionu. Co jeszcze warto zobaczyć, zwiedzając południowo-wschodnią Polskę?
Spis treści: Cztery Baszty zamku w Krasiczynie Zamkowy ogród rodziny Sapiehów Zamek w Krasiczynie współcześnie Losy Twierdzy Przemyśl Nowe życie twierdzy Na styku wielu kultur – szlakiem Łemków, Bojków i innych mniejszości etnograficznych W środku łemkowskiej osady Jak powinno się mówić o Beksińskim? Podkarpackie ikony Rzeka San, w okolicy której położone są mury zamku w Krasiczynie, wije się wśród innych podkarpackich atrakcji, o których warto wiedzieć, planując wyjazd na południowy wschód Polski. Oprócz zapierającej dech w piersiach przyrody – warto wspomnieć choćby słynne połoniny Wetlińską i Caryńską – na Podkarpaciu odkryjemy wiele miejsc przypominających o losach tego regionu, jego mieszkańcach, narodach i burzliwej historii. Cztery Baszty zamku w Krasiczynie Z perspektywy drogi krajowej numer 28, biegnącej przez sam środek Krasiczyna, trudno dostrzec potęgę i monumentalność zamku wznoszącego się w tej miejscowości. Ogród otaczający rezydencję skutecznie uniemożliwia przypadkowym gapiom przyglądanie się fasadom budynku. Kiedy jednak pokonamy bramę wjazdową, naszym oczom ukaże się spektakularna budowla, której wygląd przywodzi na myśl skojarzenia z zamczyskami z bajek Disneya. Aby wejść przez główną bramę zamku, należy najpierw przedostać się przez most nad fosą, w której niegdyś znajdował się forteczny kanał obronny. Po wejściu na zamkowy dzieciniec naszym oczom ukażą się cztery różniące się od siebie baszty. Każda z nich powstała na przełomie XVI i XVII wieku, kiedy to mecenas sztuki i właściciel zamku, Marcin Krasicki, zdecydował się na przebudowę rezydencji w stylu renesansowo-manierystycznym. Szlachcic nadał każdej z baszt osobną nazwę, odzwierciedlającą jej przeznaczenie. W ten sposób powstały: Baszta Papieska – w której funkcjonowały komnaty dla dygnitarzy papieskich; Baszta Królewska – z komnatami na wypadek przyjazdu króla; Baszta Boska – zawierająca genialnie zachowaną kaplicę przyrównywaną do Kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu; Baszta Szlachecka – zwana również rycerską. Przeznaczenie nie miało jedynie symbolicznego charakteru. Zamek rzeczywiście gościł polskich władców, takich jak Zygmunt III Waza, Jan Kazimierz czy Władysław IV Waza. W baszcie papieskiej nocować miał nuncjusz papieski Cosimo de Torres, przebywający w Polsce z misją zachęcenia polskich władz do wzięcia udziału w wojnie z Turkami. Baszty połączone są attyką, która stanowi jeden z najpiękniejszych elementów zamku. Elewacja pokryta jest sgraffito – zdobieniem wytwarzanym techniką polegającą na nakładaniu na mur kilku warstw różnie zabarwionego tynku i zeskrobywaniu według wzoru warstw wierzchnich. Metoda ta tworzy spektakularny efekt. Zamkowy ogród rodziny Sapiehów Po latach, gdy zamek przechodził z rąk do rąk pomiędzy różnymi rodzinami szlacheckimi, w XIX wieku trafił w końcu do rodziny Sapiehów, która znacznie przyczyniła się do rozwoju rezydencji. To właśnie ona rozbudowała park otaczający budowlę, sadząc w nim wiele roślin, które porastają zamkowe ogrody do dziś. Spacerując po parku można natrafić na liczne egzotyczne gatunki sprowadzone przez Sapiehów, znanych z pasji do podróży. W 1939 roku, wraz z nadejściem II wojny światowej, zamek został odebrany Sapiehom, po czym trafił w ręce wojsk sowieckich. Na tamte lata przypadają mroczne czasy dla budowli, podczas których rezydencja została splądrowana, a wiele znajdujących się tam elementów wystroju już nigdy nie wróciło na swoje oryginalne miejsce. Po wojnie obiekt pełnił jeszcze funkcję m.in. siedziby technikum leśnego, aż w 1996 r. teren przejęła Agencja Rozwoju Przemysłu, która po remoncie udostępniła obiekt zwiedzającym. Zamek w Krasiczynie współcześnie Obecnie zamek jest otwarty dla turystów. Oferta zawiera odwiedzenie m.in. dziedzińca, kaplicy w Baszcie Boskiej oraz grobowca rodziny Sapiehów. Goście mogą również spacerować rozległymi ogrodami zamkowymi, odpoczywać na parkowych ławkach czy posilać się w eleganckiej restauracji. Zamek jest unikatową budowlą nie tylko w skali regionu, ale i całego kraju, a każda forma spędzania czasu w zamkowych murach przybliża nas do epoki, gdy w komnatach rezydencji gościli polscy królowie. Losy Twierdzy Przemyśl „Centrum Dowodzenia – Twierdza Przemyśl ma być wizytówką turystyczną dla całego miasta”. W takich słowach nowo powstały obiekt opisuje Anna Cichy z Przemyskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji. Muzeum zostało otwarte w 2024 roku i ma za zadanie wprowadzić zwiedzających w realia funkcjonowania twierdzy – od jej powstania, do kapitulacji w 1915 roku. To od Centrum Dowodzenia należy zacząć swoją przygodę z systemem kilkudziesięciu fortów położonych w Przemyślu i okolicach. Fortyfikacje, których budowa rozpoczęła się w 1871 r. na wniosek cesarza Austrii Franciszka Józefa, układają się w dwa pierścienie: wewnętrzny i zewnętrzny. Pierwszy z nich początkowo okalał granice miasta, lecz wraz z rozbudową Przemyśla został wchłonięty przez miejską zabudowę. Zewnętrzny krąg natomiast okrąża podkarpackie miasto w promieniu ok. 40 km. Centrum Dowodzenia stanowi doskonałą „bazę wypadową”, w której odwiedzający zostają wyposażeni w wiedzę pomocną przy odkrywaniu kolejnych elementów przemyskich fortyfikacji. Nowe życie twierdzy Obiekt spełnia wszelkie standardy nowoczesnej placówki muzealnej. Dzięki interaktywnej ekspozycji turyści mogą zgłębić historię całej Twierdzy Przemyśl. Wystawa nie tylko opisuje dzieje tamtejszych umocnień, ale przede wszystkim podkreśla rolę ludzi, którzy przez lata tworzyli tę potężną linię obronną. W C.D. ukazane są losy wielu narodowości, które przez lata brały udział w konfliktach austriacko-rosyjskich. Świadectwem międzynarodowego znaczenia obiektu są m.in. historie węgierskich turystów, którzy traktują Twierdzę Przemyśl jak narodowy pomnik – symbol odwagi i bohaterstwa swoich rodaków. Forty, podobnie jak większość ówczesnych terenów Podkarpacia, były miejscem splotu kultur. Wśród około 131 000 żołnierzy byli Polacy, Węgrzy, Ukraińcy i wielu przedstawicieli innych narodowości. Ich historia, eksponowana w Centrum Dowodzenia, pozwala lepiej zrozumieć losy tych unikatowych w skali Europy budynków fortecznych. Na styku wielu kultur – szlakiem Łemków, Bojków i innych mniejszości etnograficznych. Opowiadając historię południowo-wschodnich ziem Polski, nie sposób pominąć wątku dotyczącego kulturowego tygla, jaki przez wieki kształtował te tereny. Doliny i góry południowego Podkarpacia zamieszkiwało wiele grup etnograficznych, różniących się od Polaków obyczajami i tradycją. Najpopularniejszą mniejszość stanowili greckokatoliccy Łemkowie, osiadli w niższych partiach współczesnego województwa podkarpackiego. Ich głównym zajęciem było rolnictwo, choć słynęli przede wszystkim z pasterstwa. Redyki – uroczyste spędy owiec z hal i pastwisk do wsi na zakończenie sezonu pasterskiego – na stałe wpisały się w bieszczadzki krajobraz. Łemkowie nie stanowili jedynej grupy etnograficznej zamieszkującej tereny tej części Karpat. Należy wspomnieć jeszcze o innych grupach karpackich „górali”, takich jak Bojkowie – zamieszkujący wyższe partie bieszczadzkich gór – lub Głuchoniemcy – potomkowie niemieckich osadników sprowadzonych na wschód w celu polepszenia infrastruktury regionu. Wszystkie te grupy przez wieki współistniały na terenach Podkarpacia, kształtując razem kulturę tego regionu. W dzisiejszym pejzażu można dostrzec liczne obiekty przypominające o czasach, gdy te ziemie stanowiły prawdziwą mozaikę kultur. W środku łemkowskiej osady Na wytyczonym w 2001 roku Szlaku Architektury Drewnianej, który obejmuje ok. 130 obiektów i podzielony jest na dziewięć tras turystycznych, odnajdziemy wiele obiektów będących pozostałościami po podkarpackiej kulturze łemkowskiej. Wśród najpopularniejszych budowli znajdują się m.in. Cerkiew św. Mikołaja w Rzepedzi czy Cerkiew Opieki Matki Bożej w Komańczy. Oprócz budynków sakralnych (zarówno kościołów jak i cerkwi), zobaczymy też zabudowę uzdrowiskową, dworki czy pałace. Wędrówka szlakiem pozwala nie tylko podziwiać dawne drewniane budowle, lecz także odkryć, jak zmieniły się ich funkcje na przestrzeni lat, np. poprzez transformacje niektórych cerkwi w kościoły rzymskokatolickie. Dla entuzjastów architektury drewnianej obowiązkowym punktem na trasie jest Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. Wchodząc do tego największego muzeum etnograficznego w Polsce, przeniesiemy się do epoki „ludów pogranicza”. W skansenie możemy spacerować po galicyjskim rynku, wejść do środka osiemnastowiecznej synagogi lub skorzystać z usług poczty z początków XX wieku… i rzeczywiście można stamtąd wysłać pocztówkę! Muzeum podzielone jest na kilka stref, z których większość odnosi się do konkretnych podkarpackich grup etnograficznych. Odwiedzający mogą więc zajrzeć do łemkowskiej wioski, wejść do bojkowskiej cerkwi lub usiąść w doliniańskiej karczmie. Wszystkie obiekty zostały wiernie odwzorowane lub „żywcem” przeniesione z różnych zakątków regionu. W skansenie zobaczymy również budowle związane z przemysłową historią regionu, takie jak tartak wodny czy sektor naftowy wyposażony w szyby. Jak powinno się mówić o Beksińskim? Obrazy wybitnego polskiego malarza Zdzisława Beksińskiego mogą budzić grozę, obrzydzenie, a nawet strach. Mogłoby się więc wydawać, że muzeum, które przecież dysponuje najpokaźniejszą kolekcją dzieł artysty, stanowić będzie coś na kształt „koszmarnego domu”. Dodatkowo wyobraźnię podkręca powszechnie znana historia rodziny Beksińskich – syn malarza Tomek popełnił samobójstwo, a sam Beksiński został zamordowany we własnym mieszkaniu w Warszawie. Czy jednak rodzinne losy powinny przysłaniać nam to, co najważniejsze w artyście – jego obrazy? Na to pytanie stara się odpowiadać Galeria Zdzisława Beksińskiego, będąca częścią bogatej kolekcji Muzeum Historycznego w Sanoku. Sanocka ekspozycja stanowi największą na świecie prezentację prac Zdzisława Beksińskiego. Spektakularna kolekcja trafiła w ręce muzeum za sprawą testamentu, w którym artysta zobowiązał się do przekazania wszystkich swoich dzieł placówce z Sanoka. W muzeum możemy zresztą zobaczyć ów dokument, który zdobi salę odwzorowującą warszawską pracownię Beksińskiego. Po wyjściu z pomieszczenia ekspozycja prowadzi do pokoju pełnego najbardziej znanych obrazów Beksińskiego. Artysta zwykł nie nazywać swoich prac, a wymienianie ich jedynie z numerologicznych tytułów niewiele mówi. Mimo to obrazy na stałe wpisały się w zarówno przeszłą, jak i współczesną popkulturę. Charakterystyczne obiekty malowane przez Beksińskiego były inspiracją dla wielu filmów (np. nominowana do nagrody Oscar „Katedra”), gier komputerowych czy komiksów. Nie będzie przesadą stwierdzenie, że współcześni artyści garściami czerpali z twórczości sanockiego malarza. Jej ponadczasowość stanowi jedną z najistotniejszych cech i doskonały powód, aby odwiedzić mury Zamku w Sanoku, w którym mieści się Muzeum Historyczne. Podkarpackie ikony Muzeum to jednak nie tylko skarbnica sztuki Beksińskiego. Dysponuje ono również „najcenniejszym w kraju zbiorem ikon” – jak z dumą przyznaje Jarosław Serafin, dyrektor Muzeum Historycznego. Kolekcja sztuki cerkiewnej zawiera ponad 1200 eksponatów, wśród których znajdują się m.in. ikony, drewniane krzyże czy szaty liturgiczne. Zbiory pochodzą z prawosławnych i greckokatolickich świątyń, które znajdowały się na terenach południowo-wschodniej Polski i Ukrainy. Eksponaty ulokowane są w zamkowych komnatach. Drewno, będące dominującym materiałem używanym przy tworzeniu przedmiotów liturgicznych, wytwarza charakterystyczny, wilgotny zapach, który zostaje z nami na długo po opuszczeniu zamku. Prawdziwą „perłę w koronie” kolekcji stanowi gotycka figura św. Pawła. Posąg mierzy 187 cm wysokości i pozbawiony jest oryginalnej polichromii. Z wielobarwnej ozdoby zachował się tylko niewielki fragment koloru na tylnej części szaty świętego. Skrawek kolorowego drewna rozbudza głód koneserów sztuki, wzdychających nad tym, jak okazale wyglądałaby figura w pełnej szacie barw. Zarówno dla Beksińskiego, jak i dla kolekcji sakralnej, którą eksponuje muzeum, warto przyjechać do tego obiektu w Sanoku. Ta mało znana atrakcja dysponuje zbiorami na europejską skalę. Należy o tym pamiętać, będąc w okolicy doliny Sanu. Źródło: Podkarpackie Travel Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Topola Tekla to żywy pomnik historii i sztuki. Gdzie rośnie to niezwykłe drzewo?
Topola Tekla to coś więcej niż pomnik przyrody, którego wymiary budzą autentyczny respekt. To dzieło sztuki, które pobudza wyobraźnię jak żadne inne. Rośnie od około 100 lat. Widziała transformację Śląska, zmiany pokoleń i rozwój otaczającej ją wsi. Z lokalnego dużego drzewa stała się chronionym zabytkiem i ogólnopolską atrakcją, która wciąż żyje i kreuje nowe wspomnienia u turystów z całego kraju.
Spis treści: Drzewo zza oceanu Historia zapisana w słojach topoli Tekli Jak topola Tekla stała się jednym z najsłynniejszych drzew w Polsce? Turystyczna strona Chudowa Chudów to średniej wielkości wieś w powiecie gliwickim, pozornie podobna do wielu innych w okolicy. A jednak coś ją wyróżnia. Podziwiając sielskie krajobrazy, w oczy rzucają się zrekonstruowane ruiny zamku. W odległości około 150 m od murów ukazuje się widok tak samo absurdalny, jak zachwycający – potężne, wiekowe drzewo, w którego pniu osadzono najprawdziwsze drzwi i fantazyjne, stylowe okienko. To właśnie słynna topola Tekla, żywy świadek stu lat historii, który wciąż tworzy nowe wspomnienia dla kolejnych pokoleń. Drzewo zza oceanu Tekla należy do gatunku topoli kanadyjskiej (Populus x canadensis), a dokładniej jej popularnej odmiany „robusta”. Mówimy tu o hybrydzie, która powstała ze skrzyżowania euroazjatyckiej topoli czarnej (P. nigra) z amerykańską topolą deltoidalną (P. deltoides). Pierwsze takie mieszańce wyhodowano już na początku XVIII wieku, we Francji. Gatunek ten charakteryzuje się ekstremalnie szybkim tempem wzrostu, ale jego żywotność jest stosunkowo krótka – zwykle sięga od 100 do maksymalnie 200 lat. Metryka giganta Wymiary Tekli są iście imponujące. W zależności od pomiaru, obwód jej pcha waha się od 7,24 do ponad 7,5 metra. Mówimy tu zatem o bezsprzecznie najgrubszej jednodniowej topoli kanadyjskiej w Polsce. Żeby objąć jej pień, potrzeba kilku dorosłych osób trzymających się za ręce. Choć jej korona została w przeszłości drastycznie zredukowana, drzewo wciąż sięga wysokości około 23–25 metrów. W Rejestrze Polskich Drzew Pomnikowych Tekla znajduje się na 134. miejscu pod względem obwodu pnia i 1075. pod względem wysokości. Historia zapisana w słojach topoli Tekli W lokalnych opowieściach pojawiają się sugestie, że drzewo może pamiętać nawet XVIII wiek. Należy jednak podkreślić, że to najprawdopodobniej mit, być może wynikający z bliskości XVI-wiecznego zamku lub historii samego gatunku topoli kanadyjskiej. Bardziej wiarygodna wersja pochodzenia Tekli wskazuje, że została posadzona po 1920 roku. Prawdopodobnie pochodzi z pierwszej partii sadzonek topoli bujnych odmiany „robusta”, które trafiły na Śląsk z renomowanych szkółek leśnych w Niekłaniu. Jej posadzenie wpisuje się zatem w okres odbudowy kraju po I wojnie światowej i modernizacji krajobrazu. Wyjątkowa wola przetrwania Mimo swojej potęgi, Tekla jest drzewem, które wiele przeszło. Jej stan zdrowotny określa się jako „fatalny”, co jest wynikiem licznych ingerencji człowieka w jej strukturę na przestrzeni lat. Jednak mimo zaawansowanego wieku i trudnej historii, ta wyjątkowa topola nadal chce trwać. Ludzkie działania naraziły ją na szwank, ale drzewo ciągle wykazuje niezwykłą zdolność do regeneracji, wypuszczając liczne odrośla i pędy, jakby walczyło o każdy kolejny rok. Paradoksalnie to właśnie dzięki ludzkim działaniom topola Tekla stała się najsłynniejszym przedstawicielem swojego gatunku w Polsce. Dziś jest żywym symbolem kompromisów, jakie niesie ze sobą ochrona dziedzictwa przyrodniczego w gęsto zaludnionym krajobrazie. Jak topola Tekla stała się jednym z najsłynniejszych drzew w Polsce? Topola Tekla rosła przez dekady, stając się charakterystycznym elementem krajobrazu Chudowa. Przełomowy moment w jej historii nastąpił 17 września 1981 roku. To właśnie tego dnia, na mocy decyzji wojewody katowickiego, została oficjalnie uznana za pomnik przyrody. Ten akt prawny nie tylko zapewnił jej ochronę, ale także formalnie potwierdził jej wyjątkową wartość. Jednak to nie monumentalne wymiary ani status pomnika przyrody zapewniły Tekli autentyczną sławę. Drzewo stało się słynne w całej Polsce za sprawą instalacji, wykonanej z inicjatywy Fundacji „Zamek Chudów”. Mowa o drzwiach wkomponowanych w naturalny otwór dziupli znajdującej się w pniu i o tym, co kryje się za nimi. A kryje się sporo. Chatka jak z bajki o Kubusiu Puchatku Wbrew pozorom, nie jest to prowizoryczna konstrukcja. Mówimy tu o starannie wykonanej stolarce, która szanuje naturalny kształt otworu. Przekraczając próg, wchodzi się do zaskakująco przestronnego wnętrza. W środku bez problemu zmieści się kilka dorosłych osób. Dziupla została urządzona jak mały, przytulny pokoik. Znajduje się tam niewielki stolik, a do siedzenia służą drewniane krzesełka, taborety i ławeczki. Całości dopełnia stylowe okienko po drugiej stronie pnia, przez które wpada światło, tworząc wrażenie prawdziwego domku. Ta przemyślana aranżacja przekształca naturalny ubytek w pniu w przytulne schronienie i to właśnie ona jest sednem fenomenu topoli Tekli. Zamiast postrzegać wypróchniały pień jako oznakę słabości i rozkładu, opiekunowie drzewa uczynili z niego największy atut. Turystyczna strona Chudowa Topola Tekla nie jest samotną atrakcją. Wręcz przeciwnie, stanowi centralny punkt dobrze zorganizowanego kompleksu turystycznego, który oferuje coś dla każdego. Topola i zamek, czyli duet idealny Drzewo i zamek w Chudowie tworzą nierozerwalny duet. Ruiny renesansowej warowni z lat 30. XVI wieku stanowią historyczne tło dla przyrodniczej atrakcji. Dzięki staraniom Fundacji „Zamek Chudów” wieża zamkowa została odbudowana i dziś mieści muzeum, w którym prezentowane są eksponaty odkryte podczas prac archeologicznych. Na terenie zamku regularnie odbywają się też imprezy plenerowe, z których najsłynniejszy jest sierpniowy Jarmark Średniowieczny. Zamek dostarcza tła historycznego, a Tekla – elementu baśni i natury. Sielska okolica Wizyta w Chudowie to okazja do dłuższego spaceru. Tuż obok zamku znajduje się zabytkowy spichlerz, a całą okolicę otaczają przyjemne tereny zielone. Dodatkową atrakcją, zwłaszcza dla dzieci, są ustawione w zamkowym ogrodzie figury postaci ze śląskich legend, takie jak utopiec czy skarbnik. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Civita di Bagnoregio – niezwykłe miasto na skale w sercu Włoch
Civita di Bagnoregio to jedno z wyjątkowych miejsc we Włoszech, które zachwyca zarówno turystów, jak i miłośników historii. Położone w regionie Lacjum, około 120 km na północ od Rzymu, miasto wznosi się na wysokiej skale tufowej, oferując zapierające dech w piersiach widoki na dolinę Tybru i okoliczne lasy. Choć dziś jest niemal opuszczone, szacuje się, że rocznie przyciąga blisko milion turystów. Civita di Bagnoregio, nazywane też „miastem, które umiera”, to miejsce, które łączy w sobie niezwykłą historię, średniowieczną architekturę i dramatyczne procesy geologiczne.
Spis treści: Historia Civita di Bagnoregio Z czego słynie Civita di Bagnoregio? Dlaczego Civita di Bagnoregio nazywane jest umierającym miastem? Zwiedzanie Civita di Bagnoregio Ochrona „Umierającego Miasta” Civita di Bagnoregio to jedno z najstarszych i najbardziej niezwykłych miast Lacjum. Jej początki sięgają czasów Etrusków, którzy ponad 2500 lat temu założyli tu osadę na naturalnym, tufowym wzgórzu. Historia Civita di Bagnoregio Korzystne położenie na skrzyżowaniu dawnych szlaków handlowych sprzyjało rozwojowi miasta, które szybko stało się lokalnym centrum rzemiosła i wymiany towarów. Etruskowie wytyczyli tu system ulic w układzie cardo i decumanus, charakterystyczny dla ich urbanistyki, a następnie przejęty przez Rzymian. Do starożytnej Civity prowadziło niegdyś pięć bram miejskich, z których do dziś zachowała się Porta Santa Maria, zwana też Porta Cava. W okolicach San Francesco Vecchio odkryto ślady dawnej nekropolii etruskiej. Słynna Jaskinia św. Bonawentury, która według legendy jest miejscem uzdrowienia przyszłego świętego przez św. Franciszka z Asyżu, pierwotnie była komorowym grobowcem etruskim. Przez wieki mieszkańcy musieli zmagać się z problemami geologicznymi – trzęsieniami ziemi i erozją tufowych skał, które nieustannie zmieniały krajobraz miasta. Już w III wieku p.n.e. Etruskowie i Rzymianie podejmowali prace związane z odprowadzaniem wody deszczowej i umacnianiem stoków, by zapobiegać osuwiskom. W średniowieczu Civita była siedzibą biskupa i ośrodkiem lokalnej władzy. Z biegiem stuleci znaczenie miasta malało – w XVI wieku jego rolę przejęło pobliskie Bagnoregio, które wcześniej pełniło rolę swoistego przedmieścia. Katastrofalne trzęsienie ziemi z końca XVII wieku doprowadziło do opuszczenia Civita przez władze i duchowieństwo, a osada zaczęła się stopniowo wyludniać. W XIX wieku proces ten przyspieszyła postępująca erozja i oderwanie części wzgórza od reszty terytorium. Z czego słynie Civita di Bagnoregio? Civita di Bagnoregio jest znana przede wszystkim ze swojej nietypowej lokalizacji. Miasto wznosi się na skalnym wzgórzu i obecnie dostać się do niego można jedynie pieszo po 300-metrowej kładce. Spacerując po wąskich, brukowanych uliczkach, można podziwiać kamienne domy, zabytkowe bramy, niewielki średniowieczny kościół San Donato i tarasy widokowe. W Civita di Bagnoregio narodził się także św. Bonawentura, jeden z najważniejszych myślicieli średniowiecza, co dodatkowo podkreśla duchowe znaczenie miasta. Współczesna Civita przyciąga artystów i intelektualistów, którzy kupują letnie domy w tym malowniczym miejscu, nadając mu jednocześnie odrobinę życia wśród pustki. Miasto słynie również z wyjątkowych punktów widokowych, z których roztaczają się panoramy doliny Tybru, warstw skalnych i zielonych lasów pogranicza Lacjum. To idealne miejsce dla fotografów, miłośników przyrody i tych, którzy szukają spokoju w malowniczym otoczeniu. Dlaczego Civita di Bagnoregio nazywane jest umierającym miastem? Określenie „miasto, które umiera” nie jest przesadą. W średniowieczu Civita była miejscem tętniącym życiem. Dziś oficjalnie pozostaje tu zaledwie jedenastu mieszkańców. Główne przyczyny tego dramatycznego spadku populacji to osuwiska i trzęsienia ziemi, które przez wieki niszczyły zabudowania i zmniejszały powierzchnię miasta. Dziś wejście do miasta możliwe jest tylko po pieszej kładce. Wyłącznie dla mieszkańców Bagnoregio dostęp jest możliwy także na rowerze lub motocyklu. Jej izolacja, paradoksalnie, ocaliła ją od współczesnej zabudowy, dzięki czemu zachowała średniowieczny charakter i autentyczny układ urbanistyczny. Współczesna historia miasta to jednak nie tylko upadek, lecz także odrodzenie – dzięki turystyce Civita przeżywa swój drugi, cichy renesans. Zwiedzanie Civita di Bagnoregio Civita di Bagnoregio to idealne miejsce na krótką wycieczkę. Piesze zwiedzenie całości w spokojnym tempie zajmie około godziny, jednak wyjątkowe widoki sprawiają, że sporo osób zabawia tu na dłużej. Turyści zauroczeni Civita di Bagnoregio mogą tu znaleźć kilka pensjonatów i restauracji. Najważniejsze punkty do zobaczenia to: Porta di Santa Maria – historyczna brama z rzeźbami lwów trzymających ludzkie głowy, pozostałość po dawnych konfliktach; kościół San Donato – niewielka, ale dobrze zachowana świątynia przy głównym placu, w której przechowywany jest Święty Krucyfiks; Giardino del Poeta – taras widokowy na końcu miasta z panoramą doliny Tybru. Warto również odwiedzić pobliskie miasto Bagnoregio. To tutaj skupia się życie codzienne lokalnej społeczności, podczas gdy Civita staje się miejscem niemal wyłącznie turystycznym. Ochrona „Umierającego Miasta” Miasto stara się o wpis na listę światowego dziedzictwa UNESCO, a lokalne władze przygotowały obszerne sprawozdanie dokumentujące historyczne i przyrodnicze wartości miasteczka. Jeśli projekt się powiedzie, może to być przykład, jak turystyka i ochrona dziedzictwa mogą wspólnie przyczynić się do ożywienia historycznych miejsc. Ze względu na postępującą erozję i ryzyko kolejnych osunięć gruntu władze zdecydowały się wprowadzić opłatę za wstęp. Środki pozyskane w ten sposób przeznaczane są na zabezpieczanie klifu, konserwację zabytków i utrzymanie infrastruktury, która chroni miasto przed dalszym niszczeniem. To rozwiązanie, choć niecodzienne, pozwoliło połączyć ochronę dziedzictwa z odpowiedzialną turystyką. Civita di Bagnoregio to fascynująca kombinacja historii, dramatycznej przyrody i kultury. Nawet krótka wizyta pozwala poczuć, jak żyli ludzie w średniowiecznych Włoszech, a malownicze widoki i spokojna atmosfera sprawiają, że wycieczka pozostaje w pamięci na długo. Dla inteligentnego podróżnika, ceniącego zarówno historię, jak i piękno krajobrazu, Civita di Bagnoregio jest miejscem obowiązkowym do zobaczenia. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Kontrowersyjny projekt, który rozsławił Świebodzin. Jezus do dziś przyciąga wiernych i turystów
Co rozsławia 20-tysięczne miasto Świebodzin? Jezus, oczywiście, a dokładnie – jego statua. Ogromna rzeźba, większa od słynnego monumentu Chrystusa Odkupiciela z Rio de Janeiro, jest zwieńczeniem dzieła ks. Zawadzkiego, który poświęcił swoje życie budowaniu, zarówno w sensie duchowym, jak i materialnym. Dzięki wielkiemu pomnikowi, miasto zyskało nie tylko ogólnopolską, ale także międzynarodową rozpoznawalność.
Spis treści: Opiekun miasta Coś więcej niż tylko atrakcja turystyczna Figura oparta na duchowym i technicznym fundamencie Jeden z największych pomników Chrystusa Jadąc autostradą A2 lub drogą ekspresową S3, nie sposób nie zauważyć białej, monumentalnej sylwetki, górującej nad płaskim krajobrazem ziemi lubuskiej. Ramiona postaci są rozpostarte w geście powitania, a na jej skroniach lśni w słońcu złota korona. To właśnie Figura Jezusa Chrystusa Króla Wszechświata w Świebodzinie – manifestacja wiary na skalę, która budzi nie tylko podziw, ale także kontrowersje. Opiekun miasta Ogromna figura Jezusa znajduje się na przedmieściach Świebodzina, przy węźle Świebodzin Południe (zjazd z drogi ekspresowej S3). Zbawiciel stoi na wysokim wzniesieniu, zwracając się w stronę miasta w geście powitania, błogosławieństwa i opieki. Nieopodal znajduje się duży parking, punkt gastronomiczny i sklep z pamiątkami. Wejście na teren, gdzie znajduje się rzeźba, jest bezpłatne. Bez żadnych opłat można też zaparkować samochód. Do posągu bez problemu dotrą także ci, którzy podróżują transportem zbiorowym. Wielka statua jest oddalona od stacji PKP Świebodzin o około 1,5 km (w kierunku południowym). Coś więcej niż tylko atrakcja turystyczna Chętnych, chcących zobaczyć to imponujące dzieło, nie brakuje. Trudno się temu dziwić. Mówimy tu przecież o jednym z najwyższych posągów Chrystusa. Gigant ze Świebodzina przewyższa o 3 metry Chrystusa Odkupiciela z Rio de Janeiro lub o 6 metrów, jeżeli pod uwagę weźmie się także pozłacaną koronę. Pomnikowi Cristo de la Concordia z Boliwii ustępuje o 1,2 metra, ale z koroną jest wyższy o 1,8 metra. Gdy w 2010 roku pomnik został ukończony, całkowicie zmieniło się oblicze Świebodzina. Miasto, które wcześniej było znane tylko lokalnie, nagle zaczęło przyciągać dziesiątki tysięcy turystów, nie tylko z kraju, ale i ze świata. Wzmożony ruch turystyczny stał się impulsem pobudzającym lokalną gospodarkę. Wokół pomnika wyrosła infrastruktura turystyczna, a hotele, restauracje i punkty usługowe nagle zaczęły przeżywać oblężenie. Nie można jednak powiedzieć, że monumentalna Figura Jezusa Chrystusa Króla wszechświata powstała po to, by ściągnąć do miasta turystów. Centrum wiary Dla wielu jest to przede wszystkim ważne miejsce kultu religijnego. Teren wokół figury został zagospodarowany z myślą o zaspokajaniu potrzeb wiernych. Powstały tam stacje Drogi Krzyżowej i ołtarz polowy. Właściwie codziennie można spotkać tam katolików oddających się cichej modlitwie. Figura oparta na duchowym i technicznym fundamencie Jak narodziła się idea wzniesienia tak niezwykłego posągu? Pomysłodawcą i inicjatorem projektu był ksiądz prałat Sylwester Zawadzki – wieloletni proboszcz świebodzińskich parafii i kustosz Sanktuarium Miłosierdzia Bożego. Duchowny zasłynął jako budowniczy, zanim jeszcze pomyślał o wzniesieniu wielkiego monumentu. Wybudował cztery plebanie. Od podstaw wzniósł świątynie w Radnicy i Świebodzinie i rozbudował kościół w Lubinicku. Pomysł budowy pomnika zrodził się w jego głowie w 2001 roku. Cztery lata później dokonano zakupu odpowiedniej działki. Prace ziemne rozpoczęły się 21 maja 2005 roku. W pierwszej kolejności usypano wielki kopiec, na którym miała stanąć figura. Ciężkim sprzętem przez wiele miesięcy zwożono na miejsce tony gruzu, kamieni i ziemi, aż w końcu usypano sztuczne wzniesienie o wysokości 16,5 metra. Zespół twórców Wizję ks. Zawadzkiego przekuli w konkretny projekt najlepsi specjaliści. Autorem projektu artystycznego statui został Mirosław Patecki, a za wykonanie projektu konstrukcji nośnej i skomplikowanych obliczeń statycznych odpowiadał cały zespół konstruktorów, w skład którego weszli m.in. doc. Mikołaj Kłapoć i dr hab. inż. Jakub Marcinkowski z Uniwersytetu Zielonogórskiego. Sprawdzona technologia Na etapie projektu rozważano różne opcje w kwestii wyboru materiału i technologii wykonania. Początkowo, niczym Statua Wolności, konstrukcja miała być wykonana z blachy miedzianej. Rozważano też stal nierdzewną, ale ostatecznie zdecydowano się na technologię siatkobetonu, czyli betonu zbrojonego gęstą siatką stalową. Taki materiał charakteryzuje się dużą wytrzymałością przy zachowaniu stosunkowo niewielkiej grubości. Wspólne dzieło społeczności Przedsięwzięcie, którego wartość jest szacowana na ok. 6 milionów złotych, w całości zostało sfinansowane bez wsparcia ze strony państwa czy centralnych instytucji kościelnych. Pieniądze pochodziły z datków od parafian, mieszkańców Świebodzina, lokalnych przedsiębiorców i organizacji polonijnych, zwłaszcza ze Stanów Zjednoczonych i Kanady. Taki model finansowania sprawił, że od samego początku pomnik był dziełem całej społeczności. Ludzie ofiarowali nie tylko pieniądze, ale także swój czas, wiedzę, materiały budowlane i ciężki sprzęt. Kulminacja pięcioletniej budowy 6 listopada 2010 roku, przy użyciu jednego z największych dostępnych w Polsce dźwigów, rozpoczął się ostatni etap montażu – osadzenie na korpusie ramion i ważącej 15 ton głowy. 21 listopada, podczas Uroczystości Chrystusa Króla Wszechświata, nastąpiło oficjalne poświęcenie figury. Jeden z największych pomników Chrystusa Finalny rezultat imponuje do dziś. Sama figura mierzy 33 metry wysokości. Osadzona na głowie korona dokłada do tej wartości kolejne 3 metry. Kopiec, na którym ustawiono rzeźbę, wznosi na 16,5 metra. To przekłada się na łączną wysokość 52,5 metra. Rozpiętość ramion postaci wynosi natomiast 24 metry. Masę całej konstrukcji szacuje się na ponad 440 ton. Nie obyło się bez kontrowersji Od samego początku idea stworzenia pomnika powodowała niemałe tarcia. Projekt miał pokaźne grono zwolenników, ale nie brakowało też przeciwników. Później też nie obyło się bez kontrowersji. Pierwsza afera wybuchła w 2014 roku, po śmierci ks. Zawadzkiego. W maju serce duchownego zostało pochowane pod pomnikiem, co było działaniem nielegalnym. Cztery lata później ujawniono kolejne kontrowersje. Okazało się, że korona Chrystusa skrywa anteny nadające komercyjny sygnał internetowy. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Castel Gandolfo było willą cesarza i azylem papieży. Teraz odsłania wszystkie swoje tajemnice
Castel Gandolfo to niewielkie miasteczko w środkowych Włoszech, które wyrosło na starożytnych fundamentach. Jego walory docenił już cesarz Domicjan, ale prawdziwą sławę zyskało w XVII wieku, gdy stało się letnią rezydencją papieży. Jaka jest historia tego niezwykłego miejsca? Jakie atrakcje skrywa? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Wyjątkowy status prawny Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Zwiedzanie papieskich włości Mury Castel Gandolfo przez wiele lat pilnie strzegły swych tajemnic. Wszystko zmieniło się w 2016 roku, kiedy papież Franciszek wydał bezprecedensową decyzję, która stanowiła symboliczne zerwanie z długą tradycją. Zwierzchnik Kościoła postanowił nie korzystać z letniej rezydencji i tym samym otworzył jej podwoje dla zwiedzających. Tym historycznym gestem, przekształcił Pałac Apostolski z osobistej domeny papieskiej we wspólne dobro kulturowe, dostępne dla każdego. Idylliczna sceneria na mitologicznych fundamentach Castel Gandolfo to malownicze miasteczko, zlokalizowane w odległości około 25 kilometrów na południowy wschód od Rzymu, w regionie Lacjum. Wznosi się na szczycie jednego ze Wzgórz Albańskich, pasma znanego jako Castelli Romani, które od czasów starożytnych przyciągało Rzymian uciekających przed letnimi upałami Wiecznego Miasta. Jego dramatyczne usytuowanie na krawędzi wulkanicznego krateru, w którym rozlewa się jezioro Albano, zapewnia zapierające dech w piersiach widoki i unikatowy mikroklimat. Obszar ten, chroniony w ramach Regionalnego Parku Castelli Romani, jest oficjalnie uznawany za jedno z najpiękniejszych miasteczek we Włoszech. Ziemia, na której stoi Castel Gandolfo, jest przesiąknięta legendą. Wielu historyków utożsamia to miejsce z mityczną Alba Longa, macierzystym miastem Rzymu, założonym według tradycji przez Askaniusza, syna trojańskiego bohatera Eneasza. Należy jednak podkreślić, że archeologiczne dowody nie są jednoznaczne i o miano kolebki Rzymu spiera się także pobliskie Albano. Wyjątkowy status prawny Najbardziej niezwykłym aspektem Castel Gandolfo jest jego status polityczny. Na mocy Traktatów Laterańskich, podpisanych w 1929 roku między Włochami a Stolicą Apostolską, kompleks Willi Papieskich uzyskał status eksterytorialności. Oznacza to, że chociaż formalnie pozostaje on na terytorium Włoch, podlega suwerennej jurysdykcji Stolicy Apostolskiej i cieszy się immunitetem porównywalnym do ambasad. Skala tego kompleksu jest zdumiewająca. Obejmując 55 hektarów, Wille Papieskie (w skład których wchodzą Pałac Apostolski, Villa Cybo i Villa Barberini) są większe niż całe Państwo Watykańskie, którego powierzchnia wynosi zaledwie 44 hektary. To właśnie ta prawna anomalia sprawia, że wizyta w Castel Gandolfo jest symbolicznym przekroczeniem granicy – wejściem do suwerennej enklawy, gdzie historia Kościoła splata się w unikatowy sposób z historią państwowości. To wyjątkowe miejsce nie jest po prostu własnością papieży, a osadzonym w sercu Włoch namacalnym fragmentem ich suwerenności. Od cesarskiej willi do pałacu papieskiego Na przestrzeni wieków, miasto przechodziło nieustanną transformację. Zaczynało jako rezydencja pogańskiego władcy, by później stać się obronną twierdzą i w końcu – barokową willą papieży. Ślady wielkiego imperium Zanim wzgórze zdominował krzyż, należało ono do cesarza. W latach 81–96 n.e. Domicjan, władca znany ze swojego autokratyzmu i zamiłowania do monumentalnej architektury, wzniósł tam rozległą i luksusową willę, która stała się jego niemal stałą rezydencją. Kompleks cesarski, znany jako Albanum Domitianum, był cudem inżynierii i sztuki. Składał się z pałacu, teatru, hipodromu i imponującego kryptoportyku – krytego korytarza o długości 300 metrów, który zapewniał cesarzowi osłonę przed słońcem i deszczem. Całość otaczały tarasowe ogrody schodzące ku jezioru. Po śmierci Domicjana, willa zaczęła podupadać. Przez wieki była systematycznie rozbierana, a jej cenne marmury, cegły i dzieła sztuki posłużyły jako materiał budowlany dla nowych domów w pobliskim Albano. Dziś jej majestatyczne ruiny stanowią fundament i malownicze tło dla papieskich ogrodów. Średniowieczna warownia Po upadku Rzymu nastały wieki niepewności. Około 1200 roku, genueński ród Gandolfich wzniósł na wzgórzu zamek obronny, od którego miasteczko wzięło swoją nazwę. Była to typowa średniowieczna forteca – kwadratowa budowla z wysokimi, zwieńczonymi blankami murami i niewielkim dziedzińcem. Została zaprojektowana nie dla prestiżu, a w celach obronnych. Kilkadziesiąt lat później warownia przeszła w ręce potężnego rzymskiego rodu Savelli, który władał nią przez kolejne trzy stulecia. Wielka transformacja Punkt zwrotny w historii zamku nastąpił w 1596 roku. Z powodu niespłaconego długu, Kamera Apostolska (papieski urząd skarbowy) skonfiskowała posiadłość rodowi Savelli. W 1604 roku papież Klemens VIII oficjalnie włączył Castel Gandolfo do niezbywalnych dóbr Stolicy Apostolskiej, kończąc jego feudalną historię. Prawdziwa transformacja rozpoczęła się jednak za pontyfikatu Urbana VIII. Ten miłośnik sztuki i mecenas artystów, który już jako kardynał cenił zdrowy klimat Gór Albańskich, jako pierwszy papież postanowił uczynić z Castel Gandolfo swoją letnią rezydencję. W 1626 roku po raz pierwszy spędził tu wiosnę. W latach 1624–1626 zlecił wybitnemu architektowi baroku, Carlo Maderno, przebudowę surowego zamku w elegancki pałac. Dzieło Maderno kontynuował jego następca na stanowisku czołowego artysty Rzymu, Gian Lorenzo Bernini. Działając na zlecenie papieża Aleksandra VII Chigi, Bernini nadał pałacowi ostateczny kształt, projektując nową fasadę od strony placu oraz skrzydło z wielką galerią. Jego największym wkładem w urbanistykę miasteczka było jednak zaprojektowanie wspaniałego kościoła parafialnego pw. św. Tomasza z Villanovy, który do dziś dominuje nad głównym placem. Zwiedzanie papieskich włości Od 21 października 2016 roku Pałac Apostolski, niegdyś niedostępne sanktuarium, funkcjonuje jako muzeum, oferując fascynujący wgląd w 500 lat historii papiestwa i codzienne życie zwierzchników Kościoła katolickiego. Trasa zwiedzania rozpoczyna się na dziedzińcu, gdzie wystawione są historyczne pojazdy papieskie, w tym słynne „papamobile”. Następnie zwiedzający przechodzą przez sale muzealne, które prowadzą przez wieki historii Kościoła. Kluczowe pomieszczenia i zbiory to: Galeria Portretów Papieskich – jedna z najważniejszych części ekspozycji, prezentująca wizerunki papieży począwszy od XVI wieku. Ta wizualna kronika pozwala prześledzić zmiany w sztuce portretowej i sposobie postrzegania urzędu papieskiego na przestrzeni wieków; Wielkie Sale Audiencyjne – zwiedzający mogą zobaczyć bogato zdobione sale, w których papieże przyjmowali oficjalnych gości i dygnitarzy. Pomieszczenia takie jak Sala Tronowa czy Sala Papieży, udekorowane cennymi marmurami, gobelinami i obrazami mistrzów pędzla, potwierdzają niemal królewski wymiar papiestwa; Apartament Papieski – dla wielu jest to kulminacyjny punkt wizyty. Po raz pierwszy w historii publiczność może wejść do prywatnych pomieszczeń papieży. Obejmują one bibliotekę, w której Benedykt XVI spędził pierwsze miesiące po abdykacji, prywatną kaplicę oraz zaskakująco prostą sypialnię papieską, która w czasie wojny służyła za salę porodową; Galeria Aleksandra VII – piękna, długa galeria z widokiem na morze, ozdobiona freskami autorstwa Piera Leone Ghezziego, jest doskonałym przykładem barokowej elegancji. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
To jedno z najpiękniejszych miejsc w Małopolsce. Turyści o nim zapominają
Turyści uwielbiają Małopolskę za Kraków, Pieniny, Szlak Orlich Gniazd i mnóstwo innych lokalizacji. Szeroki wachlarz atrakcji sprawia, że niektóre z nich mogą być niedoceniane. Jednym z przykładów jest Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy.
Spis treści: Wyjątkowy park w Małopolsce potrafi zachwycić Park zachwyca walorami przyrodniczymi Czyste powietrze, natura i lasy Małopolska to bez wątpienia bogaty region pod kątem turystycznym. Przyciąga przede wszystkim urokliwymi miastami – na czele z Krakowem – pasmami górskimi, ale nie tylko. Niektóre atrakcje umykają uwadze większości mimo niekwestionowanego uroku i walorów przyrodniczych. Wyjątkowy park w Małopolsce potrafi zachwycić Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy to jeden z najbogatszych pod względem kulturowym parków w Małopolsce. Jego zasięg obejmuje głównie teren Pogórza Wiśnickiego, a w niewielkiej części, na południu, także wzgórza Beskidu Wyspowego. Nazwa parku pochodzi od dwóch gmin: Nowego Wiśnicza i Lipnicy Murowanej. To właśnie po ich granicach administracyjnych poprowadzone są granice parku. Powierzchnia parku wynosi 14 311 ha. Wraz z Ciężkowicko-Rożnowskim Parkiem Krajobrazowym i Parkiem Krajobrazowym Pasma Brzanki tworzy Zespołu Parków Krajobrazowych Podgórza w Tarnowie. – wyjaśniono na portalu miasta i gminy Nowy Wiśnicz. W tym rejonie występują bowiem bardzo różnorodne obszary o unikatowych walorach krajobrazowych. Zachwycają nie tylko wyjątkowe gatunki flory i fauny, ale i ekosystemy, a także dorobek kultury materialnej tego regionu. Park zachwyca walorami przyrodniczymi Środowisko naturalne na obszarze parku jest w niewielkim tylko stopniu skażone, ponieważ brak tu ciężkiego przemysłu i wielkich aglomeracji miejskich. Wyjątkowość obszaru z czasem prowadziła do utworzenia na tym terenie trzech rezerwatów przyrody. Jeden z nich to rezerwat przyrody nieożywionej „Kamień Grzyb”. Położony jest na północno-wschodnim ramieniu wzgórza Bukowiec. Jak sama nazwa wskazuje, jedną z głównych atrakcji jest siedmiometrowy kamień w kształcie grzyba. Został otoczony ochroną wraz z grupką małych skałek. Na terenie parku znajduje się także rezerwat przyrody Skałki Chronowskie oraz pomnik przyrody nieożywionej „Kamienie Brodzińskiego”. Czyste powietrze, natura i lasy Wiśnicko-Lipnicki Park Krajobrazowy przypadnie do gustu zwłaszcza tym podróżnym, którzy cenią walory przyrodnicze, czyste powietrze i tętniącą zielenią okolicę. Lasy, wśród których dominują buk, sosna, jodła i dąb to idealne miejsce na wzięcie głębokiego oddechu i odpoczynek od miejskiego zgiełku. Znajdziemy tam również rzadkie gatunki roślin, takie jak: ciemiężyca zielona, goryczka krzyżowa, podkolan biały, goryczuszka orzęsiona. Są też storczyki. Po spacerze na łonie natury warto również zwiedzić okoliczne zabytki. Jednym z nich jest XIV-wieczny zamek, w Nowym Wiśniczu. Z kolei z zewnątrz można podziwiać były XVII-wieczny klasztor Karmelitów Bosych (dziś zakład karny), a także urokliwą zabudowę miejską. Perełką Lipnicy Murowanej jest drewniany gotycki kościół z końca XV wieku. Obiekt został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Źródła: nowywisnicz.pl, zpkwm.pl, visitmalopolska.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Polacy tłumnie odwiedzają Egipt. Ambasador tego kraju wskazuje nowy powód do takiej wyprawy
Polska zajmuje piąte miejsce wśród krajów europejskich generujących ruch turystyczny do Egiptu. Całkowita liczba polskich urlopowiczów wynosi obecnie nieco poniżej 1 miliona rocznie – powiedział National Geographic Polska ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary. Czy nowo otwarte Wielkie Muzeum Egipskie będzie dodatkowym magnesem?
Egipt od lat znajduje się w czołówce krajów, do których Polacy wybierają się na urlopy. Turyści doceniają zarówno korzystną pogodę przez cały rok, jak i piękne plaże czy rafy koralowe. Istotnym magnesem jest też dziedzictwo historyczne w postaci zabytków z ery faraońskiej. Na początku listopada odbyło się oficjalne otwarcie Wielkiego Muzeum Egipskiego obok słynnych piramid w Gizie. Z tej okazji ambasada Egiptu w Polsce zorganizowała w Warszawie wydarzenie inaugurujące tę inwestycję. Wielkie marzenie przekute w rzeczywistość – Trzy dekady temu Wielkie Muzeum Egipskie było tylko marzeniem – powiedział ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary. Podkreślił, że instytucja ta jest arcydziełem nowoczesnej architektury i inżynierii, zlokalizowanym jako pomost między ponadczasowymi piramidami w Gizie a stolicą, Kairem. – Historia kryjąca się za murami muzeum sięga tysięcy lat. Każda galeria i każdy korytarz oferuje wyjątkową i wyrafinowaną podróż przez różne czasy – dodał ambasador. – Przez stulecia budownictwo było jednym z niezatartych atrybutów starożytnej cywilizacji egipskiej. I rzeczywiście, przetrwało próbę czasu, pokonując w ten sposób przeciwników rozwoju. Kierując się tą wieczną mądrością przodków, Egipt niósł to samo ponadczasowe przesłanie: budować, a nie niszczyć – podkreślił ambasador. Wskazał na to, że w muzeum można zobaczyć kolosalne posągi faraonów, ale też kompletne wyposażenie grobowca Tutanchamona. O tej postaci mówił w czasie uroczystości archeolog prof. Sławomir Rzepka z Wydziału Archeologii UW Stwierdził, że Tutanchamon „jest supergwiazdą nowo otwartego Wielkiego Muzeum Egipskiego”, mimo pewnego paradoksu: jego miejsce ostatniego spoczynku jest najmniejszym królewskim grobowcem w Dolinie Królów. Polacy w Egipcie Ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary odniósł się też do relacji polsko-egipskich. Zauważył, że polscy archeolodzy odegrali i nadal odgrywają ważną rolę w pracach wykopaliskowych w Egipcie. Dodał, że aktywność badaczy przeszłości bez wątpienia położyła „solidny fundament”, na którym wzajemne stosunki egipsko-polskie ewoluowały przez lata. Ale kluczową kwestią stosunków dwustronnych naszych krajów jest turystyka. – W tym roku mogę powiedzieć, że całkowita liczba polskich turystów [odwiedzających Egipt – przyp. red.] wynosi obecnie nieco poniżej 1 miliona turystów rocznie – przekazał National Geographic Polska ambasador ElAnsary. Dodał, że Polska zajmuje piąte miejsce wśród krajów europejskich generujących ruch turystyczny do Egiptu. – Polacy uwielbiają pogodę w Kairze. Głównymi destynacjami są Szarm el-Szejk, Nuwejba i Marsa Alam – powiedział. Teraz – jak podkreślił ambasador – Egipt chciałby zachęcić Polaków również do wizyty w nowo otwartym Wielkim Muzeum Egipskim. A „jego drzwi są otwarte dla Polaków w każdej chwili”. Polska oczami Egipcjanina Ambasador Egiptu w Polsce Ahmed ElAnsary objął placówkę nieco ponad rok temu. Zapytaliśmy dyplomatę o to, co go najbardziej zaskoczyło w naszym kraju. – Nie powiedziałbym, że to zaskoczenie, ale jedną rzeczą, która naprawdę przykuła moją uwagę, jest poczucie tożsamości narodowej, które mają Polacy. Wydaje się, że Egipt i Polska podzielają ten sam pogląd – zauważył. W jego ocenie poczucie tożsamości narodowej jest bardzo ważne. – To jedyna rzecz, która może utrzymać kraj razem, i to jest coś, co naprawdę zrobiło na mnie wrażenie i co podziwiam, że Polacy są tak dumni z siebie i tak dumni ze swojego kraju – zaznaczył. Ambasador powiedział, że Polska w jego ocenie jest krajem, któremu udało się przekształcić w bardzo krótkim czasie i jest to dla Egiptu niezawodny partner. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Perła Podlasia na skraju dziczy. Choroszcz to miasto o bogatej historii i niezwykłej przyrodzie
Choroszcz to malowniczo zlokalizowane, niewielkie miasto w pobliżu Białegostoku. Nie można jej jednak traktować wyłącznie jako „sypialni” stolicy województwa podlaskiego. To miejsce o długiej, niesamowitej historii, której ślady są tam obecne do dziś. Co warto zobaczyć w Choroszczy? Poniżej przybliżamy dzieje miasta i wymieniamy jego największe atrakcje.
Spis treści: Miasteczko na skraju dzikiej przyrody Historia kręta jak koryta Narwi Skarby Choroszczy. Co warto zobaczyć będąc na miejscu? Naturalne atrakcje Choroszczy Przystanek na trasie do Białegostoku? Otóż nie. Choroszcz warto traktować jako cel sam w sobie. W tym niezwykłym miejscu dynamizm rewolucji przemysłowej nakłada się na splendor magnackiej Rzeczypospolitej, a wspaniałe obszary zielone i jedna z ostatnich dzikich rzek Europy tworzą niesamowite tło. To bez wątpienia jedna z największych atrakcji Podlasia. Miasteczko na skraju dzikiej przyrody Choroszcz znajduje się w granicach aglomeracji białostockiej, na obszarze dawnej ziemi bielskiej, na historycznym Podlasiu. Od stolicy województwa podlaskiego jest oddalona o około 14 km. Północną granicę miasta wyznacza droga ekspresowa S8, łącząca Warszawę z Białymstokiem. Po stronie zachodniej sąsiaduje z bagienną doliną Narwi, sercem Narwiańskiego Parku Narodowego. Miasto położone nad Horodnianką, tuż przy jej ujściu do Narwi, jest dosłownie wrośnięte jeden z najcenniejszych ekosystemów w Polsce. To właśnie bezpośrednie sąsiedztwo z Narwiańskim Parkiem Narodowym definiuje unikalny charakter Choroszczy. Park ten, nazywany „polską Amazonią”, chroni jedyny w swoim rodzaju system rzeki anastomozującej, czyli wielokorytowej. Na tym odcinku Narew płynie labiryntem przecinających się i łączących kanałów. Ten niezwykły krajobraz, ukształtowany przez topniejący lądolód, jest dziś ostoją dzikiej przyrody. Park jest domem dla ponad 200 gatunków ptaków i wielu rzadkich roślin. Jako obszar wodno-błotny o międzynarodowym znaczeniu, stanowi część europejskiej sieci natura 2000. Historia kręta jak koryta Narwi Historia Choroszczy jest zakorzeniona w kulturze jaćwieskiej, która zniknęła w wyniku wojen z Polską, Litwą i Rusią Kijowską. Pod koniec XV stulecia osada stała się własnością wojewody Iwana Chodkiewicza. Rozpoczął się wówczas wzrost osadnictwa i rozwój drobnego przemysłu. Należy jednak podkreślić, że początek prosperity Choroszczy przypada na początek XVI wieku. Od niewielkiej osady do szlacheckiego miasta W 1507 roku król Zygmunt I Stary nadał Choroszczy prawa miejskie. Miasto szybko zaczęło się rozwijać i pod koniec XVI stulecia znajdowało się tam już około 200 domów z 1200 mieszkańcami. Na przestrzeni lat Choroszcz stanowiła własność wielu potężnych rodów: od Chodkiewiczów, przez Paców, którzy w 1654 roku sprowadzili tu zakon dominikanów, aż po Branickich. Ci ostatni na początku XVIII wieku rozpoczęli transformację miasta w swoją letnią rezydencję. Losy Choroszczy, podobnie jak całej Rzeczypospolitej, były jednak burzliwe. Wojny, epidemie i niszczycielskie pożary w XVII i na początku XVIII wieku zahamowały rozwój. Czarne rozdziały w historii Choroszczy Po rozbiorach miasto znalazło się najpierw w granicach zaboru pruskiego, a następnie rosyjskiego, stając się miejscem egzekucji powstańców styczniowych. W 1863 roku na rynku carskie władze wykonały publiczne egzekucje na schwytanych żołnierzach. Akt ten miał za zadanie zastraszyć lokalną ludność i zahamować dalsze wsparcie dla powstania. Najtragiczniejsze rozdział w historii miasta napisała jednak II wojna światowa. Okupacja sowiecka, a następnie niemiecka, przyniosły terror, wywózki i zagładę znacznej części lokalnej ludności, zwłaszcza społeczności żydowskiej. Szczególnie okrutny los spotkał pacjentów szpitala psychiatrycznego – część z nich Sowieci wywieźli w głąb ZSRR, a setki pozostałych zostały zamordowane przez Niemców w pobliskim lesie w ramach zbrodniczej Akcji T4. Skarby Choroszczy. Co warto zobaczyć będąc na miejscu? Ślady historii są wyraźnie odciśnięte w Choroszczy. Każda epoka pozostawiła po sobie coś wyjątkowego i zdefiniowała dzisiejszy charakter niewielkiego miasta. Od arystokratycznego blichtru, przez huk fabrycznych maszyn, po cichą tajemnicę ukrytą w kościelnych murach – w Choroszczy każdy znajdzie coś dla siebie. Letnia rezydencja Branickich Na zachodnich obrzeżach Choroszczy, na niewielkim wzniesieniu otoczonym kanałami i stawami, lśni barokowa perła – pałac hetmana Jana Klemensa Branickiego. W założeniu rezydencja wzniesiona w połowie XVIII wieku miała być uzupełnieniem głównego, bardziej formalnego pałacu w Białymstoku – miejscem wytchnienia, rozrywki i nieformalnych spotkań. Należy jednak podkreślić, że jej architektura, wzorowana na francuskim stylu entre cour et jardin, z systemem wodnym nawiązującym do Wersalu, była czymś więcej niż tylko luksusowym domem. Ekskluzywna posiadłość miała prezentować potęgę, bogactwo i europejskie obycie hetmana, aspirującego do polskiej korony. Wspaniały, 25-hektarowy park, zaprojektowany przez wybitnych architektów, z krzyżującymi się kanałami i gwiaździstymi alejami, stanowił idealne tło dla wystawnych przyjęć, polowań i gier, w których uczestniczyli nawet królowie August III Sas i Stanisław August Poniatowski. Po okresie świetności nadeszły czasy upadku. W XIX wieku posiadłość przeszła w ręce przemysłowców. Zniszczony przez wycofujące się wojska rosyjskie w 1915 roku, pałac został pieczołowicie odbudowany w latach sześćdziesiątych XX wieku i dziś mieści się tam Muzeum Wnętrz Pałacowych, którego ekspozycja pozwala zwiedzającym poczuć atmosferę minionej epoki szlacheckiej. Dawna fabryka Moesów W XIX wieku zakończył się szlachecki rozdział historii Choroszczy i rozpoczęła się epoka przemysłu. To właśnie wtedy niemiecki fabrykant Christian August Moes wydzierżawił, a następnie kupił podupadający majątek Branickich i założył w nim jedną z największych w regionie fabryk sukna i kortów. Było to coś w rodzaju symbolicznego aktu przejęcia – pałac, niegdyś centrum życia towarzyskiego, stał się mieszkaniem i biurem dyrektora, a w pawilonach gościnnych zamieszkała kadra techniczna. Z inicjatywy niemieckiego przemysłowca w Choroszczy powstało prawdziwe „miasteczko w miasteczku”: osiedle robotnicze, szkoły, sklepy, a nawet zbór ewangelicki. Fabryka całkowicie odmieniła oblicze miasta, przyciągając rzesze niemieckich i żydowskich robotników. Potężny zakład na dekady zdominował tamtejszą gospodarkę. Po zniszczeniach wojennych, w 1930 roku, pofabryczne budynki z czerwonej cegły zyskały nowe życie, stając się siedzibą szpitala psychiatrycznego. Z oczywistych przyczyn obiekt nie jest dostępny dla zwiedzających. Jednak spacerując ulicami Sienkiewicza i Lipową, bez problemu można dostrzec część potężnej, industrialnej architektury i poczuć ducha miejsca, które przeszło niezwykłą transformację od arystokratycznej rezydencji, przez tętniący życiem zakład przemysłowy, po ośrodek leczenia i opieki. Klasztor dominikanów Tuż przy rynku wznosi się późnobarokowy kościół pw. św. Jana Chrzciciela i św. Szczepana Męczennika wraz z przylegającym do niego klasztorem. Dominikanie zostali sprowadzeni do Choroszczy w 1654 roku przez Mikołaja Stefana Paca. Obecny murowany kompleks powstał jednak znacznie później, w latach 1753–1770, dzięki hojności Jana Klemensa Branickiego. Zakonnicy prowadzili tam szkołę i szpital. Kompleks stanowił ważny ośrodek życia religijnego i kulturalnego, aż do kasaty zakonu przez władze carskie w 1832 roku. Świątynia, wielokrotnie niszczona i odbudowywana, kryje w swoim wnętrzu niezwykłą i nieco mroczną legendę, związaną z relikwiarzem św. Kandyda. W odróżnieniu od większości relikwii, nie jest to fragment kości, a całe „święte ciało” – kompletny szkielet męczennika wydobyty w XVIII wieku z rzymskich katakumb św. Agnieszki. Ubrany w historyczny strój i złożony w szklanej trumnie, święty od wieków budzi respekt i ciekawość. Jak głosi legenda, gdy jego uniesiona dłoń dotknie wieka trumny, nastąpi koniec świata. Rynek 11 listopada w Choroszczy Centralny plac Choroszczy przez lata funkcjonował jako park. W 2018 roku przeszedł jednak gruntowną rewitalizację, dzięki której przywrócono mu historyczną funkcję otwartej przestrzeni publicznej. Dziś stanowi eleganckie, funkcjonalne centrum z nawierzchnią z kostki granitowej, nowoczesnymi podświetlanymi fontannami, stylowymi ławkami i przemyślanym układem komunikacyjnym. Naturalne atrakcje Choroszczy Choroszcz to nie tylko nastrojowa architektura i wspaniałe zabytki. Malowniczo zlokalizowane miasto ma do zaoferowania także wiele naturalnych atrakcji. Szlaki rowerowe Miasteczko jest wymarzonym punktem startowym dla każdego miłośnika aktywnego wypoczynku, zwłaszcza dla rowerzystów. Przez miasto przebiega Wschodni Szlak Rowerowy Green Velo, najbardziej znana trasa rowerowa w Polsce z wydzielonymi ścieżkami i miejscami obsługi rowerzystów. Park Narodowy oplata Obwodnica Rowerowa NPN, a specjalny szlak łącznikowy im. Radziwiłłów pozwala wygodnie dotrzeć z Green Velo prosto do kładki Śliwno-Waniewo. Szlaki piesze Coś dla siebie znajdą tam także miłośnicy pieszych wycieczek. Malownicze trasy, takie jak zielony Szlak Zygmunta Glogera, żółty Szlak Nadnarwiański czy niebieski Szlak Włókniarzy pozwalają odbyć wyprawę śladami historii tego niezwykłego regionu. Spływy kajakowe Skoro Narwiański Park Narodowy jest potocznie nazywany „polską Amazonią”, dlaczego nie podziwiać go z perspektywy wody? Nic prostszego. Wystarczy wybrać się na spływ kajakowy Narwią lub Supraślą. Gwarantujemy, że taka wycieczka dostarczy wielu niezapomnianych wrażeń. Kładka Śliwno-Waniewo Skoro o malowniczej Narwi mowa, kolejną atrakcją w pobliżu Choroszczy jest kładka pieszo-rowerowa, łącząca Śliwno i Waniewo. Ponad kilometrowa drewniana konstrukcja prowadzi przez sam środek zalewowych łąk i bagien Narwi. Trasa nie jest ciągła, w kilku miejscach przerywają ją koryta rzeki. Aby je pokonać, trzeba skorzystać z pływających pontonowych platform, które przesuwa się na drugi brzeg siłą własnych mięśni, ciągnąc za przymocowane łańcuchy. Warto wspomnieć, że atrakcja ta biegnie śladem XV-wiecznego traktu handlowego, łączącego Koronę z Litwą, gdzie niegdyś stał ważny most i warownia. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rozpoznajecie ten pałac? Mieści się w województwie łódzkim i został wybrany Cudem Polski 2025
Województwo łódzkie zyskało nowy powód do dumy – Muzeum Pałac Saski w Kutnie zostało uhonorowane Cudem Polski 2025 w plebiscycie magazynu „National Geographic Traveler”. Tysiące internautów uznało, że to jedno z najciekawszych miejsc w kraju. Niezwykły pałac pozwala przenieść się w czasie do innej epoki.
Na Muzeum Pałac Saski w Kutnie po zwycięstwie w plebiscycie „Cuda Polski” zwróciły się tysiące oczu. Nic dziwnego, bo to wspaniały zabytek o wyjątkowej historii, odrestaurowany z rozmachem i pasją przywracającą klimat królewskiej epoki. Jakie były dzieje tej rezydencji i czemu warto ją odwiedzić? Historia i architektura Pałacu Saskiego w Kutnie Pałac Saski w Kutnie powstał w 1750 roku na zlecenie króla Augusta III Sasa. Jego przeznaczeniem miał być królewski zajazd na zmienionej rok wcześniej trasie łączącej Drezno z Warszawą. Nowa droga miała skrócić czas przejazdu przez tereny nie znajdujące już w granicach Rzeczypospolitej. To wspaniały przykład architektury barokowej: niemal słuchać w nim gwar dworu królewskiego. Pałac był dla korony bardzo ważny i pełnił funkcję reprezentacyjną, ponieważ Kutno leżało na ważnych europejskich szlakach komunikacyjnych, a więc zatrzymywali się w nim dostojnicy i zagraniczni goście. Tak jak wiele budowli powstających na zlecenie dynastii Wettynów – a do niej należał król August – Pałac Saski w Kutnie charakteryzuje dbałość o detale i innowacyjność rozwiązań architektonicznych. Pożar pałacu i przemyślana rewitalizacja Niestety zabytkowy pałac w 2003 roku niemal doszczętnie spłonął. To jednak nie ostudziło zapału miłośników architektury i historii, a jedynie podgrzało ich nastroje. Pożar stał się iskrą potrzebną do szeroko zakrojonej rewitalizacji, której efektem jest współczesny, nowoczesny kompleks muzealny otwarty dla zwiedzających od 2023 roku. Odbudowa obiektu pochłonęła 36 milionów złotych – mimo że jego wzniesienie kosztowało raptem 6 tys. talarów – i dzisiaj Pałac Saski łączy historię Polski z nowoczesną ekspozycją. W środku znajdziemy m.in. rekonstrukcje dawnych komnat, multimedialne instalacje i interaktywne pokazy, które przeniosą nas wprost na XVIII-wieczny dwór Augusta III Sasa. Muzeum Pałac Saski w Kutnie Cudem Polski 2025 Tytuł Cudu Polski został przyznany w wyniku ogólnopolskiego głosowania internautów oraz czytelników „National Geographic Traveler”, którzy wybierali spośród 48 nominowanych lokalizacji z całego kraju. W województwie łódzkim to właśnie ten barokowy pałac zdobył największe poparcie. Zaangażowanie lokalnej społeczności i rekordowa liczba głosów z całej Polski świadczą o ogromnej wartości tego miejsca dla mieszkańców i miłośników historii. Festiwal Saski w Kutnie Jednym z najważniejszych wydarzeń cyklicznych odbywających się w pałacu jest Festiwal Saski. To wyjątkowa na skalę kraju impreza, podczas której można posłuchać koncertów muzyki dawnej, obejrzeć pokazy rekonstrukcyjne, wybrać się na warsztaty artystyczne czy prezentacje kuchni historycznej. Festiwal przyciąga zarówno mieszkańców Kutna, jak i gości z całego kraju. W pałacu regularnie odbywają się również lekcje muzealne czy prelekcje historyczne. Warto odwiedzić go także w Noc Muzeów, w trakcie której zwiedzanie odbywa się w magicznej scenerii. To jeszcze bardziej podkreśla klimat minionych epok. Sponsorem plebiscytu jest: Źródło: National Geographic Polska, Urząd Miasta Kutno, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Łodzi, Uniwersytet Łódzki Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Byłam w największym sadzie Europy. Przewodnik po jabłkowym sercu Polski
Największe skupisko sadów w Europie znajduje się tuż za progiem Warszawy. W rejonie Grójca i Warki odkryłam nie tylko jabłka, ale też wyjątkowy Szlak Jabłkowy, lokalne smaki i miejsca z historią.
Spis treści Jabłkowe serce Polski i ukryta turystyczna perełka Spojrzeć z góry na sady: królowa Bona i zamek w Czersku Nasza Tłocznia: sto ton jabłek z 6 hektarów i pyszne soki Chynów: przystanek na kaczkę z jabłkami Warka: szarlotka numer dwa i bohater Polonii Nie tylko jabłko: lokalne tradycje Warki Szarlotka numer trzy i pożegnanie z Warką „To są liczby które zwalają z nóg” – mówi Teresa Knyzio ze stowarzyszenia W.A.R.K.A., próbując opisać produkcję jabłek w regionie Grójca i Warki. Ta okolica, zwana największym sadem Europy, dostarcza aż 40% krajowej produkcji jabłek. Polska jest dziś liderem w Europie i czwartym producentem jabłek na świecie. Ale Szlak Jabłkowy oferuje znacznie więcej niż tylko owoce – to opowieść o tradycji, lokalnym smaku i historii. Jabłkowe serce Polski i ukryta turystyczna perełka Mazowieckie sady dziś są nowoczesnymi gospodarstwami na światowym poziomie, z czego region, i sami sadownicy, są coraz bardziej dumni. W całym kraju znamy pochodzące stąd jabłko grójeckie. To produkt tradycyjny, certyfikowany, z chronioną nazwą i pochodzeniem od 2008 roku. Ale nieco mniej znamy inny tutejszy flagowy produkt: turystyczny Szlak Jabłkowy. Ja sama, mimo że jestem Warszawianką, długo o nim nie wiedziałam. W tym roku nadrobiłam zaległości. Szlak Jabłkowy to nieodkryta turystyczna perełka, tuż „za progiem” Warszawy. Spojrzeć z góry na sady: królowa Bona i zamek w Czersku Przygodę ze Szlakiem Jabłkowym zaczęłam w miejscu na pierwszy rzut oka mało związanym z owocami: na zamku w Czersku. Ale jego monumentalne, ceglane mury mają zaskakujące „jabłkowe” konotacje. Królowa Bona Sforza, żona Zygmunta Starego, odegrała ważną rolę w rozwoju sadownictwa w Polsce. W Czersku, gdzie rezydowała, wprowadziła uprawę jabłek. Te pierwsze sady stały się wzorem dla okolicznych gospodarzy, a okolica z czasem stała się z nich słynna. Choć byłam tu już kilka razy, po raz pierwszy wchodzę na monumentalną zamkową wieżę. Widok z jej szczytu, na pradolinę Wisły i wieś Czersk – należy do najpiękniejszych w regionie. Trudno nie mieć wrażenia, że może wcale nie zmienił się od czasów królowej Bony. Dominuje w nim zieleń po horyzont, zabytkowa zabudowa Czerska i – oczywiście – sady. Nasza Tłocznia: sto ton jabłek z 6 hektarów i pyszne soki Właśnie – czas odwiedzić prawdziwy lokalny sad. Kilka kilometrów od Czerska, w Konarach, działa wyjątkowe gospodarstwo sadownicze. Nasza Tłocznia stawia na coś więcej niż produkcję świetnych owoców. Działa podobnie, jak najlepsze winnice w zachodniej Europie, z jedną podstawową różnicą: powstają tu nie wina, a ekologiczne soki, przeciery, zakwasy i lemoniady w kilkudziesięciu odmianach. Sad Naszej Tłoczni można zwiedzać, na miejscu działa też sklep firmowy z dziesiątkami soków, nie tylko jabłkowych. Podczas spaceru po sadach oglądam 4 odmiany jabłoni, w tym rzadkie odmiany tradycyjne, których nie znajdziemy w sklepach. Sad ma powierzchnię 6 hektarów, a zbiory jabłek sięgają stu ton! Najbardziej nietypowy produkt, jaki można tu kupić to chyba sok jabłkowy z dodatkiem chmielu i marakui. Do Naszej Tłoczni od maja do października, na zwiedzanie i warsztaty, ściągają wycieczki dzieci, rowerzystów, ale i turyści indywidualni. Dla tych, którzy nie mogą przyjechać, działa sklep internetowy. Chynów: przystanek na kaczkę z jabłkami Kręcąc się po Szlaku Jabłkowym w końcu czas na coś konkretnego do zjedzenia. Zatrzymuje się w niepozornym Chynowie, w połowie drogi między Warszawą a Grójcem. Lokalny Hotel Chynów słynie ze swojej kuchni, inspirowanej Mazowszem i oczywiście pełnej akcentów jabłkowych oraz lokalnych produktów. Zjadam świetną kaczkę confit z kopytkami, sosem wiśniowym i pieczonym jabłkiem. Owoc ten króluje tu w karcie, towarzyszy smażonej wątróbce, jest w pierogach na słodko i słynnej tutejszej szarlotce. Jeśli ktoś chciałby się w Hotelu Chynów zatrzymać, powinien pomyśleć o rezerwacji z dużym wyprzedzeniem. To miejsce bardzo popularne w okolicy. Warka: szarlotka numer dwa i bohater Polski i USA Czas na nieformalna stolicę regionu, czyli Warkę. Położona nad Pilicą, słynie z winiarskich i piwowarskich tradycji, a także jednego ze swoich mieszkańców: Kazimierza Pułaskiego, bohatera wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. W Winiarach – dzielnicy miasta – stoi biały klasycystyczny pałacyk. Tu Pułaski spędził dzieciństwo. Dziś w pałacyku prężnie działa Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego. Warto do niego zajrzeć nie tylko z myślą ekspozycji przybliżającej życie Pułaskiego. A powody są co najmniej dwa. Przy Muzeum działa świetna kawiarnia „Café Savannah”, a otacza je ogromny park, założony w 2 połowie XVIII w., położony w starorzeczu Pilicy. W Savannach zjadam drugą szarlotkę tego dnia, plus sernik. Oba świetne. I nic dziwnego – w kawiarni dowiaduję się, że prowadzi regularną współpracę z lokalnym Kołem Gospodyń Wielskich „Babeczki z rodzynkami”. A – jak wiadomo – koła gospodyń to ostoja polskich tradycji kulinarnych. Z kolei 15-hektarowy park to część obszaru NATURA 2000, a jego wyjątkowa flora i fauna przyciągają nie tylko turystów, ale i przyrodników. Spacerując jego alejkami, można natknąć się na pomnikowe drzewa pamiętające jeszcze czasy Pułaskiego, romantyczną kolumnadę z XIX wieku czy legendarną kapliczkę w skarpie. Nie tylko jabłko: lokalne tradycje Warki O historii wareckiego winiarstwa i piwowarstwa można się przekonać m.in. na wystawie w Muzeum Pułaskiego. Ale znacznie lepiej – zapoznając się ze świetnymi produktami Browarki. Ten niewielki rzemieślniczy browar prowadzi jeden człowiek: Hubert Kurzepa. Zaczynał jako piwowar domowy i szybko zyskał uznanie w środowisku dzięki sukcesom w konkursach. Browarka słynie z autorskiego łączenia klasycznych stylów z lokalnymi inspiracjami – od polskich chmieli po nietypowe dodatki jak jałowiec, dziki chmiel znad Pilicy czy mniszek lekarski. Szarlotka numer trzy i pożegnanie z Warką Moją przygodę ze Szlakiem Jabłkowym kończę na rynku w Warce. Widać na nim, że miasto przygotowuje się do nadchodzącego wielkimi krokami Światowego Dnia Jabłka – na rynku trudno nie zauważyć jego zapowiedzi, ustawionej na samym środku. Impreza w tym roku odbędzie się 28 września. Wycieczkę wieńczy – oczywiście – kolejna szarlotka, warecka, na ciepło. Jem ją w bardzo klimatycznym miejscu. Kawiarnia-Galeria przy Rynku to nie tylko nazwa. To faktycznie świetna kawiarnia i galeria sztuki w jednym. Przytulne wnętrze wypełniają nie tylko stoliki, ale i cała gama rękodzieła, które można tu kupić. Są i filigranowe obrusy robione na szydełku i – a jakże – biżuteria z motywem jabłka. To miejsce prowadzą dwie siostry, a w samym lokalu kiedyś mieścił się warsztat rowerowy ich dziadka. Dziś ściągają tu na kawę kolarze-amatorzy z całego Mazowsza. Domowa atmosfera i świetna szarlotka sprawiają, że zupełnie nie mam ochoty kończyć swojej wycieczki po Szlaku Jabłkowym i wracać do Warszawy. Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Chwila zabawy dla ludzi, lata bólu dla zwierząt. Prawda o popularnych turystycznych atrakcjach szokuje
Za kolorowymi zdjęciami z wakacji często kryje się mroczna rzeczywistość. To, co turystom wydaje się niewinną rozrywką, dla zwierząt oznacza ból, stres i lata cierpienia. Coraz więcej organizacji apeluje, by spojrzeć na popularne atrakcje z innej perspektywy – nie przez pryzmat własnej przyjemności, lecz ich dramatycznych konsekwencji.
Wakacje kojarzą się z beztroską i odkrywaniem nowych miejsc, ale nie wszystkie atrakcje turystyczne mają w sobie coś z niewinnej rozrywki. Egzotyczne kierunki kuszą przeżyciami, które dla Europejczyków mogą wydawać się wyjątkowe, lecz za kulisami często kryje się... cierpienie zwierząt. Słonie uczone wykonywania sztuczek, małpy pozbawiane wolności czy dzikie koty wykorzystywane do robienia pamiątkowych zdjęć – to tylko część praktyk, które stoją w sprzeczności z zasadami etyki. Warto zadać sobie pytanie: czy nasza chwilowa przyjemność powinna odbywać się kosztem życia i dobrostanu zwierząt? Dlaczego delfinaria są nieetyczne i szkodliwe dla zwierząt? Choć pokazy delfinów wciąż przyciągają turystów, ich kulisy są dalekie od beztroskiej zabawy. Żadne delfinarium nie jest w stanie zapewnić tym inteligentnym zwierzętom warunków sprzyjających zdrowemu i zrównoważonemu życiu. W niewoli cierpią one zarówno fizycznie, jak i psychicznie, gdyż przebywają w zbyt małych zbiornikach, są narażone na hałas i szkodliwe substancje chemiczne, a brak stymulacji prowadzi do stereotypowych zachowań i apatii. Aby zmusić je do wykonywania sztuczek, ogranicza się im pożywienie, a w przypadku chorób czy problemów ze stresem – podaje środki farmakologiczne, także psychotropowe. Na szczęście coraz więcej osób zdaje sobie sprawę ze szkodliwości delfinariów, przez co coraz głośniej zaczęły wybrzmiewać protesty przeciwko ich funkcjonowaniu. Dzięki temu m.in. w Meksyku zapadła przełomowa decyzja. Tamtejsza Izba Deputowanych jednogłośnie zatwierdziła poprawkę do Ustawy o Ochronie Przyrody, zakazującą wykorzystywania delfinów, lwów morskich i orek w widowiskach organizowanych w niewoli – zarówno w formie pokazów stałych, jak i objazdowych. W wyniku tego zarządzenia 350 delfinów ma zostać przeniesionych z betonowych zbiorników do nadmorskich rezerwatów. Selfie z dzikimi zwierzętami i ukryta cena pamiątkowych zdjęć Selfie z tygrysem czy zdjęcie z małpą na ramieniu to atrakcja, która na pozór wydaje się nieszkodliwa. W rzeczywistości kryje jednak dramat zwierząt, które od najmłodszych lat poddawane są brutalnej tresurze i faszerowane środkami uspokajającymi lub nasennymi, by były potulne i bezpieczne dla turystów. Raporty, takie jak „Tiger Temple Report” dotyczący Świątyni Tygrysów w Tajlandii, ujawniają, że tygrysy bywają bite, ciągnięte za ogony, a nawet poniżane w najbardziej brutalny sposób, tylko po to, by bez oporu pozowały do zdjęć. Tego typu praktyki nie mają nic wspólnego z troską o zwierzęta, a jedynie z bezwzględnym zyskiem. Cierpienie ukryte za atrakcją, czyli przejażdżki na słoniach i wielbłądach Jazda na słoniach, wielbłądach, osiołkach czy nawet strusiach to kolejna popularna wakacyjna atrakcja, która wiąże się z cierpieniem zwierząt. Często są one wykorzystywane ponad swoje siły, pozbawiane właściwej opieki weterynaryjnej i poddawane przemocy. Eksperci podkreślają, że szczególnie słonie nie mają predyspozycji do dźwigania ciężarów na grzbiecie. Noszenie turystów i długie wędrówki powodują u nich poważne problemy zdrowotne, w tym deformacje kręgosłupa, zwyrodnienia stawów i liczne komplikacje, które na zawsze obniżają jakość ich życia. Konne dorożki w miastach – romantyczna tradycja czy wyzysk zwierząt? Transport konny w miastach, popularny w wielu turystycznych destynacjach, coraz częściej spotyka się z krytyką. Choć tradycyjne dorożki mogą wydawać się romantyczne, dla zwierząt oznaczają ciężką pracę w trudnych warunkach. Konie zmuszane są do ciągnięcia wozów po zatłoczonych i zanieczyszczonych ulicach, często w upale lub mrozie, bez odpowiednich przerw i opieki. Narażone są na hałas, ruch samochodowy, a także urazy kopyt od twardych nawierzchni. Dodatkowym problemem jest los koni po zakończeniu „kariery” w turystyce, gdy przestają być „opłacalne”. Wszystko to sprawia, że dorożki w centrach miast są jedną z najbardziej nieetycznych form rozrywki. Źródło: Fundacja Viva Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Ile Warszawa zarabia na Pałacu Kultury? Dla miasta to żyła złota
Jeśli mowa o najbardziej kultowej wizytówce Warszawy, większości osób w pierwszej kolejności przychodzi do głowy Pałac Kultury i Nauki. Okazuje się, że to nie tylko najwyższy zabytek w Polsce, ale i obiekt, który zasila miasto milionami złotych rocznie.
Pałac Kultury i Nauki to jeden z najbardziej kultowych budynków nie tylko w Warszawie, ale i w całej Polsce. Na turystycznej mapie stolicy jest to punkt obowiązkowy. W lipcu 2025 roku minęło dokładnie 70 lat od uroczystego oddania go do użytku. Postanowiłam sprawdzić, jakie przychody zapewnia Warszawie ten ikoniczny zabytek. Pałac Kultury i Nauki – klejnot Warszawy Warszawski Pałac Kultury położony przy Placu Defilad jest najwyższym zabytkiem w Polsce. Budowla ma 46 kondygnacji, w tym 2 podziemne. Początkowo jego wysokość wynosiła 230,68 m. W roku 1994 dodano do iglicy wspornik antenowy, wówczas urósł do 237 m. Budowę rozpoczęto 1 maja 1952 roku, a ukończono 21 lipca 1955 roku. Oznacza to więc, że w lipcu 2025 roku pałac świętował 70. urodziny. Z tej okazji postanowiłam dowiedzieć się o nim nieco więcej. Wiadomo, że jest zrobiony ze stali, betonu, cegły, ceramiki, kamienia i drewna. Wiadomo również, że prawdziwym magnesem na turystów jest tamtejszy taras widokowy z imponującym widokiem na panoramę Warszawy. Położony jest na wysokości 114 m. Jak dowiadujemy się z oficjalnej strony PKiN, słynną „trzydziestkę” podzielono na trzy części: taras widokowy, galerię wewnętrzną, salę główną, nazywaną przez projektanta Salą Gotycką ze względu na gwiaździste sklepienie ozdobione czterema rozetami. Można tam wjeżdżać codziennie od godziny 10:00 do 20:00. Każdego dnia tłumy przyjezdnych korzystają z tej okazji. Nasuwa się zatem pytanie – jakie korzyści finansowe dla miasta przynosi kultowa budowla? Pałac Kultury to dla Warszawy żyła złota? Bilet normalny na taras widokowy kosztuje 28 zł od osoby, a ulgowy 23 zł. A chodzi tylko o sam taras. Przypomnijmy, że w pałacu znajduje się łącznie 3288 pomieszczeń, powierzchnia użytkowa budynku wynosi 123 tys. metrów kwadratowych, z czego powierzchnia biurowa to około 14 tys. metrów kwadratowych. – Pałac Kultury i Nauki to nie tylko symbol Warszawy, ale także samowystarczalny finansowo budynek. Łączy funkcje misyjne i komercyjne. Z jednej strony wspiera kulturę i naukę, z drugiej generuje przychody. Najem długoterminowy stanowi blisko połowę naszych dochodów – powiedziała w rozmowie z „Gazetą Wyborczą” Dorota Zmarzlak z zarządu spółki Pałac Kultury. Z prośbą o komentarz w sprawie finansowych korzyści, jakie przynosi stolicy PKiN, zwróciłam się do przedstawicieli Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy. – Analizując strukturę przychodów PKIN, należy uwzględnić fakt, że na 70 proc. powierzchni prowadzona jest działalność niekomercyjna (biura miejskie, instytucje kultury, Rada Miasta, Pałac Młodzieży, PAN itp.). Jeśli chodzi o same przychody miasta, to średnio rocznie jest to od 30 do 60 milionów zł, ale wynik dochodu netto oscyluje między 3 a 8 mln zł, w zależności od skali inwestycji w remonty i bieżące utrzymanie – przekazał mi Wydział Prasowy Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy. Podkreślono również, że w ostatnich latach wyniki finansowe Pałacu Kultury konsekwentnie się poprawiały, przychody rosną – zarówno z tytułu najmu powierzchni biurowych i usługowych, jak i z organizacji wydarzeń, konferencji, targów czy wpływy z opłat parkingowych. – Pałac zarabia również na tarasie widokowym, który przyciąga tłumy turystów i mieszkańców. Ponadto spółka generuje własne przychody – dodał Wydział Prasowy Urzędu m.st. Warszawy. Pałac Kultury i Nauki jest dziś jednym z najlepiej funkcjonujących obiektów użyteczności publicznej w stolicy i stanowi stabilne źródło dochodów budżetu miasta. Źródło: materiały własne, „Gazeta Wyborcza”, pkin.pl Nasza ekspertka Wiktoria Szydło Dziennikarka i miłośniczka dalekich wypraw rowerowych, okazjonalnie poetka. Z pasją pisze o ciekawych miejscach, zapomnianych szlakach oraz niestworzonych – i tych realnych – historiach.
Kanał Elbląski: jak XIX‑wieczna inżynieria pokonała 100 metrów różnicy wysokości
Kanał Elbląski to jeden z najciekawszych obiektów hydrotechnicznych w Polsce. Połączenie zachwyca systemem suchych pochylni, różnicą poziomów wody sięgającą niemal 100 metrów, wyjątkową historią budowy i dzisiejszym znaczeniem turystycznym. Dowiedz się, jak wyglądała historia jego powstania i jakie techniczne rozwiązania wykorzystano podczas budowy oraz poznaj praktyczne wskazówki dla odwiedzających.
Spis treści: Historia Kanału Elbląskiego Konstrukcja i technika Kanał Elbląski dziś – turystyka i funkcje rekreacyjne Parametry techniczne i ciekawostki Praktyczne informacje dla odwiedzających W XIX wieku, kiedy Prusy potrzebowały sprawnej sieci komunikacji wodnej, holenderski inżynier Georg Jacob Steenke zaprojektował kanał mający połączyć Jezioro Jeziorak, Ostródę i Elbląg, by towary i drewno mogły łatwiej trafiać do portu nad Bałtykiem. Budowa Kanału Elbląskiego trwała od 1844 roku, a ukończenie ostatniej pochylni – w Całunach – dokonało się w 1881 roku. Obecnie kanał spełnia głównie funkcję rekreacyjną i turystyczną, ale zachował oryginalne urządzenia hydrotechniczne i architektoniczne. Kanał Elbląski został uznany za Pomnik Historii i jest wpisany na listę zabytków o znaczeniu międzynarodowym. Historia Kanału Elbląskiego Początki pomysłu i projekt Georga Jacoba Steenke’a Idea budowy Kanału Elbląskiego zrodziła się z potrzeby unowocześnienia i usprawnienia transportu drewna oraz innych towarów z wnętrza Prus Wschodnich do portu w Elblągu, a dalej – na Bałtyk. Region Oberlandu, czyli obszar dzisiejszych Mazur Zachodnich, był bogaty w lasy i zasoby naturalne, ale pozbawiony efektywnych dróg komunikacyjnych. W pierwszej połowie XIX wieku inżynier Georg Jacob Steenke, urzędnik królewski i absolwent Królewskiej Szkoły Budownictwa w Berlinie, rozpoczął prace nad koncepcją połączenia jezior regionu z Elblągiem poprzez sieć kanałów. Projekt zakładał integrację naturalnych cieków wodnych (m.in. rzeki Elbląg i Drwęca) z kanałami sztucznymi oraz urządzeniami hydrotechnicznymi, które umożliwiałyby pokonywanie znacznych różnic wysokości – sięgających w niektórych miejscach nawet 100 metrów. Steenke analizował różne koncepcje – od śluz klasycznych, znanych już w Holandii i Francji, po bardziej nowatorskie podejścia wykorzystujące siłę grawitacji. Kluczowy problem stanowiło pokonanie wzniesienia morenowego oddzielającego wyżej położone jeziora od niżej położonych terenów Żuław Wiślanych. Ostatecznie zdecydowano się na system pochylni, w którym statki transportowane są na specjalnych wózkach po szynach – rozwiązanie, które w tamtym czasie było eksperymentalne i praktycznie niespotykane w Europie kontynentalnej. W 1844 roku, po uzyskaniu wszystkich wymaganych zgód, rozpoczęto roboty ziemne i hydrotechniczne, które początkowo budziły sceptycyzm lokalnych władz i społeczności. Steenke jednak konsekwentnie realizował swoją wizję, dostosowując projekt do uwarunkowań geograficznych i hydrologicznych regionu. Budowa, otwarcie i rozwój do końca XIX wieku Prace budowlane trwały od 1844 roku do 1860 roku, kiedy to oddano do użytku pierwszy odcinek kanału z trzema funkcjonującymi pochylniami. Całość inwestycji, obejmująca pięć pochylni oraz szereg śluz i jazów, została ukończona w 1881 roku. Całkowita długość żeglownego szlaku wyniosła ponad 80 kilometrów. Zamiast klasycznego systemu śluz, Steenke zdecydował się na innowacyjny system suchych pochylni, znany także jako pochylniowy system transportu wózkowego. W jego ramach statek wpływał na specjalną platformę (wózek), która następnie – dzięki napędowi wodnemu – poruszała się po torowisku w górę lub w dół pochylni, przenosząc jednostkę pomiędzy odcinkami kanału na różnych poziomach. Pochylnie zbudowano w pięciu lokalizacjach: Buczyniec, Kąty, Oleśnica, Jelenie oraz Całuny. Każda z nich została zaprojektowana jako samodzielny system o napędzie mechanicznym zasilanym siłą przepływu wody – co czyniło je nie tylko oszczędnymi, ale również ekologicznie zaawansowanymi jak na standardy XIX wieku. W trakcie budowy napotkano wiele trudności – od problemów z geologią gruntu, przez konieczność ręcznego przemieszczania dużych mas ziemi, aż po niedobory materiałów konstrukcyjnych. Mimo to, efekt końcowy przekroczył oczekiwania – nie tylko ze względu na zastosowane rozwiązania techniczne, ale również pod względem trwałości i efektywności systemu. W latach 1860–1862 kanał został oficjalnie otwarty dla żeglugi towarowej, głównie do transportu drewna, zboża i materiałów budowlanych. Przepustowość szlaku, mimo ograniczeń technicznych (m.in. szerokość śluz, długość pochylni), okazała się wystarczająca dla ówczesnych potrzeb gospodarczych regionu. Kanał Elbląski stał się jednym z najbardziej zaawansowanych projektów hydrotechnicznych XIX wieku w Europie i szybko zyskał międzynarodowe uznanie. System pochylni budził zainteresowanie inżynierów z całego kontynentu, a sam Steenke otrzymał liczne odznaczenia i wyróżnienia za swoją pracę. Z biegiem lat rola kanału jako arterii gospodarczej malała, jednak jego znaczenie jako zabytku techniki i atrakcji turystycznej systematycznie rosło, co położyło podwaliny pod jego współczesną funkcję i ochronę jako dziedzictwa kulturowego. Konstrukcja i technika System suchych pochylni – zasada działania Najbardziej spektakularnym elementem infrastruktury Kanału Elbląskiego są suche pochylnie, których działanie od ponad 160 lat zadziwia nie tylko turystów, ale i inżynierów. Sucha pochylna to konstrukcja, w której statek zostaje wyciągnięty z wody na specjalną platformę zwaną wózkiem, a następnie – dzięki zespołowi przekładni, lin i kół wodnych – przemieszcza się po torowisku między dwoma zbiornikami wodnymi znajdującymi się na różnych poziomach. Napęd całego mechanizmu pochodzi z energii przepływającej wody, która porusza koło wodne lub turbinę umieszczoną w maszynowni. Dzięki temu pochylnie działają bez potrzeby stosowania paliw kopalnych czy energii elektrycznej, co czyni je nie tylko wybitnym przykładem techniki XIX wieku, ale również zaskakująco nowoczesnym rozwiązaniem pod względem energetycznym. Pięć pochylni rozmieszczonych jest na 9-kilometrowym odcinku między miejscowościami Buczyniec a Całuny. Różnica poziomów pomiędzy najniżej i najwyżej położonymi punktami wynosi aż 99,5 metra. Każda pochylna składa się z: torowiska o długości od 360 do 490 metrów, wózka transportującego jednostki pływające o długości do 25 metrów, maszynowni z mechanizmem przekładniowym, systemu lin napędowych i hamujących. Co istotne, system wciąż działa w oryginalnej formie, z wykorzystaniem niezmienionych zasad mechaniki, co czyni go jednym z najstarszych na świecie działających obiektów tego typu. Śluzy, jazy i inne urządzenia hydrotechniczne Choć to pochylniom Kanału Elbląskiego przypisuje się największe znaczenie techniczne i turystyczne, nie mniej istotną rolę odgrywają śluzy i jazy, które występują na pozostałych odcinkach szlaku. Śluzy kanałowe umożliwiają precyzyjne podnoszenie lub opuszczanie statków pomiędzy wodami o różnych poziomach. Ich konstrukcja opiera się na: komorze śluzowej, dwóch bramach zamykających (górnej i dolnej), systemie zasuw i kanałów doprowadzających wodę. Jazy pełnią funkcję regulatorów poziomu wody, chroniąc zarówno kanał, jak i przyległe tereny przed nadmiernym zalaniem lub wyschnięciem. Dzięki nim możliwa jest sezonowa kontrola przepływu wód w zależności od warunków pogodowych i potrzeb nawigacyjnych. Wiele z tych urządzeń – zarówno śluz, jak i pochylni – zachowało oryginalne elementy konstrukcyjne z XIX wieku, w tym fragmenty kamieniarki, mechanizmy żelazne, a nawet drewniane elementy wyposażenia. Współcześnie, mimo konserwacji, ich działanie nadal opiera się na zasadach sprzed ponad 150 lat, co czyni z kanału żywe muzeum hydrotechniki. Kanał Elbląski dziś – turystyka i funkcje rekreacyjne Rejsy „statkiem po trawie” i zwiedzanie urządzeń technicznych Rejsy po Kanale Elbląskim to niepowtarzalne doświadczenie turystyczne, które łączy technikę z naturą. Największe wrażenie robią momenty, gdy statek opuszcza wodę i przemieszcza się na wózku po torowisku, pokonując pochylnie – odcinki pomiędzy wodami na różnych wysokościach. Dzięki tej technologii turysta ma wrażenie, że statek „płynie po trawie”, przecinając zielone łąki i lasy regionu. To nie tylko atrakcja wizualna, ale także interaktywna lekcja historii inżynierii – podczas rejsu można zobaczyć, jak działają mechanizmy napędowe, poznać zasadę funkcjonowania maszynowni i systemu lin nośnych. Wycieczki prowadzone są przez licencjonowanych przewodników, którzy opowiadają o historii pochylni, ich budowie i znaczeniu. Rejsy odbywają się najczęściej na trasach Buczyniec – Elbląg lub Buczyniec – Miłomłyn, trwają od 2 do 5 godzin i są dostępne dla rodzin z dziećmi, seniorów i grup zorganizowanych. Szlaki piesze i rowerowe, natura i krajobraz Kanał Elbląski znajduje się w jednym z najpiękniejszych i najbardziej zielonych regionów Polski, co czyni go idealnym miejscem dla miłośników aktywnego wypoczynku. Dookoła kanału rozwinięta jest sieć szlaków pieszych i rowerowych, które prowadzą przez lasy, wzdłuż jezior i obok historycznych urządzeń hydrotechnicznych. Do najchętniej wybieranych tras należą: Green Velo – trasa wschodnia, biegnąca wzdłuż kanału przez Miłomłyn i Pasłęk, Szlak Kanału Elbląskiego – pieszy szlak krajoznawczy o długości ponad 80 km, ścieżki edukacyjne przy Jeziorze Drużno. Jezioro Drużno, leżące przy ujściu kanału do rzeki Elbląg, to rezerwat ornitologiczny i część europejskiej sieci Natura 2000. Żyje tu ponad 200 gatunków ptaków, w tym rzadkie gatunki czapli, rybitw i kormoranów. Cały region objęty jest Obszarem Chronionego Krajobrazu Kanału Elbląskiego, co sprawia, że infrastruktura turystyczna dostosowana jest do zasad ochrony środowiska. Przystanie, noclegi, infrastruktura turystyczna Na szlaku Kanału Elbląskiego znajdują się liczne przystanie jachtowe i punkty cumownicze, które umożliwiają wygodne podróżowanie własną łodzią lub czarterowanym houseboatem. Przystanie oferują: dostęp do wody i prądu, zaplecze sanitarne i gastronomiczne, wypożyczalnie rowerów, kajaków i łodzi. Miasta i wsie położone przy kanale, takie jak Elbląg, Miłomłyn, Ostróda i Iława, oferują bogatą bazę noclegową – od domków letniskowych, przez pensjonaty agroturystyczne, po hotele o wysokim standardzie. W Buczyńcu znajduje się Izba Historii Kanału Elbląskiego – placówka muzealna i edukacyjna, gdzie można: obejrzeć multimedialne prezentacje, zapoznać się z oryginalnymi częściami pochylni, zwiedzić maszynownię pochylni z przewodnikiem. Parametry techniczne i ciekawostki Długość, różnica poziomów, ograniczenia jednostek pływających Kanał Elbląski jako główny szlak ma długość ok. 82 kilometrów, ale w praktyce tworzy sieć wodną o długości przekraczającej 150 kilometrów, włączając w to odgałęzienia: Kanał Iławski, Kanał Dobrzycki, Kanał Jagielloński, rzekę Elbląg. Najbardziej spektakularnym odcinkiem jest fragment z pięcioma pochylniami – od Buczyńca do Całun, gdzie występuje różnica poziomów wody o wysokości ok. 100 metrów. Dla bezpieczeństwa i zachowania integralności konstrukcji kanału, obowiązują ograniczenia dotyczące rozmiarów jednostek pływających. Maksymalna dopuszczalna długość łodzi wynosi ok. 25 metrów, szerokość do 3,5 metra, a zanurzenie nie powinno przekraczać 1,2 metra. Ciekawe fakty i porównania Kanał Elbląski jest jedynym na świecie funkcjonującym kanałem z czynnymi suchymi pochylniami. Jedyny porównywalny obiekt to Kanał Morris w USA, ale od dawna nie jest on użytkowany w oryginalnej formie. W czasie swojej budowy kanał uchodził za projekt o kosztach przekraczających nawet budowę Wieży Eiffla – choć dane te należy traktować z dystansem, pokazuje to skalę przedsięwzięcia i jego znaczenie w ówczesnych realiach. Każda pochylna działa bez użycia energii elektrycznej – napędzają je jedynie przepływy wody – co czyni ten system niezwykle energooszczędnym i przyjaznym dla środowiska. Współczesne symulacje inżynieryjne pokazują, że konstrukcja pochylni zaprojektowana w XIX wieku wciąż spełnia normy bezpieczeństwa i efektywności energetycznej, co dowodzi geniuszu Steenke’a. Praktyczne informacje dla odwiedzających Sezon turystyczny, terminy rejsów, koszty Sezon turystyczny na Kanale Elbląskim trwa od kwietnia do końca września, z największym ruchem w miesiącach letnich – lipiec i sierpień. W tych okresach dostępnych jest najwięcej rejsów i wydarzeń towarzyszących. Na trasie Buczyniec – Elbląg i Buczyniec – Miłomłyn pływa kilka firm organizujących rejsy, w tym statki wycieczkowe, houseboaty oraz mniejsze łodzie motorowe. Rocznie przez pochylnię Buczyniec przewija się kilka tysięcy jednostek pływających. Ceny rejsów wahają się w zależności od długości trasy: krótki rejs (ok. 2 godziny): od 60 zł, pełna trasa przez wszystkie pochylnie: 130–180 zł, zniżki dla dzieci, studentów i seniorów, bilety rodzinne i grupowe. Wejście do Izby Historii Kanału Elbląskiego również objęte jest symboliczną opłatą, a część wystaw dostępna jest bezpłatnie. Lokalizacja, dojazd, parkingi Kanał Elbląski położony jest w województwie warmińsko-mazurskim, przecinając tereny powiatów: elbląskiego, ostródzkiego i iławskiego. Główne miejscowości z dostępem do kanału to: Elbląg (ujście kanału do rzeki Elbląg i Zalewu Wiślanego), Miłomłyn (węzeł hydrotechniczny łączący kanały i jeziora), Ostróda i Iława (wschodnie krańce systemu), Buczyniec – lokalizacja głównej pochylni i Izby Historii. Dojazd możliwy jest: samochodem (drogi krajowe nr 7 i 16), pociągiem (do Elbląga, Ostródy lub Iławy), rowerem – dzięki rozwiniętym trasom Green Velo. Parking dla zwiedzających Izbę Historii w Buczyńcu dostępny jest bezpłatnie, a cały obiekt jest przystosowany dla osób z ograniczoną mobilnością. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Supraśl to nie tylko nastrojowa zabudowa i wspaniała natura. Niewielkie miasteczko skrywa liczne atrakcje
Supraśl to miejsce, w którym historia splata się z naturą w najbardziej urzekający sposób. Niewielkie miasteczko jest oddalone od Białegostoku o zaledwie kilkanaście kilometrów, a mimo to pozostaje całkowicie wolne od zgiełku. Trudno wyobrazić sobie lepsze miejsce na weekendowy wypad. Jakie ciekawe miejsca skrywa niewielki Supraśl?
Spis treści: Miasteczko otoczone rozległą puszczą Sakralno-przemysłowa historia miasta Zabytki sakralne należą do największych atrakcji Supraśla Przemysłowe zabytki Supraśla Podlasie to nie tylko niekończące się kompleksy leśne ze wspaniałymi okazami flory i fauny. W regionie o bogatej historii i unikatowej kulturze nie brakuje też nastrojowych miasteczek i wiosek. Malowniczy Tykocin, Białowieża, czyli brama do jednego z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Europy czy znany z barokowego pałacu Branickich Choroszcz. Na tej liście nie może zabraknąć także Supraśla – 4-tysięcznego miasta, które walory przyrodnicze i uzdrowiskowe łączy z wartościami kulturowymi. Miasteczko otoczone rozległą puszczą Podlasie nie bez powodu zaliczane jest do Zielonych Płuc Polski. Nie jest najbardziej zalesionym obszarem w kraju, ale tereny pokryte zwartymi kompleksami leśnymi charakteryzują się dość niską gęstością zaludnienia i unikatową różnorodnością systemu przyrodniczego. To właśnie tam znajdują się najcenniejsze kompleksy leśne. W tym miejscu należy wskazać na Puszczę Białowieską z jednymi z ostatnich zachowanych fragmentów lasu pierwotnego nizin europejskich, Puszczę Augustowską ze wspaniałymi borami sosnowymi i świerkowymi i Puszczę Knyszyńską, drugi największy kompleks leśny w województwie podlaskim. To właśnie w tej malowniczej scenerii rozpościera się Supraśl. Miasto wybudowano w otoczeniu Puszczy Knyszyńskiej, nad rzeką Supraślą. Próżno szukać tam ośrodków przemysłowych. Są za to bogate złoża borowin, czyste powietrze i specyficzny mikroklimat. W tym kontekście nie jest specjalnie zaskakujące, że niewielkie, malownicze miasteczko zyskało status uzdrowiska (w 1999 roku). Sakralno-przemysłowa historia miasta Historia Supraśla rozpoczęła się w 1501 roku, gdy na uroczysku Suchy Hrud powstał przeniesiony z Gródka prawosławny monaster. Głównym fundatorem klasztoru był wojewoda nowogródzki Aleksander Chodkiewicz. W pierwszej kolejności nad Supraślą wybudowano drewnianą cerkiew św. Jana Ewangelisty, a po niej – refektarz i mnisie pustelnie. W latach 1503-1511 wzniesiono murowaną cerkiew Zwiastowania Najświętszej Marii Panny. Z czasem kompleks zaczął się rozrastać. W 1516 roku wyświęcono cerkiew Błogowieszczeńską. Później dobudowano renesansową cerkiew Zmartwychwstania Pańskiego z katakumbami. Mniej więcej w tym czasie wokół monasteru zaczęła powstawać osada. W latach 60. XX wieku, dzięki pomocy majętnego fabrykanta Buchholtza, społeczność żydowska zbudowała tam synagogę. W 1875 roku powstała cerkiew św. Jana Teologa, a w 1901 – kaplica św. Jerzego Zwycięzcy. W 1834 roku w Supraślu zaczęły działać pierwsze warsztaty tkackie i manufaktury sukiennicze. Miało to związek z wprowadzeniem przez carskie władze ceł na towary eksportowane z Królestwa Polskiego do Rosji. Kryzys w religii i włókiennictwie Prawosławni mnisi opuścili Supraśl w 1915 roku, gdy do miasta zaczęły zbliżać się wojska niemieckie. Udali się wówczas w głąb Rosji, zabierając ze sobą czczoną jako cudotwórczą Ikonę Matki Boskiej Supraskiej. W 1929 roku rozpoczął się kryzys w zakładach przemysłowych. Produkcja została wówczas ograniczona do kilku miesięcy w roku. W obliczu wielkiego kryzysu, lipcu 1933 roku włókniarze zorganizowali strajk. W wyniku interwencji policji, zginęło dwóch robotników, a pięciu odniosło rany. Supraśl podczas II wojny światowej Wojska niemieckie zajęły miasto w połowie września 1939 roku. Tydzień później wkroczyła tam Armia Czerwona. Sowieci zajęli budynki klasztorne i zorganizowali w nich koszary. W 1942 roku rozebrana została synagoga, a miejscowa społeczność żydowska została przewieziona do obozu przejściowego w Białymstoku, skąd trafiła wprost do piekła Treblinki. Dwa lata później Niemcy wycofujący się wysadzili w powietrze główną cerkiew monasteru. 24 lipca 1944 roku miasto zajęły pododdziały 283 dywizji strzeleckiej Armii Czerwonej. Zabytki sakralne należą do największych atrakcji Supraśla Historia Supraśla jest trudna i obfituje w wiele dramatycznych wydarzeń. Mimo to w mieście do dziś zachowały się jej ślady, które teraz stanowią jedną z największych atrakcji całego Podlasia. Zaczynamy w miejscu, będącym faktycznym sercem miasta. Monaster w Supraślu to jeden z pięciu funkcjonujących w Polsce prawosławnych klasztorów męskich. Wciąż toczy się tam życie religijne, ale obiekty wchodzące w skład kompleksu są udostępniane zwiedzającym. Cerkiew św. Jana Teologa To główna świątynia supraskiego monasteru. Oryginalna cerkiew łączyła w sobie elementy gotyku i stylu bizantyjskiego. Zaprojektowana jako obiekt o charakterze obronnym, została wyposażona w cztery cylindryczne wieże w narożnikach i strzelnice w głównym gzymsie. Pierwotnie wnętrze cerkwi zdobiły freski z połowy XVI wieku, wykonane przez serbskich artystów pod kierownictwem mnicha Nektariusza. Przedstawiały one m.in. sceny z życia Maryi i Jezusa. Główną kopułę zdobiła postać Chrystusa Pantokratora. 23 lipca 1944 roku świątynia została wysadzona przez wycofujące się oddziały niemieckie. Ocalały tylko fragmenty fresków na filarach. Obiekt, który możemy dziś podziwiać, jest jej rekonstrukcją. Prace rozpoczęły się w 1984 roku i trwały aż 37 lat. Cerkiew można zwiedzać w towarzystwie przewodnika. Muzeum Ikon Kolejny ciekawy obiekt, mieszczący się w klasztornych zabudowaniach, to Muzeum Ikon. Eksponowana jest tam największa kolekcja ikon w Polsce. Najważniejszą część zbioru stanowią bezcenne zabytki, które przetrwały niemiecką inwazję, w tym fragmenty fresków z cerkwi Zwiastowania. Muzeum mieści się w XVII-wiecznym pałacu archimandrytów, ale nie odstaje od współczesnych standardów. To nowoczesna, multimedialna placówka z salami stylizowanymi m.in. na groty, które zajmowali pierwsi mnisi. Muzeum Sztuki Drukarskiej i Papiernictwa W tym samym budynku mieści się jeszcze jedno muzeum, związane z historią miasta. W 1695 roku zaczęła działać przyklasztorna drukarnia, a 16 lat później uruchomiono tam pierwszą we wschodniej Polsce papiernię. Dziś eksponaty z tamtego okresu są jedną z głównych atrakcji Muzeum Sztuki Drukarskiej i Papiernictwa. Jedną z głównych, ale nie jedyną. Zwiedzanie ma charakter interaktywny. Przewodnik demonstruje technikę czerpania papieru i uruchamia jedną ze starych pras drukarskich. Przemysłowe zabytki Supraśla Dziś Supraśl jest wolny od dużych fabryk, ale nie zawsze tak było. Niemal wszystkie działające w mieście zakłady włókiennicze spalili Niemcy w 1944 roku, ale ślady przemysłowego epizodu, który wystąpił w historii Supraśla, są tam obecne do dziś. Pałac Buchholtzów Początkowo był to niewielki pałacyk, usytuowany w pobliżu fabryki. Na przełomie XIX i XX wieku stał się okazałą rezydencją Adolfa Gustawa Buchholtza i Adeli Marii, jego żony. Starając się o rękę córki Karola Scheiblera, jednego z najbardziej wpływowych łódzkich przemysłowców, Buchholtz zaczął inwestować w reprezentacyjny pałac, by zrobić odpowiednie wrażenie na przyszłym teściu. Od 1959 roku budynek jest siedzibą Liceum Plastycznego im. Artura Grottgera. Zwiedzanie wnętrz nie zawsze jest możliwe, ale nic nie stoi na przeszkodzie, by wspaniały budynek podziwiać z zewnątrz. Domy Tkaczy W XIX wieku przemysłowiec Zachert wybudował domy dla robotników, którymi zamierzał obsadzić linie produkcyjne w zakładach przemysłowych. Niewielkie drewniane budynki, które dziś stoją na ul. 3 Maja, pierwotnie były bielone wapnem i kryte gontem. Dziś wyglądają nieco inaczej, ale nadal prezentują się niezwykle nastrojowo. Inne atrakcje Supraśla Powyżej wymieniliśmy najważniejsze atrakcje miasta. Należy jednak podkreślić, że w Supraślu można znaleźć więcej ciekawych miejsc. Należą do nich: grobowiec Buchholtzów i Zachertów, Stara Poczta, Teatr Wierszalin, szlaki piesze i rowerowe na obszarze Puszczy Knyszyńskiej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Zatoka Wraku to piękne i tajemnicze miejsce. Stanowi główną atrakcję wspaniałej wyspy
Zatoka Wraku plasuje się wysoko na liście najpopularniejszych atrakcji Grecji. W sezonie do oficjalnego punktu widokowego, z którego „tytułowy” wrak jest dobrze widoczny, ustawiają się długie kolejki. Jaka historia stoi za tym miejscem i statkiem, który osiadł na niewielkiej plaży? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Niezwykła atrakcja malowniczej wyspy Skąd wziął się tam statek? Jak dostać się do Zatoki Wraku? Co jeszcze warto zobaczyć? Strzeliste wapienne klify wznoszą się pionowo, a ich naturalna biel kontrastuje z szafirową barwą Morza Jońskiego. Niewielki pas piaszczystej plaży oddziela skały od wody. Tak wygląda południowo-zachodni brzeg wyspy Zakynthos. Takich malowniczych zakątków nie brakuje w archipelagu Wysp Jońskich, ale ten jest szczególny. To właśnie w tym miejscu kilkadziesiąt lat temu osiadł statek Panagiotis. Niezwykła atrakcja malowniczej wyspy Zakynthos, trzecia co do wielkości wyspa archipelagu Wysp Jońskich, wznosi się na Morzu Jońskim na zachód od Peloponezu. Uchodzi za jedną z najpiękniejszych wysp greckich. Trudno się temu dziwić. Poza malowniczymi plażami i niesamowitymi krajobrazami, na przyjezdnych czekają tam także liczne zabytki, historyczne klasztory i wspaniałe winiarnie. Nie można jednak nie wspomnieć, że wielu turystów za swój główny cel obiera plażę Nawajo, czyli słynną Zatokę Wraku. Niewielka zatoczka jest zlokalizowana na północno-zachodnim krańcu Zakynthos, daleko od dużych ośrodków turystycznych. To kameralne, niezwykle nastrojowe miejsce prezentuje się niesamowicie, tym bardziej, że dopełnieniem rajskiej scenerii jest osiadły tam wrak, który stał się wizytówką wyspy. Przed 1980 rokiem plaża była nazywana Agois Georgios, w nawiązaniu do pobliskiego klasztoru św. Jerzego. Gdy na mieliźnie w zatoce osiadł statek Panagiotis, ukuła się nazwa Navagio (Nawajo), co w języku greckim oznacza „wrak statku”. Skąd wziął się tam statek? Kabotażowiec Panagiotis osiadł na mieliźnie 2 października 1980 roku, gdy okolicę nawiedził sztorm. Statek powstał w 1937 roku, w stoczni w szkockim mieście Bowling. Na przestrzeni lat, kilkukrotnie zmieniał armatora. Co sprawiło, że tamten dzień okazał się ostatnim rejsu? Na temat samej jednostki i ładunku, który rzekomo transportowała, pojawia się wiele opowieści. Transport nielegalnego towaru Według jednej z nich, w 1980 roku statek należał do przemytników współpracujących z włoską mafią. Podobno na jego pokładzie znajdowały się nielegalne papierosy i alkohol z Turcji. Załoga uciekała przed grecką strażą przybrzeżną, która próbowała przejąć jednostkę. Przez fatalne warunki pogodowe Panagiotis osiadł na mieliźnie. Przemytnicy rzekomo porzucili statek i uciekli w siną dal. Jednostka „do utylizacji” Inna opowieść głosi, że wiekowy statek został celowo osadzony na mieliźnie. Podobno właściciel nie chciał ponosić kosztów złomowania statku, a naprawa była nieopłacalna. Zaplanowana atrakcja turystyczna Można też spotkać się z tezą, według której za umieszczenie statku w zatoce odpowiadają władze gminy Zakynthos. Samorządowcy rzekomo chcieli w ten sposób zwiększyć zainteresowanie wyspą. Jeżeli to prawda, to bez dwóch zdań osiągnęli swój cel. Jak brzmi oficjalna wersja? Rzeczywistość okazuje się znacznie bardziej prozaiczna. Charalambos Kompothekras-Kotsoros, ostatni kapitan jednostki, podobno zaświadczył, że na pokładzie statku znajdował się całkowicie legalny ładunek. Jednostka wyruszyła w rejs trasą handlową, łączącą port w Argostoli, miejscowości na wyspie Kefalonia, do jednego z miast w Albanii. Według tej relacji, statek opuścił port 6 września. Podczas powrotu, załogę zaskoczyła zła pogoda, ale nie tylko. Wystąpiła też awaria mechaniczna, uniemożliwiająca nawigację. W następstwie tego Panagiotis został wyrzucony na brzeg zatoki. Jak dostać się do Zatoki Wraku? Plaża Nawajo, ograniczona wysokimi klifami, nie jest dostępna od strony lądu. Można tam dopłynąć łodzią rejsową. Wrak można też obejrzeć z oficjalnego punktu widokowego lub spojrzeć na niego z klifu. Należy jednak wspomnieć, że odwiedzający to malownicze miejsce mogą napotkać pewne utrudnienia. Piękne, ale niebezpieczne miejsce W 2018 roku lokalne władze zamknęły plażę i wydały zakaz wstępu na klif. Działanie to było podyktowane względami bezpieczeństwa. Doszło wówczas do osunięcia ziemi z klifu, w wyniku czego siedem osób zostało rannych. Rok później plażę otwarto ponownie, ale z pewnymi ograniczeniami. W 2022 roku, po trzęsieniu ziemi, doszło do kolejnego osuwiska, w wyniku czego ponownie zamknięto Nawajo. Decyzję tę utrzymano w 2022 i 2023 roku. W 2025 roku plaża nadal pozostaje zamknięta. Otwarcie ma nastąpić dopiero po zakończeniu prac zabezpieczających teren. Istnieją dwie możliwości podziwiania wraku Na szczęście nie oznacza to, że słynny wrak można oglądać tylko na fotografiach. Łodzie nie mogą tam kotwiczyć, ale nie ma przeciwwskazań przed podziwianiem statku z bezpiecznej odległości, z pokładu. Drugą opcją jest taras widokowy, który znajduje się niedaleko parkingu przed północnym klifem. Trzeba jednak wspomnieć, że nie da się stamtąd zobaczyć zatoki w całej okazałości. Co jeszcze warto zobaczyć? Zatoka Wraku bez wątpienia pozostaje główną atrakcją wyspy. Nie można jednak nie wspomnieć, że Zakynthos ma do zaoferowania znacznie więcej atrakcji. Które warto zobaczyć? Poniżej zamieszczamy kilka propozycji. Zakynthos Główne miasto i największy port wyspy znajduje się na wschodnim wybrzeżu. Wiele neoklasycystycznych budynków nie przetrwało trzęsienia ziemi, które rozpętało się tam w 1953 roku, ale nadal panuje tam niesamowita atmosfera, którą tworzą brukowane uliczki i nastrojowe place. Warto zobaczyć tam katedrę św. Dionizosa, gdzie od 1716 roku przechowywane są relikwie patrona miasta. Ciekawym miejscem jest też Muzeum Bizantyjskie. Błękitne Jaskinie Na północnym wybrzeżu, między Agios Nikolaos i przylądkiem Skinari, można znaleźć serię spektakularnych formacji skalnych. Swoją nazwę zawdzięczają intensywnemu kolorowi wody, który powstaje w wyniku odbicia światła słonecznego od skał i dna morskiego. Jaskinie Keri Na południowym krańcu wyspy, obok miejscowości Keri, można trafić na ukryty w klifach spektakularny system, który jest dostępny wyłącznie od strony morza. Da się tam dotrzeć ze zorganizowaną wycieczką lub samodzielnie, wynajętą łodzią. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jeziora Plitwickie – chorwacka perła natury, która hipnotyzuje kolorem wody. Polacy je kochają!
Jeziora Plitwickie to najstarszy park narodowy Chorwacji, który przyciąga miliony turystów turkusową wodą, kaskadami i drewnianymi pomostami wijącymi się między wodospadami. To właśnie tutaj natura stworzyła spektakl, który trudno opisać słowami – bajkowy krajobraz, który wydaje się być nierealny.
Spis treści: Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Park Narodowy Jezior Plitwickich leży w środkowej Chorwacji, około 140 km od atrakcji Zagrzebia. To najstarszy park narodowy w kraju, wpisany na listę UNESCO w 1979 roku. Obejmuje 16 jezior krasowych połączonych wodospadami, których barwa – od szmaragdu po turkus – zmienia się w zależności od światła i minerałów. Park zachwyca nie tylko krajobrazem, ale i bogactwem przyrody – spotkać tu można m.in. niedźwiedzie brunatne, rysie czy dzikie ptaki. Odwiedziłam to miejsce z rodziną i była to rajską podróż, pełna natury i niezwykłych widoków. Spacer wśród jezior – krystaliczna toń i magia wapiennych kaskad Idziemy od jeziora Gradinsko do Proščansko – decyduje mój mąż. Jak rasowy przewodnik sprawdził wcześniej, że wchodząc trasą od dołu, będziemy mogli najlepiej podziwiać wodospady i kaskady spływające z górnych jezior. I już przy pierwszym postoju nie możemy oderwać wzroku – tafla aż się kotłuje od ryb! Każdy wędkarz miałby tu palpitacje: ławice pstrągów, leniwie snujących się przy brzegu, są niemal na wyciągnięcie ręki. Zanurzamy aparat w wodzie (bo kąpiel i pływanie są zakazane) i aż trudno uwierzyć, jak krystalicznie czysta jest woda – ryby wyglądają, jakby unosiły się w powietrzu. Trasę zaplanowaną na pięć godzin pokonujemy w siedem – i nie, to nie przez dziecięce nóżki. Zatrzymywaliśmy się co chwilę, bo co zakręt, to nowe widowisko: pluskający strumień, rozświetlony mostek, błysk światła w kropli wody. Dla naszych pociech to był raj – miejsce, gdzie można bez końca rzucać misie-patysie, moczyć gałązki jak wędki i brać prysznic pod wodospadem. Ale prawdziwym powodem naszego opóźnienia była natura sama w sobie – zbyt piękna, by się spieszyć. Jeziora Plitwickie to geologiczny cud, który powstał dzięki współdziałaniu wody, czasu i życia organicznego. Rzeka Korana od tysięcy lat żłobi dolomitowe skały, a mchy, glony i bakterie przyczyniają się do wytrącania wapnia, tworząc tzw. trawertyn – naturalny budulec, który formuje progi i ściany wodospadów. Gdy osadza się na brzegu i twardnieje, woda szuka nowych dróg – stąd ciągła zmienność krajobrazu. To nieustający proces biologicznego recyklingu, dzięki któremu powstają nowe kaskady, a stare powoli znikają pod kolejnymi warstwami minerałów. A wszystko to w scenerii, której kolorystyka – od turkusu po głęboki szmaragd – sprawia wrażenie, jakbyśmy spacerowali po bajkowej krainie. Historia Jezior Plitwickich – raj cudem ocalony i skarb światowego dziedzictwa Niewiele brakowało, by ten naturalny cud przepadł na zawsze. W 1991 roku, podczas wojny o niepodległość Chorwacji, region Jezior Plitwickich znalazł się na pierwszej linii konfliktu. Ich niezwykła wartość przyrodnicza i turystyczna sprawiła, że stały się celem politycznego szantażu – serbscy bojownicy zaminowali teren parku, grożąc jego wysadzeniem, aby zwrócić uwagę międzynarodowej opinii publicznej. Na szczęście do tragedii nie doszło. Park przetrwał i dziś, odbudowany i chroniony, przyciąga rocznie ponad milion turystów z całego świata. Zdjęcie w przewodniku wygląda jak z bajki: kaskady spadające jak białe warkocze pomiędzy oczkami turkusowej wody. „Mój Boże, żeby tak mieć helikopter i zobaczyć to na własne oczy...” – marzę na głos. „Nie trzeba helikoptera!” – odpowiada mi z uśmiechem pracownik informacji turystycznej. I ma rację – najlepsze widoki są na wyciągnięcie ręki, trzeba tylko wiedzieć, którędy pójść. Jeziora Plitwickie – widoki jak z filmu i ścieżki pełne zachwytu Wyruszamy trasą w kierunku Wielkiego Wodospadu (Veliki Slap), który z impetem spada z wysokości 70 metrów – to najwyższy wodospad Chorwacji. Po drodze mijamy urokliwy młyn, a potem mozolnie schodzimy na dno kanionu rzeki Korany, który oddziela nas od punktu widokowego. Nagroda jest jednak warta wysiłku – widok z dołu to czysta magia: mikroskopijne sylwetki turystów przemierzające drewniane kładki, mgiełka wodna unosząca się w powietrzu i wszechobecny szum wody. Chwilę później wspinamy się w górę – szlakiem wzdłuż wodospadu. Wreszcie docieramy na punkt widokowy, z którego wykonano zdjęcie z przewodnika. I choć krajobraz zapiera dech w piersiach, jest małe „ale” – to lipiec, a deszczu nie było od tygodni. Wodospady przypominają teraz delikatne strumienie. Co innego wiosną, szczególnie w maju, gdy jeziora są pełne, a woda spływa szerokimi pasmami, przypominając włosy rusałek, oplatające wapienne progi. Ale nawet w porze suchej widok z góry zachwyca – pod stopami rozciąga się panorama szmaragdowych jezior, zlewających się z zielenią lasów. Można ruszyć dalej wzdłuż brzegów, wybierając drewniane kładki nad taflą wody, lub obrać trasę biegnącą wysoko na zboczu, dającą perspektywę niczym z lotu ptaka. Jedno jest pewne – miejsce na karcie pamięci szybko się kończy, bo trudno przestać robić zdjęcia. Nic dziwnego, że urodę Plitwic pokochali także filmowcy – to właśnie tutaj kręcono połowę scen do klasycznego filmu o Winnetou, kultowego bohatera westernów opartych na powieściach Karla Maya. Dzikość natury i surowe piękno krajobrazu idealnie oddają klimat opowieści o nieujarzmionej Ameryce – choć to Chorwacja, nie Arizona. Niedźwiedzie brunatne w Parku Narodowym Jezior Plitwickich – tajemniczy mieszkańcy Liki O ile Jeziora Plitwickie przeżywają prawdziwe oblężenie turystów przez większą część roku, o tyle reszta regionu Lika, w którym się znajdują, pozostaje niemal nietknięta przez masową turystykę. To Chorwacja, jakiej nie znamy. Dziki, górzysty i słabo zaludniony teren – idealne miejsce dla niedźwiedzia brunatnego, który od wieków jest symbolem tych ziem i nawet widnieje w herbie parku narodowego. Choć można przeczytać w każdym przewodniku, że misie tu żyją, to szanse na ich spotkanie w naturze są znikome – są płochliwe, unikają ludzi i poruszają się głównie nocą. Jeśli jednak naprawdę chcesz zobaczyć niedźwiedzie z bliska – i to w bezpiecznych warunkach – warto udać się do Kutereva, niewielkiej wioski oddalonej o około 75 km na zachód od Plitwic. To tutaj powstał niezwykły projekt: sierociniec dla niedźwiedzi brunatnych, czyli specjalistyczne centrum opieki dla zwierząt, które utraciły matki we wczesnym dzieciństwie. Gdy trafiamy tu po raz pierwszy – błąd strategiczny – jest samo południe, a wszystkie misie… śpią. „Wróćcie po piątej po południu” – radzi nam Josipa, dwudziestoletnia opiekunka i przewodniczka, która dba o to, by zwiedzający nie zakłócali spokoju mieszkańców ośrodka. – Problem w tym, że te misie nie boją się ludzi – tłumaczy. – Trafiają tu jako osierocone młode, zbyt słabe, by przetrwać same w naturze. Ale gdy dorosną, nie da się ich już wypuścić na wolność – ich instynkty są zaburzone, a ciekawość względem ludzi mogłaby skończyć się tragicznie. „Wyobrażasz sobie, jakby taki niedźwiedź podszedł do wioski albo do turysty na szlaku?” – pyta mnie z powagą. Po południu wracamy zgodnie z zaleceniem. Najmłodsza para dwulatków bawi się w swojej zagrodzie, tarzając się w piasku i turlając niczym przerośnięte pluszaki. W ich ruchach widać radość, ale też coś więcej – dzikość zamkniętą w bezpiecznych ramach. W sąsiedniej zagrodzie starsze osobniki – ośmiolatki – właśnie prowadzą intensywną „dyskusję”, która szybko przeradza się w fizyczne przepychanki. Gdy jeden z nich staje na dwóch łapach i ryczy, ziemia aż drży. W tym momencie przypomina się nam, że to nie maskotki, a potężne drapieżniki, które w naturze mogą ważyć nawet do 300 kilogramów. Na szczęście dzieli nas podwójne ogrodzenie, a my – choć z respektem – możemy obserwować ich zachowanie z bliska. To miejsce to nie zoo, lecz azyl – z całym szacunkiem dla potrzeb zwierząt i zachowaniem zasad ekologicznej równowagi. I może właśnie dlatego Kuterevo zostaje w pamięci – jako spotkanie z dziką naturą, ale bez szkody dla niej. Atrakcje w okolicach Jezior Plitwickich – nie tylko wodospady W folderach turystycznych region Lika promuje się jako „zielone serce Chorwacji” – i nie bez powodu. Choć Jeziora Plitwickie to główna atrakcja, okolica skrywa wiele innych, mniej znanych, ale równie urokliwych miejsc. Jedną z najnowszych propozycji turystycznych jest spływ rzeką Gacka, uznawaną za jedną z najczystszych rzek Europy. Pełniła niegdyś kluczową rolę w lokalnym rolnictwie i młynarstwie, a dziś przyciąga tych, którzy szukają spokojnego kontaktu z naturą. Z myślą o raftingu jedziemy nad Gackę – ale na miejscu czeka nas miła niespodzianka. Zamiast plastikowych kajaków – plav, czyli tradycyjna dłubanka wyciosana z pnia drzewa. Tego typu łodzie były kiedyś w każdym gospodarstwie: służyły do wyławiania wodnych roślin na paszę, transportu przez rzekę, a czasem nawet... na romantyczne randki. Dziś dzięki pasjonatom odtworzono je dla turystów, by mogli doświadczyć autentycznego klimatu regionu. Spływ trwa około godziny i to prawdziwa sielanka: błękitna woda, zielone wodorosty, domki z czerwonymi dachami, drzewa pochylające się nad nurtem i tańczące ważki. Gacka płynie leniwie, a my razem z nią – to nie przygoda z adrenaliną, ale spokojna podróż w głąb natury i lokalnej tradycji. Po zakończeniu rejsu nasz przewodnik, Denis, zaprasza nas do siebie. Na stole pojawia się rakija (i to już o dwunastej w południe!), domowy syrop z kwiatów lipy – robiony przez jego mamę – oraz mocna kawa. Rozmowa toczy się lekko, bo język chorwacki jest zaskakująco zrozumiały dla Polaków: „žaba” to „żaba”, „riba” to „ryba”, a jedyne zamieszanie budzi „rano”, które tutaj oznacza „jutro”. Gdy przychodzi gospodarzowi znajomy, witamy go radośnie: „Dobar dan!”, a na pożegnanie długo ściskamy dłonie, mówiąc z uśmiechem: „Do videnja!” Okoliczne atrakcje Jezior Plitwickich – wywierzyska, młyny i Małe Plitvice Rzeka Gacka ma źródła zaledwie kilka kilometrów od Jezior Plitwickich, i to nie byle jakie – wypływa z potężnych wywierzysk krasowych, czyli naturalnych ujść podziemnych rzek. Woda nie sączy się leniwie, lecz z impetem wybija spod ziemi, tworząc spektakularny początek rzeki. To właśnie ta siła była niegdyś wykorzystywana przez ludzi – już od czasów średniowiecza powstawały tu młyny wodne, które przetrwały w niemal niezmienionej formie do dziś. Najbardziej znane miejsce to Vrilo Gacke, gdzie można zobaczyć działające mechanizmy i spróbować świeżo mielonej mąki. Jednak to Majerovo Vrilo – kompleks kilku młynów położony wśród drzew i strumieni – zachwyca najbardziej. Obok regionalnej izby, gdzie prezentowane są lokalne narzędzia i rzemiosło, działa mały sklepik z pamiątkami. Przed młynami, w spokojnym rozlewisku, kąpią się kaczki, a obok słychać śmiech – ktoś właśnie grilluje i chłodzi piwo oraz arbuzy w lodowatej, krystalicznej wodzie. To miejsce, gdzie czas naprawdę płynie wolniej. Ale musimy ruszać dalej – czeka nas jeszcze wizyta w Slunj, o której z pasją opowiada nasz chorwacki przyjaciel Bojan. – „Musisz zobaczyć Rastoke!” – mówi z błyskiem w oku. I rzeczywiście, Slunj to urocze miasteczko, z pozostałościami twierdzy, klimatycznymi kościołami i malowniczymi domkami, ale to, co przyciąga turystów, to spektakularne położenie u zbiegu dwóch rzek – Slunjicy i Korany. W ich zakolu znajduje się Rastoke, miejscowość nazywana czasem „Małymi Plitwicami”. To unikalne połączenie natury i ludzkiej architektury: tradycyjne domy z drewnianymi werandami stoją na skałach, pomiędzy którymi przelewają się wodospady i strumienie, tworząc romantyczną, niemal baśniową scenerię. Wiele dawnych młynów zostało przekształconych w pensjonaty, restauracje i galerie. Można tu spacerować drewnianymi pomostami, podziwiać dziką roślinność, słuchać szumu wody i delektować się spokojem, którego próżno szukać w popularnych kurortach. Jeziora Plitwickie - Kraina Wiekowych Młynów Tu jednak woda się nie leni: praktycznie każdy próg skalny został wykorzystany przez młynarzy, dzięki czemu powstała malownicza osada. Za niewielką opłatą właścicielka w jednym z młynów podnosi zastawkę i już woda obraca żarna, a kukurydza na naszych oczach zmienia się w mąkę. Największa zagroda młynarska czeka Pod Rastockim Krovom. Nazwa mało poetycka, ale miejsce fenomenalne! Nas najbardziej zachwyca „praczka”, czyli pierwowzór naszych pralek. Część wody z rzeki została przekierowana do beczki z dziurami, wystarczy wrzucić ubrania i samo się pierze. Kiedy z kolei archaiczną zastawkę się opuści, wodospad znika. Na koniec mała wycieczka do jaskini. Wypłukana przez wodę jest doskonałą ilustracją przysłowia, że kropla drąży skałę. Chętnie bym w takim młynie zamieszkała, by położyć się obok wodospadu i patrzeć w niebo. To całkiem realne: Pod Rastockim Krovom ma gościnne pokoje, pewnie i w innych młynach też by nas przenocowano. Gdy zmierzch zakrada się w dolinę, a w oknach zapalają się światła, miejsce wygląda szczególnie bajecznie. Nawet nasze dzieci, zamiast zwyczajowo się kłócić, puszczają razem łódeczki z liści. 3 sposoby na zwiedzanie Jezior Plitwickich – od jednodniowej wycieczki po tygodniową przygodę Planując podróż do Parku Narodowego Jezior Plitwickich, warto zastanowić się, ile czasu chcesz poświęcić na to niezwykłe miejsce. Oto trzy propozycje – od szybkiego rekonesansu po rozbudowany urlop pełen wrażeń. Sposób 1: Klasyka w jeden dzień Czas trwania: 1 dzień Trasa: Zwiedzanie Górnych Jezior. Start od wejścia nr 2 (Ulaz 2), skąd kierujemy się do przystanku statków P1, następnie rejs przez jezioro Kozjak. Dalej trasa wiedzie wzdłuż jezior Golovac i Okrugljak. Na koniec, dla zmęczonych, opcja powrotu ekologicznym pociągiem z wyższych partii parku. Rada eksperta: Trasa miejscami bywa wymagająca – solidne buty trekkingowe i zapas wody to podstawa. Sposób 2: Plitwickie w pełnej krasie Czas trwania: 3 dni Trasa: Obejmuje trasę z sposobu 1, a dodatkowo: Dolne Jeziora. Początek przy Ulaz 1 (wejście nr 1), długie zejście pod Veliki Slap (najwyższy wodospad Chorwacji), następnie podejście do punktu widokowego z lotniczą panoramą. Powrót można zaplanować wzdłuż jezior lub bardziej ambitnie – ścieżką na skarpie. Dla wytrwałych – piesza pętla wokół jeziora Kozjak. Rada eksperta: Osobom z lękiem wysokości zaleca się wybieranie tras przy tafli jezior, a nie tych na wysokości. Sposób 3: Tydzień w raju Czas trwania: 7 dni Trasa: Kompletny program łączący elementy sposobu 1 i 2, a także: Dzień 4: Spływ rzeką Gacka tradycyjną łodzią typu plav. Dni 5–6: Górskie wędrówki po terenie Parku Narodowego Velebit, oferującego dzikie, mało uczęszczane szlaki i oszałamiające widoki. Dzień 7 – trzy warianty: Leniwy: Relaks w lokalnym pensjonacie z widokiem na góry. Aktywny: Trekking po szlakach Parku Narodowego Paklenica – raju dla wspinaczy i miłośników skalistych pejzaży. Edukacyjny: Wizyta w Muzeum Nikoli Tesli w Smiljanie, miejscu urodzenia genialnego wynalazcy. Rada eksperta: Świetnym pomysłem na urozmaicenie pobytu są wycieczki quadami po Velebicie – rezerwacja możliwa przez Adria Velebitica. Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich – co warto wiedzieć przed wizytą Ceny biletów do Parku Narodowego Jezior Plitwickich różnią się w zależności od sezonu. W 2025 roku jednodniowy bilet dla osoby dorosłej kosztuje od 10 euro poza sezonem (styczeń–marzec, listopad–grudzień), przez 23 euro w sezonie średnim (kwiecień, maj, październik), aż do 40 euro w sezonie wysokim (czerwiec–wrzesień). Studenci mogą liczyć na zniżki – bilety dla nich kosztują od 6 do 25 euro, w zależności od miesiąca. Dzieci i młodzież w wieku 7–18 lat zapłacą od 4 do 15 euro, a dzieci poniżej 7. roku życia wchodzą bezpłatnie. Bez opłat wejdą również osoby z orzeczoną niepełnosprawnością powyżej 50%. Dostępne są także bilety dwudniowe – to dobra opcja dla osób, które chcą dokładnie zwiedzić zarówno Górne, jak i Dolne Jeziora bez pośpiechu. Taki bilet kosztuje od 16 do 60 euro w zależności od sezonu. W cenie biletu zawarty jest rejs statkiem po jeziorze Kozjak oraz przejazd kolejką panoramiczną, co pozwala łatwiej poruszać się po rozległym terenie parku. Warto pamiętać, że liczba biletów na każdy dzień jest ograniczona, dlatego zaleca się zakup online z wyprzedzeniem – zwłaszcza w miesiącach letnich. Źródło: National Geographic Traveler
Spacer w chmurach pozwala spojrzeć na świat innej perspektywy. Gdzie można pospacerować wśród obłoków?
Trudno wyobrazić sobie bardziej spektakularną atrakcję niż spacer w chmurach. Kładki i ścieżki, zapewniające zapierające dech w piersiach widoki i pozwalające poczuć autentyczny dreszczyk emocji stają się coraz popularniejsze. Trudno się temu dziwić. W końcu mówimy tu o jedynym w swoim rodzaju doświadczeniu. Gdzie można pospacerować wśród chmur? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Niezwykłe konstrukcje w niezwykłych miejscach Mostem lub ścieżką wśród obłoków Co wyjdzie z połączenia nowoczesnej, zaawansowanej inżynierii i naturalnego piękna krajobrazu? Unikatowe doświadczenie. Wędrówka górskimi szlakami sama w sobie jest emocjonująca. W wielu miejscach nie brakuje przecież eksponowanych fragmentów. Takie atrakcje nie są jednak dostępne dla wszystkich, a wiele osób chce przeżyć autentyczną przygodę w bezpiecznych warunkach. Właśnie im (i nie tylko) z pomocą przychodzą ścieżki w chmurach – długie wiszące mosty, kładki, a nawet szklane platformy. Niezwykłe konstrukcje w niezwykłych miejscach Europa nie jest aż tak płaska, jak mogłoby się wydawać. Góry pokrywają około 25% lądowej powierzchni Starego Kontynentu, a według niektórych źródeł – nawet 35%. Nic więc dziwnego, że w wielu krajach powstają zaawansowane konstrukcje umożliwiające przeżycie niezapomnianej przygody. Ścieżki w chmurach w Europie zapewniają widoki, których po prostu nie da się zapomnieć. Jak pod tym względem wypada nizinna Polska? Góry stanowią najmniejszą część powierzchni naszego kraju, ale nie oznacza to, że ścieżki w chmurach w Polsce nie istnieją. Przeciwnie, takich atrakcji jest coraz więcej. Mostem lub ścieżką wśród obłoków Zaczynamy tuż za polsko-czeską granicą, w gminie Dolní Morava. Znajdują się tam dwie spektakularne atrakcje: Ścieżka w Obłokach i Sky Bridge 721. Niezwykła wieża widokowa Pierwsza to nieco abstrakcyjna w swojej formie stalowo-drewniana wieża widokowa, z której rozpościera się fantastyczny widok na cały Masyw Śnieżnika. Konstrukcję mierzącą 55 metrów wybudowano na zboczu góry Slamník, na wysokości 1116 m n.p.m. Na najwyższy poziom szeroka drewniana kładka, którą mogą pokonać także rodzice z dziećmi w wózkach i osoby z niepełnosprawnością, poruszające się na wózku. Po drodze można zapoznać się z historią regionu, rozpisaną na tablicach informacyjnych. Gdy droga na najwyższe piętro za bardzo da się we znaki, niewielkie platformy widokowe z sieci okażą się zbawienne. Nagrodą za wysiłek jest spektakularny widok, ale nie tylko. Zejście z platformy także jest nie lada atrakcją. Na dół prowadzi długa na 101 metrów zjeżdżalnia. Najdłuższa na świecie kładka O wiele mocniejsze wrażenia zapewnia Sky Bridge 721. Kładka zawieszona na 95 metrach nad doliną, między schroniskiem Slaměnka na zboczu szczytu Slamník a zboczem góry Chlum, mierzy 721 metrów długości, jak wskazuje na to sama nazwa. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najdluzszy-most-w-czechach-to-atrakcja-dla-odwaznych-mocne-wrazenia-sa-gwarantowane-fot-shutterstock-226f646.jpg" width="1000" height="667" alt="Najdłuższy most w Czechach to atrakcja dla odważnych. Mocne wrażenia są gwarantowane (fot. Shutterstock)" title="Najdłuższy most w Czechach to atrakcja dla odważnych. Mocne wrażenia są gwarantowane (fot. Shutterstock)" /> Wykonać krok w pustkę Z Czech przenosimy się do Francji, gdzie na alpejskim szczycie Aiguille du Midi znajduje się jedna z najbardziej spektakularnych platform widokowych na świecie. Mowa o Le Pas dans le Vide, co dosłownie oznacza „krok w pustkę”. Niesamowita konstrukcja w formie szklanego boksu jest zawieszona na wysokości 3842 m n.p.m. Od zbocza góry dzielą ją 2 metry. Wchodząc do tej niezwykłej atrakcji, ma się wrażenie lewitowania w powietrzu. 1000 metrów nad ziemią Kolejna niesamowita atrakcja znajduje się u naszych zachodnich sąsiadów. AlpspiX to platforma zlokalizowana 50 m nad górną stacją kolejki Alpspitzbahn, w pobliżu najwyższego niemieckiego szczytu – Zugspitze. Dwa krzyżujące się ramiona konstrukcji znajdują się na wysokości ponad 2100 m n.p.m. Każdy, kto odważy się wejść na jeden z tarasów widokowych, znajdzie się na wysokości 1000 m nad ziemią. Wieża w malowniczych Izerach Czas przenieść się do Polski, a konkretnie – do Świeradowa-Zdroju. SkyWalk to wysoka na 62 m wieża, na szczyt której prowadzi kręta kładka o długości 850 m. Jaka nagroda czeka na tych, którzy odważą się podjąć wysiłek? Z najwyższego poziomu ze szklaną platformą roztacza się fantastyczna panorama uzdrowiska i Gór Izerskich. Dodatkową atrakcją jest mierząca 105 m zjeżdżalnia, którą bez wysiłku i obciążania kolan można wrócić na dół. Taras z widokiem na Tatry Kolejna warta uwagi atrakcja, pozwalająca pospacerować w chmurach, znajduje się w Tatrach. SkyWalk Serce Poronina to szeroka na 2,5 m i mierząca 854 m długości ścieżka. Po pokonaniu łagodnie nachylonej trasy, którą odważni mogą sobie skrócić dzięki siatkom wspinaczkowym, dociera się do szklanych tarasów widokowych. Wrócić można tą samą drogą lub jedną z dwóch zjeżdżalni. Ponad koronami drzew Nasza ostatnia propozycja znajduje się w Beskidzie Sądeckim, a konkretnie – w Krynicy-Zdroju. Tamtejsza drewniana wieża widokowa w koronach drzew sięga niemal 50 m i wznosi się ponad lasy pasma Jaworzyny Krynickiej. Sama ścieżka mierzy 1030 m. Na trasie znalazło się miejsce dla instalacji edukacyjnych, które pozwalają bliżej poznać tamtejszą przyrodę i przybliżają historię regionu. Atrakcją dla najmłodszych jest 60-metrowa zjeżdżalnia. Warto wspomnieć, że każdy, kto nie chce lub nie może wejść na taras widokowy o własnych siłach, może skorzystać z kolejki krzesełkowej. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Powstał ranking najlepszych atrakcji turystycznych w 2025 roku. Te miejsca trzeba zobaczyć!
Chcesz zaplanować wyjątkową podróż w 2025 roku? Nowy ranking najchętniej odwiedzanych atrakcji pokazuje, które kierunki zachwyciły turystów z całego świata. Te miejsca mogą stać się inspiracją do stworzenia listy podróżniczych marzeń.
Spis treści: Top 3 najlepszych atrakcji turystycznych Ranking najlepszych atrakcji na świecie w 2025 roku Planując podróż, większość turystów w pierwszej kolejności skupia się na najważniejszych atrakcjach danego miejsca. Czasem jednak trudno odróżnić prawdziwe perełki od typowych pułapek turystycznych. Aby ułatwić podróżnym wybór i pomóc im stworzyć listę miejsc wartych odwiedzenia, w ubiegłym tygodniu opublikowano ranking Travelers' Choice Awards 2025. Zestawienie, oparte na milionach recenzji z serwisu Tripadvisor zebranych między 1 kwietnia 2024 r. a 31 marca 2025 r., wskazało najwyżej oceniane atrakcje z całego świata. Najlepsze atrakcje turystyczne w 2025 roku W tegorocznym zestawieniu wśród najpopularniejszych atrakcji świata znalazły się ikoniczne zabytki i miejsca o wyjątkowym znaczeniu historycznym. „Dzięki tak szerokiej ofercie atrakcji turystycznych i wycieczek dostępnych na naszej platformie Tripadvisor pomaga podróżnym odkrywać doświadczenia, które zmieniają podróże w niezapomniane wspomnienia. Niezależnie od tego, czy szukasz adrenaliny, czy wolisz spokojniejsze tempo zwiedzania, wśród tych najwyżej ocenianych miejsc na świecie znajdziesz coś dla siebie” – podkreśliła w oświadczeniu Kristen Dalton, prezes Tripadvisor. Na pierwszym miejscu w rankingu znalazła się Sagrada Familia – monumentalna bazylika, która stała się symbolem Barcelony i jednym z najważniejszych dzieł Antoniego Gaudiego. Jej niezwykła, pełna detali fasada, imponujące witraże i unikatowe wnętrze przyciągają miliony turystów rocznie. Warto wybrać się na wycieczkę z przewodnikiem, aby poznać historię świątyni, jej wieloletnią budowę oraz tajniki niezwykłej symboliki, którą Gaudi w niej ukrył. W okolicy bazyliki nie brakuje również lokalnych targów oraz sklepów z pamiątkami, które pozwalają jeszcze bardziej poczuć klimat tego miejsca. Drugie miejsce w zestawieniu zajęła wieża Eiffla, jeden z najbardziej rozpoznawalnych zabytków na świecie. Z jej platform widokowych rozciąga się zapierająca dech w piersiach panorama Paryża. Warto zarezerwować bilety z wyprzedzeniem – zarówno dla tych, którzy chcą wejść po schodach, jak i dla preferujących szybki wjazd windą na trzy poziomy. Wieża zachwyca nie tylko za dnia, ale także nocą, gdy rozświetlają ją tysiące świateł. Dodatkową atrakcją jest możliwość zarezerwowania stolika w jednej z restauracji znajdujących się w wieży i podziwiania miasta przy wykwintnej kolacji. Podium zamyka Centrum Kosmiczne imienia Johna F. Kennedy’ego NASA na Florydzie – miejsce, w którym historia podboju kosmosu ożywa na wyciągnięcie ręki. Zwiedzający mogą zobaczyć wahadłowiec Atlantis z bliska, przejść się wśród historycznych rakiet w Rocket Garden, czyli „ogrodzie rakietowym” i wziąć udział w interaktywnych wystawach. Niezapomnianym przeżyciem jest również seans w kinie IMAX oraz możliwość spotkania z prawdziwymi astronautami, którzy dzielą się doświadczeniami z misji kosmicznych. A jak prezentuje się pełna lista najciekawszych miejsc? Ranking najlepszych atrakcji na świecie w 2025 roku: Bazylika Sagrada Familia (Barcelona, Hiszpania) Wieża Eiffla (Paryż, Francja) Centrum Kosmiczne imienia Johna F. Kennedy’ego NASA (Merritt Island, Stany Zjednoczone) Luwr (Paryż, Francja) Angkor Wat (Siem Reap, Kambodża) Wielki Mur – odcinek Mutianyu (Pekin, Chiny) Dom Anny Frank (Amsterdam, Holandia) Wielki Meczet Szejka Zajida (Abu Zabi, Zjednoczone Emiraty Arabskie) Katedra w Mediolanie (Mediolan, Włochy) Plac Hiszpański (Sewilla, Hiszpania) Źródła: USA Today, Tripadvisor Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Przetestowałem „bombową” trasę rowerową. Wokół niej ponad pół miliona niewybuchów
Trasa rowerowa na dawnym poligonie w Muensingen w Niemczech to emocjonująca przygoda wśród pól miliona niewybuchów. Wspiąłem się na niebosiężną wieżę używaną przez generałów, zobaczyłem wieś-widmo i spędziłem noc na terenie obozu wojskowego sprzed ponad stu lat. Ten obszar to niezwykła propozycja na wakacyjny wypoczynek.
Spis treści: Widoki godne generałów Poligon jak żaden inny Niemcy, Amerykanie, Francuzi i znów Niemcy Rezerwat z wybuchowym akcentem Nowe życie starego obozu Przedzierając się przez warstwy historii Jak dojechać? Stoję na metalowej kratce na szczycie 42-metrowej wieży. Gdy patrzę pod nogi, wrażenie jest niesamowite. Schody i półpiętra są niemal przezroczyste. Patrząc wprost na ziemię można dostać lekkiego zawrotu głowy. Tym bardziej, że konstrukcja lekko się kiwa. Widoki godne generałów To najwyższa wieża obserwacyjna dawnego poligonu w Muensingen w Szwabskiej Jurze na terenie Badenii-Wirtembergii w Niemczech. Nazywa się Hursch i powstała w 1989 roku. Korzystali z niej generałowie w czasie manewrów wojskowych. Rozciąga się stąd wspaniały widok zarówno na obszar dawnych działań militarnych, jak i tereny cywilne. Przy dobrej widoczności można stąd dostrzec Alpy czy wieżę telewizyjną w Stuttgarcie. Gdy wizytuję poligon w lipcu, nad bukowo-świerkowym lasem płyną białe chmury i kropi deszcz. A krajobraz robi się dramatyczny, jak na najsłynniejszym obrazie Caspara Davida Friedricha zatytułowanym „Wędrowiec przed morzem mgły”. O tym, że „nasi tu byli” przekonuje mnie wlepka Grupy „Polonia” Turystyczna umieszczona na konstrukcji. Poligon jak żaden inny Wieża Hursch jest jednym z kilku punktów obserwacyjnych udostępnionych dzisiaj zwiedzającym na terenie dawnego poligonu w okolicy Muensingen. Jego powierzchnia to 67 kilometrów kwadratowych, zatem zbliżona jest do Kalisza. Jeśli nie mamy za dużo czasu na zwiedzanie, warto wybrać właśnie tę wieżę, bo jest najwyższa ze wszystkich. Rodzące się Cesarstwo Niemieckie w drugiej połowie XIX wieku potrzebowało miejsc do szkolenia swojej armii. Wybór padł na w dużej mierze niezasiedlony obszar na północny-wschód od miejscowości Muensingen. Pierwszy strzał na poligonie padł w październiku 1895 roku, a ostatni wojskowi opuścili ten teren pod koniec 2005 roku. Ale życie w tym miejscu nie zamarło. Wiele firm i służb państwowych korzysta z dawnych wojskowych dróg – na przykład firmy motoryzacyjne do dziś testują tutaj nowe modele samochodów. Niemcy, Amerykanie, Francuzi i znów Niemcy Historię terenu wojskowego pod Muensingen najlepiej zrozumieć, spoglądając na pobliskie koszary. Wojskowi korzystający z poligonu od początku byli zgrupowani w miejscu określonym później jako Altes Lager (niem. Stary Obóz). Zasadniczą część stanowiły baraki dla kilkudziesięciu tysięcy żołnierzy oraz stajnie dla koni. Pierwsi wprowadzili się do Altes Lager pod koniec XIX wieku wojskowi XIII Korpusu Armijnego Wirtembergii. W czasach III Rzeszy byli tu żołnierze Wehrmachtu, szykujący się na podbój świata. Pod koniec II wojny światowej teren ten zajęli Amerykanie, ale szybko trafił pod francuską jurysdykcję. Żołnierze znad Sekwany stacjonowali tu kilkadziesiąt lat aż do 1992 roku, od pewnego momentu wspólnie z Bundeswehrą. Rezerwat z wybuchowym akcentem W 2008 roku poligon znalazł się w Rezerwacie Biosfery UNESCO Szwabskiej Jury. Stopniowo rozminowywano trakty i udostępniano je dla turystów – do ćwiczeń używano różnego rodzaju amunicji. Obszar ten jest teraz bezpieczny dla zwiedzających pod pewnymi warunkami. Kilka metrów od traktów przecinających poligon wbite są drewniane pale pomalowane w górnej części na żółty kolor. To bezpieczna strefa. Nie należy jej przekraczać. Chociaż łąki wyglądają dość zachęcająco. W niektórych miejscach widać pasące się owce na tle kęp drzew. Latem na dawnym poligonie pasie się ich nawet 30 tysięcy. Do tej pory ponoć żadna z nich nie eksplodowała od niewybuchów, ale być może pasterze wybierają bezpieczniejsze tereny, albo owce mają jakiś szósty zmysł, podobnie jak szczury. Szacuje się, że na poligonie jest ok. 560 tysięcy niewybuchów. – Popatrz na to wzgórze – mówi mój przewodnik po poligonie szef informacji turystycznej w Muensingen, Hans-Peter Engelhart, kierując palec na zalesiony pagórek z wystającymi białymi skałami. – Ten teren uważa się za wręcz usiany niewybuchami – dodaje. To Trailfinger Kopf. Ponoć Luftwaffe ćwiczyło tu intensywne naloty przed rozpoczęciem II wojny światowej. Warte uwagi są bunkry z różnych okresów. Część zachowana niemal w stanie idealnym z wyposażeniem – wejście do nich możliwe jest w czasie oprowadzania z przewodnikiem. W zachodniej części poligonu jest wioska-widmo Gruorn, która została wysiedlona i zniszczona niemal w całości w czasach nazistów, w celu poszerzenia poligonu. W krótkim czasie z domów wyrzucono blisko 700 osób. Do dziś zachowały się po niej zaledwie dwa budynki, w tym zrekonstruowany kościół i cmentarz. Tutaj można się zakupić przekąski i wypić lokalne napoje. Teraz w weekendy i wakacje ściągają na dawny poligon całe rodziny, głównie na rowerach, bo trasy są malownicze, a historia miejsca – niezmiernie ciekawa. Z szacunków wynika, że jest to 200 tys. osób rocznie. Żyją tutaj też bardzo rzadkie gatunki zwierząt. Tras rowerowych w okolicy jest więcej. Lokalna informacja turystyczna w Muensingen oferuje możliwość wypożyczenia rowerów elektrycznych. Szczególnie polecam trasę wzdłuż niewielkiej, ale pięknie meandrującej rzeczki Lauter. Uroku dodają ruiny zamków, których w Niemczech jest sporo. Nowe życie starego obozu Wróćmy na poligon. Kalejdoskop zmian związany z obecnością różnych wojsk obserwuję w jednym z baraków, w którym urządzono… hotel. To konstrukcja ceglano-drewniana. W moim pokoju słupy podtrzymujące dach były malowane kilkukrotnie na przestrzeni stu lat – najpierw na biało, potem na niebiesko i znów na biało. Projektant pokoju w umiejętny sposób pokazał przekrój przez barwy, co jest jednocześnie podróżą w czasie. Noclegi mają być dostępne dla każdego – w dawnych kwaterach oficerskich pokoje się tańsze, bo ze wspólną łazienką, a o wyższym standardzie – w dawnych barakach zwykłych żołnierzy. W 2015 roku obszar obozu wykupił przedsiębiorca Franz Tress i nazwał go Albgut. To trochę gra językowa – „Alb” odnosi się do obszaru Jury Szwabskiej (niem. Schwäbische Alb), a „gut” – można przełożyć, jako „miejsce, w którym jest dobrze”. Marzeniem Tressa jest rewitalizacja koszar w duchu „cywilnego i zrównoważonego poczucia równowagi” („zu einer zivilen, nachhaltigen Wohlfühlwelt”). W barakach zadomawiają się powoli manufaktury i butiki, w których można kupić ręcznie wyprodukowany olej, produkty z lokalnej wełny, pesto czy czekoladki. Jest też muzeum, które opowiada historię tego miejsca – czasem bolesną i niełatwą. To tutaj dostrzegam spis jednych z ostatnich mieszkańców Gruorn, wysiedlonej wioski na obszarze poligonu. Okazało się, że w listopadzie 1945 mieszkało w niej 8 Polaków. Zapewne były to osoby więzione wcześniej w obozie jenieckim zlokalizowanym na północ od Altes Lager (nie ma po nim śladu) i które nie zdążyły jeszcze wrócić do kraju. Ostatnia osoba opuściła Gruorn w 1954 roku. Przedzierając się przez warstwy historii Właściciel terenu koszar, Franz Tress, to pełen energii i wizji 75-latek. Gdy odwiedzam Albgut, jest nieustannie w ruchu, w czym pomocne jest dobre sportowe obuwie o rażącej barwie. Koszary są obiektem zabytkowym, dlatego przedsiębiorca chce zachować je możliwie wiernie w swej formie, ale dostosowuje je do ich nowej funkcji. Określenia budynków są stare, np. mój pokój hotelowy był w BT 9, czyli w Bâtiment Troupe (franc. koszary). – Ale zmieniłem nazwy ulic i placów oprócz jednego – Place de France, bo nazywa się jak ja – żartuje Tress, którego imię wymawia się tak samo jak Francja w tym języku. Biuro Tressa w Albgut mieści się w doskonale zachowanym budynku dawnej poczty z drewnianą wieżą zegarową, który za czasów francuskich przekształcono w supermarket dla żołnierzy. Oprócz komputera na dużym biurku, ściany szczelnie wypełnione są równo ułożonymi segregatorami. Jest też obraz olejny rodziny Tressa. Pomysłodawca Albgut mówi mi, że jest sporo do zrobienia. Jednym z kolejnych przedsięwzięć jest stworzenie wiaty dla rowerów, co będzie w duchu poznawania rezerwatu biosfery w zrównoważony sposób. Przy wjeździe do obozu znajduje się centrum prezentujące Rezerwat Biosfery UNESCO w Szwabskiej Jurze. W ciekawy sposób wyjaśnia jego ideę – promowania wyznaczonego obszaru chronionego, zawierającego cenne zasoby przyrodnicze istniejące w harmonii z człowiekiem. Kasyno cesarskiej armii przekształcono na dużą salę, w której odbywają się wesela. Jednak część budynków została tylko zabezpieczona przez Tressa. Wzmocniono stropy i dach, by nie ulegały dalszej dewastacji. Tak jest na przykład z lazaretem wojskowym To miejsce przyprawia o ciarki, bo zachowały się sale operacyjne i część infrastruktury. A w jednym z korytarzy oparte o ścianę są protezy nóg sprzed wielu dekad, a może i stulecia. Zapewne zostały przygotowane dla rannych żołnierzy, a może część z nich była przez nich używana. Jak dojechać? Na teren dawnego poligonu i Albgut najprościej dojechać ze Stuttgartu, bo są połączenia LOT-u z Warszawy. Ze Stuttgartu to około godziny jazdy samochodem lub 1,5 godziny korzystając z komunikacji zbiorowej. Można też pojechać pociągiem z Polski. Do Berlina jeżdżą pociągi z Warszawy czy z Wrocławia. Ze stolicy Niemiec można dostać się pociągiem dalekobieżnym do Stuttgartu, a stamtąd regionalnym do Albgut. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Świętokrzyski Rzym? Sprawdź, co kryją Kielce – od pałacu biskupów po podziemne jaskinie
Dlaczego warto odwiedzić Kielce? W tym mieście zabytki przeplatają się z piękną przyrodą. Przedstawiamy najciekawsze atrakcje Kielc.
Spis treści: Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Wydarzenia i festiwale w 2025 roku Kultura i edukacja – ciekawe muzea w Kielcach Dworzec autobusowy w Kielcach – architektoniczna ikona Przyroda i rekreacja – co warto zobaczyć w Kielcach Ponadczasowe atrakcje Kielc Atrakcje dla rodzin z dziećmi Kielce jako baza wypadowa Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Kielce Oto najnowszy przewodnik od redakcji magazynu Traveler oraz National-Geographic.pl po najnowszych i ponadczasowych miejscach oraz wydarzeniach w sercu Gór Świętokrzyskich – najstarszych gór w Polsce. Rok 2025 przynosi wiele nowości dla turystów odwiedzających Kielce. Miasto przyciąga coraz więcej podróżników zainteresowanych bogatą ofertę kulturalną, przyrodniczą i rozrywkową stolicy województwa świętokrzyskiego. Nowe atrakcje turystyczne w Kielcach Via Ferrata na Kadzielni W 2025 roku na terenie rezerwatu przyrody Kadzielnia w Kielcach otwarto trasę typu Via Ferrata, czyli szlak turystyczny wyposażony dla celów autoasekuracji w linę stalową – pierwszą tego rodzaju w regionie. To propozycja dla osób poszukujących aktywnego wypoczynku oraz niecodziennych wrażeń w otoczeniu unikatowych formacji skalnych. Trasa wyposażona jest w system zabezpieczeń linowych, umożliwiających bezpieczne pokonywanie skalnych półek i ścian nawet osobom bez doświadczenia we wspinaczce. Dostępne są trzy poziomy trudności, dzięki czemu atrakcja jest odpowiednia zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych turystów. Z punktu widokowego na szczycie rozciąga się panorama Kielc i Gór Świętokrzyskich. Trasa biegnie w bezpośrednim sąsiedztwie naturalnych jaskiń i wapiennych urwisk, co dodatkowo zwiększa atrakcyjność tego miejsca. Praktyczne informacje dla turystów: Wymagany własny sprzęt asekuracyjny lub możliwość wypożyczenia na miejscu. Czas przejścia: ok. 60–90 minut w zależności od wybranej trasy. Dostępność: codziennie, z wyjątkiem dni z silnymi opadami. Wejście odpłatne, bilety dostępne online i na miejscu. Urban Lab – przestrzeń dla młodych Urban Lab Kielce to nowoczesne centrum kreatywności, edukacji i integracji społecznej, otwarte w 2025 roku w centrum miasta. Powstało z myślą o młodych mieszkańcach i odwiedzających, którzy chcą rozwijać swoje pasje, kompetencje cyfrowe i społeczne. W obiekcie znajdują się: Studio nagrań audio i wideo dla twórców internetowych i początkujących artystów. Sala do gier planszowych i konsolowych, służąca rekreacji i integracji. Przestrzeń warsztatowa z regularnymi zajęciami z zakresu nowych technologii, programowania, sztuki i ekologii. Kawiarenka edukacyjna, gdzie można odpocząć, pracować zdalnie lub spotkać się z innymi uczestnikami wydarzeń. Miejsce zostało zaprojektowane w duchu zrównoważonego rozwoju, z wykorzystaniem energooszczędnych technologii i materiałów odnawialnych. Praktyczne informacje dla turystów: Wstęp bezpłatny, część wydarzeń może wymagać wcześniejszej rejestracji. Godziny otwarcia: pon.–pt. 9:00–19:00, sob.–niedz. 10:00–16:00. Lokalizacja: centrum Kielc, w pobliżu ulicy Sienkiewicza i przystanków komunikacji miejskiej. Dostępność dla osób z niepełnosprawnościami: pełna, z windą, toaletą i oznaczeniami brajlowskimi. Wydarzenia i festiwale w 2025 roku DUB IT Festival DUB IT Tuning Festival w Kielcach to największe wydarzenie motoryzacyjne w Polsce południowo-wschodniej, które przyciąga tysiące fanów motoryzacji z całego kraju. W 2025 roku odbywa się na terenie Targów Kielce z jeszcze większą liczbą wystawców i wydarzeń towarzyszących. Na festiwalu można zobaczyć: profesjonalnie stuningowane auta i motocykle, pokazy driftu i akrobacji samochodowych, zloty klasycznych pojazdów, strefę retro i off-road, konkursy i spotkania z influencerami motoryzacyjnymi. Praktyczne informacje dla turystów: Termin wydarzenia: lipiec 2025 (dokładna data ogłaszana z wyprzedzeniem). Bilety: dostępne online i w kasach Targów Kielce. Dojazd: autobusy miejskie z centrum oraz parkingi przy Targach. Rodzinne atrakcje: strefy dla dzieci, food trucki, koncerty plenerowe. Off Fashion To prestiżowy konkurs mody, który od lat przyciąga młodych projektantów z Polski i Europy. Finałowe gale odbywają się w Kieleckim Centrum Kultury i cieszą się zainteresowaniem branży mody oraz mediów. Na uczestników czekają: pokazy mody, warsztaty z projektowania i stylizacji, spotkania z projektantami i jurorami, stoiska z modą autorską. Praktyczne informacje: Termin: jesień 2025. Wejściówki: bezpłatne na eliminacje, płatne na galę finałową. Miejsce: Kieleckie Centrum Kultury (KCK). Dostępność: pełna, również transmisje online. Kultura i edukacja – ciekawe muzea w Kielcach Muzeum Zabawek i Zabawy To jedno z najstarszych i największych muzeów zabawek w Polsce, zlokalizowane w zabytkowym budynku dawnego więzienia carskiego z XIX wieku. Jego zbiory to ponad 30 tysięcy eksponatów, w tym zabawki z czasów PRL-u, lalki, modele kolejek, klocki, teatrzyki, gry planszowe i rękodzieło dziecięce. W muzeum odbywają się również: warsztaty dla dzieci i rodzin (np. robienie lalek, drewnianych zabawek, teatrzyki cieni), wystawy czasowe prezentujące zabawki z różnych krajów i epok, interaktywne strefy, w których dzieci mogą bawić się dawnymi grami. Praktyczne informacje: Godziny otwarcia: wtorek–niedziela, 9:00–17:00. Bilety: ulgowe, rodzinne i darmowe w wybrane dni. Dostępność: obiekt przystosowany dla osób z niepełnosprawnościami. Lokalizacja: Plac Wolności, centrum Kielc. Geonatura Kielce – Centrum Geoedukacji To interaktywna placówka edukacyjna znajdująca się na terenie rezerwatu Wietrznia, która prezentuje geologiczne dziedzictwo regionu świętokrzyskiego. Wystawy i zajęcia oparte są na nowoczesnych technologiach – multimedialnych prezentacjach, symulacjach 3D i grach edukacyjnych. W Centrum można: poznać historię Ziemi od kambru po współczesność, wejść do kapsuły czasu, symulującej podróż przez epoki geologiczne, uczestniczyć w warsztatach paleontologicznych z wykorzystaniem modeli i skamieniałości, odwiedzić interaktywną jaskinię, prezentującą ekosystemy krasowe. Praktyczne informacje: Wejście bezpłatne, obowiązuje wcześniejsza rejestracja na zajęcia. Otwarte przez cały tydzień, z wyjątkiem poniedziałków. W pobliżu trasy spacerowe i punkt widokowy z panoramą Kielc i okolic. Dojazd komunikacją miejską lub pieszo z centrum – ok. 25 min. Dworzec autobusowy w Kielcach – architektoniczna ikona Historia i modernizacja dworca Dworzec autobusowy w Kielcach to jeden z najbardziej charakterystycznych budynków w Polsce, ze względu na swój unikatowy kształt UFO. Został zbudowany w latach 1975–1984 według projektu Edwarda Modrzejewskiego i od razu zyskał status lokalnego symbolu modernistycznej architektury. Po latach zaniedbań, w 2020 roku zakończono gruntowną modernizację budynku, która zachowała jego oryginalną bryłę, ale wprowadziła nowoczesne rozwiązania architektoniczne i ekologiczne, m.in. panele fotowoltaiczne i nowy system wentylacyjny. Budynek zdobył liczne nagrody, m.in. tytuł "Modernizacji Roku" i uznanie architektów z całej Europy. Funkcje i udogodnienia dla podróżnych Dziś dworzec pełni funkcję wielofunkcyjnego centrum transportowego i użytkowego. Znajdują się tu: 16 stanowisk dla autobusów międzymiastowych i dalekobieżnych, nowoczesna poczekalnia z cyfrowym systemem informacji pasażerskiej, punkty gastronomiczne, księgarnia, kiosk i punkty usługowe, toalety przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, parkingi, w tym miejsca dla rowerów i stacja ładowania pojazdów elektrycznych. Praktyczne informacje: Otwarte całą dobę, ze stałą obsługą kas i monitorowaniem. Zlokalizowany w centrum miasta, przy ul. Czarnowskiej, blisko Galerii Korona. Dojazd pieszy z głównych punktów miasta: Rynek – 10 min, KCK – 7 min. Blisko przystanki komunikacji miejskiej i taxi. Przyroda i rekreacja – co warto zobaczyć w Kielcach Park Miejski im. Stanisława Staszica To najstarszy park w Kielcach, założony w 1830 roku na terenie dawnego ogrodu seminarium duchownego. Dziś pełni funkcję zielonego serca miasta, oferując relaks i wypoczynek w zabytkowym otoczeniu. W parku znajdują się: malownicze alejki spacerowe z ławeczkami i oświetleniem, zabytkowy staw z fontanną i kaczkami, plac zabaw i mini skatepark, pomnik Stanisława Staszica i rzeźby plenerowe. Park otoczony jest ważnymi instytucjami kultury, jak Teatr im. Stefana Żeromskiego i Pałac Biskupów Krakowskich, co czyni go świetnym punktem na rozpoczęcie zwiedzania centrum Kielc. Praktyczne informacje: Otwarte całą dobę, wejście bezpłatne. Świetnie skomunikowany – wejścia od ul. Zamkowej, Kapitulnej i Czerwonego Krzyża. W sezonie letnim działa tu letnia scena koncertowa i kino plenerowe. Rezerwaty przyrody: Kadzielnia i Ślichowice Kielce są jednym z niewielu miast w Polsce, które posiadają rezerwaty przyrody w obrębie granic administracyjnych. Najbardziej znane z nich to Kadzielnia i Ślichowice – prawdziwe perły geologiczne regionu. Kadzielnia: Rezerwat skalny i jaskiniowy z wyeksponowanymi wapieniami dewońskimi, liczącymi 350 milionów lat. Dostępne są jaskinie (m.in. Odkrywców, Prochownia) z możliwością zwiedzania z przewodnikiem. Amfiteatr Kadzielnia to scena wydarzeń muzycznych i teatralnych na świeżym powietrzu. Via Ferrata i trasa edukacyjna z tablicami geologicznymi. Ślichowice: Rezerwat geologiczny z unikatowym odsłonięciem fałdu kieleckiego, często odwiedzany przez studentów geologii z całej Europy. Trasa spacerowa wokół kamieniołomu z punktami widokowymi i tablicami edukacyjnymi. Praktyczne informacje: Wstęp wolny, bez konieczności rezerwacji. Dla Kadzielni – zalecane obuwie terenowe, kaski dostępne na miejscu. Oba rezerwaty znajdują się w zasięgu komunikacji miejskiej. Ponadczasowe atrakcje Kielc Pałac Biskupów Krakowskich To najlepiej zachowana rezydencja pałacowa z XVII wieku w Polsce. Wybudowany z inicjatywy biskupa Jakuba Zadzika, dziś mieści oddziały Muzeum Narodowego w Kielcach. Wnętrza zachowały oryginalny wystrój barokowy, w tym polichromie, stiuki i zabytkowe meble. Zbiory muzealne obejmują m.in. sztukę polską i europejską, zbroje, porcelanę oraz ekspozycje historyczne. Dodatkową atrakcją jest ogród włoski oraz taras widokowy z panoramą miasta. Praktyczne informacje: Czynne codziennie z wyjątkiem poniedziałków. Zwiedzanie indywidualne i z przewodnikiem. Bilety normalne, ulgowe i rodzinne. Bazylika katedralna Wniebowzięcia NMP Katedra to duchowe i historyczne centrum Kielc. Jej początki sięgają XII wieku, choć obecna forma pochodzi głównie z epoki baroku. Wnętrze kryje liczne dzieła sztuki sakralnej, freski, ołtarze, a także krypty biskupów. W 2025 roku zaplanowano renowację zabytkowego dachu i wież. Praktyczne informacje: Dostępna do zwiedzania poza godzinami mszy. W sezonie organizowane są koncerty organowe i zwiedzanie z przewodnikiem. Ulica Sienkiewicza To główny deptak Kielc – handlowo-kulturalna oś miasta. Przebiega przez centrum i łączy dworzec PKP z Rynkiem. Znajdziesz tu: butiki, księgarnie, kawiarnie i restauracje, pomnik Henryka Sienkiewicza, zabytkowe kamienice z XIX wieku, ogródki letnie i wydarzenia plenerowe. Praktyczne informacje: Strefa piesza – idealna na spacer i zakupy. Łatwy dostęp do komunikacji miejskiej i atrakcji turystycznych. Rezerwat Kadzielnia (część ponadczasowa) Poza nową trasą Via Ferrata, Kadzielnia to kultowe miejsce wypoczynku dla kielczan i turystów. Odbywają się tu liczne wydarzenia plenerowe, koncerty, spektakle i kino letnie. Wieczorami całość rezerwatu jest efektownie podświetlona, co czyni go wyjątkowym miejscem na romantyczny spacer lub wieczorne zwiedzanie. Atrakcje dla rodzin z dziećmi Centrum Geoedukacji Centrum Geoedukacji to wyjątkowe miejsce dla rodzin z dziećmi, które chcą odkrywać tajemnice geologii w nowoczesny, multimedialny sposób. Położone na terenie rezerwatu Wietrznia, łączy edukację z aktywnym wypoczynkiem. Dzieci mogą: wziąć udział w wirtualnej podróży przez epoki geologiczne w specjalnej kapsule czasu, oglądać interaktywne wystawy o powstawaniu skał, wulkanach i dinozaurach, uczestniczyć w warsztatach paleontologicznych – wykopując gipsowe skamieniałości i poznając tajniki pracy geologa. Teren wokół obiektu jest idealny na spacer, a ścieżki edukacyjne prowadzą przez ciekawe formacje skalne i stanowiska geologiczne. Praktyczne informacje: Wstęp bezpłatny, ale obowiązuje wcześniejsza rejestracja online. Otwarte od wtorku do niedzieli. Możliwość organizacji urodzin edukacyjnych i wycieczek szkolnych. Park Rozrywki Fly Sky Fly Sky to jeden z najnowszych rodzinnych parków rozrywki w regionie świętokrzyskim, zlokalizowany na obrzeżach Kielc. To przestrzeń zaprojektowana z myślą o dzieciach i młodzieży, ale też dorosłych szukających aktywnej rozrywki. W strefie rozrywki znajdują się m.in.: park trampolin i dmuchane tory przeszkód, ścianki wspinaczkowe i strefa ninja warrior, małpi gaj, zjeżdżalnie, labirynty, interaktywna strefa VR i symulatory ruchu. Fly Sky to także organizator rodzinnych eventów tematycznych, np. kosmicznej nocy z bajką, warsztatów chemicznych czy pokazów robotów. Praktyczne informacje: Czynne codziennie, bilety godzinowe i całodniowe. Bezpłatny parking i zaplecze gastronomiczne. Możliwość rezerwacji urodzin i imprez integracyjnych. Kielce jako baza wypadowa Szlaki turystyczne w Górach Świętokrzyskich Kielce są idealnym punktem startowym do zwiedzania Gór Świętokrzyskich – jednych z najstarszych gór w Europie. Region oferuje szlaki piesze, rowerowe, edukacyjne i tematyczne, zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych turystów. Najpopularniejsze trasy z Kielc: Kielce – Chęciny (Zamek i Jaskinia Raj) – ok. 15 km, szlak czerwony, Kielce – Święta Katarzyna – Łysica – najwyższy szczyt Gór Świętokrzyskich (614 m n.p.m.), Ścieżki dydaktyczne w rezerwatach Wietrznia i Biesak-Białogon – idealne na krótkie wyprawy z dziećmi. Praktyczne informacje: Dostępność map i aplikacji mobilnych z trasami i punktami widokowymi. Większość szlaków jest oznakowana i bezpieczna, także dla rodzin z dziećmi. Możliwość wynajmu rowerów i sprzętu trekkingowego w centrum Kielc. Bezpłatny autobus na Święty Krzyż Nowością w sezonie letnim 2025 jest uruchomienie bezpłatnego połączenia autobusowego z Kielc na Święty Krzyż – jedno z najważniejszych miejsc pielgrzymkowych i historycznych w Polsce. Na Świętym Krzyżu znajduje się: klasztor Oblatów z relikwiami Drzewa Krzyża Świętego, taras widokowy z panoramą Puszczy Jodłowej, Muzeum Misyjne i dawna cela więzienna z XIX wieku. Praktyczne informacje: Autobus odjeżdża z centrum Kielc kilka razy dziennie, kursy codzienne w sezonie letnim. Czas przejazdu: ok. 50 minut. Rezerwacja miejsc przez stronę miasta lub w punktach informacji turystycznej. Praktyczne informacje dla turystów odwiedzających Kielce Noclegi i gastronomia Kielce oferują szeroki wybór miejsc noclegowych dopasowanych do różnych potrzeb i budżetów. Znajdziesz tu zarówno luksusowe hotele z pełnym zapleczem wellness, jak i przytulne pensjonaty, hostele, apartamenty na wynajem oraz agroturystyki w okolicznych wsiach. Popularne opcje zakwaterowania w centrum miasta: 4-gwiazdkowe hotele z restauracjami i SPA – idealne na dłuższy wypoczynek lub pobyt biznesowy, nowoczesne apartamenty typu airbnb w pobliżu ulicy Sienkiewicza, tanie hostele i schroniska młodzieżowe blisko dworca PKP. Gastronomia w Kielcach rozwija się dynamicznie. Obok klasycznej kuchni świętokrzyskiej (zalewajka, karminadle, pierogi z kaszą) można tu znaleźć kuchnię włoską, gruzińską, azjatycką czy wegetariańską. Warto odwiedzić: U Kucharzy – miejsce dla osób ceniących tradycyjne dania. Warto spróbować tu gulaszu, policzków wołowych czy lepionych ręcznie pierogów. Chinkalnia – restauracja gruzińska z szerokim wyborem dań. Oprócz pierogów chinkali i placków chaczapuri znajdziemy tu także dobry gulasz, wątróbkę i pasty na bazie orzechów (pchali). Fragola – kawiarnia położona nad rzeką Silnicą. Rewelacyjny wybór ciast i deserów. Praktyczne informacje: W sezonie letnim warto rezerwować noclegi z wyprzedzeniem. Wiele restauracji i kawiarni działa do późnych godzin wieczornych. System płatności kartą dostępny w większości punktów. Dojazd i komunikacja Kielce są dobrze skomunikowane zarówno z resztą Polski, jak i wewnętrznie. Korzystają z rozbudowanej sieci dróg, połączeń kolejowych oraz komunikacji miejskiej. Dojazd do Kielc: Pociągiem – szybkie połączenia z Warszawą, Krakowem, Katowicami i Radomiem. Samochodem – drogą ekspresową S7 (Warszawa–Kraków). Autobusem – zmodernizowany dworzec autobusowy obsługuje liczne linie krajowe i regionalne. Komunikacja miejska: Autobusy ZTM Kielce obsługują całe miasto i okolice. Nowoczesna aplikacja mobilna i biletomaty ułatwiają planowanie trasy i zakup biletów. Bilety jednorazowe, czasowe (30/60 min.) oraz dzienne i weekendowe. Infrastruktura piesza i rowerowa: Kielce są miastem kompaktowym – większość atrakcji znajduje się w zasięgu spaceru. Dostępna jest sieć ścieżek rowerowych i wypożyczalnia rowerów miejskich (Kielecki Rower Miejski). Parkingi wielopoziomowe i strefa płatnego parkowania w centrum. Dla turystów: Punkty informacji turystycznej dostępne na dworcu PKP, Rynku i w Centrum Geoedukacji. Mapy, przewodniki, karty zniżkowe dostępne w wersji drukowanej i online. Wi-Fi w wielu przestrzeniach publicznych i lokalach. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Jan Stradowski Redaktor prowadzący serwisu www.national-geographic.pl, z wykształcenia lekarz, z zamiłowania biolog i przyrodnik. Pisze o medycynie, biologii i fizyce. Pracował w „Gazecie Wyborczej”, „Przekroju”, „Wprost” i „Focusie”. W Radiu TOK FM prowadził audycję „Człowiek 2.0”. W wolnych chwilach eksperymentuje w kuchni, odwiedza kawiarnie w poszukiwaniu idealnego espresso i chodzi po górach. Więcej: www.stradowski.net
Zaginiona perfumeria Rzymian odkryta w Pompejach. Pachnie tam jak dawniej
To miejsce przez wieki skrywało sekret rzymskiego luksusu. Teraz, po rekonstrukcji Ogrodu Herkulesa, poznajemy zapachy starożytności.
Spis treści: Ogród Herkulesa znów kwitnie Zielone Pompeje Pompeje to jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych świata. Historia tego miejsca nadal nie jest jednak w pełni poznana, a badacze odkrywają przed nami jej kolejne mniej znane rozdziały. Niedawno ukończono tam rekonstrukcję tzw. Ogrodu Herkulesa. Według archeologów mógł być częścią starożytnej perfumerii funkcjonującej jeszcze w III wieku p.n.e. Zrekonstruowany ogród porastają teraz setki róż, fiołków, wiśni, ruszczyków i winorośli. Właśnie te rośliny stosowane w świecie antycznym do produkcji pachnideł. Ogród Herkulesa znów kwitnie Ogród znajduje się na terenie jednego z domów mieszkalnych w Pompejach. W jego obrębie znaleziono też naczynia wykonane z gliny i szkła. Prawdopodobnie używano ich do przechowywania wonnych maści i esencji. Według badaczy, właściciel domu mógł eksperymentować z tworzeniem perfum na małą skalę. W łączeniu kwiatowych zapachów sprzyjał mu bogaty ogród o powierzchni ok. 90 m kw. Jak zauważa historyk ogrodów Maurizio Bartolini, produkcja perfum wymagała ogromnych ilości kwiatów. Takie zapachy były luksusem, a ich trwałość ograniczała się do kilku dni. To, co dla nas jest trwałym kosmetykiem, dla starożytnych Rzymian było ulotną ozdobą. Jak ustalili archeolodzy, ogród był starannie zaprojektowany. Miał system irygacyjny oparty na kanałach i glinianych zbiornikach, które umożliwiały gromadzenie wody i podlewanie roślin w sposób kontrolowany. Woda była doprowadzana przez otwór w murze, a następnie rozprowadzana wokół grządek. Zielone Pompeje Ogród Herkulesa miał również charakter wypoczynkowy. Znaleziono tu pozostałości małej świątyni oraz zrekonstruowano zacienioną altanę. Bardzo możliwe, że to w niej spożywano posiłki. Wyjątkowym detalem jest inskrypcja znajdująca się przy wejściu: Cras Credo, co można przetłumaczyć na „Jutro będziemy mieli kredyt”. To ironiczny komentarz do rzymskiej rzeczywistości, gdzie handel i pożyczki były codziennością. Rekonstrukcja ogrodu to część szerszego programu przywracania zieleni w Pompejach. Jak przypomina dyrektor parku archeologicznego Gabriel Zuchtriegel, ogrody były kluczowym elementem struktury miasta. W czasach świetności Pompeje liczyły ponad 400 ogrodów i sadów. Były to zarówno proste warzywniki, jak i reprezentacyjne dziedzińce bogatych willi. Zachowane ślady korzeni, nasion i bruzd świadczą o zaawansowanej uprawie i ogrodniczej kulturze mieszkańców. Źródło: Archaeological Park of Pompeii Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.