National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-25T10:01:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: W sobotę nad Ziemią przeleci ogromna planetoida. Obiekty o takich parametrach mijają nas bardzo rzadko
items: To najlepsze zdjęcie Drogi Mlecznej, jakie kiedykolwiek powstało. Widać na nim miliony gwiazd
items: Fundamentalne pytanie o ŻYCIE. Rój teleskopów LIFE poszuka go poza Ziemią
items: Największe zaćmienie od dekad, idealne Perseidy i taniec planet. To astronomiczne lato będzie wyjątkowe
items: Czerwcowe Bootydy nadciągają nad Polskę. Nadchodzi noc spadających gwiazd
items: Teoretycznie księżyce mogłyby mieć własne naturalne satelity. Dlaczego zatem ich nie obserwujemy?
items: ESA zapowiedziała realizację misji Plasma Observatory. Kluczową rolę odgrywają w niej Polacy
items: Kosmiczny kataklizm widoczny gołym okiem. Zbliża się wyjątkowy wybuch, który można zobaczyć raz w życiu
items: Naukowcy z SETI Institute badali kometę 3I/ATLAS pod kątem śladów obcej cywilizacji. Co ustalili?
items: Czy „mrugnęła” do nas pierwotna czarna dziura? Nowe rozwiązanie zagadki sprzed sześciu lat
items: 9 zjawisk na niebie, które można zobaczyć w czerwcu. Od „Truskawkowego Księżyca” po koniunkcję planet
items: Poezja i ślady w słojach drzew pozwoliły japońskim naukowcom rozszyfrować kosmiczną zagadkę z XIII w.
items: SMILE zbada wiatr słoneczny i zorze polarne. Misja jest efektem współpracy między Europą a Chinami
items: Dla tego zjawiska warto odwiedzić Nowy Jork. Zdarza się tylko dwa razy w roku
items: Rzadki Niebieski Księżyc nad Polską. Nadchodzi pełnia, jakiej nie było od lat
items: Kosmiczny spektakl nad Polską. Ponad naszymi głowami pędzi gigant, który rozświetli „białe noce”
items: Już dziś najpiękniejsza noc tego maja. Trzy niezwykłe obiekty rozbłysną nad Polską obok siebie
items: Detektory fal grawitacyjnych „dostrajają się” z kosmosem. Naukowcy sięgnęli po metodę rodem ze studia nagraniowego
items: Białe noce zawitały nad Polskę. Przez najbliższe tygodnie ciemność niemal całkowicie zniknie
items: Kosmiczny taniec gigantów. Odkryto parę czarnych dziur o masie 60 mld Słońc
items: Rakieta SpaceX wkrótce uderzy w Księżyc. Jest wielkości pięciopiętrowego budynku
items: Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
items: Nadchodzi najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca w historii. Nikt z nas go jednak nie zobaczy
items: Polski astrofotograf po raz piąty wyróżniony przez NASA. Zobacz niezwykłe zdjęcie Mgławicy Oriona nad wulkanem Teide!
items: Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni

W sobotę nad Ziemią przeleci ogromna planetoida. Obiekty o takich parametrach mijają nas bardzo rzadko
type: item
date: 2026-06-25T10:00:47.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: obserwacje
subject: planetoidy
subject: teleskop
description: Jeśli kiedykolwiek marzyłeś o tym, by zobaczyć na własne oczy potężną kosmiczną skałę pędzącą przez Układ Słoneczny, to w ten weekend nadarzy się ku temu doskonała okazja. Już w najbliższą sobotę (27.06) w bliskim sąsiedztwie Ziemi przemknie masywna planetoida.
encoded: Mowa o planetoidzie oznaczonej w katalogach astronomicznych jako (152637) 1997 NC1. Została ona odkryta niemal trzy dekady temu, w 1997 roku. Astronomowie z Europejskiej Agencji Kosmicznej mają dobre wieści – skrupulatnie wyliczyli jej trajektorię, co pozwala całkowicie wykluczyć ryzyko kolizji z Ziemią. Co więcej, do obserwacji obiektu wystarczy najzwyklejsza lornetka! Obiekt znajdzie się w punkcie maksymalnego zbliżenia z naszą planetą dokładnie 27 czerwca 2026 roku o godzinie 13:14 czasu polskiego (po zapadnięciu zmroku także powinno być ją widać), więc przygotuj sprzęt i zobacz na żywo zjawisko, które zdarza się raz na kilka lat. Co to za obiekt i jak daleko minie Ziemię? Planetoida przemknie w naszym sąsiedztwie z prędkością niemal 9 km/s (co daje ponad 32 000 km/h). Dystans, jaki będzie dzielił ją od Ziemi, wyniesie około 2,56 miliona kilometrów. W terminologii badawczej określa się to mianem bliskiego przelotu (ang. close approach), jednak w rzeczywistości odległość ta to około 6,66 średniego dystansu pomiędzy Ziemią a Księżycem. Największą zagadką pozostają dokładne gabaryty kosmicznej skały. Naukowcy szacują jej wielkość na podstawie albedo, czyli parametru odbijania światła słonecznego. Początkowo zakładano, że współczynnik ten dla omawianej planetoidy wynosi od 5% do 25%, co dawałoby potężny obiekt o średnicy od 750 do nawet 1650 metrów. Pojawiają się jednak analizy sugerujące znacznie wyższe albedo (na poziomie sięgającym 60%). Oznaczałoby to, że powierzchnia planetoidy odbija światło niezwykle intensywnie i w rzeczywistości mamy do czynienia ze znacznie mniejszym obiektem, który jedynie wydaje się tak duży z perspektywy ziemskich instrumentów. Jak i kiedy przygotować się do obserwacji? Juan Luis Cano z Biura Obrony Planetarnej ESA zaznacza, że obiekty o podobnych parametrach mijają naszą planetę stosunkowo rzadko – średnio raz na kilka lat. To czyni sobotni przelot wyjątkową okazją dla miłośników nocnego nieba. Aby dostrzec przemykającą planetoidę, nie …

GettyImages-1328315245-323eb49.jpg
width: 4501
height: 3372

To najlepsze zdjęcie Drogi Mlecznej, jakie kiedykolwiek powstało. Widać na nim miliony gwiazd
type: item
date: 2026-06-24T11:49:35.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: droga mleczna
subject: galaktyki
subject: Gwiazdy
description: Największe i najbardziej szczegółowe zdjęcie centrum naszej Galaktyki, Drogi Mlecznej, wykonane kiedykolwiek w świetle widzialnym, zaprezentowała misja European Space Agency Euclid. Zdjęcie zawiera ponad 60 milionów gwiazd i otwiera naukowcom możliwość potwierdzania istnienia egzoplanet odkrytych w tym regionie oraz określania ich masy poprzez analizę niewielkich zmian jasności gwiazd w czasie.
encoded: Przez jeden dzień kosmiczny detektyw ciemnego Wszechświata, Euclid, skierował swoje spojrzenie ku światłu: niezwykle jasnemu wewnętrznemu obszarowi Drogi Mlecznej, znanemu jako zgrubienie centralne Galaktyki. Ta specjalna obserwacja została zlecona przez astronomów, którzy chcieli wykorzystać to, w czym Euclid jest najlepszy – rejestrowanie ogromnych obszarów nieba z wyjątkową szczegółowością. Choć teleskop został zaprojektowany do obserwacji miliardów odległych galaktyk, jego kamera światła widzialnego jest na tyle czuła, że potrafi rozróżnić pojedyncze gwiazdy w niezwykle zatłoczonym centrum naszej Galaktyki, nie ulegając oślepieniu przez ich blask. Ta rzadka zdolność jest kluczowa dla celu naukowców: badania planet krążących wokół innych gwiazd za pomocą techniki zwanej mikrosoczewkowaniem grawitacyjnym. Zanim jednak do niej przejdziemy, przyjrzyjmy się bliżej samemu zdjęciu. Jak powstało wyjątkowe zdjęcie? 23 marca 2025 roku Euclid wykonał tę ogromną fotografię w ciągu zaledwie około 26 godzin. Jest to mozaika dziewięciu osobnych obserwacji wykonanych kamerą światła widzialnego, z których każda obejmowała fragment nieba większy od tarczy pełnego Księżyca. Dla porównania, ostrość i czułość Euclida w świetle widzialnym są porównywalne z szerokokątną kamerą teleskopu Hubble Space Telescope. Jednak pojedyncze pole widzenia Euclida, rejestrowane w ciągu kilku godzin, obejmuje obszar aż 270 razy większy niż pole widzenia Hubble’a. Aby uzyskać taką samą mozaikę, obserwatorium W. M. Keck Observatory potrzebowałoby około 2000 godzin obserwacji. Euclid działa szybciej i potrafi uchwycić szczegóły słabszych gwiazd, które mogłyby zostać przeoczone podczas obserwacji z powierzchni Ziemi. Ta pojedyncza mozaika obejmuje również cały obszar, który przyszły teleskop kosmiczny Nancy Grace Roman Space Telescope będzie monitorował w poszukiwaniu planet. Na zdjęciu Euclid zarejestrował ponad 60 milionów gwiazd, a także mgławice i gromady gwiazd. Ten zatłoczony region naszej Galaktyk…

ESASky-Screenshot-6b4507f.png
width: 1920
height: 911

Fundamentalne pytanie o ŻYCIE. Rój teleskopów LIFE poszuka go poza Ziemią
type: item
date: 2026-06-23T06:41:54.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: egzoplanety
subject: nasa
subject: teleskop
subject: życie
description: Czy jesteśmy sami we Wszechświecie? A może po prostu nie znamy jeszcze metody zdolnej odnaleźć pozaziemskie formy życia? Te pytania stoją u samej podstawy badań i eksploracji kosmosu. Niedawno Instytut Badań Kosmicznych im. W.M. Kecka opublikował raport opisujący misję Large Interferometer For Exoplanets (LIFE), która – jak mają nadzieję jej twórcy – pomoże udzielić ostatecznej odpowiedzi na to fundamentalne pytanie.
encoded: Wielkie obserwatoria naziemne i kosmiczne nieustannie przeczesują niebo. Ale nawet te najlepsze, jak Teleskop Kosmiczny Jamesa Webba (JWST), dostarczyły jedynie kuszących przebłysków informacji o atmosferach innych światów. To wciąż niewystarczająco dużo, by jednoznacznie stwierdzić, czy istnieje tam życie w formie, jaką znamy. Być może wsparciem dla tych badań stanie się obserwatorium kosmiczne ARIEL tworzone przez Europejską Agencję Kosmiczną. Ten teleskop, przy którym pracują też uczeni z Centrum Badań Kosmicznych PAN, ma zbadać atmosfery tysiąca planet pozasłonecznych i zrobić to z niebywałą precyzją. Jednak wedle raportu W.M. Keck Institute for Space Studies (Caltech) pod tytułem „Exploring Exoplanets with Interferometry”, jeden teleskop to za mało. Należy zbudować całą konstelację współpracujących ze sobą teleskopów kosmicznych. Konstelacja pięciu statków kosmicznych Raport opisuje misję Large Interferometer For Exoplanets (LIFE), która – jak mają nadzieję jej twórcy – pomoże udzielić ostatecznej odpowiedzi na fundamentalne pytanie astronomii i astrobiologii. Misja miałaby obejmować pięć statków kosmicznych poruszających się w swobodnej formacji. Używając techniki zwanej interferometrią zerującą (ang. nulling interferometry), statki te wydobywałyby słabe sygnatury cieplne planet skalistych spośród oślepiającego blasku ich gwiazd macierzystych. Cztery statki-teleskopy należałoby rozmieścić w konfiguracji o kształcie X, z regulowanymi liniami bazowymi od 10 do 600 metrów, a piąty centralny statek łączy zbierane wiązki światła. Teleskopy mają badać niebo w zakresie średniej podczerwieni. W zakresie długości fal 4–18,5 mikrometra różnica jasności między gwiazdą a egzoplanetą podobną do Ziemi spada z około dziesięciu miliardów (w świetle widzialnym) do około dziesięciu milionów. Gazowe biosygnatury Co ważniejsze, właśnie w tym zakresie para wodna, dwutlenek węgla, ozon, metan i podtlenek azotu wykazują swoje najsilniejsze spektralne linie absorpcyjne. Żaden istniej…

egzoplaneta-2a951ad.jpg
width: 8000
height: 5337

Największe zaćmienie od dekad, idealne Perseidy i taniec planet. To astronomiczne lato będzie wyjątkowe
type: item
date: 2026-06-22T12:38:56.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: lato
subject: polska
subject: zaćmienie
subject: zaćmienie słońca
description: 21 czerwca powitaliśmy astronomiczne lato. Choć noce są teraz najkrótsze, letnie niebo w 2026 roku zaoferuje nam niesamowite atrakcje – od zaćmień, po roje meteorów. Letnie obserwacje warto zaplanować już teraz.
encoded: W tym roku astronomiczne lato na półkuli północnej rozpoczęło się w niedzielę 21 czerwca, dokładnie o godzinie 10:25 czasu polskiego. To moment przesilenia letniego, w którym Słońce osiąga swój najwyższy punkt na niebie, górując w zenicie nad zwrotnikiem Raka. Dla mieszkańców Polski oznacza to najdłuższy dzień w roku, który w Warszawie potrwał aż 16 godzin i 47 minut, oraz najkrótszą noc trwającą zaledwie nieco ponad 7 godzin. Tegoroczne lato dla wszystkich zainteresowanych obserwowaniem zjawisk na niebie zapowiada się imponująco Czym się różni lato astronomiczne od meteorologicznego? Lato astronomiczne wyznaczane jest przez ruch Ziemi wokół Słońca. Rozpoczyna się w momencie przesilenia letniego i trwa do równonocy jesiennej, przypadającej między 20 a 24 września. Co ciekawe, ze względu na eliptyczny kształt orbity i zmienną prędkość Ziemi, astronomiczne lato na półkuli północnej trwa średnio 93,6 dnia, czyli jest o kilka dni dłuższe niż na półkuli południowej. Z kolei lato meteorologiczne opiera się na stałym kalendarzu i statystykach klimatycznych, trwając zawsze dokładnie trzy miesiące – od 1 czerwca do 31 sierpnia. Taki sztywny podział ułatwia naukowcom porównywanie danych pogodowych z różnych lat, podczas gdy model astronomiczny odzwierciedla zjawiska niebieskie. Największe atrakcje letniego nieba w 2026 roku Mimo że letnie noce są krótkie, a w Polsce w tym okresie nie występują tzw. noce astronomiczne (Słońce nie schodzi głębiej niż 18 stopni pod horyzont), niebo w 2026 roku zaoferuje spektakularne zjawiska. Największym wydarzeniem roku będzie zaćmienie Słońca 12 sierpnia, które w Polsce będzie widoczne jako częściowe, ale z bardzo dużą fazą zasłonięcia tarczy, sięgającą od 82%–85%. Obserwując zaćmienie, nawet częściowe, należy bezwzględnie pamiętać o odpowiedniej ochronie wzroku. Można zaopatrzyć się w specjalne okulary do obserwacji zaćmień, folie mylarowe lub filtry na urządzenia optyczne. Nigdy nie wolno patrzeć na Słońce przez lornetkę lub teleskop pozbaw…

astronomiczne-lato-b00c3c5.jpg
width: 5851
height: 3909

Czerwcowe Bootydy nadciągają nad Polskę. Nadchodzi noc spadających gwiazd
type: item
date: 2026-06-22T11:21:42.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: Gwiazdy
subject: meteory
subject: noc
description: W najbliższych dniach czerwca będziemy świadkami fascynujących zjawisk astronomicznych. Na nocnym niebie pojawią się czerwcowe Bootydy, których aktywność wzrasta nawet do 100 spadających gwiazd na godzinę. Do dostrzeżenia tych niesamowitych meteorów nie potrzeba specjalistycznego sprzętu.
encoded: Miłośnicy nocnego nieba mają powody do ekscytacji. Przełom czerwca i lipca to czas wyjątkowych zjawisk astronomicznych, od których trudno oderwać wzrok. Główną atrakcją są Czerwcowe Bootydy – rój meteorów znany ze swojej niezwykłej nieprzewidywalności. Jak najlepiej przygotować się na ten kosmiczny spektakl? Spadające gwiazdy z gwiazdozbioru Wolarza Bootydy swoją nazwę zawdzięczają gwiazdozbiorowi Wolarza (łac. Bootes). To tam leży radiant meteorów, czyli ich pozorne źródło na niebie. To wyjątkowe zjawisko astronomiczne wynika z drobnych okruchów pozostawionych przez kometę 7P/Pons-Winnecke, która w 1819 roku została odkryta przez francuskiego astronoma Jeana-Louisa Ponsa. Gdy Ziemia przecina strumień takich pyłowych i kamiennych cząstek, wchodzą one w atmosferę i spalają się jako meteory. Od 22 czerwca do 2 lipca rój Bootydów staje się więc aktywny, a niebo nad naszymi głowami zapełnia się żarzącymi „spadającymi gwiazdami”. Cechy Bootydów Mimo że obserwowanie Bootydów zwykle nie jest tak efektowne jak wypatrywanie późniejszych Perseidów, to późne czerwcowe noce należą do jednych z najbardziej wyjątkowych na nocnym niebie. W przypadku nadchodzących meteorów nigdy nie jesteśmy bowiem pewni skali zjawiska. Aktywność roju jest zmienna i nieprzewidywalna — w niektórych latach bywa bardzo słaba, a w innych potrafi zaskoczyć większą liczbą spadających gwiazd. Rekordowa aktywność Bootydów przypada na rok 1998, kiedy to można było zaobserwować około 100 spadających gwiazd w ciągu godziny. Dodatkowo rój może dawać bardzo jasne meteory. Dzieje się tak m.in. ze względu na niedużą prędkość spadania tych meteorów. Czerwcowe Bootydy wpadają w atmosferę z prędkością około 18 km/s, więc spalają się dłużej niż szybkie meteory i przez to są lepiej widoczne oraz częściej wyglądają na jasne. Kiedy wypatrywać spadających gwiazd w czerwcu? Czerwcowe Bootydy najlepiej obserwować w nocach z 26 na 27 oraz z 27 na 28 czerwca, kiedy przypada szczyt aktywności. Maksimum roju występuje 27 czerw…

GettyImages-526188402-6ee0fba.jpg
width: 4791
height: 3229

Teoretycznie księżyce mogłyby mieć własne naturalne satelity. Dlaczego zatem ich nie obserwujemy?
type: item
date: 2026-06-22T07:03:06.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: księżyc
subject: satelita
description: Prawa fizyki pozwalają na istnienie naturalnych satelitów księżyców. Mimo to nie zaobserwowano takich ciał niebieskich nawet wokół bardzo masywnych księżyców. Ten brak subksiężyców jest ciekawą zagadką naukową. Nie dlatego, że subksiężyce nie mogą istnieć, lecz dlatego, że w kilku przypadkach powinny być możliwe, a mimo to ich nie widzimy.
encoded: Niektóre księżyce planet Układu Słonecznego są ogromne. Księżyc Jowisza Ganimedes, największy naturalny satelita Układu Słonecznego, ma średnicę 5268 km, czyli jest 1,5 razy szerszy od naszego Księżyca i ponaddwukrotnie odeń masywniejszy. Księżyc Saturna Tytan ma średnicę 5149 km – jest o 6% większy od Merkurego i o 50% większy od ziemskiego Księżyca. Natomiast Kallisto, drugi co do wielkości księżyc Jowisza, ze średnicą 4821 km jest mniej więcej o jedną trzecią większy od Księżyca. Nie tylko masa ma znaczenie Pod względem masy i rozmiarów Ganimedes, Tytan i Kallisto są wystarczająco duże, aby móc utrzymywać satelity, gdyby krążyły samodzielnie wokół Słońca jako planety. Jednak astronomowie nie zarejestrowali żadnych satelitów krążących wokół masywnych księżyców. Dlaczego? Zacznijmy od tego, że każde ciało niebieskie ma wokół siebie obszar, w którym dominuje jego grawitacja. Obszar ten zwany jest sferą Hilla. Aby księżyc mógł utrzymać własnego satelitę, musi posiadać odpowiednio dużą sferę Hilla. Im bliżej planety znajduje się księżyc, tym mniejsza jest jego sfera Hilla, a zatem trudniej utrzymać subksiężyc na stabilnej orbicie. Ponadto aby zapewnić dynamiczną stabilność, układ księżyc-gospodarz musi mieć sferę Hilla większą niż jego własny promień fizyczny oraz większą niż limit Roche’a. Limit Roche’a jest to minimalna odległość, w której satelita może krążyć, nie zostając rozszarpanym przez siły pływowe. Grawitacja planety (lub księżyca-gospodarza) ciągnie mocniej w stronę bliższego boku satelity niż dalszego – to rozciąganie. Gdy satelita jest zbyt blisko, rozciąganie przewyższa jego własną grawitację i obiekt się rozpada. Właśnie tak powstały pierścienie Saturna. Grawitacja planety Jak wyjaśnia w artykule opublikowanym na łamach „New Scientist” dr Russell Sceats z Uniwersytetu w Essex w Wielkiej Brytanii, księżyce zazwyczaj nie mają własnych księżyców, ponieważ planeta, wokół której krążą, wywiera znacznie silniejszy wpływ grawitacyjny niż sam księżyc. – Każdy o…

shutterstock2735468973-b8b9d96.jpg
width: 5000
height: 3600

ESA zapowiedziała realizację misji Plasma Observatory. Kluczową rolę odgrywają w niej Polacy
type: item
date: 2026-06-16T11:40:19.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: inżynieria
subject: polska
subject: satelity
description: Europejska Agencja Kosmiczna podjęła decyzję, na którą polscy badacze czekali od kilku lat. Komitet Programu Naukowego ESA zarekomendował wybór Plasma Observatory jako kolejnej misji klasy średniej (M7) w programie Voyage 2050. Rekomendacja oznacza w praktyce zielone światło dla projektu – i dla bardzo dużej roli, jaką ma w nim odegrać Polska.
encoded: Zarekomendowana do realizacji przez ESA misja składa się z siedmiu satelitów wyposażonych w precyzyjne instrumenty badawcze. Zbierane przez nie dane mają odpowiedzieć na jedno z fundamentalnych pytań fizyki plazmy kosmicznej: jak przebiegają procesy energetyzacji plazmy i transport energii w środowisku plazmy bliskiego otoczenia Ziemi. Plazma kosmiczna to zjonizowany gaz, czyli jądra atomowe pozbawione elektronów. Aż 99% materii we Wszechświecie występuje właśnie w postaci plazmy. Laboratorium na orbicie W praktyce Plasma Observatory zbada, jak wiatr słoneczny – strumień naładowanych cząstek wyrzucanych ze Słońca – oddziałuje z magnetosferą, czyli swego rodzaju magnetycznym „bąblem” chroniącym naszą planetę. To właśnie w tym oddziaływaniu zachodzą procesy takie jak rekoneksja magnetyczna, fale uderzeniowe, turbulencje czy energetyczne strumienie plazmy Jak przekonują twórcy misji, magnetosfera Ziemi pełni tu rolę naturalnego laboratorium. Wyniki Plasma Observatory mają pomóc zrozumieć nie tylko zjawiska pogody kosmicznej (które wpływają np. na satelity, sieci energetyczne czy komunikację radiową), ale też procesy zachodzące w znacznie odleglejszych obiektach – plazmie wokół innych gwiazd, w obszarach wybuchów supernowych czy w odległych galaktykach. Konstelacja siedmiu satelitów Plasma Observatory składa się siedmiu identycznych statków kosmicznych. Satelity mają przemieszczać się po eliptycznej orbicie równikowej wokół Ziemi, z perygeum w około 51 tys. km, co daje mniej więcej osiem promieni Ziemi i apogeum przekraczającym 108 tys. km, czyli około 17 promieni Ziemi. Tak dobrana orbita pozwoli regularnie przemierzać kluczowe obszary magnetosfery, takie jak: strefa dzienna (gdzie wiatr słoneczny zderza się z polem magnetycznym Ziemi, tworząc falę uderzeniową, magnetopauzę i tzw. magnetosheath), strefa nocna (z obszarem quasi-dipolowym i strukturą podłużnych prądów w otoczeniu Ziemi). Satelity będą lecieć w formacji dwóch tetraedrów. Tetraedr jest bryłą geometryczną z…

plasma-observatory-6b3c686.jpg
width: 1200
height: 800

Kosmiczny kataklizm widoczny gołym okiem. Zbliża się wyjątkowy wybuch, który można zobaczyć raz w życiu
type: item
date: 2026-06-13T07:54:21.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazda
subject: kosmos
subject: obserwacje
description: Astronomowie na całym świecie z zapartym tchem obserwują niewielki i dotychczas niepozorny gwiazdozbiór Korony Północnej. Wszystkie dane wskazują, że w najbliższych tygodniach dojdzie tam do potężnej eksplozji termojądrowej, w wyniku której na naszym niebie pojawi się „nowa” gwiazda. Mowa o układzie T Coronae Borealis, zwanym potocznie Płonącą Gwiazdą. To jedno z tych wydarzeń, które przeciętny człowiek ma szansę zaobserwować tylko raz w życiu.
encoded: Spis treści: Dlaczego T Coronae Borealis wybuchnie właśnie teraz? Spektakularny rozbłysk widoczny z centrów miast Jak i gdzie szukać nowej gwiazdy na polskim niebie? Wybuch T Coronae Borealis (często określaną skrótem T CrB) to jedno z najbardziej wyczekiwanych zjawisk astronomicznych ostatnich dekad, które już wkrótce zmieni wygląd nocnego nieba nad Polską. Ten odległy o 3000 lat świetlnych układ podwójny, złożony z białego karła i czerwonego olbrzyma co około 80 lat doświadcza gwałtownej eksplozji termojądrowej. W efekcie niemal niewidoczna na co dzień gwiazda rozbłyśnie jasnością porównywalną z Gwiazdą Polarną. Dla obserwatorów w naszym kraju to wyjątkowa okazja – konstelacja Korony Północnej wznosi się latem niemal w sam zenit, co pozwoli na bezproblemowe dostrzeżenie spektakularnego rozbłysku gołym okiem, nawet z rozświetlonych centrów dużych miast. Dlaczego T Coronae Borealis wybuchnie właśnie teraz? To nie pierwszy raz, gdy piszemy o spodziewanym wybuchu T Coronae Borealis. Jedna z proponowanych dat to 25 czerwca 2026 r., ale moment erupcji pozostaje niepewny. Obserwacje z teleskopów kosmicznych pokazują, że układ wykazuje pewne podobieństwa do okresu poprzedzającego erupcję z 1946 r., co wzmacnia przekonanie, że wybuch jest bliski. T Coronae Borealis nie jest pojedynczą gwiazdą, lecz układem podwójnym oddalonym od Ziemi o około 3000 lat świetlnych. Składa się z dwóch obiektów: czerwonego olbrzyma (gwiazdy u schyłku swojego życia) oraz białego karła (gęstej, martwej pozostałości po innej gwieździe). Oba ciała krążą bardzo blisko siebie, co prowadzi do kosmicznego kanibalizmu. Czerwony olbrzym stale wyrzuca w przestrzeń materię, którą swoją potężną grawitacją ściąga biały karzeł. Wodór pochodzący z zewnętrznych warstw olbrzyma gromadzi się na powierzchni karła, tworząc gęstą, rozgrzaną powłokę. Gdy ciśnienie i temperatura w tej warstwie osiągną masę krytyczną, dochodzi do gwałtownej, niekontrolowanej fuzji termojądrowej. To, co czyni T CrB wyjątkową, to powtar…

T-Coronae-Borealis-7b44e8b.png
width: 1536
height: 1024

Naukowcy z SETI Institute badali kometę 3I/ATLAS pod kątem śladów obcej cywilizacji. Co ustalili?
type: item
date: 2026-06-09T07:39:17.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: badania naukowe
subject: kometa
subject: kosmici
description: Trzeci znany nam obiekt spoza Układu Słonecznego – odkryta niemal rok temu kometa 3I/ATLAS – budzi nieustanne zainteresowanie naukowców. Międzygwiazdowy wędrowiec niesie informacje o innych systemach planetarnych i warunkach ich powstania. Ale może też przenosić ślady wysokorozwiniętej obcej cywilizacji. Tzw. technosygnatury stały się celem poszukiwań prowadzonych przez naukowców SETI Institute.
encoded: Pierwszego lipca minie rok od chwili, gdy stacja systemu Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System (ATLAS) ogłosiła wykrycie kolejnego obiektu międzygwiazdowego (ISO) przemieszczającego się przez nasz układ planetarny. Po odkryciu 1I/'Oumuamua w 2017 roku i 2I/Borisov w 2019 roku, kometa 3I/ATLAS stała się trzecim obiektem międzygwiazdowym zaobserwowanym przez astronomów w ciągu zaledwie ośmiu lat. Artefakty cywilizacji Każda detekcja obiektu międzygwiazdowego budzi ogromne zainteresowanie. Głównie ze względu na możliwość dowiedzenia się nieco więcej na temat środowiska międzygwiezdnego i innych układów planetarnych. Ponadto zawsze istnieje nadzieja, że tego typu obiekt jest artefaktem odległej cywilizacji. Zupełnie tak, jak ziemskie sondy, które wleciały już w przestrzeń międzygwiazdową – Pioneer 10, Pioneer 11, Voyager 1, Voyager 2 oraz sonda New Horizons – stały się artefaktami naszej cywilizacji. Naukowcy z SETI Institute (Search for Extraterrestrial Intelligence Institute, Instytut Poszukiwania Inteligencji Pozaziemskiej) przebadali kometę 3I/ATLAS pod kątem oznak aktywności technologicznej (technosygnatur). Skorzystali z Allen Telescope Array (ATA), znajdującego się w obserwatorium radiowym Hat Creek. Kosmiczny wędrowiec skanowany był w szerokim zakresie częstotliwości radiowych – od 1 do 9 gigaherców (GHz). Tak rozległy zakres umożliwił poszukiwanie wąskopasmowych sygnałów radiowych niewystępujących naturalnie, które mogłyby stanowić dowód istnienia technologii. 211 interesujących sygnałów Zespół zidentyfikował aż 74 miliony sygnałów wąskopasmowych, które następnie poddano filtracji w celu usunięcia zakłóceń radiowych. W rezultacie wytypowano 211 interesujących sygnałów, które zostały poddane szczegółowej analizie. Opublikowane niedawno badania wskazują, że kometa 3I/ATLAS ma całkowicie naturalne pochodzenie. Informacja ta nie musi cieszyć poszukiwaczy pozaziemskiej inteligencji, ale, jak podkreślają autorzy badania – ma swoją wartość. Przede wszystkim ob…

3i-atlas-854e8df.jpg
width: 1783
height: 1200

Czy „mrugnęła” do nas pierwotna czarna dziura? Nowe rozwiązanie zagadki sprzed sześciu lat
type: item
date: 2026-06-03T10:59:26.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: gwiazda
subject: tajemnice
description: W 2019 roku astronomowie zaobserwowali coś bardzo specyficznego. Dostrzegli odległą gwiazdę, której jasność stopniowo rosła przez około godzinę, po czym wróciła do normalnego poziomu. Nie pasowało to do żadnego znanego zjawiska gwiazdowego. Sześć lat później naukowcy sądzą, że mógł to być sygnał, który przywędrował do nas z maleńkiej pierwotnej czarnej dziury.
encoded: 18 grudnia 2019 roku Dark Energy Camera (DECam), zainstalowana na czterometrowym Teleskopie Víctora M. Blanco znajdującym się w Cerro Tololo Inter-American Observatory w Chile, obserwowała gwiazdę w Wielkim Obłoku Magellana. W pewnej chwili obserwacji zarejestrowała pojedynczy, trwający 60 minut, wzrost jasności. Pojaśnienie było bardzo symetryczne, nie dostrzeżono zmiany koloru światła, a samo zjawisko nie powtórzyło się w kolejnych obserwacjach. A przecież większość gwiazd zmiennych pulsuje wielokrotnie. Tutaj był tylko jeden „błysk” i koniec. Sygnał z mikroskopijnej czarnej dziury Tuż po zdarzeniu rozważano kilka scenariuszy. Sugerowano, że był to po prostu zwykłe pojaśnienie gwiazdy lub błąd instrumentu. Inni badacze przypuszczali, że obserwowana gwiazda ma niewidocznego towarzysza, ewentualnie, że pojaśnienie było wywołane przejściem swobodnie dryfującej planety. Jednak żadne rozwiązanie nie wydawało się w pełni odpowiadać zjawisku, ponieważ godzinne pojaśnienie gwiazdy trwało zbyt długo jak na rozbłysk gwiazdy, zbyt krótko na supernową i było zbyt płynne jak na większość znanych rodzajów zmienności gwiazd. Zagadka wciąż nurtowała badaczy i teraz, po szczegółowej analizie właściwości tego zdarzenia, astronomowie twierdzą, że to „mrugnięcie” mogło być sygnałem pochodzącym od jednego z najbardziej nieuchwytnych obiektów we Wszechświecie: maleńkiej, pierwotnej czarnej dziury ważącej zaledwie tyle, co trzy księżyce Ziemi. Rozmiary czarnych dziur Mówiąc o czarnych dziurach zwykle odnosimy się do wyjątkowo masywnych obiektów o średnicy od kilkudziesięciu kilometrów do nawet kilkunastu miliardów kilometrów. Wynika to ze sposobu ich powstawania — rodzą się po śmierci masywnej gwiazdy, gdy jej ogromne jądro zapada się pod wpływem grawitacji, tworząc jeden z najgęstszych znanych obiektów we Wszechświecie. Natomiast tuż po Wielkim Wybuchu warunki mogły sprzyjać powstawaniu znacznie mniejszych czarnych dziur. Kwantowe fluktuacje czasoprzestrzeni mogły tworzyć zagęszczenia …

GettyImages-1178748615-d62d6ee.jpg
width: 5310
height: 3291

9 zjawisk na niebie, które można zobaczyć w czerwcu. Od „Truskawkowego Księżyca” po koniunkcję planet
type: item
date: 2026-05-31T13:13:20.000Z
creator: Stephanie Vermillion
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: księżyc
subject: meteory
subject: niebo
subject: obserwacje
subject: pełnia
subject: planety
description: Letnie obserwacje rozpoczynają się od spektakularnych widoków. Czekają nas ekscytująca koniunkcja Jowisza i Wenus oraz spadające gwiazdy.
encoded: Czerwiec przyniesie nam mnóstwo astronomicznych atrakcji. Miesiąc ten oferuje doskonałe warunki do obserwacji gęstego, usianego gwiazdami jądra Drogi Mlecznej, szczególnie w miejscach z ciemnym niebem. Oto dziewięć najciekawszych zjawisk do obserwacji na początku lata. Koniunkcja Jowisza i Wenus – 8–9 czerwca Jowisz i Wenus zbliżają się do siebie od końca maja. Jednak ich koniunkcja stanie się jeszcze bardziej spektakularna między 8 a 9 czerwca, kiedy to z naszej ziemskiej perspektywy te dwa obiekty znajdą się w odległości 1,5 stopnia (nieco ponad szerokość małego palca) od siebie. Kiedy dotrą do tego punktu, można je będzie jednocześnie dostrzec przez lornetkę. Szukajcie tej pary również w noce tuż przed i po koniunkcji. Nadal będą się one znajdować blisko siebie – około 3 stopni. Jowisz i Wenus pojawią się w gwiazdozbiorze Bliźniąt, a Merkury może być widoczny tuż poniżej. Koniunkcja Saturna z Księżycem – 10 czerwca Wczesnym rankiem 10 czerwca Saturn i Księżyc będą świecić w odległości 5 stopni, czyli trzech szerokości palców, od siebie. Oba ciała niebieskie wzniosą się nad wschodni horyzont po północy i będą poruszać się równolegle po niebie aż do wschodu słońca. Czeka nas wspaniały widok na pierścienie Saturna, widoczne nawet przez teleskop ogrodowy lub mocną lornetkę do obserwacji gwiazd. Układ Marsa, Księżyca i Saturna – 11 czerwca Na około godzinę przed wschodem słońca 11 czerwca Mars, sierp Księżyca i Saturn utworzą cienką linię nad wschodnim horyzontem. Aby dostrzec tę trójkę, potrzebny będzie czysty widok na wschód – duże jezioro lub łąka z minimalnymi przesłonami horyzontu. Mars i cienki Księżyc będą świecić blisko siebie następnego ranka, w odległości 6,5 stopnia od siebie – to nieco ponad trzy palce. Nów Księżyca – 15 czerwca Lato to jeden z najlepszych okresów na podziwianie tętniącego życiem centrum Drogi Mlecznej. Nów Księżyca, który rozpoczyna cykl lunarny, to najlepszy moment na jego dostrzeżenie. Kiedy Księżyc wślizguje się między Ziemię a Słońce …

niebo-w-czerwcu-mars-plejady-25154a9.png
width: 1200
height: 802

Poezja i ślady w słojach drzew pozwoliły japońskim naukowcom rozszyfrować kosmiczną zagadkę z XIII w.
type: item
date: 2026-05-30T08:44:09.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: drzewa
subject: japonia
subject: literatura
subject: słońce
description: Japońscy naukowcy odkryli ślady ogromnego bombardowanie protonami przyspieszonymi do dziewięciu dziesiątych prędkości światła. Doszło do niego ponad 800 lat temu. Ślady zdarzenia zachowały się w słojach żywotnikowców japońskich.
encoded: Średniowieczne zapiski z dziennika japońskiego dworzanina i poety Fujiwary no Teiki, żyjącego w latach 1162–1241, stały się punktem wyjścia do poszukiwań dawnych słonecznych zdarzeń protonowych (SPE – solar proton event). W dzienniku można znaleźć informację, że w lutym 1204 roku poeta zobaczył „czerwone światła na północnym niebie nad Kioto”. Zorza polarna nad Kioto Poeta miał prawo nie wiedzieć, że ma do czynienia z zorzą polarną, ponieważ Kioto leży na 35° szerokości północnej, co jest stosunkowo niską szerokością geograficzną dla obserwacji zorzy polarnej. Jednak jak przekonaliśmy się w ostatnich latach maksimum słonecznego, silna burza geomagnetyczna może doprowadzić do pojawienia się zorzy również na średnich szerokościach geograficznych. Nie tylko Fujiwara no Teiki obserwował to niezwykłe zjawisko. W niebo spoglądali również chińscy astronomowie. Powstanie zorzy polarnej wiąże się z koronalnymi wyrzutami masy ze Słońca bombardującymi ziemską magnetosferę, ale wystąpienie wyjątkowo silnej zorzy jest dobrym punktem wyjścia do poszukiwań historycznych SPE. Wyjaśnijmy, że słoneczne zdarzenie protonowe to zjawisko bombardowania protonami przyspieszonymi do dziewięciu dziesiątych prędkości światła przez rozbłyski słoneczne i koronalne wyrzuty masy. SPE mogą być niezwykle niebezpieczne, stanowiąc zagrożenie dla astronautów i statków kosmicznych. Pole magnetyczne Ziemi zatrzymuje większość protonów, lecz czasami część z nich przenika przez ziemską osłonę magnetyczną i trafia do atmosfery, gdzie zderza się z gazami, tworząc atomy szczególnego rodzaju węgla – węgla-14. Ten następnie rozprzestrzenia się po planecie i zostaje wchłonięty przez organizmy żywe – w tym drzewa. Dymiący pistolet Właśnie dlatego badacze z Okinawa Institute of Science and Technology (OIST) skupili się na drzewach. Konkretnie na pozostałościach żywotnikowców japońskich z północnej Japonii, pochodzących z przełomu XII i XIII wieku. Zespół pod kierownictwem Hiroko Miyahary odkrył węgiel-14 w słojac…

zorza-polarna-a7ef1f4.jpg
width: 1600
height: 1200

SMILE zbada wiatr słoneczny i zorze polarne. Misja jest efektem współpracy między Europą a Chinami
type: item
date: 2026-05-29T13:01:41.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: słońce
subject: sonda
subject: ziemia
description: Wystrzelona 19 maja sonda SMILE jest w drodze do swojej docelowej orbity operacyjnej. Jeśli uruchomienie urządzeń przebiegnie bez problemów, to nowe obserwatorium kosmiczne dostarczy naukowcom szerokiego i wyjątkowego obrazu tego, jak wiatr słoneczny odkształca niewidzialną magnetyczną tarczę Ziemi.
encoded: Ziemia jest nieustannie bombardowana przez łagodne strumienie, a czasami gwałtowne wyrzuty naładowanych cząstek pochodzących ze Słońca. Na szczęście nasza planeta posiada ogromną tarczę magnetyczną zwaną magnetosferą. Osłona ta zatrzymuje większość tych cząstek, pozwalając utrzymać na Ziemi warunku sprzyjające życiu. Globalny obraz interakcji między Słońcem a Ziemią Wystrzelona niedawno wspólna europejsko-chińska misja SMILE (Solar wind Magnetosphere Ionosphere Link Explorer) wykorzysta nowatorską technikę mapowania pola magnetycznego. Umożliwi to szerokie spojrzenie na to, jak magnetosfera reaguje na materię wysyłaną w naszym kierunku przez Słońce. Choć wiele sond kosmicznych badało wpływ wiatru słonecznego i koronalnych wyrzutów masy na ziemską osłonę magnetyczną, koncentrowały się one głównie na lokalnych procesach i pojedynczych zdarzeniach pogodowych w kosmosie. Można je nazwać misjami „nastawionymi na szczegóły”. SMILE jest przeciwieństwem takiego podejścia. Dzięki szerokokątnym obserwacjom w promieniowaniu rentgenowskim i ultrafioletowym będzie pierwszą misją, która uzyska prawdziwie globalny obraz interakcji między Słońcem a Ziemią. Jeden statek zamiast flotylli Do niedawna sądzono, że taki globalny obraz wymagałby całej flotylli satelitów, co wiązało się z ogromnymi kosztami i trudnościami technicznymi. Jednak obserwacje prowadzone przez teleskop rentgenowski XMM-Newton oraz wcześniejszą misję ROSAT ujawniły nową metodę badania magnetosfery, którą SMILE wykorzysta po raz pierwszy. – Tym, czego naprawdę chcemy, jest możliwość obrazowania jak największej części magnetosfery, aby zanalizować jej globalną dynamikę – powiedział dr Colin Forsyth, fizyk plazmy z University College London i europejski współkierownik naukowy misji w ramach Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). Uzyskanie takiego globalnego obrazu wymaga umieszczenia satelity SMILE na silnie eliptycznej orbicie, dochodzącej do wysokości 121 tysięcy kilometrów nad biegunem północnym. Jest to jedna trz…

ESASmilemisja-69dd93b.jpg
width: 2311
height: 1300

Dla tego zjawiska warto odwiedzić Nowy Jork. Zdarza się tylko dwa razy w roku
type: item
date: 2026-05-27T09:18:30.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Kosmos
subject: Traveler
subject: astronomia
subject: nowy jork
subject: pomysł na wakacje
subject: słońce
description: Manhattanhenge to zjawisko które ekscytuje mieszkańców Nowego Jorku, przyciąga też mnóstwo turystów. Zachodzące Słońce ustawia się idealnie w jednej linii z siatką ulic Manhattanu, tworząc spektakularny widok.
encoded: Spis treści Geneza nazwy i historia Manhattanenge w tym roku Najlepsze miejscówki do obserwacji Manhattanhenge to zjawisko astronomiczne występujące tylko dwa razy w roku. Zachód Słońca następuje idealnie równo z siatką ulic Manhattanu, tworząc jedyny w swoim rodzaju widok. Nazwa pochodzi od połączenia „Manhattan” i „Stonehenge”, a zjawisko przyciąga tłumy fotografów i instagramerów z całego świata. Geneza nazwy i historia Termin Manhattanhenge został wymyślony przez astrofizyka Neila deGrasse Tysona w 1997 roku w artykule dla magazynu „Natural History“. Tyson, dyrektor planetarium Haydena przy Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku, zainspirował się wizytą w Stonehenge w młodości. Udział w wyprawie badawczej z Geraldem Hawkinsem – naukowcem, który wysunął teorię o astronomicznej funkcji Stonehenge – uświadomił mu, że podobne zjawisko zachodzi w nowoczesnym Manhattanie. Choć starożytni budowniczowie Stonehenge świadomie projektowali konstrukcję pod kątem wędrówki Słońca po niebie, twórcy nowojorskiego planu ulic nie planowali takiego efektu. To przypadek, że siatka ulic, stworzona w XIX wieku, zgrała się z cyklem słonecznym. Manhattanenge w tym roku Pierwszy Manhattanhenge w tym roku wypada 28 maja, o godzinie 20:14 czasu lokalnego. Powtórka nastąpi dzień później, 29 maja, o 20:13. Kolejna okazja do obserwacji tego fenomenu wystąpi latem – 11 i 12 lipca. Pełna tarcza Słońca będzie jednak widoczna tylko 28 maja i 12 lipca. W pozostałe dni widać tylko jej połowę, reszta już skrywa się pod horyzontem. Zjawisko nie przypada dokładnie w letnie przesilenie, które w 2026 roku wypada 21 czerwca. Ze względu na układ ulic Manhattanu ma miejsce mniej więcej trzy tygodnie przed i po tej dacie, kiedy Słońce ustawia się dokładnie wzdłuż głównych ulic przebiegających na linii wschód-zachód. Najlepsze miejscówki do obserwacji Najlepsze punkty obserwacyjne to ulice biegnące na linii wschód-zachód: 14th Street, 23rd Street, 34th Street, 42nd Street i 57th Street. Im dalej na wschód…

Manhattanhenge-5deb6ab.jpg
width: 1800
height: 1200

Rzadki Niebieski Księżyc nad Polską. Nadchodzi pełnia, jakiej nie było od lat
type: item
date: 2026-05-26T06:51:39.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: księżyc
subject: niebo
subject: obserwacje
description: Przełom maja i czerwca 2026 roku przyniesie miłośnikom astronomii wyjątkowy spektakl. Już w najbliższy weekend na niebie zabłyśnie rzadki Niebieski Księżyc. To fascynujące zjawisko kalendarzowe, które zbiegnie się w czasie z innym, mało znanym fenomenem – Mikroksiężycem. Kiedy dokładnie spoglądać w niebo, dlaczego ta pełnia będzie zupełnie inna niż zwykle i skąd wzięła się jej intrygująca nazwa? Wyjaśniamy.
encoded: Spis treści: Podwójna pełnia w maju. Czym naprawdę jest Niebieski Księżyc? Kiedy oglądać Niebieski Księżyc w Polsce? Astronomiczne maksimum wypada w dzień Kosmiczny paradoks. Dlaczego majowy Niebieski Księżyc będzie... najmniejszy w roku? Poradnik dla obserwatorów. Jak schwytać w kadrze Niebieski Księżyc 2026? Wbrew temu, co mogłaby sugerować nazwa, nasz naturalny satelita nie zmieni nagle swojej barwy na błękitną. Określenie Niebieski Księżyc odnosi się do rzadkiego układu kalendarzowego. W maju 2026 roku mamy do czynienia z sytuacją, w której w ciągu jednego miesiąca kalendarzowego wypadają aż dwie pełnie Księżyca. Podwójna pełnia w maju. Czym naprawdę jest Niebieski Księżyc? Pierwsza z nich, nazywana tradycyjnie Kwiatową Pełnią, miała miejsce 1 maja. Druga, czyli nasz tytułowy Niebieski Księżyc 2026, rozświetli niebo w ostatni dzień miesiąca – 31 maja. Samo sformułowanie pochodzi od angielskiego powiedzenia „once in a blue moon”, co jest odpowiednikiem polskiego „raz na ruski rok”. To idealnie oddaje naturę tego zjawiska odnoszącą się do faz Księżyca – dwie pełnie w jednym miesiącu zdarzają się średnio raz na 2,7 roku. Wynika to z faktu, że cykl synodyczny Księżyca (od pełni do pełni) trwa 29,5 dnia, czyli nieco krócej niż większość naszych miesięcy. Na kolejny taki układ przyjdzie nam poczekać aż do grudnia 2028 roku. Kiedy oglądać Niebieski Księżyc w Polsce? Astronomiczne maksimum wypada w dzień Oficjalne, astronomiczne maksimum pełni nastąpi dokładnie 31 maja 2026 roku o godzinie 10:45 czasu polskiego. Dla obserwatorów w naszym kraju oznacza to, że precyzyjny moment kulminacyjny nastąpi w ciągu dnia, gdy Księżyc będzie znajdował się pod horyzontem, a niebo będzie rozświetlone światłem słonecznym. Czy to oznacza, że przegapimy widowisko? Absolutnie nie! Dla ludzkiego oka tarcza Srebrnego Globu wydaje się idealnie okrągła przez około dobę przed i dobę po geometrycznym maksimum. Najlepsze warunki do podziwiania oraz fotografowania tego zjawiska w Polsce będziemy …

Blekitny-Ksiezyc-Bloon-Moon-2026-6c1aa0d.png
width: 2816
height: 1536

Kosmiczny spektakl nad Polską. Ponad naszymi głowami pędzi gigant, który rozświetli „białe noce”
type: item
date: 2026-05-22T07:31:15.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: międzynarodowa stacja kosmiczna
subject: niebo
subject: obserwacje
description: Czy wiedziałeś, że w najbliższych dniach możesz dostrzec na polskim niebie obiekt jaśniejszy od niemal wszystkich gwiazd i planet, poruszający się z zawrotną prędkością 28 000 km/h? Przełom kwietnia i maja 2026 roku przynosi wyjątkowe warunki do obserwacji Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Rozpoczynający się sezon białych nocy sprawi, że ten technologiczny kolos będzie doskonale widoczny gołym okiem. Podpowiadamy, kiedy zadbać o czyste niebo i jak nie przegapić tego niezwykłego widowiska.
encoded: Spis treści: Błysk na niebie silniejszy niż gwiazdy. Czym jest ten sunący punkt? Dlaczego maj 2026 roku jest tak wyjątkowy dla obserwatorów? Sekrety „białych nocy”. Jak słońce pomaga nam tropić kosmiczną stację? Sprawdź zegarek. Gdzie szukać i jak nie przegapić przelotu? Wiele osób, patrząc wieczorem w niebo, dostrzega nagle niezwykle jasny, niejednostajny punkt, który w ciągu kilku minut przecina nieboskłon. Wbrew pierwszym skojarzeniom nie jest to ani spadający meteor, ani samolot, ani tym bardziej UFO. To Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) – największe i najbardziej zaawansowane laboratorium, jakie ludzkość kiedykolwiek umieściła na orbicie okołoziemskiej. Błysk na niebie silniejszy niż gwiazdy. Czym jest ten sunący punkt? Stacja krąży na wysokości około 400–420 kilometrów nad Ziemią, pełniąc funkcję międzynarodowego ośrodka badawczego. Pracujący tam astronauci prowadzą pionierskie eksperymenty z zakresu biologii, fizyki czy medycyny kosmicznej, których nie dałoby się odtworzyć w warunkach ziemskiej grawitacji. ISS to gigant o masie ponad 400 ton i wymiarach porównywalnych z boiskiem do piłki nożnej. Za jej niezwykłą jasność na nocnym niebie odpowiadają ogromne panele słoneczne, które odbijają światło słoneczne tak efektywnie, że stacja staje się drugim – po Księżycu – najjaśniejszym obiektem ruchomym na nocnym niebie, osiągając blask rzędu nawet -3,9 magnitudo. Dlaczego maj 2026 roku jest tak wyjątkowy dla obserwatorów? Geometria orbitalna ISS oraz nachylenie osi naszej planety sprawiają, że widoczność stacji nad danym obszarem nie jest stała. Pierwsza część wiosennego sezonu 2026 przynosi fascynującą zmianę warty. Podczas gdy pod koniec kwietnia musieliśmy nastawiać budziki na przeloty poranne (odbywające się między godziną 2:00 a 5:00 nad ranem), maj przynosi bezapelacyjny hit: wysokie i niesamowicie jasne przeloty wieczorne. To idealny moment dla amatorów astronomii. Ciepłe majowe wieczory w połączeniu z dogodnymi godzinami (najlepsze spektakle odbywają si…

ISS-obserwacja-49b72f6.png
width: 2304
height: 1856

Już dziś najpiękniejsza noc tego maja. Trzy niezwykłe obiekty rozbłysną nad Polską obok siebie
type: item
date: 2026-05-20T14:20:27.000Z
creator: Łukasz Załuski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: jowisz
subject: księżyc
subject: niebo
subject: wenus
description: Już w środę wieczorem, 20 maja, nad zachodnim horyzontem w Polsce dojdzie do jednego z najbardziej fotogenicznych zjawisk astronomicznych tego roku. Bardzo młody, wąski sierp Księżyca zbliży się na minimalną odległość do Jowisza, tworząc wspólnie z jasną Wenus spektakularną kompozycję. Podpowiadamy, o której godzinie spojrzeć w niebo, by nie przegapić tego kosmicznego tańca, oraz jak dostrzec niezwykłe zjawisko „światła popielatego”.
encoded: Spis treści: Wielkie spotkanie na orbicie, czyli czym jest koniunkcja? Słownik astronoma – Co to jest światło popielate? Jak ułożą się obiekty nad Polską? Geometria nieba 20 maja Dokładny harmonogram obserwacji. O której godzinie patrzeć w niebo? Jak przygotować się do obserwacji? Poradnik praktyczny Miłośnicy patrzenia w gwiazdy w całym kraju mogą już szykować lornetki i aparaty fotograficzne. Przez ostatnie dni na wieczornym, ciemniejącym niebie mogliśmy obserwować subtelną wędrówkę naszego naturalnego satelity, który mijał kolejne jasne punkty. Jednak to właśnie w środę 20 maja oraz w nocy z 20 na 21 maja czeka nas absolutny punkt kulminacyjny tej podróży. Trzy najjaśniejsze po Słońcu obiekty nocnego nieba ułożą się w niemal idealną, pionową strukturę, którą bez problemu dostrzeżemy gołym okiem – o ile tylko pozwoli na to pogoda. Wielkie spotkanie na orbicie, czyli czym jest koniunkcja? To, co zobaczymy na niebie, w języku astronomów nazywa się koniunkcją (złączeniem). W rzeczywistości obiekty te dzieli potężna, liczona w milionach kilometrów przestrzeń kosmiczna, jednak z perspektywy obserwatora na Ziemi znajdują się one w tym samym punkcie na sferze niebieskiej – mówiąc prościej, dla naszych oczu nakładają się na siebie lub mijają w bardzo bliskiej odległości. W roli głównej wystąpią trzy kosmiczne ciała: Księżyc, znajdujący się zaledwie kilkaset tysięcy kilometrów od nas, olśniewająca Wenus (druga planeta od Słońca, nazywana Jutrzenką lub Gwiazdą Wieczorną) oraz gazowy gigant Jowisz (największa planeta Układu Słonecznego). Ponieważ Wenus i Jowisz odbijają wyjątkowo dużo światła słonecznego, są one doskonale widoczne nawet nad rozświetlonymi centrami polskich miast. Słownik astronoma – co to jest światło popielate? Podczas środowego wieczoru warto zwrócić uwagę na coś niezwykłego. Księżyc będzie w fazie bardzo młodego przyrostu – tarcza naszego naturalnego satelity będzie oświetlona przez Słońce w zaledwie kilkunastu procentach. Mimo to, przyglądając się uważni…

koniunkcja-20-maja-9c7be5a.png
width: 1536
height: 1024

Detektory fal grawitacyjnych „dostrajają się” z kosmosem. Naukowcy sięgnęli po metodę rodem ze studia nagraniowego
type: item
date: 2026-05-18T06:57:33.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: astronomia
subject: fale
description: Najczulsze instrumenty pomiarowe na Ziemi potrafią wychwycić drgania czasoprzestrzeni mniejsze niż średnica protonu, ale nawet one wymagają precyzyjnej kalibracji. Badacze z LIGO, Virgo i KAGRA wykorzystali do tego same fale grawitacyjne, tworząc metodę, którą można porównać do strojenia instrumentu – nie muzycznego, lecz kosmicznego.
encoded: Spis treści: Jak fale grawitacyjne „marszczą” czasoprzestrzeń Jak naukowcy „dostrają” detektory fal grawitacyjnych Niewyobrażalna precyzja potrzebna do wychwycenia fal z kosmosu Detektory fal grawitacyjnych rejestrują jedne z najsubtelniejszych sygnałów we Wszechświecie, jednak ich niezwykła czułość wymaga nieustannej kontroli dokładności. Międzynarodowy zespół naukowców z obserwatoriów LIGO, Virgo i KAGRA zastosował tak zwaną kalibrację astrofizyczną – technikę wykorzystującą rzeczywiste sygnały pochodzące z potężnych zjawisk, takich jak zderzenia czarnych dziur, do sprawdzania i udoskonalania pracy swoich instrumentów. Dzięki temu możliwe jest nie tylko ograniczenie błędów pomiarowych, ale także bardziej precyzyjne określanie pochodzenia fal grawitacyjnych, nawet gdy jeden z detektorów działa poniżej optymalnych parametrów. Jak fale grawitacyjne „marszczą” czasoprzestrzeń Fale grawitacyjne to niezwykle subtelne zaburzenia czasoprzestrzeni, często obrazowo porównywane do zmarszczek rozchodzących się po tafli wody po wrzuceniu kamienia. Ich istnienie przewidział Albert Einstein już w 1916 roku w ramach ogólnej teorii względności, jednak bezpośrednie potwierdzenie tej koncepcji zajęło nauce niemal sto lat. Powstają podczas najbardziej gwałtownych zjawisk we Wszechświecie – takich jak zderzenia czarnych dziur czy gwiazd neutronowych – gdy ogromne masy wprawiają czasoprzestrzeń w drgania rozchodzące się z prędkością światła. Kiedy taka fala dociera do Ziemi, minimalnie rozciąga przestrzeń w jednym kierunku i ściska ją w drugim. Skala tych zmian jest niemal niewyobrażalna: typowy sygnał może zmienić długość 4-kilometrowego ramienia detektora o wartość rzędu tysięcznych części średnicy protonu. Właśnie dlatego wykrycie fal grawitacyjnych było jednym z największych wyzwań technologicznych współczesnej fizyki. Przełom nastąpił 14 września 2015 roku, gdy detektory LIGO po raz pierwszy zarejestrowały sygnał GW150914, pochodzący ze zderzenia dwóch czarnych dziur. Odkrycie ogł…

InstrumentationCalibration-CarlKnox-OzGravSwinburneUniversityOfTechnology-1-fa196f2-e1779090400403.png
width: 2000
height: 1091

Białe noce zawitały nad Polskę. Przez najbliższe tygodnie ciemność niemal całkowicie zniknie
type: item
date: 2026-05-17T13:15:36.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: lato
subject: noc
subject: obserwacje
description: Pierwsze białe noce zawitały nad Polską, niosąc ze sobą niezwykłe widowisko. W najbliższych tygodniach będziemy mogli doświadczyć jasnych nocy w niemal każdym zakątku naszego kraju. Najbardziej spektakularne widoki czekają na wybrzeżu Bałtyku, gdzie „wieczny zmierzch” potrwa aż do sierpnia.
encoded: Słynny rosyjski pisarz Fiodor Dostojewski jedno ze swoich opowiadań poświęcił niemal w całości zjawisku białych nocy. W niegasnącym zmierzchu toczą się losy głównych bohaterów przechadzających się po rozświetlonych, aczkolwiek spowitych nocą ulicach Petersburga. Aby dostrzec to wyjątkowe zjawisko astronomiczne, nie trzeba jednak kierować się na tak daleką północ. W najbliższych tygodniach również w Polsce możemy doświadczyć stanu, w którym niebo w nocy nie staje się całkowicie ciemne. Miłośnicy astronomii już od kilku dni mają okazję obserwować ten proces. Czym są białe noce? Podziwianie zachodów słońca nad polskim morzem na stałe wpisało się do grona licznych aktywności, jakie należy wykonać będąc nad Bałtykiem. W najbliższych miesiącach po zejściu z plaży nie doświadczymy jednak pełnego mroku. Nocą towarzyszyć będzie nam utrzymujący się zmierzch — tzw. biała noc. Zjawisko to, choć najmocniej kojarzone jest z krajami Skandynawii, również w Polsce możliwe jest do zobaczenia. Białe noce to stan, w którym słońce nie schodzi głębiej pod linię horyzontu niż 18 stopni. W efekcie — szczególnie w czasie przesilenia letniego — możemy podziwiać granatowe niebo, które nad linią horyzontu przechodzi w trwałą, krwiście pomarańczową poświatę. W miejscach położonych na północy naszego kraju trudne do dostrzeżenia będą również niektóre z tych gorzej świecących się gwiazd. Warto pamiętać, że białych nocy nie należy utożsamiać z dniem polarnym. W przypadku tego drugiego mamy do czynienia ze zjawiskiem, w którym słońce w ogóle nie kryje się za horyzontem, pozostając widocznym przez całą dobę. Obszary położone za kołem podbiegunowym doświadczają wówczas nieprzerwanej jasności, która w skrajnych, najbardziej wysuniętych na północ przypadkach może trwać nawet pół roku. Nie wszystkich jednak zjawisko białych nocy raduje tak samo. Okres ten jest prawdziwym utrapieniem dla astronomów i miłośników nocnych obserwacji nieba. Dla wielu z nich — szczególnie tych mieszkających na północy — lato …

shutterstock787836949-cc90ada.jpg
width: 5245
height: 3500

Kosmiczny taniec gigantów. Odkryto parę czarnych dziur o masie 60 mld Słońc
type: item
date: 2026-05-14T07:49:35.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: czarna dziura
subject: obserwacje
description: Czy zbliżamy się do teoretycznej granicy wielkości czarnych dziur? Nowe odkrycie w galaktyce Abell 402-BCG sugeruje, że tak. Odnaleziona tam para ultramasywnych obiektów waży tyle, co 60 miliardów Słońc. To rzadki widok kosmicznego tańca, który zakończy się powstaniem jednego z największych monstrów.
encoded: W ciemnym, pozbawionym światła gwiazd i rozciągającym się na 3200 lat świetlnych obszarze, w centrum galaktyki o nazwie Abell 402-BCG, znajduje się para masywnych czarnych dziur. Być może najmasywniejsza, jaką kiedykolwiek zaobserwowano. Jak wielkie mogą być super i ultramasywne czarne dziury znajdujące się w centrach galaktyk i kwazarów? Masa tych olbrzymów liczona jest w miliardach mas Słońca. Przypomnijmy, że Słońce waży około 2 miliardy miliardów miliardów ton, a jego masa stanowi 99,86% całkowitej masy Układu Słonecznego. Innymi słowy wszystkie planety, księżyce, planetoidy, komety i pył razem stanowią zaledwie około 0,14% masy całego układu. Skoro mamy już porównanie skali, przejdźmy do supermasywnych czarnych dziur. 60 miliardów mas Słońca Jednym ze znanych rekordzistów jest TON 618 o szacowanej masie 40–60 miliardów mas Słońca. Obiekty tej gargantuicznej wielkości mają horyzont zdarzeń większy niż rozmiary całego Układu Słonecznego. Astronomowie przypuszczają, że powstają przez miliardy lat dzięki pochłanianiu gazu, gwiazd oraz łączeniu się mniejszych czarnych dziur. Niedawno zespół astronomów prowadzony przez profesora Michaela McDonalda z Massachusetts Institute of Technology opublikował analizę obserwacji z Teleskopu Jamesa Webba, które ujawniły niezwykłą wnękę o szerokości około kiloparseka (kiloparsek to około 3260 lat świetlnych lub ok. 30,9 biliarda kilometrów) w rozkładzie gwiazd centralnej galaktyki w gromadzie A402. Dane pomocnicze z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a pozwaliły wykluczyć pył jako przyczynę tego efektu. Zamiast tego badacze sugerują, że jest to lokalne obniżenie gęstości gwiazd odpowiadające brakowi około 2×10^9 mas Słońca w gwiazdach w objętości 0,5 kiloparseka sześciennego. Innymi słowy sądzą, że pustka jest domem dla pary tańczących ultramasywnych czarnych dziur spiralnie zbliżających się do siebie. Razem te giganty mają szacunkową masę równą 60 miliardom mas Słońca — co najmniej dwa razy większą niż kolejny najbardziej masywny znany…

dziura-adc56da.jpg
width: 1575
height: 1050

Rakieta SpaceX wkrótce uderzy w Księżyc. Jest wielkości pięciopiętrowego budynku
type: item
date: 2026-05-12T13:15:01.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: Falcon 9
subject: księżyc
subject: orbita
subject: Space X
description: W sierpniu 2026 roku powierzchnia Księżyca wzbogaci się o nowy krater. Wszystko za sprawą rakiety Falcon 9, która po półtorarocznej tułaczce w przestrzeni kosmicznej znajdzie swój finał na Srebrnym Globie. Obiekt wielkości kamienicy uderzy w okolice krateru Einstein, stając się kolejnym, tym razem niezaplanowanym, śladem ludzkiej działalności na naszym naturalnym satelicie.
encoded: Księżyc nie ma atmosfery, która mogłaby spalić nadlatujące obiekty, dlatego każdy kosmiczny gość – czy to asteroida, czy fragment ziemskiej technologii – dociera do jego powierzchni z pełnym impetem. Tym razem będzie to drugi stopień rakiety Falcon 9 należącej do SpaceX. Według obliczeń Billa Graya, niezależnego astronoma i twórcy oprogramowania Project Pluto, kolizja nastąpi 5 sierpnia 2026 roku o godzinie 8:44 polskiego czasu. Rakieta wielkości pięciopiętrowego budynku pędzi z prędkością siedmiokrotnie przekraczającą prędkość dźwięku (około 2,4 km/s). Gdzie uderzy olbrzym? Falcon 9 to kolos – w momencie startu cała konstrukcja ważyła 550 ton – a mimo to przewidywanie dokładnego miejsca, w którym uderzy jej drugi stopień, jest niezwykle trudne. Choć grawitacja Ziemi, Księżyca i Słońca jest mierzalna z ogromną precyzją, na porzuconą rakietę działa jeszcze jedna niezwykła siła: ciśnienie promieniowania słonecznego. Fotony uderzające w metalową powłokę działają jak mikropchnięcia. Ponieważ rakieta koziołkuje w przestrzeni, raz odbijając więcej, a raz mniej światła, jej trajektoria ulega nieustannym, trudnym do przewidzenia zmianom. Skąd w ogóle ta rakieta się wzięła? Obiekt jest oznaczony jako 2025-010D i brał udział w misji ze stycznia 2025 roku. Jego zadaniem było wyniesienie na orbitę dwóch lądowników księżycowych: Blue Ghost Mission 1 oraz Hakuto-R Mission 2. Podczas gdy pierwszy stopień rakiety SpaceX zwykle wraca na Ziemię, by lądować na autonomicznej barce, drugi stopień po wykonaniu zadania zostaje porzucony. Zazwyczaj te fragmenty spalają się w ziemskiej atmosferze lub trafiają na stabilne orbity wokół Słońca, zostając tam na zawsze i ginąc w mroku dziejów. Tym razem jednak Falcon 9 utknął na wysokiej orbicie okołoziemskiej, wykonując pełny obrót wokół naszej planety w ciągu 26 dni. W najdalszym punkcie (apogeum) rakieta oddala się na 510 000 km, co sprawia, że jej droga niebezpiecznie przecina się z orbitą Księżyca. W sierpniu 2026 roku oba obiekty znajdą si…

FABRIC-KOLAZ-32-2026-05-12T125244.229-f2d7d50.jpg
width: 2700
height: 1800

Piekło u Dantego to opis uderzenia planetoidy w Ziemię? Pisarz wyprzedził naukę o 500 lat
type: item
date: 2026-05-09T06:26:27.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: katastrofy
subject: literatura
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
description: Wielopoziomowe piekło Dantego mogło być czymś więcej niż alegorią. Timothy Burbery z Marshall University przekonuje, że poeta opisał fizykę uderzenia planetarnego. „Upadek Szatana” to planetoida, która przebiła skorupę ziemską aż do jądra, tworząc strukturę piekła i górę Czyśćca.
encoded: „Boska komedia” Dantego znów trafia pod lupę naukowców, ale tym razem nie jako tekst o teologii czy literackiej wyobraźni. prof. Timothy Burbery, filolog z Marshall University proponuje odczytanie upadku Szatana w części „Piekło” jako eksperymentu myślowego z zakresu fizyki. Obiekt o ogromnej prędkości miał uderzyć w półkulę południową i „przewiercić się” aż do centrum Ziemi, a skutkiem byłyby jednocześnie piekielny lej i góra Czyśćca. Nad „Boską komedią” Dante Alighieri pracował od 1308 roku aż do śmierci w 1321 r. To poemat o podróży przez piekło, czyściec i raj, zawierający kwintesencję średniowiecznej myśli kulturalnej i filozoficznej. Współczesna nauka o uderzeniach ciał niebieskich i geologii zaczęła powstawać dopiero pięć stuleci później. Szatan jako impaktor, a piekło jako krater W interpretacji filologa klucz nie leży w moralnym ciężarze sceny, lecz w jej mechanice. Prof. Burbery opisuje Szatana jako impaktor: ciało niebieskie poruszające się z wysoką prędkością, które po uderzeniu nie zatrzymuje się płytko pod powierzchnią Ziemi, tylko przebija się przez kolejne warstwy planety aż do jądra. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-ksiezyc-jedna-z-teorii-mowi-o-katastrofie-na-niewyobrazalna-skale-fot-nasa-jpl-caltech-243993f.jpeg" width="3000" height="2400" alt="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" title="Jak powstał Księżyc? Jedna z teorii mówi o katastrofie na niewyobrażalną skalę (fot. NASA/JPL-CALTECH)" /> Badacz łączy ten ruch z geograficzną asymetrią opowieści: do uderzenia ma dojść na półkuli południowej, a północna część globu ma w reakcji ulec znacznej deformacji. W efekcie „piekło” nie powstaje jako zwykłe zagłębienie w miejscu uderzenia, tylko jako struktura krateru tworząca się oddolnie, zorganizowana wokół osi przebicia. Jednocześnie materiał wypchnięty po przeciwnej stronie miałby utworzyć górę Czyśćca, rozumianą tu jako centraln…

uderzenie-planetoidy-2b9b43e.jpg
width: 2337
height: 1200

Nadchodzi najdłuższe całkowite zaćmienie Słońca w historii. Nikt z nas go jednak nie zobaczy
type: item
date: 2026-05-07T10:45:51.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: kosmos
subject: rekordy
subject: zaćmienie
subject: zaćmienie słońca
description: Zbliżamy się do najdłuższego całkowitego zaćmienia Słońca w historii ludzkości. To wielkie wydarzenie, ponieważ poprzedni rekord padł 27 czerwca 363 roku. Niestety, mimo że znamy już dokładną datę tego spektaklu, nasze pokolenie będzie musiało obejść się smakiem.
encoded: Według obliczeń astronomów najdłuższe zaćmienie Słońca w historii wydarzy się 16 lipca 2186 roku. Ziemię spowije mrok rodem z filmów katastroficznych. Kiedy będzie historyczne zaćmienie Słońca? Rekordowe zaćmienie z 363 roku zostanie pobite po 1800 latach. Warto było czekać, bo ma potrwać aż 7 minut i 29 sekund. To niemal najdłuższy możliwy czas zaćmienia, bo teoretycznie może ono maksymalnie trwać 7 minut i 32 sekundy. Najlepszym punktem obserwacji do obserwacji historycznego zaćmienia – informujemy na wszelki wypadek, jeśli chcielibyście przekazać informacje swoim wnukom – będzie Ameryka Południowa, a dokładnie wąski pas w Kolumbii, Wenezueli i północnej Brazylii. Co to jest zaćmienie Słońca? W przeszłości zaćmienia przerażały – nagłe nastanie nocy budziło lęki i było odczytywane jako gniew bogów, zwiastun katastrof naturalnych czy chorób. Dzisiaj wiemy, że zaćmienia są wynikiem idealnego ustawienia Księżyca pomiędzy Ziemią a Słońcem. Naukowcy są w stanie przewidzieć je co do sekundy, jednak ciągle mają w sobie coś „magicznego”. Co ciekawe, zaćmienie Słońca zachodzi wyłącznie podczas nowiu – to faza, kiedy tarcza Księżyca jest niemal całkowicie niewidoczna. W ciągu roku na całej Ziemi występują co najmniej dwa zaćmienia, a na jednym obszarze występuje ono statystycznie raz na 370 lat. Nie zawsze, bo np. w Hrubieszowie wystąpiło ono zarówno 1842, jak i w 1851 roku. Rodzaje zaćmień Słońca Niezwykłym przypadkiem związanym z zaćmieniami Słońca jest to, że Księżyc jest 400 razy mniejszy od gwiazdy, ale znajduje się także… 400 razy bliżej Ziemi niż ona. To sprawia, że oba ciała niebieskie z powierzchni naszej planety zdają się być niemalże tej samej wielkości. To jednak iluzja. Nauka rozpoznaje kilka rodzajów zaćmień. Wyróżnia je stopień przesłonienia Słońca przez Księżyc. Z pewnością najbardziej spektakularne jest zaćmienie całkowite, podczas którego cała tarcza jest przesłonięta. Charakterystyczne, częściej spotykane jest zaćmienie obrączkowe, gdy widoczny jest jasny …

najdluzsze-zacmienie-slonca-9f7f1fa.jpg
width: 3840
height: 2160

Polski astrofotograf po raz piąty wyróżniony przez NASA. Zobacz niezwykłe zdjęcie Mgławicy Oriona nad wulkanem Teide!
type: item
date: 2026-05-05T11:56:14.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Fotografia
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: gwiazdozbiory
subject: nasa
subject: teneryfa
description: Aby wykonać to jedno konkretne zdjęcie Marcin Rosadziński przygotowywał się przez kilka lat. Taki układ nieba widać przez kilka dni w roku. Konieczne jest też właściwe miejsce obserwacji oraz znakomite warunki pogodowe. Jednak gdy to wszystko zagra razem oraz ma się nieco szczęścia, można uchwycić kosmiczne mgławice nad ośnieżonym szczytem wulkanu i zostać wyróżnionym w projekcie Astronomy Picture of the Day NASA.
encoded: „Orion rzadko jest widoczny w taki sposób. Aby uzyskać ten majestatyczny widok, potrzebny jest aparat zdolny do wykonywania bardzo długich ekspozycji, dzięki którym ujawniają się słabe szczegóły nocnego nieba. Wśród charakterystycznych mgławic, które można dostrzec, znajdują się Mgławica Oriona, Mgławica Płomień oraz Pętla Barnarda. Dla kontrastu pomocne jest także umieszczenie na pierwszym planie wulkanu – w tym przypadku jest to wulkan Teide na Teneryfie, na Wyspach Kanaryjskich w Hiszpanii”. „Jeśli jednak chcesz, aby wulkan Teide był pokryty śniegiem, potrzebne jest również dobre wyczucie czasu – ponieważ zdarza się to zazwyczaj tylko przez kilka dni w roku. Odpowiednie wyczucie czasu oznacza także oczekiwanie, aż Orion pojawi się tuż za Teide, co miało miejsce pod koniec ubiegłego roku po zachodzie słońca. Prezentowane zdjęcie jest wynikiem serii fotografii wykonanych kolejno tym samym aparatem z tego samego miejsca” – taki komentarz umieścili eksperci pod fotografią wykonaną przez Marcina Rosadzińskiego. Zdjęcie Polaka trafiły do projektu Astronomy Picture of the Day po raz piąty, co dobitnie pokazuje talent Rosadzińskiego i ogromną miłość do astrofotografii. Odpowiedni czas i miejsce – Naprawdę długo planowałem wykonanie tego zdjęcia. Wielokrotnie byłem na Teneryfie, próbując znaleźć odpowiednie miejsce i trafić we właściwy moment. Za każdym razem coś nie grało. Warunki pogodowe były złe albo przyjechałem w momencie, gdy na niebie nie były dobrze widoczne interesujące mnie mgławice. Udało się wreszcie w grudniu ubiegłego roku – opowiada Marcin Rosadziński. Dodaje, że przywiązuje wielką wagę do detali. W tym wypadku chciał, aby znajdująca się w gwiazdozbiorze Oriona Mgławica Koński Łeb znalazła się centralnie nad wysokim na ponad 3700 metrów wulkanem Teide. Okolice wulkanu są jednym z najlepszych miejsc na świecie do obserwacji gwiazd. Znajduje się tam Obserwatorium Teide, a dzięki wysokości i czystemu powietrzu można bardzo wyraźnie zobaczyć m.in. gwiazdozbiór…

Orion-na-wulkanem-Teide-945290f.jpg
width: 2313
height: 1300

Ten obiekt z Układu Słonecznego ma atmosferę, choć nie powinien. Astronomowie zaskoczeni
type: item
date: 2026-05-05T05:57:00.000Z
creator: Jan Stradowski
subject: Kosmos
subject: astronomia
subject: fizyka
subject: NatGeoBN
subject: planetoidy
subject: układ słoneczny
description: Obiekt transneptunowy 2002 XV93 otacza cienka atmosfera. Odkrył to zespół zawodowych i amatorskich astronomów z Japonii. To sensacja, bo obiekt ma zaledwie ok. 500 km średnicy.
encoded: Atmosfera to coś, co kojarzy nam się głównie z planetami. Warstwa gazów może otaczać także mniejsze ciała niebieskie, takie jak księżyce czy obiekty transneptunowe (TNO). Te ostatnie to odłamki skalne krążące poza orbitą Neptuna – w obszarze, gdzie panują niskie temperatury. Najbardziej znanym z nich jest Pluton, niegdyś uznawany za planetę, a potem pozbawiony tego miana (choć Amerykanie ostatnio znów próbują przywrócić mu status planety). To, że Pluton o średnicy 2377 km ma atmosferę, nikogo nie dziwi. Szokiem było jednak odkrycie jej wokół kilkukrotnie mniejszego TNO. Naturalny eksperyment ujawnił subtelny ślad 10 stycznia 2024 roku w Japonii dało się obserwować rzadkie zjawisko. Niewielki obiekt transneptunowy (612533) 2002 XV93 przesunął się na tle odległej gwiazdy. Zespół zawodowych i amatorskich astronomów, pracujący w wielu lokalizacjach w kraju, zarejestrował przebieg zjawiska, zwanego okultacją. Uzyskane w ten sposób dane sugerują, że obiekt ten ma cienką atmosferę. A nie powinien, bo przy średnicy około 500 km jego grawitacja jest bardzo słaba. Okultacje w astronomii pozwalają wydobyć detale, których nie widać podczas zwykłej obserwacji. Gdy ciało Układu Słonecznego przechodzi przed gwiazdą, można śledzić, jak zmienia się jasność punktu świetlnego. Jeśli obiekt ma tylko twardą powierzchnię, blask zazwyczaj zanika gwałtownie. Jeżeli jednak otacza go choćby bardzo rozrzedzona warstwa gazów, gwiazda może przygasać bardziej stopniowo, bo światło jest tłumione w trakcie przejścia przez atmosferę. W przypadku 2002 XV93 właśnie taki scenariusz okazał się zgodny z zebranymi danymi. Mały świat, który nie pasuje do reguł Obliczenia wskazują, że atmosfera wokół 2002 XV93 powinna przetrwać mniej niż 1000 lat, o ile nie jest uzupełniana. W skali kosmicznej to mgnienie oka, co sugeruje, że jeśli rzeczywiście mamy do czynienia z atmosferą, musiała ona powstać niedawno albo być świeżo „podtrzymywana”. To prowadzi do kolejnego problemu: jakie było źródło takiej powłoki gaz…

obiekt-transneptunowy-atmosfera-2d7cab0.png
width: 1733
height: 1300