2,5 sekundy, które zmieniły historię. 100 lat temu przeprowadzono pierwszy udany test rakiety na paliwo ciekłe
Dzisiaj Robert H. Goddard uznawany jest za jednego z ojców ery kosmicznej. Lecz 100 lat temu, gdy przeprowadzał swój przełomowy eksperyment, traktowano go jako dziwaka rzucającego się z motyką na Księżyc. W symboliczny sposób jednak tam trafił. Rakiety programu Apollo czerpały z projektów Goddarda, a Buzz Aldrin z Apollo 11 zabrał biografię Goddarda na Srebrny Glob.
Był zimny, marcowy dzień. Na polach w Massachusetts wciąż zalegał śnieg. Na pustym pastwisku dla krów na farmie ciotki Effie w Auburn stanęła dziwna metalowa konstrukcja. Miała nieco ponad trzy metry wysokości, a główny powód jej wybudowania ginął pośród cienkich metalowych rurek. Niemal dokładnie 100 lat temu, 16 marca 1926 roku, równo o godzinie 14.30 czasu lokalnego, nieświadomy dalekosiężnych konsekwencji swoich badań, Robert Hutchings Goddard wystrzelił pierwszą na świecie rakietę na paliwo ciekłe. Wzniosła się w górę na zaledwie 12 metrów i przeleciała jedynie 56, mimo to był to przełomowy moment w historii lotów kosmicznych. Ten szalony człowiek, który nie zna fizyki Rakieta Goddarda miała bardzo prostą konstrukcję. Paliwem była benzyna, a utleniaczem ciekły tlen (LOX). Wcześniej urodzony w 1882 roku Goddard eksperymentował m.in. z prochem. Pierwsze eksperymenty z rakietami prochowymi prowadził na Clark University, gdzie zdobył tytuł magistra, a następnie doktora. Pierwszą taką rakietę wystrzelił w 1915 roku, finansując eksperyment z własnych pieniędzy. Z czasem otrzymał wsparcie finansowe między innymi od Smithsonian Institution oraz Clark University, a jego prace opublikowano w 1919 roku. Jednym z jego najważniejszych pomysłów w badaniach nad rakietami na paliwo ciekłe było wykorzystanie bardzo zimnego ciekłego tlenu do chłodzenia komory spalania rakiety podczas opuszczania zbiornika paliwa. Goddard był w swoich czasach traktowany przez gazety jak dziwak. „The New York Times” zarzucał mu wręcz brak znajomości fizyki. Napisano wtedy: „Ten profesor Goddard, ze swoją katedrą w Clark College i poparciem Smithsonian Institution, nie zna relacji między akcją a reakcją; ani potrzeby posiadania czegoś lepszego niż próżnia, wobec czego można by reagować – powiedzieć to byłoby absurdalne. Oczywiście wygląda na to, że brakuje mu wiedzy, którą codziennie wykłada się w szkołach średnich”. „The Times” ostatecznie odwołał ten komentarz 16 lipca 1969 roku – w dniu, w którym Armstrong, Aldrin i Collins wyruszyli w drogę na Księżyc w rakiecie wywodzącej się z koncepcji Goddarda. Wszystko w rękach żony Przy przełomowym starcie obecni byli: Henry Sachs (asystent i szef zespołu technicznego), Esther Goddard (żona wynalazcy), Percy Roope (profesor fizyki z Clark University). To właśnie Esther zawdzięczamy rozpropagowanie badań i koncepcji Roberta Goddarda. Przez dziesięciolecia – nawet po śmierci męża – prowadziła dokumentację, gasiła pożary powstałe podczas startów rakiet oraz pilnowała składania licznych wniosków patentowych. Esther Goddard: rozszyfrowywała notatki męża; fotografowała eksperymenty; gasiła pożary powstające po startach; prowadziła księgi rachunkowe; szyła spadochrony do rakiet. Większość zdjęć dokumentujących prace Goddarda wykonała właśnie ona. Po śmierci męża aktywnie dbała o jego dorobek. W czasach powojennych uwagę świata przyciągali głównie niemieccy naukowcy rakietowi z Wernherem von Braunem na czele, więc Esther pilnowała, aby wkład Goddarda nie został zapomniany. Przekazała ponad 60 przedmiotów do Smithsonian Institution, uporządkowała jego dokumenty i zgłosiła wiele patentów pośmiertnych. Z 214 patentów związanych z Goddardem aż 131 uzyskano po jego śmierci dzięki jej staraniom. Historycy podkreślają dziś, że wspominanie Esther pomaga przeciwdziałać tzw. „efektowi Matyldy” – zjawisku polegającemu na pomijaniu wkładu kobiet w historii nauki. Z inspiracji science fiction Sam Goddard, choć traktowany bardziej jak dziwak niż wizjoner, otrzymał wsparcie finansowe od lotnika Charlesa Lindbergha, rodziny Guggenheimów oraz amerykańskiej armii. Przeniósł się także do Roswell w stanie Nowy Meksyk, gdzie w latach 30. było niewiele mieszkańców, co sprzyjało testom rakiet. Swoje pomysł Goddard czerpał z literatury science fiction, ale analizował je w sposób naukowy. Już w 1908 roku odrzucił wiele koncepcji startu rakiet – między innymi napęd magnetyczny, atomowy czy wystrzelenie z działa. Pomysł działa był szczególnie znany z powieści Jules’a Verne’a „Z Ziemi na Księżyc”, ale Goddard wykazał, że przeciążenia byłyby zabójcze dla astronautów. Głównymi osiągnięciami Goddarda są: Badania nad stabilnością rakiet W pierwszej rakiecie na paliwo ciekłe silnik znajdował się nad zbiornikami paliwa, bo Goddard uważał, że poprawi to stabilność. Po testach przeniósł jednak silnik pod zbiorniki, a stabilność zapewnił dzięki ruchomym łopatkom w strumieniu spalin i żyroskopom. Koncepcja rakiet wielostopniowych Goddard badał także pomysł rakiet wielostopniowych. Polegał on na odrzucaniu pustych zbiorników paliwa podczas lotu, co zmniejszało masę rakiety i pozwalało jej osiągać większą wysokość. Chłodzenie silników Komory spalania rakiet często się przegrzewały i topiły. Goddard opracował dwie metody chłodzenia: chłodzenie kurtynowe (film cooling) – paliwo było rozpylane po wewnętrznych ścianach komory, tworząc warstwę ochronną chłodzenie regeneracyjne – paliwo przepływało przez kanały w ścianach komory przed spaleniem, jednocześnie chłodząc silnik i podgrzewając paliwo Ponadto: udowodnił w 1916 roku, że rakiety mogą działać w próżni, w 1929 roku wystrzelił pierwszą rakietę z ładunkiem naukowym, rozwijał systemy sterowania i naprowadzania, eksperymentował z pompami paliwa będącymi poprzednikami dzisiejszych turbopomp rakietowych. Na Księżyc i z powrotem Dziś Robert Goddard jest powszechnie uznawany za jednego z twórców nowoczesnej astronautyki, obok Hermanna Obertha w Niemczech i Konstantina Ciołkowskiego w Rosji. Jego imię nosi Centrum Lotów Kosmicznych NASA. Symboliczne znaczenie miał fakt, że Buzz Aldrin, drugi człowiek na Księżycu, zabrał ze sobą autobiografię Goddarda podczas misji Apollo 11 w 1969 roku. Źródło: Space Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zmiany w mózgach astronautów po powrocie z kosmosu. Rozciągają się, ściskają i zmieniają miejsce w głowie
Pobyt w mikrograwitacji prowadzi do szokujących zmian w funkcjonowaniu mózgu. Astronauci doświadczają rozciągania i ściskania wybranych struktur oraz zmian w objętości płynu mózgowo-rdzeniowego. Co siedzi w głowie Sławosza Uznańskiego-Wiśniewskiego i z czym musi mierzyć się ze swoimi kolegami po powrocie na Ziemię?
Badania naukowców z Uniwersytetu Florydy ujawniają zaskakujące zmiany w mózgu astronautów po powrocie z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Odkształcają się przez mikrograwitację jeszcze bardziej, niż nam się wcześniej wydawało, a skutki mogą być poważne. Mikrograwitacja wpływa na deformację mózgu Na Ziemi to siła grawitacji utrzymuje mózg na określonym miejscu w czaszce. W kosmosie nie ma tego luksusu: w warunkach mikrograwitacji może się on swobodnie przemieszać w obrębie czaszki. Badania zespołu naukowców prowadzonego przez Rachel Seidler wykazały, że u astronautów dochodzi do przesunięcia mózgu ku górze nawet o około 2,5 mm. Wykorzystując rezonans magnetyczny (MRI) badacze zaobserwowali, że mózg nie tylko się przemieszcza, ale także niektóre jego obszary ulegają rozciąganiu lub ściskaniu. Zmiany te dotyczą zwłaszcza kory ruchowej, czyli struktury odpowiedzialnej za planowanie i wykonywanie ruchów. Mogą mieć konsekwencje dla równowagi czy koordynacji, co obserwuje się szczególnie po powrocie na Ziemię. Jak zbadano mózg astronautów? Zespół analizował dane uzyskane od 26 astronautów przed i po ich pobycie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Dodatkowo zgromadzono 24 ochotników – nieastronautów – którzy wzięli udział w nietypowym eksperymencie. Przez 60 dni leżeli oni z głową skierowaną w dół pod kątem 6 stopni, by zasymulować wpływ mikrograwitacji na organizm. Badacze porównali wyniki MRI obu grup. Odkryto, że choć zmiany zachodziły w obu przypadkach, to były znacznie bardziej wyraźne u astronautów. Zależały także od czasu spędzonego w przestrzeni kosmicznej – im dłuższy pobyt, tym większe przemieszczenia w mózgu. Co dalej? Czy mózg wraca do normy po powrocie na Ziemię? Dobrą wiadomością jest to, że mózg w większości przypadków powraca do pierwotnej pozycji po kilku miesiącach na Ziemi. Jednak pełne konsekwencje długoterminowe zmian nie są jeszcze do końca poznane. Mózgi mogą wymagać specyficznej rehabilitacji. Wnioski z badań są szczególnie istotne w kontekście planowania skomplikowanych, długich misji – np. wyprawy na Marsa. Wiedza o zmianach w mózgu astronautów pomoże stworzyć bezpieczniejsze warunki podróży kosmicznych. Źródło: PNAS Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Pierwsza w historii ewakuacja załogi Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Scenariusz istnieje od ponad 30 lat!
NASA ogłosiła, że po raz pierwszy w historii czterech astronautów zostanie sprowadzonych wcześniej z Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) z powodu problemu natury medycznej. Zdaniem agencji nie doszło do sytuacji zagrażającej życiu załogi, mimo to zdecydowano się wdrożyć procedurę zaproponowaną długo przed zbudowaniem ISS.
Czteroosobowa załoga ISS Crew-11, która spędziła na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej już pięć miesięcy, zostanie w najbliższych dniach ewakuowana. NASA wszczęła procedurę ewakuacji ze względu na bliżej nieznane problemy natury medycznej jednego z członków załogi. Agencja nie podaje w tej kwestii szczegółowych informacji, powołując się na konieczność zapewnienia chorej osobie prywatności. Nie wiadomo, kto z ekipy astronautycznej zachorował ani jaki problem medyczny wystąpił. Jedyną informacją, jaką podał podczas czwartkowej konferencji prasowej nowy administrator NASA Jared Isaacman było, iż na ISS nie ma możliwości przeprowadzenia właściwej diagnozy oraz leczenia. – To nie jest awaryjna deorbitacja, choć mamy taką możliwość i regularnie trenujemy takie scenariusze – podkreślił Isaacman. Pięć miesięcy na orbicie Załogę Crew-11 tworzą astronautki i astronauci: Zena Cardman i Michael Fincke z NASA, Kimiya Yui z Japonii oraz Oleg Platonov z rosyjskiej agencji Roskosmos. Załoga przyleciała na ISS na pokładzie statku SpaceX Crew Dragon Endeavour 1 sierpnia 2025 r. Oznacza to, że ich misja zbliża się ku zakończeniu, co ułatwiło decyzję o wcześniejszym powrocie. – Zawsze robimy to, co najlepsze dla naszych astronautów. Misja Crew-11 osiągnęła już większość swoich celów, a start Crew-12 nastąpi za kilka tygodni. To dobry moment, jeśli statek jest gotowy, a pogoda sprzyja, aby sprowadzić załogę na Ziemię – dodał Isaacman. Decyzja była szybka. Problem medyczny pojawił się w środę. W związku z nim NASA zdecydowała o odwołaniu zaplanowanego na kolejny dzień spaceru kosmicznego. Wówczas również zaczęły pojawiać się informacje o możliwej ewakuacji załogi. Decyzję podjęto w czwartek w godzinach popołudniowych. Statystycznie ewakuacje powinny mieć miejsce raz na trzy lata Dr James Polk, szef medycyny NASA, wyjaśnił, że problem nie miał związku ze spacerem kosmicznym ani przygotowaniami do niego. – To nie jest kwestia operacyjna ani uraz związany z zadaniami. To po prostu problem zdrowotny, który stał się trudny do zdiagnozowania w warunkach mikrograwitacji – powiedział Polk. Według modelu statystycznego ewakuacja medyczna z ISS była tylko kwestią czasu – powinna zdarzać się średnio raz na trzy lata. Jednak pojawiła się po raz pierwszy po ponad 20 latach stałej obecności załogi na stacji. Należy podkreślić, że procedury ewakuacji zostały opracowane długo przed powołaniem do życia ISS. Dokument, który można określić jako podstawę procedury, NASA wystosowała już w 1989 roku. Dekadę później został włączony do dokumentacji metod działania w sytuacji awaryjnej. Metody te były przez lata modyfikowane i doprecyzowywane oraz regularnie testowane. Medycyna kosmiczna Przede wszystkim do stacji zawsze musi być zadokowany sprawny statek zdolny do szybkiego uruchomienia i ewakuacji załogi. W przypadku mniej poważnych problemów, statek ewakuacyjny może przez dobę służyć jako tymczasowe schronienie. Stan zdrowia astronautów jest nieustannie monitorowany. Na pokładzie znajdują się urządzenia diagnostyczne, takie jak USG, EKG, pulsoksymetry oraz podstawowy zestaw reanimacyjny, a także sprzęt do badań próbek biologicznych. Astronauci mają też stały kontakt wideo z lekarzami na Ziemi. Obecna sytuacja pokazuje, jak ważny jest rozwój medycyny kosmicznej. Ewakuacja chorej osoby w przypadku Księżyca byłaby już znacznie bardziej skomplikowana. A w przypadku Marsa powrót chorego na Ziemię na czas byłby kompletnie nierealny. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Rosyjski kosmodrom uszkodzony po wspólnym starcie ze Stanami Zjednoczonymi. Co się stało w Kazachstanie?
Kosmos to jedno z ostatnich pól współpracy Stanów Zjednoczonych z Rosją po wybuchu wojny w Ukrainie. W zeszły czwartek trzyosobowa amerykańsko-rosyjska załoga wystartowała z rosyjskiego kosmodromu w Kazachstanie, jednak nie wszystko poszło zgodnie z planem. Astronauci są już na orbicie, ale co się stało na Ziemi i na czym polega ta niecodzienna kooperacja?
Rosyjska platforma startowa została uszkodzona w wyniku startu misji „Sojuz” z rosyjskimi i amerykańskimi astronautami na pokładzie. Rosyjski program kosmiczny od lat zmaga się z chronicznym brakiem funduszy i skandalami korupcyjnymi. Rosyjska myśl techniczna na podbój kosmosu Radziecki program kosmiczny przez lata był powodem narodowej dumy Rosjan. To jednak przeszłość: w ostatnich latach brak było spektakularnych sukcesów, a agencja Roskosmos jest obecnie w kryzysie. Odmianę przynieść miała misja „Sojuz” – to nazwa mająca dosyć jednoznaczne skojarzenia w Polsce – podczas której trzech astronautów: reprezentujący NASA Chris Williams oraz Siergiej Kud-Swierczow i Siergiej Mikajew z Roskosmosu wyruszyło na 8-miesięczny pobyt na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. I chociaż faktycznie udało im się tam dolecieć, to kosmodrom Bajkonur w Kazachstanie – z którego startowali – został poważnie uszkodzony. Koniec lotów z kosmodromu w Kazachstanie – Stwierdzono uszkodzenie szeregu elementów platformy startowej – poinformował Roskosmos w mediach społecznościowych. Przedstawiciele organizacji dodają, że części wszystkie uszkodzone części zostaną wymienione w najbliższej przyszłości. Mamy jednak doświadczenie w nietraktowaniu słów rosyjskich oficjeli zbyt poważnie. Rosyjscy blogerzy zajmujący się tematyką kosmiczną uważają, że Roskosmos przez dłuższy czas nie będzie mógł przeprowadzać startów w kosmos, a miejsce startu zostało uszkodzone bardziej poważnie, niż władze chcą przyznać. Czemu amerykańscy astronauci współpracują z Rosją? Chris Williams – przedstawiciel NASA na misji – wyruszył w kosmos z Rosjanami, by przeprowadzić badania naukowe i pokazy technologiczne, których celem jest przyspieszenie eksploracji kosmosu przez człowieka oraz poprawa życia na Ziemi. To amerykański fizyk medyczny. Pełni rolę inżyniera pokładowego i jest członkiem Ekspedycji 74. Na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej obecni są już astronauci NASA Mike Fincke, Zena Cardman i Jonny Kim, astronauta Japońskiej Agencji Eksploracji Aerokosmicznej Kimiya Yui oraz rosyjscy kosmonauci Siergiej Ryżykow, Aleksiej Zubricki i Oleg Płatonow. Chociaż wspólne loty nacji podbijających kosmos nie są niczym nowym, to jednak w ramach serii sankcji nałożonych na Rosję po ataku w 2022 roku wiele krajów zachodnich zakończyło współpracę z Roskosmosem. Nie należą jednak do nich Stany Zjednoczone. Źródła: Reuters, NASA Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
HOBI-WAN ma generować białko z powietrza, by nakarmić nim astronautów. Czy to przełom w eksploracji kosmosu?
Jak astronauci przetrwają długotrwałe misje na Księżycu lub Marsie bez dostaw z Ziemi? To pytanie nurtuje ekspertów od lat. Trudno wyobrazić sobie, by załoganci byli w stanie zabrać ze sobą zapasy na wiele lat podróży, a z drugiej strony rozwój kosmicznej botaniki nie zapewnia jeszcze odpowiedniego wsparcia. Eksperci ESA uruchomili pilotażowy program pozyskiwania pożywienia z powietrza.
HOBI-WAN (Hydrogen Oxidizing Bacteria In Weightlessness As a source of Nutrition – bakterie utleniające wodór w stanie nieważkości jako źródło pożywienia) to wspólny projekt jednej z kluczowych europejskich firm z branży kosmicznej OHB System AG oraz fińskiego przedsiębiorstwa Solar Foods. Celem kooperacji jest zapewnienie zróżnicowanego, energetycznego źródła pożywienia dla astronautów odległych misji załogowych. Bo chociaż pilotażowa część projektu będzie prowadzona całkiem blisko, bo na znajdującej się około 400 kilometrów nad Ziemią Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), to docelowo ma służyć astronautom eksplorującym Księżyc, Marsa, a w przyszłości też dalsze obszary Układu Słonecznego. Tortilla za 135 dolarów Konieczność wytwarzania własnego pożywienia jest widoczna już na przykładzie działającej od ćwierćwiecza Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Załoganci polegają na zaopatrzeniu z Ziemi. Jeśli przyjąć, że obecnie koszt wyniesienia jednego kilograma na niską orbitę ziemską to ponad 2,7 tysiąca dolarów, to każdy placek tortilli, używanych przez astronautów zamiast chleba, kosztuje 135 dolarów. Zaopatrzenie w bardziej oddalonych miejscach będzie jeszcze kosztowniejsze i jeszcze mniej praktyczne. Musimy nauczyć się pozyskiwać pożywienie na miejscu. I wygląda na to, że pomocne w tym mogą być bakterie. Według założeń HOBI-WAN, może się to udać dzięki technologii fermentacji gazowej opracowanej przez Solar Foods. Na potrzeby testów na ISS ma ona zostać przekształcona w kompaktowy, autonomiczny system działający niezawodnie w przestrzeni kosmicznej. Specjalne kartridże muszą wprowadzać gazy bez wycieku płynów – co jest kluczowe ze względu na wybuchowy charakter mieszanin wodoru i tlenu. W module eksperymentalnym znajdą się trzy oddzielne eksperymenty, z których próbki będą pobierane przez astronautów. Wynikiem eksperymentu powinien być bogaty w białko proszek. Wysokobiałkowy proszek Pierwsza faza projektu ma trwać osiem miesięcy i koncentrować się na opracowaniu naziemnego modelu naukowego technologii produkcji Solein. Jest to białkowy proszek, którego produkcja nie wymaga ani ziemi uprawnej, ani światła słonecznego – powstaje w wyniku fermentacji przez bakterie Xanthobacter. Kolejna faza zakłada budowę, testowanie i przygotowanie do wystrzelenia właściwego urządzenia. Ten demonstrator technologii ma zawierać bioreaktor z roztworem odżywczym i kulturą bakterii. Ma być zasilany wodorem, tlenem i dwutlenkiem węgla pochodzącymi ze zbiorników magazynowych. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/finska-firma-stawia-fabryke-w-ktorej-bedzie-produkowac-zielona-zywnosc-z-dwutlenku-wegla-jak-to-dziala-fot-solar-foods-0f6d338.jpg" width="1725" height="970" alt="Fińska firma stawia fabrykę, w której będzie produkować zieloną żywność z dwutlenku węgla. Jak to działa? (fot. Solar Foods)" title="Fińska firma stawia fabrykę, w której będzie produkować zieloną żywność z dwutlenku węgla. Jak to działa? (fot. Solar Foods)" /> W przyszłości proces ten może zostać rozszerzony i zintegrowany z systemami podtrzymywania życia w habitatacie kosmicznym, wykorzystującymi wodór, tlen i CO₂ produkowane przez załogę. Jednocześnie mogłoby to zwiększyć efektywność recyklingu na misjach kosmicznych. W przeciwieństwie do warunków ziemskich, gdzie źródłem azotu jest niewielka ilość amoniaku, w przestrzeni kosmicznej rolę tę pełniłby mocznik, wykorzystywany do syntezy białek. Na Marsa i dalej – Aby ludzie mogli realizować długotrwałe misje na Księżycu, a w przyszłości także na Marsie, potrzebne są innowacyjne i zrównoważone rozwiązania umożliwiające przetrwanie przy ograniczonych zasobach. Dzięki temu projektowi ESA rozwija kluczową technologię dla przyszłości eksploracji kosmosu – mówi Angelique Van Ombergen, główna badaczka ds. eksploracji ESA. Natomiast Jürgen Kempf, kierownik projektu HOBI-WAN w OHB dodaje, że misja wykracza daleko poza testowanie nowego źródła białka. – Badamy, jak w sposób zrównoważony podtrzymywać życie ludzkie w przestrzeni kosmicznej. Wiedza zdobyta w tym projekcie może również pomóc w rozwiązaniu globalnych problemów na Ziemi – takich jak niedobór zasobów czy bezpieczeństwo żywnościowe. Jesteśmy dumni, że możemy wnieść naszą wiedzę do projektu łączącego innowacje kosmiczne ze zrównoważonym rozwojem planety – podkreśla. Projekt HOBI-Wan prowadzony jest w ramach szeroko zakrojonego programu Terrae Novae Exploration Programme. Obejmuje on wszystkie misje ESA w zakresie eksploracji niskiej orbity okołoziemskiej, Księżyca i Marsa, integrując je w jeden spójny program. Źródło: ESA Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polskie flagi wracają z orbity na uczelnie. Nasz astronuata przekaże je w czasie spotkań z żakami
Możliwość bezpośredniego spotkania z polskim astronautą projektowym Europejskiej Agencji Kosmicznej, dr. Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim będą mieli polscy studenci. Odwiedzi on wiodące uczelnie w całym kraju. I przekaże coś, co przywiózł z kosmosu.
– To była jedna z najbardziej magicznych chwil w moim życiu – powiedział w trakcie pożegnania z załogą Międzynarodowej Stacji Kosmicznej dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. Polski astronauta wykonał plan misji IGNIS w ponad 90 procentach. W kosmosie przebywał w czerwcu i w lipcu 2025 roku. Był drugim Polakiem, który poleciał w kosmos po Mirosławie Hermaszewskim w 1978 roku. Kolejne miesiące na Ziemi upływają dr. Uznańskiemu-Wiśniewskiemu na licznych spotkaniach. Żacy z astronautą Polska Agencja Kosmiczna opublikowała właśnie program spotkań polskiego astronauty ze studentami na 17 wiodących uczelniach w naszym kraju. Trasę nazwano „IGNIS – Polska sięga gwiazd”. Trasa dr. Uznańskiego-Wiśniewskiego wystartowała w tym tygodniu na Politechnice Warszawskiej. Celem tych spotkań jest inspirowanie środowiska akademickiego polskimi badaniami kosmicznymi oraz nowoczesnymi technologiami orbitalnymi. Jak podkreśla dr Sławosz Uznański-Wiśniewski, trasa naukowa ma stać się pierwszym prawdziwym polskim Space Master Class, łączącym wiedzę naukową z praktycznym doświadczeniem wyniesionym z misji IGNIS. Nie obędzie się bez symbolicznych gestów. Polski astronauta przekaże przedstawicielowi każdej uczelni pamiątkową biało-czerwoną flagę, która razem z nim poleciała na Międzynarodową Stację Kosmiczną. Rozmowy o kosmosie Studenci oraz uczniowie będą mogli poznać kulisy misji IGNIS i dowiedzieć się więcej na temat trzynastu polskich eksperymentów realizowanych na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Dotyczyły wielu różnych dziedzin, były to m.in.: badanie zmian ludzkiej flory jelitowej podczas krótkotrwałej misji kosmicznej; monitorowanie promieniowania na ISS w celu ochrony astronautów i elektroniki; badanie wpływu izolacji kosmicznej na zdrowie psychiczne człowieka; badanie nowoczesnych metod obniżania poziomu stresu i wspierania koncentracji w czasie wydłużonej izolacji; testowanie innowacyjnej technologii interfejsu mózg-komputer; badanie w warunkach kosmicznych innowacyjnych nanomateriałów oraz ich zastosowania w urządzeniu do pomiaru pulsu. W spotkaniach wezmą udział autorzy tych eksperymentów. Opowiedzą o kulisach ich powstania i wyzwaniach, które towarzyszyły ich realizacji. Harmonogram trasy „IGNIS – Polska sięga gwiazd” 17 października – Łódź – Łódzki Uniwersytet Medyczny i Politechnika Łódzka 28 października – Rzeszów – Politechnika Rzeszowska 30 października – Kielce – Politechnika Świętokrzyska 4 listopada – Kraków – Akademia Górniczo-Hutnicza 6 listopada – Gliwice – Politechnika Śląska 12 listopada – Wrocław – Wrocławski Uniwersytet Medyczny 14 listopada – Opole – Politechnika Opolska 18 listopada – Poznań – Politechnika Poznańska 20 listopada – Toruń – Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2 grudnia – Olsztyn – Uniwersytet Warmińsko-Mazurski 4 grudnia – Gdańsk – Związek Uczelni w Gdańsku 9 grudnia – Szczecin – Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny i Pomorski Uniwersytet Medyczny 11 grudnia – Zielona Góra – Uniwersytet Zielonogórski 16 grudnia – Lublin – Związek Uczelni Lubelskich 18 grudnia – Białystok – Uniwersytet Medyczny w Białymstoku 19 grudnia – Warszawa – Uniwersytet Warszawski Źródło: POLSA Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nowi astronauci wybrani. NASA stawia na kobiety
Specjaliści z zakresu nauk ścisłych i piloci testowi – głównie z tych dwóch grup wybrano nowych astronautów NASA. Po raz pierwszy w historii to kobiety stanowią większość wśród nowych rekrutów. Do 24 Korpusu Astronautów zakwalifikowano ich aż 6.
W poniedziałek 22 września 2025 roku NASA przedstawiła światu grupę 10 nowych kandydatów na astronautów, wyłonionych w wyniku wieloetapowej selekcji. Do konkursu zgłosiło się ponad osiem tysięcy osób z całych Stanów Zjednoczonych. Jakie warunki należy spełnić, by znaleźć się wśród szczęśliwców, którzy będą mieli szansę polecieć na Księżyc, a kto wie, może również na Marsa? Co robić, by zostać astronautą NASA? Podstawowym warunkiem jest obywatelstwo USA. Od tej zasady nie ma odstępstw. Konieczny jest też tytuł magistra w dziedzinie STEM — inżynierii, naukach biologicznych, naukach fizycznych, informatyce lub matematyce. W dodatku tytuł taki musiał zostać uzyskany w jednej z akredytowanej przez NASA instytucji. Dalej robi się ciut trudniej. Wymagane trzy lata doświadczenia zawodowego nie wydają się problemem, jednak w przypadku pilotów mowa jest już o minimum 1000 godzin w roli dowódcy (Pilot-in-Command), z czego co najmniej 850 godzin na odrzutowcach o wysokich osiągach. W przypadku lekarzy czas rezydentury może zostać zaliczony do wymaganego doświadczenia. Poza tym należy przejść przez sito różnorodnych badań lekarskich mających wykazać, czy przyszły astronauta podoła fizycznie długookresowym misjom. Dziesięcioro wybrańców Kim są ci, którym udało się przejść szczegółową rekrutację, pokonać tysiące kandydatów i trafić do 24 Korpusu Astronautów? Oto oni: Ben Bailey, 38 lat, starszy chorąży sztabowy U.S. Army. Dyplomowany inżynier mechanik Uniwersytetu Wirginii. Absolwent U.S. Naval Test Pilot School, ma na swoim koncie ponad 2000 godzin lotu. Jest specjalistą testującym nowe technologie w śmigłowcach UH-60 Black Hawk i CH-47F Chinook. Lauren Edgar, 40 lat, geolożka z doktoratem uzyskanym na Caltech. Zastępczyni głównego badacza zespołu geologii Artemis III. Przez ponad 17 lat wspierała misje łazików marsjańskich. Pracowała również w U.S. Geological Survey. Adam Fuhrmann, 35 lat, major, U.S. Air Force. Jest inżynierem lotniczym i absolwentem MIT. Ma za sobą ponad 2100 godzin lotu, w tym 400 godzin bojowych. Pilot myśliwców F-16 i F-35. Piastował stanowisko dyrektora operacyjnego jednostki testowej USAF. Cameron Jones, 35 lat, major, U.S. Air Force. Inżynier lotniczy, absolwent U.S. Air Force Test Pilot School i Weapons School. Ponad 1600 godzin lotu, głównie na F-22 Raptor. Pracował jako stypendysta akademicki w DARPA. Yuri Kubo, 40 lat. Inżynier elektryk, absolwent Purdue. Przez 12 lat pracował w SpaceX, w tym jako dyrektor startów Falcon 9. Wcześniej był praktykantem w NASA Johnson. Ostatnio piastował stanowisko wiceprezesa ds. inżynierii w Electric Hydrogen. Rebecca Lawler, 38 lat. Była pilotka marynarki wojennej i testów eksperymentalnych, z ponad 2800 godzin lotu na koncie. Absolwentka Akademii Marynarki Wojennej i Uniwersytetu Johna Hopkinsa. Latała m.in. jako „hurricane hunter” dla Narodowej Administracji ds. Oceanów i Atmosfery (NOAA). Ostatnio pilotka testowa w United Airlines. Anna Menon, 39 lat. Matematyczka i inżynierka biomedyczna. Pracowała w Mission Control NASA. W 2024 poleciała w kosmos jako specjalistka misji na pokładzie Polaris Dawn (SpaceX), uczestniczyła również w pierwszym komercyjnym spacerze kosmicznym. Imelda Muller, 34 lata. Lekarka, była porucznik marynarki i lekarz medycyny podwodnej. Absolwentka neurobiologii i medycyny. Doświadczenie m.in. w NASA Neutral Buoyancy Laboratory. Erin Overcash, 34 lata, komandor podporucznik, U.S. Navy. Inżynierka lotnicza, magister bioastronautyki. Pilotka Super Hornetów F/A-18E/F, ponad 1300 godzin lotu, 249 lądowań na lotniskowcach. Trenerka rugby w programie olimpijskim Marynarki. Katherine Spies, 43 lata. Inżynierka chemiczna i projektowa. Była pilotka śmigłowców szturmowych AH-1 w USMC i testów eksperymentalnych, ponad 2000 godzin lotu. Ostatnio dyrektorka ds. testów w Gulfstream Aerospace. Na początek: dwuletnie szkolenie Grupa ma teraz przed sobą prawie dwuletnie szkolenie. Dopiero jego przejście pozwoli uzyskać kwalifikacje do przydzielenia im odpowiednich lotów kosmicznych. Program obejmuje instruktaż i rozwijanie umiejętności prowadzenia skomplikowanych operacji na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, w misjach Artemis na Księżyc i dalej. Szkolenie obejmuje m.in. robotykę, przetrwanie na lądzie i w wodzie, geologię, języki obce, medycynę kosmiczną i fizjologię, a także symulowane spacery kosmiczne i loty na samolotach wysokiej wydajności. Nowi astronauci mają wspierać przyszłe misje naukowe i eksploracyjne na niskiej orbicie okołoziemskiej, a także na Księżycu i Marsie. Przed nowymi astronautami złota era ekploracji Pełniący obowiązki administratora NASA Sean Duffy powitał nowy korpus astronautów podczas ceremonii w Centrum Kosmicznym Johnsona w Houston podkreślając, że „razem otworzymy Złotą Erę eksploracji”. Przypomniał również, że nowa grupa dołączyła do 360 astronautów NASA zrekrutowanych od powstania agencji. Jednak, w odróżnieniu od pierwszych dekad amerykańskiej eksploracji, po raz pierwszy w historii to kobiety stanowią większość grupy. Źródło: NASA Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.[/highlight-box]
NASA i Google testują asystenta medycznego opartego na sztucznej inteligencji. Ma pomagać astronautom
Długotrwałe i odległe misje kosmiczne wymagają nowych rozwiązań. Wśród nich jednym z kluczowych jest zapewnienie astronautom wsparcia medycznego i psychicznego. Już dzisiaj roboty wykonują standardowe zabiegi medyczne, a także precyzyjne operacje chirurgiczne, a modele językowe pozwalają na uzyskanie podstawowego wsparcia w problemach natury psychicznej. NASA wraz z Google właśnie opracowują asystentów medycznych dla misji lunarnych i marsjańskich.
Spis treści: Lekarz na orbicie Wylecz się sam Robo-doktor Można powiedzieć, że już od dłuższego czasu funkcjonujemy w świecie elektronicznych asystentów zdrowotnych. Począwszy od prostych opasek monitorujących nasz stan fizyczny – aktywność, puls, jakość snu – poprzez bardziej złożone parametry jak poziom glukozy, wskaźnik stresu czy ekspozycję na promieniowanie słoneczne. Istnieją chatboty analizujące w czasie rzeczywistym stany emocjonalne rozmówcy, a także wykorzystujące elementy terapii behawioralno-poznawczych. SI świetnie radzi sobie z rozpoznawaniem wzorców, co stanowi ogromną pomoc w szybkim rozpoznaniu rodzącego się epizodu depresji czy zaburzeń lękowych. A chociaż technologia ta rozwija się bardzo szybko, może okazać się niewystarczająca w sytuacji, gdy można liczyć tylko na siebie i na robota. Lekarz na orbicie Taki sytuacjami są na przykład wielomiesięczne wyprawy arktyczne czy długotrwałe misje kosmiczne. Aktualnie nie mamy możliwości wysyłania ludzi dalej niż na krążącą około 400 km nad naszymi głowami Międzynarodową Stację Kosmiczną. Powrót z niej, w przypadku np. zagrożenia życia załoganta, to kilka–kilkanaście godzin. Będzie to bardziej skomplikowane w przypadku misji księżycowych, gdzie sam lot będzie trwał około trzech dni. Gorzej, jeśli rozchoruje się astronauta misji marsjańskiej. Wówczas powrót na Ziemię może zabrać mu od sześciu miesięcy do roku. Na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej od ponad dekady testowane są roboty z funkcjami medycznymi. Sferyczne roboty CIMON i CIMON2 całkiem dobrze sprawdzały się w rolach robotycznych przyjaciół i wsparcia emocjonalnego. EXO-UL8 i Raven opracowane przez ekspertów z Uniwersytetu Kalifornijskiego, to systemy teleoperacyjne i egzoszkielety badane pod kątem ich zastosowania w chirurgii kosmicznej. EXO-UL8 to egzoszkielet wspomagający ruchy rąk, a Raven to system umożliwiający zdalne sterowanie narzędziami chirurgicznymi. Oba projekty są częścią badań nad możliwością przeprowadzania operacji w przestrzeni kosmicznej. Wylecz się sam W takim razie czym konkretnie ma być przełomowa kosmiczno-medyczna współpraca między NASA o Google? Chodzi o zautomatyzowanie systemu wspomagania decyzji klinicznych (CDSS) znanego jako „Crew Medical Officer Digital Assistant” (CMO-DA). – Ten multimodalny interfejs, zaprojektowany w celu zapewnienia astronautom pomocy medycznej podczas długotrwałych misji kosmicznych, wykorzystuje sztuczną inteligencję. Celem jest potencjalne wsparcie eksploracji Księżyca, Marsa i innych planet przez człowieka – napisał na blogu Google Jim Kelly, który w 2024 roku objął stanowisko wiceprezesa Google ds. sektora federalnego. Narzędzie CMO-DA może pomóc astronautom w samodzielnym diagnozowaniu i leczeniu objawów, gdy załogi nie mają bezpośredniego kontaktu z ekspertami medycznymi na Ziemi. System sztucznej inteligencji, przeszkolony w zakresie literatury dotyczącej lotów kosmicznych, wykorzystuje najnowocześniejsze techniki przetwarzania języka naturalnego i uczenia maszynowego, aby bezpiecznie zapewnić analizę stanu zdrowia i wydajności załogi w czasie rzeczywistym. Narzędzie zostało zaprojektowane, aby wspierać wyznaczonego oficera medycznego załogi lub lekarza w utrzymaniu zdrowia załogi i podejmowaniu decyzji medycznych opartych na danych i analizach predykcyjnych. Robo-doktor Wstępne testy sprawdziły CMO-DA w wielu różnych scenariuszach medycznych. Wyniki zostały zmierzone przy użyciu obiektywnej strukturalnej oceny klinicznej – narzędzia służącego do oceny umiejętności klinicznych studentów medycyny i pracujących pracowników służby zdrowia. Wstępne wyniki były obiecujące dla wiarygodnych diagnoz opartych na zgłoszonych objawach. Google i NASA współpracują obecnie z lekarzami w celu przetestowania i udoskonalenia modelu, mając na celu poprawę zdrowia i wydajności załogi podczas przyszłych misji eksploracji kosmosu. Jak podkreślają twórcy, ten innowacyjny system nie służy wyłącznie wspieraniu eksploracji kosmosu. Chodzi o przesuwanie granic możliwości sztucznej inteligencji w celu zapewnienia niezbędnej opieki w najbardziej odległych i wymagających środowiskach. Ciekawe tylko, czy w przyszłości system zostanie wyposażony w poczucie humoru. Bo może wówczas nie tylko w filmie usłyszymy poniższy dialog: Cooper: „Jestem tu, żeby ratować wasze życie, a ty siedzisz i żartujesz?”. Robot TARS: „Nie mogę się powstrzymać. Mam ustawione poczucie humoru na 90%”. („Interstellar”, reż. Christopher Nolan, 2014 r.) Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Zaprojektowano statek o długości blisko 60 km. Ludzkość szykuje się do lotu w jedną stronę
Międzygwiezdna podróż to marzenie ludzkości, które może się spełnić… za kilkaset lat. Własnie zaprojektowano gigantyczny statek z myślą o locie do Alfa Centauri, trwającym niemal pół milenium. To nie film science-fiction, lecz realny projekt naukowców. Ale czy jesteśmy gotowi na takie wyzwanie?
Spis treści: Statki pokoleniowe rozwiązaniem dla kosmicznego transportu Projekt Hyperion Stocznia oddalona o 1,5 mln kilometrów 16 pokoleń do celu Podróże kosmiczne, wbrew powieściom i filmom science-fiction, są skomplikowane, a wielu przypadkach niemal nierealne. Nie tylko dlatego, że przestrzeń kosmiczna jest zwyczajnie zabójcza dla naszego gatunku, ale przede wszystkim ze względu na niekompatybilność między długością ludzkiego życia, a kosmicznymi odległościami. Weźmy przykład Parker Solar Probe, która w 2024 roku osiągnęła przez krótki czas rekordową prędkość ponad 635 000 km/h (ok. 176 km/s). Gdyby jakikolwiek statek mógł utrzymać tę zawrotną prędkość przez całą podróż, dotarcie do Alfa Centauri zajęłoby mu niemal 7400 lat. A to dla naszego gatunku okres, który rozpoczął się powstaniem pierwszych wiosek, a zakończył powszechnymi systemami sztucznej inteligencji. Statki pokoleniowe rozwiązaniem dla kosmicznego transportu Właśnie dlatego, jeśli w przyszłości będziemy chcieli wysłać ludzi do innego układu gwiezdnego, być może będziemy musieli pogodzić się z tym, że dotarcie tam zajmie setki lat. Jedynym rozwiązaniem zdają się statki pokoleniowe. Koncepcja rozwijana była początkowo przez twórców SF, choć od lat 70. ubiegłego wieku jest traktowana poważnie przez naukowców. Wówczas grono znakomitych ekspertów z Brytyjskiego Towarzystwa Międzyplanetarnego stworzyło „Projekt Dedal”. To teoretyczne studium dotyczące zaprojektowania i wysłania w kosmos wielopokoleniowego, międzygwiezdnego statku kosmicznego napędzanego energią fuzji jądrowej. Projekt Dedal przewidywał budowę bezzałogowej sondy międzygwiezdnej zdolnej dotrzeć do gwiazdy Barnarda w mniej niż 50 lat. Aby osiągnąć prędkość około 12% prędkości światła, miała wykorzystywać napęd pulsacyjny oparty na mikroeksplozjach termojądrowych. Statek o masie 54 tys. ton (z czego 50 tys. ton stanowiło paliwo: deuter i hel-3) miał być dwustopniową rakietą: pierwszy stopień rozpędzałby go przez 2 lata, drugi przez kolejne 1,8 roku. Następnie przez ok. 46 lat sonda leciałaby rozpędem, prowadząc badania przestrzeni międzygwiezdnej i wysyłając satelity-sondy w kierunku gwiazdy oraz jej planet, przekazując dane na Ziemię za pomocą silnej anteny. Koszt projektu Dedal jest prawdopodobnie największym kosztem misji kosmicznych ze wszystkich proponowanych w historii. Szacuje się go na 100 bilionów dolarów. Dla porównania światowy produkt krajowy brutto był szacowany w 2008 na 60,69 bilionów dolarów. Projekt Hyperion Choć projekt jest skomplikowany, to zachęcił kolejnych naukowców do podobnych rozważań. Niedawno ruszył konkurs Project Hyperion, którego zadaniem było zaprojektowanie statku, który mógłby zabrać ludzi na hipotetyczną planetę nadającą się do zamieszkania, oddaloną o co najmniej 250 lat podróży. Zwycięska drużyna poszła o krok dalej, projektując statek kosmiczny o nazwie „Chrysalis”. Według nich mógłby przewieźć tysiące ludzi do Alfy Centauri, a podróż trwałaby ponad cztery stulecia. Zewnętrzna konstrukcja Chrysalis jest bardzo prosta i przypomina gigantyczną, długą na 58 km rurę. Podczas gdy inne projekty były bardziej skomplikowane, zespół wybrał ten projekt, aby zapewnić bezpieczeństwo pasażerom podczas przyspieszania do prędkości wynoszącej 0,01% prędkości światła. – Większość masy statku kosmicznego stanowi paliwo ciekłe przechowywane w cylindrycznych zbiornikach statku kosmicznego. Moduł mieszkalny znajduje się w wewnętrznym rdzeniu przedniej konstrukcji modułu – wyjaśnia zespół w swojej pracy konkursowej. Tego typu statek musiałby wykorzystywać sztuczną grawitację, którą uzyskano by przy użyciu obracających się powłok wewnętrznych do wytwarzania sztucznej grawitacji za pomocą siły odśrodkowej. Jest to możliwe tylko w przypadku dużych statków, w przypadku mniejszych mogłoby to powodować duży dyskomfort i potencjalne problemy zdrowotne dla załogi. Stocznia oddalona o 1,5 mln kilometrów Budowa konstrukcji, która początkowo pomieści ponad 1000 ludzi (a później więcej, ponieważ będą oni rozmnażać się), wymagałaby sporego wysiłku. Łączna masa statku wyniosłaby około 2 400 000 000 ton. W związku z tym zaproponowano, aby zbudować go w punkcie Lagrange’a 1 między Ziemią a Księżycem. W tej chwili znajdują się tam głównie sondy solarne, np. SOHO. Zespół szacuje, że budowa potrwa 20–25 lat, co jest dość długim okresem, ale niczym w porównaniu z faktem, że to nie załoganci, ale ich odległe potomstwo zrealizuje tę misję. Zespół sugeruje, że przed startem pierwsze pokolenia mieszkańców powinny spędzić 70–80 lat na Antarktydzie, aby przystosować społeczeństwo do życia w odizolowanym środowisku. Uważają oni, że będzie to kluczowe wyzwanie takiej misji. 16 pokoleń do celu – Opuszczenie Ziemi może mieć dramatyczne konsekwencje psychologiczne w dłuższej perspektywie. Projektując statek kosmiczny, wzięliśmy pod uwagę te kwestie, mając świadomość, że dla przyszłych mieszkańców Chrysalis poczucie bycia częścią epickiej i świętej podróży ludzkości będzie miało kluczowe znaczenie – wyjaśnia zespół projektowy. Poza ograniczeniami technologicznymi nierozwiązany pozostaje jeden podstawowy problem – czy mamy prawo podejmować decyzję za kolejne pokolenia? Bo okrętując się na tego typu statek podejmujemy nieodwracalną decyzję za swoje dzieci, wnuki, prawnuki itd. W przypadku projektu Chrysalis każdy załogant podjąłby decyzję za 14 do 16 kolejnych pokoleń! I to pod warunkiem, że w tak zamkniętym środowisku nie dojdzie do degeneracji genetycznej, która mogłaby doprowadzić do przedwczesnego i drastycznego zakończenia misji. Jak na razie najbezpieczniejszym pokoleniowym statkiem kosmicznym, jest po prostu nasza planeta. Źródło: Project Hyperion Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
„Łaska” wylądowała z pluskiem! Polski astronauta powrócił na Ziemię
To było ekscytujące pół godziny! Najtrudniejsza część misji Ax-4, czyli powrót na Ziemię, zakończyła się pełnym sukcesem, Teraz drugiego Polaka w kosmosie czeka seria badań, mających ocenić stan zdrowia astronauty i zebrać dane o wpływie mikrograwitacji na fizjologię człowieka.
Spis treści: Wąski korytarz wejścia w atmosferę Wodowanie na Pacyfiku Witamy na Ziemi Kapsuła SpaceX Dragon Grew o imieniu „Grace” bezpiecznie doniosła czworo astronautów misji Ax-4 na Ziemię. Procedura zejścia z orbity rozpoczęła się około godziny 11 czasu polskiego. W tym czasie statek załogowy „Grace” musiał wytracić wynoszącą niemal 30 tys. km na godzinę prędkość, by kilka kilometrów nad taflą wody, w chwili, gdy miały otworzyć się pierwsze spadochrony kapsuły, prędkość wynosiła nie więcej niż 500 km/h. Hamowanie to odbywa się dzięki tzw. retrorakietom, podobnie, jak w przypadku np. lądowania łazików na Marsie. Wąski korytarz wejścia w atmosferę Przed wejściem w atmosferę konieczne było również odrzucenie elementu zwanego trunk, czyli tylnej części kapsuły, na której znajdują się m.in. panele słoneczne. Trunk ulega spaleniu w atmosferze. Najtrudniejszą i najbardziej krytyczną dla misji chwilą, jest wejście w atmosferę. Trajektoria kapsuły musi przebiegać wąskim korytarzem, a kąt wchodzenie nie może być ani zbyt łagodny, ani zbyt ostry. Wszystko dlatego, że wejście pod zbyt łagodnym kątem może zakończyć się odbiciem kapsuły od atmosfery, za to zbyt ostry kąt może doprowadzić do spalenia się statku w atmosferze. View oEmbed on the source website W tym wypadku wszystko udało się idealnie. Około 11.15 kontrola naziemna utraciła kontakt z załogą. Jednak nie jest to nic dziwnego. Rozgrzane do niemal 2000 stopni C powietrze zmienia się w plazmę. Ta otacza statek, a astronauci, którzy w tej chwili patrzą w okno, mają wrażenie, że kapsuła płonie. Właśnie plazma zakłóca kontakt radiowy z załogą. Wodowanie na Pacyfiku Na szczęście większość tego żaru biorą na siebie nowoczesne powłoki ablacyjne, które sublimując, odprowadzają ciepło od statku. W chwili otwarcia spadochronów, najpierw stabilizujących, następnie czterech głównych, wszyscy odetchnęli. Teraz czekało nas już tylko wodowanie, które jest stosunkowo bezpieczną procedurą. Grace osiadła na Pacyfiku, w pobliżu wybrzeża San Diego. Dragona przechwyciły dwa statki. Zadaniem pierwszego była ocena, czy z kapsuły nie wycieka toksyczne paliwo. Gdyby tak było, konieczne byłoby wdrożenie procedur bezpieczeństwa. Na szczęście nie było wycieków, mimo to załoga ratunkowa ze statku mającego podjąć kapsułę, ubrana była w stroje ochronne i maski. Witamy na Ziemi Astronauci wyszli z kapsuły o własnych siłach. Pierwsza wyszła uśmiechnięta dowódczyni – Peggy Whitson. Dr Sławosz Uznański również był rozradowany, machał do kamer i widać było, że ekscytacja bierze w nim górę nad zmęczeniem. Teraz cała grupa zostanie przetransportowana do Centrum Kontrolnego NASA w Houston, gdzie przejdą bardziej szczegółowe testy medyczne. Następnie Uznański‑Wiśniewski uda się do Kolonii, gdzie znajduje się siedziba Europejskiego Centrum Astronautów ESA. Trafi tam do ośrodka „Envihab” (DLR), gdzie przez około tydzień będzie poddawany badaniom adaptacyjnym po powrocie z mikrograwitacji. Doktorze Sławoszu Uznański-Wiśniewski – witamy na Ziemi! Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Polski astronauta i jego poranna kawa. „Dzisiejsza to jutrzejsza”
– Bądźcie wytrwali, wielkie cele osiąga się nie tygodniami, tylko latami – takie słowa dr Sławosz Uznański-Wiśniewski skierował z orbity do dzieci i młodzieży. Za nami pierwsze łączenia z Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS).
Spis treści: Co widać z cupoli? Kosmiczna woda Kosmiczne inspiracje Punktualnie o godzinie 11.45 do osób zgromadzonych w Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi dotarły słowa wypowiedziane po polsku z niskiej orbity ziemskiej. – Słyszę was głośno i wyraźnie. Podczas pierwszego z planowanych czterech połączeń z orbity, dr Sławosz Uznański-Wiśniewski wykonał trzy zaproponowane przez młodzież eksperymenty oraz odpowiedział na cztery wytypowane pytania od młodych ludzi. Co widać z cupoli? Weronika zapytała naszego drugiego astronautę jak zmieniło się jego postrzeganie Ziemi po zobaczeniu jej z kosmosu. – Mam dużo refleksji na ten temat. Najsilniejsze było pierwsze wrażenie. Po dotarciu na ISS załoga kazała nam zamknąć oczy, po czym każda kolejna osoba była wprowadzana do cupoli – wielkiego okna na ISS. Dopiero tam mogliśmy otworzyć oczy. Co zobaczyłem? Piękno naszej planety, cienką warstwę atmosfery, która ją chroni. To było niezwykłe przeżycie. Natomiast Janek chciał dowiedzieć się, jak warunki mikrograwitacji wpływają na rutynę dnia i na sen. – Musiałem się zaadoptować do tego miejsca, nauczyć się przemieszczać po stacji. Trudno było mi spać, ponieważ moje ciało nie dotykało niczego. Po prostu pływałem. Od kilku nocy śpię nieźle. Wstajemy o 6 rano, godzinę później zaczynamy pracę. Nasze obowiązku kończą się około 20. Idziemy spać między 21 a 22, by mieć siły na kolejny, pełen pracy dzień. Również do kwestii funkcjonowania w mikrograwotacji odniosła się Weronika pytając, jakie zjawisko najbardziej zaskoczyło Sławosza Uznańskiego-Wiśnewskiego po wejściu na pokład ISS. – Poruszanie się, możliwość pracy w każdej orientacji. Mogę obrócić się „głową w dół”, a wraz z tym w mojej głowie obraca się cała stacja kosmiczna. Niesamowite jest to, jak szybko ludzki mózg przystosowuje się do tego, co widzimy – komentował. Kosmiczna woda Wyjątkowo ciekawym pytaniem było to zadane przez Piotra, który chciał dowiedzieć się co dzieje się z odpadami na ISS. – Są segregowane, jednak inaczej niż na Ziemi. Przede wszystkim używamy wszystkiego tak długo, jak spełnia swoje zadanie. Każda plastikowa torebka, pudełko, przedmioty do eksperymentów mają długą żywotność. Są wyrzucane dopiero, gdy się zniszczą. Odpady dzielimy na pięć części, w jednej są suche, w innej odpadki żywieniowe itp. Do „śmieci” trafiają również odpadki z toalety. Wyjątkiem jest woda. Ponad 95 procent wody na stacji – również tej z potu, jest odzyskiwanych dzięki wydajnemu procesowi filtracji. Jak to mówią astronauci: dzisiejsza kawa to jutrzejsza kawa. Pozostałe, odpowiednio podzielone odpady pakowane są do kapsuł misji cargo i spalane w atmosferze – opowiadał polski astronauta. Dr Uznański-Wiśniewski przeprowadził też trzy eksperymenty zaproponowane przez dzieci i młodzież. Wśród nich ten wyjaśniający czym jest napięcie powierzchniowe pozwalające wodzie w warunkach mikorgrawiatcji przybierać kształt kuli. Wyjaśnił również jak działa żyroskop pozwalający stacji określić swoje położenie oraz wykonał eksperyment ze sprężyną i z kulą. Kosmiczne inspiracje – Należy wprawić sprężynę w oscylację. Z czasu oscylacji można wyliczyć masę kulki. W analogiczny sposób, właśnie z oscylacji, astronauci wyznaczają swoją masę – wyjaśnił. Dzisiaj miało miejsce też drugie spotkanie, tym razem z ministrami i z premierem Donaldem Tuskiem. Premier podkreślał, jak ważny jest dla Polski lot Sławosza oraz, że wierzy, iż drugi polski astronauta rozpali w młodych ludziach potrzebę wiedzy. – Kosmos zawsze mnie inspirował, odkąd byłem małym dzieckiem. Chcę zachęcić miliony polskich dzieci do eksplorowania przestrzeni kosmicznej i nauki. Jestem przekonany, że polskie eksperymenty, dostęp dla polskiej nauki do takich obiektów jak ISS będzie kluczowy dla naszego rozwoju. Mierzymy wysoko – podsumował Sławosz Uznański. Kolejne łącznia z orbity z polskim astronautą – 4 lipca 2025 r. (piątek) o godz. 09:34 – kontakt za pośrednictwem stacji telebridge ZS6JON. – 5 lipca 2025 r. (sobota), godz. 10:00–13:00 – publiczne spotkanie na Politechnice Rzeszowskiej. To edukacyjne wydarzenie z cyklu „Zapytaj Astronautę”, gdzie Sławosz odpowie na pytania młodzieży i zaprezentuje eksperymenty. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Misja IGNIS wykonana w 29,4 proc. Jutro czeka nas pierwsze łączenie z polskim astronautą
Polski astronauta na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej nie próżnuje – prowadzi eksperymenty, przygotowuje lekcje i szykuje się do transmisji z uczniami z Polski. Oto co dziś dzieje się na pokładzie ISS.
Spis treści: Jak organoidy pomagają w badaniach nad rakiem w kosmosie? Jakie eksperymenty prowadzi dr Uznański na pokładzie ISS? Jak astronauci trenują umysł i testują dźwięk w przestrzeni kosmicznej? Lekcje z orbity i testy materiałów przyszłości. Co dziś robi polski astronauta? Polski astronauta połączy się z uczniami. Gdzie i kiedy oglądać transmisję? Jutro minie tydzień od momentu, gdy rakieta SpaceX Falcon 9 wyniosła statek Dragon Crew „Grace” w kierunku Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Od chwili zadokowania do tego ponadnarodowego orbitalnego laboratorium, nikt z członków załogi Ax-4 nie próżnował. Każdy z załogantów przeprowadził już szereg eksperymentów, a Peggy Whitson, która ma tytuł doktora biochemii i przed wstąpieniem do kadry astronautycznej NASA pracowała badawczo w Johnson Space Center NASA, zajmuje się eksperymentem „Cancer in LEO”, rejestrując obrazy organoidów nowotworowych w warunkach mikrograwitacji. Jak organoidy pomagają w badaniach nad rakiem w kosmosie? Organoidy to trójwymiarowe, hodowane w laboratorium miniaturowe struktury komórkowe, które naśladują budowę i funkcje prawdziwych narządów (organów) w ludzkim lub zwierzęcym ciele. Powstają z komórek macierzystych, najczęściej pluripotencjalnych – zdolnych do różnicowania się w różne typy komórek. W odpowiednich warunkach komórki te samoorganizują się, tworząc trójwymiarowe struktury przypominające np. mini jelito, mini mózg, mini wątrobę itp. Choć nie są pełnoprawnymi organami, zachowują wiele ich kluczowych cech fizjologicznych i funkcjonalnych. Prowadzone przez Peggy badanie ma pomóc naukowcom zrozumieć, jak zachowuje się rak w przestrzeni kosmicznej. Realizowane jest we współpracy ze Sanford Stem Cell Institute, a jego celem jest wsparcie rozwoju leku Rebecsinib, który w testach przeprowadzonych w przestrzeni kosmicznej wykazał się skutecznością przewyższającą istniejące metody leczenia. Obecnie Rebecsinib, który uzyskał status nowego leku badanego (IND) zatwierdzonego przez amerykańską Agencję Żywności i Leków (FDA), przechodzi do fazy badań klinicznych, co stanowi ważny krok w kierunku nowych terapii agresywnych nowotworów na Ziemi. Jakie eksperymenty prowadzi dr Uznański na pokładzie ISS? Czym natomiast zajmuje się dr Sławosz Uznański-Wiśniewski? Po pierwsze trwają już regularne sesje badawcze zaproponowanego przez Uniwersytet Śląski w porozumieniu ze stacją badawczą Lunares eksperymentu AstroMentalHealth. Eksperyment bada wpływ warunków izolacji i długotrwałych misji kosmicznych na zdrowie psychiczne astronautów. Badanie wykorzystuje wypełniane przez wszystkich członków załogi Ax-4 kwestionariusze psychologiczne i analizy biometryczne. Jego celem jest lepsze zrozumienie i tworzenie nowych metod wsparcia psychicznego człowieka w trakcie przyszłych misji załogowych, np. na Marsa. Trwają również analizy związane z eksperymentem PhotonGrav. Służy on do kalibracji niezwykle czułych urządzeń pomiarowych do badania oddziaływań grawitacyjnych z wykorzystaniem światła (fotony). Kalibracja polega na precyzyjnym dostrojeniu czujników i układów optycznych, aby zapewnić dokładność pomiarów w ekstremalnych warunkach, np. w mikrograwitacji. Projekt ten jest kluczowy dla rozwoju przyszłych instrumentów do badań podstawowych praw fizyki w przestrzeni kosmicznej. Jak astronauci trenują umysł i testują dźwięk w przestrzeni kosmicznej? Kolejnym, przeprowadzonym w poniedziałek 30 czerwca była sesja EEG Neurofeedback. Eksperyment polega na rejestrowaniu aktywności mózgu (fal EEG) i wykorzystywaniu jej w czasie rzeczywistym do treningu umysłu. Uczestnik otrzymuje zwrotną informację (np. wizualną lub dźwiękową), która pomaga mu świadomie modyfikować własne wzorce aktywności mózgowej, np. w celu redukcji stresu lub poprawy koncentracji. Technika ta może mieć zastosowanie w misjach kosmicznych do wspierania zdrowia psychicznego i funkcji poznawczych astronautów. Ostatni poniedziałkowy eksperyment dotyczył propagacji dźwięku oraz transmisji danych akustycznych w zamkniętych środowiskach z wykorzystaniem bezprzewodowych systemów. Sprawdzał m.in. jak fale dźwiękowe rozchodzą się w modułach stacji kosmicznych oraz jak skutecznie można używać akustyki do monitorowania warunków otoczenia lub komunikacji. Eksperyment ma znaczenie dla poprawy bezpieczeństwa i komfortu załogi w przestrzeni kosmicznej. Lekcje z orbity i testy materiałów przyszłości. Co dziś robi polski astronauta? W poniedziałek dr Uznański – Wiśniewski przygotowywał materiały promocyjne w tzw. Cupoli, czyli w wielkiej, sześciokątnej kopule z siedmioma dużymi oknami, która pozwala astronautom obserwować Ziemię, monitorować manewry robotycznych ramion (jak Canadarm2), kontrolować dokowanie statków kosmicznych i robić zdjęcia naszej planety. Natomiast dzisiaj nasz astronauta wykona dwa eksperymenty edukacyjne – lekcje z orbity. Pierwszy będzie dotyczył zachowania płynów w mikrograwitacji, kolejny tzw. efektu Magnusa. Mowa o zjawisku fizycznym, w którym wirujące ciało poruszające się np. przez powietrze, doznaje siły prostopadłej do kierunku ruchu i osi obrotu. Powoduje to zakrzywienie toru ruchu tego ciała. Dzisiaj odbędą się też dwie sesje eksperymentu Mxene in Leo, czyli eksperymentu polegającego na badaniu właściwości materiałów z grupy MXene w warunkach kosmicznych, konkretnie na niskiej orbicie Ziemi. MXeny to nowoczesne materiały dwuwymiarowe (2D), zbudowane głównie z węglików, azotków i węglikoazotków metali przejściowych. Charakteryzują się wysoką przewodnością elektryczną, odpornością na ciepło i dużą powierzchnią właściwą, dlatego są obiecujące np. w: elektronice, osłonach antyradiacyjnych, magazynowaniu energii (np. w superkondensatorach) czy osłonach termicznych statków kosmicznych. Polski astronauta połączy się z uczniami. Gdzie i kiedy oglądać transmisję? Natomiast jutro, 2 lipca 2025, Sławosz Uznański-Wiśniewski połączy się na żywo z uczniami i młodzieżą z całej Polski w ramach wydarzenia w planetarium EC1 w Łodzi. Podczas tego spotkania przewidziana jest realizacja trzech przygotowanych przez uczniów eksperymentów, a całości towarzyszyć będą warsztaty, panele i piknik naukowy. Kolejne łączenia przewidziane są na: 4 lipca (Wrocław, Uniwersytet Wrocławski, 8:30–11:30), 5 lipca (Rzeszów, Politechnika Rzeszowska, 10:00–13:00), 8 lipca (Warszawa, Centrum Nauki Kopernik, 10:15–13:00) Transmisja będzie dostępna na oficjalnym kanale ESA/POLSA na YouTube podczas wydarzenia. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Od szczypiorku do kosmosu. Jak przygotować jedzenie dla astronautów?
Wyżywienie astronautów na misjach kosmicznych wcale nie jest proste. Żywność musi być nie tylko zdrowa i odżywcza, ale też sterylna, łatwa do przechowywania i przygotowania. NASA ma całą długą listę warunków, jakie musi spełnić jedzenie, które może zostać wysłane na Międzynarodową Stację Kosmiczną. A polska firma spełniła je wszystkie.
Spis treści: Kosmiczna kuchnia Narodowy bonus food Od Himalajów aż do orbity ziemskiej John Young, astronauta misji Gemini 3 z 1965 roku, tak nie cierpiał wyciskanych z tubek past, jakimi żywili się pierwsi astronauci, że przemycił na pokład statku kosmicznego kanapkę z wołowiną. Ten, wydawałoby się, niewinny żart wywołał poważną konsternację w NASA. Wszystko dlatego, że w warunkach mikrograwitacji okruszki chleba i innego pożywienia mogą swobodnie unosić się w kabinie, zagrażając sprzętowi elektronicznemu lub powodując zagrożenie dla załogi. Po tym, jak określiła to prasa, „incydencie kanapkowym” NASA wprowadziła ścisłe procedury związane z żywnością w trakcie misji. W okresie programu Apollo (1968–1972) astronauci mieli nieco większy wybór pożywienia. W zestawach spożywczych pojawiła się m.in. jajecznica, gulasz czy napoje w proszku. Ci, którzy latali promami kosmicznymi, mieli nawet podgrzewacze umożliwiające zjedzenie ciepłego posiłku. Jednak przygotowanie pożywienia na krótkie, kilkudniowe misje to jedno, a karmienie astronautów przebywających w kosmosie wiele miesięcy – to drugie. Kosmiczna kuchnia W tym wypadku konieczna była żywność możliwie lekka, łatwa do przechowywania i przyrządzenia, niepsująca się i po prostu smaczna. Konkretny smak jest o tyle istotny, że mikrograwitacja wpływa na układ krążenia i śluzówki nosa. Właśnie ten efekt sprawia, że astronauci preferują ostre smaki, a jednym z ulubionych dodatków do jedzenia jest sos tabasco. W tej chwili każdy gram żywności, jaki dociera na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS), musi spełniać cały długi szereg obostrzeń. Najważniejsze jest zapewnienie bezpieczeństwa mikrobiologicznego. To oznacza, że żywność musi być sterylna, wolna od obecności Clostridium botulinum, salmonelli i innych zagrożeń. Niedozwolone są surowe jaja, niepasteryzowane produkty mleczne, a zamiast chleba używa się tortilli, która nie pozostawia okruszków. Wszystkie dania muszą być hermetycznie zapakowane i możliwe do przechowywania przez rok i dłużej w temperaturze pokojowej. Produkty muszą być gotowe do spożycia lub wymagać minimalnego przygotowania, na przykład dodania wody. NASA organizuje regularne panele degustacyjne, podczas których oceniane są nowe propozycje posiłków. Narodowy bonus food Ale poza daniami głównymi, Europejska Agencja Kosmiczna pozwala swoim astronautom na zabranie na ISS tzw. „bonus food” – specjalnych potraw, które stanowią namiastkę domu i mają poprawić morale załogi. Zupełnie jak cztery dania, które na lot w kosmos zabierze nasz drugi astronauta – dr Sławosz Uznański-Wiśniewski. – Możliwość przygotowania posiłków, które polecą w kosmos wraz ze Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim, była wyzwaniem, ale też wielką przygodą – mówi Laura Godek-Miąsik z firmy Lyofood. Sama firma powstała w okresie wielkich przemian ustrojowych lat 90. ubiegłego wieku. Wówczas Jerzy Godek, wieloletni pracownik kieleckiej stacji krwiodawstwa, w której zajmował się liofilizacją osocza, postanowił założyć firmę. Ponieważ wprowadzono nowe regulacje, które wymusiły odejście od liofilizacji krwi, sprzęt do tego używany nie był już potrzebny i pan Jerzy mógł go odkupić za stosunkowo niewielką kwotę. Jednak zamiast na krwi, skupił się na żywności. – Był 1992 rok. Mama znalazła w czasopiśmie „Rzemieślnik” ogłoszenie holenderskiej firmy, która potrzebowała dostawcy liofilizowanej cebuli. Tata wykonał partię próbną, a do zamówienia dołożył liofilizowany szczypiorek. Szczypiorek okazał się hitem, dzięki czemu nawiązaliśmy wieloletnią współpracę z Holendrami – opowiada Laura Godek-Miąsik. Firma rozwijała się przez wiele lat w kierunku liofilizacji przemysłowej, kiedy to pojawiło się zapotrzebowanie na specjalistyczną żywność dla himalaistów. Pierwsi byli Krzysztof Wielicki, Ryszard Pawłowski i Piotr Pustelnik, którzy latem 1996 roku wspięli się na K2. Od Himalajów aż do orbity ziemskiej – W tamtych czasach wciąż zabierało się w góry ciężkie puszki. Nasi himalaiści uznali jednak, że lekkie i pełnowartościowe posiłki liofilizowane będą znacznie lepsze. Przygotowaliśmy pożywienie na wyprawę w 1996 roku, następnie w 2002 roku i na kolejne. Z czasem liczba zamówień zaczęła wzrastać lawinowo i konieczne było wyizolowanie z firmy części produkującej liofilizowaną żywność specjalistyczną. Tak powstało Lyofood – wyjaśnia Laura Godek-Miąsik. Do paczki z „bonus food” drugi polski astronauta dr Sławosz Uznański – Wiśniewski wybrał cztery dania: zupę pomidorową, leczo, kruszonkę z jabłkiem i słynne pierogi. – Z trzema pierwszymi daniami nie było problemu. Są w naszej stałej ofercie, w dodatku NASA bardzo wysoko oceniła sterylność produktów i sposób ich opakowania. Jednak przygotowanie pierogów było prawdziwym wyzwaniem – przyznaje Laura Godek-Miąsik. Wszystko dlatego, że pierogi są daniem niejako „nieliofilizowalnym”. Proces liofilizacji polega na głębokim zamrożeniu produktu, a następnie umieszczeniu go w komorze próżniowej, co wywołuje proces sublimacji. Oznacza to, że zamrożona woda przechodzi bezpośrednio ze stanu stałego w gazowy, z pominięciem fazy cieczy. Dzięki temu z produktu uchodzi cała wilgoć. – Pierogi to ciasto i farsz. Każda część zachowuje się odmiennie. W dodatku ciasto stanowi barierę dla sublimacji, a różnice temperatur parowania farszu i otoczki powodowały, że pierogi regularnie eksplodowały w komorze próżniowej. Dopiero szereg testów, zmiana proporcji, nacinanie ciasta i wiele innych pomysłów, w tym specjalny przyrząd do nawadniania ciasta, przyniosły sukces. Wraz z kucharzem Mateuszem Gesslerem dokonaliśmy pierwszej w historii skutecznej liofilizacji pierogów – podkreśla Laura Godek-Miąsik. Teraz pozostaje nam czekać na start misji Ax-4 z naszym astronautą, który niedawno został przełożony na 8 czerwca. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Astronauci pechowego Starlinera wracają na Ziemię po dziewięciu miesiącach na orbicie
Dwoje amerykańskich astronautów, którzy przebyli na Międzynarodową Stację Kosmiczną na pokładzie statku załogowego Boeing Starliner w czerwcu ubiegłego roku, właśnie zakończyli swój wymuszony pobyt w kosmosie. Na Ziemię zabrała ich kapsuła SpaceX Dragon Crew o nazwie „Freedom”. Lądowanie na wodach Zatoki Meksykańskiego zaplanowano na wtorek 18 marca, na około 23 czasu środkowoeuropejskiego.
Spis treści: Program załogowych lotów kosmicznych Trudny powrót do domu Co dalej ze Starlinerem? Kosmiczna odyseja dwojga emerytowanych astronautów NASA nareszcie dobiega końca. To, co miało być krótkim, dziewięciodniowym wypadem na stację orbitalną i z powrotem, w wyniku problemów ze statkiem załogowym Boeinga przerodziło się w wyjątkowo długą i niezaplanowaną misję kosmiczną. Program załogowych lotów kosmicznych Przypomnijmy, że Butch Wilmore oraz Sunita Williams zostali zakontraktowani przez Boeinga do odbycia pierwszego załogowego lotu rozwijanej przez firmę kapsuły Starliner. Jest to drugi – obok działającego Dragona SpaceX – statek załogowy zakontraktowany przez NASA w ramach programu Commercial Crew Program. Statek został po raz pierwszy zaprezentowany już w 2010 roku. Wówczas Boeing przekonywał, że kapsuła stanie się operacyjna już w 2015 roku. Te optymistyczne wizje rozwiewały się jedna po drugiej. Sam program napotkał ogromne opóźnienia, a jego koszt rósł z miesiąca na miesiąc. Wreszcie, po dwóch niezbyt udanych testach orbitalnych, firma zdecydowała się postawić wszystko na jedną kartę i wykonać test załogowy. Zaplanowany na 7 maja ubiegłego roku test był kilkukrotnie przesuwany ze względów technicznych oraz tych wynikających z problematycznej pogody. 5 czerwca 2024 Starliner z dwojgiem załogantów na pokładzie wystartował w kosmos na szczycie rakiety nośnej Atlas V. Lot był problematyczny. Media donosiły o wyciekach helu, awarii uległo też pięć z 28 silników. Na szczęście doświadczonym astronautom udało się bezpiecznie zadokować do ISS, choć nawet tutaj nie obyło się bez problemów. Silniki odrzutowe Starlinera zawiodły podczas dokowania, budząc obawy co do zdolności statku do przetransportowania astronautów z powrotem do domu. Trudny powrót do domu Po trzech miesiącach rozważań i prób naprawienia kapsuły na orbicie NASA ostatecznie zdecydowała o odesłaniu kapsuł na Ziemię bez pasażerów. Jednak zorganizowanie powrotu samych astronautów nie było już takie proste. Przede wszystkim istnieje precyzyjny plan lotów załogowych. Liczba samych kapsuł załogowych, jak i miejsc w kapsułach, jest ograniczona. Podobnie jest z portami dokującymi na ISS. Załogi na ISS podlegają rotacji, co oznacza, że każda grupa astronautów pracuje do czasu przybycia kolejnej na stację kosmiczną, kiedy to następuje uroczyste „przekazanie”. Te i wiele innych problemów sprawiły, że Sunita i Butch musieli czekać na swoją kolej długie dziewięć miesięcy. W czasie tej wymuszonej służby Wilmore i Williams stali się po prostu częścią obsady astronautycznej, przeprowadzając eksperymenty naukowe i rutynową konserwację, tak jak każdy inny astronauta na ISS. Williams przeprowadził również spacer kosmiczny. W rezultacie NASA dostosowała rotację astronautów, usuwając dwie osoby z misji SpaceX Crew-9, aby zrobić miejsce dla Wilmore'a i Williamsa. Pechowi załoganci Starlinera wracają na Ziemię wraz z Aleksandrem Gorbunovem i Nickiem Haguem z Crew-9. Co dalej ze Starlinerem? NASA pierwotnie planowała, że misja SpaceX Crew-10 - która musiała dotrzeć przed powrotem członków Crew-9 - wystartuje w lutym, ale została opóźniona o około miesiąc. Rakieta przewożąca czterech nowych członków załogi wystartowała w piątek wieczorem, a jej kapsuła zadokowała do stacji kosmicznej około 29 godzin później. Miejmy nadzieję, że dzisiejsze lądowanie na wodach Zatoki Meksykańskiej będzie udane i astronauci powrócą bezpiecznie do swoich domów. Niejasna jest natomiast przyszłość samego Starlinera i programu kosmicznego Boeinga. Problemy z kapsułą kosztowały Boeinga ponad 2 miliardy dolarów. Jesienią ubiegłego roku pojawiła się informacja, że firma chce sprzedać cały swój segment kosmiczny. Tym samym na rynku amerykańskich usług komercyjnego wynoszenia astronautów pozostanie tylko jeden gracz – SpaceX. Z drugiej strony do stawki wchodzą Indie. Pierwszy załogowy start statku Gaganyaan zaplanowany jest na 2026 rok. Jeśli wszystko pójdzie pomyślnie, Indie będą czwartym po USA, Rosji i Chinach krajem ze zdolnościami wynoszenia misji załogowych. Źródło: National Geographic Polska Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Poznajcie Endurance. Nowy łazik księżycowy NASA ma przetrwać ekstremalne warunki
Amerykańska agencja kosmiczna NASA pracuje nad nowoczesnym łazikiem Endurance. Ma przemierzać powierzchnię Księżyca i zmierzyć się ekstremalnymi temperaturami. Być może pojazd już za kilka lat będzie towarzyszyć amerykańskim astronautom.
Spis treści: Przekraczanie granic technologicznych Nowoczesna technologia przy produkcji Endurance Znaczenie naukowe Endurance Chociaż sztandarowa misja NASA Mars Sample Return, która zakłada dostarczenie na Ziemię próbek marsjańskiej gleby zebranych przez łazika Perseverance ma problemy, amerykańska agencja planuje już kolejną, analogiczną misję. Tyle, że nieco bliżej naszej planety. Mowa o Endurance, misji, której celem jest zebranie próbek z wielu kluczowych lokalizacji Południowego Basenu Aitken (ang. SPA) – ogromnego obszaru o średnicy ponad 2000 kilometrów, a zarazem największego basenu uderzeniowego na Księżycu. Zebrane próbki mają posłużyć do badań naukowych zarówno na miejscu, jak i w ziemskich laboratoriach. Misja ma być realizowana w jednym z dwóch wariantów: Endurance-R (Robotic) – próbki byłyby dostarczane do robota powrotnego Earth Return Vehicle (ERV). Endurance-A (Astronaut) – próbki byłyby przekazywane bezpośrednio astronautom programu Artemis w pobliżu południowego bieguna Księżyca, którzy analizowaliby je na miejscu przed wysyłką na Ziemię. Przekraczanie granic technologicznych Budowa Endurance to projekt o niespotykanym dotąd stopniu skomplikowania. Jak zauważa James Keane z Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA (JPL), Endurance ma pokonać około 100 razy większą odległość niż obecny lider eksploracji – łazik marsjański Perseverance. Nowy łazik księżycowy poruszając się w trybie autonomicznym, może pokonywać nawet dwa kilometry w godzinę. A choć dla nas – dwunożnych – to pestka, to w przypadku łazików planetarnych mówimy o prędkości godnej Formuły 1. Dodatkowo, Endurance będzie w stanie zebrać około 200 razy więcej próbek i poruszać się nocą, co czyni tę misję wyjątkową w historii eksploracji planetarnej. Keane podkreśla, że autonomia łazika będzie kluczowa dla jego sukcesu. Endurance ma działać w ekstremalnych warunkach termicznych i oświetleniowych, poruszając się z maksymalną prędkością, która będzie dziesięciokrotnie wyższa niż w przypadku Perseverance. – Endurance to misja przesuwająca granice tego, co jest możliwe w robotyce – stwierdził Keane. Nowoczesna technologia przy produkcji Endurance Prace nad łazikiem księżycowym obejmują testy na modelu ERNEST (Exploration Rover for Navigation Extreme and Sloped Terrains), który jest prototypem Endurance w skali 1:2. Dzięki niemu inżynierowie z JPL mogą testować systemy mobilności i autonomii łazika, niezbędne do pracy na zróżnicowanym terenie SPA. Endurance będzie także wyposażony w zaawansowane systemy diagnostyczne, umożliwiające ocenę sytuacji i podejmowanie decyzji autonomicznie, co pozwoli na skuteczne działanie w warunkach ograniczonej komunikacji z Ziemią. Naukowcy na Ziemi będą jednak zaangażowani w strategiczne planowanie trasy i analizę miejsc pobierania próbek. Znaczenie naukowe Endurance Endurance ma dostarczyć różnorodnych geologicznie próbek, które pomogą odpowiedzieć na kluczowe pytania dotyczące historii Księżyca, procesów planetarnych i potencjalnych zasobów kosmicznych. Zespół ds. definicji naukowej SPARX (South Pole-Aitken Basin Sample Return and Exploration) opracowuje priorytetowe cele naukowe misji, które mają obejmować zarówno aspekty robotyczne, jak i załogowe. Analizy SPARX zostaną przedstawione w 2025 roku, co pozwoli na dalsze planowanie misji. Realizacja projektu wymaga znacznych nakładów finansowych. Ekspert ds. eksploracji Księżyca, Clive Neal z Uniwersytetu Notre Dame, wskazuje, że Endurance to przedsięwzięcie kosztowne, które może pochłonąć większość budżetu programu Lunar Discovery and Exploration Program (LDEP). Istnieje obawa, że wysokie koszty mogą wpłynąć na inne projekty w ramach tego programu, takie jak Commercial Lunar Payload Services (CLPS) czy Lunar Trailblazer. Endurance to misja, która ma szansę na trwałe zmienić nasze podejście do eksploracji Księżyca. Łącząc najnowocześniejsze technologie z ambitnymi celami naukowymi, Endurance może stać się kluczowym elementem programu Artemis i przyszłych misji kosmicznych. Choć realizacja tego projektu wiąże się z wieloma wyzwaniami technicznymi i finansowymi, jego potencjalne korzyści naukowe są ogromne i mogą znacząco poszerzyć naszą wiedzę o Księżycu i Układzie Słonecznym. Źródło: Space.com Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Nauka prosto z orbity. Jak wygląda program edukacyjny stworzony wokół polskiej misji kosmicznej na ISS?
Lekcje prosto z pokładu Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, konkursy, łączenie się z dziećmi w paśmie fal krótkich, całkiem spora dawka prawdziwej inżynierii, ale także propozycje z obszaru nauk ścisłych i sztuki. Anna Bukiewicz-Szul, koordynatorka zespołu ds. edukacji polskiej misji na ISS, zdradza nam elementy ogólnopolskiego programu, który ma zachęcić młodych ludzi do obrania kosmicznej ścieżki kariery.
Spis treści: Kompleksowe działania edukacyjne Lekcje prosto z orbity Między teorią a praktyką Od oficjalnego ogłoszenia polskiej misji naukowo-technologicznej na Międzynarodową Stację Kosmiczną minął już ponad rok. W czasie, gdy astronauta projektowy Europejskiej Agencji Kosmicznej dr Sławosz Uznański przechodzi kolejne szkolenia, w Polsce trwają prace nad wykorzystaniem misji kosmicznej m.in. do celów edukacyjnych. Polscy uczniowie będą mieli niebywałą szansę – zaproponowane przez nich doświadczenia mogą zostać przeprowadzone przez astronautę w trakcie misji na ISS. Wezmą też udział w lekcjach prosto z orbity i wzmocnią swoje kompetencje inżynieryjne. – Od momentu mianowania mnie przez Ministra Rozwoju i Technologii koordynatorką zespołu ds. edukacji wiedziałam, że czeka nas bardzo trudne, ale niepowtarzalne, wręcz historyczne zadanie. Że nie możemy iść na łatwiznę i sięgnąć po znane, regularnie wykorzystywane na lekcje o tematyce kosmicznej pomysły. Musimy przygotować coś wyjątkowego. Coś równie ważnego jak to, że drugi Polak w historii poleci w kosmos – mówi Anna Bukiewicz-Szul. Kompleksowe działania edukacyjne Podkreśla, że myśląc o prowadzeniu realnej edukacji kosmicznej trzeba działać kompleksowo. Wszystko, co jest związane z kosmosem, wymaga współpracy i umiejętności wielu ludzi o różnym wykształceniu i możliwościach. Tak samo program edukacyjny nie może skupiać się jedynie na fizyce, astronomii czy inżynierii. Nie może być też skierowany jedynie do uczniów szkół podstawowych. Dlatego został zaprojektowany dla uczniów wszystkich stopni edukacji przejawiających różnorodne talenty. Jest też część dla nauczycieli. – To oczywiście nie oznacza, że takie dziedziny jak fizyka czy inżynieria nie są ważne. Są wręcz krytycznie ważne. Ale kosmos potrzebuje też prawników, menedżerów, biologów, botaników, ekspertów z zakresu materiałoznawstwa, informatyków i całej wielkiej rzeszy innych specjalistów. Dlatego to, co przygotowujemy, powinno w jakimś aspekcie być ciekawe dla każdego ucznia – wyjaśnia ekspertka. Jednym z punktów programu jest wzmocnienie umiejętności inżynieryjnych. Mowa m.in. o nauce lutowania elementów elektronicznych na płytce drukowanej, projektowaniu i drukowaniu w 3D czy podstawach bioinżynierii. Lekcje prosto z orbity Dr Sławosz Uznański będzie również dwukrotnie łączył się z niskiej orbity ziemskiej z polskimi uczniami, by przeprowadzić dla nich specjalne lekcje w stanie mikrograwitacji. Na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej będzie też czekała na niego tzw. kołyska Newtona przygotowana specjalnie przez polskich nauczycieli i wykonana przez polskich uczniów! Jest to popularne urządzenie demonstrujące zasady zachowania pędu i energii w zderzeniach. Składa się z kilku metalowych kulek zawieszonych na cienkich linkach, ułożonych w jednej linii. Gdy podniesiesz jedną lub więcej kulek z jednego końca i puścisz je, uderzają one w pozostałe kulki. Przekazują pęd i energię na drugi koniec, gdzie ostatnia kulka się wybija i porusza się w przeciwną stronę. Proces ten powtarza się kilka razy, tworząc efekt „wahadła”. Obrazowo pokazuje to, jak działa prawo zachowania energii i pędu w fizyce. – Ta konkretna kołyska znacznie różni się od tej wykorzystywanej na Ziemi. Ma działać w miejscu o skrajnie obniżonej grawitacji. Nauczyciele fizyki, których zaprosiłam do projektu, znaleźli własny sposób na zbudowanie kołyski, która – miejmy nadzieję – zadziała w warunkach panujących na stacji kosmicznej, tak jak to założyliśmy – wyjaśnia Anna Bukiewicz-Szul. Między teorią a praktyką Dodaje, że to absolutnie niesamowite projektować aktywności, które mają być wykonane w środowisku tak innym, tak nieintuicyjnym, znanym wyłącznie z teorii. – Trzeba pomyśleć dosłownie o wszystkim. To, co dla nas naturalne, tam jest zwyczajnie nieosiągalne. Zwykły nacisk, tarcie, ciężar, te pojęcia po prostu tam nie występują albo mają całkowicie inne znaczenie – wyjaśnia Anna Bukiewicz-Szul. – Ale to nie wszystko, nie tylko fizyka jest tutaj zupełnie jakby „nowa”. Należy wziąć pod uwagę wszelkie ograniczenia związane z bezpieczeństwem załogi. Jestem przekonana, że nigdy nie pomyśleli państwo o tylu ograniczeniach, pozornych niebezpieczeństwach przy choćby przelaniu wody do naczynia. Tutaj ta czynność nabiera zupełnie innego znaczenia. Ile wody (duży koszt)? Jak ją potem zutylizować? Jak zabezpieczyć przed rozbiciem na drobne cząstki, które będą dryfowały po całej stacji? Jakie naczynie? Czy ma ostre krawędzie? Jak się tłucze – na drobne kawałki, a może tylko wgniata? Czy emituje gazy, jest łatwopalne, a może jest pokryte powłoką hydrofobową? A im bardziej skomplikowana czynność, tym więcej ma ograniczeń – podkreśla ekspertka. W maju 2024 roku polski astronauta projektowy przeszedł też szkolenie krótkofalarskie, które prowadzili Piotr SP5ULN, Włodek SQ6NLN, Tomek SP9UOB oraz Krzysztof SQ5NWI. Sławosz Uznański zdobył uprawnienia krótkofalowca. Dzięki temu w chwilach, gdy ISS będzie przelatywała nad Polską, będzie mógł łączyć się z dziećmi i młodzieżą na Ziemi. – Muszę powiedzieć, że byłam pod wrażeniem szybkości, zaangażowania i radości, z jakimi Sławosz Uznański przyswoił sobie umiejętności krótkofalowca. Dość powiedzieć, że już pierwszy testowy egzamin zdał od razu na 100 proc. I tak było już do końca – mówi koordynatorka. I dodaje, że polski program edukacyjny będzie miał sporo korelacji z krótkofalarstwem. To jedynie pierwsze ujawnione informacje dotyczące edukacyjnej części polskiej misji na ISS. O kolejnych można będzie usłyszeć już w sobotę, 26 października, w trakcie debaty zatytułowanej „Polska Misja Naukowo-Technologiczna na ISS”. Debata jest częścią dwudniowej konferencji popularnonaukowej World Space Week Wrocław, organizowanej po raz ósmy przez Stowarzyszenie WroSpace. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Astronauci misji Artemis III będą chodzić po Księżycu w skafandrze kosmicznym od Prady
W Mediolanie, światowej stolicy mody, trwa właśnie Międzynarodowy Kongres Astronautyczny (IAC). Nie przypadkiem właśnie w czasie tego wydarzenia pokazano skafandry kosmiczne, które zostaną wykorzystane w trakcie misji księżycowej Artemis III. Powstały dzięki wyjątkowej współpracy specjalistów od luksusowego krawiectwa oraz eksploracji kosmosu.
Skafander do zadań specjalnych Z wybiegu w kosmos Kontrakt z NASA W środę 16 października, w trakcie Międzynarodowego Kongresu Astronautycznego w Mediolanie, Axiom Space i Prada po raz pierwszy zaprezentowały szerokiej publiczności projekt skafandra kosmicznego Axiom Extravehicular Mobility Unit. Skafander, nazywany skrótowo AxEMU, zostanie wykorzystany w misji NASA Artemis III. Extravehicular Mobility oznacza, że będzie to jednoosobowy, osobisty statek kosmiczny, używany do aktywności poza stacją kosmiczną lub innym pojazdem. – Przełamaliśmy schemat. Partnerstwo Axiom Space-Prada ustanowiło nowy fundamentalny model współpracy międzybranżowej – powiedział w trakcie prezentacji Matt Ondler, prezes Axiom Space. – Nasze doświadczone zespoły zredefiniowały rozwój skafandrów kosmicznych, wytyczając nowe ścieżki dla innowacyjnych rozwiązań i stosując najnowocześniejsze podejście do projektowania – dodał. Skafander do zadań specjalnych O tej niezwykłej współpracy napisaliśmy już w rok temu. Informowaliśmy wówczas, że skafander kosmiczny AxEMU, wedle zapowiedzi obu firm, ma umożliwić astronautom eksplorację kosmosu, łącząc technologie NASA z nowoczesnym designem. Projekt ma być oparty na sprawdzonej konstrukcji skafandra kosmicznego NASA Exploration Extravehicular Mobility Unit (xEMU). Zapewni jednak astronautom lepszą ochronę przed warunkami środowiskowymi i elastyczność niezbędną do pracy na Księżycu. Jak przekonują twórcy, dzięki wykorzystaniu innowacyjnych technologii nowe skafandry umożliwią szerszy zakres eksploracji powierzchni Księżyca niż kiedykolwiek wcześniej. Podczas prac rozwojowych Axiom Space używał ciemnej warstwy wierzchniej wyłącznie do celów pokazowych, aby ukryć zastrzeżoną technologię skafandra. Jednak skafander kosmiczny noszony na powierzchni Księżyca zostanie wykonany z białego materiału. Biały kolor będzie odbija ciepło i ochroni astronautów przed ekstremalnie wysokimi temperaturami oraz pyłem księżycowym. Z wybiegu w kosmos – Przekraczanie ograniczeń jest jedną z wartości, która doskonale odzwierciedla ducha marki Prada i wizję moich rodziców. Jestem bardzo dumny z wyniku, który dziś prezentujemy, a który jest tylko pierwszym krokiem w długoterminowej współpracy z Axiom Space. Podzieliliśmy się naszą wiedzą na temat wysokowydajnych materiałów, funkcji i technik szycia i wiele się nauczyliśmy – powiedział w Mediolanie Lorenzo Bertelli, dyrektor ds. marketingu Grupy Prada i dyrektor ds. społecznej odpowiedzialności biznesu. Nowy skafander jest tak skonstruowany, by służył astronautom niezależnie od ich wzrostu, budowy, a także płci. AxEMU zapewnia większą elastyczność, a tym samym precyzję ruchów, wydajność i specjalistyczne narzędzia pomagające w eksploracji księżycowego bieguna południowego. Kontrakt z NASA Przypomnijmy, że od 2022 roku, gdy przyznano Axiom Space pierwsze, warte 228 milionów dolarów zlecenie związane z programem Artemis, firma poszukuje renomowanych ekspertów z różnych branż. Mają pomóc w opracowaniu i zaprojektowaniu skafandra kosmicznego nowej generacji. – Jesteśmy pionierami nowej ery w eksploracji kosmosu, w której partnerstwa są niezbędne do komercjalizacji przestrzeni kosmicznej – powiedział Russell Ralston, wiceprezes wykonawczy ds. działalności pozaziemskiej w Axiom Space. AxEMU przeszedł już szeroko zakrojone testy i symulacje warunków kosmicznych. Był sprawdzany przez doświadczonych astronautów i inżynierów w najnowocześniejszych obiektach Axiom Space, SpaceX i NASA. Testy przeprowadzono pod wodą, co pozwala symulować środowisko księżycowe. Z powodzeniem przeszedł symulację ciśnieniową – pierwszą tego rodzaju próbę od czasów programu Apollo. AxEMU będzie nadal poddawany testom, w tym załogowym testom podwodnym oraz testom łączonym z prototypami nowego księżycowego rovera – Artemis Lunar Terrain Vehicle. Tzw. krytyczny przegląd projektu zaplanowany jest na przyszły rok. Źródło: Axiom Space Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Kosmos uczy pokory. Ale daje też galaktyczne możliwości – mówi astronautka dr Peggy Whitson
Ma 64 lata i długi ciąg rekordów kosmicznych na swoim koncie. Będzie dowodziła misją Axiom4, w której na orbitę poleci polski astronauta Sławosz Uznański. Rozmawiamy z dr Peggy Whitson, kobietą przełamującą wszelkie, nie tylko kosmiczne, bariery.
Spis treści: Życie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej Polak poleci na ISS Inspiracja dla kobiet Masz na koncie wiele rekordów. Od bycia astronautką, która łącznie spędziła prawie dwa lata na orbicie, przez dwukrotne dowodzenie Międzynarodową Stacją Kosmiczną, po bycie najstarszą kobietą, która okrążyła Ziemię. A teraz pracujesz w Axiom Space. Istnieje wyzwanie, którego się nie podejmiesz? Wyzwanie jest okazją do rozwoju i do nowych odkryć. Krokiem naprzód w naszym dążeniu do rozszerzenia obecności ludzkości poza Ziemią. Jestem naprawdę dumna, że mogę być tego częścią. Czas, jaki spędziłam na orbicie, dowodzenie Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS) czy kierowanie Biurem Astronautów NASA były niesamowitymi doświadczeniami. Pozwoliły przesunąć granice tego, co znane, ale przede wszystkim tego, co możemy osiągnąć jako ludzkość. Teraz, w Axiom Space, cieszy mnie możliwość przyczynienia się do rozwoju komercyjnej eksploracji kosmosu i rozszerzenia globalnego dostępu do przestrzeni kosmicznej. Życie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej Zawsze fascynowały mnie spacery kosmiczne, choć jestem pewna, że konieczność wyjścia poza ISS by mnie całkowicie sparaliżowała. A co ty czułaś zakładając skafander kosmiczny i wiedząc, że zaraz opuścisz stację? W momencie, gdy zakładałam skafander, ogarniała mnie mieszanka podniecenia i strachu. Zdecydowanie jest dreszczyk emocji, gdy wychodzisz ze śluzy powietrznej, ale jest też poczucie ogromnej odpowiedzialności za jak najbardziej precyzyjne wykonanie każdego zadania. Już sama presja, aby wykonać zadanie w trudnych warunkach kosmicznych, w jednoosobowym statku kosmicznym, jakim jest skafander, jest ogromna. Dlatego skupiamy się na tym, co musimy zrobić. Ale w tych krótkich chwilach, gdy możesz na moment oderwać się od zadania, świadomość przebywania w otwartym kosmosie jest przytłaczającym i budzącym pokorę doświadczeniem. Uświadamiam sobie wówczas, że jestem częścią czegoś o wiele większego, czym jest wyjście ludzkości poza naszą macierzystą planetę. Jak wygląda dzień pracy na ISS? Typowy dzień pracy na ISS jest wyjątkowo skrupulatnie zaplanowany i wypełniony różnorodnymi zadaniami. Prowadzimy eksperymenty naukowe, badania w warunkach mikrograwitacji, demonstracje technologii i działania informacyjne. W dodatku nie ma zadań ważniejszych i mniej ważnych. Każde zadanie jest kluczowe dla powodzenia naszej misji. Ale w tym wszystkim potrafimy zachować poczucie wspólnoty i koleżeństwa. Mamy wspólny cel i to się liczy. Polak poleci na ISS Z wykształcenia jesteś biochemikiem. Chciałabym, abyś wyjaśniła mi, czym różni się przeprowadzanie eksperymentów biochemicznych na ISS od tych wykonywanych na Ziemi? Prowadzenie eksperymentów biochemicznych na ISS wiąże się z wyjątkowymi wyzwaniami i możliwościami w porównaniu z Ziemią. Środowisko mikrograwitacji wpływa na zachowanie płynów, wzrost komórek i interakcje molekularne w sposób, którego nie możemy odtworzyć na Ziemi. Pozwala nam to obserwować procesy biologiczne w nowym świetle, prowadząc do spostrzeżeń, które mogą przyczynić się do lepszego zrozumienia ludzkiego zdrowia i chorób. Wymaga to jednak również specjalistycznego sprzętu i protokołów, aby zapewnić odpowiednie wyniki. To, że możemy je przeprowadzać w przestrzeni kosmicznej jest świadectwem pomysłowości i poświęcenia społeczności naukowej. Wśród polskich eksperymentów zgłoszonych na misję, w której weźmie udział dr Sławosz Uznański, jest kilka eksperymentów biochemicznych. Może miałaś okazję się z nimi zapoznać? Z niecierpliwością czekam na polskie eksperymenty, które zostaną przeprowadzone w kosmosie w ramach tej misji. Mają ogromny potencjał. Mogą rzucić nowe światło na zrozumienie procesów biologicznych i wesprzeć ludzką obecność w kosmosie. Zawsze chętnie przyglądam się nowym przedsięwzięciom naukowym, zdolnym poszerzyć nasze rozumienie kosmosu i nauk przyrodniczych. Wyjątkowo inspirująca jest globalna współpraca i zaangażowanie w przesuwanie granic tego, co możemy osiągnąć w eksploracji kosmosu. Z niecierpliwością czekam na możliwość wsparcia Sławosza w jego badaniach i demonstracjach technologii na pokładzie stacji kosmicznej, zapewniając mu wszelkie zasoby i pomoc potrzebną do osiągnięcia jego celów. Skoro mówimy o dowodzonej przez ciebie misji Axiom Mission 4 (Ax-4), w której na orbitę poleci nasz rodak Sławosz Uznański. Jakie masz rady dla astronauty, który po raz pierwszy poleci w kosmos? Moja rada dla astronauty to „ciesz się każdą chwilą podróży”. Przygotowanie jest kluczowe, więc zaufaj swojemu treningowi i wsparciu swojego zespołu. Zachowaj ciekawość i otwartość umysłu, ponieważ przestrzeń kosmiczna zapewni ci doświadczenia i wyzwania inne niż wszystkie, jakie znałeś. Pamiętaj, aby dbać o siebie, zarówno fizycznie, jak i psychicznie, i nie wahaj się prosić o pomoc w razie potrzeby. Co najważniejsze, delektuj się niesamowitą możliwością przyczynienia się do ludzkiej eksploracji kosmosu. Jak najlepiej wykorzystaj każdą sekundę na orbicie. Inspiracja dla kobiet Peggy, przepraszam, że wspominam o twoim wieku. Ale masz 64 lata, bogatą i zróżnicowana karierę i nadal nie zwalniasz tempa. Jesteś młoda duchem i ciałem. Jak to robisz? Dziękuję za miłe słowa! Pozostawanie aktywnym i zaangażowanym w moją pracę zawsze było dla mnie priorytetem. Wierzę, że utrzymanie poczucia celu i pasji do tego, co się robi, jest kluczem do zachowania młodości ducha i ciała. Regularne ćwiczenia, zdrowa dieta i pozytywne nastawienie również odgrywają kluczową rolę. Ale, co najważniejsze, to ekscytacja związana z eksploracją kosmosu motywuje mnie i dodaje energii każdego dnia. Masz jakąś radę, dla dziewczyn, które chciałyby pójść w twoje ślady? Chcę zachęcić wszystkie młode dziewczyny zainteresowane naukami ścisłymi, matematyką i inżynierią do nieustraszonego realizowania swoich pasji. Nie pozwólcie nikomu wmówić sobie, że nie nadajecie się do ról naukowców, astronautów, inżynierów lub wybrania pracy w innych dziedzinach, w których kobiety wciąż stanowią mniejszość. Wasza ciekawość, kreatywność i determinacja to nieocenione atuty. Uwierzcie w siebie i swoje umiejętności, szukajcie mentorów i nigdy nie obawiajcie się zadawać pytań lub podejmować wyzwań. Stawiajcie sobie wyzwania wykraczające poza to, co może wydawać się wygodne, a odkryjecie jeszcze więcej umiejętności, niż mogłyście sobie przypisać! Bo świat potrzebuje waszej unikatowej perspektywy. Macie w sobie moc zmieniania rzeczywistości. Dr Peggy Whitson to amerykańska astronautka i doktor biochemii. Jest pierwszą kobietą, która dowodziła Międzynarodową Stacją Kosmiczną. Funkcję tę pełniła dwukrotnie. Rekordzistka wśród kobiet pod względem najdłuższego łącznego pobytu w kosmosie oraz pod względem łącznej długości odbytych spacerów kosmicznych. Spędziła na orbicie łącznie 675 dni, wykonała 10 spacerów kosmicznych trwających łącznie 60 godzin i 21 minut. W 2018 roku odeszła z NASA. Przeszła do Axiom Space, gdzie pełni funkcję dyrektor ds. załogowych lotów kosmicznych. Dowodziła ekspedycjami Axiom1 i Axiom 2. Będzie również dowodziła ekspedycją Axiom 4, w której na orbitę poleci dr Sławosz Uznański. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Odbyły się pierwsze w historii badania archeologiczne w kosmosie. I to niedaleko Ziemii
Pierwsze w historii badania archeologiczne w kosmosie przeprowadziła załoga Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Cel analiz astronautów może zaskoczyć. Tak jak i miejsce przełomowych badań. Co wiemy o kolejnym kroku dla ludzkości?
W tym artykule: Archeologia wkracza na ISS Fotograficzne wykopy archeologiczne Wyniki „wykopalisk” na stacji ISS Badania archeologiczne w kosmosie – kto był pierwszy? Międzynarodowa Stacja Kosmiczna (ISS) to najpotężniejsza struktura umieszczona przez ludzi w kosmosie. Jej główna część powstała w latach 1998-2011. Potem konstrukcja ulegała zmianom. Ostatni moduł ISS, UM Prichal, trafił z kosmodromu Bajkonur w Kazachstanie w listopadzie 2021 roku. Do tej pory było tam 270 osób z 23 krajów. Warto jednak zaznaczyć, że ISS nie jest wcale zbyt odległa od Ziemi. To dystans zaledwie około 400 km, czyli tyle, co w linii prostej z Warszawy do Koszalina. Archeologia wkracza na ISS Na łamach czasopisma naukowego „PLOS One” ukazała się właśnie publikacja, w której – zdaniem jej autorów – zaprezentowano pierwsze w historii badania archeologiczne przeprowadzone w kosmosie. Odbyły się właśnie na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Na czym polegały i co było ich celem? Jak zwracają uwagę naukowcy, wywiady z członkami załogi mogą ujawnić, w jaki sposób ludzie przystosowują się do nowego środowiska obejmującego izolację, zamknięcie i mikrograwitację. Ale nie wszystkie informacje można pozyskać w ten sposób. Z pomocą przyszła archeologia. Otóż archeologia to zespół technik. Co prawda kojarzymy ją z wykopaliskami, ale to tylko jedna z jej rozlicznych metod. W przypadku ISS oczywiście nie kopano. Posłużono się czymś innym. Badaczy ciekawiło to, w jaki sposób załoganci przystosowywali przestrzeń, w której żyją. Archeolodzy chcieli zrozumieć, jak astronauci faktycznie korzystają z obszarów na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Fotograficzne wykopy archeologiczne Na ISS nie było archeologów. Ci poprosili astronautów o „otwarcie” fotograficznych wykopów archeologicznych. Załoganci byli prowadzeni m.in. przez prof. Justina Walsha z Uniwersytetu Chapmana w Kalifornii, który określa siebie jako archeologa kosmosu. Archeolodzy poprosili załogę ISS o udokumentowanie sześciu lokalizacji na terenie stacji. Codziennie przez 60 dni w 2022 roku wykonywali zdjęcia w każdym z tych miejsc. W artykule zaprezentowano wnioski analiz z pierwszych dwóch z sześciu przykładowych obszarów, które zostały w pełni udokumentowane: jeden przeznaczony jest do konserwacji sprzętu, a drugi w pobliżu WC i sprzętu do ćwiczeń. Wyniki „wykopalisk” na stacji ISS Do jakich wniosków doszli archeolodzy? Porównując zdjęcia z raportami aktywności astronautów, naukowcy odkryli, że obszar w pobliżu sprzętu do ćwiczeń i WC, choć nie był przeznaczony do żadnego konkretnego celu, był używany jako miejsce do przechowywania przyborów toaletowych, zamykanych toreb i rzadko używanego komputera. Z kolei obszar mający służyć do konserwacji sprzętu był wykorzystywany głównie do przechowywania, a konserwacja była tam przeprowadzana w niewielkim stopniu lub wcale. Wniosek: badanie wykazało rozbieżności między zamierzonym a faktycznym wykorzystaniem niektórych obszarów na pokładzie stacji kosmicznej. Odkrycia te pokazują – zdaniem badaczy – w jaki sposób tradycyjne techniki archeologiczne można dostosować do badania odległych siedlisk. Mogą również pomóc w rozwoju przyszłych kosmicznych habitatów. – Ten eksperyment to pierwsze badania archeologiczne, jakie kiedykolwiek miały miejsce poza Ziemią. Stosując bardzo tradycyjną metodę pobierania próbek w zupełnie nowym kontekście archeologicznym, pokazujemy, w jaki sposób załoga ISS wykorzystuje różne obszary stacji kosmicznej w sposób odbiegający od projektów i planów misji. Architekci i planiści przyszłych stacji kosmicznych mogą wyciągnąć cenne wnioski z tej pracy – uważają autorzy. Archeologia satelitarna - co to takiego? Nie chodzi tu o archeologię dotyczącą starych satelitów, ale o nowe metody, jakich używają archeolodzy, by odnajdywać zaginione, niewidoczne z ziemi ruiny. Badania archeologiczne w kosmosie – kto był pierwszy? Co prawda w artykule dla „PLOS One” naukowcy zdecydowanie piszą, że na ISS przeprowadzono pierwsze badania archeologiczne w kosmosie, ale o palmę pierwszeństwa mogą konkurować z astronautami księżycowymi. Otóż w 1969 roku astronauci misji Apollo 12 udali się na miejsce lądowania bezzałogowej sondy Surveyor 3, która wylądowała na Srebrnym Globie w 1958 roku. Przestała jednak działać. Właśnie dlatego NASA wysłała astronautów, by dokonali jej oględzin. Można powiedzieć, że skorzystali z metodyki dokumentacji archeologicznej. Wykonali fotografie i pobrali kilka elementów sondy, które wzięli ze sobą na Ziemię. Wszystko odbyło się zgodnie z procedurami. Na powierzchni Księżyca jest 100 ton materiałów przywiezionych przez człowieka. Wiele z nich to śmieci. Ale nie wszystkie. Część ekspertów uważa na przykład, że miejsce pierwszego lądowania na Księżycu przez ludzi należy objąć szczególną ochroną. Powinno mieć status „parku archeologicznego”. W końcu to tam Neil Armstrong powiedział w 1969 roku: „To jest mały krok człowieka, ale wielki skok dla ludzkości”. Być może ochroną warto objąć też inne lokalizacje, a wcześniej przeprowadzić ich dokumentację archeologiczną? Źródło: PLOS One. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Z „Diuny” do rzeczywistości: opracowano bieliznę i plecak dla astronautów, które odzyskują wodę z moczu
Naukowcy z Uniwersytetu Cornella opracowali specjalny system, który ma rozwiązać bolączkę podróżników kosmicznych – niedostępność toalet i niedostatek wody. Będzie działać tak jak filtraki opisane w „Dunie” przez Franka Herberta. Czyli odzyskiwać wodę z moczu.
W tym artykule: Jak astronauci radzą sobie z toaletą Pomysł na kosmiczne filtraki Z plecakiem na Księżyc? Fremeni to rdzenna ludność zamieszkująca pustynie na planecie Arrakis. Wymyślił ich Frank Herbert, autor „Diuny”. Zadbał, by Fremeni wypadli wiarygodnie – jako lud od wieków radzący sobie z życiem w skrajnie trudnych warunkach. By przetrwać w miejscu, gdzie nie ma wody, za to stale jest piekielnie gorąco, Fremeni opracowali specjalny strój. Filtrak to ubranie, które zapobiega utracie wilgoci przez noszącego je człowieka. Jak? Odzyskuje wodę z potu i moczu. Woda trafia do specjalnych komór i nadaje się do ponownego wykorzystania. Filtrak jest tak skuteczny, że nosząca go osoba, jak czytamy w „Diunie”, traci „nie więcej niż naparstek wody dziennie”. Pomysł Herberta jest tak atrakcyjny, że aż się prosi o przeniesienie go do rzeczywistości. Najnowszą próbę podjęli naukowcy z Uniwersytetu Cornella. Swoje rozwiązanie opisali w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Frontiers in Space Technology”. To projekt „kosmicznego filtraka” – niestety, nieco mniej poręczny niż strój Fremenów zaprojektowany do najnowszej ekranizacji „Diuny” przez kostiumolożkę Jacqueline West. Jak astronauci radzą sobie z toaletą Trzeba zacząć od tego, że pomysł naukowców nie jest przeznaczony do wykorzystania na Ziemi (nawet na pustyniach). Ma on pomóc astronautom. Jedną z bolączek podróży kosmicznych jest tzw. MAG. Formalnie to odzież o maksymalnej chłonności (ang. maximum absorbency garment). W praktyce – chłonna pielucha, którą astronauci zakładają wraz z kombinezonem na czas startu, lądowania i spacerów kosmicznych. Jak łatwo się domyśleć, korzystanie z MAG to nic przyjemnego. Astronauci narzekają na brak komfortu i higieny. Ale nie tylko. – Zdarzało się, że MAG przeciekał, a także powodował problemy zdrowotne: infekcje dróg moczowych i kłopoty żołądkowo-jelitowe – opowiada Sofia Etlin z Weill Cornell Medicine. NASA przygotowuje się do wysłania astronautów na Księżyc. Misja będzie obejmowała spacery po Księżycu, nieraz wielogodzinne. Tymczasem dotychczasowe kombinezony mają zaledwie litrowe kieszenie na płyny. Astronauci chcieliby ich powiększenia, a także dodania jeszcze jednej – na bezkofeinowe napoje energetyczne. Pomysł na kosmiczne filtraki Jak pogodzić obie te potrzeby na raz? Etlin wraz ze współpracownikami zaprojektowała urządzenie do zbierania moczu. Składa się ono z bielizny wykonanej z wielu warstw elastycznego materiału oraz z miseczek z silikonu. Miseczki, pasujące do genitaliów, mają inny kształt i rozmiar dla kobiet i mężczyzn. Wyłożone są mikrofibrą, która odprowadza mocz z dala od ciała. Następnie płyn jest zasysany przez pompę próżniową. Ta przekierowuje go do systemu filtrów, które odfiltrowują wodę z moczu i usuwają z niej sól. Skuteczność dwuetapowego procesu wynosi 87 proc. Oczyszczona woda jest na koniec wzbogacana w elektrolity i pompowana do znajdującej się w kombinezonie torby na napoje. Pobranie i oczyszczenie 500 ml moczu zajmuje tylko pięć minut. Z plecakiem na Księżyc? Niestety, rozwiązaniu naukowców daleko do wygodnych, lekkich i niekrępujących ruchów filtraków z „Diuny”. Pompy i cały system filtrujący astronauci musieli nosić na własnych plecach. Zaprojektowany plecak ma wymiary 38x23x23 cm. Naukowcy policzyli, że ważyłby ok. 8 kg. Teoretycznie jest to do udźwignięcia – tym bardziej w warunkach zmniejszonej grawitacji. Czy przyszli lunonauci będą korzystać z takich plecaków? Po opracowaniu prototypu naukowcy przygotowują się do testów: najpierw w symulowanych warunkach, a później w czasie prawdziwych spacerów kosmicznych. – Testy zapewnią funkcjonalność i bezpieczeństwo systemu przed jego wdrożeniem w rzeczywistych misjach kosmicznych – podkreśla Christopher E. Mason, stale współpracujący z NASA genetyk i fizjolog, główny autor pracy. Źródło: Phys.org, Frontiers in Space Technology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Astronauci utknęli na orbicie. Nie wiadomo, kiedy na Ziemię wróci załoga kapsuły Boeing Starliner
NASA ogłosiła, że nie ma już planowanej daty powrotu nowego, załogowego statku kosmicznego Starliner firmy Boeing. Tym samy dwoje doświadczonych astronautów NASA – Sunita Williams i Butch Wilmore – musi zostać na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej aż do rozwiązania problemów z kapsułą. Na całe szczęście stacja jest dobrze zaopatrzona, więc nie ma pilnej potrzeby sprowadzania ich z powrotem na Ziemię.
W tym artykule: Start Starlinera z komplikacjami Wydłużona misja Dragon Crew Do użycia w warunkach krytycznych Starliner to zamówiona przez NASA u Boeinga kapsuła załogowa. Miała dać agencji alternatywę dla Dragon Crew firmy SpaceX. Jednak po serii usterek podczas pierwszego załogowego testu statek nie ma możliwości dowieźć załogi bezpiecznie na Ziemię. Przypomnijmy, że po dwóch próbach bezzałogowych i latach opóźnień sowicie opłaconego projektu, Starliner wreszcie wystartował z załogą 5 czerwca 2024 r. Pierwsza bezzałogowa misja z 2019 roku nie powiodła się. Statek nie zdołał dotrzeć na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS). Boeing z własnej kieszeni zapłacił za drugi start. Trzeba było na niego zaczekać do 2022 roku, ale przynajmniej misja zakończyła się pomyślnie. Start Starlinera z komplikacjami Pierwszy test załogowy był również wielokrotnie przekładany. Wreszcie w środę 5 czerwca astronauci NASA – Butch Wilmore i Suni Williams – wystartowali w kierunku ISS. Podczas lotu dwa silniki statku kosmicznego uległy awarii, co wywołało komplikacje przy dokowaniu do stacji orbitalnej. NASA ujawnia plany: w 2031 stacja ISS wpadnie do Oceanu Spokojnego Los Międzynarodowej Stacji Kosmicznej jest przesądzony. W 2030 roku zakończy swoją działalność, a NASA nawiąże współpracę ze stacjami komercyjnymi. Co stanie się z samą ISS? Wpadnie d... Na szczęście statek kosmiczny zdołał zacumować do ISS. Dostarczył na nią, poza astronautami, 227 kg ładunku. Jednak poza awarią silników wykryto również pięć małych wycieków w module serwisowym. Od chwili zacumowania Starlinera do ISS, załoga statku oraz naziemna kontrola lotu pracują nad rozwiązaniem problemów z kapsułą. – Nie spieszymy się i postępujemy zgodnie ze standardowym procesem zarządzania misją – napisał Steve Stich, kierownik NASA Commercial Crew Program w poście na blogu NASA. – Chcemy, by to dane dotyczące wycieków helu i wydajności silników miały wpływ na nasze decyzje, a nie jakiekolwiek inne względy. Dodatkowo, biorąc pod uwagę wydłużony czas trwania misji, mamy nadzieję zakończyć przegląd na poziomie agencji. Przegląd analogiczny do tego, który został wykonany przed powrotem NASA SpaceX Demo-2 po dwóch miesiącach na orbicie. Ma to udokumentować formalną akceptację agencji na kontynuowanie postępowania zgodnie z planem – dodał. Wydłużona misja Dragon Crew Faktycznie, Dragon Crew w swojej pierwszej misji załogowej spędził na orbicie 63 dni, choć początkowo misja była planowana na dwa tygodnie. Rozważano nawet jej wydłużenie do kilku miesięcy. Jednak ostateczna decyzja co do długości lotu zależała m.in. od stanu przygotowań do kolejnej misji załogowej z użyciem kapsuły Dragon. Kapsuła została zbadana pod kątem działania systemu podtrzymywania życia załogi. Jednak dowiozła astronautów na ISS i wróciła z nimi na Ziemię bez większych problemów. W tej chwili Dragon Crew jest naprawdę niezawodnym załogowym statkiem kosmicznym. Steve Stich z NASA twierdzi, że pomimo wszystkich problemów Starliner dobrze radzi sobie na orbicie podczas zadokowania do stacji kosmicznej. – Wykorzystujemy dodatkowy czas, aby ocenić krytyczną infrastrukturę stacji. Jednocześnie kończymy przygotowania do powrotu Butcha i Suni na Starlinera – twierdzi kierownik komercyjnych lotów załogowych z NASA. Do użycia w warunkach krytycznych NASA zapowiedziała, że po przeglądzie gotowości technicznej Starlinera zorganizuje telekonferencję z kierownictwem misji. Dodała, że Starliner jest faktycznie dopuszczony do powrotu w przypadku awarii na stacji kosmicznej, która wymagałaby od załogi natychmiastowego opuszczenia orbity i powrotu na Ziemię. Z jednej strony, powrót Starlinerem w sytuacji krytycznej – na przykład takiej jak pokazana w filmie „Grawitacja”, gdy w stację uderza ogromna ilość śmieci kosmicznych – jest wciąż lepszym rozwiązaniem niż pozostanie na miejscu. Ale kluczowe pytanie jest inne i brzmi: czy NASA na tyle zaufa problematycznej kapsule Boeinga, by zaryzykować życie swoich astronautów w sytuacji nie wymagającej natychmiastowej decyzji? Poza możliwością śmierci dwojga znakomitych astronautów, może to wywołać długą przerwę w programie lotów załogowych. Przypomnijmy, że po katastrofie promu Challenger w 1986 roku, program lotów załogowych został przerwany na trzy lata. Podobnie było po katastrofie Columbii w 2003 roku. Źródło: ScienceAlert. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Próbki z Księżyca wrócą na Ziemię. Chang'e 6 z powodzeniem wylądował po niewidocznej stronie Srebrnego Globu
Chiński lądownik wylądował po niewidocznej stronie Księżyca. Lądowanie zostało uznane za ogromne technologiczne osiągnięcie. Dzięki niemu Chińczycy zdobędą próbki z tej części Księżyca, z której nigdy wcześniej nie przywieziono skał.
W tym artykule: Udane lądowanie Chang’e 6 Jak Chang’e 6 wylądował po niewidocznej stronie Księżyca? Kosmiczny wyścig, nowa odsłona Chang’e to chińska bogini Księżyca. Od jej imienia został nazwany chiński program kosmiczny, którego celem jest eksploracja Srebrnego Globu. Właśnie trwa szósta misja tego programu. I zarazem druga, której celem jest przywiezienie na Ziemię księżycowych skał i gleby. Wszystko wskazuje na to, że ten ambitny cel zostanie zrealizowany. Chińczycy mają już za sobą jeden z najtrudniejszych momentów – lądowanie na Księżycu. Samo w sobie nie jest to specjalnie skomplikowane. Jednak chińska agencja kosmiczna musiała osadzić lądownik na półkuli satelity, która jest cały czas odwrócona od Ziemi. Czyli na niewidocznej stronie Księżyca. Udane lądowanie Chang’e 6 Komunikacja z tym rejonem jest utrudniona – stąd lądowanie zostało w dużej mierze zautomatyzowane. Sygnały na Ziemię docierały pośrednio, przez satelitę umieszczonego w marcu 2024 roku na orbicie. Wszystko przebiegło zgodnie z planem. 1 czerwca, o 22:23 czasu UTC (czyli po północy 2 czerwca czasu polskiego) lądownik wraz z modułem wznoszącym osiadł w Basenie Biegun Południowy-Aitken. To jeden z najstarszych kraterów na Księżycu. I zarazem największy. Ma średnicę 2500 km i głębokość 13 km. Zbadanie zebranych tam skał da unikatowy wgląd w historię i geologię Srebrnego Globu. Tym bardziej, że Chang’e 6 nie będzie zbierał próbek wyłącznie z powierzchni. Wwierci się również głęboko w skorupę satelity. W ciągu 14 godzin pozyska łącznie 2 kg skał. Co ciekawe, w ciągu całej pracy na Księżycu urządzeniu zostanie wysłane zaledwie 400 poleceń. Poprzednik – Chang’e 5, który przywiózł 1,73 kg regolitu – otrzymał 1000 poleceń, pracując na Srebrnym Globie. Chińczycy planują, że próbki wylądują 25 czerwca na pustyni w Mongolii Wewnętrznej. Jak Chang’e 6 wylądował po niewidocznej stronie Księżyca? Chang’e 6 doleciał na Księżyc już na początku maja. Przez trzy tygodnie pozostawał na orbicie Srebrnego Globu, ok. 200 km nad jego powierzchnią. Komunikacyjnie wspierał go satelita Queqiao-2. Sama procedura lądowania trwała 20 minut. Chang’e 6 korzystał w tym czasie z autonomicznego systemu unikania przeszkód, kamery pracującej w świetle widzialnym i skanera wyposażonego w laser 3D. Ten ostatni został włączony, gdy pojazd – lądownik i moduł wznoszący – znajdował się ok. 100 m nad powierzchnią Księżyca. Wówczas z pomocą skanera została przeprowadzona ocena terenu i wybrane konkretne miejsce, w którym miał osiąść Chang’e 6. Nad samą powierzchnią pojazd wyłączył silnik. Opadł na Srebrny Glob w locie swobodnym, chroniony przez system amortyzacyjny. Energię zderzenie przyjęły na siebie nogi lądownika pełniące funkcję buforów. Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę Chińska zrobotyzowana misja księżycowa Chang'E-5 odkryła na powierzchni Księżyca nie tylko wodę. W przewiezionych na Ziemię próbkach naukowcy znaleźli nowy, nieznany dotąd minerał. To p... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/chinczycy-znalezli-na-ksiezycu-nowy-mineral-i-zdobyli-wazne-informacje-o-paliwie-jadrowym-planuja-ksiezycowa-ofensywe-fot-beijing-research-institute-of-uranium-geology-4929ed2.jpg" width="938" height="528" alt="Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę (fot. Beijing Research Institute of Uranium Geology)" title="Chińczycy znaleźli na Księżycu nowy minerał i zdobyli ważne informacje o paliwie jądrowym. Planują księżycową ofensywę (fot. Beijing Research Institute of Uranium Geology)" /> Kosmiczny wyścig, nowa odsłona Eksploracja Księżyca pokazuje chińskie ambicje eksploracji kosmosu. Stanowi też część zaciętej rywalizacji z Amerykanami – rywalizacji, w której to Stany Zjednoczone znajdują się ciągle na prowadzeniu. Na razie jest to jedyny kraj, któremu udało się wysłać na Księżyc człowieka. Co więcej, Amerykanie zamierzają powtórzyć ten wyczyn jeszcze w tym dziesięcioleciu. Jednak nie stanie się to tak prędko, jak pierwotnie planowano. Na początku tego roku NASA ogłosiła, że przesuwa zarówno wysłanie astronautów na orbitę Księżyca, jak i na jego powierzchnię. Załogowy lot orbitalny został przełożony na wrzesień 2025 roku. Natomiast lądowanie – na wrzesień 2026 r. Jeśli ten termin zostanie utrzymany, Amerykanie wrócą na Księżyc po 54 latach. Ostatnią osobą, która postawiła stopę na Srebrnym Globie, był zmarły kilka lat temu Eugene Cernan, członek misji Apollo 17. Cernan był tym astronautą, który w czasie misji z 1972 r. jako ostatni wrócił do kapsuły Apolla. Zamyka tym samym ekskluzywny klub dwunastu Ziemian, którzy chodzili po Księżycu. Jeśli dołączą do niego chińscy astronauci, według zapowiedzi nastąpi to dopiero przed 2030 rokiem. Źródła: phys.org, Guardian, Xinhua.
Kiedy Polak poleci na Międzynarodową Stację Kosmiczną? Czy doszło do przesunięcia startu misji?
Dzisiaj media obiegła informacja, że pierwszy od ponad 40 lat lot Polaka w kosmos został przesunięty. Czy kosztująca 65 milionów euro misja faktycznie oddala się w czasie zamiast w przestrzeni?
W tym artykule: Misja Polaka nie wcześniej niż w sierpniu Lot wart 65 milionów euro Kiedy Polak poleci na orbitę? 2023 rok otworzył przed Polską nowe perspektywy kosmiczne. Zaczęło się od przyjęcia Polaka, dr. Sławosza Uznańskiego, do korpusu rezerwowych astronautów Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA). W tym samym czasie przyszła wiadomość o wielokrotnym zwiększeniu naszej składki do ESA. Chwilę później opinia publiczna dowiedziała się, że Polak poleci na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) w ramach misji amerykańskiej firmy Axiom Space. Za to dzisiaj Polska Agencja Prasowa opublikowała informację, z której można zrozumieć, że lot został przesunięty. Powiedział o tym sam astronauta projektowy – dr Uznański – w rozmowie z redaktor Urszulą Kaczorowską. W takim razie kiedy drugi Polak w kosmosie znajdzie się na orbicie? Misja Polaka nie wcześniej niż w sierpniu – Oficjalny termin misji zostanie ogłoszony po skompletowaniu pełnego składu załogi. Czekamy na komunikat Europejskiej Agencji Kosmicznej i Axiom w tej sprawie – powiedziała nam Agnieszka Gapys, rzeczniczka Polskiej Agencji Kosmicznej (POLSA), pilotująca sprawę polskiej misji na ISS. Sławosz Uznański: potrzebuję wyzwań. Nowy polski astronauta trenuje do lotu w kosmos W tej chwili bliżej mi do wypełniającego polecenia żołnierza niż rozporządzającego swoim czasem naukowca – mówi Sławosz Uznański. To polski kandydat na astronautę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/slawosz-uznanski-potrzebuje-wyzwan-nowy-polski-astronauta-trenuje-do-lotu-w-kosmos-fot-sebastiaan-ter-burg-from-utrecht-the-netherlands-wikimedia-commons-cc-by-2-0-01d2ccd.jpg" width="938" height="625" alt="Sławosz Uznański: potrzebuję wyzwań. Nowy polski astronauta trenuje do lotu w kosmos (fot. Sebastiaan ter Burg from Utrecht, The Netherlands, Wikimedia Commons, CC-BY-2.0)" title="Sławosz Uznański: potrzebuję wyzwań. Nowy polski astronauta trenuje do lotu w kosmos (fot. Sebastiaan ter Burg from Utrecht, The Netherlands, Wikimedia Commons, CC-BY-2.0)" /> W tej chwili na stronie Axiom Space zamieszczone są jedynie informacje o trzech zrealizowanych misjach, z których ostatnia – Axiom 3 – miała miejsce w styczniu 2024 roku. Kolejna – według informacji opublikowanej przez Axiom – ma wystartować nie wcześniej niż w sierpniu tego roku. Przy czym samo wyrażenie „nie wcześniej niż w sierpniu”, oznacza jedynie, że wcześniejsze terminy są absolutnie wykluczone. Nie mówi za to nic o tym, kiedy wystartuje misja. Skąd ta niepewność? – Terminy startów misji zależą od wielu czynników: warunków technicznych, możliwości startu, etapu przygotowania eksperymentów. My jesteśmy przygotowani do misji. Nasz astronauta jest w trakcie szkolenia i byłby gotowy, również nasze eksperymenty są na odpowiednim etapie przygotowania. Czekamy jednak na skompletowanie załogi przez Axiom i ESA – wyjaśnia Agnieszka Gapys. Lot wart 65 milionów euro Według umowy zawartej przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii z Europejską Agencją Kosmiczną, koszt polskiej misji na ISS to 65 milionów euro. Poza samym lotem i jego wymiarem edukacyjnym, główny nacisk położony jest na eksperymenty kosmiczne. W 2023 roku ESA w porozumieniu z POLSA ogłosiły skierowany do polskich podmiotów z branży kosmicznej konkurs na eksperymenty, jakie mogą zostać zrealizowane podczas misji Polaka na ISS. Rodzime instytucje naukowe i firmy komercyjne zgłosiły łącznie 66 eksperymentów, spośród których wybrano 18. W tej chwili wciąż trwają prace przygotowawcze. Szczegółowa lista eksperymentów będzie znana bliżej startu misji. – Za przygotowanie techniczne eksperymentów odpowiada ESA, niemniej najważniejsze kwestie zostały już ustalone. Firmy, uczelnie i instytuty są w trakcie podpisywania umów z ESA – mówi rzeczniczka Polskiej Agencji Kosmicznej. Kiedy Polak poleci na orbitę? Opracowywany jest też związany z misją szeroki program edukacyjny dla polskich uczniów. Bo tego typu kosmiczna wyprawa jest wyjątkowo istotna z punktu widzenia popularyzacji nauki i wsparcia w nauczaniu przedmiotów ścisłych. Wielu dzisiejszych inżynierów kosmicznych otwarcie mówi, że ich fascynacja kosmosem i naukami ścisłymi rozpoczęła się od spotkania z ludźmi, którzy w tym kosmosie byli. W takim razie kiedy możemy spodziewać się ogłoszenia realnej daty startu misji z Polakiem na pokładzie? Patrząc na poprzednie działania w tym względzie Axiom Space, prawdopodobnie dojdzie do tego na trzy miesiące przed startem. Pytaniem otwartym pozostaje, czy pierwszy od 1978 roku lot Polaka w kosmos będzie jedynym, czy też stanie się przyczynkiem do szerszego udziału naszych rodaków w kosmicznych misjach załogowych? – Dziś oczywiście dla nas najważniejsza jest ta misja. Na pewno nie chcielibyśmy, żeby drugi lot Polaka w kosmos był ostatnim w historii – podsumowuje Agnieszka Gapys. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Sałata z kosmosu? Na razie nie jest to dobry pomysł
Sałata i inne rośliny uprawiane w kosmosie są bardziej podatne na infekcje bakteryjne niż na Ziemi. Oznacza to, że mogą być po prostu niezdrowe. Zatrucia pokarmowe astronautów to spore zagrożenie.
W tym artykule: Dieta astronautów Atak patogenów na kosmiczne uprawy Analizy na Ziemi Sałata na rożnie Jak uprawiać rośliny w kosmosie? W filmach science-fiction, w których ludzie mieszkają na Marsie lub w przestrzeni kosmicznej, na wielką skalę uprawiają jadalne rośliny. To zresztą jeden z warunków długotrwałego pobytu poza Ziemią – misje muszą być w stanie przetrwać samodzielnie, bez dostaw z Ziemi. To jak na razie tylko pieśń przyszłości. Okazuje się, że prowadzenie tego typu upraw może być dość trudne. Dowodzą tego najnowsze analizy wykonane w USA. Dieta astronautów Przebywający w ISS astronauci od ponad trzech lat raczą się sałatą uprawianą na pokładzie statku. Jest ona witaminowym dodatkiem do takich delikatesów jak tortille z mąki i kawy w proszku. Sałata uprawiana jest w specjalnych komorach o idealnej temperaturze i ściśle określonym dostępie do wody i światła. Brzmi świetnie. W końcu sałata i inne zielone warzywa liściaste są częścią zdrowej, zbilansowanej diety. Atak patogenów na kosmiczne uprawy Niestety, ciasne komory do uprawy sałaty na ISS nie są idealnym miejscem. Problemem jest to, że na ISS znajduje się wiele patogennych bakterii i grzybów. Wiele z tych chorobotwórczych drobnoustrojów jest bardzo agresywnych i może z łatwością kolonizować tkanki sałaty, a także innych roślin. Sałata opanowana przez E. coli lub czy salmonellę i zjedzona przez człowieka może wywołać choroby. To z kolei mogłoby zakłócić działanie misji kosmicznych. Analizy na Ziemi W nowych badaniach opisanych na łamach „Scientific Reports” i „npj Microgravity”, naukowcy z University of Delaware w USA uprawiali sałatę w warunkach imitujących nieważkość na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Rośliny są mistrzami w wyczuwaniu grawitacji i używają korzeni, aby ją znaleźć. Te uprawiane w laboratorium uniwersyteckim były narażone na symulowaną mikrograwitację poprzez rotację (podobnie jak na ISS). Naukowcy odkryli, że tak uprawiane rośliny były bardziej podatne na infekcje ludzkim patogenem, salmonellą. – Maleńkie pory w liściach i łodygach, których rośliny używają do oddychania, zwykle zamykają się, aby bronić roślinę, gdy wyczuwa w pobliżu stresor, taki jak bakterie – wyjaśnia jeden z autorów badań, Noah Totsline, absolwent Wydziału Nauk o Roślinach i Glebie University of Delaware. Kiedy naukowcy dodali bakterie do sałaty podczas symulacji mikrograwitacji, odkryli, że liściaste warzywa otworzyły szeroko aparaty szparkowe, zamiast je zamknąć. To było spore zaskoczenie dla badaczy. Oznacza bowiem, że zawodzi ich system obrony. Astronauci co prawda podjadają sałatę na ISS, ale jest to tylko dodatek. Przed konsumpcją muszą przecierać ją chusteczkami w celu... zdezynfekowania. Sałata na rożnie Zespół badawczy wykorzystał na potrzeby analiz urządzenie zwane klinostatem. Posłużyło im do obracania roślin z prędkością kurczaka na rożnie. – W efekcie rośliny nie wiedziały, gdzie jest góra, a gdzie jest dół. Nie była to prawdziwa mikrograwitacja, ale takie działanie spowodowało, że rośliny straciły poczucie kierunkowości. Wniosek jest jeden: salmonella może łatwiej zaatakować tkankę liścia w symulowanych warunkach mikrograwitacji niż w typowych warunkach na Ziemi. Gigantyczna kosmiczna struktura w kształcie pierścienia kłóci się z teoriami budowy Wszechświata Astronomowie odkryli nieznaną kosmiczną strukturę gigantycznych rozmiarów. Ma kształt pierścienia. Jest tak duża, że zgodnie z zasadą kosmologiczną – podstawową regułą opisującą bu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gigantyczna-kosmiczna-struktura-w-ksztalcie-pierscienia-kloci-sie-z-teoriami-budowy-wszechswiata-ryc-stellarium-1fd13f9.jpg" width="740" height="551" alt="Gigantyczna kosmiczna struktura w kształcie pierścienia kłóci się z teoriami budowy Wszechświata (ryc. Stellarium)" title="Gigantyczna kosmiczna struktura w kształcie pierścienia kłóci się z teoriami budowy Wszechświata (ryc. Stellarium)" /> Jak uprawiać rośliny w kosmosie? Zdaniem naukowców rozwiązaniem problemu może być sterylizowane nasion i ich odpowiednie modyfikacje genetyczne. Wszystko po to, aby nie otwierały w nieodpowiednich warunkach swoich aparatów szparkowych. Nie są to jednak idealne rozwiązania. Sterylizowanie spowoduje, że patogeny nie będą na nasionach przywiezionych z Ziemi, ale roślinę mogą zaatakować te drobnoustroje, które znajdują się na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Badacze rozpoczęli prace nad poszukiwaniem takiej odmiany sałaty, która będzie odpowiednia do wprowadzenia specjalnych zmian genetycznych. Dzięki nim aparaty szparkowe nie będą otwierały się tak szeroko przy kontakcie z patogenami. Długa droga przed nimi. Źródło: Scientific Reports, The Guardian Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Sławosz Uznański: potrzebuję wyzwań. Nowy polski astronauta trenuje do lotu w kosmos
W tej chwili bliżej mi do wypełniającego polecenia żołnierza niż rozporządzającego swoim czasem naukowca – mówi Sławosz Uznański. To polski kandydat na astronautę.
W tym artykule: Codzienne życie kandydata na astronautę Intensywne treningi Sport w kosmosie Jak zainspirować przyszłych naukowców Minął rok od ogłoszenia składu nowego korpusu astronautycznego Europejskiej Agencji Kosmicznej. Wśród wybrańców znalazł się Polak – dr Sławosz Uznański. Trafił do grupy astronautów rezerwowych. Jak wygląda codzienne życie człowieka, który ma szansę stać się drugim Polakiem w kosmosie? Codzienne życie kandydata na astronautę O której dzisiaj wstałeś? – Punkt siódma. Dalej prysznic, śniadanie i do pracy. O ósmej rano siedziałem już przy komputerze. Miałem godzinę na sprawdzenie maili, przejrzenie najważniejszych tematów, bo równo o dziewiątej rozpoczął się długi ciąg spotkań. Teraz jest 17, a przede mną jeszcze wciąż całkiem sporo aktywności. Sławosz Uznański został rezerwowym astronautą ESA. Czy doczekamy się drugiego Polaka w kosmosie? Został wybrany spośród 22,5 tys. osób, które zgłosiły się do zeszłorocznego naboru. Niebawem Sławosz Uznański, który poza pracą naukową zajmuje się żeglarstwem, będzie miał szans.. Przede wszystkim trening. Sport jest ważny. Muszę być w dobrej formie i to nie tylko dlatego, że jestem astronautą. Potrzebuję tego dla dobrego samopoczucia. Po treningu mamy jeszcze spotkanie grupy astronautek i astronautów rezerwowych ESA. Minął rok od ogłoszenia wyników nowego naboru i cała grupa zjechała właśnie do Kolonii, gdzie aktualnie przebywam. Co jest w Kolonii? – Europejskie Centrum Astronautyczne, miejsce, w którym astronauci trenują do misji załogowych. To tutaj testuje się nasze zdrowie, odporność, umiejętności i przydatność do poszczególnych zadań w trakcie misji. W Niemczech znajduje się też analog Columbusa, czyli modułu badawczego Europejskiej Agencji Kosmicznej, będącego częścią Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. To w Columbusie europejscy astronauci prowadzą badania. Dlatego musimy mieć wszystko przetrenowanie. Czuć się w nim, jak w domu, jak w miejscu, które znasz tak dobrze, że możesz poruszać się po nim z zamkniętymi oczami lub w ciemności. Dzisiaj pokazywałem centrum grupie, która jeszcze nie trenuje. Oprowadziłem ich po wszystkim. Było zabawnie. Intensywne treningi Zabawnie? Zżyliśmy się ze sobą w trakcie rekrutacji, kolejnych testów. Spędzaliśmy razem całkiem sporo czasu, więc tak, zabawnie i przyjemnie było spotkać się ponownie. Poza tym mam w naturze bycie przewodnikiem. Również w CERN (Europejska Organizacja Badań Jądrowych), gdzie spędziłem ostatnich 12 lat, zawsze bardzo lubiłem wycieczki. Możliwość pokazania innym kawałka swojego świata – i to kawałka, który wciąż budzi uśmiech na mojej twarzy – to po prostu wielka frajda. Wieczorem ponownie spotkam się z moimi koleżankami i kolegami z grupy nowych astronautów ESA, może ocenią moje talenty pilota wycieczek. Mówisz o spotkaniach służbowych, oprowadzaniu po centrum przyjaciół. A mi się zawsze wydawało, że astronauci głównie trenują, po czym trenują jeszcze więcej. W przerwach się uczą i czasami jeszcze śpią. – Można powiedzieć, że miałem dzisiaj nieco luźniejszy dzień. Faktycznie tych treningów i nauki jest dużo. Moje dni są wypełnione od rana do nocy. Mam niewielki wpływ na swoje życie. W tej chwili bliżej mi do wypełniającego polecenia żołnierza niż rozporządzającego swoim czasem naukowca. To nie ja decyduję o tym, czym i jak będę się zajmował w kolejnych dniach. Nie ja określam terminy wyjazdów, spotkań. Nie do końca wiem, gdzie będę w kolejnym tygodniu, co wówczas będę robił. Muszę się podporządkować. Brakuje mi czasu, którym mógłbym dysponować sam. Nawet urlopu wziąć nie mogę. W ostatnie lato przypadkiem złożyło się tak, że miałem trzy wolne dni z rzędu. Raptem trzy dni, dłuższy weekend. A dla mnie to było jak wakacje. Pojechałem w góry, mogłem się powspinać. Taki krótki powrót do przeszłości. Sport w kosmosie Jestem przekonana, że gdyby udało mi się wyrwać trzy wolne dni między wyczerpującymi treningami, ostatnią rzeczą, o jakiej bym pomyślała, byłby kolejny wysiłek. – Tyle, że ja lubię sport. Jest integralną częścią mojego życia. Potrzebuję ruchu, wysiłku, wyzwań. Uwielbiam żeglować, wielokrotnie brałem udział w regatach. Pociąga mnie wspinaczka wysokogórska. Sport uczy wytrwałości, przełamywania siebie i ograniczeń. Jest też kuźnią charakteru. Ale niełatwo się go uprawia w mikrograwitacji, jaka panuje na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. – Trzeba się przypinać pasami, aby nie odlecieć. I tak naprawdę trenując nie walczy się z grawitacją, tylko z samym sobą. Jestem tego bardzo ciekawy. Treningu i funkcjonowania ciała w warunkach mikrograwitacji. Bardzo chętnie zostanę królikiem doświadczalnym do badań nad sportem w warunkach kosmicznych. Jak zainspirować przyszłych naukowców Definiujesz się jako sportowiec? Bo w naszej krótkiej rozmowie o sporcie było najwięcej. – Być może gdzieś we mnie, całkiem nieświadomie, właśnie to przeważa. Ale to nie znaczy, że nie czuję się naukowcem. Jestem jednym i drugim, choć być może w różnych momentach proporcje się zmieniają. Astronauta ubiera się u Prady. Luksusowa marka zaprojektuje skafandry kosmiczne dla Axiom Space Takiej współpracy w historii eksploracji kosmosu jeszcze nie było. Mediolańska luksusowa marka odzieżowa Prada podpisała umowę z komercyjną firmą kosmiczną Axiom Space. Mają wspólnie pr... Najbardziej poukładane to miałem w czasie pracy w CERN. Pracowałem przy Wielkim Zderzaczu Hadronów. W prawdziwej mekce fizyków. Ale w weekendy mogłem żeglować, albo chodzić po górach. Wszystko było poukładane. Miałem czas dla przyjaciół, dla siebie. Trochę mi tego brakuje. Z drugiej strony, przeżywasz największą przygodę życia. Tak wielką, że raz na zawsze określi, kim jesteś. Nie przytłacza cię otaczające cię już sława? I to sława o tendencji zwyżkowej? – Od kilkunastu lat nie mieszkam w Polsce, a tutaj, w Kolonii, jestem anonimową osobą, więc nie. Rzecz jasna to się zmienia, gdy przyjeżdżam do Polski. Czy przytłacza mnie to? Może czasami. Ale z drugiej strony całym sobą czuję, że jeśli spotkanie ze mną przekona choć jedną osobę, by zajęła się nauką, by uwierzyła w siebie i nie porzucała marzeń, to wiesz co – warto. Po prostu warto to wszystko robić. Dr inż. Sławosz Uznański, urodzony w 1984 roku w Łodzi. Absolwent Politechniki Łódzkiej oraz Université de Nantes (Francja). W 2011 roku obronił pracę doktorską poświęconą projektom odpornym na promieniowanie do zastosowań kosmicznych na Université d’Aix-Marseille (Francja). W tym samym roku dołączył do Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych (CERN) w Genewie w Szwajcarii. Specjalizował się w projektowaniu elektroniki pracującej w akceleratorach. Projektował m.in. system sterowania mocą Wielkiego Zderzacza Hadronów (LHC). W latach 2018–2020 był inżynierem odpowiedzialnym za całodobową pracę i optymalne funkcjonowanie Wielkiego Zderzacza Hadronów. Wziął udział w rekrutacji do Europejskiego Korpusu Astronautów, rozpoczętej przez Europejską Agencję Kosmiczną (ESA) w marcu 2021 roku. Spośród 22,5 tys. osób, w tym 549 z Polski, ESA wybrała 17 astronautów, w tym 11 rezerwistów, którzy w razie potrzeby mogą być powołani do korpusu podstawowego. Uznański znalazł się w tej drugiej grupie. 28 czerwca 2023 roku działające przy premierze Centrum GovTech poinformowało, że Uznański, jako drugi Polak w historii, poleci w kosmos. 1 września 2023 roku dołączył do Europejskiego Korpusu Astronautów jako astronauta projektowy ESA. Posługuje się płynnie trzema językami: polskim, angielskim i francuskim. W wolnym czasie bierze udział w wyprawach wysokogórskich, podróżuje lub spędza czas żeglując ze znajomymi, dzieląc się swoim żeglarskim doświadczeniem lub biorąc udział w regatach. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.