Amonity wcale nie wyginęły razem z dinozaurami. Polscy naukowcy odkryli właśnie, że przetrwały
Polskie badanie rewolucjonizuje naszą wiedzę o amonitach – mogły przetrwać katastrofę, która zakończyła erę dinozaurów. Znaleziska z duńskiego klifu sprawiają, że zaczynamy inaczej myśleć o wielkim wymieraniu sprzed 66 mln lat.
Odciski spiralnie zwiniętych muszli na kamieniach to rarytas nie tylko dla paleontologów, ale wszystkich zbieraczy: niektórzy mają je nawet w domach. Do tej pory uważaliśmy, że amonity – chyba najbardziej rozpoznawalne skamieniałości na świecie – wyginęły razem z dinozaurami. Zespół naukowców z Polskiej Akademii Nauk zmienia światową wiedzę o wielkim wymieraniu. Czym są amonity? Amonity pojawiły się pierwszy raz w okresie dewonu, czyli około 400 mln lat temu. Były to morskie głowonogi, należące do gromady Cephalopoda, blisko spokrewnione z dzisiejszymi kałamarnicami, ośmiornicami i łodzikami. Przez dziesiątki milionów lat rozwinęły ogromną różnorodność kształtów i rozmiarów muszli. Szczególnie licznie występowały w okresie jury i kredy, dominując w morskich ekosystemach jako drapieżniki oraz ofiary większych zwierząt. Wyróżniały się spiralnie zwiniętymi muszlami, które mogły osiągać od kilku milimetrów do ponad dwóch metrów średnicy. Muszla była podzielona na komory, z których największa, końcowa (komora mieszkalna), była zamieszkana przez żywe zwierzę. Pozostałe komory wypełniał gaz lub płyn, co pozwalało na regulację wyporności w wodzie. Amonity należą do najważniejszych skamieniałości przewodnich, czyli takich, które pozwalają na precyzyjne datowanie warstw skalnych. Przełomowe odkrycie polskich naukowców – amonity wcale nie wyginęły …a przynajmniej nie wtedy, kiedy nam się wydawało. Zespół badaczy pod kierownictwem prof. Marcina Machalskiego z PAN dokonał sensacyjnego odkrycia: trafili oni na skamieniałości amonitów znajdujące się powyżej granicy kreda-paleogen (K-Pg). To warstwa geologiczna powszechnie uznawana za świadectwo globalnej katastrofy, która doprowadziła do wyginięcia około 75% gatunków na Ziemi, w tym dinozaurów i – jak dotąd sądzono – również amonitów. Polskie odkrycia opublikowane w czasopiśmie „Scientific Reports” podważają ten pogląd i wskazują, że populacje amonitów mogły przetrwać katastrofę. „Skamieniałości zombie” z Danii Odkrycia z klifu Stevns Klint w Danii, będącego światowym stanowiskiem UNESCO, wykazały obecność skamieniałości amonitów powyżej warstwy granicznej K-Pg. Analizy mikroskopowe wnętrza muszli wykazały, że osady w ich wnętrzu odpowiadają młodszym warstwom danianskim (najstarsza część paleogenu). Oznacza to, że przynajmniej niektóre gatunki amonitów przetrwały katastrofę i żyły przez dziesiątki tysięcy lat po uderzeniu asteroidy. Potwierdzają to wyniki badań. Wykluczono tezę, że są to tzw. skamieniałości zombie, czyli skamieniałości przemieszczone z pierwotnych starszych warstw do nowszych wskutek erozji. Co naprawdę zabiło ostatnie amonity? Odkrycie, że amonity mogły przetrwać uderzenie asteroidy, rozwiązuje jedną zagadkę, ale otwiera kolejną. Skoro nie wyginęły natychmiast po katastrofie, co doprowadziło do ich ostatecznego zniknięcia? Nowe dane nie dostarczają jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o ostateczną przyczynę ich wyginięcia. Póki co pozostaje to zagadką. Jedno jest jednak pewne: polskie odkrycia zmieniają dotychczasowe rozumienie wydarzeń sprzed 66 mln lat i stawiają amonity w nowym świetle – nie jako ofiary natychmiastowego kataklizmu, ale jako gatunek, który przez jakiś czas potrafił przetrwać w nowej rzeczywistości. Źródło: Scientific Reports Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Największy współczesny krater odnaleziony w Chinach. To niemal kilometrowy ślad po tajemniczym uderzeniu w Ziemię
W południowych Chinach odkryto zadziwiająco dobrze zachowany krater po uderzeniu meteorytu. Pozostawał na widoku, jednak do tej pory nie przypuszczano, że niemal kilometrowe zagłębienie może być efektem uderzenia ciała niebieskiego. Do tego powstało całkiem niedawno, przez co rzuca nowe światło na losy Ziemi.
Naukowcy z Chin ogłosili odkrycie krateru Jinlin o średnicy 900 metrów, największego znanego krateru z epoki holocenu. Znalezisko w Zhaoqing wstrząsa naukowym światem. Ogromny krater z Zhaoqing Zespołu naukowców z Szanghaju i Kantonu ogłosił przełomowe odkrycie w południowych Chinach. W Zhaoqing, w prowincji Guangdong, badacze natrafili na wyjątkowo dobrze zachowany krater metorytowy. Nazwali go Jinling, co po chińsku oznacza „szczęśliwy las”. Trafnie, bo znalezisko z pewnością było szczęśliwe. Okazało się bowiem, że dobrze zakamuflowany, 900-metrowy krater jest największym znanym kraterem z holocenu – epoki geologicznej, która rozpoczęła się po ostatniej epoce lodowcowej około 11 700 lat temu i w której wszyscy obecnie żyjemy. Swoje odkrycie badacze opublikowali w czasopiśmie „Mattter and Radiation at Extremes”, w którym potwierdzili, że krater Jinlin powstał w wyniku niedawnego uderzenia meteorytu. Co zaskakujące, struktura największego krateru znajduje się w granitowej skorupie wietrzeniowej, co pomogło zachować jego wyjątkowe cechy pomimo panującej w regionie wysokiej wilgotności i obfitych opadów deszczu. Pozostał w niemalże niezmienionej formie. Skąd wiadomo, że krater powstał po uderzeniu meteorytu? W skałach granitowych, które otaczają krater, naukowcy odkryli charakterystyczne cechy deformacji kwarcu, tzw. deformacje planarne. Te mikroskopijne struktury powstają wyłącznie w wyniku uderzenia ciała niebieskiego w powierzchnię planety. Czemu wyłącznie? Bo ciśnienie potrzebne do ich wytworzenia wynosi od 10 do 35 gigapaskali – to poziom, którego nie osiągają żadne ziemskie procesy geologiczne. Jasnym więc było, że sprawcą kilometrowego zamieszania musiał być przybysz z kosmosu. Czym Jinlin różni się od innych kraterów? Przed odkryciem chińskiego krateru największą znaną strukturą uderzeniowa z epoki holocenu był krater Macza w Rosji. Mierzy on jednak zaledwie 300 metrów, jest więc trzy razy mniejszy. Krater Jinlin zmienia postrzeganie częstotliwości i skali uderzeń ciał pozaziemskich w Ziemię w czasach współczesnych: większość struktur ulegała szybkiej deformacji, więc nie wiedzieliśmy, że meteoryty jeszcze niedawno uderzały w naszą planetę tak często. Chociaż Jinlin został utworzony przez meteoryt właśnie – a nie kometę, która mogłaby stworzyć krater o średnicy ponad 10 km – jego rozmiar i tak przekracza wcześniejsze oczekiwania. Czego nowego nauczyliśmy się o przeszłości Ziemi? Według badaczy każde miejsce na powierzchni Ziemi miało taką samą szansę na zostanie „ofiarą” uderzenia meteorytu. Różnice geologiczne spowodowały jednak, że ślady takich kolizji zachowały się z różną trwałością, w wielu przypadkach całkowicie znikając. Właśnie dlatego krater Jinlin ma tak wielką wartość naukową. Doskonałe zachowanie i wyraźnie ślady deformacji kwarcu czynią go cennym źródłem informacji o skutkach uderzeń meteorytów i pozwalają lepiej przygotować się na obecne zagrożenia ze strony obiektów pozaziemskich. Obyśmy tylko nie musieli z nich korzystać w praktyce. Odkrycie w Zhaoqing wywołało duże poruszenie w społeczności naukowej, otwierając drogę do dalszych badań terenów o podobnych cechach geologicznych na całym świecie. Jinlin może okazać się dopiero początkiem nowej fali odkryć związanych z historią kolizji kosmicznych z Ziemią. Źródło: Mattter and Radiation at Extremes Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Asteroida 2024 YR4 może uderzyć w Księżyc. Groźne skutki odczujemy także na Ziemi
Na początku tego roku zmierzająca w stronę Ziemi asteroida wzbudziła wielkie emocje – istniała szansa, że w nas uderzy. Choć to już nieaktualne, okazało się że może uderzyć w Księżyc. Teraz powstała symulacja takiego zderzenia. Wyrzucona w przestrzeń kosmiczną księżycowa materia może wywołać groźne zjawiska na Ziemi.
Spis treści Nowe badanie skutków zderzenia asteroidy z Księżycem Co się stanie na Ziemi jeśli 2024 YR4 uderzy w Księżyc? Asteroida 2024 YR4, mająca ok. 60 metrów średnicy, na krótko wzbudziła obawy, że 22 grudnia 2032 roku uderzy w Ziemię. Początkowo ryzyko takiego zdarzenia oceniano na rekordowe 3,1%, jednak dalsze obserwacje na szczęście wykluczyły możliwość kolizji z naszą planetą. Niepokojąco wzrosło natomiast prawdopodobieństwo uderzenia asteroidy w Księżyc – według danych z teleskopu Jamesa Webba wynosi ono obecnie 4,3%. Takie uderzenie nie byłoby tylko spektakularnym wydarzeniem astronomicznym – wciąż miałoby swoje wymierne skutki na Ziemi. I właśnie je oszacowano w nowym badaniu. Nowe badanie skutków zderzenia asteroidy z Księżycem Jeszcze nie zrecenzowane badanie opublikowano w serwisie naukowych preprintów „arXiv”. Jako pierwsze analizuje ono możliwe dla Ziemi skutki zderzenia 2024 YR4 z Księżycem. Jak tłumaczy główny autor pracy, Paul Wiegert z Uniwersytetu Zachodniego Ontario w Kanadzie, byłby to największy impakt w Księżyc od około 5000 lat. Wybuch energii porównywalny byłby z eksplozją dużej bomby atomowej. Symulacje sugerują, że w wyniku zderzenia w przestrzeń kosmiczną mogłoby zostać wyrzucone nawet 100 milionów kilogramów księżycowego materiału. Co się stanie na Ziemi jeśli 2024 YR4 uderzy w Księżyc? Jeśli asteroida trafiłaby w stronę Księżyca zwróconą ku Ziemi (prawdopodobieństwo wynosi ok. 50%), nawet 10% tej masy mogłoby zostać przyciągnięte przez ziemską grawitację. Choć nasza atmosfera ochroniłaby powierzchnię przed drobnym pyłem, milimetrowe i centymetrowe odłamki mogłyby poważnie zagrozić satelitom. Paul Wiegert mówi: „kamień o średnicy centymetra lecący z prędkością dziesiątek tysięcy metrów na sekundę jest jak pocisk". W ciągu kilku dni po uderzeniu liczba meteorów zagrażających satelitom mogłaby być nawet tysiąc razy większa niż normalnie. Z perspektywy mieszkańców Ziemi oznaczałoby to także widowiskowy deszcz meteorów. Szansa na bezpośrednie uderzenie planetoidy w widoczną z Ziemi stronę Księżyca jest jednak nadal niewielka – ok. 4,3%. Nie będzie ona ponownie widoczna aż do 2028 roku, co utrudnia dokładniejszą ocenę jej trajektorii. Gdyby jednak ryzyko zderzenia wzrosło, ludzkość miałaby czas, by zaplanować misję ratunkową. Według Wiegerta mogłaby to być dobra okazja do kolejnego testu obrony planetarnej – podobnie jak w przypadku misji DART NASA z 2022 roku, która zmieniła trajektorię asteroidy Dimorphos. Źródło: arXiv Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Planetoida 2024 YR4 nie daje o sobie zapomnieć. Szanse, że uderzy znów się zwiększyły
Krążąca w naszym sąsiedztwie planetoida znów przyciąga uwagę naukowców. Najnowsze dane z Teleskopu Jamesa Webba wskazują, że szansa na jej zderzenie z Księżycem znowu wzrosła. Wynosi teraz 4,3%.
Spis treści 2024 YR4 miała zderzyć się z Ziemią Ziemia jest bezpieczna, ale Księżyc nie Czym są planetoidy? Planetoida 2024 YR4, odkryta stosunkowo niedawno, wzbudziła zainteresowanie naukowców ze względu na początkowo wysokie ryzyko zderzenia z Ziemią w grudniu 2032 roku. Według wstępnych obliczeń szansa kolizji wynosiła 3,1%, co jest niepokojące w kontekście jej rozmiaru. Ma od 53 do 67 metrów średnicy – to porównywalne z asteroidą, która spowodowała eksplozję w Tungusce na Syberii w 1908 roku. Taki obiekt mógłby zniszczyć całe miasto. 2024 YR4 miała zderzyć się z Ziemią Na szczęście dalsze obserwacje za pomocą Teleskopu Jamesa Webba pozwoliły wykluczyć zagrożenie dla Ziemi, redukując prawdopodobieństwo zderzenia niemal do zera. To nie było jednak „ostatnie słowo” 2024 YR4. W kwietniu okazało się że wprawdzie nie uderzy w Ziemię, ale może uderzyć w Księżyc. Jeden ze współautorów raportu z kwietniowych obserwacji za pomocą JWST, Andrew Rivkin, mówił wtedy że prawdopodobieństwo uderzenia 2024 YR4 w Księżyc wynosi 2%. Wkrótce okazało się, że nie 2, ale jednak 3,8%. Ziemia jest bezpieczna, ale Księżyc nie To jednak wciąż nie koniec tej historii. Obserwacje przez teleskop JWST wciąż trwają, a szanse na zderzenie planetoidy z Księżycem znów się zwiększyły. Najnowsze dane z maja podniosły tę wartość do 4,3%. Choć to nadal niewielkie ryzyko, jest ono wystarczająco duże, by wzbudzać zainteresowanie środowiska naukowego. Ewentualne zderzenie nie zagrozi orbicie Księżyca ani jego integralności, ale umożliwi obserwację powstawania dużego krateru w czasie rzeczywistym, co stanowiłoby unikatową okazję badawczą. Planetoida porusza się w taki sposób, że zbliża się do Ziemi co cztery lata, co daje naukowcom kolejną szansę na dokładniejsze obserwacje w grudniu 2028 roku. Wówczas możliwe będzie precyzyjniejsze określenie jej trajektorii i ocena ryzyka kolizji z Księżycem. Na razie obiekt oddalił się na tyle, że nie można prowadzić dalszych obserwacji. Pozostaje nam niepewność i cztery lata cierpliwego czekania. Czym są planetoidy? Planetoidy (lub asteroidy) to niewielkie skalne lub lodowe ciała niebieskie obiegające Słońce, a niebędące planetami ani ich księżycami. Nasz Układ Słoneczny jest ich pełen, szczególnie w pasie planetoid zlokalizowanym między orbitami Marsa i Jowisza. Amerykańska agencja kosmiczna prowadzi tzw. Projekt ATLAS, czyli system wczesnego ostrzegania przed ewentualnym uderzeniem planetoid w Ziemię. 2024 YR4 została odkryta przez astronoma Davida Rankina, na podstawie danych z teleskopu w Rio Hurtado w Chile. Źródło: Science Alert Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Astronomowie alarmują: Wenus może skrywać niewidoczne kosmiczne zagrożenie
Wokół Wenus mogą krążyć liczne asteroidy koorbitalne, których orbity są niestabilne i trudne do wykrycia. To właśnie one mogą stanowić potencjalne zagrożenie dla Ziemi – ostrzegają naukowcy z Brazylii.
Spis treści: Czym są obiekty koorbitalne? Asteroidy koorbitalne Wenus mogą zagrażać Ziemi Dlaczego nie jesteśmy w stanie ich dostrzec? Według nowego badania astronomów z Brazylii Wenus skrywa nie brane dotąd pod uwagę zagrożenie dla Ziemi. Są to obiekty koorbitalne – asteroidy krążące po orbicie zbliżonej do tej, po jakiej porusza się Wenus. Mogą potencjalnie spaść na naszą planetę. Problem w tym, że są trudne do wykrycia. Czym są obiekty koorbitalne? Obiekt koorbitalny (inaczej: współorbitujący) to ciało niebieskie, które porusza się wokół Słońca po orbicie bardzo zbliżonej do orbity innego, większego obiektu – na przykład planety. Najczęściej są to tzw. planetoidy trojańskie, rzadziej quasi-księżyce. Najwięcej takich obiektów krąży wspólnie z Jowiszem – kilkanaście tysięcy. Ziemia ma dwie takie towarzyszki, planetoidy nazwane 2010 TK7 oraz 2020XL5. Asteroidy koorbitalne Wenus mogą zagrażać Ziemi Wenus ma jak dotychczas 20 znanych obiektów koorbitujących. Asteroidy te poruszają się po orbitach zbliżonych do orbity Wenus, dzieląc z nią podobną ścieżkę wokół Słońca. Jednak ich orbity są niestabilne i chaotyczne, co oznacza, że ich trajektorie mogą ulegać znacznym zmianom w stosunkowo krótkim czasie. Badania wykazały, że tzw. czas Lapunowa dla tych obiektów wynosi około 150 lat. Po tym okresie ich przyszłe położenie staje się trudne do przewidzenia. Jak piszą astronomowie z Brazylii, choć asteroidy koorbitujące z Wenus nie zbliżają się bezpośrednio do niej, ich niestabilne orbity mogą teoretycznie prowadzić do przecięcia się z orbitą Ziemi. Symulacje komputerowe przeprowadzone przez naukowców wykazały, że istnieje zakres orbit o tzw. niskiej ekscentryczności, które mogą prowadzić do bliskich spotkań z Ziemią. W astronomii ekscentryczność pokazuje, jak bardzo orbita odbiega od idealnego koła. Wśród znanych asteroid koorbitujących wokół Wenus jest (na razie) tylko jeden obiekt o niskiej ekscentryczności. Wśród nieodkrytych jeszcze potencjalnych asteroid najgroźniejsze będą te, które mają średnicę większą niż 150 metrów i krążą bliżej niż 0,05 jednostki astronomicznej od Ziemi. Jednostka astronomiczna (AU, z ang. astronomical unit) to jednostka długości używana w astronomii głównie do opisywania odległości w Układzie Słonecznym. Jest to średnia odległość Ziemi od Słońca i wynosi 149 597 870,7 kilometrów. Dlaczego nie jesteśmy w stanie ich dostrzec? Autorzy nowego badania sugerują jednak, że podobnych obiektów może być więcej, tylko pozostają nieodkryte. Takiemu stanowi rzeczy sprzyja położenie Wenus bliższe Słońcu niż Ziemia. To sprawia, że małe obiekty zwyczajnie optycznie giną w blasku naszej gwiazdy i są bardzo trudne do wykrycia. Budowane dopiero obiekty, np. Obserwatorium im. Very C. Rubin w Chile, mogą poprawić nasze możliwości dostrzegania tych obiektów, ale ich skuteczność będzie wciąż ograniczona. Wygląda więc na to, że trzeba będzie uaktualnić tzw. NASA Authorization Act, czyli program wykrywania asteroid groźnych dla Ziemi, zlecony przez Kongres USA w 2005 roku. Miał on na celu wykrycie 90% groźnych obiektów do 2020 roku. Niestety, nawet nie biorąc pod uwagę nowych informacji o towarzyszach Wenus, nie został on w pełni zrealizowany. Źródło: arXiv Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Do Ziemi zbliża się planetoida wielkości meteorytu tunguskiego. Jaka jest szansa, że w nas uderzy?
W stronę Ziemi leci nieduża planetoida. Istnieje szansa, że uderzy w nas za osiem lat. Jeśli tak się stanie, skutki będą podobne do upadku meteorytu tunguskiego.
Spis treści: Co wiemy o zbliżającej się planetoidzie? Więcej dowiemy się za cztery lata Planetoida jak meteoryt tunguski Planetoida została oznaczona jako 2024 YR4. Jej średnica wynosi 60 m, czyli odpowiada szerokości boiska piłkarskiego. W pobliżu naszej planety obiekt pojawi się dokładnie 22 grudnia 2032 roku. Astronomowie początkowo policzyli, że ryzyko zderzenia z Ziemią będzie wynosiło wówczas 1 do 83. W przeliczeniu na procenty to 1,2%. Kolejne kalkulacje pokazały większe prawdopodobieństwo. Wynosiło ono już 3,1%, czyli jak 1 do 32. Jednak kolejne obliczenia NASA mówiły o 1,5%, a ESA – 1,38%. – To i tak jedno z najwyższych prawdopodobieństw zdarzenia dla planetoid znaczącej wielkości kiedykolwiek – stwierdził na swoim profilu na Blue Sky David Rankin, astronom i inżynier z przeglądu nieba Catalina Sky Survey. Potwierdzały to zestawienia niebezpiecznych obiektów bliskich Ziemi (ang. Near Earth Object, NEO), przygotowywane zarówno przez europejską, jak i amerykańską agencję kosmiczną. Planetoida 2024 YR4 znajdowała się na szczycie NEO impact Risk List ESA oraz Sentry Risk Table NASA. Najnowsze kalkulacje są już bardziej optymistyczne. Ryzyko spadło do 1%. Naukowcy są zdania, że spadnie jeszcze bardziej. Co wiemy o zbliżającej się planetoidzie? Wstępne szacunki pokazują, że planetoida minie Ziemię w odległości niewiele ponad 100 tys. km. Jednak obiekt nadal znajduje się aż 43 mln km od nas. To oznacza, że nie ma jeszcze pełnych danych o jego orbicie, a tym samym o przyszłej trajektorii. Jeśli faktycznie będziemy mieli pecha i w nas trafi, możliwe są dwa scenariusze wypadków. W pierwszym planetoida rozpadnie się w atmosferze (to tzw. airburst). W drugim zaś uderzy w ziemię. Jeśli trafi w stały ląd, wybije w nim krater uderzeniowy. Obiekt wypatrzyli astronomowie z prowadzonego przez NASA projektu ATLAS jeszcze w 2024 roku. Użyli do tego teleskopu znajdującego się w Rio Hurtado w Chile. Następnie w danych gromadzonych w ramach Catalina Sky Survey planetoidę znalazł wspomniany wyżej David Rankin. Więcej dowiemy się za cztery lata – Ludzie absolutnie nie powinni się teraz tym martwić – powiedział serwisowi space.com Rankin. – Prawdopodobieństwo zderzenia jest bardzo niewielkie. Można się spodziewać, że planetoida wyminie nas w bliskiej odległości. A co gdyby jednak doszło do impaktu? Zdaniem Rankina na podstawie obecnie posiadanych danych prawdopodobny korytarz zderzenia ciągnie się od Ameryki Południowej przez Atlantyk i północną Afrykę aż po Półwysep Indochiński. Taka prognoza jest jednak obarczona bardzo dużą niepewnością. Z czasem, gdy pojawią się nowe dane obserwacyjne, może stać się zupełnie nieaktualna. Możliwe jest też, że YR4 uderzy w Księżyc. Wiele zależy od dokładnych rozmiarów ciała niebieskiego. Obecnie szacowane są one na 40–100 m, średnica 60 m uznawana jest za najbardziej prawdopodobną. Drugi ważny czynnik to skład planetoidy – czy jest kamienna, czy żelazna. Więcej na temat jednego i drugiego astronomowie będą mogli powiedzieć w 2028 roku. Wtedy 2024 YR4 zaliczy pierwszy stosunkowo bliski przelot, 8 milionów kilometrów od naszej planety, co pozwoli na jej bardziej szczegółowe obserwacje. Planetoida jak meteoryt tunguski Gdybyśmy mieli pecha i 2024 YR4 jednak w nas trafiła, mógłby powtórzyć się scenariusz katastrofy tunguskiej. W 1908 roku w tajgę syberyjską, daleko od terenów zamieszkałych, uderzył jeden duży lub kilka mniejszych obiektów kosmicznych. Najprawdopodobniej była to duża planetoida, która przeszła przez atmosferę i rozpadła się na części 10 km nad powierzchnią. Skutki były spektakularne. Energia eksplozji odpowiadała wybuchowi 50 milionów ton TNT. Powalonych zostało 80 milionów drzew na terenie mającym ponad dwa tysiące kilometrów kwadratowych. Huk dało się słyszeć w promieniu 1000 km, a wstrząs zarejestrowały sejsmografy na całej kuli ziemskiej. – Planetoida prawdopodobnie ma mniej więcej taki sam rozmiar jak meteoryt tunguski – przyznał Davis Rankin. – Chociaż skutki uderzenia byłyby bardziej lokalne niż regionalne, z pewnością obiekt ma potencjał, aby wyrządzić poważne szkody na obszarze, w który trafi. Źródło: Space.com Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Kula ognia na czarnym niebie. Nad Syberią przeleciała niewielka planetoida
Wczoraj, o godz. 17:15 czasu polskiego, niebo nad Jakucją przecięła niewielka planetoida. Przelot trwał tylko pięć sekund, jednak udało się go uwiecznić na licznych filmach, które pojawiły się w internecie. O pojawieniu się tego obiektu widzieliśmy już kilka godzin wcześniej.
Spis treści: Przewidziane pojawienie się planetoidy Ile obiektów typu imminent impactor udało się wykryć do tej pory? Jesteśmy coraz lepsi w wykrywaniu planetoid Pozostałości po planetoidach O tym, że zbliża się do nas planetoida, na swoim koncie w serwisie X pierwsza poinformowała Europejska Agencja Kosmiczna (ESA). „Właśnie wykryto małą planetoidę, która znajduje się na kursie kolizyjnym z Ziemią. Obiekt ma około 70 cm średnicy, uderzenie nie wyrządzi żadnych szkód. Najprawdopodobniej za siedem godzin od teraz na niebie na północną Syberią pojawi się ładna kula ognia” – można było przeczytać we wpisie. Informacje z alertu sprawdziły się co do jednej. Faktycznie, na nocnym niebie nad Jakucją, ok. 23:15 czasu lokalnego, pojawił się meteor. Jego przelot trwał krótko, jednak był widowiskowy. W pewnym momencie dał nawet bardzo jasny rozbłysk. Jak wyglądało całe zjawisko, można zobaczyć na poniższym filmie. View oEmbed on the source website Przewidziane pojawienie się planetoidy Planetoida formalnie oznaczona została jako C0WEPC5. Jak podała ESA, jako pierwsi wypatrzyli ją astronomowie z Kitt Peak National Observatory. To duże obserwatorium astronomiczne zlokalizowane na szczycie góry Kitt Peak w Arizonie. W skład wchodzą dwa radioteleskopy oraz kilkanaście teleskopów optycznych należących do różnych instytucji. C0WEPC5 została zaliczona do kategorii planetoid, które po angielsku określa się jako imminent impactor. Tak nazywane są te z planetoid, które zostają wykryte zaledwie na godziny przed zderzeniem z Ziemią. Znajdowanie tego rodzaju obiektów jest dużym sukcesem. Najczęściej są niewielkie, a więc bardzo trudno jest je wytropić z wyprzedzeniem. Ile obiektów typu imminent impactor udało się wykryć do tej pory? Planetoida C0WEPC5 to już czwarty odkryty w tym roku obiekt typu imminent impactor. Oraz zaledwie jedenasty, jaki dotychczas poznaliśmy. Poprzednim była planetoida 2024 UQ, wypatrzona w październiku tego roku przez obserwatorium na Hawajach należące do projektu ATLAS (ang. Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System). To prowadzony przez NASA program mający wykrywać odpowiednio wcześnie te z planetoid, które mogłyby zgotować nam los dinozaurów. We wrześniu z kolei dowiedzieliśmy się z wyprzedzeniem o planetoidzie 2024 RW1, która eksplodowała nad Filipinami. Spektakularny był również pierwszy tegoroczny imminent impactor. Była to planetoida 2024 BX1, mająca średnicę metra, która w styczniu przecięła niebo nad Berlinem. Również jej przelot został uwieczniony, a następnie wielokrotnie pokazywany w internecie. Jesteśmy coraz lepsi w wykrywaniu planetoid Alan Fitzsimmons, naukowiec z Queen’s University Belfast, zauważył, że zdarzenia takie, jak wykrycie planetoidy, która spadła na Syberii, to bardzo pozytywny znak. Na łamach „New Scientista” Fitzsimmons stwierdził, że nasza zdolność wykrywania z odpowiednim wyprzedzeniem obiektów znajdujących się na kursie kolizyjnym z Ziemią stale rośnie. Naukowiec, który się wypowiadał jeszcze przed spadnięciem planetoidy, nie pomylił się również w opisie tego, jak będzie wyglądało całe zjawisko. – Będzie całkiem spektakularne – stwierdził. – W strefie uderzenia niebo będzie całkowicie ciemne, zaś w promieniu kilkuset kilometrów dookoła zobaczymy imponującą, bardzo jasną kulę ognia. Pozostałości po planetoidach Co roku w Ziemię uderza kilka planetoid wielkości C0WEPC5. Pierwszy taki obiekt został wykryty w 2008 roku. Kolejny naukowcy wypatrzyli sześć lat później. Od tego czasu tempo detekcji kolejnych nadciągających z kosmosu planetoid stopniowo rośnie. Wcześniejsze wykrycie planetoidy, która płonie i rozpala się ziemskiej atmosferze, daje okazję nie tylko do prowadzenia obserwacji. Jeśli dokładnie określi się miejsce uderzenia, można je następnie przeszukać i znaleźć fragmenty pozaziemskiego obiektu. Tak było w przypadku „berlińskiej” planetoidy 2024 BX1, której kawałki znaleźli studenci. Były one wielkości zaledwie orzecha włoskiego. Dzisiaj stanowią ważny materiał do badań naukowych. Źródła: New Scientist, Space.com Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
W sobotę czeka nas bliskie spotkanie z planetoidą. Ten obiekt już raz zbliżył się do Ziemi na rekordowo małą odległość
Już 29 czerwca do Ziemi zbliży się planetoida o średnicy od 120 do 260 metrów. Została odkryta 16 czerwca tego roku przez południowoafrykańskie obserwatorium ATLAS–SAAO. Obliczenia przeprowadzone przez naukowców NASA wskazują, że planetoida zbliży się do Ziemi na 294 707 km. To około 0,7 odległości między Ziemią a Księżycem.
W tym artykule: Trajektoria 2024 MK Prawie 300 tysięcy kilometrów od Ziemi Globalne programy obserwacyjne Planetoida 2024 MK to niedawno odkryty obiekt w kosmosie przyciągający uwagę astronomów z całego świata. Ten niewielki kosmiczny wędrowiec, którego średnicę szacuje się na 120 do 260 metrów, porusza się po orbicie bliskiej Ziemi. Klasyfikuje go to jako NEO (obiekt bliski Ziemi, ang. Near-Earth Object). Odkrycie 2024 MK miało miejsce w połowie czerwca tego roku, na co wskazuje oznaczenie: M określa obiekt odkryty w drugiej połowie czerwca, a K – dziesiąty obiekt odkryty w drugiej połowie czerwca. Trajektoria 2024 MK Planetoida została dostrzeżona dzięki zaawansowanym teleskopom i technologiom monitorowania przestrzeni kosmicznej. Dzięki temu astronomowie mogą śledzić trajektorię planetoidy i przewidywać jej przyszłe położenie. Chociaż 2024 MK nie stanowi bezpośredniego zagrożenia dla naszej planety, jej bliskość sprawia, że jest obiektem szczególnego zainteresowania. Badania nad takimi planetoidami są kluczowe dla lepszego zrozumienia potencjalnych zagrożeń kosmicznych oraz metod ich neutralizacji. W Zakładzie Dynamiki Układu Słonecznego i Planetologii Centrum Badań Kosmicznych PAN przeprowadziliśmy badania orbity tego obiektu, aby określić, na jaką odległość może się zbliżyć do Ziemi. Ponieważ jego orbita nie jest dokładnie znana, wygenerowaliśmy 1001 możliwych trajektorii planetoidy, bazując na dostępnych obserwacjach. Wyniki przedstawione są na poniższym rysunku. Krzywe niebieska i czerwona prezentują wyniki naszych obliczeń bazujące na danych obserwacyjnych dostępnych do 22 czerwca. Krzywe te zostały uzyskane za pomocą dwóch metod analizy danych. Według tych obliczeń najbardziej prawdopodobna minimalna odległość planetoidy od Ziemi (wierzchołek krzywej) wynosi 295 428 km lub 295 530 km. Prawie 300 tysięcy kilometrów od Ziemi Potem pojawiły się nowe obserwacje. Uwzględniając je (krzywa czarna), uzyskaliśmy informację, że najbardziej prawdopodobna minimalna odległość od Ziemi wzrosła i wynosi 295 686 km. Obliczenia przeprowadzone przez NASA wskazują wartość 294 707 km. Warto zauważyć, że zmalała niepewność pomiarów (im krzywa w kształcie dzwonu szersza, tym błąd obliczeń większy). Docierają wciąż nowe obserwacje pozycyjne planetoidy. Gdybyśmy te obliczenia wykonywali w sobotę 29 czerwca, tuż przed minimalnym zbliżeniem planetoidy do Ziemi, wyniki byłyby troszkę inne. Widać zatem, że sytuacja jest dynamiczna. Najpewniej zostanie dokonany pomiar radarowy planetoidy, a wówczas poznamy i dokładny rozmiar, i odległość obiektu w chwili mijania się z Ziemią. Globalne programy obserwacyjne Obiekt ten jest o tyle ciekawy, iż wg obliczeń NASA (należy porównać odległości nominalne w tabeli na dole strony) zbliżył się do Ziemi w 2014 roku na odległość około 5 razy większą niż ma zbliżyć się w sobotę. Nie został wtedy zauważony, mimo że jest to spora planetoida, a zatem była dostatecznie jasna dla teleskopów, by zarejestrować taki przelot. Przykład tego obiektu pokazuje, iż mamy jeszcze wiele do zrobienia w kwestii monitorowania nieba pod kątem obserwacji planetoid potencjalnie zagrażających Ziemi. Duże planetoidy mogą nie być dostrzeżone z kilku powodów: ograniczeń technologicznych teleskopów, trajektorii i prędkości tych obiektów, warunków oświetleniowych i atmosferycznych oraz ograniczonego czasu i zasobów na obserwacje. Planetoidy w pobliżu Słońca są trudniejsze do wykrycia z powodu dominującej jasności gwiazdy. Choć ryzyko niewykrycia niektórych planetoid na czas istnieje, rozwijające się technologie i globalne programy obserwacyjne, takie jak Pan-STARRS i NEOWISE, znacząco zwiększają nasze możliwości w tym zakresie. Autorzy: Dr Paweł Wajer pracuje w Centrum Badań Kosmicznych PAN. Zajmuje się badaniem dynamiki małych ciał w Układzie Słonecznym, jak również problemami związanymi z formowaniem się Układu Słonecznego w początkowej fazie jego istnienia. Prowadzi również działalnością popularnonaukową. Dr hab. Małgorzata Królikowska-Sołtan jest astronomem, specjalizuje się obecnie w badaniach Układu Słonecznego, w szczególności w dynamice małych ciał (komet i planetoid). Pracuje w Centrum Badań Kosmicznych na stanowisku profesora. Popularyzatorka astronomii w Polsce, autorka wielu artykułów z astronomii wydanych w polskich czasopismach popularnonaukowych. Współautorka m.in ,,Słownika szkolnego. Astronomia'' (WSiP) i haseł do encyklopedii szkolnej ,,Fizyka z astronomią'' (PWN), a także wielu tłumaczeń astronomicznych książek popularnonaukowych.
Próbki skał z planetoidy Bennu zaskoczyły naukowców. Nie przypominają żadnego znanego wcześniej materiału
Odkąd jesienią 2023 roku na Ziemię trafiła kapsuła z próbkami pobranymi z potencjalnie niebezpiecznej planetoidy Bennu, kosmiczny materiał rozpala wyobraźnię uczonych. NASA poinformowała niedawno, że w próbce znajdują się egzotyczne odmiany chondrytów.
W tym artykule: Misje ku planetoidom Egzotyczne chondry Do czego służą chondry? Różnorodny skład planetoid Krople ognistego deszczu. Tymi słowami angielski geolog Henry Clifton Sorby po raz pierwszy opisał małe, kuliste skały, jakie dostrzegł w meteorytach znalezionych na naszej planecie. Współcześnie te „ogniste krople” znane są jako chondry. Nazwa pochodzi od greckiego słowa „chondros”, czyli „ziarno”. Chondry są obecne w prawie wszystkich meteorytach. Dlatego uważa się, że są główną częścią cegiełek budulcowych planet. Jednak wciąż nie wiemy, w jaki sposób te cegiełki mogły powstać. Misje ku planetoidom Badanie ich jest o tyle utrudnione, że każdy kawałek kosmicznej skały, jaki samodzielnie trafił na Ziemię, musiał przedrzeć się przez naszą atmosferę. Tarcie i wynikająca z niego wysoka temperatury zmieniły kawałki kosmicznego gruzu. To utrudnia zrozumienie stanu pierwotnego meteorytów. Sytuacja zaczęła się zmieniać wraz z misjami zdolnymi przywieźć na naszą planetę próbki pobrane bezpośrednio ze skały podróżującej w kosmosie. Do tej pory odbyły się trzy tego typu misje: Hayabusa – sonda japońskiej agencji kosmicznej JAXA. Została wystrzelona 9 maja 2003 r. w celu zebrania próbek materii z planetoidy Itokawa. Kapsuła z próbkami dotarła na Ziemię 13 czerwca 2010 r.; Hayabusa-2 – również japońska sonda, która dotarła do planetoidy Ryugu. Pojemnik z próbkami trafił na Ziemię w grudniu 2020 r.; OSIRIS-REx – sonda NASA, która pobrała materiał z potencjalnie niebezpiecznej planetoidy Bennu. Dzięki tym projektom naukowcy są w stanie analizować i porównywać pierwotny, niezmieniony materiał kosmiczny pozostały po tworzeniu się Układu Słonecznego. To jak zajrzenie na plac budowy sprzed 4,5 miliarda lat. Egzotyczne chondry Jak na razie naukowcy nie znaleźli w próbkach Bennu niczego, co wyglądałoby dokładnie tak, jak chondry widziane w znanych dotąd meteorytach. Znaleźli jednak szereg skał, które w różnym stopniu przypominają chondry. To sugeruje, że planetoidy są bardziej zróżnicowane, niż mogłyby sugerować znalezione na Ziemi meteoryty. Grupy badawcze, pracujące przy analizie próbek z Bennu, są wciąż na wczesnym etapie analiz. Zbadały mniej niż 1 procent materiału z próbki. – Mimo to uzyskane wyniki są bardzo ważnymi odkryciami – mówi Harold Connolly Jr., ekspert ds. meteorytów z Rowan University. Connolly Jr. przeprowadził wstępną analizę jednej z próbek Bennu. Proces ten przypomina pracę ze materiałem pochodzenia ziemskiego. Polega na identyfikowaniu minerałów i możliwych procesów, które je zmieniły. Pierwsza analiza wykazała, że próbka z Bennu nie zawiera typowych chondr. Może być to związane z dowodami mówiącymi, że przez Bennu przepływała niegdyś woda. – Jeśli Bennu zawierała chondry, to przemiana wodna mogła je zniszczyć – mówi Sara Russell, badaczka meteorytów z Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. To uczona, która przeprowadziła kolejną analizę próbki. Do czego służą chondry? Jednak wyniki Russell i jej zespołu wykazały, że próbka zawiera ziarna, które mogą być fragmentami chondry. Grupa bada obecnie, czy pozostałości mogą pochodzić z innego rodzaju skał, które mogły uformować się w Układzie Słonecznym nawet wcześniej niż chondry. Ziarna tego typu znane są jako inkluzje bogate w wapń i glin, inaczej CAI. Jeśli nie, to badane fragmenty prawdopodobnie pochodziły z chondr, które uniknęły zmiany wskutek obecności wody. Natomiast zespół kierowany przez ekspertów od meteorytów Loan Le i Kathie Thomas-Keprta z Johnson Space Center znalazł trzy ziarna w milimetrowej próbce Bennu. Mają one podobny skład i kształty do chondry znalezionej w meteorycie Murchison, który spadł nad Australią w 1969 roku. Dwa obiekty w próbce z Bennu mają wgniecenia, powstałe prawdopodobnie w wyniku kontaktu z wodą. Thomas-Keprta mówi, że struktura drugiego obiektu, która przypomina bele siana, nigdy wcześniej nie była obserwowana w przypadku chondry. Na razie naukowcy określają te nietypowe ziarna obiektami podobnymi do chondr. Jeśli okaże się, że są to chondry, pokażą one, że populacja planetoid w naszym Układzie Słonecznym ma większą różnorodność, niż wskazują na to meteoryty znalezione na powierzchni Ziemi. Różnorodny skład planetoid – Obiekty podobne do chondr sugerują, że Bennu może być nieco inny od wszystkich znanych planetoid – mówi Sara Russell. Co ciekawe, naukowcy znaleźli również obiekty podobne do chondry w próbce przywiezionej z planetoidy 162173 Ryugu przez japońską misję Hayabusa2 w 2020 roku. – To, czego dowiedzieliśmy się dzięki próbkom z Ryugu i Bennu, to fakt, że istnieje wiele planetoid nie pasujących dokładnie do meteorytów w naszych kolekcjach – powiedziała badaczka. Dodaje, że odkrycie, w jaki sposób powstały, nie jest łatwe. Pomóc może dalsza analiza próbki z Bennu i więcej misji kosmicznych w celu dostarczenia większej ilości materiałów. Dlaczego jest to tak istotne? Gdyby naukowcom udało się odkryć, w jaki sposób powstały chondry, wiedzielibyśmy więcej o tym, w jakim stopniu były one surowcem, z którego powstały planety. Możliwe, że chondry uformowały się, gdy małe ziarna pyłu zostały podgrzane we wczesnym okresie Układu Słonecznego, a następnie schłodzone. Gdyby tak było, to chondry byłyby znaczącym źródłem materiałów do budowy planetoid, komet i planet. Z drugiej strony, gdyby chondry mogły powstać tylko w wyniku zderzeń między planetozymalami, które zostały już uformowane, to chondry nie byłyby konieczne do powstania planet. Choć nadal stanowiłyby dowód na to, że wczesny Układ Słoneczny był dynamicznym, gwałtownym miejscem. Źródło: Astronomy.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Asteroid Launcher pokazuje możliwe skutki uderzenia planetoidy w Ziemię. Widok robi wrażenie
Naukowcy napisali wiele możliwych scenariuszy zagłady ludzkości. Obecnie wymienianych jest sporo czynników, które mogą doprowadzić do wyginięcia naszego gatunku. Uderzenie groźnej dla cywilizacji planetoidy nie znajduje się na szczycie tej listy, jednak takiego ryzyka nie można wykluczyć. Jakie skutki mogłoby wywołać uderzenie potężnego obiektu kosmicznego w Błękitną Planetę? Możemy się o tym przekonać dzięki aplikacji Asteroid Launcher.
W tym artykule: Czym jest Asteroid Launcher? Jak działa Asteroid Launcher? Przykładowa symulacja Ponad 66 milionów lat temu w Ziemię uderzyła planetoida o średnicy ok. 10 km. Pamiątką po tej kolizji jest szeroki na ok. 150 km krater Chicxulub. Zderzenie wywołało potężne wstrząsy, podniosło niszczycielską falę tsunami i wyrzuciło w powietrze pył o olbrzymiej objętości. Proces fotosyntezy został zatrzymany na dwa lata. Przez 15 lat w powietrzu unosiły się cząsteczki siarki i krzemu, co przyczyniło się do spadku globalnej temperatury o 15 stopni Celsjusza. Wyginęła większość gatunków żyjących na Ziemi. Jak wyglądałyby skutki podobnej katastrofy dziś, gdy znaczne obszary lądowej części naszej planety są zurbanizowane i zamieszkane przez człowieka? Dzięki prostemu narzędziu możemy się o tym przekonać. Czym jest Asteroid Launcher? Astronomowie monitorują ponad dwa tysiące niebezpiecznych planetoid o średnicy przekraczającej 1 km, które znajdują się w bliskim sąsiedztwie orbity Ziemi. Na szczęście żaden z tych obiektów na razie nie stanowi dla nas realnego zagrożenia. I póki co nic nie wskazuje na to, że miałoby się to zmienić za naszego życia. Dzięki pracy pewnego programisty możemy jednak przekonać się o możliwych skutkach potencjalnej katastrofy. Asteroid Launcher to nieskomplikowana aplikacja webowa (działająca w przeglądarce internetowej). Pod tą nazwą kryje się symulator uderzenia planetoidy w dowolnie wybrany punkt na Ziemi. Twórcą tego narzędzia jest Neal Agarwal, 26-letni programista, który ma już na swoim koncie kilka ciekawych, szeroko komentowanych projektów (w tym aplikację Deep Sea, która pozwala zajrzeć do najgłębszych czeluści morskich głębin). Podczas kodowania Agarwal posiłkował się pracami akademickimi kilku naukowców, które dotyczyły obliczania skutków uderzenia planetoidy. Asteroid Launcher to projekt bardziej rozrywkowy niż naukowy, jednak oparty na solidnym fundamencie. Jak działa Asteroid Launcher? Twórca podszedł do tematu szczegółowo, więc użytkownik może wybrać wszystkie kluczowe parametry wirtualnego obiektu, który uderzy w wirtualną Ziemię. Na szczęście obsługa narzędzia jest łatwa i bez problemu poradzi sobie z tym nawet osoba, która nie jest za pan brat z komputerami. Wystarczy tylko wybrać skład chemiczny nadlatującej planetoidy, rozmiar obiektu oraz jego prędkość i kąt uderzenia w Ziemię. Użytkownik ma do wyboru planetoidy żelazne, złote, skaliste, węglowe i kometę. Średnica zamyka się w przedziale od 1 m do 1,5 km. Możliwa do ustawienia prędkość wynosi od 1 km/s do 100 km/s, kąt uderzenia – od 5 do 90 stopni. Po ustaleniu parametrów wystarczy tylko wybrać na mapie miejsce uderzenia. Po przeprowadzeniu symulacji, użytkownik otrzymuje szczegółowe dane odnośnie skutków katastrofy. Narzędzie oblicza średnicę i głębokość krateru, zasięg ognistego podmuchu, fali uderzeniowej i trzęsienia ziemi. Przykładowa symulacja Na potrzeby symulacji stworzyliśmy obiekt podobny do planetoidy 99942 Apophis, która jest zaliczana do grupy obiektów potencjalnie niebezpiecznych. 13 kwietnia 2029 roku minie Ziemię w odległości ok. 38000 km. Przyjęliśmy, że skalisty obiekt ma 370 m średnicy i uderzy w Błękitną Planetę z prędkością ok. 31 km/s. Punkt uderzenia ustaliliśmy w Warszawie. Jak przedstawiały się potencjalne skutki takiej katastrofy? Siła uderzenia była równa detonacji ośmiu gigaton trotylu. W wyniku kolizji powstał krater o średnicy 7,7 km i głębokości 543 m, w którym „wyparowało” 226 109 osób. To jeszcze nie koniec ofiar śmiertelnych. Kula ognia o średnicy 13 km zabiła aż 1 864 088 osób. 56 801 osób doznało oparzeń trzeciego stopnia, a 327 136 – drugiego stopnia. W promieniu 109 km od centrum uderzenia spłonęły wszystkie drzewa. Fala uderzeniowa osiągnęła natężenie 243 decybeli. To zjawisko pochłonęło życie kolejnych 465 421 osób. Każdy w promieniu 38 km najprawdopodobniej doznał uszkodzenia płuc, a w promieniu 50 km – pęknięcia błony bębenkowej. Fala zrównała z ziemią większe budynki w promieniu 86 km i mniejsze w promieniu 115 km. Ogromnym zagrożeniem okazał się też wiatr wiejący w trakcie katastrofy z prędkością 4 km/s. Podmuch doprowadził do śmierci 364 085 osób. Przerażająca wizja, tym bardziej, że jeszcze nie tak dawno temu, bo w 2004 roku, szacunki naukowców odnośnie prawdopodobieństwa uderzenia planetoidy 99942 Apophis w Ziemię pozwalały poczuć co najmniej lekki niepokój. Początkowo mówiono o prawdopodobieństwie wynoszącym 1 do 300. Kolejne szacunki specjalistów z NASA pozwoliły zmienić tę wartość na 1 do 233, a później – na 1 do 62. Pod koniec 2004 roku prawdopodobieństwo uderzenia zostało powiększone na 1 do 37. Na szczęście obecnie mówi się o znikomo małym ryzyku. Planetoida 99942 Apophis nie zagrozi nam w 2029 roku. Nie uderzy też w żadnego ze sztucznych satelitów. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na Dimorphosie nie ma krateru? Planetoida, w którą uderzyła sonda DART, mogła ulec samonaprawieniu
Półtora roku temu w niewielką planetoidę Dimorphos uderzyła wysłana z Ziemi sonda. Był to test, mający sprawdzić, czy w wyniku zderzenia uda się zmienić trajektorię planetoidy. Najnowsze symulacje pokazują, że prawdopodobnie stało się coś jeszcze. Planetoida mogła się przebudować, a ślad po kolizji – zniknąć.
W tym artykule: Czy na Dimorphosie jest krater? Planetoida o małej gęstości Przebudowa planetoidy We wrześniu 2022 r. NASA przeprowadziła przełomowy i udany test. Do układu podwójnego planetoid – Didymosa i Dimorphosa – doleciała wysłana z Ziemi sonda DART. Ważący 700 kg pojazd miał nietypowe zadanie. Jego celem było zderzenie się z mniejszą z planetoid. A konkretnie – z Dimorphosem średnicy 170 m. To naturalny satelita Didymosa, obie planetoidy są związane grawitacyjnie. Zgodnie z planem DART trafił w Dimorphosa, lecąc z prędkością 6-7 km/s. Okazało się, że to wystarczyło, by zmienić ruch tego niedużego księżyca. Wkrótce NASA poinformowała, że w wyniku kolizji orbita Dimorphosa skróciła się o ok. pół godziny. Wcześniej ten księżyc potrzebował 11 godzin i 55 minut, by okrążyć Didymosa. Później – już tylko 11 godzin i 23 minut. Czy na Dimorphosie jest krater? Test dowiódł, że zderzenie jest skutecznym sposobem zmiany trajektorii niewielkiego ciała niebieskiego. Tym samym misja DART stała się pierwszym etapem budowania programu ochrony Ziemi przed niebezpiecznymi obiektami kosmicznymi. Jego kolejną częścią jest misja Hera Europejskiej Agencji Kosmicznej. Hera ma dolecieć w 2026 r. do układu Dimorphos i Didymos i zbadać skutki zderzenia tego pierwszego z DART-em. Naukowcy spodziewali się, że po katastrofie na Dimorphopie pozostał krater. Kierujący projektem dr Andrew Rivkin z Uniwersytetu Johna Hopkinsa szacował nawet, że będzie miał on średnicę 10-15 m. Jednak wcale nie jest pewne, co Hera zastanie na powierzchni Dimorphosa. Zdaniem autorów artykułu opublikowanego właśnie w czasopiśmie „Nature Astronomy” nie ma tam żadnego krateru. Planetoida samoczynnie przebudowała się po katastrofie. A na jej powierzchni jest tylko kupa gruzu. Planetoida o małej gęstości Zespół kierowany przez Sabinę Raducan z Uniwersytetu Berna wykorzystał modelowanie komputerowe, by dowiedzieć się więcej o budowie Dimorphosa. Symulacja wykorzystująca dane o Dimorphosie i sondzie DART zebrane po zderzeniu potwierdziła, że planetoida nie jest monolitem. Czyli jedną potężną skałą. Zalicza się do obiektów typu „rubble pile”. Tak określa się planetoidy, które są zlepkiem skał i gruzu „sklejanych” siłą grawitacji. Taka budowa oznacza, że Dimorphos najprawdopodobniej ma małą gęstość (między skałami, z których się składa, pozostają puste przestrzenie). Na jego powierzchni nie ma również dużych odłamków skalnych. - Przed przybyciem DART-a do Dimorphosa nie wiedzieliśmy, czego się spodziewać. Ponieważ system ten jest daleko od Ziemi [11 mln km – przyp.red.], Dimorphos nie został szczegółowo zbadany. Dlatego mogliśmy napotkać tam wszystko, od monolitycznego ciała – zasadniczo dużego głazu – po pozbawioną spójności stertę gruzu lub cokolwiek pomiędzy – mówi Rudacan portalowi Space.com. Symulacja jej zespołu sugeruje, że gęstość Dimorhosa jest bardzo niska. Wynosi 2,4 g/cm3 – tylko nieco więcej niż gęstość podobnie zbudowanych planetoid Ryugu i Bennu. Gęstość Ziemi to 5,51 g/cm3. Przebudowa planetoidy Zdaniem zespołu uderzenie DART-a w taki obiekt spowodowało nie tyle powstanie krateru, ile kompletną przebudowę całej planetoidy. Kolizja sprawiła, że utraciła ona 0,5-1 proc. swojej pierwotnej masy. Jednak aż 8 proc. masy uległo przesunięciu. Skały z wnętrza przesunęły się na powierzchnię i odbudowały ją tam, gdzie na bardziej gęstej planetoidzie mógłby powstać krater. Odkryto największą asteroidę od ośmiu lat. To prawdziwy „zabójca planet”, który zmierza w naszą stronę Naukowcy odkryli największą asteroidę od 2014 r. Ta ogromna kosmiczna skała przecina orbitę Ziemi, przez co została zakwalifikowana jako „potencjalnie niebezpieczna”. Na szczęście wiado... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-najwieksza-asteroide-od-osmiu-lat-to-prawdziwy-zabojca-planet-ktory-zmierza-w-nasza-strone-fot-getty-images-0c48efa.jpg" width="938" height="645" alt="Odkryto największą asteroidę od ośmiu lat. To prawdziwy „zabójca planet”, który zmierza w naszą stronę (fot. Getty Images)" title="Odkryto największą asteroidę od ośmiu lat. To prawdziwy „zabójca planet”, który zmierza w naszą stronę (fot. Getty Images)" /> Badanie rzuca również światło na to, w jaki sposób tworzą się tego rodzaju układy podwójne. Zdaniem autorów pracy Dimorphos to „dziecko” Didymosa. Didymos również jest luźnym zlepkiem skał. Obracając się, traci część swojej masy. To z niej następnie uformował się Dimorphos. − Właściwości materiału i struktura Dimorphosa opisane w naszym badaniu sugerują, że ten mały księżyc prawdopodobnie powstał w wyniku akumulacji materiału „zrzucanego” z Didymosa – wyjaśnia Rudacan. Czy te symulacje okażą się poprawne? Dowiemy się tego, gdy do Dimorphosa i Didymosa dotrze Hera. Sonda zostanie wystrzelona już w październiku tego roku. Źródło: Nature Astronomy, NASA Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Po raz pierwszy odkryto cząsteczki wody na powierzchni planetoid. Udało się to dzięki… samolotowi
Korzystając z latającego obserwatorium naukowcy wykryli cząsteczki wody na powierzchni dwóch asteroid. Dzięki temu możemy dowiedzieć się więcej o tym, gdzie znajdowała się woda w Układzie Słonecznym na początku jego istnienia.
W tym artykule: Badania asteroid Woda po jasne stronie Księżyca Woda na asteroidach Ziemska atmosfera nie ułatwia obserwacji astronomicznych. Para wodna znajdująca się w troposferze pochłania promieniowanie podczerwone. Jeśli chce się prowadzić obserwacje w podczerwieni, najlepiej robić to wysoko ponad powierzchnią planety. Pozwalało na to Stratosferyczne Obserwatorium Astronomii Podczerwonej – w skrócie SOFIA. To teleskop o średnicy 2,5 metra umieszczony w samolocie. Konkretnie: na zmodyfikowanym Boeingu 747SP. Boeing wznosił się na wysokość 13,7 km, umożliwiając naukowcom prowadzenie badań w ciągu lotu trwającego 8–9 godzin. Jak donoszą naukowcy w pracy opublikowanej w czasopiśmie „The Planetary Science Journal”, dzięki latającemu teleskopowi udało się dokonać przełomowego odkrycia. Po raz pierwszy wykazano, że na powierzchni asteroid znajdują się cząsteczki wody. Badania asteroid Badacze użyli należącego do SOFII instrumentu FORCAST – kamery średniej podczerwieni – by przyjrzeć się bliżej asteroidom typu S. Do tej klasy zalicza się planetoidy bogate w krzemiany i bliskie Słońcu. Stanowią drugą co do wielkości grupę asteroid. Należy do nich 15-17 proc. wszystkich obiektów tego typu. Z pomocą SOFII astronomowie badali asteroidy: Iris, Parthenope, Melpomene, Massalia. Stwierdzili, że na powierzchni dwóch z nich – Iris i Massalii – znajdują się ślady jednoznacznie wskazujące na obecność cząsteczek wody. Odkrycia dokonano dzięki innej naukowej rewelacji sprzed paru lat. − Nasze badania oparliśmy na sukcesie zespołu, który odkrył wodę na oświetlonej Słońcem stronie Księżyca – przyznaje dr Anicia Arredondo, główna autorka pracy. Woda po jasne stronie Księżyca W 2020 r. wykazano, że woda znajduje się na jasnej stronie Księżyca. Wcześniej sądzono, że woda na Księżycu kryje się jedynie na biegunach satelity oraz we wnętrzu głębokich kraterów, do których nigdy nie dociera światło słoneczne. Jednak cztery lata temu badacze z NASA wykazali dzięki SOFII, że woda znajduje się również w miejscu, które widzimy z Ziemi gołym okiem. Czyli w kraterze Clavius, położonym w okolicach południowego bieguna Księżyca. Skąd wzięła się woda na Ziemi? Naukowcy twierdzą, że źródłem może być Słońce Większość naszej planety pokrywa woda. Nie było jej jednak od początku istnienia Ziemi. Skąd wzięło się w takim razie H2O? Naukowcy twierdzą, że pochodzi prawdopodobnie ze Słońca. Jak szacowano, w metrze sześciennym księżycowego gruntu, czyli regolitu, może być ponad 400 cząsteczek wody na milion. Albo inaczej: jedna butelka wody o objętości 0,3 l na metr sześcienny regolitu. Wbrew pozorom to bardzo mało. Nawet na Saharze znajduje się prawie sto razy więcej wody. Mniej więcej tyle samo wody znajduje się na Iris i Massalii. − Podobnie jak na Księżycu, na asteroidach woda może również wchodzić w skład minerałów, być absorbowana w krzemianach i zatrzymywana albo rozpuszczana w szkliwie krzemionkowym – wyjaśnia Arredondo. Ten ostatni materiał powstaje ze stopienia piasku w kraterach meteorytowych. Woda na asteroidach Dlaczego to odkrycie jest ważne? – Asteroidy to pozostałość formowaniu się planet – wyjaśnia badaczka. - Ich skład różni się więc w zależności od tego, gdzie powstały w mgławicy słonecznej – dodaje Arredondo. Planetoidy klasy S powstają blisko Słońca, podczas gdy materiał zawierający lód scala się znacznie dalej od gwiazdy. Poznanie składu asteroid pozwala więc dowiedzieć się, w jaki sposób różne materiały były rozmieszczone obłoku molekularnym, z którego wyłonił się nasz układ planetarny. To zaś dostarcza wiedzy o innych układach i tych ich częściach, gdzie należy szukać wody oraz potencjalnego życia. Odkrywcy wody na asteroidach zamierzają prowadzić dalsze badania innych planetoid – tym razem z wykorzystaniem Teleskopu Webba. Dlaczego nie SOFII? Ponieważ latające obserwatorium od dwóch lat jest na emeryturze. Po raz ostatni wzbiło się w powietrze we wrześniu 2022 roku. Samolot, na pokładzie którego znajduje się teleskop, trafi do Pima Air & Space Museum w Tuscon w Arizonie. Dane zebrane w czasie jego pracy są jednak nadal analizowane przez naukowców. Źródło: The Planetary Science Journal, NASA, Nature Astronomy Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Studenci znaleźli odłamki asteroidy znad Berlina. Ich kształt zaskoczył naukowców
Dwa fragmenty asteroidy, które rozświetliły niebo w rejonie Berlina w styczniu, znaleźli niemieccy badacze. Są wielkości orzecha włoskiego. Mimo niewielkich rozmiarów jest to ważne odkrycie.
W tym artykule: Na tropie asteroidy Moment odkrycia meteorytów obok Berlina Asteroidy i meteoryty – specjalność berlińskiego muzeum Asteroidy i ich wykrywanie. To wyzwanie Do niezwykłego zdarzenia doszło 21 stycznia, w niedzielę, półtorej godziny po północy. Na niebie na chwilę pojawiła się bardzo jasno świecąca kula. Spadała, rozjaśniając się na kilka sekund. Po chwili nie pozostał po niej żaden ślad. Na tropie asteroidy Czym był ten gość z kosmosu i czy faktycznie nie pozostał po nim żaden ślad? Naukowcy nie mają wątpliwości, że nie chodzi tutaj o żaden pojazd pozaziemskich cywilizacji czy eksperymentalny samolot. Była to asteroida, która uzyskała nazwę „2024 BX1”. Ten „kosmiczny gość” był niewielki, ale rozbłysnął bardzo jasno. Badacze szacują, że miał zaledwie 1 m szerokości. Wytropili go eksperci z amerykańskiej agencji NASA około 90 minut przed wejściem w ziemską atmosferę. Naukowcy przypuszczali, że jej pozostałości – czyli meteoryty – spadły na Ziemię. Dlatego w teren wyruszyły ekipy poszukiwawcze. Szczęście uśmiechnęło się do badaczy z Muzeum Historii Naturalnej w Berlinie, którzy we współpracy z ekspertami z Niemieckiej Agencji Kosmicznej i Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego namierzyli na polach w sąsiedztwie Berlina meteoryty. Dwa fragmenty są wielkości orzecha włoskiego. Obecnie są analizowane w laboratoriach Muzeum Historii Naturalnej. Badacze chcą precyzyjnie określić ich skład chemiczny i postawić kropkę nad i, jeśli chodzi o ich kosmiczne pochodzenie. Moment odkrycia meteorytów obok Berlina – Poczułem niesamowitą ulgę, gdy znalazłem te meteoryty. Przeszliśmy dziesiątki kilometrów w poniedziałek, wtorek, środę i czwartek. Miałem coraz większe przeczucie, że być może nic nie przetrwało tej bardzo agresywnej fragmentacji – powiedział dr Peter Jenniskens z SETI Institute portalowi Space.com. Szczęście uśmiechnęło się w końcu do studentów Wolnego Uniwersytetu Berlińskiego Dominika Dietera i Cart Weihe, którzy odkryli pierwszy fragment około południa w piątek 26 stycznia. Meteoryty ważą 5,3 grama i 3,1 grama. Dr Jenniskens powiedział, że poszukiwania były trudne, ponieważ meteoryty bardzo przypominały lokalnie występujące kamienie. Z reguły zdecydowanie się od nich odróżniają. Ich powierzchnia jest ciemniejsza. – To, czego tak naprawdę szukaliśmy, bardzo różniło się od tego, co większość ludzi uważa za meteoryt. Gdybyś szedł przez pola i zobaczył taki kamień, przeszedłbyś obok niego – zauważył. Asteroidy i meteoryty – specjalność berlińskiego muzeum Pracownicy berlińskiego Muzeum Historii Naturalnej specjalizują się m.in. w badaniu kosmosu. Placówka posiada dział „Układ Słoneczny, impakty i meteoryty”. Zajmuje się historią Układu Słonecznego, w szczególności planet podobnych do Ziemi i małych planet (asteroid). W muzealnej kolekcji znajduje się kilka tysięcy meteorytów. Asteroidy powstały ponad 4,5 miliarda lat temu w wyniku stopniowego zderzania się i aglomeracji cząstek, które pierwotnie były wielkości pyłu. Świadkami tych procesów są przede wszystkim meteoryty chondrytowe. Gigantyczna kosmiczna struktura w kształcie pierścienia kłóci się z teoriami budowy Wszechświata Astronomowie odkryli nieznaną kosmiczną strukturę gigantycznych rozmiarów. Ma kształt pierścienia. Jest tak duża, że zgodnie z zasadą kosmologiczną – podstawową regułą opisującą bu... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gigantyczna-kosmiczna-struktura-w-ksztalcie-pierscienia-kloci-sie-z-teoriami-budowy-wszechswiata-ryc-stellarium-1fd13f9.jpg" width="740" height="551" alt="Gigantyczna kosmiczna struktura w kształcie pierścienia kłóci się z teoriami budowy Wszechświata (ryc. Stellarium)" title="Gigantyczna kosmiczna struktura w kształcie pierścienia kłóci się z teoriami budowy Wszechświata (ryc. Stellarium)" /> Asteroidy i ich wykrywanie. To wyzwanie Naukowcy mają ciągle wielki problem z wykrywaniem asteroid, szczególnie jeśli nadlatują od strony Słońca. Słynny meteor czelabiński w 2013 roku pojawił się w godzinach porannych niewiele powyżej wschodzącego Słońca. Mimo że był jaśniejszy od Wenus i o średnicy dochodzącej do 20 m, nie został wcześniej zauważony i spowodował spustoszenie na dużym obszarze. Większe asteroidy stanowią zagrożenie dla Ziemi. Eksperci jednak nie próżnują. Niebawem będziemy mieli do dyspozycji nowoczesne instrumenty, które pomogą wypatrywać zbliżających się do naszego globu kosmiczne obiekte. W 2027 roku NASA planuje umieścić na orbicie pracujący w podczerwieni teleskop NEO Surveyor. Ma on wykrywać potencjalnie niebezpieczne asteroidy i komety. Mniej więcej w tym samym czasie w Chile zacznie działać Vera C. Rubin Observatory. Jego zadaniem będzie m.in. katalogowanie asteroid znajdujących się w Układzie Słonecznym. Nieco później, bo w 2030 roku na orbicie ziemskiej znajdzie się NEOMIR. To obserwatorium Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA) przeznaczone specjalnie do wypatrywania meteorów takich jak czelabiński – nadlatujących od strony Słońca. Źródła: Museum für Naturkunde Berlin Space.com. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W sobotę duża planetoida minie Ziemię. Ten bliski przelot będzie można oglądać na żywo w internecie
Już jutro tuż obok Ziemi przemknie planetoida 2024 BJ. Ciało niebieskie ma średnicę nawet ponad 30 metrów, czyli jest mniej więcej wielkości samolotu. Jej przelot będzie można oglądać na żywo w internecie.
W tym artykule: Nowo odkrytą planetoidę można oglądać na żywo w internecie Projekt wirtualnego teleskopu Co wiemy o planetoidzie 2024 BJ? Planetoida 2024 BJ została odkryta całkiem niedawno. Astronomowie zaobserwowali ją po raz pierwszy w połowie stycznia tego roku. Według obliczeń ciało niebieskie może mieć nawet 37 metrów średnicy. Naukowcy twierdzą, że 27 stycznia, ok. godziny 18:00 znajdzie się najbliżej Ziemi. Będzie w odległości ok. 300 000 km od naszej planety. To mniej niż średnia odległość od Księżyca (ta wynosi ok. 384 400 km). Nowo odkrytą planetoidę można oglądać na żywo w internecie Gdy 17 stycznia naukowcy odkryli nową planetoidę, od razu zaczęli ustalenia, czy istnieje ryzyko zderzenia z Ziemią. Już następnego dnia okazało się, że nic nam nie zagraża, a ciało niebieskie bezpiecznie minie nasz glob. Incydent ten daje nam jednak możliwość obserwacji tego ciekawego kosmicznego wydarzenia na żywo. Wszystko dzięki projektowi Virtual Telescope. To inicjatywa dr. Gianluci Masi, który jest koordynatorem Obserwatorium Astronomicznego „Bellatrix” we Włoszech. Składa się z kilku teleskopów, które mogą transmitować przekaz zdalnie w czasie rzeczywistym w internecie. Strona internetowa jest dostępna za darmo dla wszystkich. Jak zaznacza dr Masi to projekt zarówno naukowy, jak i rozrywkowy. Projekt wirtualnego teleskopu Co ciekawe, podczas transmisji na żywo z obserwacji obecny jest personel naukowy, który komentuje to, co widzimy w danym momencie przez teleskop. – Oferowane usługi są w większości bezpłatne, natomiast niektóre ekskluzywne działania wymagają niewielkiej darowizny. Nie jest to działalność komercyjna, a jedynie pomaga nam utrzymać projekt przy życiu – czytamy na stronie projektu. Czarne dziury otaczają olbrzymie ciała niebieskie. Okryto blanety Supermasywne czarne dziury mogą mieć w swoim otoczeniu przedziwne towarzystwo. Im mniej czarna dziura jest aktywna i im niższa wokół niej panuje temperatura, tym większa szansa że z otaczaj.. – Projekt Virtual Telescope oferuje najnowocześniejsze narzędzia i bezpośrednie, pełne wsparcie ze strony profesjonalnych astrofizyków, co stanowi ogromną różnicę w stosunku do innych inicjatyw dostępnych online – zaznaczają autorzy. Planetoida 2024 BJ minie Ziemię z szacunkową prędkością 22 850 km/godz. To ciało niebieskie z grupy Apolla. Oznacza to, że jest to planetoidą bliska Ziemi, która krąży po orbitach przecinających nie tylko orbitę Ziemi, ale także Wenus, a czasami nawet Merkurego. Przedstawicielami tej kategorii planetoid są np. (1566) Ikar czy (4179) Toutatis. Co wiemy o planetoidzie 2024 BJ? Grupa wzięła swoją nazwę od planetoidy (1862) Apollo. Do tej pory astronomowie poznali już prawie 18 tysięcy planetoid, które należą do tej grupy. Największą jak dotąd był (1866) Sisyphus. Ciało niebieskie odkryto 5 grudnia 1972 roku w Observatorium Zimmerwald w Szwajcarii przez Paula Wilda. Uczony ustalił, że okrąża Słońce w ciągu 2,61 lat w średniej odległości 1,89 j.a. (jednostka astronomiczna jest równa dokładnie 149 597 870 700 m). Nazwa planetoidy pochodzi od mitycznego Syzyfa. Planetoidy z grupy Apolla mają rozmiary mniejsze niż 10 km. Stanowią większość ciał niebieskich przecinających orbitę Ziemi i uważa się je za potencjalnie niebezpieczne. Oznacza to, że mogą zderzyć się z jej powierzchnią, czego skutkiem mogą być duże zniszczenia, a nawet zmiany klimatyczne (tak jak w przypadku planetoidy, która unicestwiła dinozaury). Wielkość planetoidy 2024 BJ jest na tyle mała, że nie można jej uznać za „zabójcę planet”. Taką rangę otrzymują asteroidy, których średnica przekracza 1 km. Co ważne, według obliczenia astrofizyków, Ziemia nie musi się obawiać zderzenia z takim ciałem niebieskim przez co najmniej 1000 lat. Relację na żywo z przelotu planetoidy obok Ziemi można oglądać na stronie Virtual Telescope Project. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Tak wyginęły dinozaury. Uderzenie asteroidy spowodowało globalną ciemność i zatrzymanie fotosyntezy
Naukowcy sugerują, że po uderzeniu asteroidy, która zabiła dinozaury 66 mln lat temu, olbrzymia chmura pyłu uniosła się nad Ziemią. Zatrzymała proces fotosyntezy na 2 lata.
W tym artykule: Co spowodowało zagładę dinozaurów? Zatrzymanie fotosyntezy na 2 lata Brak słońca przez 15 lat Pierwsze tak szczegółowe badania Naukowcy od lat wiedzą, że zagładę dinozaurów i większości gatunków żyjących wówczas na Ziemi, spowodowało uderzenie wielkiej asteroidy. Doszło do tego ok. 66 mln lat temu. Pamiątką po tej tragedii jest dziś krater Chicxulub o szerokości 180 km. Znajduje się on w Meksyku. Pogrzebany jest pod warstwą osadów u wybrzeży półwyspu Jukatan, na dnie Zatoki Meksykańskiej. Co spowodowało zagładę dinozaurów? To, czego nie wiadomo, to jak dokładnie wyglądało wymieranie stworzeń. Sama asteroida nie unicestwiła ok. 75% życia. Katastrofa ta była raczej konsekwencją zjawisk i pożogi, które nastąpiły po uderzeniu ciała niebieskiego w naszą planetę. Asteroida spowodowała falę tsunami, trzęsienia ziemi oraz wyrzuciła w powietrze pył, który przez lata unosił się w powietrzu, doprowadzając do zmian klimatycznych. Badania z 2022 roku wykazały, że skutki tego zdarzenia były dużo bardziej katastrofalne, niż przypuszczano. Na łamach czasopisma „Proceedings of the National Academy of Sciences” badacze opisali, że uderzenie planetoidy wyrzuciło do stratosfery dużo większą ilość siarki, niż dotychczas przypuszczano. Wielka chmura, w której składzie znajdowały się aerozole siarczanowe, powodowała znaczne ograniczenie promieniowania słonecznego. Taki stan rzeczy mógł się utrzymywać nawet kilkaset lat, co spowodowało jeszcze większe ochłodzenie klimatu, a nawet długotrwały okres globalnej zimy. Zatrzymanie fotosyntezy na 2 lata Najnowsze badanie opublikowane na łamach „Nature Geoscience” niejako wspiera tę teorię. Badacze dodali jednak, że pył powstały ze sproszkowanych skał wyrzuconych do atmosfery w wyniku uderzenia najprawdopodobniej odegrał znacznie większą rolę. Olbrzymia chmura mogła „odciąć” od Ziemi światło słoneczne w stopniu, który uniemożliwiał roślinom fotosyntezę przez ok. 2 lata. Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu Co sprawiło, że 66 mln lat temu przetrwała tylko część gatunków roślin i zwierząt? Wciąż nie jest pewne, jak wyginęły dinozaury. Oto przegląd stanu wiedzy na ten temat. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-wyginely-dinozaury-uczeni-do-dzis-spieraja-sie-o-to-jaka-katastrofa-wywolala-wymieranie-66-mln-lat-temu-ryc-getty-images-19f9966.jpg" width="938" height="581" alt="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" title="Jak wyginęły dinozaury? Uczeni do dziś spierają się o to, jaka katastrofa wywołała wymieranie 66 mln lat temu (ryc. Getty Images)" /> Jest to proces, podczas którego z wody i dwutlenku węgla z udziałem energii słonecznej, powstają związki organiczne i tlen. To jedna z najważniejszych przemian biologicznych, która zapewnia energię i składniki odżywcze nie tylko dla roślin, ale także dla całego życia na Ziemi. Naukowcy zbadali próbki osadów pochodzące ze stanowiska paleontologicznego Tanis w Północnej Dakocie. Pochodziły z okresu ok. 20 lat po uderzeniu. Następnie przeprowadzili symulację paleoklimatyczną, aby ocenić łączny wpływ pyłu złożonego głównie z krzemianów i siarki po uderzeniu. Brak słońca przez 15 lat – Nasze badania sugerują większy udział pyłu drobnego w atmosferze, niż wcześniej sądzono. Symulacje wykazały, że cząsteczki krzemianu i siarki utrzymywały się w powietrzu nawet przez 15 lat, co przyczyniło się do spadku średniej globalnej temperatury powierzchni aż o 15°C – napisali naukowcy. – Symulowane zmiany aktywnego fotosyntetycznego promieniowania słonecznego potwierdzają zatrzymanie fotosyntezy wywołane pyłem na prawie 2 lata po uderzeniu. Sugerujemy, że w połączeniu z dodatkowym wpływem sadzy i siarki na ochłodzenie, jest to zgodne z katastrofalnym spadkiem produktywności pierwotnej – czytamy w artykule. Naukowcy twierdzą, że zatrzymanie procesu fotosyntezy na 2 lata całkowicie zaburzyło światową sieć troficzną, czyli sieć zależności pokarmowych między organizmami tego samego lub różnych gatunków, żyjących w tym samym ekosystemie. Spowodowało to swoisty efekt domina i reakcję łańcuchową masowego wymierania. Pierwsze tak szczegółowe badania Badacze napisali w artykule, że ich badania są pierwszą w historii tak szczegółową analizą cząstek pyłu sprzed milionów lat. – Od dawna zakładano, że głównym mechanizmem unicestwiającym życie po uderzeniu asteroidy, jest ekstremalnie zimno. Jednak okazuje się, że bezpośrednim czynnikiem zabójczym było całkowite zatrzymanie fotosyntezy – powiedział Cem Berk Senel, główny autor badania i naukowiec z belgijskiego obserwatorium astronomicznego Observatoire Royal de Belgique. – Głównym wnioskiem z tego artykułu jest to, że zapewnia on bardziej precyzyjne ograniczenia dotyczące składu, właściwości i czasu trwania pyłu drobnego wyrzucanego z miejsca uderzenia, co przyczyniło się do globalnej ciemności podczas globalnej zimy – powiedziała w rozmowie z CNN Alfio Alessandro Chiarenza, profesor paleontologii na Uniwersytecie w Vigo w Hiszpanii, który nie brał udziału w badaniu. – Badanie pomogło rozwikłać niektóre tajemnice wokół masowego wymierania sprzed 66 mln lat – dodał. Źródło: Nature Geoscience Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Podróż do jądra niedoszłej planety. Wystartowała misja na Psyche – planetoidę zbudowaną z cennych metali
Wystartowała misja NASA mająca zbadać planetoidę Psyche. Ten krążący między Marsem a Jowiszem relikt po formowaniu się Układu Słonecznego jest prawdziwym skarbcem wiedzy i zasobów naturalnych.
W tym artykule: Asteroida Psyche to nagie jądro niedoszłej planety Sonda Psyche leci w kosmos Rozpoczyna się epoka kosmicznego górnictwa Z kosmicznych surowców skorzysta cała cywilizacja Długo oczekiwany początek misji Psyche został już trzykrotnie przełożony. Psyche miała opuścić Ziemię w sierpniu 2022 roku, lecz start odwołano. Było to spowodowane problemami z oprogramowaniem sterującym sondą. Specjaliści z JPL uznali, że najbezpieczniejszą datą będzie październik 2023 roku. Start planowany był na 5 października, potem 12 października. Ostatecznie sonda wzbiła się w niebo na pokładzie rakiety SpaceX Falcon Heavy dziś, 13 października po godz. 16. Start przebiegł bezproblemowo. Podróż sondy do planetoidy Psyche potrwa sześć lat. Pojazd będzie napędzać silnik jonowy, zasilany przez panele fotowoltaiczne. Samo badanie planetoidy ma zająć 26 miesięcy. Misję prowadzą Uniwersytet Stanowy w Arizonie oraz Laboratorium Napędu Odrzutowego Centrum NASA (JPL). Projekt należy do grupy misji Discovery, czyli relatywnie szybkich w przygotowaniu i niedrogich misji o wysokich walorach naukowych. I tym razem nazwa misji nie jest zagmatwanym akronimem, lecz odnosi się bezpośrednio do celu podróży. A jest nim unikatowa planetoida Psyche. Składa się ona w 95 procentach z metalu i ma średnicę ponad 240 kilometrów. Zdaniem naukowców Psyche może być niklowo-żelaznym jądrem młodej planety, która utraciła skorupę w wyniku kolizji z innymi ciałami. Pochodzi z początku kształtowania się Układu Słonecznego. Asteroida Psyche to nagie jądro niedoszłej planety W okresie formowania się Układu Słonecznego często dochodziło do tworzenia się planetozymali. To zalążki planet, które następnie zderzały się ze sobą. Młody planetozymal obrasta materią, staje się coraz bardziej masywny. W jego wnętrzu dochodzi do rozdzielenia się pierwiastków. Sonda DART, która rozbiła się na planetoidzie, wyrzuciła w kosmos tysiąc ton gruzu – podaje NASA To był wyjątkowo udany test obrony planetarnej. Najnowsze dane zebrane przez włoskiego satelitę i obserwatoria naziemne pokazują, że sonda DART nie tylko przyspieszyła ruch planetoidy Dimorp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sonda-dart-ktora-rozbila-sie-na-asteroidzie-wyrzucila-w-kosmos-tysiac-ton-gruzu-podaje-nasa-fot-asa-nasa-9ed5a75.jpg" width="938" height="528" alt="Sonda DART, która rozbiła się na asteroidzie, wyrzuciła w kosmos tysiąc ton gruzu – podaje NASA (fot. ASA/NASA)" title="Sonda DART, która rozbiła się na asteroidzie, wyrzuciła w kosmos tysiąc ton gruzu – podaje NASA (fot. ASA/NASA)" /> – Te ciężkie schodzą do środka, formując jądro. Lżejsze tworzą zewnętrzną warstwę. Ta, po zderzeniu z innym ciałem niebieskim, rozpada się. Zostaje wówczas samo metalowe jądro niedoszłej planety – mówi profesor Leszek Błaszkiewicz, astronom z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie. Tak też się prawdopodobnie stało w przypadku Psyche. I właśnie to odsłonięte jądro budzi największe zainteresowanie naukowców. Dzieje się tak między innymi dlatego, że chociaż sami żyjemy na planecie z metalowym jądrem, to bezpośrednie badania tegoż jądra są praktycznie niemożliwe. A Psyche jest jak okno w czasoprzestrzeni. Da nam możliwość przyjrzenia się gwałtownej historii powstawania planet skalistych. Sonda Psyche leci w kosmos Misja Psyche ruszyła w drogę. Sonda wyposażona została w cztery główne instrumenty naukowe: urządzenie rejestrujące obraz, czyli imager wielospektralny, spektrometr promieniowania gamma, magnetometr, urządzenie mające ocenić oddziaływania grawitacyjne Psyche. Co ciekawe, sonda będzie komunikowała się z JPL dzięki nowej technologii laserowej. To tzw. Deep Space Optical Communication (DSOC). Technologia ta koduje dane w fotonach światła widzialnego, a nie w falach radiowych. To pozwala na wydajną komunikację między sondą w kosmosie a Ziemią. Używanie światła zamiast fal radiowych pozwala sondzie przekazywać więcej danych w tym samym czasie. Rozpoczyna się epoka kosmicznego górnictwa Planetoida Psyche składa się w 95 procentach z metalu, co czyni ją potencjalnym celem dla górnictwa kosmicznego. Od dłuższego czasu mówi się o tym, że jeśli chcemy wyjść poza Ziemię – tworzyć bazy na innych planetach, rozwijać transport – konieczne będzie wykorzystanie do tego celu kosmicznych skarbców. Takim właśnie obiektem jest Psyche. – Statki eksploracyjne będą kolejną generacją sond badawczych. Posłużą do badania złoża i mapowania ciała, na którym ma dojść do wydobycia, lub które ma zostać przetransferowane do punktu „górniczego” w okolicach Księżyca. Przykłady takich statków to Lucy, Hayabusa2, DART, OSIRIS-REx czy właśnie Psyche. Dopiero wiedza uzyskana dzięki badaniom „podłoża” sprawi, że będziemy mogli eksperymentować i tworzyć pierwsze statki lub maszyny wydobywcze sensu stricto – mówi Kamil Muzyka, doktorant Instytutu Nauk Prawnych PAN zajmujący się prawem górnictwa i produkcji kosmicznej. Z kosmicznych surowców skorzysta cała cywilizacja Wykorzystanie konkretnego surowca zależeć będzie od rozwoju kilku uzupełniających się technologii. Chodzi o technologie bezpiecznego zwożenia dużych mas ładunkowych na Ziemię, przetwórstwa na orbitach oraz produkcji z wykorzystaniem tych surowców poza Ziemią. – Budowanie orbitalnych elektrowni i rozbudowywanie infrastruktury kosmicznej będą napędzać się samoistnie wraz z przesuwaniem się ekonomicznego środka ciężkości naszej cywilizacji z Ziemi coraz bardziej w przestrzeń kosmiczną. Tak samo nowe rozwiązania technologiczne i odkrycia będą zmieniać naszą perspektywę na gospodarkę globalną czy wręcz poliglobalną – wyjaśnia Kamil Muzyka. Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? Meteor to świecący ślad, jaki pozostawia po sobie spalający się w ziemskiej atmosferze meteoroid. Za to meteoryt to fragment stałego ciała niebieskiego, który spadł na Ziemię. Choć wszys... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/meteory-meteoryty-i-meteoroidy-czym-sa-skad-pochodza-i-jak-je-rozpoznac-fot-brian-cassella-chicago-tribune-tribune-news-service-via-getty-images-de255d0.jpeg" width="938" height="638" alt="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" title="Meteory, meteoryty i meteoroidy. Czym są, skąd pochodzą i jak je rozpoznać? (fot. Brian Cassella/Chicago Tribune/Tribune News Service via Getty Images)" /> – Spójrzmy nawet na coś takiego, jak przemysł satelitarny czy social media. Każdy z nich rozbudowany jest wokół infrastruktury, której wcześniej nie było. Jej powstanie nie było brane pod uwagę przez ekonomistów przez długie lata. Tak samo będzie z astrogórnictwem. Mało kto z nas będzie miał w ręku surowiec kosmiczny oddzielony od złoża. Jednak będziemy korzystać z dóbr konsumenckich, które pośrednio lub bezpośrednio na pewnym etapie zawierają przetworzone substancje, zapewniane przez przemysł wydobywczy – dodaje Kamil Muzyka. Źródło: NASA.
W niedzielę na Ziemię dotrze kosmiczna przesyłka. Materiał z planetoidy Bennu wyląduje na pustyni w Utah
Już za 4 dni w pobliżu Ziemi przeleci sonda NASA wysłana 7 lat temu na Bennu. Zgodnie z planem zrzuci wówczas swój ładunek – pojemnik z materiałem zebranym 3 lata temu z powierzchni planetoidy. Nikt nie wie, jak dużo regolitu z Bennu znajduje się w środku.
W tym artykule: Niebezpieczna planetoida Wiele nerwowych momentów Co się wydarzy w Utah w niedzielę Dotychczas jedynie Japończykom udało się przywieźć na Ziemię fragmenty kosmicznych skał. Pozyskali oni jednak bardzo niewiele materiału: mikroskopijną ilość z Ikotawy w 2010 r. i łyżeczkę z Ryugu w 2020 r. NASA ma nadzieję, że z pomocą bezzałogowej sondy Osiris-Rex uda się jej pobić ten rekord. Czy tak się stanie, dowiemy się za kilka dni – w niedzielę sonda zrzuci przywieziony z planetoidy Bennu ładunek, tak by spadł na pustynię w Utah. − Zadaję sobie pytanie, ile razy w życiu możesz znieść momenty, w których serce wali ci tak, jakby chciało wyskoczyć z piersi – powiedział Dante Lauretta z Uniwersytetu Arizony, główny naukowiec misji – mam wrażenie, że zbliżam się do swojego limitu – dodał. Niebezpieczna planetoida O istnieniu Bennu dowiedzieliśmy się w 1999 r. Planetoida – powstała prawdopodobnie na skutek zderzenia się dwóch większych obiektów − ma szerokość około 500 metrów. Na fotografiach może wyglądać jak jedna zwarta kamienna bryła, jednak tylko dla niewprawnego oka. Dzięki sondzie Osiris-Rex naukowcy ustalili, że na Bennu zalegają luźne odłamki skalne, czyli regolit. Być może składają się na niego resztki materiału z samych początków Układu Słonecznego. Bennu okrąża Słońce co 14 miesięcy, a wokół własnej osi obraca się co cztery godziny. Co wyróżnia ją na tle innych znanych planetoid? Może niebezpiecznie zbliżyć się do Ziemi – a nawet w nią uderzyć – 24 września 2182 roku (czyli dokładnie, co do dnia, 159 lat po odebraniu próbek z jej powierzchni). I choć prawdopodobieństwo zderzenia wynosi sporo poniżej procenta, misja sondy Osiris-Rex miała pomóc opracować plan zmienienia kursu Bennu, gdyby w przyszłości zaszła taka potrzeba. Sonda Parker Solar Probe nagrała film z przelotu przez rozgrzaną plazmę słoneczną. Jak to zniosła? Należąca do NASA sonda Parker Solar Probe nie tylko przeleciała przez potężną erupcję słoneczną, ale w dodatku uchwyciła całe zdarzenie na filmie. To pierwszy w historii materiał filmow... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sonda-parker-solar-probe-nagrala-film-z-przelotu-przez-rozgrzana-plazme-sloneczna-ryc-johns-hopkins-apl-cb1a77a.jpg" width="938" height="527" alt="Sonda Parker Solar Probe nagrała film z przelotu przez rozgrzaną plazmę słoneczną (ryc. Johns Hopkins APL)" title="Sonda Parker Solar Probe nagrała film z przelotu przez rozgrzaną plazmę słoneczną (ryc. Johns Hopkins APL)" /> Wiele nerwowych momentów Kosztująca miliard dolarów misja Osiris-Rex rozpoczęła się w 2016 r. Po dwóch latach sonda dotarła do Bennu, po czym kolejne dwa lata okrążała ją, poszukując najlepszego miejsca do lądowania. Ostatecznie próbki pobrano w październiku 2020 r. Nie obyło się bez momentów mrożących krew w żyłach. Po serii manewrów sonda z wyciągniętym ponad 3-metrowym ramieniem opadła na miejsce lądowania na dnie krateru. Urządzenie do pobieranie próbek zassało materiał z Bennu z taką siłą, że pył i kamienie zaklinowały się przy krawędzi pojemnika. Zanim naukowcom udało się w końcu go zamknąć, część skał odleciała w przestrzeń kosmiczną. Ta niespodziewana przygoda sprawiła, że badacze nie są pewni, dokładnie ile regolitu z Bennu przyleci w niedzielę na Ziemię. Mają nadzieję, że będzie go tyle, ile zmieściłoby się do kubka – czyli ok. 250 gramów. Jeśli po otwarciu pojemnika z Bennu okaże się, że się nie pomylili, będzie to największa próbka z planetoidy, jaką kiedykolwiek pozyskaliśmy. Co się wydarzy w Utah w niedzielę Jak wygląda plan odzyskania pojemnika? W niedzielny poranek z centrum kontroli konstruktora sondy, firmy Lockheed Martin w Kolorado, zostanie wysłany sygnał do Osiris-Rex. Sonda będzie znajdowała się wówczas ok. 100 tys. km nad Ziemią. Po otrzymanie sygnału, sonda wypuści kosmiczną przesyłkę. Kapsuła – wysokości 80 cm i szerokości 50 cm − będzie opadała przez cztery godziny. W atmosferę wejdzie z prędkością 44,5 tys. km/godz. Wówczas zostanie jej już tylko 13 minut lotu. Około półtora kilometra nad Ziemią otworzy się spadochron, który spowolni kapsułę. Ma ona uderzyć w Ziemię z prędkością wynoszącą już tylko 18 km/godz. Pojemnik ma wylądować na poligonie Utah Test and Training Range, znajdującym się 130 km na zachód od Salt Lake City. Stamtąd zostanie przetransportowany do ośrodka NASA w Houston. Tam zostanie otworzony w nowym laboratorium przeznaczonym specjalnie dla próbek z Bennu – po to, by uniknąć ich zanieczyszczenia. NASA będzie na żywo transmitować zrzucenie pojemnika w niedzielę o 16:55 naszego czasu.Transmisja będzie dostępna na YouTube pod tym linkiem. Na 11 października zaplanowano zaś konferencję, na której zostanie ogłoszone, co udało się przywieźć z Bennu. ŹRÓDŁO: Phys.org Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pierwszy obiekt na celowniku Lucy. Sonda ma zbadać relikty pozostałe po tworzeniu się Układu Słonecznego
Niemal dwa lata po starcie, kamery sondy NASA Lucy zarejestrowały pierwszą z szeregu planetoid będących celem wyprawy. Na liście jest osiem obiektów. Z czego dwa to planetoidy pasa głównego, a pozostałe sześć to tzw. trojańczycy Jowisza. Czyli obiekty, które dzielą orbitę gazowego olbrzyma wokół Słońca.
W tym artykule: Pierwszy cel misji Lucy Test urządzeń sondy Dalsze plany misji Lucy Czym są planetoidy trojańskie? Misja potrwa co najmniej 12 lat Na wykonanym przez Lucy z odległości 23 milionów kilometrów zdjęciu widnieje Dinkinesh. To jedna z planetoid mieszczącego się między orbitami Marsa a Jowisza pasa głównego planetoid. Planetoida jest niewielka, jej średnica ma poniżej kilometra. Będzie ona najmniejszym celem misji Lucy. Sonda zbliży się do niej 1 listopada 2023 roku. Pierwszy cel misji Lucy Warto dodać, że Dinkinesh to etiopska nazwa słynnej skamieniałości samicy australopiteka Lucy, od której pochodzi nazwa misji. Nawiązanie do hominida jest celowe. Tak jak odnalezienie szkieletu Lucy wniosło wiele w zrozumienie ewolucji człowiekowatych, tak planetoidy, będące pozostałością po tworzeniu się Układu Słonecznego, wnoszą wiele do zrozumienia jego genezy. Nazwa pierwszej planetoidy na szlaku Lucy oznacza w język amharskim „jesteś cudowna”. Co ciekawe, planetoida otrzymała imię dopiero po wyznaczeniu jej na pierwszy cel badań Lucy, a nazwę zaproponował zespół misji. Pierwsze zdjęcia Dinkinesh wykonane przez kamery Lucy pokazują niewiele więcej niż maleńką plamkę światła, poruszającą się w przestrzeni. W związku z wielkością planetoidy, szczegóły jej powierzchni uda się zarejestrować dopiero podczas maksymalnego zbliżenia się sondy do niej. Lucy ma obserwować powierzchnię Dinkinesh z odległości 425 km. Czyli niewiele większej niż ta, na jakiej porusza się nad Ziemią Międzynarodowa Stacja Kosmiczna. Test urządzeń sondy Spotkanie Lucy z Dinkinesh ma też cel wykraczający poza badanie tego kawałka kosmicznego gruzu. Przede wszystkim Dinkinesh została dodana do planu podróży Lucy już po wystrzeleniu statku kosmicznego. Uznano, że bliskie spotkanie z planetoidą da operatorom misji możliwość przetestowania niektórych funkcji statku kosmicznego. Zwłaszcza jego systemów śledzenia, które mają na celu utrzymanie planetoidy w polu widzenia instrumentów Lucy. Dodajmy, że Lucy będzie badała kolejne planetoidy w trakcie tzw. flyby’ów, czyli po prostu przelotów w pobliżu. Jest to jedyna możliwość. Statek porusza się z prędkością 4,5 km/s. Umożliwiające wejście na orbitę wyhamowanie go wymagałoby dodatkowego paliwa. Właśnie dlatego tak istotne jest, by jego instrumenty były sprawne i nakierowane na cel. Najnowsze zdjęcie wykonane przez Lucy obejmuje około 120 tys. km. Dostrzegamy też na nim HD 34258, gwiazdę w gwiazdozbiorze Arygi, która jest niewidoczna gołym okiem. Ale mimo że gwiazda jest tak słabo widoczna, Dinkinesh jest od niej znacznie ciemniejsza. Jest około 150 tysięcy razy słabsza od gwiazdy. Dalsze plany misji Lucy Ścieżka orbitalna Lucy wiodąca przez wewnętrzny Układ Słoneczny i główny pas planetoid jest zawiła. Po opuszczeniu Dinkinesh, sonda zbliży się do Ziemi, gdzie wykona tzw. manewr asysty grawitacyjnej. Do spotkania dojdzie 13 grudnia 2024 roku. Po opuszczeniu orbity naszej planety miną kolejne cztery miesiące, zanim sonda dotrze do następnego celu. Czyli planetoidy 52246 Donald Johanson, nazwanej na cześć odkrywcy skamieniałości Lucy. To planetoida typu C, mieszcząca się w wewnętrznym pasie głównym. Sonda będzie przelatywać w pobliżu innych planetoid do 2033 roku. Wtedy odwiedzi ostatnią na swojej liście, podwójną planetoidę trojańską Jowisza o nazwie 617 Patroclus-Menoetius. Czym są planetoidy trojańskie? Właśnie planetoidy trojańskie wydają się tu najbardziej interesujące. Trojańczycy to zróżnicowana populacja małych obiektów, które są pozostałościami wczesnego Układu Słonecznego. Znajdują się teraz na stabilnych orbitach i jest ich prawie tyle, ile planetoid w głównym pasie. Naukowcy chcą wysłać kosmitom obrazek z nagimi ludźmi. Co jeszcze znajdzie się w wiadomości? Czy w ten sposób zbliżmy się do nawiązania kontaktu z kosmitami? Niektórzy wierzą, że to jest możliwe. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/naukowcy-chca-wyslac-kosmitom-obrazek-z-nagimi-ludzmi-co-jeszcze-znajdzie-sie-w-wiadomosci-ee0de8e.jpeg" width="938" height="592" alt="Naukowcy chcą wysłać kosmitom obrazek z nagimi ludźmi. Co jeszcze znajdzie się w wiadomości?" title="Naukowcy chcą wysłać kosmitom obrazek z nagimi ludźmi. Co jeszcze znajdzie się w wiadomości?" /> Nasze modele formowania się planet sugerują, że trojańczycy są pozostałościami z tego samego pierwotnego materiału, z którego uformowały się planety zewnętrzne. Zawierają wskazówki dotyczące powstawania Układu Słonecznego ponad cztery i pół miliarda lat temu. Co ciekawe niektórzy trojańczycy mogą mieć pierścienie, a nawet własne satelity, jak podwójna planetoida 617 Patroclus-Menoetius, ostatni cel na trasie Lucy. Misja potrwa co najmniej 12 lat Sonda zbada geologię powierzchni każdej z wybranych planetoid. Zbierze informacje o warstwach, składzie, liczbie i rozmieszczeniu kraterów oraz o wieku. Jej kamery zarejestrują kolory i skład powierzchni. Instrumenty Lucy zbadają właściwości regolitu i rozmieszczenie minerałów i lodów na tych ciałach niebieskich. Sonda ma badać też ich wnętrze, oceni uderzenia kraterów, pęknięcia, odsłonięte podłoże skalne i wyrzuty. Misja Lucy zaplanowana jest na 12 lat, ale na tym prawdopodobnie nie skończą się jej wojaże. Po odwiedzeniu 617 Patroklos-Menoetius, jeśli instrumenty badawcze sondy pozostaną sprawne, misja prawdopodobnie zostanie przedłużona. Źródło: Universe Today. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Coś uderzyło w Jowisza. Zdarzenie zarejestrowali astronomowie-amatorzy
Gazowy gigant Jowisz regularnie absorbuje uderzenia komet i planetoid, tym samym chroniąc wewnętrzne światy Układu Słonecznego. Ale nieczęsto udaje się uchwycić moment, w którym dochodzi do zderzenia. Ta sztuka udała się kilkorgu amatorom astronomii.
W tym artykule: Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Uderzenie komety w Jowisza Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Zarejestrowane przez teleskopy naziemne uderzenie miało miejsce 29 sierpnia o godz. 1.45 czasu standardowego w Japonii, czyli o 18.45 czasu środkowoeuropejskiego. O zdarzeniu po raz pierwszy można było przeczytać na koncie powiązanym z projektem Organized Autotelescopes for Serendipitous Event Survey (OASES) i systemem Planetary Observation Camera for Optical Transient Surveys (PONCOTS). Astronomowie-amatorzy opublikowali informację o tym wydarzeniu na X, wcześniej znanym jako Twitter. Napisali o błysku zaobserwowanym w atmosferze Jowisza. Post wzywał również innych obserwatorów do sprawdzenia własnych nagrań. Uderzenie w Jowisza zarejestrowane przez amatorów Na odzew nie trzeba było długo czekać. Niedługo później użytkownik znany jako MASA Planetary Log udostępnił własny materiał filmowy, pokazujący krótki błysk światła pochodzący z Jowisza. Błysk ten był związany z właśnie z uderzeniem komety lub planetoidy. Kolejna niezależna obserwacja została wykonana przez chińskiego astronoma amatora w mieście Zhengzhou w prowincji Henan. Również na jego nagraniu można dostrzec błysk pojawiający się w tym samym miejscu gęstej atmosfery Jowisza. – Gdy obudziłem się rano i otworzyłem X (Twittera), zobaczyłem informację, że na powierzchni Jowisza zaobserwowano błysk. Sprawdziłem własne wideo z obserwacji i na nim również widoczny był błysk, będący wynikiem uderzenia w Jowisza innego ciała niebieskiego. Miałem ogromne szczęście, że ustawiłem teleskop właśnie na to miejsce – powiedział portalowi Space.com użytkownik X przedstawiający się jako MASA Planetary Log. View oEmbed on the source website Astronomowie z grupy OASES byli zaangażowani w obserwacje Jowisza od wielu lat. Dostrzegli szereg rozbłysków, będących wynikiem uderzenia w atmosferę Jowisza małego ciała niebieskiego – komety lub planetoidy. Na koncie OASES na X (Twitter) opublikowano wysokiej rozdzielczości zdjęcie Jowisza, wykonane właśnie w momencie uderzenia. Udało się to zrobić dzięki danym dostarczonym przez grono amatorów. Te filmy pokazują, jak wielką rolę odgrywają obserwacje amatorskie. Uderzenie komety w Jowisza Jowisz wyjątkowo często doświadcza kosmicznych kolizji. Jest to spowodowane ogromnym przyciąganiem grawitacyjnym, większym od ziemskiego o 2,4 raza. A także bliskością głównego pasa planetoid, rozciągającego się pomiędzy orbitami Marsa a Jowisza. Wielokrotnie obserwowano sytuacje przechwycenia przez Jowisza jakiegoś krążącego w Układzie Słonecznym kawałka kosmicznego gruzu. W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? Niespodziewaną silną „falę gorąca” odkryto w atmosferze Jowisza. Zdaniem badaczy porusza się ona z bieguna północnego w kierunku równika w tempie tysięcy kilometrów na godzinę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/w-atmosferze-jowisza-przemieszcza-sie-gigantyczna-fala-goraca-o-temperaturze-700-st-c-skad-sie-wziela-fot-hubble-nasa-esa-a-simon-nasa-gsfc-j-schmidt-credit-james-o-donoghue-cc-by-nc-sa-796c7da.jpg" width="938" height="542" alt="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" title="W atmosferze Jowisza przemieszcza się gigantyczna „fala gorąca” o temperaturze 700 st. C. Skąd się wzięła? (fot. Hubble / NASA / ESA / A. Simon (NASA GSFC) / J. Schmidt. Credit: James O’Donoghue, CC-BY-NC-SA)" /> Jednak najważniejszą i najcenniejszą z takich obserwacji było zniszczenie komety Shoemaker-Levy 9, do czego doszło w 1994 roku. Kamery zbliżającej się do Jowisza sondy Galileo oraz Kosmiczny Teleskop Hubble’a zarejestrowały, jak przechodząca przez tzw. peryjowium (czyli punkt położony najbliżej Jowisza) w odległości 0,3 promienia planety kometa rozpada się na wiele części pod wpływem silnego pola grawitacyjnego. Uderzenie pozostawiło zmiany w atmosferze tego gazowego giganta, które udało się zarejestrować. Dzięki Jowiszowi istnieje życie na Ziemi Należy dodać, że Jowisz odgrywa ogromną rolę w ochronie wewnętrznych planet Układu Słonecznego przez uderzeniami planetoid i komet. Jego ogromne przyciąganie ściąga na siebie podróżujące w kosmosie skały lub wyrzuca je w odległe obszary Układu Słonecznego. To właśnie ta ochronna funkcja gazowych gigantów Jowisza i Saturna przyczyniła się do powstania na Ziemi warunków zdolnych podtrzymać procesy życiotwórcze. Źródło: Space.com. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
W próbkach z planetoidy Ryugu odnaleziono składniki RNA. Czy to dowód na powszechność życia w kosmosie?
Zebrane przez misję Hayabusa2 próbki z planetoidy Ryugu zawierają azotowe związki organiczne. W tym uracyl, który jest częścią RNA. Tymczasem naukowcy z Uniwersytetu Tokijskiego i z Cambridge twierdzą, że krążący w kosmosie pył i odłamki skalne mogą zawierać przetrwalniki obcych istot. Czy życie w kosmosie jest powszechne?
W tym artykule: W planetoidzie znaleziono związki chemiczne typowe dla istot żywych Planetoida Ryugu mogła być fragmentem komety Życie może podróżować przez kosmos na cząstkach pyłu Celem japońskiej misji Hayabusa2 („Sokół wędrowny 2”) było zbadanie planetoidy Ryugu oraz pobranie próbek materiału, z jakiego zbudowane jest to ciało niebieskie. Zasobnik z próbkami powrócił na Ziemię w 2020 roku. Japońscy naukowcy właśnie opublikowali informację, że w pobranym materiale znaleźli uracyl. Czyli jedną z zasad azotowych tworzących RNA. To cząsteczka, która zawiera instrukcje dotyczące syntezy białek w komórce. W próbce znaleziono także niacynę, czyli witaminę B3, która pełni ważne funkcje w metabolizmie organizmów żywych. Odkrycie, za którym stoi międzynarodowy zespół kierowany przez profesora Yasuhiro Oba z Uniwersytetu Hokkaido, to mocny dowód na to, że w kosmosie powstają ważne elementy budulcowe życia. A zatem mogły one być dostarczone na Ziemię przez meteoryty. Odkrycia zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. W planetoidzie znaleziono związki chemiczne typowe dla istot żywych – Już wcześniej w niektórych bogatych w węgiel meteorytach naukowcy znaleźli nukleozasady i witaminy. Jednak zawsze w takich sytuacjach podnoszono kwestię zanieczyszczenia próbki przez ekspozycję na środowisko Ziemi – wyjaśnił prof. Oba. – Ponieważ sonda kosmiczna Hayabusa2 zebrała dwie próbki bezpośrednio z planetoidy Ryugu i dostarczyła je na Ziemię w zapieczętowanych kapsułach, można wykluczyć zanieczyszczenie – dodaje naukowiec. Analiza próbki ujawniła nie tylko obecność uracylu i kwasu nikotynowego (niacyny), ale także innych związków organicznych zawierających azot. – W analizowanych próbkach uracyl był w niewielkich ilościach, w zakresie 6–32 części na miliard (ppb). Natomiast witamina B3 występowała obficiej, w przedziale 49–99 ppb – wyjaśnił Oba. – W próbce znaleziono również inne cząsteczki biologiczne, w tym różnorodne aminokwasy, które znajdują się w białkach i pełnią funkcje w metabolizmie – dodaje. Planetoida Ryugu mogła być fragmentem komety Zespół postawił hipotezę, że różnica w stężeniach w dwóch próbkach, zebranych z różnych lokalizacji na Ryugu, jest prawdopodobnie spowodowana ekspozycją na ekstremalne środowiska kosmiczne. Uczeni sądzą również, że związki zawierające azot były, przynajmniej częściowo, utworzone z prostszych cząsteczek, takich jak amoniak, formaldehyd i cyjanowodór. Chociaż nie zostały one wykryte w próbkach Ryugu, wiadomo, że są obecne w lodzie kometarnym. Ryugu mogła być częścią komety lub innego ciała niebieskiego, na którym mógł utworzyć się tego typu lód. – Odkrycie uracylu w próbkach z Ryugu wpisuje się w teorie pochodzenia zasad azotowych na wczesnej Ziemi – podsumowuje prof. Oba. Dodaje, że misja NASA zwana OSIRIS-REx przywiezie próbki z planetoidy Bennu już we wrześniu 2023 roku. Badania porównawcze składu tych ciał niebieskich dostarczą dalszych danych. Życie może podróżować przez kosmos na cząstkach pyłu Tymczasem międzynarodowy zespół badaczy, kierowany przez profesora astronomii Tomonori Totaniego, opublikował artykuł, w którym rozważa możliwość panspermii. Czyli wędrówki prostych form życia między ciałami niebieskimi i „zasiewaniem” ich tam, gdzie istnieją odpowiednie warunki. Według badaczy, jeśli w ciało niebieskie, na którym istnieje życie, uderzy wystarczająco duża planetoida, to odłamki skalne i pył z takiego zdarzenia mogą roznosić po kosmosie „przetrwalniki” życia. Asteroida mogła być źródłem życia na Ziemi. Znaleziono pierwszy dowód Po raz pierwszy na powierzchni asteroidy odkryto materię organiczną niezbędną do stworzenia życia - jak to istniejące na Ziemi. Świadomość, że także taka asteroida mogła być źródłem... Teoretycznie uśpione mikroorganizmy mogą przetrwać w surowym środowisku przestrzeni kosmicznej. Niektóre z nich mogą następnie znaleźć drogę do innych planet podtrzymujących życie. A tam mogą rozwinąć się i niejako zasiać nową biosferę. Prof. Totani oblicza, że już kosmiczne pyłki o szerokości około jednego mikrometra (jednej tysięcznej milimetra) byłyby wystarczająco duże, aby pomieścić coś w rodzaju jednokomórkowego organizmu. A zarazem byłyby wystarczająco małe, aby osiągnąć prędkości pozwalające na podróże międzygwiezdne. Obliczenia Totaniego pokazują, że do stu tysięcy takich kawałków pyłu kosmicznego może lądować na Ziemi każdego roku. Mogły one zostać dobrze zachowane w lodzie Antarktydy lub na dnie morskim. Źródła: International Journal of Astrobiology, Nature. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
‘Oumuamua miała własny „naturalny” napęd? Naukowcy rozwiązali zagadkę komety udającej statek kosmitów
Małe ciało niebieskie, które zaobserwowaliśmy sześć lat temu, przelatywało przez Układ Słoneczny z rosnącą prędkością. Co sprawiało, że ‘Oumuamua przyspieszała? Wyjaśnieniem są procesy fizyczne zachodzące w komecie w przestrzeni międzygwiezdnej, ogłosili naukowcy na łamach „Nature”.
W tym artykule: Zagadkowa ‘Oumuamua Długa podróż przez obszar międzygwiazdowy Zmiana składu chemicznego komety Pełne wyjaśnienie zagadki ‘Oumuamuy W 2017 r. w pobliżu Ziemi pojawiło się nieduże ciało niebieskie o niezwykłym kształcie. Było długie i płaskie. Niektórym kojarzyło się z cygarem, innym z naleśnikiem. Obiekt został zaobserwowany przez teleskop Pan-STARRS1 pracujący na wyspie Maui, na Hawajach. Nazwano go wywodzącym się z hawajskiego słowem ‘Oumuamua, które można przetłumaczyć jako „pierwszy posłaniec”. Odkrycie ‘Oumuamua stało się sensacją. Kosmiczne cygaro okazało się pierwszym wykrytym obiektem, który pochodził spoza Układu Słonecznego. Miało pewne bardzo nietypowe cechy, które podziałały na wyobraźnię nawet z reguły trzeźwo myślącym naukowcom. Zagadkowa ‘Oumuamua ‘Oumuamuę obserwowano przez cztery miesiące 2017 roku. Nakreślono jego orbitę oraz prędkość, wynoszącą ok. 87 km na sekundę (312 tys. km/godz.). Zauważono przy tym, że obiekt, oddalając się od Słońca, przyspiesza. To tzw. niegrawitacyjne przyspieszenie stanowiło niespodziankę. Co mogło być jego przyczyną? ‘Oumuamua wyglądała jak asteroida, jednak asteroidy poruszają się wyłącznie w wyniku oddziaływania grawitacji. Tymczasem na ‘Oumuamuę najwyraźniej działała jeszcze jakaś inna, dodatkowa siła. Czym był pierwszy międzygwiezdny przybysz spoza Układu Słonecznego? Jest nowa teoria o ′Oumuamua Asteroida, odłamek planety, a może statek kosmiczny? ′Oumuamua to jedna z największych astronomicznych zagadek ostatnich lat. Rozwiązaniem byłoby wykazanie, że ‘Oumuamua jest kometą. Z komet, topniejących w pobliżu Słońca, uwalniają się gazy i pyły. Działa to na nie trochę jak napęd statku kosmicznego – dając im lekkiego „kopa”. Jednak ‘Oumuamua nie miała najbardziej charakterystycznych cech komety. Czyli jasnej komy (otoczki) oraz ciągnącego się za nią rozświetlonego ogona. Czyżby ta ni to asteroida, ni to kometa, która przyspiesza sama z siebie, była obiektem pozaziemskiego pochodzenia? Do takiego wniosku doszedł prof. Abraham Loeb, astrofizyk z Harvardu. Prof. Loeb publicznie stwierdził, że ‘Oumuamua mogłaby być wrakiem statku kosmicznego zbudowanego przez Obcych. Obiektem zainteresował się program poszukiwania życia pozaziemskiego SETI. Jednak nie znaleziono niczego wskazującego, że mógłby być sztucznym tworem. Długa podróż przez obszar międzygwiazdowy Zainteresowanie, jakie wzbudziła ‘Oumuamua, sprawiło, że obiekt był uważnie obserwowany tak długo, jak długo dało się go śledzić z pomocą teleskopów. Obserwacje te zaowocowały dużą ilością zgromadzonych danych. Ich analiza doprowadziła do rozwiązania zagadki nietypowej komety. W najnowszym numerze „Naturze” przestawili je Jennifer Bergner, chemiczka z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkeley i Darryl Seligman, astrofizyk z Uniwersytetu Cornella. Naukowcy przyjęli, że gdy ‘Oumuamua opuszczała swój układ macierzysty, była typową kometą. Podobnie jak te, które znamy z Układu Słonecznego, stanowiła brudną kulę zamarzniętego wodnego lodu. Później jednak przez długi czas podróżowała przez obszar międzygwiazdowy. Przez cały ten czas była bombardowana przez promieniowanie kosmiczne. Zmiana składu chemicznego komety Wtedy właśnie jej struktura zaczęła się zmieniać. Jennifer Bergner wpadła na ten trop, sięgając po wyniki eksperymentów prowadzonych w latach 70., 80., i 90. zeszłego wieku. W ich trakcie bombardowano lód wysokoenergetycznymi cząstkami symulującymi promieniowanie kosmiczne. Pod ich wpływem w lodzie tworzył się wodór molekularny (H2). Nie uwalniał się jednak, tylko pozostawał uwięziony w lodzie – w powstających w jego środku bąblach. To właśnie spotkało ‘Oumuamuę w czasie jej międzygwiezdnej podróży. Gdy zaś wleciała do Układu Słonecznego, ciepło Słońca ogrzało powierzchnię komety. W rezultacie lód, z którego się składała, zmienił swoją postać z amorficznej na krystaliczną. Przy okazji uwolnił się zawarty w nim wodór. To z kolei sprawiło – ogłosili Bergner i Seligman – że ‘Oumuamua poruszała się z niegrawitacyjnym przyspieszeniem. Takie wyjaśnienie było już proponowane. Jednak dotychczas naukowcy nie wiedzieli, jaki gaz uwalniający się z komety mógłby powiększyć jej prędkość. Wskazywano na azot lub tlenek węgla. Sam Seligman opublikował pracę, w której typował stały wodór jako źródło „naturalnego napędu” ‘Oumuamuy. Pełne wyjaśnienie zagadki ‘Oumuamuy Tamte teorie były jednak niekompletne. Nie tłumaczyły np., co działo się z ‘Oumuamuą w czasie podróży przez obszar międzygwiazdowy – trwającej dziesiątki milionów lat. Bergner i Seligman zaproponowali zaś kompletny scenariusz losów ‘Oumuamuy. Na początku pojawia się w nim lodowa kometa podobna do tych, jakie znamy z komet Układu Słonecznego. Następnie przechodzi ona ciąg przemian fizycznych w wyniku bombardowania przez promieniowanie kosmiczne. Po znalezieniu się w pobliżu innej gwiazdy – Słońca – pod wpływem ciepła uwalnia się z niej wodór molekularny. Ciągłe wyrzucanie gazu sprawia, że obiekt zaczyna przyspieszać, jakby miał silnik. Gigantyczna kometa zmierza w kierunku Słońca. Co wiemy o komecie Bernardinelli-Bernstein? Ogromna kometa, o średnicy od 100 do 200 km odwiedza właśnie Układ Słoneczny po raz pierwszy od 3 mln lat. Jednak by zobaczyć kometę Bernardinelliego-Bernsteina wciąż konieczny będzie tel... Co ciekawe, w przypadku ‘Oumuamuy zadziałało to tylko dlatego, że kometa była nieduża, o długości kilkuset metrów. Gdyby wymiarowano ją w kilometrach, uwalnianie się gazu dałoby zbyt słaby efekt. Obiekt nie przyspieszałby. Model zaproponowany przez badaczy wyjaśnia również, dlaczego ‘Oumuamua nie miała komy. – Nawet jeśli w lodowej matrycy tej komety znajdował się pył, w jej przypadku nie następowała sublimacja lodu [czyli przemiana ze stanu stałego od razu w gazowy – przyp. red.] – mówi Seligman. – Wystarczyło, by doszło do przearanżowania lodu, by uwolnił się H2. A pył nigdy nie opuścił komety – dodaje badacz. I nie utworzył ani komy, ani ogona. Zdaniem Seligmana wszystkie zagadki ‘Oumuamuy zostały ostatecznie wyjaśnione. Natomiast może nas czekać więcej odkryć. Wiadomo już, że w 2014 r. w atmosferze Ziemi spłonął obiekt spoza Układu Słonecznego. Naukowcy zastanawiają się też, czy u wybrzeży Papui Nowej Gwinei spoczywa meteoryt spoza Układu Słonecznego. Źródło: Nature. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Dzisiaj rano koło Ziemi przeleciała planetoida wielkości meteoru czelabińskiego. Była bliżej nas niż Księżyc
Ziemię ominęła właśnie mała planetoida. Dzieliło ją od nas tylko 240 tys. km. To mniej niż dwie trzecie odległości między naszym globem a Księżycem.
W tym artykule: Nie ma ryzyka zderzenia Planetoida niewidoczna gołym okiem System wczesnego ostrzegania przed planetoidami Czy jesteśmy gotowi na uderzenie planetoidy? O istnieniu tej planetoidy dowiedzieliśmy się zaledwie trzy dni temu. 13 marca odkryto, że w stronę Ziemi zmierza niewielki obiekt. Planetoida została oznaczona jako 2023 EY. Ma wielkość domu. Dzisiaj przelatuje w pobliżu naszej planety. Ma znajdować się bardzo blisko niej. Minimalna odległość między globem a planetoidą wynosi tylko 239 tys. km. Tym samym obiekt ten znajdzie się znacznie bliżej Ziemi niż Księżyc. Nasz naturalny satelita oddalony jest od nas o 384 tys. km. Nie ma ryzyka zderzenia Chociaż planetoida 2023 EY przelatuje bardzo blisko Ziemi, nie ma się czego obawiać. Nie istnieje niebezpieczeństwo, że dojdzie do zderzenia. A nawet jeśli by istniało, zagrożenie pojawiłoby się tylko lokalnie i nie byłoby duże. Planetoida ma bowiem tylko 16 m długości. Czyli wielkość zbliżoną do meteoru czelabińskiego, który pojawił się nad Uralem w 2013 roku. Za małe by być planetą, wystarczające by ją zniszczyć Regularnie goszczą w filmach, prawie zawsze jako zagrożenie dla całego gatunku ludzkiego. Co jednak wiemy o planetoidach i kometach? W momencie wejścia w atmosferę Ziemi meteor czelabiński miał średnicę 17–20 m. Później, zbliżając się do granicy troposfery, zaczął rozpadać się na mniejsze kawałki. Wywołał falę uderzeniową, która uszkodziła kilka tysięcy budynków. Warto jednak zwrócić uwagę, że meteor czelabiński nie został wykryty przed pojawieniem się na niebie. Dziesięć lat temu był zbyt mały, by udało się go wyłapać. Nadleciał też od strony Słońca, co utrudniło wcześniejsze zaobserwowanie go. Planetoida niewidoczna gołym okiem W przypadku 2023 EY nie ma ryzyka, że obiekt wejdzie w atmosferę Ziemi. Jest też zbyt mały, by dało się go dostrzec gołym okiem. Jego obserwacja była możliwa tylko z pomocą teleskopów. Planetoida 2023 EY należy do tzw. obiektów bliskich Ziemi z grupy Apollo (ang. Apollo Near-Earth Object, Apollo NEO). Dotychczas znamy ponad 17 tys. planetoid tego rodzaju. Nazwa grupy pochodzi od planetoidy 1862 Apollo, odkrytej w latach trzydziestych poprzedniego wieku. To planetoidy, których orbita jest większa niż okołosłoneczna orbita, po której krąży Ziemia. Ale które jednocześnie mogą się bardzo zbliżać do Słońca – przecinając nie tylko naszą orbitę, ale również orbity Wenus czy nawet Merkurego. System wczesnego ostrzegania przed planetoidami Planetoida została wykrywa dzięki systemowi ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System). To system wczesnego ostrzegania przed planetoidami, który działa w ramach Instytutu Astronomii Uniwersytetu Hawajskiego. Został uruchomiony przez NASA w 2015 r. Obecnie ATLAS składa się z czterech teleskopów. Dwa znajdują się na Hawajach, jeden w Republice Południowej Afryki, a jeden w Chile. Wspólnie raz na dwadzieścia cztery godziny dokonują przeglądu całego nieba. Planetoida 2023 EY została wykryta dzięki obserwatorium Sutherland Observing Station, znajdującemu się w RPA. Czy jesteśmy gotowi na uderzenie planetoidy? Dotychczas dzięki systemowi ATLAS dowiedzieliśmy się o istnieniu 700 planetoid. Żadna z nich nie zbliżyła się do naszego globu na tyle, by istniało ryzyko zderzenia. Jednak nie jest wykluczone, że w naszą stronę może już lecieć planetoida, która ma szansę uderzyć prosto w nas. Niedawno poinformowano np. że w 2046 roku w okolicach Ziemi pojawi się planetoida. Sonda DART, która rozbiła się na planetoidzie, wyrzuciła w kosmos tysiąc ton gruzu – podaje NASA To był wyjątkowo udany test obrony planetarnej. Najnowsze dane zebrane przez włoskiego satelitę i obserwatoria naziemne pokazują, że sonda DART nie tylko przyspieszyła ruch planetoidy Dimorp... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/sonda-dart-ktora-rozbila-sie-na-asteroidzie-wyrzucila-w-kosmos-tysiac-ton-gruzu-podaje-nasa-fot-asa-nasa-9ed5a75.jpg" width="938" height="528" alt="Sonda DART, która rozbiła się na asteroidzie, wyrzuciła w kosmos tysiąc ton gruzu – podaje NASA (fot. ASA/NASA)" title="Sonda DART, która rozbiła się na asteroidzie, wyrzuciła w kosmos tysiąc ton gruzu – podaje NASA (fot. ASA/NASA)" /> Celem ATLASA jest wykrycie takich obiektów jak najwcześniej. Najlepiej lata lub nawet dekady przed potencjalnym zderzeniem. Wówczas będziemy mogli wykorzystać inne opracowywane technologie – takie jak testowany na jesieni DART – by zapobiec katastrofie. Co ciekawe, także dziś na minimalny dystans zbliżą się do nas jeszcze dwie inne planetoidy. Jedna, wielkości autobusu, znajdzie się 2 mln km od naszego globu. Druga, wielkości wieżowca, będzie oddalona od Ziemi o 4 mln km. Informacje o planetoidach, które znajdują się najbliżej Ziemi, można znaleźć na specjalnej stronie NASA Asteroid Watch. Źródła: Science Alert, space.com. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
50-metrowa planetoida zbliży się do Ziemi w Walentynki. Na szczęście dopiero za 23 lata i prawie na pewno nas minie
Eksperci do spraw obrony planetarnej dostrzegli na nocnym niebie obiekt, który powinniśmy bacznie obserwować. Mowa o planetoidzie o nazwie 2023 DW. Kosmiczna skała o średnicy prawie 50 metrów może uderzyć w Ziemię 14 lutego 2046 roku. Czy pogramy z nią w DART-a, jak z Dimorphosem?
W tym artykule: Czym jest skala Turynu? Jak daleko jest planetoida 2023 DW? Impaktor kinetyczny i ciągnik grawitacyjny Planetoida podobnej wielkości do nowoodkrytej 2023 DW spowodowała tzw. katastrofę tunguską, do której doszło 30 czerwca 1908 roku na terenie środkowej Syberii. Wówczas, mimo tego, iż kosmiczny odłamek eksplodował przed uderzeniem w powierzchnię Ziemi, powalił 80 milionów drzew na obszarze około 2150 kilometrów kwadratowych. Zgodnie z późniejszymi badaniami, planetoida przemieszczała się z prędkością 54 tys. km/godz. i rozpadła się 10 km nad powierzchnią Ziemi. Dzień 30 czerwca został ustanowiony przez ONZ Międzynarodowym Dniem Planetoid. Czym jest skala Turynu? 2023 DW plasuje się na pierwszym miejscu w tzw. w skali Turynu. To metoda kategoryzacji zagrożenia uderzeniami związanego z obiektami bliskimi Ziemi (NEO), takimi jak planetoidy i komety. Na szczęście dla nas, sklasyfikowanie jej na tej pozycji oznacza, że szansa na to, iż 2023 DW faktycznie uderzy w Ziemię, jest jak 1 do 625. Innymi słowy mamy na to 0,16 proc. szans. Tak przynajmniej wynikało z pierwszych obliczeń NASA. Europejska Agencja Kosmiczna buduje satelitarny system wczesnego ostrzegania przed zagrażającymi Ziemi planetoidami Co roku na Ziemię spada około 5200 ton niewielkich kosmicznych odpadków skalnych. Większe planetoidy pojawiają się rzadziej, ale wyrządzają znacznie więcej szkód. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/europejska-agencja-kosmiczna-buduje-satelitarny-system-wczesnego-ostrzegania-przed-zagrazajacymi-ziemi-planetoidami-9a27751.jpg" width="938" height="528" alt="Europejska Agencja Kosmiczna buduje satelitarny system wczesnego ostrzegania przed zagrażającymi Ziemi planetoidami" title="Europejska Agencja Kosmiczna buduje satelitarny system wczesnego ostrzegania przed zagrażającymi Ziemi planetoidami" /> Asteroida musiałaby osiągnąć poziom 3 na skali, aby mieć 1 procent szansy na stworzenie lokalnego zagrożenia. A to wciąż szalenie daleko do poziomu 10, który oznacza zagrażającą cywilizacji katastrofę. Skoro 2023 DW nie wydaje się groźna, po co ją obserwować? Przede wszystkim dlatego, że jej trajektoria nie jest wcale taka pewna. – Gdy dostrzegamy jakieś obiekty po raz pierwszy, potrzebujemy kilku tygodni stałych obserwacji, by zmniejszyć niepewność i odpowiednio przewidzieć ich orbity na wiele lat w przyszłości – napisała w komunikacie NASA. – Analitycy orbity będą nadal monitorować asteroidę 2023 DW i aktualizować prognozy w miarę napływu większej ilości danych. Aktualizacja pojawiła się dość szybko, bo już 16 marca. NASA podała, że ryzyko kolizji jest mniejsze niż wcześniej szacowano i wynosi 1 do 770. Oznacza to, że zagrożenie spadło do 0,13%. Europejska Agencja Kosmiczna jest jeszcze bardziej optymistyczna. Jej zdaniem szanse na zderzenie wynoszą 1 do 1548, czyli 0,06%. Jak daleko jest planetoida 2023 DW? W tej chwili wiemy, że odkryta w połowie lutego tego roku planetoida 2023 DW znajduje się obecnie około 0,14 jednostki astronomicznej (AU) od Ziemi. To w przybliżeniu 21 milionów kilometrów. Obiekt pędzi z prędkością 88 tys. km/godz. Według aktualnych wyliczeń, ten kawałek kosmicznego gruzu potrzebuje 271 dni, aby okrążyć Słońce. Możemy zobaczyć jego ruchy w czasie rzeczywistym w porównaniu z resztą Układu Słonecznego za pośrednictwem imponującego trackera, stworzonego przez Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA (JPL). Orbita 2023 DW może się zmienić m.in. w wyniku tzw. efektu Jarkowskiego, po raz pierwszy opisanego przez polskiego inżyniera Jana Jarkowskiego. Chodzi w nim o to, że poszczególne części planetoidy otrzymują różne dawki promieniowania słonecznego, przez co w różnym stopniu się nagrzewają. Oddając to ciepło, wytwarzają minimalny efekt „odrzutu”, który może zmienić trajektorię lotu. Zmiana jest minimalna, ale rośnie wraz z odległością, jaką przebywa planetoida. A, jak już powiedzieliśmy, 2023 DW ma do Ziemi 21 milionów kilometrów. Może też zmienić trajektorię po zderzeniu z innym ciałem niebieskim, które zadziała jak impaktor kinetyczny. Może się okazać, że nawet jeśli 2023 DW nie będzie stanowić bezpośredniego zagrożenia dla Ziemi, będzie dobrym obiektem do przetestowania nowych metod obrony planetarnej. Impaktor kinetyczny i ciągnik grawitacyjny O tym zadecyduje Biuro Koordynacji Obrony Planetarnej. Może ono wysłać w kierunku planetoidy impaktor kinetyczny analogiczny do satelity DART (Double Asteroid Redirection Test), który zmienił orbitę planetoidy Dimorphos, lub wypróbować coś nowego. Na przykład ciągnik grawitacyjny. Statek kosmiczny wyruszył w samobójczą misję i roztrzaskał się o powierzchnię planetoidy. Po co? Astronomowie chcą sprawdzić, czy da się w ten sposób zmienić tor zagrażających Ziemi ciał niebieskich. Do jakich wniosków doszli? Koncepcję ciągnika grawitacyjnego po raz pierwszy opisali w 2015 Edward Lou i Stanley Love z Centrum Kosmicznego Lyndon Johnson NASA. Uznali, że bezpośredni kontakt z planetoidą jest potencjalnie niebezpieczny. Dlatego do przesunięcia kosmicznej skały można użyć siły działającej na odległość, czyli grawitacji. W rzeczywistości ciągnik grawitacyjny odgrywa rolę holownika, wykorzystując własny ciąg grawitacyjny, aby popchnąć planetoidę na inną trasę. Tym ciągnikiem może być statek kosmiczny, który, lecąc równolegle do skały, będzie ją przyciągał. To pozwoli na odholowanie jej w bardziej bezpieczne dla Ziemi miejsce. Mając 23 lata do hipotetycznego uderzenia, możemy przetestować tę metodę, która przez wielu jest oceniana jako bardziej odpowiednia do ochrony przed dużymi obiektami, które mogą naprawdę zagrozić życiu na Ziemi. Źródła: NASA, CNN, ESA. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Uniwersytet Jagielloński otrzymał 3 miliony euro na własną misję kosmiczną. Co chcą badać naukowcy z Krakowa?
Skąd wzięła się woda na naszej planecie i gdzie w Układzie Słonecznym znajdują się nieznane jeszcze jej rezerwuary? Między innym na te pytania ma odpowiedzieć misja HYADES zaproponowana i prowadzona przez Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego. UJ otrzymał na nią pieniądze z Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych (ERC).
Misja HYADES nawiązuje nazwą do mitologicznych nimf, których pojawienie się zwiastowało deszcz. Woda jest tutaj bowiem kluczowa. To właśnie jej ma wypatrywać kosmiczny teleskop, który skieruje swoje oko ku małym ciałom niebieskim Układu Słonecznego. Zdaniem badaczy z Wydziału Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej Uniwersytetu Jagiellońskiego, obserwacje wodoru i deuteru wokół tego typu ciał niebieskich mogą pomóc ustalić, skąd wzięła się woda na naszej planecie. Niegdyś uznawano, że H2O jest czymś rzadkim w kosmosie. Obserwacje księżyców gazowych olbrzymów, komet, a nawet pozornie suchych miejsc, jak Mars i ziemski Księżyc udowodniły jednak, że cząsteczki wody występują w kosmosie powszechnie. Szczególnie komety są bardzo bogate w wodę. Jedna z hipotez głosi, że woda na Ziemi pojawiła się w okresie tzw. Wielkiego Bombardowania. Doszło do niego około 4,2–3,8 mld lat temu, gdy we wciąż młodą, lecz już chłodna Ziemię, uderzały bogate w wodę planetoidy i inne krążące w młodym Układzie Słonecznym okruchy lodowo-skalne. Skąd się wzięła woda w kosmosie? Były to prawdopodobnie bogate w węgiel planetoidy typu C, jakie można dziś spotkać w pobliżu Jowisza i Saturna. Ważną rolę w tworzeniu się wody odgrywał tzw. wiatr słoneczny – stały strumień naładowanych elektrycznie cząstek wypływających z korony słonecznej w przestrzeń międzyplanetarną. Składa się on głównie z jonów wodoru, które osadzały się na ziarnach pyłów w dysku protoplanetarnym. Tam łączyły się z tlenem, co w rezultacie dawało wodę. Zaskakująca hipoteza: Księżyc od miliardów lat sekretnie podkrada wodę z Ziemi Skąd się wzięła woda na Księżycu? Dotychczas zakładano, że jej źródłem były asteroidy uderzające w naszego naturalnego satelitę. Naukowcy zaproponowali właśnie dodatkowe wyjaśnieni... Jednak bezpośrednie obserwacje wody znajdującej się na planetoidach i kometach są bardzo utrudnione. – Znacznie łatwiej jest zaobserwować atomy wodoru uwolnione w gazowych otoczkach komet wskutek rozpadu cząsteczek wody – twierdzi dr Michał Drahus, kierownik projektu HYADES. Komety jako źródło wody Takie atomy emitują bardzo dużą ilość światła poprzez tzw. linię Lyman alfa. To czyni z nich niezwykle czuły „detektor” kometarnej wody. Zarówno tej zwykłej, jak i jej cięższych wariantów, o których obecności świadczy deuter – stabilny izotop wodoru. Ale obserwacje kometarnej linii Lyman alfa również nie należą do prostych ze względu na to, że znajduje się ona w zakresie dalekiego ultrafioletu pochłanianego przez ziemską atmosferę. Właśnie dlatego konieczne jest wyniesienie instrumentów ponad granicę ziemskiej atmosfery, czyli w kosmos. – Przede wszystkim przetestujemy różne grupy komet jako możliwe źródło wody na Ziemi – twierdzi dr Drahus. Zespół krakowskich badaczy zamierza wyznaczyć stosunek deuteru, czyli cięższego izotopu wodoru do podstawowego izotopu wodoru w obserwowanych kometach. Uczeni sprawdzą, czy te wartości zgadzają się ze składem izotopowym wody w ziemskich oceanach. Komety, planetoidy i obiekty spoza świata – W ciągu ostatnich 35 lat podobne badania przeprowadzono z największym trudem dla 12 komet i uzyskano niejednoznaczne wyniki – powiedział dr Drahus. – My w ramach projektu HYADES przebadamy pod tym kątem około 50 komet i to w zaledwie trzy lata! – dodaje astronom. Badania prowadzone dzięki obserwatorium HYADES mają pozwolić również określić miejsce i czas powstania komet podczas formowania się Układu Słonecznego. Inną częścią badań będą poszukiwania nieznanych dotąd zasobów wody w Układzie Słonecznym. Badacze zamierzają wziąć pod lupę m.in. grupę planetoid przypominających swym wyglądem komety. Przekonują, że informacje na temat sublimacji lodu wodnego z tych ciał dadzą unikatowy wgląd w zawartość wody w pasie głównym planetoid. I być może pozwolą odpowiedzieć na pytanie, skąd wzięły się ziemskie oceany. Ale krakowskich badaczy nie interesują wyłącznie obiekty Układu Słonecznego. Mają nadzieję zbadać również przybyszów spoza naszego świata, podobnych do odkrytej w 2017 roku planetoidy lub jądra kometarnego o nazwie Oumuamua. Kosmici odwiedzili nas w 2017 i wrócą – twierdzi profesor z Harvardu Obiekt będący wytworem pozaziemskiej zaawansowanej cywilizacji przemknął w pobliżu Ziemi w 2017 roku – twierdzi profesor astronomii z Uniwersytetu Harvarda Avi Loeb w swojej nowej książce.... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/91d925f2bcca6bd191ddb410cc6a27c008989523-6f77d67.jpeg" width="938" height="568" alt="Oumuamua była pierwszą zaobserwowaną kometą spoza naszego Układu Słonecznego (fot. ESA / Hubble / NASA / ESO / M. Kornmesser)" title="Oumuamua była pierwszą zaobserwowaną kometą spoza naszego Układu Słonecznego (fot. ESA / Hubble / NASA / ESO / M. Kornmesser)" /> – Obiekty te mają niesłychane znaczenie dla nauki, gdyż uformowały się wokół innych gwiazd. W związku z tym przynoszą nam unikatowe informacje o swoich macierzystych układach planetarnych – powiedział dr Drahus. Trzy miliony euro na badania Naukowcy liczą na kolejne podobne do Oumuamuamy odkrycia w niedalekiej przyszłości. Tym bardziej, że niedługo zostanie uruchomione długo oczekiwane obserwatorium imienia Very C. Rubin, które ma badać niebo z niezwykłą czułością. Natomiast planowane badania kolejnych obiektów międzygwiazdowych przy pomocy satelity HYADES pozwolą określić zawartość wody w małych ciałach z innych układów planetarnych, a także lepiej zrozumieć przyczyny ich zagadkowych anomalii orbitalnych przy braku wykrywalnego pyłu. Projekt HYADES został opracowany przez zespół w składzie: Michał Drahus, Piotr Guzik i Mikołaj Sabat – Obserwatorium Astronomiczne UJ, oraz Tomasz Kawalec – Instytut Fizyki UJ. Europejska Rada ds. Badań Naukowych (ERC) przyznaje granty na badania podstawowe prowadzone na terenie Unii Europejskiej od 2008 roku. Consolidator Grant, który przyznano krakowskiemu zespołowi, jest przeznaczony dla osób od 7 do 12 lat po uzyskaniu doktoratu. Wysokość grantu to dwa miliony euro, choć w szczególnych przypadkach może zostać zwiększona o kolejny milion. Projekty przedkładane radzie mogą dotyczyć wszystkich dziedzin nauki. Źródło: UJ. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Czy istnieją wieczne asteroidy? Pewien ich typ jest praktycznie niemożliwy do zniszczenia, odkryli naukowcy
Badania próbek pobranych z asteroidy Itokawa wykazały, że jest ona niemal tak stara jak Układ Słoneczny. A to wskazuje, że należy do typu planetoid, który jest nadspodziewanie trwały. I najprawdopodobniej bardzo odporny na zderzenia.
W tym artykule: Badania asteroidy Itokawa Co można wyczytać z okrucha planetoidy? Asteroida tak stara jak Układ Słoneczny Jak ochronić Ziemię? Asteroidy wydają nam się nadlatującymi z kosmosu kawałkami skał różnej wielkości. Jednak ten opis jest daleki od precyzji. Niektóre z planetoid mogą być faktycznie monolitem – czyli składać się z jednego kawałka skały. Jednak wiele z nich, szczególnie tych mniejszych, to sklejone skupisko kamieni, głazów i pyłu. Przykładem tego typu asteroidy – zwanej po angielsku rubble pile – jest Itokawa. Ten odkryty w 1998 r. obiekt przypomina podłużnego, wygiętego w środkowej części ziemniaka. Jego długość to aż pół kilometra. Asteroida ta zbudowana jest ze scalonych kamieni różnej wielkości. Niektóre z nich wyraźnie widać na jej powierzchni. Można na niej dostrzec również niewielkie kratery. Wydawałoby się, że tego rodzaju planetoidy mogą łatwo rozpaść się w zderzeniu z innymi. Ale niekoniecznie tak jest. „Asteroidy typu rubble pile są wieczne” – oznajmił zespół naukowców w tytule artykułu opublikowanego w renomowanym czasopiśmie naukowym „PNAS”. Badania asteroidy Itokawa Itokawa była badana w 2005 r. przez japońską sondę Hayabusa. Plan tej misji był ambitny. Zakładał nie tylko zbliżenie się do planetoidy i jej sfotografowanie, ale również lądowanie na jej powierzchni. Udało się tego dokonać dwukrotnie. Asteroida, która doprowadziła do zagłady dinozaurów, była dużo bardziej śmiercionośna niż do tej pory przypuszczaliśmy Ponad 66 mln lat temu asteroida o średnicy ok. 10 km uderzyła w naszą planetę. Siła uderzenia była tak duża, że przyczyniła się do zagłady dinozaurów. Najnowsze badania wykazały, że k... Gorzej poszło z pobraniem próbek gruntu z Itokawy. W przypadku obu lądowań były z tym problemy. Ostatecznie dopiero pięć lat później, gdy sonda – a konkretnie jej kapsuła powrotna – wylądowała w Australii, okazało się, że w pojemniku znalazło się nieco pyłu z Itokawy. Ostatecznie naukowcy doliczyli się w nim ok. 1,5 tys. niewielkich okruchów materii pochodzących z planetoidy. Co można wyczytać z okrucha planetoidy? Drobinki te, wielkości kilku milimetrów, nadal są przedmiotem badań. Tym razem przeprowadził je zespół prof. Freda Jourdana z australijskiego Uniwersytetu Curtin w Perth. Naukowcy użyli dwóch metod pozwalających sprawdzić, czy planetoida jest odporna na zderzenia i jaki jest jej wiek. – Itokawa nie jest pojedynczym kawałkiem skały, ale należy do rodziny asteroid typu rubble pile – mówi prof. Jourdan. – To oznacza, że składa się z luźnych głazów i kamieni, a puste przestrzenie między nimi stanowią prawie połowę jej objętości – dodaje. Asteroidy te są nieduże, porowate i występują w Układzie Słonecznym w obfitości. – Naszym celem było ustalenie, czy asteroidy typu rubble pile są trwałe, czy raczej rozpadają się przy najmniejszej kolizji – powiedział Nick Timms, współautor badań. Asteroida tak stara jak Układ Słoneczny Asteroidy, które są monolitami i mają wielkość Itokawy, wcale nie są supertrwałe. – Przewiduje się, że istnieją w pasie asteroid tylko kilka setek milionów lat. Jak na skalę kosmiczną, to nie jest długo – mówi Jourdan. 4,2 mld lat temu doszło do wielkiego zderzenia, w wyniku którego rozpadła się planetoida będąca monolitem. Mogła mieć nawet 20 km średnicy. Wtedy właśnie powstała Itokawa. Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię Historia Układu Słonecznego to dość zagadkowa układanka. Jedno jest pewne: na początku był chaos. Przeczytaj, jak powstał Układ Słoneczny. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-uklad-sloneczny-na-poczatku-byl-chaos-ktory-moze-sie-powtorzyc-i-zniszczyc-ziemie-fot-getty-images-41c4cab.jpg" width="938" height="600" alt="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" title="Jak powstał Układ Słoneczny? Na początku był chaos, który może się powtórzyć i zniszczyć Ziemię (fot. Getty Images)" /> Planetoida ta uformowała się zatem w tym samym okresie, kiedy powstawały planety Układu Słonecznego. Jak się stało, że przetrwała od tamtego czasu? Zawdzięcza to swoim fizycznym właściwościom. – Jej struktura wewnętrzna pozwala absorbować energię zderzenia – mówi Jourdan. – Odkryliśmy, że Itokawa jest jak wielka kosmiczna poduszka. Bardzo trudno jest ją niszczyć. Jak ochronić Ziemię? Odkrycie nie jest tylko ciekawostką interesującą wyłącznie dla miłośników asteroid. Jeśli asteroidy typu rubble pile są tak trwałe, to zwiększa się szansa, że potencjalna duża planetoida lecąca w przyszłości w kierunku Ziemi będzie właśnie tego typu. Wiedza o nich pozwala się lepiej na taką sytuację przygotować. – Jeśli asteroida okazałaby się zbyt duża, by zastosować uderzenie kinetyczne (przetestowane ostatnio z pomocą sondy DART), trzeba by użyć bardziej agresywnej metody. Np. z pomocą wybuchu nuklearnego wygenerować potężną falę uderzeniową, która zmieniłaby tor lotu asteroidy – mówi Nick Timms. Źródła: Conversation, phys.org, PNAS. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com