Stanisław Szukalski i „Rogate Serce” – prawdziwy enfant terrible polskiej historii sztuki
Stanisław Szukalski był charyzmatycznym polskim artystą, który większość życia spędził w USA. Jego radykalne poglądy i konflikty z krytykami sztuki sprawiły, że wielu współczesnych traktowało go bardziej jako buntownika niż artystę. Z drugiej strony, nawet najbardziej zagorzali wrogowie nie wątpili w jego talent. W rezultacie dorobek jednego z najważniejszych polskich artystów modernistycznych pozostaje w dużej mierze nieznany.
Spis treści: Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych Szukalski, artysta totalny Rogate Serce Bombardowanie Warszawy Zermatyzm Stanisław Szukalski urodził się w Warcie, nieopodal Sieradza w 1893 jako drugie dziecko Dionizego Szukalskiego i Konstancji z Sadowskich. Ojciec artysty, zawodowo pracujący jako kowal, a przede wszystkim obieżyświat, heretyk i uczestnik wojen burskich w Afryce Południowej, wyemigrował do USA w nadziei na zarobek umożliwiający utrzymanie rodziny. Stanisław wraz z matką dołączyli do niego, gdy chłopiec miał 12 lat. Nastolatek w Akademii Sztuk Pięknych W tamtych czasach Chicago było ważnym ośrodkiem amerykańskiej sztuki. Stanisław przejawiał talent artystyczny od najmłodszych lat. Był na tyle utalentowany, że trafił do Art Institute of Chicago. Od początku wyróżniał się łatwością tworzenia i niezwykle precyzyjnym warsztatem. Tam odnalazł go Antoni Popiel, rzeźbiarz i profesor, który przekonał rodziców Stanisława, by wyrazili zgodę na pobyt syna w Krakowie i uczęszczanie do słynnej krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych. Chociaż wykładowcy ASP byli bez wątpienia przychylni młodzikowi, on sam szybko zaczął pokazywać swoją rogatą duszę. Ponoć gdy rzeźbiarz Konstatny Laszczka chciał sprawdzić talent chłopca i polecił mu wyrzeźbić postać pozującej modelki, Szukalski wyrzeźbił tylko jej kolano. Jednak zrobił to tak dobrze, że Laszczka, doświadczony wykładowca, zgodził się przyjąć go na studia. Jego edukacja nie trwała długo, a relacje z wykładowcami były napięte. Po trzech latach Szukalski wrócił do Chicago i rozpoczął najważniejszy okres swojej twórczości, który trwał do 1939 roku. W tym czasie opublikował dwie duże monografie: „The Work of Szukalski” (1923) oraz „Projects in Design” (1929). W 1925 roku wziął udział w Międzynarodowej Wystawie Nowoczesnych Sztuk Dekoracyjnych w Paryżu, gdzie otrzymał Grand Prix, dyplom honorowy oraz złoty medal. Jego osobowość, twórczość oraz skrajnie antyinstytucjonalne i indywidualistyczne poglądy miały znaczący wpływ na życie artystyczne Chicago. Szukalski, artysta totalny Stanisław Szukalski parał się rzeźbą, malarstwem, rysunkiem oraz teoriami naukowymi. Mieszkał zarówno w Stanach Zjednoczonych, jak i w Polsce. Jednak tak naprawdę czuł się obywatelem świata, a jednocześnie patriotą bez ojczyzny. Był modernistą, na którego wpływ wywarli Auguste Rodin oraz Michał Anioł. Jego styl można interpretować jako połączenie elementów mitologicznych i erotycznych z domieszką surrealizmu. W początkowych latach inspirował się nowoczesnością „Młodej Polski”, natomiast później fascynowała go sztuka starożytnych cywilizacji, zwłaszcza kultura Mezoameryki. W jego pracach dominuje często zdeformowane i traktowane fragmentarycznie ludzkie ciało. Szukalski przejawiał niezwykłą zdolność łączenia stylów różnych epok i kultur. Na przykład zestawiał sztukę rdzennych mieszkańców Ameryki z elementami słowiańskimi. Choć jego sztuka wydawała się kosmopolityczna, nieustannie dążył do stworzenia nowej formy sztuki polskiej. Aby tego dokonać, powołał grupę artystyczną „Rogate Serce”. Powstała w 1929 roku w ramach spotkań towarzyszących wystawie Szukalskiego w Pałacu Sztuki w Krakowie. Rogate Serce Stanisław Szukalski wyznawał romantyczną ideę mówiącą, że jeden człowiek może reprezentować naród. Oczywiście to siebie widział w roli narodowego geniusza. Wokół niego zgromadziła się grupa artystów poszukujących inspiracji w kulturze dawnych ziem słowiańskich. Mottem grupy było: „Miłość, walka”. Grupa działała przez siedem lat, organizując liczne wystawy w całej Polsce oraz publikując artykuły w czasopismach i własnym periodyku „KRAK”. W tym czasie do głosu doszedł silny antysemityzm i antykatolicyzm Szukalskiego i jego podopiecznych. Twierdził, że ci, którzy nie podziwiają jego twórczości, są Żydami. W latach 30. Polska nadal była krajem silnie związanym z tradycyjnym katolicyzmem. Szukalski uważał katolików za niewolników. Według niego tylko osoby niereligijne były prawdziwymi Polakami i patriotami. Jego biograf, Lechosław Lameński, twierdził również, że w tym okresie zaczął wykazywać objawy schizofrenii, które miały go prześladować przez całe życie. Nacjonalizm Szukalskiego dobrze widać w rzeźbie z 1932 roku zatytułowanej „Remussolini”, stworzonej dla Benito Mussoliniego. Inspiracją dla dzieła była rzymska wilczyca kapitolińska, jednak artysta zastąpił ją postacią Mussoliniego ukazanego jako połączenie człowieka i zwierzęcia. Hybryda ta wykonuje charakterystyczny faszystowski gest. W ten sposób artysta przekształcił wizerunek bohaterskiego Duce w figurę przypominającą matkę karmiącą potomstwo. Bombardowanie Warszawy Około 1935 roku powrócił do Polski, gdzie otrzymał od władz pracownię. W tym okresie stworzył między innymi rzeźbę Bolesława Chrobrego oraz Pomnik Górnika. W przedstawieniu króla ukazał scenę zabójstwa biskupa, wyraźnie akcentując swoje antykatolickie przekonania. Kres tym poglądom przyniosła druga wojna światowa. Bombardowanie Warszawy doprowadziło do zniszczenia jednej trzeciej miasta, w tym pracowni artysty. Cały jego dorobek został zniszczony, a on sam przez dwa dni pozostawał uwięziony pod ruinami. Po tym doświadczeniu wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Trafił tam bez swoich dzieł i bez środków do życia. Jego ostatnie dzieło, wykonane w 1979 roku, zatytułowane „Katyń – ostatni oddech”, nawiązuje do zbrodni katyńskiej. Rzeźba przedstawia brutalne egzekucje polskich oficerów i przedstawicieli inteligencji dokonane przez Sowietów. Artysta zawarł w niej swój gniew wobec doświadczeń wojennych, a także wyraźną niechęć wobec komunizmu i silne przywiązanie do własnego narodu. Zermatyzm W 1940 roku osiadł w Los Angeles i żył w skromnych warunkach. Pod koniec życia stworzył pseudonaukową teorię „Zermatyzmu”, nazwaną od szwajcarskiego miasta Zermatt. Według niej ludzkość wywodzi się z Wyspy Wielkanocnej oraz była kontrolowana przez hybrydy ludzi i „yeti”. Teoria ta nie ma żadnych podstaw naukowych. Szukalski analizował sztukę pierwotną różnych kultur, próbując rozszyfrować język symboli. Napisał ponad 40 tomów poświęconych pochodzeniu ludzkości i języka. Podczas pobytu w Kalifornii Szukalski zaprzyjaźnił się z ojcem Leonardo DiCaprio. Sam Leonardo traktował go jak dziadka. W 2018 roku sfinansował film „Struggle: The Life and Lost Art of Stanisław Szukalski” i stał się kolekcjonerem jego dzieł. Szukalski zmarł w 1987 roku w Los Angeles, a jego prochy rozsypano na Wyspie Wielkanocnej. Łącznie stworzył 174 rzeźby oraz setki obrazów i rysunków, z których większość nie przetrwała, a część ocalałych prac trafiła do kolekcji w USA. Film o Stanisławie Szukalskim można znaleźć w serwisie Netflix. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Rembrandt stworzył nową erę malarstwa. Jego geniusz światłocienia przetrwał stulecia
Rembrandt Harmenszoon van Rijn był artystą, który nie tylko zdefiniował estetykę swojej epoki, ale także rzucił wyzwanie wcześniej przyjętym regułom malarstwa. Choć spoczął w nieoznaczonym grobie, pozostawił po sobie setki płócien, rycin i rysunków, które do dziś fascynują historyków sztuki i kolekcjonerów na całym świecie. Jak wielki Rembrandt kształtował historię europejskiego malarstwa? Na to i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Początek drogi syna młynarza Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Technika i warsztat Uczniowie i wpływ Osobista tragedia i upadek finansowy Przez wieki Rembrandtowi przypisywano ponad 2 tys. prac. Współczesne badania zredukowały tę liczbę do około 300 autentycznych płócien. To jednak dowodzi potężnego wpływu artysty na swoich uczniów i sprawności działania jego warsztatu. Rembrandt van Rijn stworzył coś, czego nie udało się wielu innym – markę, która przetrwała stulecia. Sam mistrz do dziś pozostaje symbolem artystycznej wolności i bezkompromisowości. Początek drogi syna młynarza Rembrandt urodził się 15 lipca 1606 roku w Lejdzie – mieście uniwersyteckim o bogatej tradycji intelektualnej. Był dziewiątym z dziesięciorga dzieci Harmena Gerritszoona van Rijna i Neeltgen Willemsdochter van Zuytbrouck. Jego ojciec był zamożnym młynarzem, a matka – córką piekarza. Rodzina miała więc zapewnioną stabilność finansową i możliwość kształcenia dzieci na poziomie wykraczającym poza rzemieślnicze standardy. Młody Rembrandt uczęszczał do szkoły łacińskiej, gdzie zdobył gruntowne wykształcenie w zakresie języków klasycznych i wiedzy biblijnej. Edukacja w kierunku humanistycznym miała kluczowe znaczenie dla jego późniejszej umiejętności inscenizowania skomplikowanych scen historycznych i rozumienia niuansów teologicznych. W 1620 roku trafił na Uniwersytet w Lejdzie, jednak młody van Rijn szybko porzucił studia akademickie na rzecz malarstwa. Jego pierwszym nauczycielem został Jacob van Swanenburgh – artysta specjalizujący się w widokach architektury oraz mrocznych wizjach piekła i podziemi. To właśnie w jego pracowni Rembrandt opanował fundamenty warsztatu: przygotowywanie farb, gruntowanie podobrazi i, co istotne w kontekście jego późniejszej twórczości, fascynację efektami świetlnymi wywoływanymi przez ogień i jego odblaski na przedmiotach. U Swanenburgha terminował przez trzy lata. Fundament amsterdamskiego stylu historycznego Decydującym momentem w edukacji Rembrandta był pobyt w Amsterdamie, gdzie uczył się pod okiem Pietera Lastmana, uznawanego wówczas za jednego z czołowych malarzy historycznych. Grupa, do której należał Lastman, później znana jako prerembrandtyści, odegrała kluczową rolę w kształtowaniu holenderskiego malarstwa narracyjnego. Artyści tacy jak Jan Pynas, Jacob Pynas, Claes Moyaert, Jan Tengnagel i François Venant pełnymi garściami czerpali z rzymskiego stylu Adama Elsheimera, który tworzył niewielkie obrazy historyczne o niezwykłej dbałości o detal i realizm oświetlenia. Lastman „zaimportował” ten styl do Amsterdamu, rezygnując z manierystycznej przesady na rzecz psychologicznej głębi i precyzyjnego wyboru momentu akcji. To właśnie od niego Rembrandt nauczył się wybierać tzw. moment przełomowy – chwilę, w której los bohatera ulega gwałtownej zmianie. Pozwoliło mu to na maksymalne wykorzystanie ekspresji twarzy i gestów. Złoty wiek Amsterdamu W 1631 roku Rembrandt przeniósł się do Amsterdamu – miasta, które patrycjatowi i kupcom w tamtym czasie oferowało niemal nieograniczone możliwości. W obliczu braku zleceń ze strony zreformowanego kościoła, to właśnie przedstawiciele tych warstw społecznych stali się głównymi mecenasami sztuki. Wciąż jeszcze „raczkujący” artysta zamieszkał u handlarza sztuką Hendricka van Uylenburgha, co pozwoliło mu na szybkie wejście na lukratywny rynek portretowy. Kluczową rolę w rozwoju kariery Rembrandta odegrał Constantijn Huygens. Sekretarz księcia Fryderyka Henryka i wpływowy mąż stanu jako jeden z pierwszych dostrzegł geniusz artysty, chwaląc jego zdolność do oddawania „pasji duszy” – głębokich emocji, które według niego Rembrandt przedstawiał lepiej niż mistrzowie antyku czy renesansu. Dzięki jego protekcji otrzymał prestiżowe zamówienia od dworu w Hadze, co ugruntowało jego reputację jako czołowego artysty Republiki Zjednoczonych Prowincji. W 1634 roku Rembrandt poślubił Saskię van Uylenburgh, kuzynkę swojego gospodarza i córkę burmistrza Leeuwarden. Małżeństwo otworzyło przed nim drzwi do świata wyższej klasy średniej i arystokracji. W tym samym roku został członkiem Gildii św. Łukasza, dzięki czemu mógł oficjalnie prowadzić pracownię i przyjmować uczniów. Technika i warsztat Malarstwo Rembrandta opierało się na dwóch technicznych filarach – innowacyjnym wykorzystaniu światłocienia i eksperymentalnym podejściu do faktury farby. Nie stosował światła jedynie w celu budowania formy. W jego rękach, było czymś w rodzaju narzędzia narracyjnego, które prowadziło oko widza do kluczowych punktów przedstawionego dramatu. W przeciwieństwie do współczesnych mu malarzy, którzy dążyli do idealizacji, portretował ludzi z bezlitosnym realizmem, pokazując zmarszczki, niedoskonałości cery, a nawet ślady po zdjętych pończochach na nogach w trakcie portretowania aktów. Współcześni eksperci wykazali, że w celu uzyskania jedności obrazowej, Rembrandt stosował technikę grupowania pigmentów. Zamiast mieszać kolory na palecie do uzyskania jednolitego tonu, strategicznie rozmieszczał ten sam pigment zarówno w strefach jasnych, jak i ciemnych, wykorzystując zjawisko kontrastu symultanicznego. W rezultacie kolor wydaje się jaśniejszy lub ciemniejszy, zależnie od otaczających go tonów. To właśnie ta technika odpowiada za naturalną głębię i trójwymiarowość jego obrazów. W jasnych partiach nakładał grubą warstwę farby, dzięki czemu światło fizycznie odbijało się od faktury płótna, natomiast cienie malowane były cienkimi, transparentnymi warstwami. Arcydzieło w ruchu W 1642 roku, na który przypada szczytowy okres jego kariery, Rembrandt ukończył najbardziej znane dzieło holenderskiego złotego wieku – „Straż nocną”, a właściwie „Kompanię Fransa Banninga Cocqa i Willema van Ruytenburgha”. Obraz ten był rewolucyjny pod każdym względem. Tradycyjne portrety milicyjne były statycznymi przedstawieniami rzędów postaci. On natomiast przedstawił oddział w momencie wymarszu, tworząc dynamiczną scenę historyczną. Płótno mierzące ok. 400 na 500 cm zostało bezlitośnie przycięte w 1715 roku, by mogło zmieścić się między dwiema kolumnami w amsterdamskim ratuszu. W następstwie tego zabiegu, dzieło utraciło dwie postaci po lewej stronie i fragmenty architektury na górze. Jednak dzięki współczesnej technologii i kopii autorstwa Gerrita Lundensa, udało się cyfrowo zrekonstruować brakujące fragmenty. Warto wspomnieć, że nazwa „Straż nocna” jest w istocie wielkim nieporozumieniem. Pociemniały z czasem werniks sprawił, że XVIII-wieczni widzowie uznali scenę za nocną, podczas gdy badania po konserwacji w latach 40. XX wieku potwierdziły, że akcja dzieje się w dzień. Wskazuje na to choćby kąt, pod którym pada cień dłoni kapitana Cocqa. Uczniowie i wpływ Rembrandt był nie tylko genialnym malarzem, ale także sprawnym nauczycielem i przedsiębiorcą. Przez jego pracownię przeszło co najmniej 50 uczniów, co w XVII wieku było liczbą imponującą. Każdy z nich płacił mistrzowi około 100 guldenów rocznie, a Rembrandt dodatkowo czerpał zyski ze sprzedaży ich prac i rycin. Styl Rembrandta był tak dominujący, że prace jego uczniów często mylono z dziełami mistrza. Przykładem jest słynny „Portret Elisabeth Bas”, długo uważany za Rembrandta, a obecnie przypisywany Ferdinandowi Bolowi. Innym przypadkiem jest „Portret w ryngrafie” z Mauritshuis, który po latach badań okazał się warsztatową kopią oryginału z Norymbergi. Wśród uczniów mistrza na szczególną uwagę zasługuje Carel Fabritius, jako artysta łączący Rembrandta z Janem Vermeerem. W swoich wczesnych pracach, takich jak „Wskrzeszenie Łazarza”, kopiował gęstą fakturę i ciepłe barwy Rembrandta, jednak po przeprowadzce do Delft wypracował własny, rewolucyjny styl oparty na jasnych, słonecznych tłach i eksperymentach z perspektywą. Jego śmierć w wybuchu składu prochu w 1654 roku przerwała jedną z najbardziej obiecujących karier stulecia. Osobista tragedia i upadek finansowy Pomimo statusu jednego z najlepiej opłacanych artystów swoich czasów, po 1642 roku życie Rembrandta wykonało zwrot o 180 stopni. Śmierć Saskii była ciosem, po którym artysta nigdy w pełni się nie podniósł. Z czwórki ich dzieci przeżył jedynie syn Titus. Reputację artysty mocno nadszarpnął romans z nianią syna, który zakończył się oskarżeniem o niedotrzymanie obietnicy małżeństwa. Później związał się z Hendrickje Stoffels, z którą miał córkę Cornelię. Ze względu na zapisy w testamencie Saskii, Rembrandt nie mógł się ożenić z Hendrickje bez utraty majątku, co doprowadziło do ekskomuniki Hendrickje przez Kościół zreformowany za życie w grzechu. Kryzys finansowy osiągnął apogeum w 1656 roku. Próby spłaty ogromnego kredytu za dom przy Breestraat i ryzykowne inwestycje doprowadziły do bankructwa. Rembrandt zmarł 4 października 1669 roku w Amsterdamie. Został pochowany w nieoznaczonym grobie w kościele Westerkerk. Nasz autor Artur Białek Współpracownik National-Geographic.pl. Wcześniej związany m.in. z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. Pisał dla tytułów takich jak: „Kulisy Powiatu”, „AndroidNow” (gdzie pełnił także funkcję redaktora naczelnego) i „Bezpieczna Podróż”. Z wykształcenia jest ekonomistą, ale bardziej z przypadku niż zamiłowania. Jego największą pasją są podróże, zwłaszcza do miejsc wysokich, stromych i skalistych. Niewiele brakuje mu do zdobycia Korony Gór Polski, ale jego ambicje sięgają dalej. Lepiej niż w otoczeniu betonu i wielkopłytowej zabudowy czuje się wśród drzew i gór, które są jego największą miłością (zaraz obok ekosystemów leśnych), a obiektyw jego aparatu woli architekturę zabytkową niż nowoczesną. Najbardziej interesuje go historia współczesna, jako ta najlepiej poznana i pozostawiająca najmniej znaków zapytania. Wszystkie zwierzęta uważa za równorzędnych mieszkańców Ziemi. Zgodnie ze swoimi zainteresowaniami, w „National-Geographic.pl” pisze przede wszystkim o przyrodzie i historii. Zagorzały przeciwnik betonozy. Prywatnie opiekun dwóch wspaniałych gryzoni.
Światowa gwiazda street artu tworzy mural w Warszawie. Praca nawiąże do polskiej tradycji
W Warszawie pojawi się nowa praca znanej na całym świecie twórczyni street artu. NeSpoon, która zasłynęła tworząc murale przedstawiające koronkarskie rzemiosło, tym razem wykorzysta motywy związane z tradycją z Koniakowa – jednego z najbardziej zasłużonych ośrodków tej formy sztuki. Zainteresowani będą mogli nie tylko podziwiać ostateczny efekt, ale również śledzić proces powstawania zjawiskowej pracy.
NeSpoon to pochodząca z Polski artystka, której prace można podziwiać na całym świecie. Nie zdobią one jednak muzealnych ekspozycji – żeby je dostrzec, należy nabrać zdecydowanie „szerszej” perspektywy. Artystka jest autorką setek prac rozłożonych po całym świecie – od Łodzi po Hongkong. Tym razem Polka bierze na warsztat przestrzeń warszawskiej Domoteki. Koronkowy znak rozpoznawczy Przestrzeń miejska, w której wielu artystów wyraża swoje idee, wartości i sprzeciwy, często staje się nieoczywistym elementem zwiedzania danego miejsca. Poprzez obserwowanie pozostawionych na ścianach budynków grafik możemy dostrzec aktualnie panujące nastroje społeczne. Graffiti oraz murale ukazują nam to, wobec czego mieszkańcy danego miasta się sprzeciwiają, a co popierają. W podobnym duchu swoje prace tworzy NeSpoon – autorka znana na całym świecie z umiłowania do koronkowych motywów. Artystka wykorzystuje ten rodzaj sztuki nie tylko do upiększania danej przestrzeni, ale również do przypominania o tej wyjątkowej formie tradycji. Artystka, której pseudonim jest nawiązaniem do cytatu ze słynnej serii filmowej „Matrix”, podkreśla globalny charakter koronek. W rozmowie z „Czwórką” w następujących słowach NeSpoon określa istotność tej formy sztuki: „Maluję koronki na całym świecie, ludzie opowiadają mi o swoich rodzimych tradycjach koronkarskich. Jeszcze nie spotkałam kraju, w którym koronek by nie było”. Koronka koniakowska na warszawskim Targówku Początek 2026 roku to dla NeSpoon czas pracy nad nowym muralem – tym razem umiejscowionym w warszawskiej Domotece. Praca ozdobi tamtejsze wnętrze, tworząc zarówno wyjątkową ozdobę, jak i symbol polskiej tradycji. Mural przedstawia bowiem słynną koronkę koniakowską – XIX-wieczną technikę wykształconą w województwie śląskim, która w 2017 roku została wpisana na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego. Ta forma sztuki wyróżnia się unikatowością każdej stworzonej koronki, która powstaje bez użycia szablonów. W ten sposób każda praca stanowi oddzielne – odmienne od innych – dzieło sztuki. Praca nad nowym muralem już trwa, a zainteresowani mogą podziwiać proces tworzenia dzieła. Choć premiera nowego dzieła sztuki planowana jest na koniec marca, już teraz warto odwiedzić „pracownię” NeSpoon i zobaczyć, jak powstaje to wyjątkowe dzieło. Domoteka mieści się pod adresem Malborska 41 w Warszawie. Koronki z całego świata Autorka podkreśla globalne znaczenie tej formy sztuki. Jej prace można podziwiać nie tylko w Warszawie (pierwszy mural powstał przy ulicy Grójeckiej 9 na budynku XXI Liceum Ogólnokształcącego im. Hugona Kołłątaja), ale i w innych zakątkach globu. Dzieła NeSpoon zdobiły m.in. Instytut Polski w Delhi, budynek w centrum Hongkongu czy gmach muzeum w francuskim mieście Blagnac. W każdym z tych miast artystka nawiązywała do technik koronkarstwa z danego kraju, tworząc wyjątkowy, ponadpaństwowy dialog artystyczny. Jej realizacje pokazują, że tradycyjne rzemiosło może stać się inspiracją dla współczesnej sztuki ulicznej i zyskać zupełnie nowy kontekst w przestrzeni publicznej. Dzięki temu lokalne wzory i motywy, często znane jedynie w danym regionie, zyskują miejsce w globalnej opowieści o kulturze i wspólnym dziedzictwie. Źródło: Polskie Radio Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Najstarszy most w Paryżu przejdzie spektakularną metamorfozę. Zamieni się w ogromną grotę
Już wkrótce najstarszy most w Paryżu zmieni się w niezwykłą, monumentalną grotę. Instalacja zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf” przekształci historyczną przeprawę nad Sekwaną w artystyczną przestrzeń przypominającą skalną jaskinię. Projekt będzie jednocześnie hołdem dla słynnej instalacji stworzonej przez artystyczny duet Christo i Jeanne-Claude, którzy w 1985 roku „opakowali” ten most w złocisty materiał. Nowa realizacja ma zapewnić mieszkańcom i turystom wyjątkowe doświadczenie – co ważne, dostępne dla wszystkich bezpłatnie.
Paryż od dekad pozostaje jedną z najważniejszych europejskich stolic sztuki współczesnej, w której przestrzeń publiczna często staje się miejscem spektakularnych projektów artystycznych. W ostatnich latach świat obiegły zdjęcia monumentalnej instalacji na Łuku Triumfalnym, przygotowanej według koncepcji Christo i Jeanne-Claude. Teraz francuska stolica zapowiada kolejne wydarzenie tego typu. W czerwcu 2026 roku na moście Pont Neuf pojawi się immersyjna instalacja przygotowana przez znanego artystę JR, który planuje całkowicie odmienić wygląd tej historycznej przeprawy i stworzyć jedną z najbardziej niezwykłych atrakcji artystycznych nad Sekwaną. „La Caverne du Pont Neuf”. Monumentalna instalacja zmieni najstarszy most Paryża Projekt, który już wkrótce odmieni jeden z najbardziej rozpoznawalnych mostów w Paryżu, przygotowywany był przez wiele miesięcy. Prace nad nim rozpoczęły się w styczniu 2025 roku, kiedy artysta JR wraz ze swoim zespołem zaprezentował w hangarze na lotnisku Orly ogromny, 15-metrowy prototyp instalacji. Test pozwolił sprawdzić zarówno jej konstrukcję techniczną, jak i efekt wizualny. Finalna realizacja pojawi się na moście Pont Neuf od 6 do 28 czerwca 2026 roku, kiedy historyczna przeprawa nad Sekwaną zostanie przekształcona w monumentalną instalację zatytułowaną „La Caverne du Pont Neuf”. Przez trzy tygodnie most przestanie być jedynie elementem miejskiej infrastruktury i zamieni się w spektakularną przestrzeń artystyczną przypominającą skalną grotę. Konstrukcja o powierzchni 2400 m² powstanie z dziesiątek nadmuchiwanych segmentów wypełnionych powietrzem, które stworzą rzeźbiarską formę o fakturze przypominającej kamień. Zewnętrzną warstwę instalacji stanowić będzie specjalnie zadrukowana tkanina, nadająca całości efekt trompe-l’œil – iluzji skalnej struktury wyrastającej z mostu. Projektowi towarzyszyć będzie także ścieżka dźwiękowa przygotowana przez francuskiego muzyka Thomasa Bangaltera (członka legendarnego Daft Punk) oraz doświadczenia rozszerzonej rzeczywistości (AR). Instalacja o wadze 5 ton ma być dostępna dla wszystkich bezpłatnie i przez całą dobę. Będzie można oglądać ją z różnych punktów miasta – spacerując po moście, z brzegów Sekwany, z pobliskich mostów, a nawet z Wieży Eiffla. Jak podkreśla JR, inspiracją dla projektu były kamieniołomy, z których przed wiekami wydobywano kamień do budowy Pont Neuf. – Moja wizja tego projektu ma korzenie zarówno w przeszłości, jak i teraźniejszości tego kultowego mostu – tłumaczy artysta. Pont Neuf i hołd dla Christo oraz Jeanne-Claude Most Pont Neuf, mimo swojej nazwy oznaczającej „Nowy Most”, jest w rzeczywistości najstarszą przeprawą w Paryżu. Został ukończony w 1607 roku za panowania Henryka IV i od początku wyróżniał się nowatorskimi rozwiązaniami architektonicznymi. Był pierwszym mostem w mieście w całości zbudowanym z wapienia luteckiego – kamienia, który stał się charakterystycznym materiałem dla paryskiej architektury. Jako jeden z pierwszych posiadał także szerokie chodniki dla pieszych, dzięki czemu szybko stał się miejscem spotkań, handlu i ulicznych występów. Z mostu roztacza się widok na Sekwanę oraz wyspę Île de la Cité, dlatego przez stulecia inspirował artystów, malarzy i fotografów, stając się jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów francuskiej stolicy. To właśnie tutaj w 1985 roku powstało jedno z najbardziej spektakularnych dzieł sztuki w przestrzeni publicznej XX wieku – „The Pont Neuf Wrapped” autorstwa artystycznego duetu Christo i Jeanne-Claude. Para zasłynęła z monumentalnych instalacji polegających na tymczasowym „opakowywaniu” budowli i krajobrazów. W przypadku Pont Neuf most został pokryty około 40 tysiącami metrów kwadratowych złocistej tkaniny, mocowanej przy pomocy kilometrów lin i ton stalowych łańcuchów. Projekt przyciągnął wówczas około trzech milionów odwiedzających, a jego efemeryczny charakter – instalacja istniała jedynie przez dwa tygodnie – stał się symbolem idei sztuki przemijającej. Nowa realizacja JR, zatytułowana „La Caverne du Pont Neuf”, powstaje właśnie jako hołd dla tej historycznej interwencji sprzed czterdziestu lat. Artysta nawiązuje do dziedzictwa Christo i Jeanne-Claude, podkreślając, że sztuka w przestrzeni publicznej powinna skłaniać do ponownego spojrzenia na znane miejsca i odkrywania ich na nowo. Źródła: Time Out, JR Art, Metalocus Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To tutaj artyści uciekli z drogiego centrum miasta. Powstała dzielnica wolności i eksperymentu
Montparnasse, znane na całym świecie jako synonim awangardy i symbol szalonych lat 20., zajmuje szczególne miejsce w topografii i historii Paryża. Formalnie, jako dzielnica administracyjna, obszar ten jest w całości zlokalizowany w 14. dzielnicy. To jednak jedynie administracyjny wycinek terytorium. Historycznie i kulturowo Montparnasse rozciąga się znacznie szerzej, a jego znaczenie wykracza poza ramy zwykłego miejsca zamieszkania. Jaka jest historia dzielnicy artystycznej bohemy? Co warto zobaczyć, zwiedzając to miejsce? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Granice Montparnasse Gdzie ta góra? Historia Montparnasse Atrakcje Montparnasse Montparnasse, dzielnica zrodzona z gruzowiska, stała się centrum paryskiej sztuki, by później upaść pod ciężarem betonu i komercji. Klimat belle epoque zachował się tam jednak do dziś, mimo że na przestrzeni lat dzielnica przeszła radykalną transformację, która zresztą trwa do dziś. Granice Montparnasse „Quartier du Montparnasse” znajduje się na lewym brzegu, w części Paryża, która od wieków jest siedzibą artystów i intelektualistów. Jako mniejsza, 53. jednostka administracyjna francuskiej stolicy, wchodzi w skład 14. dzielnicy. Rozpoczyna się od Ogrodu Luksemburskiego i rozciąga aż do administracyjnych granic miasta. Należy podkreślić, że w świadomości kulturowej, granice Montparnasse są znacznie szersze i de facto dotykają trzech dzielnic – 14., 15. i 6. – obejmując kluczowe skrzyżowania Bulwaru Montparnasse z Rue de Rennes. Gdzie ta góra? Nazwa „Montparnasse”, czyli „góra Parnas”, wprowadza pewien dysonans poznawczy. Na miejscu próżno bowiem szukać tytułowej góry. W przeciwieństwie do Montmartre, który dumnie wznosi się nad miastem, Montparnasse jest terenem w przeważającej mierze płaskim. Skąd zatem wzięła się ta nazwa? Termin „Montparnasse” pojawił się w XVII wieku jako wyraz ironii. Studenci z pobliskiej Dzielnicy Łacińskiej, uciekając od rygoru Sorbony, przychodzili tam, by recytować poezję i raczyć się winem. W tamtym czasie znajdowało się tam sztuczne wzgórze, utworzone z gruzu i odpadów wydobywanych z podziemnych kamieniołomów wapienia – tego samego, z którego zbudowano Notre-Dame i Luwr. To na tej stercie śmieci młodzi poeci ogłosili powstanie nowej siedziby muz, nawiązując do mitycznego greckiego Parnasu. W XVIII wieku, podczas wielkich prac urbanistycznych związanych z wytyczaniem Boulevard du Montparnasse, wzgórze zostało zniwelowane. Fizyczna góra zniknęła, ale nazwa – będąca świadectwem potęgi słowa i ironii – przetrwała, stając się fundamentem tożsamości dzielnicy. Historia Montparnasse Zanim Montparnasse stał się salonem Paryża, było jego zapleczem rozrywkowym. Kluczowym momentem w rozwoju dzielnicy była budowa muru celnego pod koniec XVIII wieku. Montparnasse znalazł się tuż za nim, co miało fundamentalne konsekwencje ekonomiczne. Towary sprzedawane poza granicami miasta nie były obciążone podatkiem octroi. Oznaczało to, że wino na Montparnasse było znacznie tańsze niż w centrum Paryża. Ten prosty mechanizm fiskalny doprowadził do eksplozji życia rozrywkowego. Powstały tam niezliczone lokale z muzyką i trunkami i kabarety. Rue de la Gaîté (ul. Radości) zyskała swoją nazwę właśnie w tym okresie, stając się mekką dla robotników i studentów, szukających taniej zabawy. To dziedzictwo hedonizmu i biesiadowania stało się fundamentem, na którym wiek później wyrosła kultura kawiarniana. Wielka migracja artystów Początek XX wieku przyniósł ogromną zmianę kulturalną. Dzielnica Montmartre, dotychczasowa stolica bohemy, stała się ofiarą własnej legendy. Rosnące czynsze i napływ turystów wypychały artystów poszukujących spokoju i tanich pracowni. Alternatywą stała się dzielnica Montparnasse. Migracja ta nie była natychmiastowa, ale nieuchronna. Picasso, Modigliani, Soutine, Chagall – wszyscy oni przenieśli się na lewy brzeg, zasiedlając tanie, często pozbawione wygód pracownie. W przeciwieństwie do malowniczego, wiejskiego Montmartre’u, Montparnasse było miejscem bardziej miejskim, intelektualnym i kosmopolitycznym. Szalone lata 20. Okres międzywojenny to apogeum świetności Montparnasse. Dzielnica stała się „pępkiem świata”, jak określił to Henry Miller. Powstała tam luźna, wielonarodowa społeczność artystów, którzy na Montparnasse znaleźli schronienie przed politycznymi i społecznymi restrykcjami swoich ojczyzn. To tam narodziła się nowoczesność. W tamtejszych kawiarniach dyskutowano o kubizmie, surrealizmie i dadaizmie. Ale Montparnasse to nie tylko malarstwo. To także literatura. Tzw. stracone pokolenie amerykańskich pisarzy – Hemingway, Fitzgerald, Gertrude Stein – uczyniło z tej dzielnicy swoją bazę operacyjną. Ostoje artystów Fenomen Montparnasse nie istniałby bez tamtejszych kawiarni. W latach 20. nie były to tylko miejsca, gdzie pito aromatyczny napój. Kawiarnie pełniły funkcję biur, salonów, giełd pracy dla modeli, a zimą – jedynego ogrzewanego miejsca, dostępnego dla ubogich artystów. Właściciele, jak choćby Victor Libion z La Rotonde, słynęli z tego, że przymykali oko na malarzy siedzących godzinami nad jedną filiżanką, a nawet pozwalali im płacić rysunkami (które po latach stały się warte fortunę). Blizna Paryża Lata 60. i 70. przyniosły kres artystycznej utopii. W ramach modernizacji miasta podjęto decyzję o wyburzeniu starego dworca Montparnasse i budowie nowoczesnego centrum biurowego. Powstała wówczas wieża Montparnasse – czarny, 59-piętrowy wieżowiec o wysokości 210 metrów. Jej budowa (trwająca od 1969 do 1973 roku) wywołała ogromny wstrząs wśród paryżan. Budynek stał się symbolem aroganckiego modernizmu, niszczącego historyczną panoramę. Atrakcje Montparnasse Dzielnica Montparnasse nie jest najoczywistszym punktem na turystycznej mapie Paryża. Warto jednak odwiedzić to miejsce, bo mimo zachodzących tam zmian, duch bohemy wciąż jeszcze unosi się na tamtejszych uliczkach i w kawiarniach. Cztery świątynie kawy Turyści wciąż mogą odwiedzić tzw. wielką czwórkę na Boulevard du Montparnasse, gdzie wielcy artyści niemal każdego dnia spędzali długie godziny: Le Dôme – kawiarnia mieszcząca się pod numerem 108 została otwarta w 1898 roku i jest najstarsza z czterech wspaniałych lokali. W latach 20. była to nieoficjalna „siedziba” anglojęzycznych literatów. Potem Le Dôme ewoluował w stronę ekskluzywnej restauracji; La Rotonde – kawiarnia pod numerem 105 to ulubione miejsce Picassa, który miał pracownię tuż za rogiem. Wystrój zdominowany przez czerwony aksamit i złocenia tworzy atmosferę teatralnego przepychu. To tam Modigliani szkicował portrety gości w zamian za drinki; Le Select – lokal pod numerem 99 uchodzi za najbardziej autentyczny z całej czwórki. Hemingway nazywał ją „duszą Montparnasse”. Była to pierwsza kawiarnia otwarta 24 godziny na dobę, co przyciągało nocnych marków. Wnętrze zmieniło się najmniej od lat 20. Wciąż jest ciemne, intymne, przesiąknięte historią; La Coupole – lokal pod numerem 102 jest największy i najbardziej spektakularny. Kawiarnia została otwarta w 1927 roku, jako wielka brasserie w stylu art deco. Jej ogromna sala, wsparta na 32 kolumnach (pomalowanych przez artystów takich jak Léger i Delaunay), mogła pomieścić setki gości. To tutaj Josephine Baker przychodziła ze swoim gepardem, a Salvador Dalí robił swoje surrealistyczne happeningi. Wieża Montparnasse Mimo kontrowersji estetycznych, wieża Montparnasse jest popularną atrakcją turystyczną. Trudno dziwić się popularności tego obiektu. Taras widokowy na 56. piętrze i dach powyżej 59. piętra oferują niesamowitą panoramę. To najlepszy punkt do fotografowania wieży Eiffla. „Żelazna Dama” prezentuje się stamtąd w całej okazałości na tle Pola Marsowego. Imperium śmierci Pod Montparnasse przebiega jeden z najbardziej kluczowych punktów całej sieci paryskich katakumb. Mowa o Grand Réseau Sud, czyli Wielkiej Sieci Południowej, która jest największym i najbardziej znanym systemem korytarzy w całym mieście. Oficjalne wejście do Muzeum Katakumb znajduje się przy Place Denfert-Rochereau, czyli zaledwie kilkanaście minut spacerem od dworca i wieży Montparnasse. Ciekawym miejscem jest także cmentarz Montparnasse, druga co do wielkości nekropolia Paryża. W przeciwieństwie do gotyckiego Pere-Lachaise, Montparnasse jest bardziej intymny. To spokojna przestrzeń, pełna rzeźb i historii. Spoczęło tam wiele znanych osób, w tym: Serge Gainsbourg – grób francuskiego kompozytora należy do najbardziej obleganych. Fani zostawiają tam bilety metra (w nawiązaniu do piosenki „Le Poinçonneur des Lilas”), papierosy, a także – co niezwykłe – główki kapusty. Jest to hołd dla jego albumu „L’Homme à la tête de chou” („Człowiek z głową kapusty”); Jean-Paul Sartre i Simone de Beauvoir – spoczywają razem, tuż przy wejściu. Ich nagrobek pokryty jest śladami pocałunków pozostawianych przez wielbicieli ich filozofii i miłości; Charles Baudelaire – spoczął w grobie znienawidzonego ojczyma, generała Aupicka, co jest ostateczną ironią jego losu. Obok znajduje się jednak osobny cenotaf poświęcony samemu poecie; Marguerite Duras – grób pisarki wyróżnia się doniczkami, w których zamiast kwiatów „zasadzone” są dziesiątki długopisów i ołówków. Muzea Montparnasse, jako dawne centrum rzeźby, oferuje wybitne muzea monograficzne: Musée Bourdelle – zlokalizowane w zachowanej pracowni Antoine’a Bourdelle’a. Jest to niezwykłe miejsce, gdzie monumentalne rzeźby z brązu stoją w cichych, ukrytych ogrodach; Musée de la Libération de Paris – znajduje się bezpośrednio nad stacją Denfert-Rochereau. To nowoczesne muzeum przedstawia historię wyzwolenia Paryża w 1944 roku, a jego największą atrakcją jest możliwość zejścia do autentycznego podziemnego bunkra dowodzenia pułkownika Rol-Tanguy, który znajduje się 20 metrów pod ziemią. Źródło: National Geographic Traveler Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Trwa Konkurs Chopinowski. Psycholożka zdradza, jak muzycy radzą sobie z tremą i czego możemy się od nich nauczyć
Rozpoczął się Konkurs Chopinowski, czyli jedno z najważniejszych – jeśli nie najważniejsze – wydarzenie fortepianowe na całym świecie. 84 pianistów mierzy się w swoich interpretacjach Fryderyka Chopina i walczy o wygraną, która na zawsze może nadać bieg ich karierze. Jak artyści radzą sobie z ogarniającą tremą? Psycholożka muzyki zdradza ich sztuczki, które można wykorzystać także poza sceną.
Między 2 a 23 października 2025 roku trwa XIX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina, czyli tak zwany Konkurs Chopinowski. Do Warszawy zjeżdża 84 finalistów z 20 różnych krajów. To doświadczeni muzycy, ale nadal muszą mierzyć się z tremą – psycholożka muzyki dr Julia Kaleńska-Rodzaj opowiada, jak sobie z nią radzą. Jak działa trema? Przed i bezpośrednio po wejściu na scenę puls i ciśnienie tętnicze krwi rośnie. To naturalna reakcja organizmu na stres – ten chce jak najlepiej przygotować nas na czekającą nas „walkę”. Występ wywołuje wiele emocji: obawę, niepewność, dumę, radość czy wstyd. Emocje te mogą wywoływać blokadę psychofizyczną: napięcie mięśni, suchość w ustach czy pocenie się. Wielu muzyków mówi, że mimo lat doświadczenia nie do końca poradziło sobie z tremą. Udaje im się za to ją zamaskować lub… przekuć w ekscytację wynikającą z grania utworów Fryderyka Chopina. Nawet jeśli zamiast przerażenia występujących dopada na scenie radość, to czas przed publicznością wydaje się płynąć szybciej, a przez głowę przechodzą setki myśli na minutę. To moment, od którego może zależeć kariera. Jak sobie z tym poradzić? Tylko spokój nas uratuje, czyli jak poradzić sobie z tremą Natłok myśli sprawia, że muzyk może grać szybciej, niż planował. Wbrew pozorom nie znaczy to tylko, że utwór szybciej się skończy: artyści to nie maszyny, a późniejsza część koncertu może być bardziej wymagająca niż jego początek. Przykłady? Trzecia, ostatnia część koncertu fortepianowego e-moll op. 11, Rondo: Vivace, która potrafi sprawić wykonawczy problem. – Dlatego tak ważne jest, aby dać sobie chwilę na adaptację i skupić się na najważniejszym celu: muzyce i zanurzeniu w dźwiękach – tłumaczy dr Kaleńska-Rodzaj. Skoncentrowanie się na jednym konkretnym celu to rada, którą z powodzeniem można wykorzystać np. podczas występów publicznych, a bardzo pomagają w tym techniki wyciszania, np. oddechowe. Przejmowanie się tylko tym, nad czym ma się kontrolę Artyści występujący w trakcie konkursu nie mają wpływu na wiele jego elementów: nie wiedzą, kiedy będą występować czy jakie będzie nastawienie jurorów. Według ekspertki kluczem do sukcesu na konkursie jest skupienie się tylko na tym, co można kontrolować. W tym wypadku może być to kolejność klawiszy. Zachęca ona, by scenę potraktować jak piaskownicę: skupić się na tym, co chce się zbudować, a nie co w danej chwili myślą odbiorcy, co odczuwają i czy dobrze się bawią. To wyjdzie samo – wszyscy wiemy, jak dobrze słucha się muzyka bez reszty pochłoniętego dźwiękiem. Równie dobrze słucha się skoncentrowanego na zadaniu mówcy. Czy wrażliwi mają większą tremę? – [Wrażliwość emocjonalna] to supermoc, dzięki której artysta czuje i rozumie muzykę. Ale cecha ta ma też ciemną stronę: jej posiadacz na co dzień mocniej niż inni odbiera różne bodźce. Dlatego uczymy się, jak tę wrażliwość doceniać i jak w natłoku bodźców o siebie zadbać – mówi o swojej pracy z muzykami psycholożka. Jak poradzą sobie artyści w tym roku? Konkurs Chopinowski już trwa, a warto go śledzić – między innymi po to, by zobaczyć, jak radzą sobie z tremą profesjonalni muzycy. Następna taka okazja dopiero w 2030 roku. Źródła: PAP, naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
To była dzielnica wyklętych. Ożyła, gdy zjawili się tam artyści
Republika Zarzecza wyrosła na gruzach dzielnicy, która przez długi czas była owiana złą sławą. Przed II wojną światową, Zarzecze było siedliskiem występku, przyciągającym przede wszystkim ludzi marginesu. Nie zmieniło się to także po wojnie, gdy wyludnione domy ponownie zostały przejęte przez rzezimieszków. Zmiany nadeszły dopiero pod koniec XX wieku, gdy Litwa odzyskała suwerenność. Wówczas „dzielnica wyklętych” zaczęła tętnić życiem kulturalnym. Jak dziś wygląda to niezwykłe miejsce? Poniżej odpowiadamy na to pytanie.
Spis treści: Dzielnica na obrzeżach Wilna Powojenna zła sława Zarzecza Republika Zarzecza, czyli „nowe państwo” na mapie Europy Przyglądając się wszechobecnym muralom, awangardowym rzeźbom, galeriom sztuki i przechadzającym się po ulicach „wolnym duchom”, aż trudno uwierzyć, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu Zarzecze było dzielnicą, do której nikt z własnej woli nie chciał się zapuszczać. Kiedyś rządził tam występek. Dziś na pierwszym planie jest kultura. Jednak czy „niepodległa” Republika Zarzecza wciąż jeszcze jest tą samą komuną artystyczną, którą stała się w latach 90. poprzedniego stulecia? Dzielnica na obrzeżach Wilna Užupis, czyli Zarzecze, od centralnej części wileńskiego starego miasta oddzielone jest rzeką Wilejką. Dzielnica na obrzeżach miasta od zawsze była czymś w rodzaju zaplecza Wilna, gdzie życie biegło własnym rytmem. Taka pozycja Zarzecza została ugruntowana jeszcze w XVI wieku, gdy część miasta zlokalizowana za Wilejką znalazła się poza miejskimi murami. Ulice oddalone od centrum znajdowały się poza zasięgiem wzroku władzy i stróżów prawa. Nic więc dziwnego, że to właśnie tam, poza elegantszymi częściami miasta, jak grzyby po deszczu zaczęły wyrastać miejsca rozrywek – domy publiczne i karczmy. Obecność kobiet lekkich obyczajów zaczęła przyciągać tam typów spod ciemnej gwiazdy, którzy szukali zarobku i rozrywki. Nie tylko ich. Obok tzw. elementu żyli także zwykli ludzie, przede wszystkim Żydzi. To właśnie na Zarzeczu, w XIX wieku, rozwijał się ruch Musar – jeden z ważnych nurtów żydowskiej myśli religijnej. Ciekawostka: w 1934 roku, na długo przed tym, jak zarzecze stało się artystyczną komuną, osiedlili się tam Konstanty Ildefons Gałczyński i jego żona Natalia. Na obrzeżach Wilna mieszkali przez dwa lata. Powojenna zła sława Zarzecza Podczas II wojny światowej doszło do pogromu mieszkańców dzielnicy. Wielu, zwłaszcza Żydów, straciło życie. Ci, którzy przeżyli, zostali przesiedleni. Wówczas w części miasta za Wilejką zapanowała pustka. Opuszczone domy podupadały, ale Zarzecze niebawem znów miało ożyć. „Na stare śmieci” powrócili wszelkiej maści przestępcy i inni wykolejeńcy. W kolejnych dziesięcioleciach dzielnica zyskała złą sławę czarnego punktu na mapie Wilna. Występek panoszył się tam na każdym rogu i taki stan trwał aż do lat 90. Początek zmian Gdy Litwa ogłosiła pełną suwerenność, wszystko zaczęło się zmieniać. Zarzecze pozostawało tanią dzielnicą z wieloma pustostanami, w których można było zamieszkać za darmo. To zaczęło przyciągać nową grupę mieszkańców – ludzi niezbyt majętnych, za to wolnego ducha, którzy szukali przestrzeni, gdzie mogliby żyć po swojemu. Inicjatorami zmian była grupa młodych artystów, którzy w 1990 roku zajęli budynek, w którym wcześniej mieściły się warsztaty rzemieślnicze. Wkrótce o ich domu (a właściwie o squacie, bo mieszkali tam nielegalnie) usłyszało całe Wilno. Zjeżdżali tam kolejni artyści, a dzielnica zaczęła tętnić kulturą. Za ich przykładem poszli kolejni ludzie, reprezentujący różne nurty sztuki. Niebawem Zarzecze stało się czymś w rodzaju wielkiej artystycznej komuny. Pierwsza galeria powstała tam w 1996 roku. Wkrótce do życia powołany został nowy „twór państwowy”. Republika Zarzecza, czyli „nowe państwo” na mapie Europy 1 kwietnia 1997 roku grupa mieszkających tam artystów powołała Republikę Zarzecza. Trzeba przyznać, że postarali się, by ten happening zyskał pozory autentyczności. Wybrany został prezydent (litewski poeta, reżyser i muzyk Romas Lileikis). Powołano dziewięcioosobową armię i spisano konstytucję. Oczywiście, wszystko było traktowane z przymrużeniem oka, o czym świadczą zawarte w akcie zapisy. Oto niektóre z nich: „Człowiek ma prawo mieszkać obok Wilenki, a Wilenka płynąć obok człowieka”, „Człowiek ma prawo umrzeć, ale nie jest to obowiązkiem”, „Człowiek ma prawo nie mieć żadnych praw”, „Człowiek ma prawo być nieznany i niewybitny”, „Kot nie ma obowiązku słuchać swojego pana, ale powinien pomóc mu w trudnej chwili”. Tworząc własną konstytucję, artyści-założyciele Republiki Zarzecza w sposób charakterystyczny dla ludzi sztuki połączyli wątki humorystyczne z poważnym i uniwersalnym przekazem. Po co to wszystko? Dla żartu? Na pewno, przynajmniej częściowo. W tym miejscu trzeba jednak przypomnieć, jak wyglądały lata 90., gdy kraje w tej części Europy wychodziły spod sowieckiego buta. Na ulicach szerzyła się wtedy szarość i nijakość. Nic dziwnego, że młodzi, wrażliwi ludzie szukali sposobu na przełamanie ówczesnych konwenansów. Ile Republiki Zarzecza pozostało w Zarzeczu? Do dziś za mostem oddzielającym Zarzecze od starego miasta odbywają się huczne obchody dnia niepodległości. Święto to przypada na dzień powołania republiki – 1 kwietnia. Republika wciąż istnieje, ale idea wolnego miejsca, gdzie każdy może żyć po swojemu, powoli zdaje się przygasać. Każde miejsce, które oferuje niepowtarzalną atmosferę, wcześniej czy później zacznie wzbudzać zainteresowanie. Także Užupis nie oparło się najazdowi turystów. Ci przywieźli ze sobą pieniądze, naturalne jest więc, że z miejsca pojawili się ludzie, którzy w popularności Zarzecza dostrzegli okazję na zarobek. Współczesna Republika Zarzecza nie jest już niszową dzielnicą, a po prostu modnym miejscem ze wszystkimi współczesnymi udogodnieniami. Są tam galerie, drogie sklepy, kamienice nie przypominają już rozpadających się ruin, których szarość przełamują tylko dzieła ulicznych artystów. Nie zmienia to jednak faktu, że wciąż pozostaje miejscem wyjątkowym na mapie Wilna – przyjemnym kontrastem dla monumentalnych bazylik, eleganckich kamienic, muzeów i rozległych placów. A że dzielnica artystów ugięła się pod naporem współczesnych trendów? Cóż, to było nieuniknione. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Poznaliśmy nieznanego współtwórcę świątyni Hatszepsut. Nazywał się Dżehuti
Autorem części dekoracji ściennych słynnej świątyni Hatszepsut był nadzorca skarbu, Dżehuti – twierdzi badaczka z Uniwersytetu Warszawskiego. To bardzo ważne ustalenie. Architekci i artyści w starożytnym Egipcie byli z reguły anonimowi.
Spis treści: Anonimowi artyści w starożytnym Egipcie Świątynia Hatszepsut i jej twórcy Nieznany (współ)twórca słynnej świątyni. Kim był? Co zdradza grobowiec Dżehutiego? Architektura i sztuka starożytnego Egiptu jest bardzo charakterystyczna. Nie da się jej pomylić z wytworami żadnej innej cywilizacji. Gdy widzimy egipskie świątynie i piramidy – od razu i bez cienia wątpliwości wiemy, z jaką kulturą mamy do czynienia. Podobnie jest z egipskimi płaskorzeźbami zdobiącymi grobowce i święte przybytki. Postaci przedstawiane były w sposób sformalizowany i nieco sztywny. Zarówno istoty żywe, jak i landszafty Egipcjanie przedstawiali nie z perspektywy, ale w najszerszej płaszczyźnie obiektu, czyli frontalnie. W praktyce, gdy patrzymy na płaskorzeźby, głowa, biodra i kończyny ukazane są z profilu, a oko i tułów – z przodu. W bardzo specyficznym układzie są też ręce i nogi. Taki sposób przedstawiania nazywamy aspektywą i ma ona wiele cech charakterystycznych dla rysunków dziecięcych. Anonimowi artyści w starożytnym Egipcie Cywilizacja egipska stworzyła tysiące dzieł sztuki. Ale jedno pozostaje zagadką – ich twórcy. Podobnie jak w średniowiecznej Europie, byli oni z reguły anonimowi. Znamy zaledwie kilka imion, które możemy połączyć z ich dziełami. Wśród nich jest na przykład Imhotep, uważany za twórcę i pomysłodawcę pierwszej egipskiej piramidy – piramidy Schodkowej w Sakkarze. Znamy też autora pięknych popiersi królowej Nefertiti – małżonki faraona heretyka Echnatona. Jedno z nich znajduje się dziś w Berlinie. Rzeźbiarz nazywał się tak samo, jak jeden z faraonów: Tutmozis. Tymczasem badaczka z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW dr Anastasiia Stupko-Lubczynska twierdzi, że udało się jej wskazać jednego z autorów dekoracji w świątyni królowej Hatszepsut w Deir el-Bahari w Górnym Egipcie. Swoje ustalenia opublikowała na łamach czasopisma naukowego „Arts”. Świątynia Hatszepsut i jej twórcy Tradycyjne uważa się, że prace budowlane nad świątynią Hatszepsut nadzorował Senenmut. Jednocześnie pełnił rolę wysokiego urzędnika – zarządcy wszystkich dóbr faraona. – Z pewnością był, po Hatszepsut, najważniejszą osobą w państwie. Był też najważniejszą osobą na placu budowy w Deir el-Bahari. Odpowiadał za całość i zarządzał zasobami ludzkimi. Ale czy rzeczywiście był autorem projektu architektonicznego? Albo projektu dekoracji? Nie mamy na to żadnych bezpośrednich dowodów – mówi dr Stupko-Lubczynska. Ktokolwiek był pomysłodawcą ostatecznego kształtu świątyni, pomysł na tę budowlę miał wyjątkowy. Święty przybytek z Deir el-Bahari jest wkomponowany w półkę skalną i składa się z kilku tarasów oraz znajdujących się na nich kolumnad. Od 1961 misja polsko-egipska misja rekonstruuje świątynię Hatszepsut. Ale prace w tym miejscu trwały już ponad 100 lat temu. Sama budowa tego świętego obiektu zajęła zaledwie 15 lat, tyle, ile rządziła Hatszepsut. W czasie prac dokumentacyjnych i studiów nad reliefami w świątyni dr Anastasiia Stupko-Lubczynska dokonała niecodziennego odkrycia. Nieznany (współ)twórca słynnej świątyni. Kim był? Dr Stupko-Lubczynska spędziła wiele godzin w najbardziej świętym miejscu świątyni usytuowanym na najwyższym tarasie. W pięknie dekorowanej Kaplicy Hatszepsut dostrzegła wizerunek mężczyzny podpisany tytułem urzędniczym „nadzorca skarbca”. Na dworze Hatszepsut tę funkcję pełnił człowiek o imieniu Dżehuti. Ekspertka porównuje to przedstawienie do tzw. autoportrtetu in assistenza (towarzyszącego), w której autor wkomponowuje swoją podobiznę w większą kompozycję przez siebie stworzoną. W historii sztuki znane są takie przypadki. Najsłynniejszym jest autoportret Sandra Botticellego wkomponowany w obraz jego autorstwa, „Pokłon Trzech Króli”. Rola Dżehutiego w projektowaniu płaskorzeźb nie jest jednak łatwa do rozszyfrowania. – Jest to rodzaj kryptografii. Tytuł „nadzorca skarbca” sam w sobie nie jest jeszcze „mówiący”, choć pewną wskazówką może być to, że wśród 200 postaci w Kaplicy Hatszepsut ten tytuł pojawia się tylko raz. Ale jeśli dodamy to tego, że na tej samej ścianie w kaplicy znajduje się wizerunek boga Thota z papirusem w dłoni, który niejako „zamyka” procesję postaci zmierzających do tronu Hatszepsut, całość zaczyna nabierać nowego znaczenia – mówi National Geographic Polska dr Stupko-Lubczynska. Thot (w języku egipskim: Dżehuti) – patron pisma i uczonych, w tym architektów był naczelnym bogiem w Hermopolis, skąd wydaje się, że pochodził… nadzorca skarbca Dżehuti. Egipskie teksty i płaskorzeźby należy – zdaniem egiptologów – rozumieć na wiele sposobów. Same hieroglify umożliwiały zawarcie w nich nie tylko dosłownego znaczenia. Pełne były metafor związanych m.in. z religią egipską, ale, jak pokazuje ten przypadek, również związanych z autopromocją, chociaż dość zawoalowaną. Wizerunek Dżehutego pojawia się w świątyni w jeszcze jednym miejscu – w słynnym Portyku Puntu, w scenie ukazującej ważenie kadzidła przywiezionego z wyprawy do tej odległej krainy. W tym przedstawieniu za nadzorcą skarbca ukazany jest bóg Thot, który zapisuje ilość kadzidła. A był to – jak uważa badaczka – obowiązek nadzorcy skarbca, a nie boga. – Nadzorca skarbca Dżehuti zdaje się „puszczać oko” do widza. Uwypukla podobieństwa pomiędzy sobą i bogiem Thotem. Zdaje się też bawić współbrzmieniem imion, wręcz kreuje się na inkarnację boga Thota na ziemi – mówi badaczka. – W Kaplicy Hatszepsut występuje jako autor tekstów religijnych i jako jeden z kapłanów, którzy celebrują liturgię w kulcie grobowym Hatszepsut. W Portyku Puntu z kolei przedstawia się jako ten, kto jest biegły we wszystkich sprawach związanych z mierzeniem i liczeniem. W obydwu przypadkach uwypukla swoje zdolności intelektualne – dodaje. Co zdradza grobowiec Dżehutiego? Również grobowiec Dżehutiego ma w sobie „zaklętych” szereg nawiązań do świątyni Hatszepsut. Tam również przedstawiono wyprawę do Puntu. Jest tam też jest autobiografia. W tym tekście mówi wprost: „to ja udzielałem wskazówek artystom” i wymienia projekty Hatszepsut, przy których pracował. Wśród nich jest świątynia w Deir el-Bahari. Badaczka wskazuje na odkrycie dokonane kilka lat temu obok grobowca Dżehutego. – Jest to deska ćwiczebna. Na niej jedna osoba uczyła drugą, jak się projektuje posąg królewski, dwuwymiarowe przedstawienie króla oraz jak się pisze w hieroglifach. Odkrywcy tego starożytnego „zeszytu” uważają, że stanowił on część wyposażenia grobowego Dżehutiego. Wydaje się zatem, że mamy do czynienia z namacalnym dowodem tego, o czym mówi Dżehuti w swojej autobiografii – przekonuje dr Stupko-Lubczynska. W ocenie badaczki wszystkie te informacje łączą się w jedną całość i zdają się świadczyć o aktywnym zaangażowaniu tego urzędnika w budowę świątyni. – Ze źródeł, które po sobie zostawił, wyłania się obraz intelektualnej „gwiazdy” epoki Hatszepsut. Był kimś w rodzaju Leonarda da Vinci swoich czasów. Na pewno nie działał sam w świątyni Hatszepsut, ale to, że reliefy świątynne powstały z jego udziałem – tego możemy być pewni – kończy. Źródło: National Geographic Polska.
Najskuteczniejszy kamuflaż w historii. Tak artyści wykiwali Hitlera
Podczas II wojny światowej Brytyjczycy stworzyli specjalny oddział, który „wyczarowywał” fałszywe armie, porty, lotniska i obiekty wojskowe. Był to najskuteczniejszy kamuflaż w historii globalnych konfliktów.
W tym artykule: Najskuteczniejszy kamuflaż w historii Generał kontra reżyser Gigantyczna maskarada pod Tobrukiem Czołg czy ciężarówka? Fałszywe pomosty, okręty i zbiorniki na paliwo Fantomowa Armia Najważniejszy trik W maju 1940 roku grupa mężczyzn czekała na londyńskim dworcu na pociąg do Folkestone. Nosili mundury, ale już na pierwszy rzut oka było widać, że z armią mieli dotąd niewiele wspólnego. Oddział tworzyła wyjątkowa mieszanina ludzi – malarze, rzeźbiarze, graficy, fotografowie, scenografowie, a także specjaliści od zoologii i zawodowy magik. Dowodził nimi 44-letni Geoffrey Barkas, reżyser i producent filmowy. Najskuteczniejszy kamuflaż w historii Zadanie Barkasa polegało na stworzeniu jednostki zajmującej się maskowaniem obiektów, sprzętów i wojsk w czasie spodziewanej inwazji III Rzeszy na Wielką Brytanię. Sprawą interesował się sam Winston Churchill. Podczas I wojny światowej Churchill był inicjatorem budowania tzw. Q-ships – statków wyglądających jak handlowe, a w rzeczywistości uzbrojonych jednostek Royal Navy. Ich ofiarą padło wiele niemieckich okrętów podwodnych. Tym razem jednak sztuka wojskowego kamuflażu miała osiągnąć poziom najwyższy z możliwych. Po klęsce Francji, w obliczu ogromnej przewagi militarnej Adolfa Hitlera, brytyjski premier zdawał sobie sprawę, że Wielką Brytanię można uratować tylko niestandardowymi, tajnymi działaniami na wielką skalę. Tę wojnę trzeba było wygrać za pomocą „małych środków i wielkich umysłów”. Szkolenie w Folkestone koncentrowało się na wypracowaniu najlepszych sposobów maskowania. Graficy, malarze i rzeźbiarze, wspomagani przez zoologów – ekspertów od kamuflażu w świecie zwierząt – stworzyli tysiące szkiców i modeli, poszukując metod ukrywania przed niemieckimi samolotami zwiadowczymi okrętów, lotnisk, ciężarówek i innych obiektów wojskowych i cywilnych. Propozycje były fotografowane przez brytyjskich pilotów i oceniane przez Barkasa. Jednocześnie artyści przechodzili podstawowe szkolenie wojskowe, ich zadaniem w przyszłości miała być bowiem praca bezpośrednio na linii frontu. Jesienią 1940 roku oddział Barkasa wyruszył na prawdziwą wojnę. Z początkiem września włoskie wojska zgromadzone we wschodniej Libii przekroczyły granicę z Egiptem i ruszyły w kierunku Kairu. Marszałek Rodolfo Graziani miał do dyspozycji 300 tys. ludzi, 600 czołgów, 1600 armat i 230 samolotów. Egiptu broniła armia generała Archibalda Wavella – zaledwie 36 tys. żołnierzy, 275 czołgów, 126 armat i 142 samoloty. Gdyby Włosi zdobyli Kair, mieliby otwartą drogę do Kanału Sueskiego. Jego utrata mogłaby przesądzić o przegraniu przez Brytyjczyków całej wojny. Geoffrey Barkas wraz z częścią oddziału popłynął statkiem do Egiptu, a kilka tygodni później w drogę ruszyła druga część ekipy, na której czele stał Geoffrey Barkas, 38-letni Jasper Maskelyne. Generał kontra reżyser Gdy po kilkutygodniowej podróży wokół Afryki Barkas i jego ludzie znaleźli się wreszcie w bazie Helwan w okolicach Kairu, szala zwycięstwa przechylała się na stronę Brytyjczyków i ich sojuszniczych oddziałów. Wśród nich – oprócz wojsk z Australii, Nowej Zelandii i Indii – była także polska Brygada Strzelców Karpackich oraz czeski batalion piechoty. Nieudolnie dowodzeni Włosi zostali zepchnięci do defensywy, a 15 lutego alianci odbili z ich rąk port w Tobruku. Zwycięstwa miały jednak wysoką cenę – by wspomóc sojuszników, Hitler zdecydował o wysłaniu do Afryki korpusu pancernego, dowodzonego przez jednego z najlepszych dowódców III Rzeszy 50-letniego generała Erwina Rommla. Przybycie niemieckich oddziałów Afrika Korps zmieniło wszystko. Na początku kwietnia 1941 roku trzysta czołgów i trzy dowodzone przez Rommla dywizje zamknęły pierścień okrążenia wokół Tobruku, uwięziwszy w mieście 27 tysięcy alianckich żołnierzy. Jednym z nich był 28-letni Peter Proud, członek ekipy Barkasa. Mimo młodego wieku – doświadczony reżyser. Już jako 17-latek asystował przy pierwszych filmach samemu Alfredowi Hitchcockowi, a w wieku 23 lat został dyrektorem artystycznym w Warner Bros. Teraz doświadczenie zdobyte na planach filmowych zamierzał wykorzystać do walki z Niemcami. Na początek Proud postanowił zamaskować samych żołnierzy, samochody i sprzęt wojskowy przed atakami z powietrza. Z kilku ton mąki, sosu Worcester i pasty do butów sporządził mieszaninę, która nie tylko komponowała się z barwą otoczenia, ale też doskonale przylegała do każdej powierzchni. Żołnierze pokrywali nią hełmy, samochody i inny sprzęt. Wtedy Proud przystąpił do działań na większą skalę. Postanowił stworzyć trójwymiarową scenografię, która zostałaby umieszczona na linii nieprzyjacielskiego ostrzału. Agresja ZSRR na Polskę przypieczętowała jej los. Jak II Rzeczpospolita znalazła się w „dziejowym imadle”? „Sowiety wkroczyły” – napisał 17 września znad granicy z Rumunią marszałek Edward Rydz-Śmigły. Był to ostatni akord II Rzeczpospolitej, która została zmiażdżona przez potężne ud... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/agresja-zsrr-na-polske-przypieczetowala-jej-los-jak-ii-rzeczpospolita-znalazla-sie-w-dziejowym-imadle-fot-hulton-deutsch-hulton-deutsch-collection-corbis-via-getty-images-46d5145.jpg" width="938" height="643" alt="Agresja ZSRR na Polskę przypieczętowała jej los. Jak II Rzeczpospolita znalazła się w „dziejowym imadle”? (fot. Hulton-Deutsch/Hulton-Deutsch Collection/Corbis via Getty Images)" title="Agresja ZSRR na Polskę przypieczętowała jej los. Jak II Rzeczpospolita znalazła się w „dziejowym imadle”? (fot. Hulton-Deutsch/Hulton-Deutsch Collection/Corbis via Getty Images)" /> Gigantyczna maskarada pod Tobrukiem Przez dwa dni 45 żołnierzy z grupy inżynieryjnej rozkładało ekran liczący 800 metrów długości i 15 metrów wysokości. Zostały na nim namalowane fałszywe kontury gruntu i fałszywe cele. Przed ekranem rozłożono szeroki na 50 metrów pas tkaniny, pokazujący te same kontury z lotu ptaka. Do wykonania maskarady użyto materiału z wojskowych mundurów, który Proud kazał wybielić, mocząc go w słonej morskiej wodzie. Efekt był zdumiewający. Tylko w ciągu pierwszych dwóch dni żołnierze Rommla wystrzelili w kierunku faktycznie nieistniejących celów dwa tysiące pocisków. Spadały one za ekranem, nie wyrządzając większych szkód. Ekrany atakowało też 15 niemieckich samolotów – dwa z nich udało się zestrzelić. Uszkodzone fragmenty scenografii były naprawiane nocą. W drugim miesiącu oblężenia Proud postanowił zbudować drugi ekran, za którym stanęły słabo zamaskowane wraki alianckich czołgów, a także kukły żołnierzy, zrobione z patyków, słomy i jutowych worków. Miały ściągać na siebie ogień nieprzyjaciela, odwracając jego uwagę od rzeczywistych działań obrońców, których z racji ich niebywałej zdolności do przetrwania nieprzyjacielskich ataków zdążono już nazwać „szczurami Tobruku”. „Szczury” nie dałyby jednak rady przetrwać, gdyby nie działająca w Tobruku stacja odsalania wody o wydajności 15 tysięcy litrów na dobę. Jej uratowanie stało się priorytetem dla Prouda i jego oddziału. Budynek był duży i nie do ukrycia, postanowiono więc przerobić go tak, by przypominał ruinę. Fragment dachu i ściany przemalowano na czarno, aby z powietrza wyglądały jak dziury po bombach. Wokół rozrzucono gruz i postawiono beczki z resztkami paliwa, które podpalono, zasnuwając okolicę dymem. Proud zadbał, by informacja o zniszczeniu stacji została przekazana i nadana przez BBC. Wkrótce powtórzyły ją włoskie gazety. Budynek nie był więcej atakowany. „Szczury Tobruku” przetrwały 242 dni oblężenia. W listopadzie 1941 roku miasto zostało odblokowane w wyniku alianckiej operacji „Crusader”. Czołg czy ciężarówka? Gdy w Tobruku Peter Proud urządzał maskaradę dla Rommla, pod Kairem Geoffrey Barkas przygotowywał się do uruchomienia produkcji na wielką skalę. Jego oddział, przemianowany już na Jednostkę Kamuflażową, szybko się rozrastał. W początkach swojej działalności w Afryce liczył 40 oficerów i pomocników, kilka miesięcy później już 142 ludzi. Z małej organizacji stał się pełnoprawnym członkiem sztabowych narad i planowań. Gwiazdą zespołu był Jasper Maskelyne. Nie tylko zapewniał ekipie Barkasa przychylność dowództwa efektywnymi pokazami magicznych sztuczek dla oficerów i żołnierzy, ale okazał się także twórcą kilku rozwiązań kluczowych dla wojskowego kamuflażu. Jednym z zadań zleconych przez generała Wavella było zamaskowanie brytyjskich czołgów tak, by wyglądały jak ciężarówki. Chodziło nie tylko o wprowadzenie w błąd niemieckiego zwiadu lotniczego, ale także o możliwość ich podstępnego przerzucenia w okolice linii frontu. Maskelyne rozpoczął eksperymenty z osłonami, które przykrywałyby całą powierzchnię czołgu. Nazwał je sunshieldami – ekranami przeciwsłonecznymi. Pierwsze były ciężkie i nieporęczne – do przetransportowania jednej potrzebne były aż dwie ciężarówki. Po kolejnych próbach iluzjoniście udało się zmniejszyć wagę osłon tak, że na jednej ciężarówce mieściło się aż dziewięć sunshieldów. Zamontowanie i zdemontowanie osłony zajmowało dwóm żołnierzom zaledwie godzinę. Wkrótce powstała kolejna wersja, służąca do maskowania brytyjskich dział przeciwlotniczych. Produkcja ruszyła pełną parą. W tym samym czasie Peter Sykes, 27-letni malarz z zespołu Barkasa, rozpoczął eksperymenty z maskowaniem alianckich lotnisk i budową sztucznych linii kolejowych. Na pustynnych skałach zaczęły powstawać fałszywe pasy startowe i samoloty, podczas gdy te prawdziwe były zamalowywane we wzory przypominające dziury, skały i kamienie. Efekt okazał się tak realistyczny, że piloci odmawiali lądowania. Równie prawdziwie wyglądała z powietrza fałszywa linia kolejowa, mająca rzekomo służyć do transportu brytyjskich czołgów docierających statkami przez Kanał Sueski. Sykes był chyba jedynym oficerem, który marzył, by jego dzieło zostało w końcu zbombardowane przez Niemców. Kiedy to nastąpiło, cieszył się jak dziecko. Pod koniec stycznia 1942 r. Sykes kończył właśnie prace przy budowie fałszywego portu, odciągającego uwagę Niemców od Bengazi, Tobruku i Darny, kiedy z alarmującą wiadomością przybiegł do niego polski oficer ochraniającej obiekt Brygady Strzelców Karpackich. Rommel znów zebrał siły i ruszył na Kair. Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”? Finowie zostali poddani przez ZSRR historycznej próbie i zdali egzamin. Obronili swoje państwo, walcząc z parokrotnie silniejszym wrogiem. Jak udało się im uniknąć unicestwienia? Na czym pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/wojna-zimowa-1939-1940-jak-finski-dawid-dal-odpor-sowieckiemu-goliatowi-fot-keystone-france-gamma-keystone-via-getty-images-26e6f9a.jpg" width="647" height="700" alt="Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”? (fot. Keystone-France/Gamma-Keystone via Getty Images)" title="Wojna zimowa 1939–1940. Jak „fiński Dawid” dał odpór „sowieckiemu Goliatowi”? (fot. Keystone-France/Gamma-Keystone via Getty Images)" /> Fałszywe pomosty, okręty i zbiorniki na paliwo Sykes rozkazał spalić fałszywe pomosty, okręty i zbiorniki na paliwo. Alianci znaleźli się w odwrocie, mimo że mieli przewagę liczebną. Brytyjskie brygady pancerne były niszczone z zabójczą precyzją – jedna z nich straciła w ciągu kilku dni 230 z 300 posiadanych czołgów. Tobruk został wzięty z marszu – 35 tysięcy alianckich żołnierzy trafiło do niewoli. Rommel doskonale wykorzystał ukształtowanie terenu, jakby miał szósty zmysł: to właśnie dzięki temu dorobi się przydomka „Lis Pustyni”. Tylko w ciągu jednego tygodnia jego oddziały pokonały ponad 700 kilometrów, staczając po drodze dwie duże bitwy i czterdzieści potyczek. 1 lipca 1942 roku Afrika Korps zatrzymały się zaledwie 100 km od Aleksandrii. 400 metrów przed nim ostatnia przeszkoda – silnie broniony węzeł kolejowy Al-Alamajn. Gdy w Kairze trwała ewakuacja cywilów oraz ambasad, Geoffrey Barkas założył kwaterę główną kilka kilometrów od El-Alamein i kazał ściągnąć tam wszystkie urządzenia maskujące, jakie powstały do tej pory w Egipcie. Atrapy czołgów, ciężarówek i dział przeciwlotniczych zatykały dziury w linii frontu i na jego zapleczu – Rommel musiał odnieść wrażenie, że siły aliantów są o wiele większe niż w rzeczywistości. Udało się: Afrika Korps były wyczerpane szybkim marszem, brakowało amunicji i benzyny. Linia frontu zamarła na wiele tygodni, jednak Rommel wciąż był groźny. W sztabie brytyjskich sił, dowodzonych teraz przez generała Bernarda Montgomery’ego, powstał plan, jak oszukać „Lisa Pustyni” i całkowicie zniszczyć jego siły nagłym i niespodziewanym atakiem. Fantomowa Armia Plan przedstawiony Barkasowi przez Montgomery’ego wydawał się prosty, jednak wcale taki nie był. Naprzeciwko oddziałów Rommla miały stanąć dwie brytyjskie armie – jedna prawdziwa i jedna fałszywa. Przy czym ta prawdziwa miała wyglądać na fałszywą – i odwrotnie. „Lis Pustyni” miał też zostać wprowadzony w błąd co do terminu brytyjskiego ataku. Cała maskarada została ochrzczona kryptonimem „Bertram”. Barkas opracował szczegóły, wykorzystując wszystkie dotychczasowe doświadczenia Jednostki Kamuflażowej. Na południu frontu brygady inżynieryjne rozpoczęły budowę fałszywego rurociągu i magazynów dla wojska. Cele były dwa: Niemcy mieli nabrać przekonania, że to właśnie stamtąd nadejdzie atak i że nie nastąpi on, póki rurociąg nie zostanie skończony. W rzeczywistości egipscy robotnicy zakopali w piachu stare beczki po paliwie, a cała konstrukcja nie miała żadnego militarnego znaczenia. Poza jednym – pod plandekami fałszywych ciężarówek i fałszywymi namiotami zostały ukryte stanowiska prawdziwych przeciwpancernych dział. Jednocześnie na północy powstała baza o kryptonimie „Martello”, do której ciężarówki zwiozły zaopatrzenie. Czołgi wciąż stały daleko za linią frontu – żołnierze Rommla mieli odnieść wrażenie, że do ataku jeszcze daleko. 25 października o piątej rano, gdy na dworze panowały egipskie ciemności, pierwsze czołgi ruszyły do „Martello”, gdzie żołnierze natychmiast założyli na nie sunshieldy. Jednocześnie za linią frontu w miejsce każdego czołgu, który odjechał do bazy, powstała jego atrapa wykonana z plecionej trzciny. W ciągu kolejnych nocy operację powtarzano. Gdy wschodziło słońce, niemiecki zwiad lotniczy stwierdzał, że nic się zmieniło – brytyjskie czołgi wciąż były tam, gdzie wcześniej, a w „Martello” stało około sześciuset ciężarówek. W rzeczywistości były to zamaskowane i gotowe do ataku „Shermany”. 15 listopada 1942 roku, po raz pierwszy od początku wojny, zabiły dzwony w kościołach całej Wielkiej Brytanii. Tego dnia w parlamencie Winston Churchill ogłosił, że Afrika Korps zostały zniszczone, a Egipt i Kanał Sueski są bezpieczne. Podstęp się udał i miał kluczowe znaczenie dla brytyjskiego morale. Jak po latach stwierdził brytyjski premier, „do Al-Alamajn Wielka Brytania nie wygrała żadnej bitwy z Hitlerem. Po Al-Alamajn żadnej nie przegrała”. Kampania wrześniowa – mało znane fakty. Skąd wziął się mit o kawalerii szarżującej na czołgi? Kampania wrześniowa, zwana też wojną obronną 1939 roku, mimo dotkliwej polskiej porażki nie przebiegła dokładnie według planu Niemiec. Ile tak naprawdę krajów zaatakowało wówczas Polsk.. Najważniejszy trik Zdobyte w Afryce doświadczenia Camouflage Unit zostały na jeszcze większą skalę wykorzystane w 1944 roku, gdy alianckie wojska przygotowywały się do inwazji na kontynent. W południowej Anglii powstała wówczas kolejna Fantomowa Armia, którą generałowie Hitlera uważali za prawdziwą – First US Army Group (FUSAG). Wizytował ją król Jerzy V i dowódca amerykańskich wojsk generał Eisenhower. Armia miała swoje baraki, składy, porty, kasyna i posterunki kontrolne. W polu stały setki czołgów – w rzeczywistości gumowych, wymyślonych przez Jaspera Maskelyne’a atrap, które czterech ludzi mogło z łatwością podnieść do góry. Na lotniskach stacjonowały setki fałszywych samolotów. Wszystko to miało przekonać Niemców, że atak nastąpi z południa Anglii na Pas-de-Calais, 350 km od prawdziwego celu inwazji. Aby jeszcze bardziej uwiarygodnić ten scenariusz, na czele fikcyjnej armii postawiono jednego z najlepszych alianckich dowódców, amerykańskiego generała George’a Pattona. Brytyjski wywiad wiedział, że Hitler i jego generałowie są głęboko przekonani, iż to właśnie on poprowadzi inwazję na kontynent, a główną siłą uderzeniową będzie FUSAG. Oczywiście Patton nie był zachwycony postawieniem go na czele fikcyjnej armii i drugorzędną rolą, jaką miał odegrać w inwazji. Wybuchowy Amerykanin zignorował ostrzeżenia generała Eisenhowera, by trzymał się z dala od mediów, którym udzielił kilku wywiadów, kreując się na męża opatrznościowego aliantów. Informacje te szybko dotarły do Berlina. W rzeczywistości planujący operację ludzie liczyli na dokładnie takie zachowanie Pattona. To również była część planu wielkiej mistyfikacji, która miała doprowadzić do pokonania Hitlera.
Cuda Chin. Z wizytą w kolonii artystów w Państwie Środka
Malarze, rzeźbiarze, dramaturdzy, muzycy i wegańscy piekarze. Wszystkich można spotkać w kolonii artystów w Xiayuan w północnych Chinach.
W tym artykule: Podmiejscy zbieracze-łowcy antropocenu „Hodowla” artystów W kolonii artystów Wioska Xiayuan, Pekin, Chiny: 40° 13' 48" N, 116° 27' 11" E Nigdy nie można być pewnym, na co się trafi, maszerując z Pekinu na północ. Mija się ogromne szklane sarkofagi megassaków z wielkimi rzeźbami buldogów francuskich wykonanymi z włókna szklanego – przystrojonych w złote łańcuchy i różowe sygnety. A potem wychodzi przez panoramiczną zieleń kwintyliona liści drzew wprost w trzewia Mandżurii, zimne niczym ciekły wodór. Podmiejscy zbieracze-łowcy antropocenu Trafia się na przykład na starych chłopów – w Chinach zawsze są starzy – poniewczasie skrywających swe purpurowe twarze przed słońcem pod szerokimi rondami słomianych kapeluszy. Rwą owoce z rosnących na poboczach krzaków głożyny, zwanej tu jujubą. Mężczyźni i kobiety sprzedają je potem kierowcom przejeżdżających ciężarówek, którzy obwieszczają przez megafony: „Kupię jujubę!”. Ci podmiejscy zbieracze-łowcy antropocenu nigdy nie reagują na widok piechurów umykających z dwudziestodwumilionowej metropolii z garbami plecaków inaczej, niż w sposób wyryty w miedzianym rdzeniu ich chłopskości. Czyli: odwiecznym narzekaniem („Nasze dzieci? Ha! Myślisz, że one też tak będą harować?”) lub uprzejmością. Chłopi oddadzą ci wszystko, co mają w zasięgu ręki. Twarde, zielonkawe brzoskwinki; tykwy o barwie jadeitu, wielkie jak ludzkie głowy. Plastikowe kubeczki jogurtu, które trapiony wyrzutami sumienia syn-mieszczuch posyła raz na dwa tygodnie swej cierpiącej na osteoporozę āyí. Jak to możliwe, że te pomarszczone dłonie są tak czułe? Trafia się na starawe, ale wciąż sprawne meble biurowe – półki, biurka, krzesła obrotowe – porzucone w równych odstępach przy zarośniętych bujnym zielskiem, wiejskich drogach. Miejskie artefakty, które możesz na chwilę zaanektować, by dać upust impulsowi plenerowego pracoholizmu. A dalej dźwiga się słynny, odrestaurowany odcinek Wielkiego Muru w Simatai. Schody prowadzące na wysoki, kamienny bastion są tak wyboiste, odsłonięte i karkołomnie strome, że – przyznaję to z upiorną szczerością – stałem tam pewnego dnia o zachodzie słońca jak oniemiały. Bo czy można wyobrazić sobie miejsce, gdzie przepisy bezpieczeństwa eliminują ryzyko bezwzględniej niż w konfucjańskich Chinach? Może kolonię menonitów? Albo umysł mężczyzny na terapii małżeńskiej? Stałem czekając, czy któryś z turystów gramolących się chwiejnym krokiem ze wzrokiem wbitym w wizjer swojego smartfona nie runie ze schodów w dół. „Hodowla” artystów Pomiędzy tym wszystkim leży Xiayuan. Niezbyt niegdyś zamożni mieszkańcy tej wsi uprawiali ogórki i kukurydzę dla dwudziestodwumilionowego miasta. Dziś hodują artystów. Czynsze za wynajem wyprzedzają tu dochody ze sprzedaży rodzynek o wiele kilometrów. Napędzane są przez setki – jeśli nie tysiące – malarzy, rzeźbiarzy, dramaturgów, muzyków i niebiańsko rzemieślniczych wegańskich piekarzy nadziewających suszonymi śliwkami chleb na zakwasie i dzikich drożdżach, którzy szukają inspiracji pośród kaczych strumyków. Jest tu otwierana wyłącznie po uprzednim umówieniu galeria tkanin. Jest stypendystka nowojorskiej Rose Academy of Ballet. Są warsztaty buddyzmu przemianowane na zajęcia jogi, by zapobiec ewentualnej dezaprobacie oficjeli. Jest samoobsługowa herbaciarnia bez drzwi, nazywana „gównianą herbaciarnią”. Jest pracownia niemieckiego wytwórcy protez. Jest niezmordowany system segregacji odpadów, i szkoła waldorfska, i jeszcze przysięga „dziesięcioletnich ciuchów”, zobowiązująca do wymiany ubrań zamiast ich kupowania. Solarne marzenia póki co się nie ziściły, to fakt. W scentralizowanej sieci przesyłowej nie ma miejsca dla sprzedawania na własną rękę nadwyżek energii. Ale przynajmniej zwalczanie szkodników odbywa się na organiczną modłę. Kokony drapieżnych szerszeni, białe jak surowy jedwab, poprzyczepiano zszywkami do gałęzi wiązów, by wyklute z nich owady pożarły obce, żerujące na drzewach robale. Wyglądają jak maleńkie druidzkie wota. – Wiele rzeczy organizują tu mamy – mówi aktywista ekologiczny He Ran podczas wycieczki po tej alternatywnej społeczności. Frank, mój towarzysz wędrówki, uśmiecha się i komentuje, że jasne, bo przecież wszyscy tatusiowe zasuwają w Pekinie. No ale Frank to cynik. W kolonii artystów Tymczasem w pracowni malarza i ilustratora Li Hua Menga na ścianach wiszą półki z 10 tysiącami ksiąg o filozofii i poezji. – Większość sztuki podąża dziś za zainteresowaniami większości, więc nie jest to tak naprawdę sztuka – mówi Li. I dodaje: – Tutaj musisz potrafić zmierzyć się z własną samotnością. A antologia opowiadań dla dzieci, wystawiona w globalnowioskowej kawiarni, przytakuje mu ochoczo. Dlatego czasem trzeba wpaść w „króliczą norę”, na niezbadane terytorium – by dotrzeć do miejsca, w którym powinno się znaleźć. Niezmiernie ważne jest, by być odważnym/-ną i doświadczyć dzięki temu niepowtarzalności życia oraz stać się lepszym/-ą sobą. Opowiedz mi o tym, bracie, gdy siądziemy razem pod jujubą. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk.
Z dumą wspominała o swych polskich korzeniach. Tamara Łempicka i jej droga na szczyt
Tamara Łempicka, jedna z najsłynniejszych portrecistek XX w., z równą pasją jak malarstwu oddawała się autokreacji. Nic dziwnego, że jej biografia jest tak fascynująca.
W tym artykule: Jak rozpoczęła się kariera Tamary Łempickiej? Tamara Łempicka była królową art déco Ulubiona portrecistka Hollywood Ile kosztuje najdroższy obraz Tamary Łempickiej? Wiele faktów z życia Tamary pozostaje tajemnicą. Na przykład data i miejsce jej urodzenia. Ukrywanie wieku to przejaw kobiecej kokieterii, ale zamiana Moskwy na Warszawę jako miejsca przyjścia na świat dowodzi, że artystka chętniej przyznawała się do swych polsko-francuskich korzeni niż żydowsko-rosyjskich. Jedna z głównych przedstawicielek art déco urodziła się zatem w Moskwie ok. 1896 r., jako córka bogatego rosyjskiego Żyda Borysa Gurwika-Górskiego i pochodzącej z dobrej warszawskiej rodziny Malwiny Dekler. Małżeństwo nie było zbyt dobrane, a ojciec szybko „opuścił” rodzinę, choć zdaje się, że nie tyle odszedł, ile popełnił samobójstwo, co stanowiło zamiatany pod dywan rodzinny sekret. W 1911 r. Tamara pojechała do ciotki do Petersburga. Jak przystało na zamożną przedstawicielkę elit, czas płynął jej na wizytach w teatrach, muzeach i na balach. Gdy na balu maskowym pojawiła się przebrana za pasterkę ze stadkiem żywych gęsi, zwróciła na siebie uwagę wszystkich gości, jej zaś wpadł w oko przystojny prawnik Tadeusz Łempicki. Zauroczona urodą bon vivanta z Warszawy Tamara postanowiła zdobyć go za wszelką cenę. Ich ślub zapamiętano, bo tren sukni panny młodej ciągnął się przez kaplicę Kawalerów Maltańskich. Wkrótce Tamara urodziła swe jedyne dziecko, Marię Krystynę zwaną pieszczotliwie Kizette. Jak rozpoczęła się kariera Tamary Łempickiej? W Rosji Łempicką zastała rewolucja październikowa, która pozbawiła ją środków do życia i zmusiła do ratowania męża z więzienia. Dopiero w Paryżu z ekscentrycznej i beztroskiej trzpiotki zmieniła się w artystkę. Ponoć za pędzel chwyciła za namową siostry Adrianny, jednak głównym powodem była bieda, bo złamany więzieniem, ale i próżny Tadeusz nie chciał imać się żadnej niegodnej go pracy – sfrustrowany całymi dniami leżał na kanapie, czasami podnosząc rękę na młodą żonę. Lekcje malarstwa Tamara pobierała m.in. w pracowni André Lhote’a, kubisty czerpiącego pełnymi garściami z francuskiego akademizmu, dzięki czemu stworzył styl łączący nowoczesność z modernizmem. Pod jego wpływem Łempicka zaczęła stosować proste formy, intensywne barwy i wyraźny światłocień z jednej strony, z drugiej zaś wzorowała się na malarstwie włoskiego renesansu. Stała się salonową kubistką, której portrety szykownych, często roznegliżowanych dam doskonale trafiły w gust publiczności. Tamara Łempicka była królową art déco Tamara malowała tych, którzy ją inspirowali swoją urodą lub pozycją, jak królowa Grecji Elżbieta, pisarz André Gide, Greta Garbo czy piosenkarka Suzy Solidor. Większość wybranych przez nią modelek to były kobiety zmysłowe i nowoczesne, które jak i ona „nie znały hipokryzji i wstydu w kategoriach moralności burżuazyjnej”. Wielu krytyków sztuki zarzucało aktom Tamary homoerotyczny charakter i pisało o „propagowaniu perwersyjnego malarstwa”, co jedynie wzmagało zainteresowanie jej dekadencką twórczością. Ale artystka nie zapominała o autopromocji. Aby zaistnieć w prasie, chodziła w wypożyczonych od dyktatora mody Paula Poireta sukniach. W 1929 r. na okładkę niemieckiego magazynu mody Die Dame trafił jej autoportret Tamara w zielonym w bugatti, ikona nowoczesnej i wolnej kobiety doby automobilu. Dzięki dobrej passie Łempicka w ciągu kilku lat zarobiła na swej sztuce prawie milion dolarów. Królowa art déco za dnia pracowała jak szalona, nocą żyła według reguł paryskiej bohemy, imprezując i oddając się licznym romansom z kobietami i mężczyznami. Tadeusz jakiś czas tolerował wolność żony, ale dwuznaczna znajomość z wiekowym włoskim poetą Gabrielem d’Annunzio przelała szalę goryczy. Aby odzyskać męża, Tamara pojechała za nim do Warszawy, ale nic nie wskórała. Symbolem nieprzyjemnego rozstania jest nigdy nieukończony portret Tadeusza zatytułowany Niedokończony mężczyzna. Ulubiona portrecistka Hollywood W 1933 r. Tamara wyszła ponownie za mąż, za austro-węgierskiego barona żydowskiego pochodzenia Raoula Kuffnera de Diószegh, bogacza i kolekcjonera sztuki. „Mój pierwszy mąż był bardzo przystojny. Drugi miał charakter”, pisała. Mający żydowskie pochodzenie Kuffnerowie uciekli przed nazistami do USA. Zatrzymali się na krótko w Nowym Jorku, ale szybko przenieśli do Los Angeles, gdzie Tamara zadbała o dobre „wejście” – najpierw zorganizowała sesję zdjęciową, w której ustylizowana była na hollywoodzką aktorkę, i zaczęła wydawać bankiety, na których serwowała własnoręcznie upichcony bigos. Przez pewien czas była ulubioną portrecistką Hollywood, zwaną trochę prześmiewczo „baronową z pędzlem”. Jednak fabryka snów niemal z dnia na dzień uznała jej malarstwo za passé. Tamara próbowała zmienić tematykę (na bardziej poważną) i styl (sięgając po abstrakcję), ale na próżno – szczyty sławy miała za sobą. Po śmierci Raoula w 1962 r. zamieszkała z rodziną córki, a gdy zmarła w 1980 r. w Cuernavaca w Meksyku, jej prochy rozrzucono, tak jak sobie tego życzyła, nad wulkanem Popocatépetl. Znane obrazy. Oto malarskie dzieła sztuki, których nie wypada nie znać Znane obrazy, takie jak „Zbawiciel świata”, „Mona Lisa” czy „Słoneczniki”, to malarskie dzieła sztuki. Pomimo upływu wieków nadal budzą zachwyt wśród zwiedzających i koneserów... Ile kosztuje najdroższy obraz Tamary Łempickiej? „Życie jest jak podróż, spakuj tylko to, co najbardziej potrzebne, bo musisz zostawić miejsce na to, co zabierzesz po drodze”, twierdziła Tamara. Jej autoportret w bugatti (którego zresztą nigdy nie miała, jeździła żółtym renault) stał się metaforą pełnego podróży życia, ale podczas gdy jej pomalowane na czerwono usta pokazują pewność siebie i namiętność, podkreślone tuszem oczy są smutne, jakby w tej pogoni za szczęściem, pięknem i cielesnością gdzieś się zgubiła. Choć Łempicka z dumą wspominała o swych polskich korzeniach, jednocześnie przyznawała: „Jestem nieszczęśliwą istotą, udręczoną, bez ojczyzny, bez korzeni, zawsze samotną”. Tamara Łempicka została ponownie odkryta pod koniec XX w. Kolekcjonerzy sztuki przypomnieli sobie o malarce, a jej obrazy zaczęły być sprzedawane za bajońskie sumy (19 marca 1994 r. na aukcji w Nowym Jorku jej pracę Adam i Ewa wylicytowano na prawie 2 mln dol.). Obecne szacunkowe ceny jej obrazów w katalogach domów aukcyjnych to 6–8 mln dol. Przypomnijmy, że za obraz Tamary Łempickiej „Portret Marjorie Ferry" na aukcji w Christie's w Londynie 2020 r. zapłacono 82 mln złotych. Tamara byłaby pewnie niezadowolona, że pamięta się tylko jej wczesną twórczość, ale z pewnością ucieszyłoby ją, że jest trzecią najdrożej sprzedającą się artystką XX w.
Michał Anioł był fałszerzem. Artysta niejeden raz oszukał bogatych „znawców” sztuki
Genialny artysta nie raz wykiwał bogatych „znawców” sztuki. Miał też wystarczające umiejętności i motyw, by sfałszować słynną Grupę Laokoona.
W tym artykule: Michał Anioł tworzył doskonałe kopie dzieł sztuki Sfałszowany Kupidyn dla kardynała Sfałszowana grupa Laokoona? Dowody fałszerstwa Krytyka hipotezy Nawet najwybitniejsi artyści od czasu do czasu kopiowali cudze dzieła i wcale im to na złe nie wyszło. Wręcz przeciwnie. Nabyli nowych umiejętności, które udoskonaliły ich styl. Najlepszym przykładem jest Michał Anioł. Już w młodości skopiował tyle cudzych dzieł, że gdyby w jego czasach obowiązywały przepisy prawa autorskiego – z pewnością poszedłby siedzieć. Zaczęło się to już podczas nauki rzemiosła w pracowni Davida i Domenica Ghirlandaio. Biograf Michała Anioła Giorgio Vasari opisywał, jak pewnego razu Domenico namalował na ścianie kobietę, po czym nakazał uczniom skopiować rysunek. Michał Anioł wypadł najlepiej. Nie dość, że wiernie odtworzył postać, to na dodatek poprawił rysunek nauczyciela. Michał Anioł tworzył doskonałe kopie dzieł sztuki Z biegiem czasu Michał Anioł doszedł do takiej wprawy, że podrobiony przez niego obraz było trudno odróżnić od oryginału. Czasami dla żartu kopiował przyniesione do pracowni dzieło uznanego artysty, po czym wręczał właścicielowi kopię. Gdy ten przyjął ją bez zastrzeżeń, przyznawał się do żartu i przynosił oryginał. Właściciel obrazu zazwyczaj nie potrafił rozpoznać kopii. Była perfekcyjna – nawet plamy na płótnie czy papierze okazywały się identyczne. Talentem Michała Anioła bardzo szybko zainteresował się znany mecenas sztuki, władca Florencji Lorenzo de’ Medici (Wawrzyniec Wspaniały). Zapewnił mu mieszkanie, wykształcenie, no i oczywiście stałą pensję. Kopia antycznej maski Fauna była jedną z pierwszych prac, jakie Michał Anioł wykonał na zlecenie swojego opiekuna, jednak tym razem nie odtworzył oryginału dokładnie. Ponieważ niekompletne uzębienie Fauna kłóciło się z jego poczuciem piękna, kopia posiadała wszystkie zęby. Medyceusz nie był zadowolony z efektu. Długo przekonywał Buonarrotiego, aby jednak poprawił kopię. Michał Anioł w końcu ustąpił. Usunął dwa zęby z górnej szczęki swego Fauna, po czym wyżłobił jeszcze dłutem dziurę po korzeniach. Kaplica Sykstyńska ma ponad 500 lat i nie przestaje zachwycać. Wieki temu przeszła cenzurę Kaplica Sykstyńska jest codziennie odwiedzana przez turystów. Co ich tam przyciąga? Sfałszowany Kupidyn dla kardynała Jedna z późniejszych rzeźb Buonarrotiego również nawiązywała do popularnej w czasach renesansu sztuki antyku. W 1495 lub 1496 r. na zamówienie jednego z kuzynów zmarłego już Wawrzyńca Wspaniałego – Lorenza di Pierfrancesco de’ Medici – wyrzeźbił postać śpiącego Kupidyna. Medyceuszowi posąg spodobał się od razu, ale miał jedno zastrzeżenie. Marmur, którego Michał Anioł użył, był jaśniejszy od marmuru starożytnych rzeźb. Z tego powodu – za radą zleceniodawcy – Michał Anioł zakopał rzeźbę w kwaśnej ziemi. Gdy po jakimś czasie ją wykopano, efekt był zdumiewający. Posąg zyskał „patynę” i wyglądał jak dzieło starożytnych mistrzów. To, co stało się z nim później, znakomicie ilustruje naturę Medyceuszy. Byli nie tylko mecenasami sztuki, ale też ludźmi interesu. Lorenzo de’ Medici kazał zawieźć posąg do Rzymu i za pośrednictwem kupca Baldassare del Milanese sprzedał go kardynałowi Raffaelowi Riario – miłośnikowi sztuki. Ów kupił rzeźbę jako antyk za bardzo wysoką jak na owe czasy sumę 200 dukatów w złocie. Michał Anioł otrzymał 30 dukatów. Krótko po transakcji rozeszła się po wiecznym mieście plotka, która wprawiła kardynała we wściekłość. Ludzie szeptali, że jest jednak marnym znawcą sztuki, skoro nie potrafił odróżnić antyku od pracy młodego rzeźbiarza z Florencji. By sprawdzić prawdziwość doniesień, Riario wysłał do Florencji swojego zaufanego człowieka. Ten szybko ustalił, kto był rzeczywistym twórcą rzeźby. Powiadomił o tym kardynała, a ten zmusił Baldassare do unieważnienia transakcji i zwrotu pieniędzy. Michał Anioł również dowiedział się o całej sprawie. Udał się do Rzymu i za otrzymaną sumę 30 dukatów chciał odzyskać rzeźbę, ale del Milanese nie zgodził się. Gotów był nawet zniszczyć statuę, byleby jej nie zwracać. Sprawa śpiącego Kupidyna przyniosła Michałowi Aniołowi pewną sławę. Trudno w tym wypadku zarzucać artyście fałszerstwo. Wydaje się, że był tylko nieświadomym bohaterem afery. Kto wie jednak, czy sprawa śpiącego Kupidyna przypadkiem nie popchnęła go do fałszerstwa, które – jeśli rzeczywiście do niego doszło – z pewnością zasługuje na miano oszustwa wszech czasów. Sfałszowana grupa Laokoona? W styczniu 1506 r. sensacyjne odkrycie postawiło na nogi cały Rzym. W winnicy Feliksa de Fredis na wzgórzu Eskwilin odnaleziono posąg, który przedstawiał trojańskiego kapłana Laokoona i jego dwóch synów walczących z wężami, nasłanymi na nich przez Posejdona. Ponieważ rzeźba była zniszczona, poddano ją renowacji. Następnie zakupił ją papież Juliusz II i umieścił w Belwederze. Grupa Laokoona jest rzeczywiście wspaniałym dziełem sztuki antycznej. Według Plutarcha, który nazwał ją „arcydziełem rzeźby”, posąg stworzyli trzej rzeźbiarze z Rodos – Agesandros, Atenodor i Polidor – w pierwszej połowie I w. p.n.e. W okresie cesarstwa rzeźbę przewieziono do Rzymu i tam też jakiś czas później zaginęła. Niespodziewanie odnalazła się w czasach, gdy sztuka antyczna była w cenie i stała się wzorem dla twórców renesansu... Nikt jednak nie kwestionował jej autentyczności. Aż do 2005 r. Wówczas Amerykanka dr Lynn Catterson z Columbia University ogłosiła, że rzeźba nie powstała w starożytnej Helladzie, lecz we Włoszech, w czasach renesansu. Według niej posąg stworzył (a raczej sfałszował) Michelangelo Buonarroti. Teza wydaje się absurdalna. Czy to możliwe, by przez pięć stuleci nikt nie odkrył prawdy? Tak! – twierdzi Amerykanka. W końcu oszustwa dopuścił się geniusz, który umiał je ukryć. Znakomicie potrafił naśladować antyk, a w dodatku już wcześniej stworzył falsyfikat niemal doskonały. Dowody fałszerstwa Catterson oparła się na poszlakach. Najważniejszą jest pewien rysunek, przechowywany w muzeum w Oksfordzie. Wykonał go Michał Anioł w 1501 r., a więc pięć lat przed odkryciem Grupy Laokoona. Przedstawia męskie plecy. Ponoć do złudzenia przypominają tył rzeźby Laokoona. Ponadto Michał Anioł miał być obecny przy odkryciu dzieła. Ponoć sprowadził go na miejsce architekt Giuliano da Sangallo, który jako pierwszy zidentyfikował rzeźbę. Laokoonowi brakowało wtedy jednego z ramion. Naprędce zostało zrekonstruowane, jednak Michał Anioł uznał je za niezbyt udane. Sam dorobił ramię i wykonał je tak dobrze, że gdy w 1906 r. odkryto właściwe, było identyczne. Skąd mistrz mógł wiedzieć, jak wyglądał oryginał? Według dr Catterson odpowiedź może być tylko jedna. Buonarotti wiedział, ponieważ to on stworzył rzeźbę. To nie wszystkie poszlaki. Podejrzenia budzi przepływ pieniędzy w rachunkach Michała Anioła z lat 1498–1501. Według Amerykanki spory wydatek zaraz na początku tego okresu wynikał z zakupu marmuru, potrzebnego do wykonania dzieła. Zaś późniejsze przychody to nic innego, jak tylko zysk z finalizacji umowy. Poza tym skąd się wzięły widoczne w Grupie Laokoona odstępstwa od kanonów sztuki starożytnej? W rzeźbie jest taki ładunek tragizmu, dynamizmu i ekspresji, że tylko geniusz na miarę Michała Anioła był w stanie go wyrazić. Pod tym względem rzeźba przypomina nieco słynną watykańską Pietę Buonarrotiego. Być może to podobieństwo wynikało z faktu, że oba dzieła powstały niemal równocześnie. Ponadto w obu dziełach podobnie rozwiązany został problem stabilności. Krytyka hipotezy Rewelacje dr Catterson nie znalazły uznania w oczach znawców sztuki antycznej. Większość spośród nich twierdzi, że poszlaki, na których Amerykanka oparła swoją teorię, są mocno naciągane. Dotyczy to również rysunku, który według niej ma być koronnym dowodem fałszerstwa. Wcale nie przypomina pleców Laokoona. Dowodem nie może też być fakt, że Grupa Laokoona dość znacznie różni się od innych znanych nam rzeźb antycznych. Przecież posąg ten odbiega jednocześnie od kanonu dzieł epoki renesansu, w której rzekomo miał powstać. A co z ekspresją i tragizmem postaci? Bardziej przywodzą na myśl dzieła baroku niż rzeźby renesansowe i dzieła Michała Anioła. Czy znaczy to, że teoria Catterson jest pozbawiona sensu? Bynajmniej. Pod pewnym względem Amerykanka ma rację. Michał Anioł miał nie tylko umiejętności potrzebne do dokonania fałszerstwa, ale też i motyw. Przecież od 1505 r. zaczął robić karierę w Rzymie, a wszystko za sprawą papieża Juliusza II. Tego samego, który docenił i nabył Grupę Laokoona. Może wspólnie – papież i rzeźbiarz – uknuli całą intrygę? Obaj mieli wiele do zyskania.
Kolejna piramida stanęła na Płaskowyżu Giza w Egipcie. To jedna z wielu niezwykłych instalacji na pustyni [GALERIA]
Czternaście niezwykłych instalacji stanęło na Płaskowyżu Giza w Egipcie niedaleko piramidy Cheopsa. Wśród nich jest również… kolejna piramida. Czternastu artystów z całego świata przygotowało prace inspirowane starożytnym Egiptem.
W tym artykule: Forever is now – wystawa na pustyni Piramidy w Gizie W Egipcie otwarto niezwykłą wystawę sztuki współczesnej. Tym razem nie odbywa się ona w galerii, ale na pustyni. Miejsce jest naprawdę niezwykłe. To Płaskowyż Giza niedaleko stolicy Egiptu, Kairu. Znajdują się tam trzy królewskie piramidy: Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa. Pierwsza z nich uznana była już w czasach antycznych za cud świata. Wielka Piramida jest największą piramidą Egiptu i ma 4500 lat. Galeria i opisy instalacji znajdują się w dolnej części strony. Forever is now – wystawa na pustyni Wystawa na Płaskowyżu Giza zatytułowana jest „Forever is now” (ang. Wieczność jest teraz). To już jej trzecia edycja z niewystawianymi do tej pory dziełam. Tym razem potrwa do 17 listopada 2023 roku. Czternastu artystów z całego świata eksponuje swoje dzieła na pustyni. Instalacje prezentowane są na tle trzech wielkich piramid w Gizie. Ekspozycja organizowana jest przez prywatną organizację CulturVator – Art D'Egypte, pod auspicjami egipskiego Ministerstwa Turystyki, Kultury i Spraw Zagranicznych z Egipskiego Komitetu UNESCO. – Wystawa „Forever Is Now” od swojej pierwszej edycji odniosła niezwykły sukces w przyciąganiu uwagi do sztuki współczesnej. W tym roku ekspozycja stawia pytania o nową erę technologii i zmian kulturowych, przez które przechodzi świat. Łączy dziedzictwo kulturowe z bogatą różnorodnością sztuki współczesnej – wyjaśniła założycielka Art D’Egypte, Nadine Abdel Ghaffar. W jej ocenie wystawa ma przyczynć się do promowania egipskiej turystyki. Ministerstwo Turystyki i Starożytności bardzo rzadko zezwala na tego typu przedsięwzięcia na terenie Płaskowyżu. Jest to jedyna ekspozycja sztuki współczesnej, która do tej pory odbywa się w tym miejscu. Na suficie egipskiej świątyni sprzed 2200 lat odkryto wyjątkowe malowidło. Przedstawia noworoczną zabawę Naukowcy w Egipcie prowadzili prace konserwatorskiej świątyni Chnuma w mieście Esna. Odnaleźli tam nieznane wcześniej malowidło, które przedstawia bogów celebrujących Nowy Rok. Piramidy w Gizie Piramidy w Gizie, które są tłem dla dzieł sztuki, były grobami faraonów. Obok nich znajdują się mniejsze piramidki, wykonane z tego samego surowca – lokalnego granitu. Pochowano w nich małżonki władców. Piramidy otoczone były przez setki mniejszych grobowców, tak zwanych mastab, w których miejsce spoczynku miała świta faraonów. Byli to jego bliscy współpracownicy, rodzina, i wysocy urzędnicy. Również po śmierci chcieli być blisko boga na Ziemi – bo taki status miał faraon. Galeria i opisy instalacji znajdują się w dolnej części strony. Źródła: Egypt Independent, Art D’Égypte Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Jak wyglądał Rafael? Badacze zrekonstruowali twarz renesansowego artysty
Po raz pierwszy mamy konkretne dowody na to, że szkielet ekshumowany w 1833 roku należał do Rafaela Santi. 500 lat od śmierci artysty, naukowcom udało się zrekonstruować jego prawdziwą twarz.
W tym artykule: Kim był Rafael Santi? Jak wyglądał Rafael? Dlaczego Rafael umarł tak młodo? Dzięki nowoczesnym narzędziom naukowcom coraz częściej udaje się odpowiadać na pytania, jak wyglądali ludzie w przeszłości. Tylko w tym roku pisaliśmy o realistycznych konstrukcjach twarzy m.in. królowej Jadwigi, nastolatki, która żyła 1,4 tys. lat temu, a nawet kobiety sprzed 31 tys, lat. Niedawno badacze z Rzymu odtworzyli, jak wyglądał Rafael. Kim był Rafael Santi? Rafael Santi to jeden z najwybitniejszych artystów włoskiego renesansu. Karierę artystyczną rozpoczął w młodym wieku, a jako nastolatek był już utalentowanym malarzem. Na wczesne prace Rafaela wpływ miał warsztat jego ojca i szkoła umbryjska, choć chłopak szybko rozwinął swój styl i unikatowe podejście do sztuki. Jego fresk „Szkoła Ateńska" zdobi apartamenty papieskie w Watykanie i przyciąga miliony turystów. Wśród dzieł Rafaela znajduje się również „Portret młodzieńca", który wraz z innymi obrazami został przez Niemców skradziony z Polski podczas II wojny światowej. Do dziś poszukiwacze skarbów szukają zaginionego dzieła, którego wartość szacuje się na sto milionów dolarów. Sztuka Rafaela charakteryzuje się harmonią, równowagą i wyidealizowanym pięknem. Był mistrzem w uchwyceniu emocji i ekspresji na swoich portretach, a jego użycie perspektywy i kompozycji było rewolucyjne jak na swoje czasy. Wywarł znaczący wpływ na współczesnych mu i późniejsze pokolenia artystów, wpływając na rozwój sztuki zachodniej na następne stulecia. Rafael zmarł w Rzymie w 1520 roku, mając zaledwie 37 lat. Przyczyna jego śmierci wciąż budzi kontrowersje. Niektórzy badacze wskazują na wyczerpanie pracą, inni na choroby takie jak syfilis, zapalenie płuc lub gorączka prosówkowa. Mimo to, jego spuścizna artystyczna przetrwała wieki i wciąż zachwyca. Jak wyglądał Rafael? W XVII wieku w Rzymie pojawiła się czaszka, która rzekomo należała do Rafaela. Jednak wiele osób wątpiło w jej autentyczność. W 1833 roku, decyzją papieża, grób artysty został ekshumowany i znaleziono tam szkielet wraz z czaszką. Na pamiątkę wykonano gipsowy odlew czaszki. Dzięki postępowi technologicznemu udało się zrekonstruować twarz Rafaela po 500 latach od jego śmierci. To ważne odkrycie dla świata sztuki. Pozwala bowiem poznać wygląd jednego z najwybitniejszych artystów renesansu. Naukowcy z Università degli Studi di Roma Tor Vergata, specjaliści od antropologii sądowej i nauk kryminalistycznych, postanowili ostatecznie wyjaśnić sprawę. Przy użyciu odlewu czaszki, stworzyli trójwymiarową rekonstrukcję twarzy i porównali ją z portretami Rafaela z epoki. Dzięki temu udało się rozwiązać zagadkę autentyczności szczątków. Według prof. Mattii Falconiego, eksperta od biologii molekularnej, zrekonstruowana twarz nie przypomina żadnego z uczniów pochowanych u boku mistrza. Trudno więc zakładać, by pogrzebano tam kogoś zupełnie nieznajomego, tak przypominającego Santiego. Co ciekawe, porównując rekonstrukcję 3D i autoportret Rafaela, naukowcy odkryli, że artysta próbował nadać bardziej wdzięczny kształt swojemu dość wydatnemu nosowi. Żył bowiem w czasach, gdy poszukiwano wyidealizowanego piękna. Dlaczego Rafael umarł tak młodo? Potwierdzenie, że konkretna czaszka i szkielet należą do Rafaela, otworzy drogę do dalszej analizy szczątków. Mogłaby ona wyjaśnić największą zagadkę – dlaczego geniusz umarł tak młodo? Ostatnio przychylano się do wersji, że zawinił błąd lekarski: praktyka upuszczania krwi przy zapaleniu płuc. Dowody tej hipotezie dostarczają wyniki badań opublikowane w czasopiśmie naukowym „Internal and Emergency Medicine". Według najnowszych ustaleń malarz prawdopodobnie zmarł z powodu choroby płuc. Naukowcy z Università degli Studi di Milano-Bicocca, którzy są autorami raportu, potwierdzają, że choroba została błędnie zidentyfikowana przez lekarzy, którzy leczyli gorączkującego Rafaela poprzez upuszczanie krwi za pomocą nacięć lub pijawek. Ten proces prawdopodobnie przyspieszył jego śmierć, zamiast pomóc w jego wyzdrowieniu. Żródło: Internal and Emergency Medicine
Naukowcy odkryli pochodzenie matki Leonarda da Vinci? „Była czerkieską niewolnicą”
Analiza dokumentów sprzed prawie 600 lat wykazała prawdopodobne pochodzenie matki Leonarda da Vinci. Włoski historyk twierdzi, że Caterina Buti del Vacca była księżniczką z Kaukazu, którą porwali Tatarzy, a następnie sprzedali ją Wenecjanom.
W tym artykule: Leonardo da Vinci był autorem wielu arcydzieł i innowacyjnych wynalazków Kim była matka Leonarda da Vinci? Włoski badacz potwierdza, że Caterina była niewolnicą z Kaukazu Leonardo da Vinci to postać, która wciąż nie przestaje zaskakiwać. Włoski artysta z okresu renesansu był nie tylko malarzem, którego arcydzieła wiszą w największych muzeach na świecie. To również wybitny rzeźbiarz, architekt i inżynier, którego pomysły i innowacje wyprzedzały swoją epokę. Tysiące notatek Włocha potwierdzają jego zainteresowanie mechaniką, matematyką, biologią, a nawet grawitacją. Leonardo da Vinci był autorem wielu arcydzieł i innowacyjnych wynalazków W tym roku naukowcy z California Institute of Technology przeanalizowali zaginione zapiski renesansowego uczonego i odkryli, że Leonardo da Vinci analizował zjawisko swobodnego spadania wiele lat przed Galileuszem. Już wcześniej wiadomo było, że uczony interesował się badaniami ruchu i sił działających na ciała. Badacze twierdzą jednak, że na podstawie matematycznego przykładu i serii szkiców próbował udowodnić to, co dziś rozumiemy jako teorię grawitacji. Palmanova: włoskie miasto epoki renesansu, które nie przestaje zachwycać Włochy są pełne niezwykłych skarbów światowej kultury pod niemal każdym względem. Można długo wymieniać znane wszystkim miejsca, które mają trwałe miejsce w ludzkiej świadomości. Ni... Naukowców fascynują jednak nie tylko wynalazki i odkrycia Włocha. Równie ciekawe i zarazem tajemnicze jest jego życie prywatne i pochodzenie. Od dziesiątek lat badacze z całego świata próbują dowiedzieć się, kim była jego matka, Caterina Buti del Vacca. Najnowsze odkrycie włoskiego badacza prof. Carlo Vecce, profesora literatury włoskiej na Uniwersytecie L'Orientale w Neapolu, rzuca nowe światło na historię rodziny da Vinci. Kim była matka Leonarda da Vinci? Wokół postaci Cateriny pojawiało się już wiele teorii. Antonimo Gaddiano pisał ok. 1540 roku, że matka renesansowego artysty pochodziła z wysokiego stanu społecznego, ale już wówczas mówiło się o tym, że mogła być nieślubnym dzieckiem. Niektórzy historycy sugerowali, że mogła być również córką drwala z Cerreto Guidi. Z kolei 18 lat temu włoscy antropolodzy stwierdzili, że Włoch mógł mieć korzenie arabskie. Badacze postawili hipotezę, że Caterina była niewolnicą, którą przywieziono do Włoch najprawdopodobniej z Konstantynopola. Teoria, która głosiła, jakoby matka Leonarda da Vinci została zniewolona i nie pochodziła z Włoch, pojawiała się z resztą przy okazji wielu debat i badań. Teraz prof. Carlo Vecce twierdzi, że znalazł dowód, że jest to prawda. Caterina Buti del Vacca miała jednak pochodzić nie z Konstantynopola, lecz z Kaukazu. Potwierdzeniem tego mają być dokumenty, które znajdują się w Archiwum Narodowym we Florencji sprzed prawie 600 lat. Włoski badacz potwierdza, że Caterina była niewolnicą z Kaukazu Włoski uczony twierdzi, że odnalazł akt wyzwolenia Cateriny zatytułowany „filia Jacobi eius schiava seu serva de partibus Circassie”. Widnieje na nim data 2 listopada 1452 roku. To oznacza, że dokument został stworzony niecałe 7 miesięcy po urodzeniu Leonarda da Vinci. Prof. Vecce podkreśla, że akt sporządzono na prośbę właścicielki niewolnicy, która nazywała się Ginevra d’Antonio Redditi. Najdroższe obrazy na świecie. Dzieła sztuki, które osiągnęły astronomiczne ceny Większość z nich powstała w XIX i XX wieku. Najstarszy, a zarazem najdroższy ma ponad 500 lat. Oto 10 obrazów, za które zapłacono rekordowo wysokie ceny. – Matka Leonarda była czerkieską niewolnicą. Czerkiesi to lud zamieszkujący północny Kaukaz, spokrewniony z Abchazami. Już w czasach imperium osmańskiego czerkieskie kobiety słynęły z urody, co potwierdza wiele ówczesnych źródeł. Wyróżniały się zielonymi oczami i relatywnie często rudymi włosami. Z tego powodu często stawały się ofiarami łowców niewolników i były sprzedawane do haremów. Kobieta uznawana za matkę renesansowego mistrza została porwana ze swojego domu w górach Kaukazu, a następnie sprzedana w Konstantynopolu, a później w Wenecji, zanim ostatecznie dotarła do Florencji. Miała wówczas 15 lat. To właśnie tam poznała młodego notariusza, Piero da Vinco – powiedział na konferencji prasowej prof. Vecce. Uczony twierdzi, że Caterina poznała Piero rok przed podpisaniem aktu wyzwolenia. Pracowała wówczas jako mamka, a więc musiała być w ciąży już wcześniej, co oznacza, że Leonardo nie był jej pierworodnym dzieckiem. Do nawiązania relacji intymnej między rodzicami renesansowego artysty miało dojść w Pałacu Castellani, w którym dzisiaj znajduje się siedziba Muzeum Galileusza we Florencji. Rok po narodzinach Leonarda Caterina i Piero wzięli ślub. Prof. Vecce przyznał, że odkrycie potwierdza, że słynny wynalazca, malarz i rzeźbiarz był tylko w połowie Włochem. Naukowiec z Neapolu przyznał, że badania wykorzysta w swojej najnowszej książce zatytułowanej „Uśmiech Cateriny, matki Leonarda”. Źródło: LiveScience Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Te skryte pod ulicami Mediolanu pomieszczenia działają na wyobraźnię. Zajrzyj do środka
Powstały wewnątrz opuszczonych studzienek kanalizacyjnych. Takie rzeczy w Mediolanie.
Co kryje się za włazem? Nie ulega wątpliwości: tajemne przejścia i ukryte komnaty działają na wyobraźnię. Są tak intrygujące, że każdy - bez względu na wiek - chce wejść do środka. Zdawał sobie z tego sprawę Biancoshock, włoski artysta, który opuszczone studzienki kanalizacyjne zamienił w… miniaturowe w pełni wyposażone mieszkania. Te podziemne domy można zobaczyć w Lodi - jednej z dzielnic Mediolanu. Trudno przejść obok nich obojętnie. Coś więcej Ale nie chodziło tylko o wzbudzenie ciekawości. Artyście przyświecała dużo głębsza idea. Biancoshock chciał zwrócić uwagę na los tych, którzy zmuszeni są do życia w dużo gorszych warunkach. Pomysł zrodził się w czasie wizyty w Bukareszcie. Trudno w to uwierzyć, ale w stolicy Rumunii miejskie kanały są domem dla setek bezdomnych. Ich podziemne „apartamenty” nie są jednak wyłożone kolorową tapetą. Jak napisał artysta na swojej stronie internetowej : „Jeśli nie możemy zapobiec czyimś problemom, spróbujmy chociaż sprawić, by były mniej dotkliwe”. Borderlife Trzy podziemne komnaty składają się na projekt o nazwie „Borderlife”. Każda z nich reprezentuje inne pomieszczenie. Jest więc tu kuchnia wyposażona w niezbędne akcesoria, jest łazienka z prysznicem i fragment salonu. Ma się nieodparte wrażenie jakby ktoś tu przed chwilą był. Może właśnie gotuje wodę na herbatę? Może będzie brał prysznic? Więcej: biancoshock.com,
Apokalipsa w miniaturze. Niezwykłe dzieło artystek z Nowego Jorku
Jak wyglądałyby nasze miasta po kataklizmie, który unicestwiłby ludzkość? Jak natura brałaby je we władanie? Lori Nix i Kathleen Gerber próbują to pokazać w swoich zminiaturyzowanych dioramach będących połączeniem poglądowych makiet i dzieł sztuki. Ręcznie wykonują miniaturowe dioramy. Wykonane z ogromną skrupulatnością, pokazują, jak miasto mogłoby wyglądać długo po zniknięciu ludzi.
Miasto jest w ruinie. Pociągi stoją nieruchomo na torach. W szkołach panuje cisza. Biblioteki i samoobsługowe pralnie niszczeją. Wszyscy zniknęli. To koniec świata, jaki znamy, ale Lori Nix czuje się świetnie. To ona wraz z Kathleen Gerber, jej partnerką w sztuce i w życiu, są architektkami tej apokalipsy. Jest szary zimowy dzień na nowojorskim Brooklynie. Kobiety pracują w swym ciasnym mieszkaniu połączonym z atelier, starannie budując pomniejszone dioramy katastrofy. Ich celem, jak mówi Nix, jest tworzenie i fotografowanie „otwartych narracji – modeli postludzkiej metropolii w przyszłości, po nieznanym kataklizmie”. – Chodzi o to, żeby odblokowywać i prowokować wyobraźnię widzów. Chcemy, żeby zastanawiali się nad teraźniejszością. Czy nadal mamy jakąś przyszłość? Większość pomysłów do tych misternych scenek Nix czerpie z jazdy metrem i przeglądania zdjęć z wakacji. Dodatkowe inspiracje wynikają z jej przeszłości. Jako dziecko dorastające w maleńkim Norton w stanie Kansas Nix zawsze była „blisko zagrożeń i kataklizmów – złej pogody, zamieci, powodzi, plag owadów. No i oczywiście tornad”. Dorastając w Alei Tornad w latach 70. XX w., stykała się z ekstremalnymi warunkami pogodowymi. Wpływały też na nią filmy katastroficzne, takie jak Płonący wieżowiec, i fabuły z czarną wizją przyszłości, choćby Planeta małp. Dziś uważa się za „fotografkę sztucznych krajobrazów”. View oEmbed on the source website – Ale zamiast włóczyć się w poszukiwaniu idealnego pejzażu, tworzę go na blacie stołu. W tym momencie wkracza Gerber. Umiejętność złocenia, dmuchania szkła i malowania pozwala jej budować, rujnować i postarzać scenki. – Ona jest rzeźbiarką, ja architektką – mówi Nix – Ja wychodzę z pomysłami, podsuwam palety kolorów i ustalam kąt patrzenia. Ona zajmuje się detalami, sprawia, że wszystko się materializuje. Ich lilipucie scenki mają od 50 cm do prawie 3 m średnicy. Są zrobione z pospolitych materiałów – papieru i akrylu, tektury i gliny, styropianu i arkuszy plastiku – za pomocą maleńkich elektronarzędzi. To żmudny proces – budowa każdej scenki zajmuje 7–15 miesięcy. Gdy wreszcie dobiega końca, Nix fotografuje efekt aparatem wielkoformatowym 8 x 10. – Po naszej pracy tego nie widać – mówi Nix – ale ja właściwie jestem optymistką. I myślę, że nasze scenki, w których natura odzyskuje krajobraz, są w dziwaczny sposób pełne nadziei. Gerber się z tym zgadza. – Zawsze staramy się mieszać humor z horrorem – mówi – Próbujemy angażować ludzi, skłaniać ich do myślenia.
Pierwszy obraz namalowany przez sztuczną inteligencję sprzedany na aukcji. Za pół prawie miliona dolarów
Nabywca pozostał anonimowy, a cena przekroczyła 45 razy spodziewaną. Czy cyfrowy artysta jest naprawdę tak utalentowany?
Kiedy padło ostatnie uderzenie licytacji w prestiżowym domu aukcyjnym Christie's w Nowym Jorku cena “Portretu Edmonda Belamy” osiągnęła 432 i pół tysiąca dolarów. Cena wysoka ale znacznie więcej emocji budzi fakt, że to obraz namalowany przez komputer. To pierwszy przypadek wystawienia takiej pracy na prawdziwą aukcję dzieł sztuki. Nawiązujący do prac XVII-wiecznego mistrza Rembrandta va Rijna portret to efekt pracy kolektywu artystów o nazwie „Obvious” i pochodzi z kolekcji płócien przedstawiających fikcyjną rodzinę Bellamy. W kolektywie działają między innymi Hugo Caselles-Dupré, Pierre Fautrel oraz Gauthier Vernier, którzy wykorzystali sztuczną inteligencję nazywaną GAN (Generative Adversarial Network). Jej sercem jest tak zwany Generator, który tworzy obraz, oraz Rozróżniacz, którego zadaniem jest porównywanie pracy do istniejących dzieł sztuki i dostrzeganie różnic. - Wypełniliśmy system 15 tysiącami portretów namalowanych między XIV a XX wiekiem – tłumaczy Caselles-Dupré – Generator tworzy nowy obraz bazując na tym zestawie, następnie Rozróżniacz stara się wychwycić różnice między ludzkim a komputerowym obrazem. Zadaniem Generatora jest zatem oszukać Rozróżniacza, że obraz namalował człowiek. Wtedy mamy rezultat. Rozróżniacz jest jednak znacznie łatwiejszy do oszukania niż ludzkie oko, tak przynajmniej twierdzą eksperci z Christie's. Porównują go do sztuki Glenna Browna. Choć żywe oko raczej nie da się oszukać, to jednak jest to bardzo znaczący krok w sztuce. - Portretowanie to z pewnością wyjątkowo trudny gatunek dla Sztucznej Inteligencji, ponieważ ludzie są znacznie mocniej wyczuleni na krzywizny i złożoność rysów twarzy niż maszyny – przekonują przedstawiciele domu aukcyjnego. Kolektyw „Obvious” zaprzągł swojego cyfrowego artystę także do malowania aktów oraz krajobrazów. Twórcy zgodnie uznali, że portret to najlepszy sposób by pokazać swój twórczy eksperyment. Pozostaje pytanie: czy autorem obrazu jest algorytm czy człowiek, który algorytm stworzył? - Jeśli artysta to ten, co fizycznie stwarza obraz, będzie to maszyna – tłumaczy Caselles-Dupré – jeśli natomiast artystą jest ten, który miał wizję i chciał przekazać treść, wtedy będziemy to my.
Co one tu robią? Dzikie zwierzęta na europejskich ulicach. Zobacz te surrealistyczne zdjęcia [GALERIA]
Zebra na pasach, pingwiny w metrze… Projekt litewskiego artysty podbija serca internautów na całym świecie. Nic dziwnego!
Chociaż Ceslovas Cesnakevicius odwiedził wiele miast, te dwie wizyty zrobiły na nim największe wrażenie. Litewski artysta zeszłej wiosny wybrał się na kilkunastodniową wycieczkę do Amsterdamu, niedługo później - do Londynu. Jak mówi, napatrzył się wtedy na ludzi najróżniejszych kultur i narodowości. Ich oryginalne, nieraz wyzywające stroje nie robiły na nikim specjalnego wrażenia. Obowiązywało niepisane prawo „Nieważne, jak wyglądasz ani skąd pochodzisz, dopóki nie szkodzisz innym -bądź sobą”. Artysta urodził się i wychowywał na Liwie. Jak mówi, w jego kraju - byłej republice Związku Radzieckiego – pomstowało przekonanie, że najważniejsza jest masa, a kto nie jest jej częścią, jest dla niej zagrożeniem. Sam zresztą doświadczył tego wykluczenia. - Zastanawiałem się, jak to możliwe, że w ciągu tych dni, które spędziłem w Amsterdamie i Londynie, nie zauważyłem między tymi ludźmi żadnych wrogich spojrzeń ani komentarzy – opowiada. - Pomyślałem wtedy, że nawet gdyby ulicą przeszła owłosiona bestia (tak właśnie wtedy pomyślałem) nikomu by to nie przeszkadzało… Tak narodził się pomysł na projekt „The Zoo”. Cesnakevicius wykorzystał do tego zdjęcia europejskich metropolii, które fotografował od 2008 roku. Są tu ulice Londynu, Paryża, Barcelony, Berlina i Amsterdamu. Zdjęcia zwierząt zostały wykonane oddzielnie. Surrealistyczne obrazy powstały po nałożeniu warstw. Przyznacie, że działają na wyobraźnię. Więcej: facebook.com/cesnakevicius.art/ View oEmbed on the source website
Przywracają życie zaniedbanym częściom Wrocławia. Polscy artyści wpadli na świetne rozwiązanie!
Przy pomocy minimalnych środków finansowych (i jeszcze bardziej minimalnych środków wyrazu) nadają zapomnianym przestrzeniom nowe życie.
Niemiejsca Wrocław, jak wiele polskich miast, nie powrócił do gęstości zabudowy sprzed wojny. Powojenne zniszczenia, zaniedbania z okresu Polski Ludowej i długo odczuwane skutki „dzikiego kapitalizmu” - wszystko to sprawiło, że na architektonicznej mapie Wrocławia można znaleźć wiele zapomnianych i zaniedbanych miejsc. „Niemiejsc”. Jak tłumaczy Michał Duda, kurator Muzeum Architektury we Wrocławiu: - Nadal istnieją przestrzenie, które za sprawą radykalnej zmiany kontekstu zostały zdegradowane do rangi „niemiejsc”: porośniętych przypadkową zielenią wyrw w zabudowie, zadeptanych klepisk czy dzikich parkingów, świadectw błędnych decyzji architektonicznych, fragmentów niedokończonych większych całości, zdegradowanych skrawków funkcjonującego niegdyś organizmu. - Tereny te z jednej strony ograniczają użytkową przestrzeń miasta, z drugiej mają wielki potencjał, który może zostać wykorzystany do rozwoju lokalnych społeczności– dodaje. Mikroinstalacje I właśnie ten potencjał postanowili wykorzystać projektanci z NO studio: Magda Szwajcowska i Michał Majewski. Tworzą Mikroinstalacje, serię drobnych architektonicznych interwencji, które mają przywrócić miastu zaniedbane przestrzenie. Przy pomocy minimalnych środków finansowych (i środków wyrazu) doprowadzają do rewitalizacji dziur w miejskiej tkance. Pierwsza Mikroinstalacja powstała już przy zabytkowym Moście Piaskowym we Wrocławiu. Na opustoszałe betonowe schodki trafiły minimalistyczne leżaki/siedziska, a wraz z nimi - wrocławianie. Dzięki prostym leżakom projektanci przywrócili to opuszczone miejsce mieszkańcom miasta! Architektoniczne mikrointerwencje Szwajcowskiej i Majewskiego udowadniają, że spisanym na straty miejscom można nadać nowy charakter i zwiększyć ich funkcjonalność. Jest to możliwe przy niedużych nakładach finansowych i zastosowaniu niedrogich materiałów. Projektanci chcą w ten sposób kształtować współodpowiedzialność za miejską przestrzeń. Proste, a jakie skuteczne! Projekt: Magda Szwajcowska, Michał Majewski, NO studio Kurator: Michał Duda Opracowanie graficzne: Marian Misiak Projekt zrealizowany jest w ramach akcji Muzeum Architektury we Wrocławiu - Archi-box.