National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-06-19T08:06:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Z Warszawy do „wrót Arktyki”. LOT uruchamia trasę do krainy zorzy polarnej
items: Przełom po 180 latach. Genetycy zidentyfikowali czterech członków przeklętej wyprawy polarnej
items: Najdalej na północ. Tam, gdzie rządzą niedźwiedzie – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
items: Topnieje kawałek Alaski wielkości połowy Polski. Według geologów klimat już nigdy nie będzie taki sam
items: Mniej lodu, a niedźwiedzie polarne coraz... grubsze. Zaskakujące wyniki badań ze Svalbardu
items: Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
items: Półwysep Kolski to kraina lodu, wojska i atomu. Rosyjski bastion przy granicy z UE kiedyś wyglądał zupełnie inaczej
items: To największe poradzieckie miasto-widmo. Workuta wygląda jak z horroru, a jej historia faktycznie go przypomina
items: Amerykański sen o Grenlandii trwa od dekad. USA próbowały potajemnie wykupić wyspę za 100 mln dolarów w złocie
items: Jak one to robią? Tylko 21 gatunków na Ziemi potrafi zmienić ubarwienie na zimę
items: Ostatnia sowa śnieżna zniknęła ze Szwecji. Czy żegnamy „Hedwigę” na zawsze?
items: To on zabrał Polaków do świata surowych krain polarnych. Książki tego autora to klasyka
items: Przetrwała dwa lata na arktycznej wyspie. Walczyła o życie, by wrócić do syna
items: Nieoczekiwany pozytywny skutek globalnego ocieplenia. Naukowcy odkryli to po raz pierwszy
items: Przełomowy rejs przez Arktykę. Kontenerowiec przepłynął z Chin do Gdańska
items: Koło podbiegunowe – kraina zimna oraz trwających wiele miesięcy dni i nocy
items: Zając polarny przemierzył 388 km w rekordowe 49 dni i zmarł. Co nim kierowało?
items: Pustynie lodowe to najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi. Panuje tam ekstremalny klimat
items: Rekin nie do końca grenlandzki? Słynny polarny drapieżnik ma „przedszkole” znacznie bliżej nas
items: Wybudowali lotnisko na wiecznej zmarzlinie. Teraz pas startowy zaczyna znikać
items: Od dziecka szykował się do bicia rekordów. Dziś zna go każdy podróżnik
items: To zwierzę żyje nawet 400 lat i nie choruje na raka. Właśnie zbadano jego genom
items: Już wiadomo, do czego służy zagadkowy organ narwala. Osiąga 3 m długości
items: Zmrożone sekrety projektu Iceworm. Jak USA budowały tajną bazę atomową na Grenlandii
items: Longyearbyen to najdalej wysunięte na północ miasto. Niewielka osada skrywa sporo atrakcji

Z Warszawy do „wrót Arktyki”. LOT uruchamia trasę do krainy zorzy polarnej
type: item
date: 2026-06-19T10:11:14.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: linie lotnicze
subject: norwegia
subject: polskie linie lotnicze lot
description: Narodowy przewoźnik rozszerza swoją siatkę połączeń o nowy kierunek na dalekiej północy Europy. Już tej zimy pasażerowie będą mogli polecieć bezpośrednio z Warszawy do Tromsø – norweskiego miasta określanego mianem „wrót Arktyki”. To jedno z najlepszych miejsc na świecie do obserwacji zorzy polarnej, a zarazem doskonały kierunek dla osób zainteresowanych skandynawską kulturą, surowymi krajobrazami i wyjątkową atmosferą północy.
encoded: Już niebawem z Lotniska Chopina wystartują pierwsze sezonowe rejsy do Tromsø, miasta położonego daleko za kołem podbiegunowym. Choć inauguracyjny lot zaplanowano na 1 grudnia, sprzedaż biletów już ruszyła. Nowe połączenie otwiera przed podróżnymi możliwość odwiedzenia jednego z najbardziej niezwykłych regionów Norwegii, słynącego z malowniczych fiordów, stad reniferów oraz charakterystycznej Katedry Arktycznej. To również doskonała okazja, by zimą zobaczyć spektakularne zorze polarne, które co roku przyciągają do Tromsø turystów z całego świata. LOT uruchamia loty do Tromsø. Znamy rozkład i terminy rejsów Uruchomienie nowego połączenia oznacza, że zimą pasażerowie z Polski zyskają bezpośredni dostęp do jednego z najciekawszych kierunków na północy Europy. Rejsy będą realizowane od 1 grudnia 2026 roku do 13 lutego 2027 roku, a samoloty narodowego przewoźnika polecą do Tromsø dwa razy w tygodniu – we wtorki i soboty. Wyloty z Warszawy zaplanowano na godzinę 11:35, natomiast loty powrotne z Norwegii będą odbywać się tego samego dnia o 15:45. Trasę obsłużą Boeingi 737 MAX 8, a podróż potrwa niewiele ponad trzy godziny. Przedstawiciele PLL LOT podkreślają, że nowe połączenie zostało przygotowane z myślą o sezonie, w którym północna Norwegia prezentuje swoje największe atuty. Jak zaznaczył Robert Ludera, członek zarządu ds. handlowych przewoźnika, Tromsø należy do najbardziej fascynujących zimowych kierunków w Europie dzięki wyjątkowym krajobrazom, bliskości natury i niepowtarzalnej atmosferze. W jego ocenie miasto przyciąga zarówno osoby marzące o obserwacji zorzy polarnej, jak i podróżnych zainteresowanych aktywnym wypoczynkiem czy skandynawską kulturą. – Jestem przekonany, że nowe rejsy spotkają się z dużym zainteresowaniem zarówno wśród turystów, jak i osób odwiedzających Norwegię w celach prywatnych – dodał. Co warto zobaczyć w Tromsø? Zorza polarna, renifery i arktyczne krajobrazy Choć samo miasto liczy niespełna 80 tys. mieszkańców, uchodzi za jedno z najciekawszyc…

zdj-88-4e9ed7c.jpg
width: 5376
height: 3581

Przełom po 180 latach. Genetycy zidentyfikowali czterech członków przeklętej wyprawy polarnej
type: item
date: 2026-05-08T06:50:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: arktyka
subject: dna
subject: wyprawy
description: Ponad 180 lat po zaginięciu feralnej polarnej wyprawy Johna Franklina, nauka pozwala nam przypisać odkryte szczątki konkretnym uczestnikom tej tragicznej misji. Dzięki analizie DNA i pomocy żyjących krewnych, czterej marynarze przestali być anonimowymi ofiarami Arktyki.
encoded: W 1845 roku brytyjska ekspedycja pod dowództwem kapitana Johna Franklina wyruszyła na pokładach HMS Erebus i HMS Terror, by pokonać Przejście Północno-Zachodnie. Była to czwarta arktyczna wyprawa Franklina, mająca na celu dotarcie do Pacyfiku. I jedna z najsłynniejszych ze względu na swój przebieg. Misja zakończyła się tragicznie – lód uwięził oba statki w rejonie Wyspy Króla Williama. Zginęli wszyscy członkowie załogi, czyli w sumie 129 osób. Losy jednostek i ludzi Jednostki po raz ostatni widziano w 1848 roku na Morzu Baffina. Mimo zorganizowania 30 akcji ratunkowych w latach 1847–1859, nie natrafiono na ich ślad. Przełom nastąpił dopiero niedawno dzięki nowoczesnej technologii: HMS Erebus odnaleziono w 2014 roku; HMS Terror zlokalizowano w 2016 roku. Szczątki członków wyprawy odnajdywano w tym regionie od połowy XIX wieku, jednak przez dekady większość z nich pozostawała bezimienna. Genetyczny detektyw na tropie Antropolodzy z University of Waterloo, pod kierownictwem dr. Douglasa Stentona i dr. Roberta Parka, prowadzą zaawansowane badania mające na celu przywrócenie tożsamości zmarłym śmiałkom z wyprawy Franklina. Kluczem do sukcesu okazała się ekstrakcja DNA ze znalezionych szczątków szkieletowych i porównanie ich z materiałem genetycznym przekazanym przez żyjących potomków załogi. Badacze analizowali mitochondrialne DNA oraz DNA chromosomu Y, co pozwoliło na uzyskanie całkiem precyzyjnych wyników. Do tej pory udało się zidentyfikować łącznie sześciu członków wyprawy. Identyfikacje kolejnych marynarzy Teraz udało się zidentyfikować cztery kolejne osoby. Tych trzech mężczyzn służyło na HMS Erebus i zginęli w okolicach Zatoki Erebus. Są to: William Orren (marynarz) – jego kości odkryto na stanowisku archeologicznym NgLj-1, położonym w południowej części wybrzeża Zatoki Erebus; David Young (chłopiec okrętowy I klasy) – został zidentyfikowany na podstawie analizy próbek ze stanowiska NgLj-2, zlokalizowanego około 2 km na wschód od NgLj-3, gdzie odkryto drugą łódź i…

dna-68a7f1d.jpg
width: 1575
height: 1050

Najdalej na północ. Tam, gdzie rządzą niedźwiedzie – artykuł nagrodzony w konkursie Travelera
type: item
date: 2026-04-04T11:45:10.000Z
creator: Katarzyna Gierycz
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: konkurs travelera
subject: lis polarny
subject: niedźwiedzie polarne
description: Artykuł Katarzyny Gierycz o Longyearbyen – najbardziej na północ wysuniętym mieście świata – znalazł się w gronie wyróżnionych prac w konkursie „Zostań Autorem National Geographic Traveler”, zorganizowanym z okazji 20-lecia magazynu.
encoded: Spis treści: Miasto bez korzeni Arktyka nie pachnie morzem Tu wygrywa natura Znak ostrzegawczy na końcu chodnika Longyearbyen. Kolorowe, niegdyś górnicze miasto wciśnięte między czysty błękit arktycznego morza a wysokie góry fiordu. Wrośnięte w surową tkankę tundry. Miasto hen na północnym krańcu świata, dumne ze swego 78 równoleżnika. Bijące rekordy bycia „naj”: najdalszy bar północy, kościół, sklep, fortepian... i samo, zamieszkane miasto. Bo choć istnieją inne, położone dalej – pozostają widmami: niemymi, opuszczonymi świadkami kopalnianej, minionej świetności. Miasto bez korzeni Jeden supermarket, parę sklepów, kilka barów i restauracji. Mały port i życie zawieszone między morzem a górami. Kilka, nieczynnych już, kopalni wokół. Nie można się tu urodzić i nie można być pogrzebanym. Nie można być biednym, ale i bogactwo nie rzuca się w oczy. Lepiej być młodym i zdrowym – do szpitala jest ponad 1000 km. Wodą. Trudno się przywiązywać. Niedługo może wyjechać on albo ja. Za miesiąc, dwa, rok albo kilka lat będą tu zupełnie nowi ludzie. Z innych krajów, z innych światów. Niewielu zostaje na dłużej. Tylko pięć rodzin ma szansę usiąść do stołu w trzy pokolenia. Większość przeżyje noc i dzień polarny najwyżej kilka razy i wróci „do siebie” – jednego z 60 krajów pochodzenia mieszkańców wyspy. Codzienność Svalbardu nie jest łatwa. Arktyka nie pachnie morzem Lipiec 2025. Właśnie przylecieliśmy. Pierwsze, co uderza to cisza i przestrzeń. Zmysły starają się dostroić do miejsca nieoczekiwanego i jakby wytłumionego. Nos też nie ma o co się zaczepić. Nawet nie pachnie tutaj morzem. Uderza brak słono-rybnego zapachu wybrzeża. Nie ma kutrów rybackich. Jednostki, które stoją w porcie nie służą gastronomii. Wiele z nich to statki badawcze, ale większość to rozmaitej wielkości łodzie turystyczne. Pozwalają doświadczyć „arktycznej przygody”. Turyści z południowej części globu, bo przecież trudno znaleźć tutaj innych, złaknieni są podbiegunowych doświadczeń. Złaknieni widoku lodowców i …

Longyearbyen-4-2f71469.jpg
width: 4918
height: 3433

Topnieje kawałek Alaski wielkości połowy Polski. Według geologów klimat już nigdy nie będzie taki sam
type: item
date: 2026-04-03T09:16:42.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: alaska
subject: arktyka
subject: badania naukowe
subject: ocean arktyczny
subject: topnienie lodowców
subject: zmiany klimatyczne
description: Wyobraź sobie, że obszar wielkości połowy Polski nagle zaczyna „przeciekać” do oceanu. Na dalekiej północy Alaski wieczna zmarzlina właśnie traci swoją integralność, zamieniając krystalicznie czyste rzeki w brunatny koktajl pełen organicznego węgla. Dzięki komputerowej symulacji naukowcy z University of Massachusetts Amherst zobaczyli, że lodowa kapsuła czasu właśnie pękła. Arktyka, jaką znaliśmy, chyba właśnie przechodzi do historii.
encoded: Zespół geologów pod kierunkiem prof. Michaela Rawlinsa wykonał coś na kształt cyfrowego „badania rentgenowskiego” Arktyki. Wykorzystując moc superkomputera badacze prześwietlili 44 lata historii regionu North Slope (o powierzchni mniej więcej połowy naszego kraju) z niespotykaną dotąd precyzją – analizując każdy kilometr kwadratowy lądu. To, co zobaczyli w danych z lat 1980–2023, to obraz klimatycznego krwotoku: rzeki Alaski, niegdyś stabilne, dziś pompują do Morza Beauforta rekordowe ładunki węgla, który miał pozostać zamrożony na zawsze. Swoje wyniki opublikowali w czasopiśmie „Global Biogeochemical Cycles”. Dlaczego klimat Ziemi zależy od arktycznych rzek? Rzeki Arktyki pełnią funkcję gigantycznego układu krwionośnego planety. Mimo że Ocean Arktyczny to zaledwie 1% objętości oceanów świata, trafia do niego aż 11% całkowitego globalnego spływu rzecznego. Choć nazwa „wieczna zmarzlina” sugeruje niezmienność, w rzeczywistości składa się ona z dwóch warstw. Na samym wierzchu znajduje się tzw. warstwa czynna, która naturalnie rozmarza latem i zamarza zimą. Pod nią rozciąga się grunt zamrożony nieprzerwanie od tysięcy lat. Obecnie, z powodu gwałtownego ocieplenia Arktyki, granica między nimi przesuwa się coraz głębiej. Głębsze rozmarzanie, większe zagrożenie To pogłębianie się warstwy czynnej jest mechanizmem napędowym kryzysu. Gdy ciepło dociera do pokładów ziemi, które nie widziały słońca od czasów epoki lodowcowej, dochodzi do aktywacji uśpionej materii organicznej. Bakterie i mikroorganizmy zaczynają „trawić” starożytne szczątki roślin i zwierząt, uwalniając do rzek ogromne ilości rozpuszczonego węgla organicznego (DOC). Szacuje się, że co roku z tego źródła do atmosfery trafia ponad 275 mln ton dwutlenku węgla. To nie jest zwykły osad – to paliwo dla klimatycznego ocieplenia. Gdy ten węgiel trafi do oceanu lub atmosfery jako dwutlenek węgla i metan, tworzy dodatnie sprzężenie zwrotne: więcej gazów cieplarnianych powoduje wyższe temperatury, co z kolei prowadzi do …

GettyImages-1749131898-fb65fca.jpg
width: 7360
height: 4912

Mniej lodu, a niedźwiedzie polarne coraz... grubsze. Zaskakujące wyniki badań ze Svalbardu
type: item
date: 2026-02-07T11:15:34.000Z
creator: Melissa Hobson
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: niedźwiedzie polarne
subject: ocieplenie klimatu
subject: zmiany klimatyczne
description: Topniejący lód to dla niedźwiedzi polarnych zapowiedź dramatycznej walki o przetrwanie. Najnowsze badania ze Svalbardu przynoszą jednak zaskakujące wyniki. Mimo postępujących zmian klimatu tamtejsza populacja jest w coraz lepszej kondycji i wyraźnie przybiera na wadze. Jak to możliwe?
encoded: Spis treści: Mniej lodu, grubsze niedźwiedzie Dlaczego niedźwiedzie polarne ze Svalbardu tak dobrze sobie radzą? Przyszłość niedźwiedzi polarnych ze Svalbardu Ponieważ przetrwanie niedźwiedzi polarnych bezpośrednio zależy od obecności lodu, zwierzęta te stały się powszechnym symbolem zmian klimatycznych. Topniejąca pokrywa lodowa zmusza je do pokonywania coraz dłuższych dystansów wpław w poszukiwaniu pożywienia lub do spędzania większej ilości czasu na lądzie, gdzie muszą funkcjonować kosztem zgromadzonych zapasów tłuszczu. W efekcie liczne populacje niedźwiedzi polarnych stają dziś w obliczu śmierci głodowej. Brak lodu morskiego uniemożliwia rozwój alg, co prowadzi do pozbawienia pożywienia zooplanktonu, który jest z kolei pokarmem dla ryb. Ten proces uderza w kolejne ogniwa łańcucha pokarmowego, aż po foki obrączkowane, które stanowią główne źródło pożywienia niedźwiedzi polarnych. Tymczasem najnowsze badania ze Svalbardu przynoszą zaskakujące wieści. Z publikacji w czasopiśmie „Scientific Reports” wynika, że mimo kurczącego się lodu, kondycja fizyczna tamtejszych niedźwiedzi polarnych uległa poprawie. Zwierzęta stały się… wyraźnie grubsze. Mniej lodu, grubsze niedźwiedzie Populacja niedźwiedzi polarnych z Morza Barentsa jest monitorowana każdej wiosny nieprzerwanie od 1987 roku. Posiadanie tak obszernych danych stanowi dla badaczy nieocenione źródło informacji. Zaobserwowano, że liczebność niedźwiedzi pozostaje na stałym poziomie, mimo że tempo zanikania lodu morskiego jest w tym regionie dwukrotnie wyższe niż w pozostałych częściach Arktyki. W celu wyjaśnienia tej zagadki naukowcy przeanalizowali wymiary ciała oraz obwód klatki piersiowej 770 dorosłych niedźwiedzi polarnych z lat 1992–2019. Kondycja ciała, rozumiana jako ilość zmagazynowanego tłuszczu, służy tu jako barometr zdrowia całej populacji – im chudsze zwierzęta, tym poważniejsze zagrożenie dla ich przyszłości. Badania prowadzone w innych regionach Arktyki sugerowały, że regresja lodu morskiego doprowad…

niedzwiedzie-polarne-przybieraja-na-wadze-4e37cd1.jpg
width: 5400
height: 3600

Botaniczna „armia” u bram Arktyki. 2500 gatunków gotowych do inwazji
type: item
date: 2026-02-05T07:34:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: rośliny
subject: zmiany klimatyczne
description: Obce rośliny coraz śmielej zbliżają się do jednego z najbardziej surowych regionów świata. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta planety, co otwiera nowe możliwości dla gatunków, które wcześniej nie miały tam szans. Badacze wskazują tysiące potencjalnych „najeźdźców”. Konsekwencje mogą być nieodwracalne.
encoded: Arktyka to obszar wokół bieguna północnego, który tradycyjnie definiuje się jako krainę ekstremalnego zimna i krótkiego lata. Przez tysiące lat ten region był jak niedostępna forteca dla licznych gatunków roślin z południa. Tylko najbardziej wytrzymałe, rodzime gatunki potrafiły tam przetrwać. Sytuacja z obcymi gatunkami była stabilna, ponieważ mróz skutecznie eliminował wszelkich „gości”. Dzisiaj te „mury” zaczynają pękać pod wpływem zmian klimatu. Arktyka ociepla się szybciej niż reszta świata, co sprawia, że gatunki, które wcześniej nie miałyby tam szans, teraz zaczynają się rozgaszczać. Cyfrowy radar przepowie przyszłość Jak sprawdzić, co zagraża tak ogromnemu regionowi, zanim dojdzie do ekologicznej katastrofy? Naukowcy z Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU) postanowili przeprowadzić tzw. skanowanie horyzontu. To metoda przypominająca użycie cyfrowego radaru, który ma wyłapać potencjalnych najeźdźców, zanim zdążą się osiedlić. W skrócie: przeszukali oni bazy danych obejmujące 51 milionów roślin na świecie. Do szczegółowej analizy wybrali 14 000 gatunków skłonnych do ekspansji. Naukowcy sprawdzili, które z tych roślin pasują do obecnego i przyszłego klimatu Arktyki. Wnioski opublikowano właśnie na łamach czasopisma „Neobiota”. Ilu jest „najeźdźców” u bram? Wyniki tego śledztwa są alarmujące dla ekosystemu. Z analiz badaczy wynika, że ponad 2500 gatunków mogłoby dziś przeżyć na dalekiej północy. Jeśli tylko te nasiona tam trafią, prawdopodobnie wykiełkują i przeżyją. Eksperci wyznaczyli także „gorące punkty” inwazji. Teorię opartą o modele teoretyczne potwierdzili, znajdując inwazyjne, kwitnące rośliny podczas wypraw terenowych. Pasażerowie na gapę W jaki sposób mogą rozprzestrzeniać się w Arktyce nieznane do tej pory rośliny? Głównym środkiem transportu dla nich jest sam człowiek. Nasiona podróżują jako pasażerowie na gapę przyklejone do ubrań, sprzętu naukowego lub podeszew butów turystów. – Nasze wyniki pokazują, że gatunki obce z praktycznie ca…

arktyka-6b81267.png
width: 1575
height: 1050

Półwysep Kolski to kraina lodu, wojska i atomu. Rosyjski bastion przy granicy z UE kiedyś wyglądał zupełnie inaczej
type: item
date: 2026-01-22T14:21:56.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Przyroda
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: kierunki
subject: rosja
subject: wojsko
description: Na zamieszkanym przez Lapończyków i Rosjan Półwyspie Kolskim wre. Arktyczny region ma kluczowe znaczenie militarne, a znajdujące się tam złoża czynią go jeszcze bardziej smakowitym kąskiem. To obszar fascynujący przyrodniczo, który powoli przeistacza się w ogromną bazę wojskową.
encoded: W północno-zachodniej Rosji, przy granicy z Finlandią i Norwegią, rozciąga się surowa, arktyczna kraina. Półwysep Kolski przyciąga uwagę przez koncentrację rosyjskich wojsk – jest siedzibą głównych baz floty i kluczowym punktem ich obecności w Arktyce. To jednak obszar niegdyś słynący z badań naukowych, mieszanki ludów, metali ziem rzadkich i dzikiej przyrody. Jest filarem rosyjskiej strategii nuklearnej, na którym Federacji bardzo, ale to bardzo zależy. Z różnych powodów. Znaczenie militarne Półwyspu Kolskiego w strategii Rosji – tłumaczy norweski minister Dzięki Półwyspowi Kolskiemu Rosja ma strategiczny dostęp – przez Morze Barentsa – do Oceanu Atlantyckiego. W Siewieromorsku znajduje się także główna baza rosyjskiej Floty Północnej: to w niej cumują największe rosyjskie okręty wojenne, a w okolicy ulokowano co najmniej trzy bazy lotnicze, których zadaniem jest ochrona rosyjskich interesów w Arktyce. Tore Sandvik, norweski minister obrony, zauważa, że Rosja nie zaprzestała rozbudowy swojego potencjału militarnego w tym obszarze – nawet mimo znacznych strat poniesionych na froncie i trudności gospodarczych. Region ten wyróżnia się również pod względem koncentracji wojskowej – eksperci, m.in. z CBC, podkreślają, że jest to jedno z najbardziej zmilitaryzowanych miejsc na świecie. Znacząca liczba żołnierzy, zaawansowane systemy obrony powietrznej, okręty podwodne i infrastruktura logistyczna czynią z Półwyspu Kolskiego bastion. Bastion, którego mamy się bać. Potencjał nuklearny i strategicznie rozmieszczone okręty podwodne Półwysep Kolski to także centrum rosyjskiego potencjału nuklearnego drugiego uderzenia. Według specjalistów około dwóch trzecich rosyjskiego arsenału nuklearnego opartego o okręty podwodne stacjonuje właśnie tutaj – w bazach wokół Murmańska i Siewieromorska znajduje się 6 z 12 strategicznych okrętów podwodnych z napędem atomowym. Są one gotowe do szybkiej projekcji siły na Morzu Barentsa i Oceanie Atlantyckim. Zasoby naturalne i gospodarcze bogactw…

FABRIC-KOLAZ-32-56-c04a6c6.jpg
width: 2700
height: 1800

To największe poradzieckie miasto-widmo. Workuta wygląda jak z horroru, a jej historia faktycznie go przypomina
type: item
date: 2026-01-19T06:56:56.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: kopalnie
subject: rosja
subject: zsrr
description: W zamarzniętych na kość mieszkaniach w szafach wciąż wiszą ubrania, na ścianach wiszą rodzinne zdjęcia, w kredensach stoi szkło a na regałach książki. Opuszczone, pełne śniegu i lodu bloki bez szyb, kopalnie i maszyny, wyglądają jak lokacje gry komputerowej – i faktycznie, trafiły do kilku gier. A jednak, wbrew wszystkiemu, Workuta wciąż żyje i mieszka tu kilkadziesiąt tysięcy ludzi.
encoded: Spis treści: Jedno z najzimniejszych miejsc Europy – klimat Workuty Bogactwa naturalne i obozy pracy Czarne złoto Arktyki: kopalnie Workuty Workuta dziś: miasto cieni i „zakładnicy” Północy Workuta w popkulturze: gry i urbex Położona 160 kilometrów na północ od koła podbiegunowego, Workuta wygląda jak najbardziej przygnębiające miejsce na świecie. To miasto, które powstało na fundamencie niewolniczej pracy – na początku lat 50. XX wieku w kilkunastu obozach przebywało ponad 70 tysięcy ludzi, w tym Polacy. Po ich likwidacji, pod koniec lat 80. w Workucie mieszkało ponad sto tysięcy ludzi, dziś – niecałe 50. Powoli lecz nieubłaganie staje się ona miastem-widmem, z tysiącami opuszczonych mieszkań. Jedno z najzimniejszych miejsc Europy – klimat Workuty Panuje tu klimat subarktyczny, charakteryzujący się krótkim, chłodnym latem oraz ekstremalnie długą i śnieżną zimą. Trwa ona od ośmiu do dziesięciu miesięcy, a średnia temperatura w lutym spada do około minus 20°C. To właśnie w Workucie odnotowano rekordowo niską dla kontynentu europejskiego temperaturę minus 52 st. Celsjusza. Noc polarna trwa od 17 do 27 grudnia, natomiast dzień polarny od 30 maja do 14 lipca. Otoczenie miasta to monotonna, pozbawiona lasów tundra, której grunt przez większą część roku skuwa wieczna zmarzlina. Latem rozmarza na głębokość zaledwie kilkudziesięciu centymetrów, zamieniając okolicę w podmokłe bagno, nad którym unoszą się chmary komarów i niezwykle agresywnych meszek. To właśnie w tym niegościnnym krajobrazie Sowieci postanowili zbudować jeden ze swoich najstraszniejszych i najważniejszych kompleksów obozowych. Bogactwa naturalne i obozy pracy Historia Workuty jest nierozerwalnie związana z Gułagiem – systemem obozów pracy przymusowej w ZSRR. Wszystko zaczęło się w 1930 roku, gdy odkryto bogate złoża węgla. Już rok później przybyli tu pierwsi więźniowie, którzy w nieludzkich warunkach budowali podwaliny pod przyszły przemysł. W 1938 roku utworzono Workutłag, który z czasem stał się jednym z n…

workuta-876276e.jpg
width: 5472
height: 3648

Amerykański sen o Grenlandii trwa od dekad. USA próbowały potajemnie wykupić wyspę za 100 mln dolarów w złocie
type: item
date: 2026-01-12T11:29:57.000Z
creator: Ciril Jazbec
subject: Historia
subject: ameryka
subject: arktyka
subject: dania
subject: grenlandia
subject: polityka
subject: wyspy
description: Amerykańskie starania o przejęcie Grenlandii trwają od ponad stu lat. Po II wojnie USA oferowały Danii 100 milionów dolarów w złocie, lecz propozycja została odrzucona. Dlaczego Grenlandia jest dla USA tak ważna?
encoded: Spis treści: Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Rola Grenlandii w czasie II wojny światowej Powojenne starania o Grenlandię Ciągłe zainteresowanie Grenlandią Przez ponad sto lat strategiczne położenie i zasoby naturalne Grenlandii sprawiały, że była ona celem amerykańskich ambicji, które osiągnęły swój szczyt podczas zimnej wojny. Jednak przywódcy wyspy konsekwentnie opierali się tym zakusom. Oto dlaczego Grenlandia pozostaje jedną z najbardziej pożądanych wysp na świecie. Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Fascynacja Stanów Zjednoczonych największą na świecie wyspą, niebędącą kontynentem, sięga końca XIX wieku. Wówczas sekretarz stanu William Seward, świeżo po zakupie Alaski od Rosji za 7,2 miliarda dolarów w 1867 roku, zaczął przyglądać się Grenlandii i Islandii jako potencjalnym amerykańskim terytoriom. W raporcie zleconym przez Sewarda (który również miał zakusy na Kanadę) z 1868 roku czytamy o bogatych łowiskach na Grenlandii i bogactwach mineralnych. Według tego dokumentu, przejęcie Grenlandii mogłoby również zmusić Kanadę (położoną między Alaską a Grenlandią) do przyłączenia się do Stanów Zjednoczonych. Ale Grenlandia, autonomiczne terytorium Danii, nie jest tylko pustą połacią lodu. Wyspa od wieków jest domem dla rdzennych społeczności, głównie Eskimosów. Społeczności te doskonale sobie radziły w surowym arktycznym środowisku Grenlandii. Parały się rybołówstwem, polowaniem. Łączył ich ścisły związek z ziemią, którą zasiedlali. Wczesne zainteresowanie Stanów Zjednoczonych w dużej mierze pomijało te społeczności, skupiając się zamiast tego na strategicznym położeniu wyspy i zasobach naturalnych. Trend ten utrzymywał się przez dziesięciolecia. – Wszystko sprowadza się do dwóch czynników: lokalizacji i minerałów. I to naprawdę się nie zmieniło – mówi Peter Harmsen, dziennikarz z Kopenhagi i autor książki „Fury and Ice: Grenlandia, Stany Zjednoczone i Niemcy podczas II wojny światowej”. Choć starania Sewarda zakończyły się niepowodzeniem, zaintereso…

Zloto-za-Grenlandie-ddf3c3e.jpg
width: 5616
height: 3744

Jak one to robią? Tylko 21 gatunków na Ziemi potrafi zmienić ubarwienie na zimę
type: item
date: 2026-01-02T13:46:30.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: dzikie zwierzęta
subject: obserwacje
subject: zachowania
subject: zima
description: Zimą znikają w śniegu, latem zlewają się z lasem. Zmiana koloru futra to wyjątkowy sposób na przetrwanie, dostępny nielicznym. Tej rzadkiej w świecie zwierząt strategii używają także gatunki występujące w Polsce.
encoded: Zjawisko sezonowej zmiany ubarwienia to jedna z najbardziej fascynujących i zarazem najrzadszych adaptacji w świecie przyrody. Na całym świecie zidentyfikowano zaledwie 21 gatunków ptaków i ssaków, które wykształciły tę zdolność, by przetrwać w surowych warunkach północnego klimatu. Białe futro i pióra: jak zapada decyzja o zmianie? Proces ten nie jest wywoływany bezpośrednio przez temperaturę czy pojawienie się pierwszego śniegu. Kluczowe są zmiany w długości dnia. Gdy dni stają się krótsze, organizm zwierzęcia otrzymuje sygnał hormonalny do rozpoczęcia linienia, a nowe futro lub pióra są już białe. Głównym celem tej zmiany jest kamuflaż. Gatunkom narażonym na ataki drapieżników (jak np. zając amerykański), białe futro pozwala stopić się z otoczeniem. Z kolei dla drapieżników, takich jak łasice czy gronostaje, zmiana barwy ułatwia podkradanie się do ofiar. Oprócz funkcji ochronnej, naukowcy wskazują na korzyści w termoregulacji. Białe futro lub pióra są pozbawione melaniny, czyli ciemnego pigmentu. Dzięki temu włosy i pióra mają wewnątrz niewielkie puste przestrzenie, a uwięzione w nich powietrze tworzy dodatkową warstwę izolacyjną. Polscy mistrzowie bieli Gatunkiem, który występuje u nas i potrafi zmieniać ubarwienie na zimowe jest m.in. gronostaj (Mustela erminea). W lecie jego futro jest brązowe z jasnym brzuchem, natomiast zimą staje się niemal całkowicie białe, z charakterystycznym czarnym końcem ogona. To właśnie to zimowe futro było przez wieku niezwykle cenionym materiałem i ozdobą najdroższych ubrań, noszonych często przez koronowane głowy. Jeszcze ciekawszym przypadkiem jest łasica (Mustela nivalis). Polsce tylko jej populacje z północnych regionów kraju czasem zmieniają ubarwienie na białe. Bardziej na północ jest to regułą. Południowe łasice zimą mogą też tylko trochę pojaśnieć lub przybrać mieszane ubarwienie. Wyjątkowi goście i przykłady ze świata Zając bielak (Lepus timidus) jest mieszkańcem europejskiej i azjatyckiej Północy. W Polsce pojawia się rz…

gronostaj-d39b86f.jpg
width: 2129
height: 1598

Ostatnia sowa śnieżna zniknęła ze Szwecji. Czy żegnamy „Hedwigę” na zawsze?
type: item
date: 2025-12-22T13:48:12.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: ptaki
subject: sowa
subject: szwecja
subject: zmiany klimatyczne
subject: zwierzęta
description: W sowie śnieżnej zakochały się miliony ludzi: była wierną towarzyszką Harrego Pottera podczas jego przygód w Hogwarcie. Nie ma się co dziwić, to zachwycający ptak – doskonały, bezszelestny myśliwy o jadowicie żółtych oczach. Teraz jednak znika z Europy – nie ma już gniazd, nie ma już piskląt. Czy „Hedwiga” jeszcze do nas wróci?
encoded: Szwecja oficjalnie straciła sową śnieżną – po raz pierwszy od wielu lat kraj ogłasza regionalne wymarcie gatunku ptaka. Arktyczny drapieżnik przestał być w Europie mile widziany. Zachwycająca sowa śnieżna Sowa śnieżna (Bubo scandiacus) od wieków jest symbolem dzikiej północy, a jej obecność w szwedzkich górach stanowiła jeden z najważniejszych elementów arktycznego krajobrazu. Trudno pomylić ją z innym ptakiem: wielka, jasnobiała i pełna wdzięku. Uważa się ją za jednego z najdoskonalszych myśliwych całej Natury. „Hedwiga” jest w stanie usłyszeć ofiarę ukrytą głęboko pod śniegiem i precyzyjnie zanurkować w puchu, by zacisnąć na niej swoje pazury. Doskonale kamufluje się w zimowym krajobrazie, porusza się bezszelestnie i była w stanie przetrwać w jednych z najtrudniejszych warunków na Ziemi. Do czasu, aż nie pojawili się ludzie. Trudna historia sowio-ludzkiej współpracy Koegzystencja z ludźmi nigdy nie była dla sów zbyt łatwa. W XIX wieku sowa śnieżna była jednym z najczęściej prześladowanych ptaków – tysiące z nich odstrzeliwano, by myśliwi mogli je wypychać i prezentować jako trofea. Polowano na nie dla mięsa i jaj. Szacuje się, że obecnie na świecie pozostało zaledwie od 14 000 do 28 000 osobników, a gatunek jest wpisany na Czerwoną Listę Gatunków zagrożonych. Dlaczego sowa śnieżna zniknęła ze Szwecji? Jeszcze w latach 70. XX wieku sowy śnieżne dość regularnie zakładały gniazda w szwedzkich górach i były ważnym elementem tożsamości skandynawskiej przyrody. Ptaki te pojawiały się głównie w latach obfitości lemingów – niewielkich gryzoni – które stanowią podstawę ich diety. W 2015 roku populacja zaczęła się dramatycznie kurczyć – przestały pojawiać się nowe gniazda i pisklęta. W 2025 roku sowę śnieżną uznano za regionalnie wymarłą. Czy ludzie przyczynili się do zniknięcia sów? Chociaż od wielu lat staramy się chronić sowy śnieżne, a wątpliwa pasja zabijania ich i przerabiania na domowe ozdoby odeszła już do lamusa, to i tak mamy swój ogromny udział w zniknięciu tych …

sowa-sniezna-GettyImages-977669864-f376141.jpg
width: 3531
height: 2345

To on zabrał Polaków do świata surowych krain polarnych. Książki tego autora to klasyka
type: item
date: 2025-11-20T10:47:09.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kierunki
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: książki
subject: literatura
description: Doświadczenia z ekspedycji polarnych stały się dla Czesława Centkiewicza inspiracją do stworzenia opowieści, które zapadły w pamięć całym pokoleniom. Oto nieznane fakty z życia pioniera polskiej literatury polarnej.
encoded: Spis treści: Alina i Czesław Centkiewiczowie Czesław Centkiewicz – książki Czesław Centkiewicz – ciekawostki Czesław Centkiewicz jest pionierem polskiej literatury polarnej. Dzięki swoim książkom stał się uosobieniem fascynacji Arktyką i Antarktyką. Nie sposób jednak mówić o Czesławie Centkiewiczu, pomijając jego żonę, Alinę Centkiewicz. Alina i Czesław Centkiewiczowie Para ta tworzyła nierozerwalny duet, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Alina i Czesław Centkiewicz nie ograniczali się jedynie do pisania o swoich podróżach – często sami brali udział w wyprawach naukowych. Razem badali nieznane dotąd obszary i dokumentując życie ludzi i dzikich zwierząt w ekstremalnych warunkach. Alina Centkiewicz, z domu Kosk, była nie tylko żoną Czesława, ale również jego współautorką. Razem stworzyli wiele książek, które przybliżały czytelnikom piękno i surowość polarnych krain. Ich książki, takie jak „Zaczarowana zagroda” czy „Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei”, stały się klasyką polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Alina, z wykształcenia pedagożka, z pasją angażowała się w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych. Organizowała wykłady i prezentacje w szkołach i instytucjach kulturalnych. Czesław, inżynier i geofizyk, wnosił do książek głęboką wiedzę o warunkach panujących na biegunach. To połączenie wiedzy naukowej z literackim talentem sprawiło, że ich pasjonujące opowieści stały się cennymi źródłami informacji. Prace Centkiewiczów były wielokrotnie nagradzane. Ich wkład w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych do dziś jest nieoceniony. Czesław Centkiewicz – książki Twórczość pisarska Czesława Centkiewicza obejmuje szerokie spektrum gatunków literackich, od literatury faktu po literaturę dziecięcą. Jego książki były inspirowane osobistymi doświadczeniami z licznych wypraw polarnych. Jednym z najbardziej znanych dzieł Czesława Centkiewicza jest „Anaruk, chłopiec z Grenlandii”. Książka ta, skierowana do młodszych czytelników, opowiada historię dziecka, któr…

Czeslaw-Centkiewicz-964bcad.png
width: 4050
height: 2700

Przetrwała dwa lata na arktycznej wyspie. Walczyła o życie, by wrócić do syna
type: item
date: 2025-11-08T13:30:45.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: ekspedycje
subject: kobiety
subject: wyprawy
subject: wyspy
description: To opowieść, która mimo upływu lat wciąż porusza i budzi podziw. Ada Blackjack miała zaledwie 23 lata, kiedy znalazła się na skutej lodem wyspie, z dala od ludzi i świata, zmagając się z chłodem, głodem i samotnością. Jej jedynym towarzyszem był kot.
encoded: Spis treści: Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Granica ludzkiej wytrzymałości na lodowym odludziu Smutne życie Ady Blackjack po wyprawie Na początku ubiegłego wieku Arktyka pozostawała miejscem niemal nieznanym, a przez to niebezpiecznym. Wyprawy na polarne pustkowia podejmowali wówczas głównie mężczyźni, przekonani, że tylko oni są w stanie przetrwać w świecie lodu i ciszy. Los sprawił jednak, że wśród uczestników jednej z takich ekspedycji znalazła się młoda kobieta, która nie szukała przygody, lecz możliwości utrzymania siebie i dziecka. Wyspa, do której dotarła, miała dać jej pracę i szansę na zmianę życia. Rzeczywistość okazała się jednak zupełnie inna, gdyż zastane tam warunki szybko zamieniły codzienność w nieustanną walkę o przetrwanie. To, co miało być prostym zadaniem, stało się próbą siły, wytrwałości i odwagi w jednym z najbardziej bezlitosnych krajobrazów na Ziemi. Kim była Ada Blackjack? Dzieciństwo, małżeństwo i walka o przetrwanie Ada Deletuk, która później zyskała popularność jako Ada Blackjack, urodziła się w 1898 roku w Spruce Creek na Alasce, niedaleko Nome – osady, która w czasie gorączki złota przyciągała poszukiwaczy przygód i szczęścia. Choć Ada była Inupiatką, jej dorastanie przebiegało inaczej niż w tradycyjnych rdzennych społecznościach. Nie uczono jej polowania, tropienia zwierzyny ani przetrwania w arktycznej dziczy. Wychowywali ją metodystyczni misjonarze, którzy kładli nacisk na naukę języka angielskiego, czytania Biblii oraz prowadzenia domu zgodnie z zachodnimi normami. Ada nauczyła się szyć, gotować potrawy „dla białych” i wykonywać prace, które w jej późniejszym życiu okazały się dla niej zarówno ratunkiem, jak i przekleństwem. W wieku zaledwie 16 lat wyszła za mąż za Jacka Blackjacka, mężczyznę prowadzącego psie zaprzęgi. Małżeństwo nie przyniosło jej jednak bezpieczeństwa ani stabilizacji. Para miała troje dzieci, z których dwoje zmarło, a jedyne ocalałe (czyli pięcioletni Bennett) poważnie cho…

IMG9002-649c0f8.jpeg
width: 1633
height: 1174

Nieoczekiwany pozytywny skutek globalnego ocieplenia. Naukowcy odkryli to po raz pierwszy
type: item
date: 2025-10-23T09:22:23.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: globalne ocieplenie
description: Najnowsze badania wykazały, że uwalniany podczas topnienia lodu azot może napędzać rozwój kluczowego w łańcuchu pokarmowym elementu – glonów. Pierwiastka tego brakuje w Oceanie Arktycznym, dlatego algi rozwijają się tam bardzo słabo. Być może globalne ocieplenie to zmieni.
encoded: Naukowcy od dawna znają skutki zmiany klimatu na obszarach polarnych naszego globu. Topniejący lód podnosi poziom wód na świecie, a zanik lodu morskiego w Arktyce oznacza, że niektóre gatunki zwierząt, takie jak niedźwiedzie polarne, morsy czy foki, tracą swoje naturalne środowisko. Topnienie lodu uwalnia także gazy cieplarniane uwięzione w nim od setek tysięcy lat. To dodatkowo nasila globalne ocieplenie. Wraz z topnieniem wiecznej zmarzliny uwalniane są także zamrożone wirusy i bakterie, a ich wpływ na naszą populacje wciąż jest przedmiotem dyskusji. Zaskakujący skutek globalnego ocieplenia Okazuje się jednak, że zmiana klimatu może mieć też swoje pozytywne, życiodajne skutki. Na łamach „Communications Earth & Environment” międzynarodowy zespół naukowców wykazał, że pod lodem morskim dochodzi do procesu wiązania azotu. – Wraz z topnieniem lodu morskiego w Oceanie Arktycznym spowodowanym zmianami klimatu uwolni się znacznie więcej azotu, co będzie coraz ważniejszym czynnikiem determinującym powstawanie życia – napisali w badaniu autorzy. A życie to miałoby postać glonów, które do rozwoju potrzebują azotu właśnie. Algi są kluczowym elementem morskiego łańcucha pokarmowego. Produkują tlen, stanowią pokarm dla wielu organizmów i utrzymują równowagę ekologiczną. Bez nich nie mogłyby istnieć ani ryby, ani większe zwierzęta morskie. – Do tej pory uważano, że wiązanie azotu nie może zachodzić pod lodem morskim, ponieważ zakładano, że warunki życia organizmów odpowiedzialnych za wiązanie azotu są zbyt niekorzystne. Myliliśmy się – mówi Lisa von Friesen, główna autorka badania i była doktorantka na Wydziale Biologii Uniwersytetu Kopenhaskiego. Zespół jako pierwszy odkrył, że zjawisko wiązania azotu występuje pod lodem morskim, nawet w centralnej części Oceanu Arktycznego. Czym jest wiązanie azotu? Wiązanie azotu to proces przekształcania azotu w stanie wolnym, który występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki (N2)), w związki chemiczne, m.in. amoniak. Ten z kolei przyczynia …

shutterstock2381001493-43fc0c7.jpg
width: 5744
height: 3481

Przełomowy rejs przez Arktykę. Kontenerowiec przepłynął z Chin do Gdańska
type: item
date: 2025-10-21T13:30:43.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Technologia
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: statki
subject: transport
description: To pierwszy w historii kontenerowiec, który dotarł do Gdańska przez szlak arktyczny. Rejs statku Istanbul Bridge z Chin przez Morze Arktyczne trwał tylko 20 dni. To przełom dla globalnego transportu i dobra wiadomość dla Gdańska.
encoded: Kontenerowiec Istanbul Bridge, należący do armatora Sea Legend z siedzibą w Singapurze, zapisał się na kartach historii światowej żeglugi. Statek wyruszył 23 września z chińskiego portu Ningbo-Zhoushan i po raz pierwszy dotarł do Europy, przepływając przez Północną Drogę Morską – szlak prowadzący przez Morze Arktyczne wzdłuż północnych wybrzeży Syberii. Jednostka, mierząca 294 metry długości, po pokonaniu lodowatego szlaku arktycznego zawinęła do portu w Gdańsku. Rejs był częścią pilotażowego projektu realizowanego przez armatora we współpracy z firmą ATC Cargo – generalnym przedstawicielem Sea Legend w Polsce. Skrócony czas dostaw z Chin do Europy Podróż Istanbul Bridge trwała zaledwie 20 dni. Statek dotarł najpierw do brytyjskiego portu Felixstowe, a następnie zawinął do Rotterdamu, Hamburga i ostatecznie do Gdańska. Dla porównania, tradycyjne trasy – przez Kanał Sueski lub Przylądek Dobrej Nadziei – zajmują odpowiednio około 40 oraz 50–60 dni. Ten rewolucyjny skrót w transporcie towarów z Azji do Europy to przełom dla logistyki i międzynarodowego handlu. Rewolucja w logistyce i Gdańsk jako kluczowy punkt Port Gdańsk, jako jeden z czterech portów europejskich włączonych do testowego połączenia, dołączył do elitarnego grona nowoczesnych terminali obsługujących przyszłościowy szlak arktyczny. Oprócz Gdańska były to porty Felixstowe, Rotterdam i Hamburg. Wiceminister infrastruktury Arkadiusz Marchewka podkreślił znaczenie tego wydarzenia, określając je jako historyczne. Zaznaczył, że to wzmocnienie pozycji Gdańska w globalnych łańcuchach dostaw. Według Joanny Sadowskiej z ATC Cargo, przygotowania do realizacji tego rejsu trwały ponad trzy lata i obejmowały modernizację floty, szkolenia załóg oraz rozwój systemów meteorologicznych i nawigacyjnych. Ekologia i geopolityka Rejs Istanbul Bridge był nie tylko logistycznym wyczynem, ale także próbą wyznaczenia nowego kierunku w transporcie morskim, bardziej zrównoważonego ekologicznie. Armator Sea Legend deklaruje, że emisj…

rejs-z-chin-do-gdanska-0164e66.jpeg
width: 5272
height: 2962

Koło podbiegunowe – kraina zimna oraz trwających wiele miesięcy dni i nocy
type: item
date: 2025-10-04T10:16:12.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Przyroda
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: biegun północny
subject: biegun południowy
subject: geografia
description: Koło podbiegunowe jest najbardziej na północ lub południe wysuniętym regionem na Ziemi. Znajdują się tam terytoria należące do kilku krajów, choć prawdziwymi władcami są tam zwierzęta.
encoded: Spis treści: Dzień i noc polarna Życie za północnym kołem podbiegunowym Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Kołem podbiegunowym nazywamy obszar rozciągający się wokół geograficznego bieguna. Znajduje się on na północ lub południe od równoleżnika 66°33’, choć dokładna linia szerokości geograficznej ulega niewielkim zmianom i od lat powoli przesuwa się. Każdego roku przesuwa się średnio o około 15 metrów. Zjawisko to wynika z grawitacyjnego oddziaływania Księżyca, które powoduje „kołysanie” osi Ziemi. Naturalne siły odpowiadają więc za przesuwanie się koła podbiegunowego i nie ma to związku ze zmianami klimatycznymi. Dzień i noc polarna Obszary w obrębie koła podbiegunowego doświadczają skrajnych różnic długości dnia – latem słońce świeci tam przez długi czas, a zimą pojawia się na wyjątkowo krótko. W dniu przesilenia letniego – zazwyczaj 20 lub 21 czerwca – w obrębie północnego koła podbiegunowego słońce w ogóle nie zachodzi. Dla odmiany w przesilenie zimowe (21 lub 22 grudnia) słońce w ogóle nie wschodzi. Liczba kolejnych dni ciemności lub światła rośnie w miarę przesuwania się na północ. Na samym biegunie północnym cały rok można przeżyć niejako w jeden dzień – doświadcza się tam sześciu miesięcy ciemności i sześciu miesięcy światła. Okresy te nazywa się nocą polarną i dniem polarnym. Zjawiska tak długich dni i nocy wynika bezpośrednio z nachylenia osi Ziemi. Po prostu w trakcie zimy na półkuli północnej jej północna część odchylona jest od słońca, a cień Ziemi obejmuje biegun północny. Latem sytuacja jest odwrotna. Te same zjawiska występują na obszarze antarktycznego koła podbiegunowego. Leży ono wokół bieguna południowego. Tam również występuje jeden dzień, kiedy słońce nie zachodzi oraz jeden dzień, kiedy nie wschodzi, ale dni te są odwrotne w porównaniu z kołem podbiegunowym północnym. Życie za północnym kołem podbiegunowym Otaczający biegun północny Ocean Arktyczny pokryty jest grubą warstwą lodu, choć z powodu zmian klimatycznych lód ten niestety topnieje. …

kolo-podbiegunowe-09e01c3.jpg
width: 2000
height: 1500

Zając polarny przemierzył 388 km w rekordowe 49 dni i zmarł. Co nim kierowało?
type: item
date: 2025-07-28T10:30:39.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: Edukacja
subject: kanada
subject: tundra
subject: zwierzęta
description: Zając polarny zaskoczył naukowców, przemierzając ponad 388 kilometrów w zaledwie 49 dni. Rekordowy dystans udokumentowany przez biologów pokazuje niezwykłe możliwości tych arktycznych zwierząt — ale historia kończy się tragicznie. Co mogło doprowadzić do śmierci zwierzęcia tuż po jego spektakularnej wędrówce?
encoded: Spis treści: Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców BBYY nie wróciła do domu – rekordowa wędrówka zakończyła się tragedią 388 kilometrów w 49 dni. Taką trasę pokonała samica zająca polarnego (Lepus arcticus) o imieniu BBYY, wprawiając badaczy tego gatunku w osłupienie. To najdłuższa zarejestrowana wędrówka zająca – i jednocześnie jedna z najbardziej zagadkowych. Dlaczego BBYY ruszyła w tak długą podróż? I co sprawiło, że zaledwie miesiąc po jej zakończeniu zwierzę zmarło? Ta historia ma więcej znaków zapytania, niż można się spodziewać. Mistrz kamuflażu z Arktyki – co potrafi zając polarny? Zając polarny jest gatunkiem ssaka z rodziny zającowatych. Występuje głównie w tundrowych regionach Grenlandii, północnej części Kanady i na Alasce. Kiedy pora roku się zmienia, zając dobrze przystosowuje się do środowiska. Wraz z pierwszymi opadami śniegu zmienia futro na białe. Przez resztę roku jest niebiesko-szary. Jego środowiskiem naturalnym są polarne i górzyste siedliska. Zające polarne to małe, 4-kilogramowe zwierzęta, które często padają ofiarą lisów i wilków. Naukowcy zbadali, w jaki sposób te te małe ssaki się przemieszczają. O najnowszym odkryciu poinformowano na łamach czasopisma naukowego „Ecology”. 388 kilometrów w 49 dni – rekordowa trasa zająca BBYY zszokowała naukowców W 2019 roku prof. Dominique Berteaux, ekolog z kanadyjskiego Université du Québec wraz ze współpracownikami postanowili zbadać trasy zajęcy polarnych. W tym celu schwytali 25 dzikich osobników, które żyły na północnym obszarze Wyspy Ellesmere’a i założyli im specjalne obroże z nadajnikami satelitarnymi. Naukowcy przyznają, że sami nie spodziewali się, że odkryją coś tak niezwykłego. Samica, którą nazwano BBYY, pokonała aż 388 kilometrów w 49 dni. – To najdłuższy dystans, jaki kiedykolwiek zarejestrowano wśród wszystkich zającowatych – przekonują uczeni. Na poniższej mapie dokładnie widać trasę, którą przemi…

zajac-polarny-GettyImages-2164441077-55c3507.jpg
width: 2121
height: 1414

Pustynie lodowe to najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi. Panuje tam ekstremalny klimat
type: item
date: 2025-07-28T05:59:46.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: antarktyda
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: klimat
subject: pustynie
description: Pustynie lodowe to miejsca, gdzie srogi klimat jest skrajnie nieprzyjazny człowiekowi. Temperatury osiągają tam tak niską wartość, że nie sposób zmierzyć ich tradycyjnym termometrem rtęciowym. Roślinność praktycznie tam nie występuje, a uboga fauna ogranicza się tylko do nielicznych gatunków drapieżników. Gdzie występują pustynie lodowe? Jak wygląda życie na tych obszarach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Lodowe piekło na Ziemi Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Ekstremalne warunki klimatyczne ukształtowały unikatowe środowisko Są miejsca na Ziemi, gdzie temperatura nigdy nie osiąga dodatnich wartości, a w zasięgu wzroku znajduje się tylko wszechobecna pokrywa lodowa. Gdzie siła wiatru wykracza poza górną wartość skali Beauforta, a skąpe opady mają wyłącznie postać śniegu. Gdzie jedynymi ludźmi są naukowcy, badający te skrajnie nieprzyjazne miejsca. To właśnie pustynie lodowe. Lodowe piekło na Ziemi Mówiąc o pustyni lodowej, na myśli trzeba mieć unikatową formę biomu pustynnego, która kształtuje się w strefie podbiegunowej, w warunkach ekstremalnego klimatu polarnego. To obszar praktycznie pozbawiony pokrywy roślinnej, pokryty lądolodem o grubości nawet kilku kilometrów. Pustynie lodowe swoim zasięgiem obejmują dwa obszary ziemskie: Arktykę i Antarktydę. Pustynia lodowa Arktyki Na półkuli północnej obszar pustyni lodowej rozciąga się na najbardziej wysuniętych na północ częściach Kanady, Stanów Zjednoczonych, Grenlandii, Islandii, Finlandii, Szwecji, Rosji i Norwegii. Obejmuje także pokryty lodem Ocean Arktyczny. Powszechnie występuje tam wieczna zmarzlina (obszar, którego temperatura utrzymuje się poniżej 0 stopni Celsjusza przez co najmniej dwa lata), a sezonowo pojawia się także pokrywa śnieżna. Pustynia lodowa Antarktydy Na półkuli południowej, ekstremalnie niegościnna pustynia lodowa pokrywa prawie cały obszar Antarktydy i część pokrytego lodem Oceanu Południowego. Pokrywa lodowa zajmuje około 98% powierzchni kontynentu. W najgrubszym punkcie osiąga około 4,9 km grubości. Tamtejsze ekosystemy lądowe są znacznie mniej zróżnicowane niż występujące na półkuli północnej. Wynika to z faktu, że w przeciwieństwie do Arktyki, Antarktyda rozciąga się niemal koncentrycznie wokół bieguna południowego i nie ma geograficznego połączenia lądowego z żadnym kontynentem. Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Klimat pustyń lodowych należy do na…

pustynie-lodowe-80618de.jpg
width: 1000
height: 563

Rekin nie do końca grenlandzki? Słynny polarny drapieżnik ma „przedszkole” znacznie bliżej nas
type: item
date: 2025-07-16T10:41:33.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: badania naukowe
subject: dania
subject: norwegia
subject: rekiny
subject: szwecja
description: Rekin grenlandzki, uważany za jednego z najbardziej tajemniczych mieszkańców Arktyki, dorasta zupełnie gdzie indziej, niż dotąd sądzono. Nowe analizy naukowców rzucają światło na prawdziwe miejsce wychowu młodych osobników.
encoded: Spis treści Skagerrak – nieoczekiwane przedszkole polarnego olbrzyma Co wiemy o młodych rekinach grenlandzkich? Znaczenie badania dla ochrony gatunku Nowe badania opublikowane w czasopiśmie „Ecology and Evolution” dowodzą, że wody cieśniny Skagerrak są kluczowym dla rekina grenlandzkiego obszarem wychowu młodych. To zupełnie zmienia naszą dotychczasową wiedzę o tych długowiecznych, tajemniczych polarnych olbrzymach. Skagerrak – nieoczekiwane przedszkole polarnego olbrzyma Do tej pory uważano, że rekiny grenlandzkie rodzą się i dorastają w wodach Arktyki. Jednak analiza występowania 1610 osobników z całego północnego Atlantyku wykazała, że to w cieśninie Skagerrak występuje największy odsetek młodych osobników, mierzących od 90 do 200 centymetrów. Skagerrak to ważny akwen między Danią, Norwegią a Szwecją, stanowiący początek połączenia między Morzem Północnym z Bałtyckim. Kolejne to tzw. Cieśniny Bałtyckie: Kattegat, Sund i Wielki Bełt. Co wiemy o młodych rekinach grenlandzkich? Rekin grenlandzki (inaczej rekin polarny) jest znany z niezwykłej długowieczności (może żyć ponad 400 lat), powolnego metabolizmu i ogromnych rozmiarów (do 6,4 metra długości). Dotychczas niewiele wiedziano o miejscach rozrodu i młodzieńczych etapach życia tego gatunku rekina. Badania, które obejmowały przegląd muzealnych okazów i baz danych wskazują, że rekiny te rodzą się prawdopodobnie w głębokich wodach w pobliżu Grzbietu Śródatlantyckiego, na południe od Islandii. Nowonarodzone osobniki mierzą ok. 40 cm długości i rodzą się prawdopodobnie w spokojnych, głębokich rejonach, gdzie nie występuje intensywne rybołówstwo. W Cieśninie Skagerrak natomiast gromadzą się młode osobniki, określane przez badaczy jako „nastolatki”, znajdując tam odpowiednie warunki do dalszego wzrostu. Bogactwo biologiczne tego obszaru i różnorodność potencjalnych ofiar, jak ryby, ssaki morskie oraz padlina, przyciągają młode rekiny. Najgłębsze partie Skagerraku stanowią dla nich ważne żerowisko, co zmienia wcześniejsz…

new-study-points-to-sk-2-73bc2c3.jpg
width: 1920
height: 1080

Wybudowali lotnisko na wiecznej zmarzlinie. Teraz pas startowy zaczyna znikać
type: item
date: 2025-04-30T09:40:06.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: lotniska
subject: norwegia
subject: podróże
description: Pas startowy w Longyearbyen, zbudowany na wiecznej zmarzlinie, topnieje. Codzienne kontrole latem to już norma. Czy biogazowa elektrownia uratuje sytuację?
encoded: Spis treści: Lotnisko na zmarzlinie – czas tyka Energetyczna transformacja Svalbardu Temat Arktyki od kilku lat jest coraz bardziej gorący. I to dosłownie. Dotyczy to już nie tylko branży turystycznej. Oferta Donalda Trumpa dotycząca zakupu Grenlandii czy chińsko-rosyjskie plany morskich szlaków przez Syberię również przeniosły mroźną północ z peryferii na pierwszy plan globalnych wydarzeń. Lotnisko na zmarzlinie – czas tyka Dla podróżników i badaczy najbardziej intrygującym z dostępnych miejsc w regionie jest Svalbard. To norweski archipelag położony ponad 1000 km od bieguna północnego. W Longyearbyen, głównej osadzie archipelagu, funkcjonuje najdalej wysunięte na północ lotnisko z regularnymi połączeniami pasażerskimi na świecie. Przez cały rok latają tu samoloty linii SAS i Norwegian. Bez połączenia powietrznego mieszkańcy (a jest ich około 2500) musieliby płynąć do kontynentalnej Norwegii statkiem, co zajmuje kilka dni. Pas startowy lotniska zbudowano w latach 70. ubiegłego wieku na wiecznej zmarzlinie. Wówczas nikt nie przypuszczał, że grunt zacznie się topić. A jednak 50 lat później klimat ociepla się coraz szybciej, zmarzlina rozmarza, przez co grunt jest niestabilny. Ryzyko zapadnięcia się pasa jest coraz bardziej realne, dlatego latem jego powierzchnia jest sprawdzana codziennie. Zmiany klimatu to nie jedyne wyzwanie, przed jakim stoją lokalne władze. Przez lata Svalbard był uzależniony od węgla. W okolicy działały kopalnie norweskie i rosyjskie, a miejscowa elektrownia węglowa ogrzewała całą osadę. W 2023 roku elektrownia została zamknięta. Zastąpiła ją instalacja dieslowa. Jest mniej emisyjna, choć wciąż daleka od ideału. Energetyczna transformacja Svalbardu Norwegowie nie chcą jednak na tym poprzestać. Nowa biogazowa elektrownia ma zostać uruchomiona na lotnisku pod koniec 2025 lub na początku 2026 roku. Będzie działać jako rezerwa i w razie potrzeby zasili również miasto. Biogaz ma niski ślad węglowy i będzie sprowadzany z kontynentu. Co ciekawe, mimo ż…

Zima-czekaja-tu-zorze-a-latem-topnieje-pas-startowy-634d2af.jpg
width: 4998
height: 3332

Od dziecka szykował się do bicia rekordów. Dziś zna go każdy podróżnik
type: item
date: 2025-03-22T13:20:30.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Adventure
subject: Ludzie
subject: Traveler
subject: antarktyka
subject: arktyka
subject: odkrywcy
description: Roald Amundsen kilkukrotnie przesunął granice ludzkich możliwości. Dotarł do miejsc, które uchodziły za niedostępne dla Europejczyków. Do swoich przełomowych wypraw szykował się od dziecka. Potem czerpał wiedzę z innowacyjnych źródeł.
encoded: Spis treści: Kim był Roald Amundsen? Czego dokonał Roald Amundsen? Co odkrył Roald Amundsen Metody podróży Roalda Amundsena Roald Amundsen – statek Roald Amundsen – książki Zaginięcie Roalda Amundsena Roald Amundsen był norweskim badaczem polarnym, który na stałe zapisał się na kartach historii eksploracji Arktyki i Antarktyki. Choć minęło już prawie sto lat od jego śmierci, wciąż uchodzi za jednego z najwybitniejszych odkrywców. Swój sukces zawdzięczał determinacji, doskonałym umiejętnościom organizacyjnym oraz nowatorskiemu podejściu do podróży polarnych. Kim był Roald Amundsen? Roald Engebreth Gravning Amundsen urodził się 16 lipca 1872 roku w Borge niedaleko Oslo w Norwegii. Pochodził z rodziny o długich tradycjach morskich. Jego ojciec był właścicielem statków. To miało duży wpływ na zainteresowania Roalda. Początkowo, zgodnie z wolą matki, miał zostać lekarzem. Po jej śmierci porzucił jednak studia medyczne, by realizować swoje marzenia o eksploracji polarnej. Już w młodości zaczął się hartować do warunków, jakie czekały na niego na dalekiej Północy. Zimą spał przy otwartych oknach, a także uczył się technik przetrwania w ekstremalnych warunkach. Amundsen wyróżniał się nie tylko niezwykłą determinacją, ale też zdolnościami organizacyjnymi i umiejętnością uczenia się od innych. Jego podejście do podróży polarnych było na tamte czasy innowacyjne. Wiedzę czerpał od rdzennych mieszkańców Arktyki. To Innuici nauczyli go, jak przetrwać w ekstremalnym zimnie, używając odpowiedniego ubioru. Pokazali mu też, jak przemieszczać się z wykorzystaniem psich zaprzęgów. Czego dokonał Roald Amundsen? W latach 1903–1906 Roald Amundsen dowodził ekspedycją, która jako pierwsza w historii pokonała Przejście Północno-Zachodnie. Trasa morska łącząca Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym przez arktyczne wody Kanady była marzeniem wielu podróżników. Sukces Amundsena był owocem jego skrupulatnego planowania oraz umiejętności adaptacji do surowych warunków. Największym osiągnięciem Amund…

Roald-Amundsen-eb32083.jpg
width: 5507
height: 3676

To zwierzę żyje nawet 400 lat i nie choruje na raka. Właśnie zbadano jego genom
type: item
date: 2025-03-11T11:51:58.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: badania naukowe
subject: długowieczność
subject: dna
subject: genetyka
subject: rekiny
description: Najbardziej długowieczne spośród kręgowców to rekiny polarne. Ci mieszkańcy zimnych wód dalekiej północy mogą żyć nawet kilka wieków. Według autorów najnowszych badań wyjaśnienie ich niezwykłej długowieczności kryje się w genach.
encoded: W tym artykule: Skąd się bierze długowieczność rekinów polarnych? Gdzie żyją rekiny polarne? Geny, jakich nie ma nikt Wyobraź sobie, że jesteś dzieckiem nie dziesięć, tylko sto lat. Tyle właśnie trwa dzieciństwo młodych rekinów polarnych. Te jedne z najbardziej niezwykłych ryb osiągają dojrzałość płciową dopiero w wieku 150 lat. Rekiny polarne (Somniosus microcephalus) należą do najdłużej żyjących zwierząt na planecie. Znany jest osobnik, którego wiek, na podstawie badań oka, określono na czterysta lat. Naukowcy przypuszczają, że rekiny te żyją co najmniej 270 lat. Nie jest przy tym wykluczone, że pewne osobniki mogą dożywać nawet 500 lat. Skąd się bierze długowieczność rekinów polarnych? Jak to możliwe? U większości kręgowców proces starzenia się organizmu rozpoczyna się o wiele, o wiele wcześniej. Jedną z jego najważniejszych oznak jest pojawianie się coraz większej liczby błędów w DNA podczas dzielenia się komórek. Te błędy nawarstwiają się i gromadzą, prowadząc do różnych chorób, w tym nowotworowych. U ludzi zaledwie niewielki ułamek całej populacji dożywa stu lat – w Japonii, która szczyci się największą liczbą stulatków, jest to zaledwie 0,06 proc. Rekiny polarne znalazły jednak sposób na wielokrotne pobicie granicy stu lat życia, niedostępnej dla większości kręgowców. Jak to zrobiły? Jak to możliwe, że z wiekiem nie rozwijają się u nich nowotwory? Te pytania intrygują naukowców od dawna. Wcześniej wskazywano przede wszystkim na środowisko i tryb życia tych zwierząt. Jednak odpowiedź najprawdopodobniej kryje się gdzie indziej. Gdzie żyją rekiny polarne? Zimne wody Arktyki i północnego Atlantyku – tam właśnie toczą swoje niespieszne życie najbardziej długowieczne spośród kręgowców. Bliżej powierzchni pojawiają się tylko zimą. Latem pozostają w kilkusetmetrowych głębinach pozbawionych choćby promienia światła. Pływają wyjątkowo powoli – z prędkością niewiele większą niż kilometr na godzinę – i równie powoli rosną: zaledwie centymetr na rok. Przez wiele lat właśn…

Greenlandsharkprofile-198d49d.jpg
width: 1500
height: 1001

Już wiadomo, do czego służy zagadkowy organ narwala. Osiąga 3 m długości
type: item
date: 2025-03-03T13:11:36.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: arktyka
subject: dzikie zwierzęta
subject: kanada
subject: oceany
subject: walenie
description: Kieł narwala, wyrastający z jego szczęki, osiąga nawet 3 metry długości. Do czego tak naprawdę służy temu zwierzęciu? Naukowcy rozwiązali tę zagadkę dzięki obserwacjom z użyciem drona. Wnioski okazały się zaskakujące.
encoded: Spis treści: Drony nad narwalami Wielofunkcyjny organ narwali Zręczny jak narwal Ten osiągający 5–6 metrów długości waleń żyje w wodach strefy arktycznej. Narwal (łac. Monodon monoceros) posiada pojedynczy, spiralnie skręcony kieł. Ten narząd zwraca na siebie uwagę, bo w przypadku samców osiąga nawet 3 metry długości. Ale do czego kieł tak naprawdę służy? Naukowcy przypuszczali, że z jego pomocą narwale otrzymują informacje o otoczeniu: temperaturze czy substancjach w wodzie. Tego typu kły mają być też pomocne w czasie godów. Dron nad narwalami Wyzwaniem przy badaniu waleni jest ich obserwacja w naturalnym otoczeniu. I tu pomocne stały się drony, które niezauważone przez te wielkie wodne ssaki mogły dostarczać informacje na temat ich zachowań. Naukowców szczególnie ciekawiła funkcja podłużnego „rogu” – tak naprawdę jest on wydłużonym zębem. Wiele funkcji tego organu było dyskusyjnych i dopiero bezpośrednie obserwacje narwali w ich naturalnym środowisku postawiły kropkę nad i. Badania przeprowadzili badacze z Harbor Branch Oceanographic Institute na Florida Atlantic University oraz kanadyjskiego Departamentu Rybołówstwa i Oceanów, we współpracy ze społecznościami Inuitów w Nunavut w kanadyjskiej Wysokiej Arktyce. Wielofunkcyjny organ narwali Dane wideo uzyskane dzięki dronom okazały się bardzo cenne dla naukowców. Na ich podstawie badacze opublikowali artykuł na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Marine Science”. Wyróżniono 17 różnego rodzaju zachowań narwali związanych z podłużnym kłem. Oto część z nich: manipulowanie, ogłuszanie i zabijanie ryb – golca arktycznego; korekta kursu w czasie śledzenia ryb – narwale wykonywały szybkie i precyzyjne ruchy kłem; odganianie mew, które chciały „przejąć” ich zdobycz; zjawisko podkradania upolowanego zwierzęcia określa się jako kleptopasożytnictwo; zabawa – naukowcy dostrzegli zachowania, które można interpretować jako rodzaj zabawy. Polegała na obracaniu i popychaniu ryb, a nie ich ogłuszaniu. Tego typu obserwacja była…

PodMonodonmonoceros-97bde00.jpg
width: 2801
height: 1449

Zmrożone sekrety projektu Iceworm. Jak USA budowały tajną bazę atomową na Grenlandii
type: item
date: 2025-02-04T10:40:43.000Z
creator: Neil Shea
subject: Historia
subject: arktyka
subject: bomba atomowa
subject: grenlandia
subject: Odkrywca
subject: stany zjednoczone
description: W apogeum zimnej wojny pod skuwającym Arktykę lodem armia amerykańska wybudowała niewiarygodną bazę atomową. Naukowcy sprawdzają właśnie, co się naprawdę na Grenlandii działo. A przy okazji uzyskują bezcenne dane o zmianach klimatu.
encoded: Spis treści: Atomowa baza manifestacją potęgi Plany Lodowego Robaka Życie w skrajnej izolacji Rewolucja z zapomnianych próbek Pewnego mroźnego dnia w październiku 1960 r. na dalekiej Północy zespół inżynierów US Army zebrał się we wnętrzu lodowca, szykując się do uruchomienia reaktora jądrowego. Był to model eksperymentalny, dość mały i nieprzewidywalny, bo technologie atomowe dopiero rozwijano. Mężczyźni zdawali sobie sprawę, że wystarczy jedna dawka promieniowania, by położyć ich trupem. Wysoko ponad ich głowami wysklepiały się stalowe łuki. Pod stopami mieli gruby na 1,5 km lód pamiętający czasy plejstocenu. Gdy rozpoczęła się wreszcie reakcja łańcuchowa, dało się słyszeć westchnienie ulgi. A może nawet nieśmiały okrzyk radości z pobliskiego centrum sterowania. Ale już kilka minut później ekipa zaczęła procedurę wygaszania reaktora. Gdzieś głęboko pod lodem nastąpił wyciek, a radioaktywne neutrony sączyły się w mrok. Atomowa baza manifestacją potęgi Spróbujmy sobie wyobrazić, jak otoczeni przez grenlandzki lód ludzie uruchamiają reaktor. Nikt wcześniej nie próbował dokonać czegoś podobnego – i nie spróbował nigdy później. Oficjalnie ich działania były częścią przedsięwzięcia mającego pokazać, że USA są w stanie stworzyć zdatne do zamieszkania miejsce nawet w najsurowszym i najzimniejszym zakątku świata. Byłaby to pierwsza zasilana przez reaktor jądrowy baza wydrążona wewnątrz lodowca. Arcydzieło inżynierii. Triumf człowieka nad żywiołami. Po uruchomieniu bazy Camp Century liczne redakcje, w tym National Geographic, wysyłały tam dziennikarzy, którzy wizytowali arktyczną placówkę i przemierzali labirynt tuneli oświetlanych przez reaktor. (Z wyciekiem uporano się za pomocą ołowianych cegiełek i kilku inżynieryjnych trików). Reporterom – ani wielu z mieszkających w bazie żołnierzy, których było nawet 200 jednocześnie – nie ujawniono jednak, że w gruncie rzeczy Camp Century stanowił przykrywkę dla sekretnego projektu zimnowojennego. Jego istnienie było ściśle tajne. D…

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/02/STOCKMM101614b57e370fdecf7f53dCampCenturytrenchconstruction-a604b24.jpg
width: 1929
height: 1500

Longyearbyen to najdalej wysunięte na północ miasto. Niewielka osada skrywa sporo atrakcji
type: item
date: 2024-12-08T13:31:42.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: arktyka
subject: biegun północny
subject: norwegia
subject: spitsbergen
description: Longyearbyen – niewielka miejscowość w prowincji Svalbard – jest najdalej wysuniętą na północ osadą ludzką. Powstała jako miasteczko górnicze, ale dziś przemysł wydobywczy odgrywa tam marginalną rolę. Gospodarka współczesnego Longyearbyen opiera się przede wszystkim na badaniach naukowych i turystyce. Poznajmy bliżej to niezwykłe, fascynujące miejsce.
encoded: Spis treści: Gdzie znajduje się Longyearbyen? Historia miasta Longyearbyen Współczesne Longyearbyen Atrakcje Longyearbyen Nietypowe prawo w Longyearbyen Powietrze w Longyearbyen jest krystalicznie czyste. Przy dobrej pogodzie gołym okiem można tam dostrzec obiekty oddalone o około 150 km. Krajobraz charakteryzuje się surowym, arktycznym pięknem, które jest niezwykle skutecznym wabikiem na turystów. To nic, że siarczyste mrozy utrzymują się tam prawie przez niemal 10 miesięcy w roku, a pora ciepła, podczas której najwyższa temperatura nie przekracza 8 stopni Celsjusza, trwa zaledwie 2,5 miesiąca. Każdego roku prawie 150 tysięcy osób odwiedza tę niewielką osadę, będącą nieformalną stolicą arktycznej północy. Gdzie znajduje się Longyearbyen? Longyearbyen to niewielka, zamieszkała przez około 2 tysiące osób miejscowość w norweskiej prowincji Svalbard, położonej w obszarze archipelagu o tej samej nazwie. Rozciąga się na wyspie Spitsbergen, powyżej 75. stopnia szerokości geograficznej północnej. Od bieguna północnego dzieli ją około 1300 km. Mówimy tu zatem o najdalej wysuniętej na północ osadzie. Historia miasta Longyearbyen Jak wynika ze skandynawskich kronik, wyspy archipelagu Svalbard były dobrze znane wikingom. Ich ponowne odkrycie nastąpiło w 1596 roku, gdy dotarł tam holenderski podróżnik Willem Barents. Od XVI do XVIII wieku były ośrodkiem rybołówstwa, wielorybnictwa i myślistwa, do którego ściągali rybacy i myśliwi z Europy Północnej. Pod koniec XVIII stulecia wyspy zaczęły być wykorzystywane jako baza wypadowa dla ekspedycji eksplorujących biegun północny. Wówczas nikt jeszcze nie myślał o założeniu stałej osady na tym niegościnnym terytorium. Zmieniło się to dopiero pod koniec XIX wieku, gdy odkryto tam bogate złoża surowców naturalnych. W 1899 roku rozpoczęło się wydobycie węgla kamiennego. W 1906 roku na wyspę Spitsbergen przybył John Munroe Longyear, właściciel przedsiębiorstwa Arctic Coal Company of Boston. Założył tam osadę, którą początkowo zamieszkiwało …

Longyearbyen-60755d9.jpg
width: 1000
height: 667