Ameryka Południowa oczami Polaków. „Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy”
Ameryka Południowa dla wielu Polaków pozostaje jednym z najbardziej egzotycznych i intrygujących regionów świata. Choć oddalona od naszego kraju o tysiące kilometrów, dla niektórych stała się miejscem, w którym postanowili ułożyć swoje życie na nowo. O losach Polaków, którzy zdecydowali się na taką drogę, opowiada dokument „Nieusłyszane” autorstwa Damiana Stefańczyka i Mateusza Filipskiego.
Spis treści: W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Polka w Urugwaju. Jak wygląda życie w Montevideo? Dokument „Nieusłyszane”, czyli emigracja bez idealizowania rzeczywistości W kontekście emigracji z Polski najczęściej wskazuje się takie kierunki jak Wielka Brytania, Stany Zjednoczone czy Niemcy. To właśnie tam od lat wyjeżdżają osoby poszukujące pracy, stabilności lub nowych perspektyw życiowych. Zdarza się jednak, że niektórzy decydują się na znacznie bardziej odległe oraz mniej oczywiste miejsca i w poszukiwaniu akceptacji, spokoju czy poczucia przynależności próbują odnaleźć własną drogę w zupełnie innych realiach kulturowych i społecznych. Budowanie życia tysiące kilometrów od rodzinnego kraju bywa jednak doświadczeniem złożonym. Z jednej strony daje szansę na nowy początek, z drugiej często wiąże się z emocjonalnym kosztem i koniecznością redefiniowania tego, czym właściwie jest dom. Właśnie takie historie można poznać w serialu dokumentalnym dostępnym na platformie Canal+. W argentyńskiej dżungli do dziś działa polskie muzeum. „Pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje” Jednym z bohaterów dokumentu jest Kazimierz Sawicki, dyrektor Muzeum Imigranta w niewielkiej miejscowości Wanda w prowincji Misiones, położonej niedaleko granicy z Brazylią i słynnych wodospadów Iguazú. To właśnie tutaj w 1936 roku przybyło kilkanaście polskich rodzin, które – w obliczu narastającego napięcia w Europie i widma zbliżającej się wojny – zdecydowały się opuścić ojczyznę i rozpocząć nowe życie na innym kontynencie. Jak opowiada Sawicki, początki były niezwykle trudne. Osadnicy trafili w sam środek gęstej dżungli, gdzie brakowało dróg, infrastruktury i podstawowych warunków do życia. Polskie rodziny musiały nauczyć się funkcjonować w zupełnie nowym klimacie, wykarczować teren pod domy i pola, a z czasem budować drogi, ulice oraz świątynię. Tak powstała Colonia Wanda – nazwana na cześć legendarnej polskiej księżniczki Wandy, która według legendy nie chciała wyjść za niemieckiego władcę. Dziś o historii pierwszych osadników przypomina Muzeum Imigranta prowadzone przez Sawickiego. W jego zbiorach znajdują się m.in. stare bilety na statek, podróżne kufry, drewniany wóz czy prowizoryczna strzelba wykonana z cedrowego drewna – przedmioty, które dokumentują codzienność pionierów sprzed niemal stu lat. Choć sam Sawicki nigdy nie był w Polsce, otwarcie mówi, że czuje się Polakiem. Wspomina, że w jego domu od dziecka mówiło się po polsku, a najważniejsze wartości przekazywane z pokolenia na pokolenie to wiara, praca i zdrowie. – Tożsamość narodowa nie kończy się na granicy. (...) Tu pielęgnowana jest tradycja, a pamięć o tych, którzy byli tu pierwsi, wciąż żyje – mówi w dokumencie Damian Stefańczyk. Polka w Urugwaju. Jak wygląda życie w Montevideo? Moją ulubioną historią przedstawioną w dokumencie jest natomiast ta z ostatniego odcinka. Jej bohaterką jest pochodząca z Podbeskidzia Marta Sajak, która od 16 lat mieszka w Montevideo. Absolwentka studiów doktoranckich z zakresu językoznawstwa na Uniwersytecie Jagiellońskim przez lata podróżowała po Ameryce Południowej, wielokrotnie przemierzając z plecakiem zarówno Urugwaj, jak i sąsiednią Argentynę. Dziś buduje tam swoje życie u boku Urugwajczyka. W dokumencie opowiada o kraju nad Río de la Platą z dużą wrażliwością i szczerością. Przyznaje, że uwielbia niepowtarzalne zachody słońca nad estuarium rzeki, codzienny rytuał picia yerba mate oraz otwartość i pogodę ducha mieszkańców Ameryki Łacińskiej. – Polecam wszystkim zakompleksionym pobyt w Urugwaju – mówi w serialu, podkreślając pozytywne nastawienie tamtejszego społeczeństwa. Jednocześnie nie idealizuje rzeczywistości i zwraca uwagę na problemy społeczne. Jak opowiada, w wielu środowiskach uzależnienia od narkotyków zaczynają się bardzo wcześnie (często już w wieku nastoletnim), a osoby dotknięte nałogiem nierzadko dożywają zaledwie 35–40 lat. Zwraca również uwagę, że dostęp do dobrej edukacji bywa ograniczony i w dużej mierze pozostaje przywilejem zamożniejszych rodzin. W niektórych aspektach życie w Urugwaju wydaje się też zdecydowanie mniej nowoczesne niż w Europie – w domach brakuje takich urządzeń jak płyty indukcyjne czy zmywarki, a po ulicach jeżdżą przedwojenne samochody. Jednocześnie pod względem światopoglądowym kraj ten należy do najbardziej postępowych w regionie. – Urugwaj jest krajem niezwykle postępowym i nowoczesnym, jeżeli chodzi o światopogląd tych ludzi – mówi Marta. Warto bowiem wiedzieć, że Urugwaj jest jednym z najbardziej liberalnych państw. Od lat uchodzi za jedną z najbardziej stabilnych demokracji Ameryki Południowej, nazywaną niekiedy „latynoską Szwajcarią”. To kraj, w którym wcześnie zalegalizowano związki partnerskie i małżeństwa osób tej samej płci, dopuszczono adopcję dzieci przez pary jednopłciowe, a także zalegalizowano aborcję. Urugwaj był również pierwszym państwem na świecie, które w pełni zalegalizowało produkcję i sprzedaż marihuany, a państwowe plantacje są tam kontrolowane przez władze. Jak podkreśla Marta, społeczeństwo wyróżnia się także dużą otwartością wobec różnorodności. – Nie ma tutaj zwrotów „pan” i „pani”. Młodzież ze starszymi osobami rozmawia na „ty”, co sprawia, że starsi ludzie są bardzo młodzieżowi. (...) Społeczeństwo akceptuje każdy rodzaj odmienności – można być kim się chce, byle nie zagrażać zdrowiu czy życiu innych – dodaje. Dokument „Nieusłyszane”, czyli emigracja bez idealizowania rzeczywistości W kolejnych odcinkach dokumentu widzowie przenoszą się do innych części Ameryki Południowej. Karnawałowa energia Rio de Janeiro zestawiona zostaje z trudną rzeczywistością fawel i życia na społecznym marginesie. São Paulo ukazane jest z kolei jako ogromna metropolia, w której codzienność wyznaczają skrajne kontrasty – obok siebie funkcjonują tu bogactwo i głęboka bieda. Buenos Aires pokazane zostaje natomiast jako miasto o europejskiej architekturze i atmosferze, ale jednocześnie południowoamerykańskim temperamencie i dynamice życia. Twórcy tej sześcioczęściowej produkcji nie szukają spektakularnych historii ani sensacyjnych zwrotów akcji. Zamiast tego oddają głos bohaterom i skupiają się na ich osobistych doświadczeniach życia daleko od kraju. Emigracja pokazana jest tu nie jako przygoda czy spełnienie marzeń, lecz jako proces pełen napięć i sprzeczności. To jednocześnie nowy początek i trudna konfrontacja z rzeczywistością: rozpad dawnych relacji, poczucie wykorzenienia oraz ciągłe poszukiwanie własnego miejsca między dwoma światami. Dzięki tej spokojnej, obserwacyjnej narracji widz stopniowo zaczyna dostrzegać, jak różnorodne mogą być losy ludzi, którzy zdecydowali się na życie poza Polską. Z tych historii wyłania się też szersza refleksja o tym, czym właściwie jest szczęście, spełnienie i poczucie sensu. Dokument pokazuje, że nie zawsze wynikają one z posiadania, bogactwa czy spektakularnych sukcesów, a czasem rodzą się w najprostszych momentach codzienności, które można przeoczyć w pogoni za wielkimi planami. Właśnie na to zwracają uwagę bohaterowie produkcji „Nieusłyszane”. Ania z Rio de Janeiro zauważa: „Brazylijczyk potrafi się cieszyć całym sercem z kropli jakiegoś pozytywnego wydarzenia, a my nie doceniamy tego wszystkiego, co mamy”. Z kolei Marta z Montevideo zapewnia: „Czy można być szczęśliwym mając mniej? Absolutnie!”. Najbardziej ujęły mnie jednak słowa pana Kazimierza, który przypomniał: „Nie jest bogaty ten, co najwięcej ma, lecz ten, co najmniej potrzebuje”. To jeden z dokumentów, które zostają w głowie na długo po seansie. „Nieusłyszane” można już oglądać w serwisie streamingowym Canal+ Źródło: National Geographic Polska Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Świat ma dość turystów? Tu tego nie odczujesz. Oto 10 najbardziej gościnnych miejsc
W czasach, gdy w wielu popularnych kurortach coraz częściej mówi się o nadmiarze turystów, gościnność przestaje być oczywistością, a staje się wartością samą w sobie. Nikt nie chce przyjechać na wymarzony urlop tylko po to, by poczuć, że jest nieproszonym gościem. Dlatego przy wyborze kierunku coraz więcej osób zwraca uwagę nie tylko na krajobrazy czy atrakcje, lecz także na nastawienie mieszkańców. Gdzie więc podróżni mogą liczyć na autentycznie życzliwe przyjęcie i poczucie, że są naprawdę mile widziani?
Rosnące zjawisko overtourismu sprawia, że w części najpopularniejszych regionów świata relacje między turystami a lokalnymi społecznościami stają się napięte. W niektórych miejscach wprowadzane są dodatkowe opłaty, limity odwiedzających czy restrykcje mające ograniczyć napływ gości – jak dzieje się to choćby w niektórych regionach Hiszpanii czy w alpejskich obszarach północnych Włoch. Równocześnie istnieją destynacje, które wciąż budują swoją markę na otwartości i wysokiej jakości obsługi. To właśnie one znalazły się w najnowszym zestawieniu najbardziej gościnnych miejsc na świecie na 2026 rok, przygotowanym w ramach corocznego plebiscytu Booking.com Traveller Review Awards. Montepulciano, Toskania – gościnność w sercu włoskiej krainy wina Montepulciano to przykład miejsca, w którym turysta od pierwszych chwil czuje się bardziej gościem niż klientem. Położone na wzgórzu w południowej Toskanii miasto zachowało średniowieczny układ ulic i kamienną zabudowę, dzięki czemu spacer po jego stromych zaułkach ma niemal filmowy charakter. Gościnność budowana jest tu wokół lokalnych tradycji – od rodzinnych trattorii po niewielkie enoteki, w których właściciele chętnie opowiadają o winie Vino Nobile di Montepulciano. Region uchodzi za jeden z najważniejszych obszarów winiarskich we Włoszech, ale mimo renomy nie zatracił kameralności. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, lecz wciąż utrzymują bezpośredni, serdeczny kontakt, co sprawia, że pobyt ma charakter osobisty, a nie anonimowy. Otaczające miasto wzgórza, gaje oliwne i winnice dodatkowo wzmacniają poczucie spokoju i autentyczności. Warto dodać, że właśnie tu kręcono sceny „włoskiego miasta” w filmie „Zmierzch: Księżyc w nowiu”, choć w fabule miejsce to występowało jako Volterra. Magong na Tajwanie – tradycja, świątynie i azjatycka serdeczność Magong, położone na archipelagu Penghu, łączy nadmorskie krajobrazy z silnie zakorzenioną kulturą religijną i społeczną. Jednym z najważniejszych punktów miasta jest świątynia Mazu, uznawana za jedną z najstarszych na Tajwanie, której początki sięgają XV wieku. To wokół takich miejsc koncentruje się życie wspólnotowe, co przekłada się na wyjątkowo otwarte podejście do przyjezdnych. Lokalne targi, niewielkie restauracje serwujące owoce morza i spokojne portowe uliczki tworzą atmosferę, w której łatwo nawiązać kontakt z mieszkańcami. Gościnność w Magong nie ma charakteru komercyjnego – wynika raczej z kulturowego przywiązania do uprzejmości i wzajemnego szacunku. Dla turystów oznacza to poczucie bezpieczeństwa i autentycznego zainteresowania, a nie jedynie obsługę nastawioną na zysk. San Martín de los Andes – argentyńska natura i przyjazna społeczność San Martín de los Andes leży nad jeziorem Lácar w andyjskiej części Patagonii i przyciąga miłośników przyrody przez cały rok. Miejscowość rozwijała się jako ośrodek turystyki aktywnej, jednak zachowała niewielką skalę i bliskie relacje między mieszkańcami a odwiedzającymi. W okolicy znajdują się wulkany, lasy, rzeki i rozległe tereny Parku Narodowego Lanin, co sprzyja trekkingowi, wędkarstwu, sportom zimowym i wodnym. Lokalne pensjonaty i restauracje często prowadzone są przez rodziny, które budują atmosferę opartą na bezpośrednim kontakcie i trosce o komfort gości. Dzięki temu nawet w sezonie miasteczko nie sprawia wrażenia anonimowego kurortu, lecz miejsca, w którym turysta szybko staje się częścią lokalnej codzienności. Harrogate, czyli najbardziej przyjazne miasto Wielkiej Brytanii Harrogate łączy elegancką historię uzdrowiskową z wyraźnym poczuciem wspólnoty. Miasto słynie z zadbanych parków, kwietnych rabat i architektury przypominającej czasy wiktoriańskie, ale to mieszkańcy nadają mu reputację jednego z najbardziej gościnnych miejsc w kraju. Niezależne sklepy, kawiarnie i restauracje tworzą środowisko, w którym goście traktowani są z uwagą i życzliwością. Jednocześnie atmosfera jest swobodna, bez przesadnej formalności, co sprzyja dłuższym pobytom. Uznane hotele, takie jak Hotel du Vin & Bistro czy Rudding Park, dodatkowo wzmacniają wizerunek miasta jako miejsca, gdzie wysoki standard idzie w parze z ciepłym podejściem do przyjezdnych. Fredericksburg w Teksasie – wino, historia i południowa gościnność Fredericksburg powstało jako niemiecka osada, co do dziś widać w architekturze i lokalnych tradycjach. Położone w regionie Hill Country miasteczko liczy około 10 tysięcy mieszkańców, ale przyciąga ponad milion turystów rocznie, głównie dzięki rozwijającej się scenie winiarskiej. Mimo rosnącej popularności zachowało kameralny charakter, a właściciele winnic, butikowych hoteli i restauracji budują relacje z gośćmi w oparciu o bezpośredni kontakt. Południowa uprzejmość i spokojne tempo życia sprawiają, że odwiedzający czują się tu mile widziani, a nie traktowani wyłącznie jako źródło dochodu. Pirenópolis – kolonialny klimat i brazylijska serdeczność Pirenópolis to niewielkie miasto w stanie Goiás, znane z kolonialnej zabudowy i brukowanych ulic. Jego siłą jest połączenie historycznego charakteru z naturalnym otoczeniem pełnym wodospadów i szlaków. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do lokalnych festiwali, muzyki i wspólnego spędzania czasu, co przekłada się na otwartość wobec turystów. Restauracje i bary sprzyjają długim, spokojnym spotkaniom, a atmosfera nie jest zdominowana przez masową turystykę. Dzięki temu Pirenópolis pozostaje miejscem, w którym łatwo poczuć autentyczne, południowoamerykańskie ciepło. Swakopmund i namibijska przygoda w europejskim stylu Swakopmund leży między pustynią Namib a Atlantykiem i łączy krajobrazy ekstremalne z architekturą o niemieckich korzeniach. Kolonialna przeszłość widoczna jest w nazwach ulic i zabudowie, co tworzy nietypowe połączenie kultur. Miasteczko stało się centrum sportów przygodowych, ale uniknęło niekontrolowanej ekspansji typowej dla wielu kurortów. Lokalne pensjonaty i operatorzy wycieczek słyną z troski o gości, oferując pomoc i indywidualne podejście. Gościnność w Swakopmund wynika z poczucia wspólnoty i zależności od turystyki, która traktowana jest jako partnerstwo, a nie jedynie biznes. Takayama – tradycyjna japońska gościnność w górskim wydaniu Takayama zachowała starą zabudowę z okresu Edo, drewniane domy kupieckie i browary sake, które tworzą spójny historyczny krajobraz. Japońska koncepcja omotenashi, czyli uprzejmej, dyskretnej troski o gościa, jest tu szczególnie widoczna. Lokalne ryokany, sklepy i restauracje kładą nacisk na detale i szacunek wobec odwiedzających. Festiwal Takayama oraz skansen Hida Folk Village przyciągają turystów, ale miasto nie zatraciło równowagi między ruchem turystycznym a codziennym życiem mieszkańców. Noosa Heads – australijski luz i naturalna równowaga Noosa Heads oferuje połączenie plaż, jezior i terenów chronionych Parku Narodowego Noosa. Mieszkańcy przywiązują dużą wagę do stylu życia opartego na równowadze między naturą a rekreacją, co przekłada się na otwarte podejście do gości. Kawiarnie, targi i lokalne wydarzenia budują atmosferę swobody, a turystyka rozwija się w zgodzie z ochroną środowiska. Dla odwiedzających oznacza to komfortowy wypoczynek bez presji i nadmiernego pośpiechu. Kłajpeda – nadbałtycka gościnność i morska tradycja Klaipėda wyróżnia się starówką z XVIII-wieczną zabudową o niemieckim rodowodzie oraz silnym związkiem z morzem. Portowy charakter miasta łączy się z rozwiniętą ofertą kulturalną i licznymi festiwalami. Mieszkańcy przyzwyczajeni są do odwiedzających, ale zachowują bezpośredni, serdeczny styl bycia. Bliskość Mierzei Kurońskiej i bałtyckich plaż sprawia, że Kłajpeda jest dobrym miejscem zarówno na krótki wypad, jak i dłuższy pobyt, w którym goście mogą poczuć się swobodnie i bezpiecznie. Źródła: Daily Mail, Booking.com Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Sfilmowali meduzę-widmo i odkryli 28 nowych gatunków. Rekordowe wyniki morskiej ekspedycji
Niezwykle rzadka gigantyczna meduza oraz dziesiątki nieznanych dotąd organizmów morskich zauważono podczas ekspedycji naukowej u wybrzeży Argentyny. Badania przeprowadzone na ogromnym obszarze południowego Atlantyku ujawniły, jak niewiele wciąż wiemy o życiu w oceanicznych głębinach.
Podczas ekspedycji naukowej prowadzonej przez prywatną instytucję Schmidt Ocean Institute na pokładzie statku badawczego R/V Falkor (too), naukowcy zbadali ekosystemy głębinowe wzdłuż całego wybrzeża Argentyny, od Buenos Aires na północy aż po wody w pobliżu Ziemi Ognistej. Bogactwo podwodnego życia okazało się dużo większe, niż zakładano. Niespodziewane bogactwo wód Argentyny Wykorzystując zdalnie sterowanego robota podwodnego SuBastian, zespół pod kierownictwem dr Maríi Emilii Bravo z Uniwersytetu w Buenos Aires odkrył zdumiewający poziom bioróżnorodności, który przerósł oczekiwania badaczy. W trakcie prac zidentyfikowano 28 potencjalnie nowych gatunków, wśród których znalazły się m.in. robaki morskie, korale, jeżowce, ślimaki morskie i ukwiały. Naukowcy zebrali bezprecedensową liczbę próbek chemicznych, fizycznych i biologicznych, które posłużą do wieloletnich badań nad ekosystemami argentyńskich wód. Rafy koralowe i „zimne wysięki” Kluczowym osiągnięciem misji jest udokumentowanie największej znanej rafy koralowej utworzonej przez głębinowy gatunek Bathelia candida. Rafa zajmuje obszar około 0,4 km², co wielkością odpowiada powierzchni Watykanu. Bathelia candida jest tzw. gatunkiem wskaźnikowym, ponieważ zapewnia schronienie licznym rybom, skorupiakom i ośmiornicom. Głównym celem ekspedycji było jednak znalezienie tzw. zimnych wysięków (cold seeps) – miejsc, gdzie gazy (np. metan) wydostają się z dna morskiego i „karmią” mikroby stanowiące pożywienie dla małży i robaków. Zespół odkrył jeden taki obszar o powierzchni ponad 1 km. kw., zamieszkany przez kolonie chemosyntetyzujących małży. Dodatkowo naukowcy udokumentowali pierwszy w głębokich wodach Argentyny szkielet padłego wieloryba. Olbrzymia padlina stworzyła tymczasowy, bogaty ekosystem dla rekinów, krabów i ośmiornic, a z czasem stanie się twardym podłożem dla innych organizmów, w tym korali. Olbrzymia meduza-widmo: rzadki gigant morskich głębin Jednym z najbardziej spektakularnych widoków było spotkanie z meduzą Stygiomedusa gigantea, zauważoną na głębokości ok. 250 metrów. To gigantyczne stworzenie może osiągać do 10 metrów długości, a jego parasolowaty „dzwon” ma średnicę do 1 metra. Choć gatunek ten odkryto w 1899 roku, w ciągu ponad stu lat widziano go zaledwie 118 razy. View oEmbed on the source website Meduza ta nie posiada parzydełek. Używa czterech długich ramion, przypominających zasłony, do chwytania planktonu i małych ryb. Ciekawostką jest jej symbiotyczna relacja z rybami z rodzaju Centrolophus, które szukają schronienia pod jej dzwonem, chroniąc się przed drapieżnikami i jednocześnie oczyszczając meduzę z pasożytów. Stygiomedusa gigantea występuje we wszystkich oceanach z wyjątkiem Arktycznego i potrafi wytrzymać ogromne ciśnienie. Analizy anatomiczne wskazują, że jest to gatunek żyworodny, u którego młode rozwijają się w specjalnych komorach lęgowych, by ostatecznie opuścić organizm rodzica przez jego otwór gębowy jako w pełni uformowane miniaturki dorosłych osobników. Torby i kasety wideo na dnie oceanu Mimo zachwytu nad odkrytą bioróżnorodnością, naukowcy zauważyli też niepokojące ślady działalności człowieka. Na dnie oceanu widzieli plastikowe torby, porzucone sieci rybackie oraz… nienaruszoną kasetę VHS z koreańską naklejką. Źródła: IFLScience, Schmidt Ocean Institute Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (ukończyła MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Cieśnina Drake’a jest jak „gigantyczny mikser”. Panują tu najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi
Pomiędzy Ameryką Południową a Antarktydą rozciąga się jeden z najbardziej niebezpiecznych akwenów świata – Cieśnina Drake’a. Silne wiatry zachodnie i spotkanie mas wód oceanicznych powodują tu powstawanie fal sięgających nawet kilkunastu metrów oraz gwałtownych sztormów.
Spis treści: Odkrycie Cieśniny Drake’a Ekstremalne warunki pogodowe Tajemnice głębin Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Cieśnina Drake’a to miejsce, w którym zderzają się wody Atlantyku i Pacyfiku, tworząc niezwykle silne prądy morskie. To jeden z najbardziej niespokojnych akwenów na Ziemi, gdzie pogoda potrafi zmieniać się w ciągu minut. Odkrycie Cieśniny Drake’a Cieśnina zawdzięcza nazwę angielskiemu żeglarzowi Francisowi Drake’owi. Choć sam Drake nie przepłynął przez ten akwen, jego ekspedycja w 1578 roku odkryła, że Przylądek Horn nie stanowi końca lądu i że rozciąga się za nim otwarte morze. Jako pierwszy Cieśninę Drake’a pokonał w 1616 roku statek Eendracht, nawigowany przez kapitana Willema Corneliszoona Schoutena. Odkrycie przez Europejczyków tego połączenia morskiego miało olbrzymie znaczenie dla handlu, będąc jednocześnie przełomem w historii nawigacji. Przez kolejne stulecia statki handlowe, podróżnicze i wojenne korzystały z Cieśniny Drake’a, pomimo panujących tu ekstremalnych warunków. Dopiero zbudowanie Kanału Panamskiego w 1914 roku zmniejszyło znaczenie południowego połączenia Atlantyku z Pacyfikiem. Ekstremalne warunki pogodowe Cieśnina Drake’a jest uznawana za miejsce, gdzie panują najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi. Sztormy są tutaj codziennością. Fale osiągają wysokość nawet 15 metrów, a prędkość wiatru przekracza 100 km/godz. Za tak ekstremalne zdarzenia odpowiadają silne wiatry zachodnie, które swobodnie krążą wokół Antarktydy. Eksperci porównują wody Cieśniny Drake’a do gigantycznego miksera, gdzie oceaniczne prądy i wichry nieustannie się ścierają. Głębokie fale, przypominające ruchome góry, powstają dzięki zderzającym się masom wody i brakowi lądu, który mógłby je zatrzymać. Woda w Cieśninie Drake’a jest lodowata, a temperatura powietrza rzadko przekracza kilka stopni Celsjusza, nawet latem. To połączenie sprawia, że przeprawa przez ten akwen to wyzwanie zarówno dla statków, jak i dla ludzi. Każdy rejs wymaga szczegółowego przygotowania, a załogi muszą stale monitorować prognozy pogody, aby unikać niebezpiecznych sztormów. Nawet doświadczeni marynarze podchodzą do przepłynięcia tej cieśniny z szacunkiem. Tajemnice głębin Dno Cieśniny Drake’a od lat fascynuje badaczy. Maksymalna głębokość wynosi tu ok. 5 tys. metrów, a teren obfituje w łańcuchy podwodnych gór. Ze względu na swój niespokojny charakter, cieśnina jest wciąż stosunkowo słabo zbadana. W głębinach żyją endemiczne gatunki ryb i bezkręgowców, które przystosowały się do ekstremalnych warunków życia. To właśnie w Cieśninie Drake’a można spotkać wieloryby, orki, foki i niezliczone gatunki ptaków morskich. Szczególnie latem, kiedy lodowce na Antarktydzie cofają się, życie w tym regionie zdaje się rozkwitać. Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a W XXI wieku Cieśnina Drake’a jest wciąż ważnym szlakiem żeglugowym dla wypraw naukowych i turystycznych na Antarktydę. Najwięcej statków wypływa z portu w Ushuaia – najdalej na południe wysuniętym mieście Argentyny. Rejs na Antarktydę trwa zazwyczaj około 2 dni i jest sporym wyzwaniem dla tych, którzy nie mają mocnego żołądka. Ze względu jednak na coraz większy ruch turystyczny w tym regionie, naukowcy i organizacje ekologiczne apelują o ochronę delikatnego ekosystemu „szóstego kontynentu”. Wprowadzane są nawet regulacje, by ograniczyć liczbę statków i turystów pokonujących Cieśninę Drake’a. Miejsca takie jak piramidy na Antarktydzie i surowa przyroda kontynentu – choć są zjawiskowe – są równocześnie niezwykle delikatne i narażone na zniszczenie. Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Podróż do Cieśniny Drake’a zaczyna się od lotu z Polski do Buenos Aires w Argentynie. Lot trwa około 15–20 godzin z przesiadkami na jednym z dużych europejskich lotnisk (m.in. we Frankfurcie, Paryżu i Madrycie). Z Buenos Aires trzeba dostać się lokalnymi liniami lotniczymi do Ushuaia – miasta położonego na Ziemi Ognistej. To właśnie stąd wypływają statki w kierunku Antarktydy. Ushuaia, choć nazywana „końcem świata”, oferuje kilka opcji noclegowych. Miasto samo w sobie może być celem podróży i bramą wypadową do odwiedzenia Parku Narodowego Ziemi Ognistej i podziwiania panoramy gór oraz lodowców Patagonii. Ta ostatnia atrakcja znalazła się liście National Geographic Traveler – 10 rzeczy, które warto zobaczyć w Argentynie. Ta część świata najlepiej prezentuje się podczas lata na południowej półkuli, czyli od listopada do marca. Jeśli nie jest się naukowcem zaangażowanym w misję badawczą Antarktydy, lepiej jest odpuścić dalszą podróż na Antarktydę. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Koniec niewoli słoni. Argentyna wzorem dla świata
Kenya, ostatni słoń trzymany w niewoli w Argentynie, trafiła do rezerwatu w Brazylii. To symboliczny koniec epoki niewoli i efekt wieloletnich starań obrońców zwierząt.
Spis treści: Słonie, które nie doczekały wolności Dlaczego relokacja słoni trwała tak długo Budowanie relacji ze zranionym zwierzęciem Wolność, która leczy W ostatnich latach Argentyna zamyka ogrody zoologiczne, przekształcając je w ekoparki i ośrodki ratunkowe. Okazało się jednak, że relokacja słoni jest trudniejsza, niż przypuszczano. Ale i ten wielki projekt udało się doprowadzić do końca. Kenya - ostatnia słonica w ZOO, odzyskała wolność. W upalny lipcowy dzień Kenya nie spieszyła się z opuszczeniem transportowej skrzyni. Po chwili wyszła, otrzepała kurz, rozejrzała się dookoła, a potem z radością wytarzała się w czerwonej ziemi. – Cieszyła się jak mała dziewczynka – mówi Juan Ignacio Haudet, dyrektor ds. bioróżnorodności i Ekoparku w Mendozie. Zaznacza, że odkąd z nią pracuje, czyli od trzech lat, nie widział, żeby tak się bawiła i jadła z takim smakiem. Kenya była ostatnim słoniem trzymanym w niewoli w Argentynie. Dotarła do ośrodka w Brazylii po kilku miesiącach rehabilitacji w Ekoparku w Mendozie. W zamknięciu spędziła całe 40 lat życia. Jej wypuszczenie na wolność na początku tego roku stało się możliwe dzięki argentyńskiej ustawie z 2016 r. nakazującej przekształcenie ogrodów zoologicznych w ekoparki oraz przeniesienie egzotycznych zwierząt do sanktuariów lub ośrodków ratunkowych. Zespół, który towarzyszył Kenyi w podróży do Brazylii, mówi, że dotarła na miejsce trąbiąc, jakby ogłaszała triumf i symboliczny koniec niewoli słoni w drugiej co do wielkości gospodarce Ameryki Łacińskiej. Słonie, które nie doczekały wolności Droga do tego momentu była długa i trudna. Jako pierwszą do przeniesienia wytypowano Pelusę, słonicę indyjską. Podobnie jak Kenya, całe życie spędziła samotnie, tyle że w ZOO w La Placie. Pelusa jednak zmarła w 2018 roku w wieku 52 lat – kilka dni przed planowanym transportem do Global Sanctuary for Elephants. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-120557-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-af6dfbc.png" width="1218" height="812" alt="Kenya podnoszona w klatce transportowej. Jej podróż z Ecoparku Mendoza do sanktuarium w Brazylii trwała pięć dni./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" title="Kenya podnoszona w klatce transportowej. Jej podróż z Ecoparku Mendoza do sanktuarium w Brazylii trwała pięć dni./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" /> To nie była jedyna strata. Merry, słoń trzymany w prywatnym zoo, który od bardzo młodego wieku występował w cyrku, zmarł w tym samym roku w wieku 50 lat… a w 2024 r. Kuky – słoń afrykański – odszedł w wieku zaledwie 34 lat, czekając na międzynarodowe zezwolenia na przekroczenie granicy. Kilka tygodni przed podróżą Kenyi zmarł też Tamy, 55-letni samiec, który zakończył już proces rehabilitacji. Na wolności przeciętna długość życia zdrowego słonia to 60-70 lat. W niewoli ta średnia spada. – W przypadku Kenyi dekady spędzone w zamknięciu spowodowały nieubłagane szkody – mówi Tomás Sciolla, dyrektor Equity Sanctuary przy Fundacji Franza Webera. Słonica ma roblemy z nogami z powodu braku ruchu, zanik mięśni, kłopoty jelitowe i chorobę wątroby. – Zimy są tu bardzo zimne, lata bardzo gorące, a przestrzeń ograniczona i utwardzona – dodaje Haudet. – Nie mieliśmy ani zaplecza, ani budżetu na specjalistyczną, intensywną opiekę, jakiej wymagają słonie. Dlaczego relokacja słoni trwała tak długo? W 2008 r. Leandro Fruitos, dziś członek rady obecnego Ekoparku w Mendozie, rozpoczął zbiórkę podpisów na rzecz zamknięcia ZOO. Prowadził rozmowy z władzami Mendozy i instytucjami międzynarodowymi, by uzyskać stosowne zezwolenia. – Te pozwolenia wygasały cztery razy w przypadku dwóch innych słoni i trzy razy w przypadku Kenyi – z powodu tego, co nazywa „politycznymi kaprysami”. W ostatniej dekadzie ponad 1 500 egzotycznych zwierząt przeniesiono z Mendozy do sanktuariów i ośrodków ratunkowych w Argentynie i za granicą, zapewniając im więcej przestrzeni i lepsze warunki. Kilka innych ogrodów zoologicznych w Argentynie również przekształcono w ekoparki choć proces ten wymaga czasu i ogromnych nakładów finansowych. Budowanie relacji ze zranionym zwierzęciem Przyjazd Kenyi, która dołączyła do słonicy indyjskiej Mary oraz słonicy afrykańskiej Pupy – zwierząt z innych argentyńskich ZOO, które dotarły do brazylijskiego sanktuarium w 2020 r. – Słonie w wieku Kenyi mają traumy psychiczne, których nie da się całkiem uleczyć – mówi Scott Blais, założyciel Global Sanctuary for Elephants. Wyjaśnia, że wiele z nich padło ofiarą tzw. selektywnych odstrzałów powszechnych w XX w., gdy myśliwi strzelali do dorosłych osobnikówz helikopterów. Trafiały potem – rękami kłusowników i handlarzy – do ogrodów zoologicznych i cyrków na całym świecie. Skazywano je na życie w zamknięciu, bez właściwej diety i przestrzeni do ruchu. Nie wiadomo, czy Kenya przeżyła tragedię rozdzielenia z matką wiadomo natomiast, że miała zaledwie cztery lata, gdy w 1984 r. kupiono ją w ramach porozumienia z berlińskim Tierpark Berlin i przewieziono do Mendozy. Umieszczono ją z innym młodym osobnikiem, który wkrótce zmarł na zapalenie płuc. Od tego momentu Kenya żyła samotnie – a przecież jest przedstawicielką gatunku głęboko towarzyskiego. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-120834-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-101a498.png" width="1219" height="812" alt="Mimo silnego stresu, jaki słonie często odczuwają podczas wchodzenia do klatek transportowych, Kenya poradziła sobie z tym bez żadnych problemów./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" title="Mimo silnego stresu, jaki słonie często odczuwają podczas wchodzenia do klatek transportowych, Kenya poradziła sobie z tym bez żadnych problemów./Fot. Fede Sordo / Fundación Franz Weber" /> Wolność, która leczy Lekarka weterynarii Johanna Rincón z Fundacji Franza Webera widzi jednak promyk nadziei. – Panuje przekonanie, że trudno zdobyć zaufanie takich zwierząt tymczasem są tak poranione, że czasem łatwiej je odbudować – mówi Rincón, która uczestniczyła w transferach Kenyi, Mary i Pupy oraz w badaniach zdrowotnych Kuky’ego i Tamy’ego. Rincón nauczyła się odczytywać każdy gest Kenyi. – U innych obserwowałam głównie trąby u Kenyi nauczyłam się czytać z jej oczu – opowiada. – Trzeba im pokazać, że je rozumiesz i szanujesz. Kolejnym wyzwaniem jest oswojenie słoni z transportową skrzynią jako miejscem bezpiecznym. To tam dostają jedzenie, wodę i opiekę. Skrzynia ma system unieruchamiający – jak pas bezpieczeństwa – który zapewnia im wygodę. Słonie muszą zrozumieć, że to sytuacja przejściowa, choć stresująca. Zamknięcie skrzyni bywa jednym z najbardziej nerwowych momentów. Kenya zareagowała dobrze. – Zaakceptowała zamknięcie i zniosła pięciodniową podróż do Brazylii bez większych problemów – relacjonują opiekunowie. Blais opisuje Kenię jako bardzo wrażliwą i ekspresyjną słonicę. Na początku była bardzo niepewna, co było widać po tym, jak ostrożnie podchodziła do ludzi i wchodziła z nimi w interakcje. Opiekunowie z podziwem obserwują jej przemianę, choć to dopiero początek. Dziś Kenya przyjaźni z sąsiadką Pupy, ćwiczy mięśnie jak nigdy dotąd, chodzi po zboczach i przewraca drzewa w swoim środowisku, tarza się w błocie i trawie, co sprawia jej radość, a przy okazji poprawia kondycję stóp poprzez złuszczanie martwego naskórka. – Widzimy, jak stopniowo trauma zaczyna odchodzić – mówi Blais. Sciolla ma nadzieję, że historia Kenyi zainspiruje inne kraje. Fundacja Franza Webera pracuje nad uwolnieniem słoni w innych państwach regionu i w Europie, ze szczególnym naciskiem na te, które wciąż żyją w niewoli w Szwajcarii. – Słonie nie powinny żyć w zamknięciu – mówi Sciolla. – To nie jest ochrona gatunku. Haudet, dyrektor Ekoparku w Mendozie, często słyszy od rozczarowanych bywalców dawnych ZOO, że chcieliby pokazać dzieciom słonie. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-21-121104-Argentinas-last-captive-elephant-finally-wins-her-freedom--National-Geographic-498e728.png" width="1221" height="813" alt="Na początku tego roku Kenya dołączyła do Pupy i Mary w Global Sanctuary for Elephants./Fot.Tomás Cuesta / Fondation Franz Weber / Global Sanctuary for Elephants" title="Na początku tego roku Kenya dołączyła do Pupy i Mary w Global Sanctuary for Elephants./Fot.Tomás Cuesta / Fondation Franz Weber / Global Sanctuary for Elephants" /> – Ludzie muszą zrozumieć, że to, co widzieli w zoo, nie było słoniem, to był tylko wygląd zwierzęcia z trąbą, uszami i nogami, ale ono nie zachowywało się jak słoń, nie jadło jak słoń, nie żyło jak słoń – mówi. – Z każdym małym krokiem Kenya daje nam radość i pokazuje, że to właściwa droga, że była ostatnim słoniem w niewoli w Argentynie i że nie ma już odwrotu. Źródło: National Geographic
Ziemia Ognista: co kryje archipelag na skraju Ameryki Południowej – artykuł z mapą
Ziemia Ognista to archipelag na południowym krańcu Ameryki Południowej, który łączy surowe piękno dzikiej przyrody, długą historię i fascynujące tradycje rdzennych mieszkańców. Wraz z dziennikarzami National Geographic Traveler poznaj, jak wygląda życie w krainie ognia i lodu, co warto zobaczyć oraz jakie warunki panują na krańcu świata.
Spis treści: Pochodzenie nazwy i historia kolonizacji Ziemi Ognistej Geografia, klimat i przyroda Ziemi Ognistej Miasta, infrastruktura i życie codzienne Turystyka i atrakcje Wyzwania oraz ochrona środowiska Choć nazwa Ziemia Ognista może przywodzić na myśl gorące krajobrazy, to rzeczywistość jest zgoła odmienna. To jeden z najbardziej surowych, ale i malowniczych zakątków globu – archipelag oddzielony od kontynentalnej części Ameryki Południowej Cieśniną Magellana, podzielony między Chile i Argentynę. Składa się z ponad 40 tysięcy wysp i wysepek, z których największa – Isla Grande de Tierra del Fuego – zachwyca różnorodnością przyrody i majestatycznymi górami Andów. Pochodzenie nazwy i historia kolonizacji Ziemi Ognistej Pierwszym Europejczykiem, który ujrzał Ziemię Ognistą, był Ferdynand Magellan w 1520 roku podczas swojej słynnej wyprawy dookoła świata. Żeglarze nazwali ją „Tierra del Fuego” – „Ziemia Ognista” z powodu licznych ognisk widocznych na wybrzeżu, rozpalanych przez rdzennych mieszkańców. To właśnie te płomienie, unoszące się nad horyzontem, stały się inspiracją dla jednej z najbardziej rozpoznawalnych nazw geograficznych świata. W kolejnych wiekach archipelag przyciągał nie tylko żeglarzy, ale i odkrywców, a w XIX wieku – również misjonarzy oraz kolonistów z Europy. Intensywna kolonizacja doprowadziła do dramatycznych konfliktów z rdzenną ludnością, często kończących się ich wysiedleniami i wyniszczeniem. Wpływy hiszpańskie i brytyjskie były szczególnie silne – wprowadzono nowe formy gospodarki, język oraz chrześcijaństwo. Ziemia Ognista stała się także strategicznym punktem żeglugi, zanim otwarto Kanał Panamski. Rdzenni mieszkańcy – kultura, zwyczaje, wpływ na region Na długo przed przybyciem Europejczyków Ziemię Ognistą zamieszkiwały plemiona Jaganie, Selk’namowie, Haush i Kawésqar. Ich życie było w pełni podporządkowane naturze. Jaganie byli doskonałymi kajakarzami, spędzając większość czasu na wodach, gdzie polowali na ryby i ssaki morskie. Selk’namowie z kolei zamieszkiwali tereny wyżynne, zajmując się łowiectwem i koczowniczym trybem życia. Kultura tych plemion była niezwykle bogata – od obrzędów inicjacyjnych po barwne malunki ciała, które miały znaczenie rytualne. Jednym z najbardziej znanych rytuałów Selk’namów był ceremoniał „hain”, w którym mężczyźni, przebrani w maski i pomalowani na biało, odgrywali duchy. Niestety, wraz z nadejściem kolonistów, rdzenne społeczności zostały brutalnie zepchnięte na margines. Europejskie choroby, na które nie miały odporności, a także konflikty o ziemię i zasoby, doprowadziły do gwałtownego spadku ich liczby. W XX wieku wielu badaczy uznało te kultury za niemal całkowicie wymarłe. Obecnie podejmuje się działania mające na celu ochronę i dokumentację ich dziedzictwa. W muzeach w Ushuaii czy Punta Arenas można zobaczyć rekonstrukcje ich domostw, stroje i przedmioty codziennego użytku. Tradycje Jaganów i Selk’namów wciąż żyją w opowieściach i przekazach potomków, którzy walczą o zachowanie pamięci i tożsamości swoich przodków. Geografia, klimat i przyroda Ziemi Ognistej Ziemia Ognista położona jest na styku Oceanu Atlantyckiego i Oceanu Spokojnego, co sprawia, że to miejsce jest jednym z najbardziej wietrznych i surowych regionów świata. Klimat określany jest jako subpolarny, z długimi, chłodnymi zimami i krótkimi, ale intensywnie wietrznymi latami. Temperatura rzadko przekracza 10°C, a silne wiatry i wysoka wilgotność nadają krajobrazowi dzikość i dramatyzm. Geografia archipelagu jest niezwykle zróżnicowana – od majestatycznych Andów Ziemi Ognistej, przez lodowce spływające do fiordów, aż po bezkresne stepy i torfowiska. Subarktyczne lasy zdominowane przez drzewa bukany (Nothofagus blume) rozciągają się na północy, podczas gdy południowe krańce archipelagu urzekają surowymi formacjami skalnymi. Tereny te są nie tylko piękne, ale i trudne do życia – mieszkańcy muszą na co dzień zmagać się z trudnymi warunkami pogodowymi. Flora i fauna oraz unikalne ekosystemy Przyroda Ziemi Ognistej jest jedną z największych atrakcji tego regionu. W gęstych lasach dominują drzewa lenga, guindo oraz coihue – gatunki wyjątkowo odporne na niskie temperatury i silne wiatry. Tutejsze torfowiska, pokryte mchami i porostami, magazynują wodę i są kluczowym elementem lokalnego ekosystemu. Fauna archipelagu jest równie bogata. Guanako, spokrewnione z lamą, swobodnie przemierza stepowe obszary. Spotkać można również lisy andyjskie, a w niektórych rejonach także bobry, które zostały sprowadzone z Ameryki Północnej, lecz z czasem stały się gatunkiem inwazyjnym, wpływającym na krajobraz rzek i jezior. Miłośników ornitologii zachwyci obecność albatrosów, kormoranów, kondorów i pingwinów magellańskich, które gniazdują na nadbrzeżnych wyspach. Z kolei w wodach otaczających archipelag pojawiają się orki, delfiny, foki oraz wieloryby, co czyni region rajem dla obserwatorów morskiej fauny. Ochronę przyrody zapewniają m.in. Park Narodowy Tierra del Fuego w Argentynie i liczne rezerwaty w części chilijskiej. To właśnie dzięki nim możliwe jest zachowanie niezwykłej bioróżnorodności oraz stworzenie warunków do rozwoju zrównoważonej turystyki. Miasta, infrastruktura i życie codzienne Największym i najbardziej znanym miastem archipelagu jest Ushuaia, które reklamuje się jako „najbardziej wysunięte na południe miasto świata”. Położone u stóp Gór Martial i nad brzegiem Kanału Beagle, stanowi ważny punkt zarówno dla mieszkańców, jak i turystów. Mimo trudnych warunków klimatycznych rozwinięto tu port morski, międzynarodowe lotnisko oraz bazę turystyczną, obsługującą rejsy w stronę Antarktydy. Ziemia Ognista, choć odległa, posiada także dobrze rozwiniętą infrastrukturę – sieć dróg łączących większe miasta, hotele, szkoły i szpitale. Region dzieli się politycznie między Argentynę i Chile, co wpływa na jego administrację, gospodarkę i codzienność mieszkańców. Dla wielu osób życie tutaj oznacza balansowanie pomiędzy nowoczesnością a izolacją – natura przypomina bowiem na każdym kroku o swojej potędze. Ushuaia i Rio Grande – życie na krańcu świata Ushuaia jest nie tylko centrum turystycznym, ale także kulturalnym i edukacyjnym. Znajdują się tu muzea m.in. Museo del Fin del Mundo, a także uczelnie i instytuty badawcze zajmujące się Antarktydą i ochroną środowiska. Miasto rozwija się dynamicznie, a jego mieszkańcy są przyzwyczajeni do życia w rytmie przyrody – zimą obowiązują długie noce, latem zaś dni trwają niemal bez końca. Drugim co do wielkości miastem archipelagu jest Rio Grande, które pełni funkcję ośrodka przemysłowego i gospodarczego. Słynie z fabryk elektronicznych oraz przemysłu włókienniczego, a także z połowów ryb i hodowli owiec. To właśnie tutaj można poczuć atmosferę codziennego życia mieszkańców – mniej turystyczną, a bardziej skupioną na pracy i lokalnej społeczności. Życie codzienne na Ziemi Ognistej wymaga odporności i elastyczności. Mieszkańcy radzą sobie z silnym wiatrem, kapryśnym klimatem i dużymi odległościami dzielącymi poszczególne miejscowości. Mimo tego społeczność jest tu wyjątkowo zintegrowana – kultura łączy w sobie wpływy argentyńskie, chilijskie i dziedzictwo rdzennych ludów, co widać w języku, tradycjach i kuchni. Turystyka i atrakcje Ziemia Ognista z roku na rok przyciąga coraz więcej podróżników, którzy marzą o doświadczeniu dzikiej przyrody i niezwykłej atmosfery „końca świata”. To miejsce nie jest typowym kierunkiem turystycznym – wymaga odwagi, przygotowania i otwartości na surowy klimat. W zamian oferuje jednak niezapomniane widoki i poczucie kontaktu z naturą w najczystszej postaci. Na archipelagu można podziwiać majestatyczne góry Andów, potężne lodowce, malownicze fiordy oraz bezkresne stepy. Szczególnie popularne są rejsy po Kanale Beagle, gdzie z pokładu statku można obserwować wyspy zamieszkane przez pingwiny i lwy morskie. Coraz większym zainteresowaniem cieszy się także turystyka przygodowa – spływy kajakowe, żeglarstwo, jazda konna po stepach czy wyprawy fotograficzne w poszukiwaniu unikatowej fauny. Park Narodowy, Przylądek Horn, trekking, warunki pogodowe Jedną z największych atrakcji regionu jest Park Narodowy Tierra del Fuego, położony niedaleko Ushuaii. Oferuje on liczne szlaki trekkingowe prowadzące przez lasy subarktyczne, torfowiska, wzdłuż jezior i wybrzeży. Najpopularniejsze trasy to Senda Costera i Laguna Esmeralda – każda z nich odsłania inne oblicze dzikiej przyrody. Symbolem Ziemi Ognistej pozostaje jednak Cieśnina Drake’a i Przylądek Horn, nazywany często „cmentarzyskiem statków”. Jego skaliste wybrzeża i ekstremalne warunki pogodowe sprawiły, że przez wieki uznawany był za jedno z najniebezpieczniejszych miejsc dla żeglarzy. Dziś wiele rejsów turystycznych oferuje możliwość jego opłynięcia, a sama wyprawa stanowi wyjątkowe przeżycie. Turystyka na Ziemi Ognistej wiąże się z wyzwaniami – pogoda zmienia się tu błyskawicznie, a silne wiatry, ulewne deszcze i nagłe ochłodzenia mogą pokrzyżować plany nawet najlepiej przygotowanym podróżnikom. To jednak właśnie ta nieprzewidywalność nadaje podróży charakter prawdziwej przygody. Ci, którzy zdecydują się na trekking czy żeglowanie, mówią, że krajobrazy wynagradzają każde poświęcenie – od zielonych dolin po lodowe ściany i bezkresne horyzonty. Wyzwania oraz ochrona środowiska Choć Ziemia Ognista wydaje się odległa i nietknięta przez cywilizację, nie jest wolna od wyzwań. Zmiany klimatyczne, masowa turystyka i degradacja ekosystemów stają się coraz poważniejszym zagrożeniem dla tego niezwykłego archipelagu. Wraz z rozwojem infrastruktury i napływem podróżnych pojawia się konieczność balansowania między dostępnością turystyczną a zachowaniem dziewiczej przyrody. Do tego dochodzą kwestie społeczne. Region ten wciąż zmaga się z dziedzictwem kolonizacji i potrzebą ochrony pamięci o rdzennych ludach, które przez wieki kształtowały jego kulturę. Zmiany klimatyczne, ochrona rdzennej ludności, turystyka zrównoważona Jednym z najbardziej widocznych skutków globalnego ocieplenia są topniejące lodowce, które od wieków stanowiły symbol krajobrazu Ziemi Ognistej. Zmiany w ekosystemach wpływają nie tylko na ukształtowanie terenu, ale także na życie lokalnej fauny i flory – pingwiny, guanako czy foki coraz częściej muszą przystosowywać się do nowych warunków środowiskowych. Równocześnie rośnie znaczenie turystyki zrównoważonej. Lokalne władze i organizacje ekologiczne promują formy podróżowania, które minimalizują wpływ człowieka na środowisko – trekking w małych grupach, rejsy kontrolowane pod względem emisji czy edukacyjne wyprawy z przewodnikami. Nie mniej istotna jest ochrona dziedzictwa rdzennych ludów – Jaganie, Selk’namowie czy Kawésqar. Ich kultura i tradycje przez wieki były marginalizowane, jednak dziś obserwuje się renesans zainteresowania ich historią. Muzea, lokalne inicjatywy i projekty edukacyjne starają się przywracać pamięć o ich obecności i znaczeniu. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Targane wiatrem dalekie wyspy, na których żyje więcej owiec niż ludzi” – o ten archipelag spierają się dwa kontynenty
Archipelag Falklandów, targany historycznym konfliktem i zamieszkany przez potomków brytyjskich osadników, skrywa więcej tajemnic niż mogłoby się wydawać. Choć wielu kojarzy go wyłącznie z wojną z 1982 roku, to dziś jest to miejsce o dynamicznej gospodarce, zaskakująco wysokim PKB i wyjątkowej kulturze wyspiarskiej.
Spis treści: Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Archipelag Falklandów, znany również jako Malwiny, to miejsce o niepowtarzalnym charakterze i burzliwej przeszłości. Położone na południowym Atlantyku wyspy od lat przyciągają uwagę nie tylko miłośników przyrody i podróżników, lecz także obserwatorów polityki międzynarodowej. Wpływy brytyjskie widoczne są tu na każdym kroku – od architektury, przez język, po codzienne życie mieszkańców. Jednocześnie Falklandy wciąż pozostają przedmiotem sporu między Wielką Brytanią a Argentyną, co wpływa na ich rozwój i tożsamość. Historia Falklandów – od brytyjskiego osadnictwa do wojny o Malwiny Brytyjskie przejęcie wysp i początek sporu z Argentyną Falklandy, czyli Malwiny, to archipelag liczący ponad 700 wysp, z czego największe to Falkland Wschodni i Falkland Zachodni. Leżą one około 500 km od wybrzeży Argentyny. Pierwsze wzmianki o wyspach pochodzą z XVII wieku, choć istnieją przypuszczenia, że mogły być znane wcześniej hiszpańskim i portugalskim żeglarzom. Formalne brytyjskie osadnictwo rozpoczęło się w 1765 roku, gdy Anglicy założyli Port Egmont. Jednak wyspy szybko stały się przedmiotem rywalizacji między Francją, Hiszpanią a później także Zjednoczonym Królestwem i Argentyną. Po uzyskaniu niepodległości przez Argentynę w 1816 roku, kraj ten zaczął rościć sobie prawa do Malwin. W 1833 roku Wielka Brytania przejęła kontrolę nad wyspami, co do dziś pozostaje przedmiotem sporu między oboma krajami. Argentyńskie roszczenia mają oparcie zarówno w historii kolonialnej, jak i w strategicznym położeniu wysp. Według analizy polskich badaczy „Falklandy – Malwiny” przygotowanej przez UMCS w Lublinie już od pierwszych dekad XIX wieku wyspy funkcjonowały jako brytyjskie terytorium zamorskie, a napływ kolonistów przyczynił się do wykształcenia specyficznej kultury mieszkańców. Wojna o Falklandy w 1982 roku i jej konsekwencje Spór o Falklandy (Malwiny) wszedł w nową fazę 2 kwietnia 1982 roku, gdy argentyńskie wojska zajęły wyspy. Operacja ta była próbą odzyskania archipelagu, lecz spotkała się z szybką i zdecydowaną reakcją Wielkiej Brytanii. Rozpoczęła się krótka, lecz intensywna wojna trwająca 74 dni. Brytyjczycy odzyskali kontrolę nad wyspami, a konflikt pochłonął życie ponad 900 osób, w tym 649 Argentyńczyków i 255 Brytyjczyków. Wojna o Falklandy miała poważne konsekwencje polityczne – zarówno dla Argentyny, która doświadczyła po niej upadku junty wojskowej, jak i dla Wielkiej Brytanii, gdzie Margaret Thatcher zyskała poparcie opinii publicznej. Międzynarodowo konflikt uznawany jest za jedno z kluczowych starć zimnej wojny na południowej półkuli. Mimo iż wyspy pozostały pod zarządem brytyjskim, Argentyna nie przestaje podnosić roszczeń do tego terytorium. Gospodarka Falklandów – od hodowli owiec po licencje połowowe Przemiany ekonomiczne archipelagu i główne źródła dochodów Tradycyjna gospodarka Falklandów opierała się na hodowli owiec oraz produkcji wysokiej jakości wełny eksportowanej głównie do Europy. Już w XIX wieku powstały tu liczne farmy owcze, a produkcja wełny stała się fundamentem lokalnego dobrobytu. W drugiej połowie XX wieku sytuacja ekonomiczna wysp uległa diametralnej zmianie. W 1987 roku rząd Falklandów rozpoczął sprzedaż licencji na połowy ryb w swoich wodach terytorialnych, co szybko przyniosło znaczne dochody. Dochód z licencji połowowych stał się głównym źródłem finansowania lokalnych usług publicznych – systemu ochrony zdrowia, edukacji i infrastruktury. Według badań „Rozwój gospodarczy terytoriów zależnych na Atlantyku Południowym”, przeprowadzonych na Uniwersytecie w Buenos Aires, wpływy z połowów ryb, szczególnie kałamarnic, przekraczają obecnie 40 mln dolarów rocznie. To właśnie sprzedaż licencji połowowych pozwoliła wyspom osiągnąć jeden z najwyższych poziomów PKB per capita w regionie. Eksport, usługi i znaczenie turystyki Obecnie eksport Falklandów obejmuje głównie: wełnę z owiec, ryby i owoce morza (głównie kałamarnice), znaczki pocztowe oraz monety kolekcjonerskie. W ostatnich latach coraz większe znaczenie zyskuje turystyka. Falklandy odwiedza rocznie kilka tysięcy turystów, głównie z Europy i Stanów Zjednoczonych, zainteresowanych przyrodą oraz historią wysp. Najważniejsze atrakcje to obserwacje pingwinów, słoni morskich, jak również zwiedzanie stolicy Stanley oraz miejsc związanych z wojną o Falklandy. Rozwijają się także usługi lokalne, związane z obsługą przyjezdnych i logistyką. Wyspy są samowystarczalne pod względem podstawowych produktów żywnościowych, choć wiele towarów importuje się z Wielkiej Brytanii. Współczesne wyzwania i kultura Falklandów Spór argentyńsko-brytyjski w XXI wieku Mimo upływu ponad czterech dekad od wojny, konflikt o Falklandy/Malwiny wciąż pozostaje nierozstrzygnięty. Argentyna regularnie podnosi roszczenia do wysp, powołując się na rezolucje ONZ dotyczące dekolonizacji. W 2013 roku prezydent Cristina Kirchner wystąpiła oficjalnie o rozpoczęcie negocjacji w sprawie przekazania wysp, jednak rząd brytyjski oraz mieszkańcy Falklandów nie wyrazili na to zgody. W marcu 2013 roku odbyło się referendum, w którym ponad 99% głosujących opowiedziało się za pozostaniem pod zwierzchnictwem Wielkiej Brytanii. Był to wyraźny sygnał dla społeczności międzynarodowej, że mieszkańcy wysp czują się związani z Wielką Brytanią zarówno kulturowo, jak i politycznie. Jednocześnie wciąż trwają spory dotyczące granic morskich i prawa do wydobycia surowców naturalnych w strefie ekonomicznej Falklandów. Co istotne, ONZ do dziś nie przyznała Argentynie prawa do wyłącznego rozstrzygania o losie wysp. Życie codzienne, kultura i atrakcje turystyczne archipelagu Życie na Falklandach to nie tylko historia konfliktów, ale także codzienność małej, zżytej społeczności. Stolica wysp, Stanley, zachowała charakter brytyjskiego miasteczka – z czerwonymi budkami telefonicznymi, klasycznymi pubami i szkołami nauczającymi w języku angielskim. Około 3,5 tys. mieszkańców wysp to głównie potomkowie brytyjskich osadników, ale coraz częściej przybywają tu także osoby z innych krajów. Kultura Falklandów jest mieszanką brytyjskich tradycji z wpływami południowoamerykańskimi. Ważną częścią tożsamości mieszkańców są coroczne obchody rocznic związanych z wojną o Malwiny oraz pielęgnowanie lokalnych zwyczajów. Typowe dania kuchni wyspiarskiej opierają się na baraninie i rybach, a lokalne święta łączą elementy brytyjskiego dziedzictwa z lokalną specyfiką. Archipelag słynie z wyjątkowej fauny. Można tu obserwować kilka gatunków pingwinów, słonie morskie, lwy morskie oraz wiele ptaków. Wśród turystów dużą popularnością cieszą się także wycieczki śladami bitew z 1982 roku oraz zwiedzanie Muzeum Wysp Falklandzkich, gdzie można zapoznać się z historią, kulturą i codziennym życiem mieszkańców. Stanley to także centrum administracyjne, edukacyjne i gospodarcze wysp. Znajduje się tu wiktoriańska katedra, pomnik z wielorybich kości szczękowych oraz liczne miejsca upamiętniające historię regionu. Mimo izolacji i surowego klimatu, mieszkańcy wysp tworzą zżytą społeczność, otwartą na turystów i nowe doświadczenia. Źródła: Falklands.gov.fk, Universidad de Buenos Aires, Falklands Museum Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Buenos Aires – to jedno miasto sprawiło, że poczułem się jak u siebie
Buenos Aires to miasto pełne zmysłów, tanga i smaków. Autor artykułu zdradza, dlaczego właśnie tutaj poczuł się jak u siebie i co sprawiło, że zakochał się w argentyńskiej stolicy.
Spis treści: San Telmo – serce Buenos Aires i tanga Mercado San Telmo – tango smaków i historii La Boca – kolorowe dziedzictwo i narodziny tanga Palermo i Recoleta – uczta zmysłów i smaków Patrz partnerce prosto w oczy, a nie pod nogi. Nie możesz unikać kontaktu wzrokowego, to niezwykle ważne i to nie tylko w tangu – Carolina Bonaventura, choreografka i właścicielka szkoły tańca Mariposita w dzielnicy San Telmo, uważnie śledzi każdy mój ruch i gest podczas pierwszej lekcji tanga. Moja partnerka Mary Lescano, tancerka jak z obrazka, tłumaczy mi zaś i pokazuje podstawowe kroki najbardziej zmysłowego tańca na świecie. Wyjaśnia, w jaki sposób mam ja trzymać, jak układać stopy i dłonie, jak blisko niej być, by wyczuwać każdy ruch i za nią podążać. Myślałem, ze łatwiej mi pójdzie, zwłaszcza ze tańczę całe życie. Ale przecież tango to nie są jakieś tam podskoki i szybie obroty, jak na dyskotekach czy rodzinnych imprezach, na których zawsze jestem wodzirejem. Tu liczą się precyzja, technika, a przede wszystkim kontakt z partnerka czy partnerem. Próbuję więc najpierw niezdarnie, a z każdą minutą coraz lepiej łączyć te wszystkie elementy, by po półtorej godziny usłyszeć od Caroliny i Mary, ze nie jest źle. – To co, jutro znów widzimy się na lekcji? – usłyszałem. I tak mijały mi popołudnia w Buenos Aires. San Telmo – serce Buenos Aires i tanga Mariposita to jedna z wielu szkół tanga w San Telmo, najstarszej dzielnicy Buenos Aires, pełnej artystów, antykwariatów, galerii sztuki, butikowych hoteli, restauracji i barów z historia. Miałem szczęście, ze tu właśnie zamieszkałem, i to po sąsiedzku ze szkołą tanga. Carolina prowadzi ja od 18 lat w ponad stuletniej kamienicy, która zamieniła na niezwykle klimatyczne miejsce. Zaczynała od jednej sali treningowej, dziś są już dwie, do tego wygodne, przestronne pokoje dla gości, którzy chcieliby w szkole zamieszkać, oraz z rozległym patiem, na którym przed lub po zajęciach można napić się kawy – i to w międzynarodowym towarzystwie. W mojej grupie mam dwie Japonki, seniorów z Niemiec, Francuzkę i parę chłopaków z Portugalii. Wszyscy, tak jak ja, przylecieli do Buenos, by – co tu dużo mówić – pójść w tango i to nie tylko w szkole. Mercado San Telmo – tango smaków i historii Buenos Aires to miasto pełne zmysłów, spojrzeń, flirtów. Miasto, w którym doprawdy nikogo nie obchodzi, z kim chodzisz za rękę, do kogo właśnie się przytulasz albo z kim całujesz się na ulicy. Nikt nie zwraca uwagi na to, jak jesteś ubrany, co jesz i dlaczego nagle tańczysz. Na chodniku, w parku, na ulicy czy w knajpie. Tak, zdarzyło mi się tańczy w różnych publicznych miejscach, np. takich jak Mercado San Telmo, moim ulubionym miejscu w Buenos. Bywałem tutaj często, a pora nie miała znaczenia. Bo ten targ istniejący od 1897 r. to najlepsze miejsce, by pójść w tango z argentyńską kuchnia. Powstał, gdy do Buenos zaczęli napływać tłumnie emigranci z Włoch, Hiszpanii, Niemiec i Francji. Pobudowano wówczas hale targowa, w której mogli robić zakupy. Do dziś zachowały się oryginalne belki, łuki, kolumny, szklany dach oraz wielka kopuła na środku hali. La Boca – kolorowe dziedzictwo i narodziny tanga Pewnego dnia wybrałem się do La Boki, starej dzielnicy portowej, którą najpierw w XVI w. zasiedlali kolonizatorzy, a na przełomie XIX i XX w. wspomniani emigranci ze Starego Kontynentu, zwłaszcza Włosi, którym to miejsce zawdzięcza swój wygląd. To w tutejszych podłych tancbudach i domach publicznych narodziło się ok. 1900 r. tango argentyńskie – najpierw tańczyli je mężczyźni, umilając sobie czas w kolejce do prostytutek. Sam taniec na początku uchodził za obrazoburczy, głośno krytykowany przez Kościół katolicki i nieakceptowany przez wyższe klasy. Dziś trudno uwierzyć, że wokół tanga rozgorzała międzynarodowa dyskusja. I że było ono potępiane przez papieża Piusa X czy niemieckiego cesarza Wilhelma II. W La Boce można zobaczyć uliczne pokazy tanga, jednak jest to marne show stworzone pod turystów, dla których bardziej od tańca liczy się selfie z tancerką czy tancerzem. Palermo i Recoleta – uczta zmysłów i smaków Wieczorami, po południowych lekcjach tanga, bywałem w Palermo, największej dzielnicy Buenos Aires, w której głównie przesiadywałem w świetnych restauracjach. German i Pedro mają aż siedem restauracji. Najnowsza to Jose de Carne. Patrząc, jak ogromne porcje są w niej serwowane, od razu poprosiłem kelnera o menu degustacyjne, choć i nim najadłyby się pewnie i cztery osoby. Na przystawki – orzeźwiająca straciatella, gorgonzola i melon, pâté z kurzych wątróbek, kalmary w sosie chorizo. A później steki i jagnięcina, które szefowie kuchni przygotowywali na żywym ogniu. A ponieważ Argentyńczycy uwielbiają słodkie, na deser był flan z dulce de leche, słynnym mlecznym karmelem. źródło: National Geographic Traveler
Tajemnicze dokumenty nazistowskie zostały odkryte w Argentynie. Co skrywały piwnice sądu?
Historia ukrytych dokumentów nazistowskich w Argentynie nie kończy się na jednym archiwum. Najnowsze odkrycia w piwnicach Sądu Najwyższego pokazują, jak wiele pytań wciąż pozostaje bez odpowiedzi.
Spis treści: Rząd Argentyny otworzył archiwa dokumentów nazistowskich Materiały propagandowe ukryte w piwnicach Sądu Najwyższego Zastanawiające opóźnienia i milczenie urzędników Nie jest tajemnicą, że po II wojnie światowej wielu nazistowskich zbrodniarzy znalazło schronienie w Argentynie. Wśród nich byli m.in. Adolf Eichmann (główny organizator eksterminacji Żydów podczas Holokaustu) oraz Josef Mengele, czyli lekarz z Auschwitz odpowiedzialny za pseudomedyczne eksperymenty na więźniach. Przybyli do Ameryki Południowej dzięki przyzwoleniu rządu Juana Peróna, który umożliwił im bezpieczny wjazd i osiedlenie się. Choć od tamtych wydarzeń minęły dziesięciolecia, pamięć o roli Argentyny jako azylu dla nazistów wciąż wywołuje silne emocje. Tym bardziej, że w ostatnich miesiącach temat ten odżył za sprawą dwóch istotnych wydarzeń: decyzji o udostępnieniu archiwów dotyczących hitlerowskich uciekinierów oraz odkrycia nieznanego dotąd zbioru dokumentów, który przez dekady spoczywał zapomniany w piwnicy Sądu Najwyższego w Buenos Aires. Rząd Argentyny otworzył archiwa dokumentów nazistowskich W lutym 2025 roku prezydent Argentyny Javier Milei podpisał rozporządzenie mające na celu pełne udostępnienie publicznych akt dotyczących nazistów, którzy osiedlili się w tym kraju po II wojnie światowej. Jak podkreślił rzecznik Emiliano Díaz: „Rząd Argentyny jest zdecydowany nagłośnić te kwestie”. Rozporządzenie zostało częściowo wypracowane pod wpływem nacisków Centrum Simona Wiesenthala, jednak nie przyniosło nieznanych wcześniej materiałów archiwalnych. W rzeczywistości dokumenty zostały formalnie odtajnione już w 1992 roku, ale dotychczas można było je przeglądać wyłącznie stacjonarnie, w siedzibie archiwum w Buenos Aires. Obecnie uzyskano dostęp online, m.in. do raportów ministerstwa obrony, akt wywiadowczych oraz dokumentacji transakcji finansowych osób powiązanych z III Rzeszą. Niespodziewanie, kilka miesięcy po ogłoszeniu tych zasad, lokalne media obiegła wiadomość o nowym odkryciu. W piwnicy Sądu Najwyższego odnaleziono zbiór dokumentów, które przez dziesięciolecia pozostawały zapomniane i nigdy wcześniej nie były analizowane publicznie. Materiały propagandowe ukryte w piwnicach Sądu Najwyższego W maju 2025 roku, podczas prac przygotowawczych do budowy muzeum na terenie Sądu Najwyższego w Buenos Aires, robotnicy natknęli się na historyczne znalezisko – 83 drewniane skrzynie ukryte w piwnicy, gdzie przetrwały niemal osiem dekad. Choć były opisane jako „szampan”, w ich wnętrzu znajdowały się tysiące materiałów propagandowych, broszury Niemieckiego Frontu Pracy i Niemieckiego Stowarzyszenia Związków Zawodowych, notatniki, pocztówki oraz fotografie. Pięć z tych skrzyń – jak ustalono – zostało pierwotnie skonfiskowanych już w 1941 roku przez argentyńską straż celną. Pochodziły z japońskiego statku „Nan-a-Maru”, płynącego z niemieckiej ambasady w Tokio. Do otwarcia skrzyń doszło 9 maja, w obecności przedstawicieli instytucji państwowych oraz środowisk żydowskich. W wydarzeniu uczestniczyli m.in. rabin Eliahu Hamra, dyrektor Muzeum Holokaustu Jonathan Karszenbaum oraz przewodniczący Sądu Najwyższego Horacio Rosatti. – Nie byłem w stanie zarejestrować nawet własnych odczuć z powodu niezwykłości tej chwili – relacjonował później Karszenbaum. Ze względu na historyczne znaczenie znaleziska, sąd niezwłocznie zdecydował o zabezpieczeniu dokumentów w osobnej sali oraz zaprosił Muzeum Holokaustu do ich digitalizacji. Wstępne szacunki sugerowały, że odnalezione materiały mogą rzucić nowe światło na mechanizmy finansowania nazistów w Ameryce Południowej. Zastanawiające opóźnienia i milczenie urzędników Teraz w mediach pojawiły się nowe informacje na temat tego znaleziska. Otóż agencja Reuters ujawniła, że Sąd Najwyższy przez wiele tygodni unikał merytorycznego komentarza w jego sprawie. Mimo licznych zapytań prasowych, nie udostępniono zawartości broszur, powołując się na formalne przygotowania do budowy muzeum. Tymczasem, jak ustalił Reuters, o istnieniu skrzyń wiedziano już wcześniej. Dokumenty były widywane sporadycznie w sądowym archiwum od lat 70. XX wieku – potwierdzili to zarówno byli pracownicy sądu, jak i prawnik Alberto Garay. Wspominał on wizytę sprzed dekad, kiedy zauważył czerwone zeszyty ze swastykami, leżące na podłodze jednego z magazynów. Gdy zapytał, co to takiego, usłyszał krótkie: „Nie dotykaj”. Historyk Germán Friedmann równocześnie podkreślił, że obecność nazistów w Argentynie przez długi czas była tematem tabu, co może teraz wpływać na niechęć do ujawnienia zawartości archiwów. Dopiero niedawne zainteresowanie opinii publicznej i działania niezależnych badaczy doprowadziły do rozpoczęcia procesu digitalizacji dokumentów. Na zdjęciach opublikowanych przez tamtejszy sąd widać pracowników zabezpieczających znalezisko i przygotowujących je do katalogowania. Choć wielu historyków podkreśla, że te materiały raczej nie przyniosą przełomu w wiedzy o działalności nazistów, to – jak zauważył Holger Meding z Uniwersytetu w Kolonii – „dla historyków każdy element układanki jest ważny”. Źródła: Reuters, Corte Suprema de Justicia de la Republica Argentina Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
48 godzin w boskim Buenos Aires. Co zobaczyć i gdzie tańczyć tango?
Do tanga trzeba dwojga. A Buenos Aires umie rozkochać w sobie każdego. Jak poznać to argentyńskie miasto w dwa dni?
Spis treści: Śniadanie w Buenos Aires Spacer po mieście – sobota Spacer po mieście – niedziela Buenos Aires – informacje praktyczne Buenos Aires to antypody Warszawy, prawie na przestrzał globu. Nic dziwnego, ze wszystko jest tutaj postawione na głowie. Śpi się w dzień (bo gorąco), w nocy spotyka z przyjaciółmi (i imprezuje). W ciągu dnia dużo się pije (kawy i yerba mate), w nocy je (choćby najlepsze na świecie steki). Dyskoteki otwierają swe podwoje o trzeciej nad ranem. Po nich o siódmej serwuje śniadanie, ale potem od razu idzie się spać. Totalne szaleństwo! Nie pozostaje mi nic innego, niż poddać się rytmowi boskiego Buenos. Śniadanie w Buenos Aires Na razie jednak potrzebuję aklimatyzacji, choćby typowego lokalnego śniadania. W najstarszej kawiarni w Argentynie Café Tortoni znajdującej się przy Avenida de Mayo zamawiam café con medialunas, czyli kawę z malutkimi rogalikami. Dyskretnie przyglądam się innym klientom. Niektórzy czytają prasę, inni gawędzą z kelnerami, jakby znali się od wieków. Klimat jak z Paryża czy Rzymu, tyle ze sprzed stu lat. Sama Avenida de Mayo, czyli aleja Majowa, została zbudowana w 1888 r. jako pierwsza nowoczesna arteria miasta. Miała łączyć Plaza del Congreso, gdzie stoi parlament, z pałacem prezydenta na Plaza de Mayo. To na tym placu odbywają się wszystkie ważne manifestacje i miały miejsce najważniejsze wydarzenia historyczne, takie jak np. Rewolucja Majowa z 1810 r., która doprowadziła sześć lat później do ogłoszenia niepodległości kraju. Pałac prezydencki zwany „różowym” widać od razu. Legenda mówi, że róż elewacji był ponoć decyzją polityczną. W ten sposób chciano pogodzić dwie zwaśnione frakcje: unitów, których kolorem był biały, i federalistów – czerwony. Naprawdę jednak kolor pochodzi od wapna zmieszanego z krwią bydlęcą, co nadawało ten specyficzny różowy odcień. Tak kiedyś konserwowano mury. To z balkonów tego pałacu przemawiała podczas swoich żarliwych wystąpień Evita – zona prezydenta Juana Perona. Spacer po mieście – sobota Spod pałacu rusza linia A – pierwsza linia metra nie tylko w Ameryce Łacińskiej, ale i na całej półkuli południowej! Pochodzi z 1913 r. i wciąż działa! Jadę rozklekotanymi drewnianymi wagonikami do Avenida 9 de Julio. To najszersza ulica świata, ma aż 140 metrów! Przechodzę ją z zegarkiem w reku. Z dwukrotnym postojem na kolejnych światłach i minięciem symbolu miasta – obelisku – zajmuje mi to z siedem minut. Moim kolejnym celem jest Recoleta, dzielnica bogatych rezydencji. Pełna luksusowych sklepów aleja Alvear docieram do niewielkiego parku z rozłożystymi drzewami ombú. Wiecznie zielone, mają wyjątkowo grube pnie, osiągają wysokość 15 m i z biologicznego punktu widzenia są krzewami. Drzewo czy krzak – ważne, że w czasie upału daje wytchnienie. Zresztą nazwa rośliny w języku miejscowych Indian Guaraní oznacza właśnie „cień”. Zanim jednak zalęgnę tu na popołudniową sjestę, staję w długiej kolejce. Idzie szybko i juz po chwili trzymam w dłoniach ogromną porcję najlepszych w Buenos Aires lodów Freddo. Samych smaków w tej lodziarni jest kilkadziesiąt, wśród nich tak oryginalne jak wino malbec, chluba Argentyny. Do tego jeszcze dodatki, posypki i czekoladowe polewy... Taka bomba kaloryczna idealnie zastąpi mi obiad. No tak, już zaczynam zachowywać się jak Argentyńczycy! Po sjeście pora na zabytkowy cmentarz Recoleta. Powstał w 1822 r., dziś to jeden z trzech najpiękniejszych na świecie, po Père-Lachaise w Paryżu i Staglieno w Genui. Leżą tu prezydenci kraju, politycy, pisarze, naukowcy. Zwiedzający najczęściej szukają jednak grobu charyzmatycznej żony prezydenta Perona, Evity. Eva Duarte urodziła się w małym miasteczku oddalonym o ponad 300 km od Buenos Aires. W wieku 15 lat wyruszyła do stolicy w poszukiwaniu sławy, próbowała swoich sił jako aktorka i prezenterka radiowa. Na balu charytatywnym poznała generała Juana Perona, przyszłego prezydenta. Przy jego boku stała się nie mniej ważna niż mąż. Kult ugruntowała wczesna śmierć. W 1952 r. w wieku zaledwie 33 lat Evita zmarła na raka. Na jej grobie zawsze widać świeże kwiaty. Zresztą to właśnie kwiat z okolic cmentarza stał się kolejnym symbolem miasta. Floralis Genérica ma 20 m i system, który co wieczór zamyka olbrzymie metalowe płatki, a rano je ponownie otwiera. Rzeźba Eduardo Catalano ma symbolizować nadzieję i nieustanne odradzanie się świata. Niestety, wichura z 2023 roku poważnie uszkodziła tę przepiękną konstrukcję. Koniec zwiedzania, czas spotkać się z moimi argentyńskimi przyjaciółmi. Czekają na mnie w modnej dzielnicy Palermo. W weekendy pełno tu rodzin z dziećmi zwiedzających planetarium, zoo czy rosarium z 12 tys. odmian róż. Wieczorem dzielnica zamienia się w centrum życia nocnego. Na turystę czekają bary, restauracje, dyskoteki do białego rana. O ile przeszedł już na tryb argentyński. Spacer po mieście – niedziela Nie ma lepszego miejsca na niedzielny poranek niż Plaza Dorrego w dzielnicy San Telmo. Co tydzień odbywa się tu bowiem słynny targ staroci, czyli Feria de San Telmo. Wśród obtłuczonych karafek znajdziesz fajkę Che Guevary lub buciki Evity. Miedzy kramami miniesz trzech sobowtórów Carlosa Gardela, śpiewaka tanga wszech czasów. Sam nie zauważysz, jak kupisz pięć zestawów do yerba mate, niepotrzebny ci zupełnie kalejdoskop i manuskrypt zapomnianego dzieła Borgesa. Jak dobrze pójdzie, zacznie ci się wydawać, że właśnie wpadłeś na Gombrowicza. W końcu mieszkał tu aż 24 lata. San Telmo było kiedyś bogatą dzielnicą, w której żyli arystokraci. Wszystko zmieniło się w roku 1871, kiedy to epidemia żółtej febry wygnała ich z ich luksusowych rezydencji. W krótkim czasie w domach zamieszkali biedni emigranci. W latach 1857–1914 w poszukiwaniu lepszego życia przybyło do Argentyny ponad 3 mln osób z Europy, także z Polski! To w trakcie Wielkiej Emigracji narodziło się tango – taniec, który ponoć początkowo służył do zabicia czasu mężczyznom nudzącym się w kolejkach do domów publicznych. Na takowe przybytki było wówczas spore zapotrzebowanie, bo za chlebem przyjeżdżali tu głównie panowie. Dopiero potem sprowadzali swoje rodziny. Na ulicy Defensa od wędrownego handlarza kupuje empanadas – pyszne pierożki nadziewane mięsem i warzywami. Popijam kawą nalaną prosto z termosu od kolejnej miłej sprzedawczyni. I ruszam dalej. Czeka mnie dłuższy spacer do La Boca – kiedyś jednej z biedniejszych, dziś najbardziej kolorowych dzielnic miasta. To tu powstał pierwszy port Buenos, gdzie przybywali emigranci z całej Europy. Skromna dzielnica nabrała kolorów dzięki Benito Quinquela, malarzowi związanemu z dzielnicą La Boca, który w 1950 roku zainspirował pomalowanie opuszczonych domów, tworząc w ten sposób najsłynniejszą chyba obecnie uliczkę w mieście zwaną El Caminito. Nazwa pochodzi od tytułu popularnego tanga napisanego przez przyjaciela i sąsiada malarza, Juana de Dios Filiberto. Nie jestem fanką piłki nożnej, ale wstyd być w Boce i nie zobaczyć stadionu Boca Juniors. To tu grał m.in. boski Diego Maradona. Kupuję kilka piłkarskich gadżetów dla moich bratanków – wielkich miłośników futbolu – i ruszam dalej. Jeśli zapytasz przeciętnego mieszkańca Buenos Aires, gdzie najchętniej spędza niedzielne popołudnia, odpowie, że w Puerto Madero. Dzielnica w 1991 r. przeszła gruntowną rewitalizację. Przy projekcie współpracowali tacy znani architekci jak Norman Foster, Philippe Starck czy Santiago Calatrava. Mnóstwo tam eleganckich restauracji, dizajnerskich wieżowców i luksusowych hoteli. Kto ma jeszcze siłę, może wypożyczyć rower i przejechać nim po rezerwacie nad rzeką La Plata, którą wielu myli z morzem ze względu na jej szerokość (nawet 220 km!). Ja oszczędzam energię, bo wieczorem umówiona jestem na milongę, czyli na imprezę z tango. Na Plaza Dorrego po porannym targu staroci nie ma już śladu. Możemy zaczynać! Partnera nie muszę szukać, podchodzi do mnie sam. Okazuje się mistrzem nad mistrzami i nawet z moich nieporadnych kroczków potrafi wykrzesać coś, co można nazwać tangiem. Cóż, ma doświadczenie. W San Telmo mieszka od urodzenia, a tańczy od 50 lat. Z łatwością odczytuje każdy mój ruch i zmyślnymi sztuczkami maskuje błędy. Przy kimś takim każda kobieta może poczuć się jak gwiazda! Słyszę moje ulubione „Mi Buenos Aires querido”. „Moje ukochane Buenos Aires, kiedy Cię znowu zobaczę…”. Obiecuję sobie, że wkrótce. Buenos Aires – informacje praktyczne Położenie: ujście rzeki La Plata. Powierzchnia: 203 km2 Ludność: 3,1 mlm Język: hiszpański Religie: katolicka, choć aż 72,9 proc. Argentyńczyków deklaruje brak udziału w jakichkolwiek praktykach religijnych. W Argentynie mieszka największa w Ameryce Południowej mniejszość żydowska (300 tys.), a także mniejszość muzułmańska (400–500 tys.). Waluta: peso argentyńskie. Kiedy jechać do Buenos Aires? Buenos Aires leży w klimacie umiarkowanym. Przez większość czasu temperatury wynoszą miedzy 15 a 30 stopni. Najlepiej pojechać tam nasza zima, gdy w Argentynie jest najcieplej. Wiza Do pobytu krótszego niż trzy miesiące wiza nie jest potrzebna. Dojazd Z Polski nie ma bezpośrednich lotów do Buenos Aires. Z Europy latają tam m.in. linie Lufthansa i Alitalia. Koszt najtańszego biletu to ok. 4 tys zł. Komunikacja Buenos Aires posiada sześć linii metra (zwanego tutaj subte) oraz 200 linii autobusowych (zwanych colectivos). Bilety kupuje się w środku w specjalnym automacie. Niedrogie taksówki. Coraz popularniejsze zaczynają być rowery, choć brakuje ścieżek rowerowych. Bezpieczeństwo Buenos Aires jest stosunkowo bezpiecznym miastem. Oczywiście jak wszędzie w najbardziej zatłoczonych miejscach należy uważać na kieszonkowców. Warto wiedzieć Przygotujmy się na to, że kolacje je się w Argentynie bardzo późno. Zazwyczaj koło 22.00 goście dopiero się schodzą, a kończą posiłek po północy. W zwyczaju jest zostawianie drobnych z reszty kelnerom, taksówkarzom, obsłudze itd. Robiąc zakupy, poprośmy o tzw. refund cheque, który umożliwi nam zwrot podatku przy wylocie. Źródło: archiwum NG.
Argentyńska dżungla skrywa „małą Polskę”. Miasteczko nosi imię legendarnej księżniczki
Miasteczko Wanda, położone na północy Argentyny, wyróżnia się na tle okolicznych miejscowości. Skrywa ślady niezwykłej historii Polaków, którzy przybyli tu tuż przed wojną. To prawdziwa enklawa polskości w Ameryce Południowej.
W tym artykule: Wanda – polskie miasto w Argentynie Polonia w Argentynie Pamięć o Polakach wiecznie żywa Gdyby nie tropikalna roślinność i napisy po hiszpańsku, przechadzając się ulicami Wandy – miasta w argentyńskim stanie Misiones – można by odnieść wrażenie, że jesteśmy na polskiej prowincji. Co krok wpada się na ślady polskich imigrantów. A to kościół o nazwie Częstochowa, a to bar z polskimi pierogami, a to witryny z polskimi nazwiskami czy imionami… Jest wreszcie wielki narodowy orzeł na skwerku, a pod nim napis: „Bóg – Honor – Ojczyzna”. Oraz wymalowane scenki rodzajowe z dziejów polskiego oręża i katolicyzmu. Jest Szkoła Języka Polskiego, Klub Polonii i sobotnia polska audycja w lokalnym radiu. Wyjątkowo uroczyście robi się zawsze 3 maja, w rocznicę uchwalenia pierwszej polskiej Konstytucji z 1791 roku. Wtedy w kościele i wielu innych miejscach usłyszeć można narodowe pieśni i patriotyczne przemówienia. Podobną temperaturę mają obchody 15 sierpnia, kiedy to świętuje się kolejną rocznicę powstania miasta. Na ulicach możemy spotkać też ludzi – choć raczej już tych w podeszłym wieku – z którymi dość swobodnie porozmawiamy po polsku. Wanda – polskie miasto w Argentynie Wszystko zaczęło się w 1936 roku, gdy do położonego nieopodal granicy z Brazylią i słynnych wodospadów Iguazu stanu Misiones przyjechało piętnaście polskich rodzin. W kraju czuć już było zbliżającą się wojnę, emigranci podążali za chlebem i bezpiecznym schronieniem. Nazwa Wanda nawiązywała oczywiście do legendarnej Wandy, średniowiecznej polskiej księżniczki, która to jakoby nie chciała Niemca za męża. W tym przypadku uciekinierzy zdecydowanie nie chcieli „mieć za męża” Hitlera. Powstała osada o nazwie Colonia Wanda. Dziś w Pasażu Rzeczypospolitej Polskiej, znajdującym się w centralnym punkcie miasta, o tych wydarzeniach przypomina dwujęzyczna (w językach polskim i hiszpańskim) tablica. Przeczytać na niej można, że imię to dla mieszkańców „jest wyrazem hołdu złożonego polskiej księżniczce o imieniu Wanda, która stała się symbolem wartości chrześcijańskich, międzyludzkich i patriotycznych”. Polonia w Argentynie Kiedy przyjechali, była tu tylko selwa – gęsty tropikalny las. Wysokie temperatury, ogromna wilgotność. Pierwsi osadnicy, zanim wybudowali swoje domy, musieli wykarczować drzewa i nauczyć się radzić sobie z dzikimi zwierzętami. W tym bardzo groźnymi jaguarami i wężami, a także moskitami. Te ostatnie były chyba nawet bardziej uciążliwe niż wielkie dzikie koty. Były wszędzie i przenosiły niebezpieczne – zwłaszcza dla Europejczyka – choroby. Wierszyna to „polska wieś” na Syberii. Nasz język słychać tu codziennie Rodaków można znaleźć niemal pod każdą szerokością geograficzną. Nawet w – wydawałoby się – najmniejszym i najbardziej odległym zakątku globu, czego przykładem jest niewielka pols... Początkowo w okolicy stał jedynie prymitywny barak, szumnie nazywany Hotelem Imigranta. Stamtąd pionierzy szli na miejsca wycinek i place budowy. Wszystko nosili na własnych plecach, a dystanse były imponujące – nawet kilkanaście kilometrów w jedną stronę. Chodzili więc, tam i z powrotem. Przez wiele godzin. Wysiłek się opłacił, miasto powstało szybko. Szybko też stało się w Argentynie synonimem polskiej pracowitości i schludności. Imigranci nauczyli się języka hiszpańskiego i zasymilowali się z lokalną ludnością. Często byli to pierwsi obywatele kraju, z prekolumbijskich grup etnicznych. Pamięć o Polakach wiecznie żywa Dziś Wanda jest przyjemnym miejscem do życia. Liczy sobie 14 tysięcy mieszkańców i zapewnia wszelkie wygody. Pamiątki po polskich pionierach można zobaczyć w Museo del Imigrante, czyli Muzeum Imigranta. Są rzeczy osobiste, dokumenty, listy. A także wiele wpisów przeróżnych delegacji z kraju. Przedstawiciele rządu, ambasadorowie, wybitni artyści czy sportowcy. Okrągłe rocznice są tu hucznie świętowane. Są prezentacje, pokazy filmów, odczyty, koncerty, degustacje polskiego jedzenia. Na spotkaniach pojawiają się miejscowi notable i goście z Europy. Wszystko to służyć ma podtrzymaniu narodowych tradycji i języka. Działalność polskich osadników – zresztą nie tylko tych z Colonia Wanda – docenił też rząd Argentyny. W 1995 roku ustanowił oficjalne święto. 8 czerwca to w tym kraju Dia del Colono Polaco, czyli Dzień Polskiego Osadnika. Nasz ekspert Maciej Wesołowski Redaktor prowadzący „National Geographic Traveler". Reporter. Autor książek, m.in.: „Szpagat w pionie. W drodze przez Indie" i „Cafe Macondo. Reportaże z Kolumbii"
Argentyna powołała w Patagonii nowy, olbrzymi rezerwat morski. Żyją w nim m.in. wiosłujące kaczki, które nie potrafią latać
Azul Provincial Park w regionie Chubut objął 300 tys. hektarów wybrzeża nad Oceanem Atlantyckim. To bezcenne przyrodniczo tereny, na których żyją między innymi humbaki, sejwale, pingwiny magellańskie i ponad 50 gatunków ptaków migrujących.
Spis treści Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności Największe atrakcje nowego parku Leżąca na terytorium Aregntyny i Chile Patagonia to kraina surowa, a jednak niezwykle bogata przyrodniczo. Jest słabo zaludniona i stanowi siedlisko dla wielu endemicznych gatunków zwierząt, takich jak mara patagońska, gwanako czy nandu. Patagonia od lat przyciąga turystów parkami narodowymi, np. Torres del Paine czy Los Glaciares. Argentyna właśnie utworzyła nowy rezerwat przyrody. Obejmuje on zjawiskowe wybrzeże i wody Morza Argentyńskiego w prowincji Chubut. Azul Provincial Park: oaza bioróżnorodności W Argentynie utworzono nowy regionalny rezerwat przyrody – Patagonia Azul Provincial Park. To największy morski rezerwat utworzony przed samorząd w kraju. Znajduje się w południowej części prowincji Chubut, obejmującej między innymi wybrzeże Morza Argentyńskiego. To tzw. morze otwarte, cześć południowego Oceanu Atlantyckiego. Nowy park ma aż 300 000 hektarów i obejmuje ponad 60 wysp i wysepek, rozległe łąki wodorostów, zjawiskowe skaliste wybrzeże. Ten obszar Patagonii to dom dla ponad 50 gatunków ptaków morskich, w tym pingwinów magellańskich, kormoranów cesarskich i petreli olbrzymich. W wodach przybrzeżnych żyją również liczne morskie ssaki, takie jak kotiki, lwy morskie oraz wieloryby – w tym humbaki, orki i sejwale. W sumie żyje tu aż 7 gatunków wielorybów i delfinów. Obszar ten jest także szczególnie bogaty w życie podwodne: lasy wodorostów są uważane za jeden z najobfitszych ekosystemów Ziemi. Można tu spotkać niezwykłe endemiczne gatunki. Kaczka Tachyeres leucocephalus ma tak małe skrzydła, że nie potrafi latać. Zamiast tego używa ich do szybkiego wiosłowania. Przypomina wtedy parostatek, stąd jej angielska nazwa – steamer duck. Mara patagońska to z kolei duży, roślinożerny gryzoń występujący w suchych i otwartych regionach Argentyny, zwłaszcza w Patagonii. Należy do rodziny kawiowatych. Jest bliską krewną świnki morskiej, choć swoim wyglądem bardziej przypomina zająca lub małą antylopę. Największe atrakcje nowego parku Park to inicjatywa organizacji Rewilding Argentina, która działa na rzecz odbudowy ekosystemów Ameryki Południowej. Ustanowienie go ma też na celu promowanie ekologicznej turystyki i wspieranie lokalnych społeczności. Jego wielkim atutem jest malownicza trasa turystyczna Ruta Azul ciągnąca się od Cabo Dos Bahías do Bahía Bustamante. W planach jest też sieć szlaków pieszych, miejsc biwakowych, stacja badawcza oraz punkty dostępu do morza dla nurków i kajakarzy. Infrastruktura będzie miała minimalny wpływ na środowisko, a jednocześnie ułatwi poznawanie przyrody. Już teraz turyści mogą odkrywać puste, ustronne plaże i zwiedzać łodziami niezamieszkane wyspy, pod opieką lokalnych przewodników. Źródło: Rewilding Argentina, BBC Wildlife Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ciekawostki o Argentynie. 30 faktów o ojczyźnie papieża Franciszka
Tętniąca życiem kultura, strefy klimatyczne od podzwrotnikowej do subpolarnej i doskonała kuchnia. Argentyna jest uznawana za najbardziej europejski kraj na kontynencie amerykańskim. Co roku przyciąga miliony turystów z całego świata. To także ojczyzna papieża Franciszka, pierwszego papieża pochodzącego z Ameryki Południowej, który urodził się w Buenos Aires.
W tym artykule: Argentyna – ojczyzna papieża Franciszka Gdzie znajduje się najszersza ulica świata? Kim są gauchowie? Gdzie jest pochowana Evita Peron? Jakie zwierzęta żyją w Patagonii? Co zjeść w Argentynie? Republika Argentyny leży w południowej części Ameryki Południowej. Powierzchnia tego ogromnego kraju jest aż 8 razy większa niż powierzchnia Polski, choć żyje tam niewiele więcej ludzi niż nad Wisłą. Oto ciekawostki o Argentynie, które pozwolą lepiej zrozumieć to wyjątkowe państwo i jego mieszkańców. Największy kraj hiszpańskojęzyczny: Argentyna jest największym krajem na świecie pod względem powierzchni, w którym mówi się po hiszpańsku. Terytorium kraju obejmuje ponad 2,7 miliona km2. Kraina cudów natury: Argentyna szczyci się niezwykłymi miejscami związanymi z przyrodą, w tym oszałamiającymi wodospadami Iguazu, lodowcem Perito Moreno, szczytami Andów i urzekającym regionem Patagonii. Pochodzenie tanga: Zmysłowy i pełen pasji taniec narodził się w robotniczych dzielnicach Buenos Aires pod koniec XIX wieku. Papież Franciszek: Obecny papież Franciszek urodził się jako Jorge Mario Bergoglio w Buenos Aires w Argentynie. Jest pierwszym papieżem w historii pochodzącym z Ameryki. Evita Perón: María Eva Duarte de Perón, powszechnie znana jako Evita Perón, była ukochaną żoną prezydenta Juana Peróna. Przedwcześnie zmarła pierwsza dama jest do dziś otaczana kultem wśród mieszkańców Argentyny. Polonia w Argentynie: Szacuje się, że w Argentynie może mieszkać od 100 do nawet 450 tys. naszych rodaków. Co ciekawe, 8 czerwca w kraju obchodzony jest Dzień Polskiego Osadnika, nazywany Dia del Colono Polaco, upamiętniający pierwszych Polaków, którzy dotarli w te rejony. Argentyna – ojczyzna papieża Franciszka Papież Franciszek zmarł 21 kwietnia 2025 roku. Zanim stał się przywódcą Kościoła katolickiego, był zwykłym chłopakiem z Buenos Aires — miasta, które do dziś nazywa „swoim domem”. Urodził się w 1936 roku w rodzinie włoskich imigrantów i wychowywał się w skromnych warunkach. Zanim wstąpił do seminarium, pracował m.in. jako ochroniarz w barze i technik laboratorium chemicznego. Jako arcybiskup Buenos Aires zyskał przydomek „kardynała ubogich”, ponieważ zamiast limuzyny wybierał autobus, a luksusowe rezydencje zamieniał na małe mieszkanie. Co ciekawe, papież Franciszek był zagorzałym kibicem piłkarskiego klubu San Lorenzo, jednej z najstarszych drużyn w Argentynie, i jeszcze w Rzymie śledził wyniki swojej drużyny. W przemówieniach często nawiązywał do argentyńskiej gościnności, kuchni i ducha wspólnoty, a mate — tradycyjny napar z ostrokrzewu paragwajskiego — pozostał jego ulubionym napojem także w Watykanie. Argentyńskie korzenie były żywym elementem pontyfikatu Franciszka, przypominając światu o sile prostoty, radości życia i solidarności. Gdzie znajduje się najszersza ulica świata? Najszersza ulica na świecie: Avenida 9 de Julio w Buenos Aires uważa się za najszerszą ulicę na świecie. Jej nazwa upamiętnia dzień uzyskania przez Argentynę niepodległości. Kultura yerba mate: Mate, tradycyjny południowoamerykański napój wytwarzany z suszonych liści ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis A.St.-Hil.), jest integralną częścią argentyńskiej kultury. Argentyńczyków z charakterystycznymi naczyniami do picia mate można spotkać przez cały dzień i właściwie wszędzie. Maradona i Messi: Argentyna znana jest z jednych z najlepszych piłkarzy na świecie, w tym Diego Maradony i Lionela Messiego. Polo Passion: Argentyna słynie również z zamiłowania do polo. To tu na świat przyszło wielu światowej klasy graczy w polo. Kraj jest także gospodarzem prestiżowych międzynarodowych turniejów polo. Wodospady Iguazu: Położone na granicy Argentyny i Brazylii majestatyczne wodospady Iguazu to jeden z największych naturalnych systemów spadającej wody na świecie. Składają się z 275 pojedynczych wodospadów. View Ediplayer on the source website Kim są gauchowie? Aconcagua: To w Argentynie znajduje się najwyższy szczyt obu Ameryk. Góra Aconcagua sięga 6960,8 m n.p.m. Najbardziej wysunięte na południe miasto na świecie: Ushuaia, stolica prowincji Ziemia Ognista, jest często określana jako jeden z „końców świata” na mapie Ziemi. Miasto jest popularnym portem wypraw na Antarktydę. Tradycja gaucho: Gaucho, argentyński odpowiednik kowboja, to arcyważna postać w tradycjach i kulturze tego kraju. Gauchowie są znani z umiejętności jeździeckich i charakterystycznego stroju. Raj win: Argentyna jest jednym z największych producentów wina na świecie. Region Mendoza jest szczególnie znany z wysokiej jakości czerwonego szczepu malbec. La Bombonera: La Bombonera, stadion macierzysty Boca Juniors, jednego z najbardziej utytułowanych argentyńskich klubów piłkarskich, słynie z elektryzującej atmosfery i nietypowego kształtu. Gdzie jest pochowana Evita Peron? Cmentarz Recoleta: Cmentarz Recoleta w Buenos Aires to miejsce, na którym spoczywa wielu wybitnych Argentyńczyków, w tym Eva Perón. Ciekawa architektura i misternie wykonane grobowce sprawiają, że miejsce przypomina skansen. Glaciarium: Zlokalizowane w El Calafate, Glaciarium to nowoczesne i interaktywne muzeum poświęcone lodowcom. Taniec narodowy: Oprócz tanga Argentyna ma inny taniec narodowy, zwany zamba. Pochodzi z północno-zachodniego regionu kraju i łączy wpływy tubylcze i hiszpańskie. Pampy: Żyzne równiny zwane pampami pokrywają znaczną część terytorium Argentyny. Można tam spotkać gauchów. Na pampach wspiera się ekstensywne rolnictwo (czyli bez środków wspomagających), w tym hodowlę bydła. Obchody Dnia Flagi: Każdego roku 20 czerwca Argentyna obchodzi Dzień Flagi. Święto upamiętnia rocznicę śmierci Manuela Belgrano, twórcy flagi narodowej. Jakie zwierzęta żyją w Patagonii? Teatro Colón: Teatro Colón w Buenos Aires to jedna z najbardziej znanych oper na świecie. Wyróżnia się imponującą architekturą i wyjątkową akustyką. Kondor andyjski: Kondora andyjskiego, jednego z największych ptaków latających na świecie, można spotkać w Andach w Argentynie. Jest symbolem tego kraju. Dzika przyroda Patagonii: Region Patagonii jest domem dla różnorodnych gatunków dzikich zwierząt, w tym pingwinów, lwów morskich i wielorybów. Mokradła Iberá: Mokradła w północno-wschodniej części Argentyny to rozległy rezerwat przyrody, pełen unikatowych dzikich zwierząt, takich jak kapibary, jelenie bagienne i jaguary. Rajd Dakar: To jeden z najtrudniejszych wyścigów terenowych na świecie. Był wielokrotnie organizowany w Argentynie, promując surowe krajobrazy tego kraju. Ciekawostki o Brazylii, które wielu zaskoczą. Nawet jej największych miłośników Ciekawostki o Brazylii, czyli kraju o powierzchni 27 razy większej od Polski. W tym artykule zebraliśmy wiele zaskakujących i mało znanych faktów na temat tego najludniejszego państwa Ameryki... Co zjeść w Argentynie? Dulce de Leche: Ulubiony słodki przysmak Argentyńczyków. Dulce de leche to kremowa karmelowa pasta do smarowania, przygotowywana z mleka skondensowanego i stosowana jako dodatek w deserach i ciastach. Różnorodność gastronomiczna: Argentyńska scena kulinarna oferuje więcej niż tylko najlepsze na świecie steki. Można tu spróbować znakomitych empanadas, locro (obfity gulasz) i asado (dania z grilla). Ziemia Ognista: Najbardziej wysunięty na południe kraniec Argentyny to zapierający dech w piersiach archipelag Ziemi Ognistej. Region jest przede wszystkim znany z surowej i dzikiej przyrody. Mistrzostwa Świata w Tango: Argentyna jest gospodarzem corocznych Mistrzostw Świata w Tangu, które przyciągają tancerzy z całego świata. Zwycięzcy otrzymują tytuł najlepszej pary tanga na świecie. Rozgrywki piłkarskie: Rywalizacja między klubami Boca Juniors i River Plate, oba z siedzibą w Buenos Aires, jest jednym z najbardziej zaciekłych i najbardziej emocjonujących współzawodnictw piłkarskich na świecie. W Argentynie mecze między tymi klubami są określane jako Superclásico. Źródło: Argentina Travel, Encyclopedia Brittanica Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Perito Moreno jest jednym z największych lodowców na świecie. Wycieczka po nim to niezapomniane przeżycie
Argentyński lodowiec Perito Moreno przez wiele lat rósł. Teraz i on zaczyna się kurczyć. Takie są skutki globalnych zmian klimatu.
Spis treści: Marsz przez Perito Moreno Wycieczka po wschodniej stronie lodowca Perito Moreno – ciekawostki Dojazd do Perito Moreno Wbijam raki w lód i szukam słów potrafiących opisać ten chropowaty poszczerbiony cud, na którym stoję. Rozjarzony kolorami: akwamaryną, oślepiającą bielą, jasną szarością, grafitem i wreszcie nieziemskim, fluorescencyjnym błękitem. Argentyński lodowiec Perito Moreno. Zastygłe pole chłodu i migoczących barw. – Pamiętajcie o rękawiczkach – upomina Jorge, nasz przewodnik. – Jeżeli się potkniecie i oprzecie gołymi dłońmi o lód, nie wyjdziecie stąd bez pociętej skóry. Powierzchnia lodu wygląda gładko. Wystarczy jednak przesunąć po niej palcem, by przekonać się, że to złowroga tarka. Twarda i ostra jak szkło. Potęga jednego z najbardziej spektakularnych lodowców Ameryki Południowej wydaje się niezagrożona. Niewykluczone jednak, że jesteśmy ostatnim pokoleniem, które ma szansę zobaczyć Perito Moreno w pełnej okazałości. Marsz przez Perito Moreno Idziemy, rozstawiając nienaturalnie szeroko nogi. Raki założone na buty ułatwiają podejścia, ale spowalniają nasz marsz. Jorge kluczy, zmienia trasę, wybiera przejścia. Pomaga przy przekraczaniu wąskich szczelin. Jest skupiony. Perito Moreno nigdy nie zastyga. Wciąż się zmienia, lód napiera, cofa się. Każdego dnia trasy wycieczek trzeba wytyczać od nowa. Tam, gdzie wczoraj dało się przejść bez trudu, dziś jest już zbyt wielkie ryzyko. Tam, gdzie trzy dni temu ziała szczelina, dziś jest gładka powierzchnia. Brnę przed siebie, myśląc o tym, że jestem w miejscu, które jakimś cudem wymykało się globalnym procesom. Podczas gdy 95 proc. ziemskich lodowców cofało się, kurczyło w zatrważającym tempie, Perito Moreno, będący najjaśniejszą gwiazdą mającego ponad 7 tys. km kw. Parque Nacional Los Glaciares w Patagonii, był w doskonałej kondycji. Przybierał na masie. Każdej doby rósł o dwa metry – najszybciej z wszystkich lodowców świata. Spływa z Andów i ciągnie się 30-kilometrowym jęzorem po jeziorze Argentino. Zasilany andyjskim śniegiem przesuwał się do przodu, po drodze zrzucając z siebie bryły wielkości samochodu. Ten marsz kończył się, gdy czoło lodowca docierało do półwyspu oddzielającego jeziora Argentino i Lago Roca. Jednak od 2020 r. także Perito Moreno zaczął się kurczyć. Wycieczka po wschodniej stronie lodowca Po dwugodzinnym błąkaniu się po Perito Moreno wciąż miałem niedosyt. Wycieczka pozwoliła mi poczuć pod stopami jakieś niewyobrażalne ilości zamrożonej wody i śniegu. W narzuconym tempie marszu i w kilkunastoosobowej grupie nie potrafiłem jednak do końca zmierzyć się z jego potęgą. Dlatego następnego dnia w lekko zacinającym deszczu wyruszam na samotną włóczęgę po drewnianych kładkach wijących się po wschodniej stronie lodowca. Biegną zakosami, trzymając się Perito Moreno, nie wcinając się jednak w jego serce. Stawiam ostrożnie kroki. Słyszę tępe dudnienie pracującego lodu. Niski dźwięk przemieszcza się gdzieś w głębi, narasta, oddala się i zbliża. Przysiadam na ławce. Patrzę. Jesteśmy sami. Tylko ja i on. To poszarpane pole lodowe jest trzecim pod względem wielkości rezerwuarem pitnej wody na świecie. Wydaje się wieczne, jego potęga może okazać się jednak złudna. Jak długo jeszcze uda mu się opierać globalnym zmianom temperatury? Perito Moreno – ciekawostki Perito Moreno ma 258 km kw. powierzchni i 30 km długości. To trzeci największy lodowiec na świecie. Początkowo lodowiec nazwano „Francisco Gormaz”, potem „Bismarck”. Nazwę „Perito Moreno” nosi od 1899 r. Wycieczki trekkingowe po Perito Moreno mają dwa warianty: półtoragodzinny i pięciogodzinny. Perito Moreno znany jest z wyjątkowego zjawiska. Co dwa do czterech lat wielki łuk niebieskiego i białego lodu z hukiem wpada do jeziora Argentino. Około połowy marca turyści gromadzą się, aby zobaczyć ten spektakl. Park Narodowy Los Glaciares, na terenie którego znajduje się lodowiec, zajmuje powierzchnię około 600 tys. ha. Leży w południowo-zachodniej części prowincji Santa Cruz. Został założony już w 1937 roku, a w 1981 roku wpisano go na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Dojazd do Perito Moreno Z Warszawy do Buenos Aires w <a href="https://www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/https:/www.national-geographic.pl/traveler/oto-10-rzeczy-ktore-trzeba-zrobic-w-argentynie/">Argentynie dolecisz z przesiadką we Frankfurcie linią Lufthansa. Dalej musisz dotrzeć do El Calafate – najwygodniej samolotem (np. Airlines Argentina). Z El Calafate do lodowca Perito Moreno codziennie rano jadą autobusy. Dojazd trwa mniej niż 2 godziny. Źródło: archiwum NG.
Wodospady Iguazú leżą na granicy między Brazylią i Argentyną. Są najpiękniejsze na świecie
Wodospady Iguazú są wyższe niż Niagara. Ich nazwa oznacza wielką wodę. Majestat przyrody można podziwiać z terytorium dwóch państw Ameryki Południowej.
Spis treści: Wodospady Iguazú z bliska Ciekawostki o wodospadach Iguazú Dojazd do Iguazú Nie widziałem piękniejszych wodospadów na świecie od tych na granicy brazylijsko-argentyńskiej. Wodospady Iguazú zachwycają najpierw uszy. Huk wody słychać bowiem w odległości 20 km. To jedynie przedsmak tego, co zobaczy się na własne oczy. Na długości 2 km ciągnie się aż 275 progów skalnych, z których spływa woda. Granica między Brazylią a Argentyną przebiega centralnie przez Diabelską Gardziel. To największa kaskada Iguazú. Woda w tym miejscu spada aż z 82 m, a więc z wysokości większej niż wodospad Niagara! Wodospady Iguazú z bliska Ten cud natury oglądam najpierw od brazylijskiej strony. Gdy idę przez park narodowy, nad głową przelatują mi tukany, kolorowe motyle, po drzewach skaczą małpy i jeszcze co chwila muszę omijać różnej wielkości jaszczurki. Wodospad oglądam z kilku tarasów widokowych, z góry i z dołu, podchodząc najbliżej, jak się da. Taksówką przejeżdżam na argentyńską stronę wodospadu Iguazú. Stąd wygląda nieco mniej spektakularnie, co nie znaczy, że nie zachwyca. Aż trudno uwierzyć, że kilka razy przestał płynąć. Tak było w maju i czerwcu 1978 r. Wówczas podczas suszy nurt osłabł tak bardzo, że przez 28 dni przez krawędź urwiska nie przepłynęła ani kropla wody... Na koniec jadę do Triple Frontier – miejsca, w którym schodzą się granice trzech państw: Brazylii, Argentyny i Paragwaju. Tam zbiegają się rzeki Iguazú i Parana. Można też odwiedzić trzy miasta: Ciudad del Este (Paragwaj), Puerto Iguazu (Argentyna) i Foz do Iguazu (Brazylia). I to w jeden dzień! Ciekawostki o wodospadach Iguazú Przed przybyciem Hiszpanów tereny wokół wodospadu należały do Indian Guarani. Nazwa rzeki i wodospadu pochodzi z języka guaraní. Słowo Yguasu powstało z połączenia słów y – „woda” i ûasú – „wielka”. Po portugalsku pisze się je Iguaçu. Rzeka Iguaçu podczas swojego biegu jeszcze przed wodospadem Iguazu opada po blisko 70 progach skalnych. Docierając do wodospadu ma 4 km szerokości. 80% obszaru wodospadu Iguazu jest na terytorium Argentyny, pozostałe 20% na obszarze Brazylii. Wodospad otaczają parki narodowe. Na ich terenie występuje ok. 400 gatunków ptaków. Liczącą 80 metrów długości kładką można przejść w pobliże najwyższego spadku wód, czyli Diabelskiej Gardzieli. Wodospady Iguazú pojawiły się m.in. w słynnym na cały świat filmie „Misja”. Dojazd do Iguazú Z Warszawy do Rio de Janeiro samolotem z przesiadką np. w Madrycie. Potem z Rio do Foz de Iguazú samolotem linii GOL. Źródło: archiwum NG.
Jak się świętuje Boże Narodzenie w Argentynie – rozmawiamy z Martinem Gimenez Castro
Jakie sekrety kryje Argentyna, najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej? W najnowszym odcinku podcastu National Geographic Polska o swoim kraju opowiada Martin Gimenez Castro, szef kuchni i właściciel warszawskich restauracji rekomendowanych przez przewodnik Michelin.
Spis treści: Najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej Kim jest Martin Gimenez Castro? Gościem nowego odcinka podcastu National Geographic Polska jest Martin Gimenez Castro. Martin to szef kuchni, twórca i właściciel popularnych autorskich restauracji Ceviche i Tuna w Warszawie, rekomendowanych przez przewodnik Michelin. Pochodzi z Argentyny, z regionu Mendoza. Pasję do gotowania zawdzięcza rodzicom. Od 17 lat mieszka w Polsce. Najbardziej europejski kraj Ameryki Południowej Czy rzeczywiście wszyscy Argentyńczycy potrafią tańczyć tango? Dlaczego Argentyna jest uznawana za najbardziej europejski kraj w Europie? Jak się obchodzi święta Bożego Narodzenia na południowej półkuli, kiedy w grudniu jest pełnia lata? W rozmowie z Łukaszem Załuskim z redakcji National Geographic Polska Martin Jimenez Castro mierzy się z popularnymi opiniami na temat swojego rodzinnego kraju. Argentyna, kraina doskonałej wołowiny, kryje wiele fascynujących faktów. To tutaj znajduje się Aconcagua, najwyższy szczyt obu Ameryk (6961 m n.p.m.), oraz jedno z najbardziej wysuniętych na południe miast świata – Ushuaia. W Buenos Aires działa największy na świecie teatr operowy pod względem akustyki – Teatro Colón. Argentyńczycy spożywają więcej yerba mate na mieszkańca niż jakikolwiek inny naród, a Lionel Messi to tylko jeden z długiej listy piłkarskich bohaterów kraju. Ciekawostki o Argentynie nie mogą pominąć też faktu, że w prowincji Santa Cruz znajduje się największe na świecie skupisko dinozaurów, a w Patagonii odkryto skamieniałości argentynozaura, największego znanego dinozaura. Kim jest Martin Gimenez Castro? Martin Jimenez Castro prowadzi dwie restauracje w Warszawie. Jest też ambasadorem MSC – światowej organizacji na rzecz zrównoważonego rybołówstwa. Dał się poznać jako ekspert w dziedzinie ryb i owoców morza, kulinarny mentor i trener szefów kuchni. W 2013 roku zdobył tytuł pierwszego polskiego Top Chefa. Można go było zobaczyć również w innych popularnych programach telewizyjnych: „Zamiana szefów”, „Zawód szef kuchni” czy „Hells Kitchen”. Dziś występuje jako ekspert kulinarny w telewizji śniadaniowej „Halo tu Polsat”. Kulinarne szlify zdobywał w Wyższej Szkole Gastronomiczno-Hotelarskiej w Escuela Internacional Islas Malvinas w Mendozie. W kolejnych latach, u boku włoskich kucharzy w renomowanej restauracji Sale&Pepe na Florydzie, przeszedł wszystkie szczeble szkolenia zawodowego. Stworzył i prowadził autorską restaurację Salto w hotelu Rialto w Warszawie, która również po paru miesiącach trafiła do przewodnika Michelin. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na kanałach National Geographic Polska na YouTube i na Spotify. Źródło: National Geographic Traveler Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Naukowcy odkryli skamieniałą kijankę-gigantkę. Tak starej jeszcze nikt nie znalazł
Skamieniała kijankę sprzed około 161 milionów lat odkryli naukowcy w Patagonii w Ameryce Południowej. Nie dość, że jest to najstarsze takie znalezisko, to skamieniałość tej kijanki jest największa, jaką do tej pory rozpoznano.
Spis treści: Gdzie odkryto najstarszą kijankę świata? Jak wyglądała najstarsza kijanka świata? Żaba żabie nie jest równa Kijanki są larwami płazów bezogonowych, w tym żab i ropuch. W takiej formie posiadają wiele cech zbliżonych do ryb: prowadzą wodny tryb życia, poruszają się i wygląda podobnie do tych zwierząt. Żaby istniały już miliony lat temu. Teraz naukowcy uzyskali bezcenny wgląd w ewolucję tych płazów. Tym razem namierzyli skamieniałości kijanek w Patagonii w Ameryce Południowej. Pod kilkoma względami są wyjątkowe. Analizy ukazały się w prestiżowym czasopiśmie naukowym „Nature”. Gdzie odkryto najstarszą kijankę świata? Do znaleziska kijanki żaby z gatunku Notobatrachus degiustoi doszło w obrębie kamieniołomu w Estancia La Matilde w prowincji Santa Cruz w Argentynie. W miejscu tym odkryto również setki dorosłych osobników N. degiustoi. Kamieniołom jest częścią formacji La Matilde, która pochodzi z okresu środkowej jury (około 168–161 milionów lat temu). Jest to najstarsza znana dotychczas kijanka znana z zapisu kopalnego. Odkrycie rzuca światło na ewolucję żab i ropuch. Najstarsze skamieniałe żaby odkrywane przez paleontologów pochodzą z późnego triasu (około 217–213 milionów lat temu). Dotychczas najstarsze kijanki pochodziły sprzed okresu kredy i datowano je na około 145 mln lat. Dlatego nowego odkrycie jest tak ważne. Jak wyglądała najstarsza kijanka świata? Skamieniałość zachowała się całkiem nieźle. Widoczna jest głowa, większość ciała i część ogona, a także tkanki miękkie, takie jak oczy, nerwy i kończyna przednia, co sugeruje, że kijanka była na późnym etapie metamorfozy. Z analizy naukowców wynika, że kluczowe cechy dzisiejszych kijanek, takie jak ich system filtrowania, wyewoluowały u płazów już około 161 mln lat temu. Przy szacowanej długości prawie 16 cm, kijanka była również gigantem. Wiele dorosłych żab N. degiustoi, również uważanych za giganty, wcześniej odkryto w tym samym kamieniołomie. Badanie pokazuje, że jest to jeden z niewielu gatunków, które mają zarówno gigantyczne kijanki, jak i gigantyczne żaby. Kijanki wśród większości dzisiejszych żab osiągają długość około 3 do 11 cm. Ale należy pamiętać, że dziś żyją nawet większe żaby, wśród nich jest na przykład goliat płochliwy, który osiąga do 30 długości i 3 kg wagi. Odkrycie tego nowego okazu pokazuje, że kluczowe cechy ciała kijanki były już obecne na wczesnym etapie ewolucji tego rzędu płazów. Dwuetapowy cykl życia z drastyczną metamorfozą był już obecny wśród żab około 161 milionów lat temu i trwa po dziś dzień. Co ciekawe, kijanki wykluwają się ze skrzeku, czyli żabich „jajeczek”. Niedawno naukowcy ustalili, że skrzek kanadyjskiej żaby lamparciej zawiera enzymy o ciekawych właściwościach. Może być on pomocny w terapii nieuleczalnych obecnie odmian białaczki i chłoniaka. Żaba żabie nie jest równa Co prawda gdy myślimy o żabach, stają nam przed oczami zwierzątka z wystającymi oczami, bez ogona i z błoniastymi tylnymi łapami. Płazy te są przystosowane z reguły do skakania i pływania. Ich skóra jest gładka i wilgotna. Należy jednak pamiętać, że co prawda wiele z nich żyje przede wszystkim w wodzie, to, ku zaskoczeniu wielu, można je też spotkać na lądzie: w norach lub na drzewach. Na przykład żaba Hyperolius występuje na sawannach, w buszu i w lasach Afryki, na południe od Sahary. Wspina się po drzewach z pomocą chwytliwych przylepek na łapach. Z kolei latająca żaba nogolotka jawajska (Rhacophorus) żyje na Jawie i może pochwalić się umiejętnością lotu ślizgowego na dystansie kilkunastu metrów. Źródło: <a href="https://nlcontent.springernature.com/d-redirect/TIDP3378577X7ACA3056E0E1435394B05127113E384BYI4/?url=https%3a%2f%2fwww.nature.com%2farticles%2fs41586-024-08055-y&linksource=https%3a%2f%2fnemo-mail-monkey-live.springernature.app%2f15589138%2fpressReleases%2f%5bdossier-id%5d%3feditorialDomain%3dhttps%253A%252F%252Fpress.springernature.com%26publicationDomain%3dhttps%253A%252F%252Fdx.doi.org" target="_blank" rel="nofollow noopener">Nature. Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Ludzie dotarli do Argentyny znacznie wcześniej, niż zakładano. Przetrwali, jedząc te wielkie zwierzęta
Nowe badanie szczątków wymarłych glyptodonów sugeruje, że ludzie zasiedlili Argentynę już 20 tysięcy lat temu. Naukowcy twierdzą, że żywili się tymi wymarłymi wielkimi pancernikami.
W tym artykule: Ludzie pojawili się w Argentynie 20 tysięcy lat temu Czym były glyptodony? Wielkie pancerniki pozyskiwano ze względu na dużą ilość mięsa Kwestia zasiedlenia Ameryki Południowej przez Homo sapiens od lat rozgrzewa środowisko archeologiczne. Do tej pory uważano, że człowiek po raz pierwszy przybył na ten kontynent ok. 15 tysięcy lat temu. Jednak wiele badań sugeruje, że ludzie dotarli tu nawet podczas ostatniego zlodowacenia, od 18 do nawet 26 tysięcy lat temu. Ludzie pojawili się w Argentynie 20 tysięcy lat temu Nowe badania opublikowane właśnie na łamach czasopisma „PLOS One” dodają kolejną cegiełkę do tej debaty. W artykule naukowcy opisują niezwykle interesujące odkrycie, które sugeruje, że ludzie mogli jeść wymarłe zwierzęta z rodzaju wielkich pancerników – glyptodony – nawet 20 tysięcy lat temu. Badacze przeanalizowali ślady na kościach tych stworzeń i doszli do wniosku, że wykazują one ślady obróbki, którą mógł wykonać tylko człowiek. – Początkowe zaludnienie Ameryki Południowej jest tematem intensywnej debaty archeologicznej. Jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii pozostaje charakter interakcji człowiek-megafauna oraz możliwa rola człowieka (wraz z wpływem zmian klimatu) w wyginięciu kilku rodzajów zwierząt pod koniec plejstocenu – czytamy w badaniu. Badacze dokonali analizy szczątków gatunku Neosclerocalyptus, który należy do rodzaju glyptodonów. Szczątki zostały przed laty odnalezione na brzegach rzeki Reconquista, na południowym-wschodzie Argentyny. Datowanie wykazało, że kości stworzenia mają ok. 21–20 tysięcy lat. Czym były glyptodony? Glyptodony żyły od późnego pliocenu do końca plejstocenu, czyli aż od 2,5 mln do 11 tys. lat temu. Zasiedlały terytorium Ameryki Południowej, głównie Argentyny, Boliwii i Brazylii. Zwierzęta te były jednymi z największych szczerbaków. Osiągały długość nawet 3 metrów (wraz z ogonem) i miały do 1,5 m wysokości. Mogły ważyć nawet tonę. Stworzenia miały kopulasty pancerz, który zbudowany był z jednego bloku składającego się z około 1000 małych płytek kostnych. Ich głowa również chroniona była kostnym hełmem, a ogon pokrywały sztywne płytki. U niektórych gatunków na końcu ogona znajdowała się maczuga, która ważyła nawet kilkadziesiąt kilogramów. Wszystkie te cechy sprawiały, że ten wielki pancernik aż do momentu pojawienia się w Ameryce Południowej ludzi nie miał naturalnych wrogów. Kości odkrytego w Argentynie neosklerokaliptusa zawierały ślady nacięć. Badacze są przekonani, że zostały zrobione przez człowieka. Oznacza to, że jest to najwcześniejszy przykład interakcji człowieka z megafauną w Ameryce Południowej. Wielkie pancerniki pozyskiwano ze względu na dużą ilość mięsa Jednak, aby ustalić, czy ślady rzeczywiście zostały stworzone przez człowieka, badacze sfotografowali i stworzyli skany 3D kości pancernika. Niektóre znaki miały przekrój w kształcie litery V, co zdaniem naukowców w dużym stopniu sugeruje, że ślady te zostały wykonane kamiennymi narzędziami. W sumie uczeni zidentyfikowali 32 nacięcia na kościach wymarłego stworzenia. Ludzie pojawili się w Ameryce znacznie wcześniej niż sądzono. I robili biżuterię z kości ogromnych leniwców Analiza prehistorycznej biżuterii ze zwierzęcej kości wykazała, że pierwsi ludzie pojawili się w Ameryce Południowej co najmniej 25 000 lat temu. To znacznie wcześniej, niż dotychczas zak.. Korzystając z nowoczesnych technik badawczych naukowcy ustalili nawet, że miejsca, w których znajdowały się ślady, wskazują, które części ciała były najchętniej pozyskiwane na mięso. To głównie okolice miednicy i ogona. – Najprawdopodobniej ludzie wybierali glyptodony ze względu na ich rozmiary. Miały wystarczająco dużo mięsa, aby wyżywić dużą grupę osób – powiedział współautor badania Miguel Delgado, paleoantropolog z Narodowego Uniwersytetu La Plata w Argentynie. – Jednak nie tylko interakcje człowieka z megafauną Argentyny są tutaj istotne. Nasze badanie przesuwa chronologiczne ramy obecności człowieka w tym regionie o prawie 6000 lat wcześniej, niż dotychczas sądzono – czytamy w badaniu. Źródło: PLOS One. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kto tworzył malowidła naskalne w Patagonii? Nowe badanie wykazało, że to dzieło nawet 100 pokoleń
Nowe badania sztuki jaskiniowej z Argentyny wykazały, że tamtejsze malowidła naskalne są o kilka tysięcy lat starsze, niż dotychczas sądzono. W ich tworzeniu brało udział nawet 100 pokoleń.
W tym artykule: Malowidła naskalne w argentyńskiej jaskini Sztuka naskalna mogła mieć nawet 8200 lat Z malowidłami miało do czynienia nawet 100 pokoleń osób Pierwszy człowiek, który na ścianie w jaskini namalował prosty rysunek, zapoczątkował nowy etap rozwoju ludzkości. Dziesiątki tysięcy lat temu nasi przodkowie zdecydowali się stworzyć coś, co zapewni komunikację z innymi ludźmi. Tak powstało pierwsze w historii archiwum, a jego celem było zachowanie tego, co istnieje, a mogłoby wkrótce zaniknąć. Malowidła naskalne w argentyńskiej jaskini Od tej pory ludzie zaczęli tworzyć malowidła w jaskiniach, w których żyli, choćby przez chwilę. Prawdopodobnie oprócz przekazywania wiedzy, rysunki na ścianach mogły stanowić formę artystycznego wyrazu. Sztuka jaskiniowa znana jest praktycznie na wszystkich kontynentach, a każda jaskinia jest encyklopedią, która rzuca światło na poszczególne społeczności sprzed setek, a nawet tysięcy lat. Na łamach Science Advances pojawił się właśnie artykuł, w który naukowcy poinformowali o swoich badaniach jaskini Huenul, w północno-zachodniej Patagonii, w Argentynie. Okazuje się jednak, że malowidła mogą być znacznie starsze, niż dotychczas uważano. – Moment ewolucji tworzenia sztuki naskalnej ma znaczenie globalne. Chociaż była to wrodzona zdolność, gdy Homo sapiens po raz pierwszy skolonizował Amerykę, heterogeniczne rozmieszczenie sztuki naskalnej pokazuje, że było to zachowanie fakultatywne, powstałe w nieznanych warunkach socjoekologicznych – napisali badacze z Argentyny, Chile i Stanów Zjednoczonych. Sztuka naskalna mogła mieć nawet 8200 lat Naukowcy podkreślili, że Patagonia była ostatnim regionem odkrytym przez człowieka. Chociaż sztuka naskalna regionu ma duże znaczenie na całym świecie, pozostaje wciąż w dużej mierze słabo zbadana w kontekście datowania. Właśnie dlatego uczeni postanowili dokonać datowania radiowęglowego, aby ustalić, kiedy po raz pierwszy powstały. – Okazało się, że malowidła w jaskini są o kilka tysiącleci starsze, niż się spodziewaliśmy – powiedziała w rozmowie z Live Science Guadalupe Romero Villanueva, archeolożka z Consejo Nacional de Investigaciones Científicas y Técnicas. – Byliśmy naprawdę zaskoczeni tym odkryciem – dodaje. Analiza wykazała, że niektóre malowidła pochodzą sprzed nawet ok. 8200 lat i powstały w epoce późnego holocenu. Dotychczas uważano, że sztuka pozostawiona przez prehistorycznych mieszkańców Patagonii ma najwięcej 5000 lat. Aby ustalić datę powstania ogromnej grafiki przedstawiającej ludzi, zwierzęta i inne projekty, archeolodzy odłupali z rysunków kilka małych kawałków czarnego pigmentu. Ponieważ pigment wykonano z materiału roślinnego, badacze wykorzystali datowanie radiowęglowe do określenia wieku sztuki jaskiniowej. – Zazwyczaj bardzo trudno jest datować sztukę naskalną, jeśli nie zawiera ona składnika organicznego – stwierdził prof. Ramiro Barberena, współautor badania. Archeolog wyjaśnił, że jego zespół pobrał próbki rysunków ze ściany, które zawierały czarny pigment, który wykonano z materiału roślinnego. Właśnie dlatego datowanie mogło się udać. Z malowidłami miało do czynienia nawet 100 pokoleń osób W całej jaskini znajdowało się prawie 900 malowideł, które pogrupowano w ponad 400 motywów. Co ciekawe, naukowcy wciąż nie są pewni, która prehistoryczna kultura mogła stworzyć tę sztukę. Zespół ma jednak nadzieję, że ich badanie będzie stanowiło kolejny krok do rozwiązania tej zagadki. Archeolodzy nie mają jednak wątpliwości, że misterne ilustracje wykonane na ścianach groty mogły być wykorzystane do przekazywania informacji między artystami a innymi ludźmi, a nawet przyszłymi pokoleniami. Wszystkie malowidła wewnątrz jaskini powstawały bowiem przez ok. 3000 lat. To oznacza, że styczność z nimi miało nawet ok. 100 pokoleń ludzi. – Były tworzone w ramach jednego motywu. Uważamy, że doszło do transmisji informacji pomiędzy wieloma pokoleniami ludzi, którzy zamieszkiwali ten sam region i to samo miejsce – powiedział prof. Barberena. Archeolog dodaje również, że nie wiadomo dokładnie, jakie były okoliczności powstawania tych obrazów. Zespół uważa jednak, że była to swoista działalność dydaktyczna, która miała edukować ludzi w zakresie przetrwania w bardzo trudnych warunkach klimatycznych. – Duża część krajobrazu ówczesnej Patagonii była pozbawiona wody, a klimat był bardzo suchy. Aby społeczności mogły przetrwać jako łowcy-zbieracze, musieli pozostać w kontakcie ze sobą – powiedział Barberena. – W tak trudnych warunkach niemal niemożliwe byłoby działać na własną rękę, dlatego ważna była wymiana informacji – podsumowuje. Źródło: Science Advances, Live Science Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Historia koni w Patagonii. Rdzenni mieszkańcy hodowali te zwierzęta przed przybyciem Europejczyków
Najnowsze badania w Argentynie wykazały, że rdzenni mieszkańcy Patagonii hodowali konie jeszcze przed przybyciem europejskich kolonizatorów. Badacze twierdzą, że więzi ludzi z końmi sięgają nawet XVI–XVII wieku.
W tym artykule: Kiedy udomowiono konia? Konno przez Patagonię Konie w argentyńskiej Patagonii udomowiono 100 lat wcześniej, niż zakładano Doskonali jeźdźcy Patagonii Historia udomowienia koni sięga wielu tysięcy lat. Dowody archeologiczne w przeszłości wskazywały, że proces tak zwanej domestykacji tych zwierząt rozpoczął się prawdopodobnie ok. 5–6 tys. lat temu. Dopiero w 2021 roku badania opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma „Nature” wykazały, że ludzie udomowili konie nieco ponad 4 tysiące lat temu, w regionie stepów na północ od Kaukazu. Kiedy udomowiono konia? W IV wieku p.n.e. prehistoryczne kultury na terenie dzisiejszej Rumunii i Bułgarii hodowały te ssaki. W trzecim tysiącleciu udomowione konie pojawiły się już w Kotlinie Panońskiej. Co ciekawe, aż do schyłku neolitu, czyli pierwszej połowy III wieku p.n.e., konie domowe nie były powszechne w Europie Środkowej i Zachodniej. Chociaż archeolodzy odkrywali sporadyczne szczątki tych zwierząt w tej części kontynentu. Zupełnie inaczej wygląda sprawa domestykacji koni w Ameryce Południowej i Północnej. Szczątkowe dowody wykazały, że hiszpańscy marynarze w XVI wieku pozostawiali swoje wierzchowce w niektórych częściach obu Ameryk. To odkrycie rzuca nowe światło na historię rdzennych Amerykanów. Wyprzedzili Europejczyków Rdzenni Amerykanie długo walczyli o bycie wysłuchanymi. Ich historią coraz częściej interesują się badacze. Najnowsze odkrycie burzy kolonizatorski mit. Uznano wówczas, że konie z czasem zaczęły być hodowane i stały się częścią historii rdzennych mieszkańców. Jednak naukowcy do tej pory uważali, że prawdziwe udomowienie tego gatunku nastąpiło dopiero w XIX wieku za sprawą europejskich osadników i wielkiej migracji. Konno przez Patagonię Najnowsze badania szczątków odkrytych w argentyńskim regionie Patagonii rzuca zupełnie nowe światło na związki ludzi z końmi. Na łamach czasopisma naukowego „Science Advances” opublikowano właśnie artykuł, który dowodzi, że rdzenni mieszkańcy Patagonii hodowali konie – i jedli ich mięso – na długo przed przybyciem osadników. Rdzenni mieszkańcy regionu bardzo szybko włączyli nowo introdukowane zwierzę do swojej kultur. Rozszerzyli jego zasięg do najbardziej na południe wysuniętego krańca Ameryki Południowej w ciągu około stulecia. – To stało się naprawdę szybko – mówi w rozmowie z „Science” Peter Mitchell, archeolog z Uniwersytetu Oksfordzkiego, który nie brał udziału w badaniach. – Wiedzieliśmy, że konie się rozprzestrzeniały, ale nie mieliśmy pojęcia o tym tempie – dodał. – Introdukcja koni domowych przekształciła społeczności tubylcze na obszarach Argentyny, prowadząc do pojawienia się wyspecjalizowanych kultur konnych w całym regionie południowym. Jednak dynamika tego procesu jest słabo opisana w źródłach historycznych – czytamy w artykule. Konie w argentyńskiej Patagonii udomowiono 100 lat wcześniej, niż zakładano W badaniu brał udział duży międzynarodowy zespół archeologów, geologów, historyków i antropologów. Uczeni na obszarze argentyńskiej Patagonii odkryli częściowo zachowane kości nóg i zęby ssaków nieparzystokopytnych. Szczątki następnie zostały poddane analizie DNA. Wykazała ona, że pochodzą od trzech osobników z gatunku koń domowy (Equus caballus). To dwie młode samice i jeden dorosły samiec. Materiały znalezione przy szczątkach datowano na lata 1599–1653. – Analizy osteologiczne i tafonomiczne sugerują, że konie były hodowane na pastwiskach i wykorzystywane jako pokarm przez łowców-zbieraczy z Aónikenk/Tehuelche przed nadejściem stałego osadnictwa europejskiego, już w połowie XVII–XVIII wieku. Identyfikacja płci na podstawie DNA sugeruje spożycie zarówno koni płci męskiej, jak i żeńskiej. Natomiast pozostałości ceramiczne wskazują również na jedzenie mięsa gwanako andyjskich – twierdzą naukowcy. Autorzy dokonali również sekwencyjnej analizy izotopów uzębienia koni. W badaniu stwierdzono, że wyniki ujawniają, które terytoria zajmowały te zwierzęta. – Analiza sugeruje, że ssaki pochodziły z południowej Patagonii i przemieszczały się pomiędzy dorzeczami Río Coig i Río Gallegos – czytamy. – Wyniki te wzmacniają pojawiające się dowody na szybkie rozprzestrzenianie się koni w obu Amerykach za pośrednictwem rdzennych mieszkańców. Pokazują, że konie stały się katalizatorem szybkich przemian gospodarczych i społecznych – napisali autorzy. Doskonali jeźdźcy Patagonii Co ciekawe, na podstawie analizy izotopowej, naukowcy stwierdzili, że samiec konia urodził się w Rio Gallegos, gdzie żył przez jakiś czas. Następnie przeniósł się do Rio Coig. W tym miejscu koń pozostawał przez kilka lat, ale przed samą śmiercią został przeniesiony z powrotem do Rio Gallegos. Naukowcy odkryli ślady oparzeń i złamania na kościach młodych samic. To sugeruje, że części ich ciał zostały ugotowane i zjedzone. Autorzy zwracają uwagę, że ich praca wspiera poprzednie badania, które również wykazały, że konie odegrały znaczącą rolę w życiu i rozwoju ludności Patagonii przed przybyciem europejskich osadników w XIX wieku. Rdzenni mieszkańcy stali się z czasem doskonałymi jeźdźcami, a konie pomagały im w polowaniu na inne zwierzęta. Zabijali je także do wyrobu skór, namiotów, a kości wykorzystywano do tworzenia narzędzi. Źródło: Science Advances. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Polonia na świecie. Ilu Polaków mieszka za granicą?
Największa Polonia na świecie żyje za oceanem. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych mieszka ok. 10 mln naszych rodaków. Sprawdź, gdzie jeszcze spotkamy najwięcej Polaków.
W tym artykule: Gdzie mieszka najwięcej Polaków? Polacy w USA Polacy w Brazylii Polacy w Niemczech Polacy we Francji Polacy w Kanadzie Polacy w Wielkiej Brytanii Polacy w Argentynie Polacy w Australii Polacy na Litwie i Białorusi Ile liczy Polonia na świecie? Szacuje się, że poza granicami kraju żyje ponad 21 mln Polaków. Najwięcej, bo ok. 10 mln, mieszka w Stanach Zjednoczonych. Duże skupiska naszych rodaków znajdują się także w Niemczech, Brazylii, Francji czy Wielkiej Brytanii. Poniżej prezentujemy ranking dziesięciu państw z największą liczbą polskich emigrantów. Gdzie mieszka najwięcej Polaków? Stany Zjednoczone Brazylia Niemcy Francja Kanada Wielka Brytania Argentyna Białoruś Australia Litwa Wymieniona dziesiątka to państwa z największym skupiskiem Polonii. W zestawieniu zabrakło Norwegii i Islandii, choć warto wspomnieć, że w obu krajach Polacy są największą mniejszością narodową. W liczącej 376 tysięcy mieszkańców Islandii żyje 25 tysięcy naszych rodaków, czyli siedem procent ogółu społeczeństwa. Najwięcej naszych rodaków spotkamy w Reykjavíku, Kópavogur, Hafnarfjörður oraz Reykjanesbær. Z kolei w Norwegii przebywa obecnie przeszło 110 tysięcy Polaków. Zamieszkują oni głównie duże miasta – Oslo, Stavanger, Trondheim, Bergen i Drammen. Polacy największymi optymistami w Europie. Aż 79 proc. planuje wyjechać w wakacje za granicę Każdy z nas w mniejszym lub większym stopniu odczuł skutki pandemii koronawirusa. Dla miłośników zagranicznych podróży jedną z największych bolączek od wielu miesięcy są obostrzenia w ... Polacy w USA Największe skupiska Polonii znajdują się w Stanach Zjednoczonych. Za oceanem, według różnych danych, żyje od 9 do 10 milionów naszych rodaków, którzy szczególnie upodobali sobie Chicago. Trzecie co do wielkości miasto USA zamieszkuje ponad milion Polaków i Amerykanów polskiego pochodzenia. Nic więc dziwnego, że jest głównym ośrodkiem amerykańskiej Polonii i siedzibą władz centralnych Kongresu Polonii Amerykańskiej. Inne amerykańskie miasta, do których Polacy przeprowadzają się najczęściej to Denver, Detroit, Los Angeles, Nowy Jork i Seattle. Polacy w Brazylii Brazylia to jedyne państwo na Ziem przez które przebiega zarówno równik, jak i zwrotnik Koziorożca. Ciekawostek o czwartym co do wielkości kraju świata jest jednak znacznie więcej. Niewielu wie, że wóz czterokołowy jest nazywany przez Brazylijczyków „carro polaco”, czyli „polski wóz”. To właśnie emigranci znad Wisły upowszechnili tego typu pojazd w tej części globu. Przypuszcza się, że brazylijska Polonia może liczyć nawet 3 miliony, choć nie zostało to nigdy oficjalnie potwierdzone. W 2022 r. język polski stał się – z inicjatywy polonijnego działacza Fabricio Wichrowskiego – językiem urzędowym w gminie Aurea w południowej części kraju. – To niewątpliwy dowód uznania dla wkładu naszych rodaków w rozwój społeczny i kulturalny Brazylii, a zwłaszcza miejsc, w których diaspora potomków polskich emigrantów – często z drugiej połowy XIX wieku – jest najliczniejsza – brzmiał komunikat stowarzyszenia „Wspólnota Polska”. Polacy w Niemczech Największym skupiskiem Polonii w Europie, a zarazem trzecim na świecie, są Niemcy. Za zachodnią granicą mieszka – według różnych danych – od 1,5 do 2 milionów Polaków. Z danych Niemieckiego Federalnego Urzędu Statystycznego wynika, że jest to druga – zaraz po Turkach – największa grupa migrantów. Za najbardziej polskie regiony Niemiec uznaje się Nadrenię Północną-Westfalię, Bawarię, Badenię-Wirtembergię i Dolną Saksonię. Ponad 120 tysięcy naszych rodaków, czyli najwięcej spośród wszystkich mniejszości narodowych, zamieszkuje Berlin. W ramach ciekawostki dodajmy, że większość mieszkańców niemieckiej stolicy to przyjezdni, dokładnie 54%. Pozostałe 46% berlińczyków stanowią osoby urodzone nad Odrą. Polacy we Francji Mówiąc o największych skupiskach Polonii na świecie, nie sposób pominąć Francji. To właśnie tutaj, szczególnie w okresie zaborów, osiedlało się wielu wybitnych Polaków, między innymi Adam Mickiewicz, Fryderyk Chopin czy Maria Skłodowska-Curie. Zarówno ceniony kompozytor, jak i dwukrotna laureatka Nagrody Nobla są pochowani w Paryżu. We Francji mieszka ok. miliona osób polskiego pochodzenia. Francuska Polonia uznawana jest za jedną z najstarszych i największych na świecie. Polacy w Kanadzie Polacy stanowią jedną z najliczniejszych mniejszości narodowych w Kanadzie. W Państwie Klonowego Liścia mieszka, podobnie jak we Francji, ok. miliona naszych rodaków. Największym skupiskiem Polonii jest Toronto – największe kanadyjskie miasto i stolica prowincji Ontario. W 2011 roku – według danych Kanadyjskiego Urzędu Statystycznego – niemal 80 tysięcy torontończyków mówiło po polsku. Polacy w Wielkiej Brytanii Wielka Brytania przez lata była głównym kierunkiem emigracji Polaków. Liczba naszych rodaków na Wyspach z roku na rok stale maleje. Wszystko dlatego, że w 2016 r. Brytyjczycy opowiedzieli się za wyjściem z Unii Europejskiej. W 2021 r. w Zjednoczonym Królestwie mieszkało ponad 743 tys. osób mających polskie obywatelstwo. Dla porównania w 2001 r. Wielką Brytanię zamieszkiwało ponad 57 tysięcy osób urodzonych nad Wisłą, a w 2011 – przeszło pól miliona. Polacy są drugą (po Hindusach) najliczniejszą mniejszością narodową. Wjazd do Wielkiej Brytanii utrudniony. Wymagany jest nowy dokument Od 2021 roku wjazd do Wielkiej Brytanii jest możliwy wyłącznie na podstawie ważnego paszportu. Turystów czekają jednak spore zmiany w tej kwestii, o czym poinformował tamtejszy rząd. Polacy w Argentynie Polskę i Argentynę dzieli niemal 13 tysięcy kilometrów. Ale to właśnie w tym drugim co wielkości państwie Ameryki Południowej żyje ponad 100 tys. naszych rodaków. Niektóre źródła podają nawet liczbę 200–300 tys. Szacuje się, że pierwsi Polacy pojawili się w tej części świata w XIX wieku i byli to najprawdopodobniej uczestnicy wojen napoleońskich. Polscy żołnierze wspierali także siły argentyńskie w wojnie z Paragwajem w latach 1864–1870. Od 1995 roku w Argentynie – jako jedynym kraju na świecie – obchodzone jest święto narodowe Día del Colono Polaco, czyli Dzień Osadnika Polskiego – upamiętniający pierwszych Polaków, którzy dotarli na argentyńską ziemię. Polacy w Australii W 2016 roku w Australii żyły 182 tysiące Polaków. Najwięcej naszych rodaków mieszkało wówczas w stanie Wiktoria (56,6 tys.), Nowa Południowa Walia (52,5 tys.), Queensland (26,8 tys.), Australii Zachodniej (20,7 tys.) i Australii Południowej (18,7 tys.). Polacy na Litwie i Białorusi Polacy są najliczniejszą mniejszością narodową na Litwie. W 2021 roku kraj naszych północnych sąsiadów zamieszkiwało 183 tysiące osób o polskich korzeniach, co stanowi prawie 7% ogółu społeczeństwa. Liczne skupiska Polonii znajdują się także na sąsiadującej z Polską Białorusią, gdzie może mieszkać nawet milion Polaków. Jest to druga, po Rosjanach, mniejszość narodowa w tym kraju. Niestety, ze względu na antypolską politykę Alaksandra Łukaszenki, Polacy na Białorusi coraz częściej są represjonowani i prześladowani przez władzę w Mińsku. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Oto najpiękniejsze jeziora świata. Ich widok zapiera dech w piersiach
Najpiękniejsze jeziora świata to prawdziwe cuda natury, które nie tylko zachwycą oko, ale dostarczą też niezwykłych wrażeń. Wulkaniczne, polodowcowe, solne, a nawet wypełnione wrzącą siarką.
W tym artykule: Najpiękniejsze jeziora świata: Australia, Europa, Ameryka Północna Najpiękniejsze jeziora świata: Azja, Ameryka Południowa, Nowa Zelandia Najpiękniejsze jeziora świata mogą być inspiracją do zaplanowania kolejnych podróży. Sprawdź, które z nich warto zobaczyć na żywo. Te jeziora wyróżniają się nie tyle swoimi rozmiarami, co kolorami. Różowy czy zielony? Światowe jeziora uważane za najpiękniejsze, przedstawiają całą paletę barw. Najpiękniejsze jeziora świata: Australia, Europa, Ameryka Północna Pink Lake – Australia W zachodniej Australii, w regionie Golden Outbacki, 3 km od miasta Esperance, znajduje się solne jezioro, które w odpowiednich warunkach pogodowych zmienia odcień wód w delikatnie różowy i fioletowy. Swój niezwykły kolor zawdzięcza wysokiemu stężeniu glonów i bakteriom, które, aby zapewnić sobie przetrwanie, produkują odpowiedni barwnik (beta-karoten). Wyjątkowa kolorystyka wód nie jest jedynym wyróżnikiem jeziora. Pink Lake to również miejsce będące skupiskiem ogromnej ilości mało znanego Europejczykom ptactwa, np. sieweczek czarnogłowych i szydłodziobów. Warto również dodać, że aż 99 proc. soli znajdującej się w jeziorze jest wykorzystywana do produkcji soli spożywczej. Jeziora Plitwickie – góry Mała Kapela (Chorwacja) 16 jezior krasowych tworzy najstarszy Park Narodowy w Chorwacji. Połączone są ze sobą licznymi wodospadami, położonymi na różnych wysokościach (od 503 m n.p.m. do 636 m n.p.m.). Woda w zbiornikach mieni się wieloma kolorami: od przezroczystości po intensywny turkus, którego zasługą jest znajdujący się na dnie węglan wapnia. Odcienie szarości, żółci i zieleni zawdzięczamy promieniom słonecznym, minerałom i pływającym w głębinach stworzeniom. Okolice jezior porośnięte są lasem bukowym, w którym rośnie blisko 1100 gatunków roślin. To prawdziwy cud chorwackiej natury. Park wpisany został na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Morning Glory Pool – Yellowstone (USA) To słynne gorące źródła znajdujące się na terenie Parku Narodowego Yellowstone. Ich temperatura sięga nawet do 70 stopni Celsjusza. Niebieskawy kolor wody jest wynikiem obecnych na dnie sinic. Pozostałe, czerwone, pomarańczowe i żółte barwy powstały wskutek działań człowieka. Turyści, wrzucając monety i śmieci do basenu, zablokowali otwory wentylacyjne. To doprowadziło do rozwoju kolejnych bakterii, które na powierzchni wody pozostawiają kolorowe pierścienie. Najpiękniejsze jeziora świata: Azja, Ameryka Południowa, Nowa Zelandia Magiczne wody na wyspie kwiatów – Flores (Indonezja) Na indonezyjskiej wyspie Flores znajduje się wulkan Kelimutu, a w jego kraterze leżą trzy jeziora, które w zależności od pory roku zmieniają swoje barwy. Jezioro „Starych ludzi” pozostaje najczęściej błękitne, natomiast „Młodych mężczyzn i dziewcząt” oraz „Zaczarowane” zmieniają swoje kolory na zielony, pomarańczowy, brązowy, a nawet czerwony. Naukowcy zjawisko tłumaczą działaniami gazów wulkanicznych, które na dnie zbiornika wytwarzają reakcje chemiczne. Mieszkańcy wyspy jednak mają na ten temat inną teorię. Według okolicznych legend, miejsce to lepiej omijać z daleka, gdyż w wodnych głębinach znajdują się dusze zmarłych. Perito Moreno – Santa Cruz (Argentyna) Jezioro polodowcowe Perito Moreno to jedna z największych atrakcji turystycznych południowej Patagonii. Jego rozmiary są imponujące – ma prawie 5 km szerokości, 30 km długości, a jego wysokość miejscami sięga aż 70 m n.p.m. Niezwykły kolory wody – przezroczyste, jasnobłękitne i białe zawdzięczamy masom lodu i słońca odbijającym się na powierzchni jeziora. Warto dodać, że miejsce to jest trzecią, pod względem wielkości, rezerwą wody pitnej na świecie. Jeśli komuś nie wystarczy tylko podziwianie, może wybrać się na zorganizowany trekking po lodowcu. Diabelskie Jezioro – Wai-O-Tapu (Nowa Zelandia) Blisko miasta Rotorua, w północnej części wyspy, zlokalizowana jest jedna z największych atrakcji geotermalnych Nowej Zelandii. Znajdujące się na terenie rezerwatu, jezioro Devil’s Bath zostało naturalnie stworzone przez trwającą kilkaset lat aktywność geotermalną i wulkaniczną. Swoją barwę zawdzięcza unoszącym się na powierzchni osadom siarki i aktywnym minerałom. Jezioro paruje, wrze, wybucha i wypuszcza bąbelki. Jest niezwykle gorące (na głębokości temperatura może sięgnąć nawet 200 stopni Celsjusza) i nie pachnie najlepiej. Kąpiel w nim jest zabroniona! Warto również dodać, że obiekt znalazł się na liście „200 najbardziej surrealistycznych miejsc na świecie”. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Marmurowe jaskinie w Chile. Jak powstały fenomenalne groty z marmuru?
Majestatyczne błękitno-szare zespoły jaskiń znajdują się na granicy Chile i Argentyny. Swoją niezwykłą barwę zawdzięczają marmurowi, którego złóż w tej okolicy jest najwięcej na świecie.
W tym artykule: Jak powstały marmurowe jaskinie w Chile? Jak dojechać do marmurowych jaskiń w Chile? Marmurowe jaskinie w Chile – kiedy jechać? Co warto zobaczyć w okolicy marmurowych jaskiń? Marmurowe jaskinie w Chile uznaje się za jeden z najpiękniejszych fenomenów natury w Ameryce Południowej. Zespół jaskiń znajduje się w regionie Aisén w Patagonii, przy granicy Chile z Argentyną. Tworzą go trzy monumentalne groty skalne położone nad brzegami największego w Chile jeziora General Carrera. Więcej o najpiękniejszych jaskiniach świata piszemy również tutaj. Dwie większe z marmurowych jaskiń są znane jako: Marmurowa kaplica (hiszp. Capillas de Mármol) Marmurowa kate­dra (hiszp. Catedral de Mármol). Marmur z chilijskich jaskiń jest uznawany za jeden z najczystszych na świecie. Co ciekawe, jedna z najbardziej znanych marmurowych budowli świata – Tadż Mahal – zmaga się właśnie z odcieniem bieli. Jak powstały marmurowe jaskinie w Chile? Jaskinie objęte w 1994 roku obszarem rezerwatu przyrody tworzą formacje skalne składające się z węglanu wapnia. Powstawały przez miliony lat w wyniku działania wiatru i wody. W efekcie odsłoniły zjawiskowy marmur, który otoczony błękitem wód jeziora, robi niesamowite wrażenie na odwiedzających te okolice. Na powstawanie jaskiń ogromne wrażenie miały zmieniające się poziomy wód. Przy ich wysokim poziomie – jakieś 6000 lat temu – marmur rozpuszczał się szybciej na powierzchni wody. W rezultacie niewielkie ilości sączącej się wody przedostały się przez pęknięcia w marmurze, powodując jeszcze większe pęknięcia. Szczeliny stały się na tyle duże, że fale mogły się przedostać i wypłukać rozpuszczony materiał. Resztę roboty wykonała woda, która dodatkowo wygładziła i ukształtowała marmur. Wielowiekowy proces stworzył jaskinię i niesamowite formacje w jej wnętrzu takimi, jakie dzisiaj można podziwiać. Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką” W Maroku naukowcy natrafili na doskonale zachowane szczątki potężnego morskiego gada. Pod koniec ery dinozaurów był on niekwestionowanym królem mórz – morskim drapieżnikiem znajdującym s... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/odkryto-szczatki-gigantycznego-gada-ktory-rzadzil-morzami-wyobraz-sobie-polaczenie-smoka-z-komodo-z-zarlaczem-bialym-tyranozaurem-i-orka-eb4fcb3.jpeg" width="938" height="528" alt="Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką”" title="Odkryto szczątki gigantycznego gada, który rządził morzami. „Wyobraź sobie połączenie smoka z Komodo z żarłaczem białym, tyranozaurem i orką”" /> Jak dojechać do marmurowych jaskiń w Chile? Marmurowe jaskinie znajdują się w regionie Aisén w południowym Chile. Okolice te za sprawą wielu wysp, fiordów i lodowców mogą przypominać wybrzeże Norwegii lub Alaskę. Co ciekawe, drogą lądową łatwiej jest tu dotrzeć od strony Argentyny niż słynną chilijską autostradą Carretera Austral prowadzącą wzdłuż wybrzeża Pacyfiku. O wszystkim, co powinieneś wiedzieć przed podróżą do Patagonii, przeczytasz tutaj. Najbliższe miasto, skąd można zorganizować wyprawę do marmurowych jaskiń, to Coyhaique. Liczące nieco ponad 50 tys. mieszkańców miasteczko to niezbyt zamożna, ale dobrze zorganizowana i schludna stolica regionu. Coyhaique zostało założone dopiero w 1929 roku, co sprawia, że jest najmłodszym miastem Chile. Warto zatrzymać się tu chwilę i rozejrzeć za przewodnikiem po jeziorze General Carrera i oddalonych o 240 km jaskiniach. Z Coyhaique można też spróbować samodzielnie wyruszyć w kierunku miasteczka Puerto Río Tranquilo po zachodniej stronie jeziora General Carrera. Również tu można zatrudnić przewodnika, który pomoże zorganizować wyprawę w kierunku jaskiń. Marmurowe jaskinie zajmują obszar powierzchni 300 metrów. Aby je zobaczyć z bliska i od wewnątrz, należy wypożyczyć łódź. Do Chile najłatwiej jest polecieć samolotem. Mimo że nie ma bezpośrednich połączeń z Warszawy, do Santiago de Chile lub do Punta Arenas można się dostać z jedną przesiadką w którymś z europejskich portów lotniczych. Za bilety KLM lub Air France zapłacimy od 4 do 7 tys. złotych. Podróż, niestety, jest dość długa i może trwać ponad 20 godzin. Marmurowe jaskinie w Chile – kiedy jechać? Chociaż Chile i Patagonię można odwiedzać cały rok, w okolice marmurowych jaskiń warto się udać podczas jesieni i wiosny na półkuli południowej. W okresie letnim poziom wody w jeziorze podnosi się, co sprawia, że w okolice jaskiń nie da się dotrzeć łódką. Zimą z kolei ze względu na mróz i niewielką liczbę turystów trudno jest znaleźć na miejscu przewodnika, który podejmie się zorganizowania wyprawy do jaskiń. Pogoda w Patagonii jest trudna do przewidzenia. Dlatego zawsze zaleca się zabranie płaszcza lub wiatrówki, szczególnie jeśli w planach ma się zwiedzanie jaskiń. Co warto zobaczyć w okolicy marmurowych jaskiń? Park Narodowy Laguna San Rafael – można tu zobaczyć fantastyczne wręcz lodowce, których wody spływają wprost dla Pacyfiku. Sama laguna San Rafael jest oddalona o 200 km od miasta Puerto Chambuco. Aby tam dotrzeć, należy pokonać kilkanaście przesmyków między wyspami archipelagu a wybrzeżem Patagonii. Rezerwat narodowy Cerro Castillo – ten jeden z najpiękniejszych parków krajobrazowych w tej części Chile porastają bukowe lasy. Za rezerwatem wyłaniają się majestatyczne góry bazaltowe Castillo. Od południa granicę obszaru wyznaczają z kolei lodowce. Przez teren rezerwatu przechodzi pieszy szlak. Na jego trasie znajdują się pensjonaty i kempingi. Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska". Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów w technologiach. Miłośnik tenisa i europejskich stolic.
Patagonia rośnie o 4 cm rocznie. To efekt szybkiego topnienia pola lodowego. Co to oznacza dla świata?
Badania sejsmiczne wykazały, że proces wypiętrzania w Patagonii nabrał gwałtownie szybkiego tempa. Wszystko dlatego, że pole lodowe topnieje w tempie dużo szybszym niż dotychczas szacowano.
W tym artykule: Topniejące lodowce przyspieszają procesy tektoniczne ziemi Pomiary sejsmiczne ujawniły lukę tektoniczną sprzed 18 milionów lat Materiał, który odnaleziono pod powierzchnią mógł przyczynić się do roztapiania lodowca Topniejące lodowce mają wpływ na podnoszenie poziomu mórz na świecie Naukowcy z Washington University w St. Louis wraz z sejsmologami Douglasem Wiensem oraz Robertem Brookingsem przeprowadzili jedno z pierwszych badań sejsmicznych w Andach. Ich prace zostały opublikowane na łamach czasopisma "Geophysical Research Letters". Badacze odkryli związek pomiędzy topnieniem lodu w Patagonii, a bardzo szybkim procesem wypiętrzenia skał i ruchów tektonicznych. Topniejące lodowce przyspieszają procesy tektoniczne ziemi – Różnice w wielkości lodowców w połączeniu ze strukturą płaszcza Ziemi, którą zaobserwowaliśmy w naszym badaniu, powodują bardzo szybki proces orogenezy w tym regionie – przekazała geofizyczka Hannah Mark z instytutu Woods Hole Oceanographic, która kierowała badaniami. W najnowszym Travelerze obieramy kierunek na Islandię. Zainspiruj się i ruszaj na poszukiwania zorzy polarnej Nowy, marcowy Traveler już w sprzedaży. Temat numeru to Islandia – kraina ognia i lodu. Zajrzymy też między innymi na Kubę, Wyspy Owcze i do Borów Tucholskich. – Kiedy pole lodowe topnieje, ziemia, która kiedyś znajdowała się pod jego powierzchnią, nagle wznosi się, ponieważ nie jest już obciążona olbrzymim ciężarem grubej pokrywy lodowej – dodaje uczona. Pomiary sejsmiczne ujawniły lukę tektoniczną sprzed 18 milionów lat Naukowcy odkryli lukę w płytach tektonicznych, która utworzyła się ok. 18 milionów lat temu. Dotychczas znajdowała się pod olbrzymimi połaciami lodu. Teraz, kiedy lód topnieje, ta luka napędza bardzo szybkie wypiętrzenia się skał w Patagonii. To oznacza, że ziemia zaczyna się podnosić. NASA zakończyła 6-letnią misję na Grenlandii. Co nowego wiemy o topnieniu lodowców? Nie wszystkie modele klimatyczne uwzględniają jeden z najważniejszych czynników przyspieszających topnienie lodowców, czyli ciepłą wodą oceaniczną. Misja NASA rzuca nowe światło na zmia... Taki proces nazywa się ruchem izostatycznym. Badacze przyznają, że zazwyczaj trwa on tysiące lat. W przypadku Patagonii zaobserwowano, że ma to miejsce na przestrzeni zaledwie kilku dekad. Uczeni zbadali, że topiące się północne i południowe pola lodowe Patagonii spowodowały “podnoszenie” poziomu ziemi o 4 centymetry rocznie. Materiał, który odnaleziono pod powierzchnią mógł przyczynić się do roztapiania lodowca W trakcie najnowszych badaniach naukowcy zarejestrowali dane sejsmiczne wokół pola lodowego Patagonii, które rozciąga się wzdłuż Andów w południowych Chile i Argentynie. Następnie stworzyli mapę tego, co znajduje się pod jego powierzchnią. Kiedy porównali swoje dane z pomiarami z lokalnych stacji sejsmologicznych, okazało się, że luka w płycie tektonicznej, która znajduje się ok. 100 km pod powierzchnią Patagonii, umożliwia przepływ gorącego, mniej lepkiego materiału. Powstała „Mapa skarbów Antarktydy”. Ma wskazywać położenie 300 tys. cennych meteorytów Naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Delfcie w Holandii wykorzystali sztuczną inteligencję do stworzenia „mapy skarbów Antarktydy”. Na mapie wskazano strefy, w których z dużym prawdopodo... – Jego struktura wpływa na topienie się lodu. Postępuje ono znacznie szybciej niż zwykle – mówi Douglas Wiens. – To wyjaśnia, dlaczego nasze pomiary wykazały tak duży poziom wypiętrzania w związku z topnieniem lodu – dodaje. Topniejące lodowce mają wpływ na podnoszenie poziomu mórz na świecie Co ciekawe, naukowcom udało się również zaobserwować, że wokół luki tektonicznej prędkość fal sejsmicznych jest o ok. 8 procent mniejsza niż średnia światowa. Uczeni sugerują, że ta anomalia mogła w pewnym stopniu stopniu przyczynić się do przyspieszenia topnienia pola lodowego w Patagonii. Badacze przypominają, że pola lodowe Patagonii są w czołówce, jeśli chodzi o prędkość topnienia. Naukowcy od lat ostrzegają, że topniejące lodowce mają bardzo duży wpływ na podnoszenie poziomu mórz na świecie, co będzie w przyszłości skutkowało gwałtownymi powodziami. Szacuje się, że wiele miast przybrzeżnych może za kilkadziesiąt lat po prostu zatonąć. Źródło: Geophysical Research Letters
Naukowcy odnaleźli zupełnie nowy gatunek dinozaura „bez rąk”. W jaki sposób zdobywał pożywienie?
Paleontolodzy znaleźli czaszkę tego niezwykłego dinozaura w Argentynie. Prawdopodobnie żył ok. 70 milionów lat temu i jest spokrewniony z abelizaurami.
W tym artykule: Nowy rodzaj dinozaura „bez rąk” jest spokrewniony z abelizaurami Najnowsze odkrycie pomaga jeszcze lepiej zrozumieć historię dinozaurów na terenach Argentyny Teropody nie potrzebowały przednich kończyn, żeby stać się niebezpiecznymi drapieżnikami Nowy rodzaj dinozaura został nazwany Guemesia ochoai. Paleontolodzy odnaleźli go w formacji Los Blanquitos, w prowincji Salta. Naukowcy twierdzą, że jest bardzo blisko spokrewniony z rodziną abelizaurów z kladu teropodów. O najnowszym odkryciu poinformowano na łamach magazynu "Journal of Vertebrate Paleontology". W badania zaangażowani byli naukowcy z argentyńskiego Universidad Maimónides oraz Muzeum Historii Naturalnej w Londynie. Nowy rodzaj dinozaura „bez rąk” jest spokrewniony z abelizaurami Abelizaury były mięsożernymi dinozaurami, które poruszały się na dwóch nogach. U większości znanych nauce przedstawicieli, kończyny górne stanowiły narządy szczątkowe. Zazwyczaj zwierzęta te osiągały od 5 do 9 metrów długości. Paleontolodzy, którzy odnaleźli czaszkę G. ochoai twierdzą, że chociaż bardzo przypomina abelizaura, prawdopodobnie jest to zupełnie nowy gatunek. Chodzi przede wszystkim o dwie różnice. Niesamowite odkrycie australijskich paleontologów. Odnaleźli prehistorycznego krokodyla, który przed śmiercią zjadł dinozaura Naukowcy odnaleźli nowy gatunek krokodyla z okresu kredowego. W jego żołądku znajdowały się szczątki młodego dinozaura, który był jego ostatnim posiłkiem. Po pierwsze, G. ochoai nie miał rogów na głowie, co było cechą charakterystyczną między innymi karnozaura i aukazaura. Z kolei mażungazaur i radżazaur miały pojedynczy wystający do góry jeden róg. Naukowcy są zdania, że pozbawiony przednich kończyn drapieżnik był w innym stadium ewolucji i nie wytworzył jeszcze tych wyrostków kostnych. Po drugie, nowy gatunek dinozaura został odnaleziony w północnej Argentynie. Jeszcze nigdy nie odnaleziono żadnego abelizaura w tym regionie. Paleontolodzy przekonują, że gady te zamieszkiwały głównie Patagonię 70 milionów lat temu. Do tej pory naukowcom udało się opisać 35 rodzajów abelizaurów w tym regionie. Najnowsze odkrycie pomaga jeszcze lepiej zrozumieć historię dinozaurów na terenach Argentyny Wykopanie skamieniałości G. ochoai może świadczyć o tym, że rodzina abelizaurów była jeszcze bardziej rozległa, niż nam się do tej pory wydawało. Badacze przyznają, że to niezwykłe odkrycie, ponieważ pomoże jeszcze lepiej zrozumieć historię tego obszaru, który był domem dla wielu niesamowitych stworzeń. 5 najciekawszych odkryć dotyczących dinozaurów w 2021 roku W 2021 r. dowiedzieliśmy się znacznie więcej o dinozaurach. Oto 5 najciekawszych odkryć mijającego już roku. Większość abelizaurów miało bardzo małe mózgi. W trakcie dokładnej analizy czaszki okazało się, że mózg G. ochoai był o jeszcze 70% mniejszy. Paleontolodzy nie są jednak pewni, czy ma to związek z tak dużą różnicą pomiędzy tymi dwoma gatunkami, czy mamy do czynienia z młodym osobnikiem. Teropody nie potrzebowały przednich kończyn, żeby stać się niebezpiecznymi drapieżnikami Poza wielkością mózgu, naukowcy zaobserwowali jeszcze jedną ciekawą cechę. G. ochoai miał z przodu czaszki rzędy małych otworów. Badacze sugerują, że taka konstrukcja kości pomagała schładzać mózg. Przez otwory przechodziły naczynia krwionośne, a płynąca przez nie nagrzana krew ochładzała się, przepływając przez skórę na głowie gada. Paleontolodzy przypominają, że teropody miały całkowicie bezużyteczne przednie kończyny. Były tak krótkie i drobne, że nie były dinozaurom do niczego potrzebne. Wyjątkiem miał być między innymi słynny Tyrannosaurus rex, czyli T-Rex, który przednie łapy wykorzystywał do chwytania ofiar, aby łatwiej mu było je ugryźć. Odkryto dinozaura, który miał wyjątkowo dziwny ogon Nowy gatunek dinozaura wyróżniał się kształtem opancerzonego ogona. Co jeszcze wiemy o nim wiemy? Nie inaczej było z abelizaurami. Drapieżniki te mogły polegać wyłącznie na swoich potężnych i silnych szczękach, które służyły im w trakcie polowań. Naukowcy liczą na to, że wkrótce uda się odnaleźć kolejne szczątki G. ochoai, które pomogą lepiej poznać ten nowy gatunek dinozaura „bez rąk”. Źródło: Journal of Vertebrate Paleontology