National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-21T08:57:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Tajemnice wzgórza Montmartre – dlaczego bazylika Sacré‑Cœur budziła kontrowersje, zanim jeszcze powstała
items: Na Ziemi stoi 2 750 000 000 budynków. W tym niezwykłym atlasie można obejrzeć je wszystkie
items: Architektura, która zachwyca. Krzywy Domek to surrealistyczna wizytówka Sopotu
items: Remont ambony ujawnił zamurowane przejście. Znalezisko w XIII-wiecznym kościele w Płocku
items: To nowy cud architektury. Najbardziej spektakularna księgarnia świata jest zawieszona nad przepaścią
items: Oto najpiękniejszy dworzec w Europie. Budowa nowej ikony trwała prawie 20 lat
items: „Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
items: Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
items: „To lustro najnowszej historii Polski” – Stadion Dziesięciolecia przez dekady był jednym z symboli Warszawy
items: Jak katastrofa uratowała jeden z warszawskich cudów architektonicznych. To jedno z najpiękniejszych miejsc w stolicy
items: Odkrycie w Kazachstanie – gigantyczne protomiasto. „Niepodobne do niczego innego, co widzieliśmy w strefie stepowej”
items: „To najdziwniejszy park w Europie” – powstał jako luksusowe osiedle mieszkaniowe
items: Czerwona cegła i symetryczne podwórka. To najpiękniejsze robotnicze osiedle w Polsce
items: W Poznaniu powstaje Muzeum Powstania Wielkopolskiego. Jego forma zaskakuje
items: Betonoza, czyli postępująca degradacja polskich miast. Jak ją zatrzymać?
items: 100 lat po śmierci Antonia Gaudiego jego dzieło bije światowy rekord. Ale to nie koniec
items: Czy epoka kamienia to tak naprawdę epoka drewna? Zachwycające konstrukcje sprzed wielu tysięcy lat
items: Dlaczego niektóre budynki wydają się nawiedzone? To nie duchy: to mózg nas straszy
items: Łowcy i zbieracze stworzyli gigantyczne kopce. „Przenieśli tyle ziemi co 140 tys. wywrotek”
items: Kilkunastometrowa wieża stała w Pompejach. Antyczny „drapacz chmur” wykryto dzięki narzędziom cyfrowym
items: Starożytny basen pełen niespodzianek. Archeologiczne odkrycie z okolic Rzymu
items: To arcydzieło architektury z Małopolski zostało Cudem Polski 2025. Nie wszyscy znają tę cerkiew
items: Tak wygląda nowoczesna archeologia. Göbeklitepe ujawnia sekrety bez kopania
items: Otwarto indyjskie megalotnisko. Ten futurystyczny port ma obsługiwać 90 mln pasażerów rocznie
items: Bóstwa, kadzidła i uzbrojeni strażnicy. Poznajcie tajemnice chińskich świątyń

Tajemnice wzgórza Montmartre – dlaczego bazylika Sacré‑Cœur budziła kontrowersje, zanim jeszcze powstała
type: item
date: 2025-12-21T08:56:40.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: francja
subject: kościoły
subject: paryż
subject: zabytki
description: Sacre Coeur to jeden z najbardziej wyjątkowych obiektów na mapie Paryża. Z jednej strony, mówimy tu o miejscu nieustającej modlitwy, które od ponad stu lat gromadzi wiernych, natomiast z drugiej – o świątyni zbudowanej na narodowej traumie i ideologicznej wojnie, która na dziesięciolecia podzieliła kraj. Jest symbolem wiary, ale także zaciętych bitew, które ukształtowały nowoczesną Francję.
encoded: Spis treści: Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Powstała niezwykła budowla Zwiedzanie Sacre Coeur Niektórzy paryżanie nazywają ten kościół „bezą”, co odnosi się do kształtu kopuły i koloru kościelnych murów. Faktem jest, że bazylika Sacre Coeur wzbudzała ogromne kontrowersje jeszcze przed rozpoczęciem prac budowlanych i to nie zmieniło się do dziś. Mówimy tu jednak o świątyni, którą każdego roku odwiedza około 11 milionów osób. Pod względem popularności wśród zabytków sakralnych, wyżej w Paryżu plasowała się jedynie katedra Notre-Dame (przed pożarem). Co poza niezwykłą, całkowicie „nieparyską” architekturą ma do zaoferowania to niezwykłe miejsce? Niezwykłą historię. Ponad 100-letnia historia Sacre Coeur Historia bazyliki Sacre Coeur jest nierozerwalnie związana z jednym z najbardziej burzliwych okresów w dziejach Francji, kiedy kraj pogrążył się w chaosie po przegranej wojnie z Prusami. Góra Męczenników i artystów Wybór miejsca pod budowę bazyliki nie był przypadkowy. Wzgórze Montmartre, czyli „Góra Męczenników”, od wieków było przesycone duchowym znaczeniem. Jak głosi legenda, to właśnie tam, w III wieku, wraz ze swoimi towarzyszami został stracony św. Dionizy, pierwszy biskup Paryża i patron Francji. Przez stulecia miejsce to było celem pielgrzymek. Na wzgórzu wzniesiono też potężne opactwo benedyktynek, które zostało zniszczone podczas Rewolucji Francuskiej. W XIX stuleciu Montmartre przeszło istotną transformację. Wiejski charakter tego miejsca, gdzie nie brakowało winnic i lokali z niskimi czynszami, zaczął przyciągać artystyczną bohemę. Wąskie, brukowane uliczki stały się domem i pracownią dla takich artystów jak Pablo Picasso, Vincent van Gogh, Henri de Toulouse-Lautrec czy Amedeo Modigliani. Tym samym, wzgórze stało się synonimem artystycznej wolności. Tak oto powstało unikatowe tło dla projektu, który miał na zawsze odmienić oblicze wzgórza. „Ślub narodowy” W 1871 roku Francja poniosła druzgocącą klęskę w wojnie z Prusami. Upadek cesarza Napoleona III, o…

Sacre-Coeur-23fec09.jpg
width: 2010
height: 1340

Na Ziemi stoi 2 750 000 000 budynków. W tym niezwykłym atlasie można obejrzeć je wszystkie
type: item
date: 2025-12-16T11:59:58.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Nauka
subject: Technologia
subject: architektura
subject: badania naukowe
subject: mapy
subject: niemcy
subject: Urbanizacja
description: GlobalBuildingAtlas to pierwsza na świecie trójwymiarowa mapa, która przedstawia wszystkie budynki na Ziemi. Dzięki niemieckim naukowcom możemy zobaczyć, jak naprawdę wygląda nasz zabudowany świat.
encoded: Naukowcy z Politechniki Monachijskiej (TUM) opublikowali GlobalBuildingAtlas – pierwszą na świecie kompletną mapę 3D pokazującą wszystkie budynki na Ziemi. Atlas zawiera dane o około 2,75 miliarda obiektów w wysokiej rozdzielczości. Po raz pierwszy przedstawia kompletny obraz środowiska zabudowanego: od metropolii po najmniejsze wioski w najodleglejszych regionach świata. Projekt powstał w oparciu o analizę zdjęć satelitarnych, gromadzonych od 2019 roku. Oferuje rozdzielczość nawet trzydziestokrotnie wyższą, niż wcześniejsze globalne mapy budynków. Co pokazuje Global Building Atlas? Każdy budynek został odwzorowany jako model 3D o maksymalnej rozdzielczości 3x3 metry. To pozwala precyzyjnie określić jego położenie, wysokość, objętość oraz relacje przestrzenne z sąsiednią zabudową. 97% budynków przedstawiono w standardzie LoD1, czyli w formie uproszczonych brył, odzwierciedlających podstawową geometrię i wysokość. Dzięki temu badacze mogą analizować nie tylko powierzchnię zabudowy, lecz także jej realną skalę przestrzenną, czyli faktyczną objętość infrastruktury. Zabudowany świat, jakiego nie widzieliśmy Autorzy atlasu podkreślają, że dane 3D dają znacznie dokładniejszy obraz urbanizacji i warunków życia niż tradycyjne mapy dwuwymiarowe. W atlasie wprowadzono nowy wskaźnik analityczny: objętość budynków na mieszkańca. Pozwala on w nowy sposób porównywać poziom rozwoju infrastruktury oraz nierówności społeczno-ekonomiczne między regionami świata. Obszary zamożniejsze charakteryzują się większą kubaturą zabudowy na osobę, większymi mieszkaniami i lepszą infrastrukturą, natomiast regiony uboższe – gęstą, niską zabudową i ograniczoną przestrzenią życiową. Zastosowania atlasu: od urbanistów po organizacje humanitarne GlobalBuildingAtlas jest projektem otwartym i publicznie dostępnym. Użytkownicy mogą przeglądać mapę online, przybliżać widok do poziomu pojedynczego budynku, wyszukiwać adresy oraz pobrać kod źródłowy. Atlas może być używany np. przez rządy państw, urbanistó…

GlobalBuildingAtlas-de404c3.jpg
width: 1920
height: 1080

Architektura, która zachwyca. Krzywy Domek to surrealistyczna wizytówka Sopotu
type: item
date: 2025-12-07T10:29:55.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: atrakcje turystyczne
subject: pomorze
subject: sopot
subject: trójmiasto
description: Krzywy Domek wywołuje różne reakcje. Wielu obserwujących wprawia w zdumienie, u innych wywołuje autentyczny zachwyt, a u niektórych – odrazę. Ta niezwykła konstrukcja stanowi architektoniczną zagadkę. Czy jest jedynie kapryśną fanaberią? A może postmodernistycznym arcydziełem lub budowlą skalkulowaną na przyciągnięcie turystów? Bez względu na postrzeganie, słynny Krzywy Domek jest jedną z największych atrakcji w mieście, które przecież ma naprawdę dużo do zaoferowania. A to mówi samo za siebie.
encoded: Spis treści: Kontrowersyjna abstrakcja w turystycznym sercu Sopotu Najdziwniejszy budynek świata Wizjonerzy i ich dzieło Tętniące życiem wnętrze Przemierzając „Monciak”, czyli główny deptak Sopotu, można niemal poczuć ducha kurortu z przełomu XIX i XX wieku. Eleganckie, historyczne kamienice, szum pobliskiego Bałtyku i gwar rozmów tworzą atmosferę nadmorskiej elegancji. W tym uporządkowanym krajobrazie nagle pojawia się coś, co zdaje się przeczyć prawom fizyki i logiki. To Krzywy Domek, budynek, który nie stoi, a zdaje się płynąć, falować i drżeć w letnim słońcu. Wygląda jak odbicie w krzywym zwierciadle, surrealistyczna wizja przeniesiona wprost z kart baśni do serca tętniącego życiem miasta. Kontrowersyjna abstrakcja w turystycznym sercu Sopotu Obiekt, o którym mowa, wznosi się na narożniku ulic Bohaterów Monte Cassino i Haffnera w Sopocie. To najbardziej uczęszczany punkt na mapie miasta i nic dziwnego. Mówimy tu przecież o deptaku, który prowadzi prosto do słynnego molo. Krzywy Domek jest częścią nowoczesnego centrum handlowego. Powstał w latach 2003–2004 i od razu stał się symbolem kreatywnego i odważnego Sopotu, ale także ikoną kontrowersji. Percepcja budynku od samego początku była spolaryzowana. Mówi się, że ma on tylu samo zwolenników, co przeciwników. Krytycy zarzucają mu, że nie pasuje do otaczającej przestrzeni, zaburzając historyczny charakter kurortu. Dla niektórych jest architektonicznym „koszmarem” i przykładem kiczu. Potoczna nazwa – „Pijany Domek” – odzwierciedla skojarzenia, jakie budzi jego chwiejna forma. Z drugiej strony, wielu mieszkańców i turystów docenia oryginalność budowli. Najdziwniejszy budynek świata Międzynarodową sławę Krzywy Domek zyskał w dużej mierze dzięki rankingowi opublikowanemu przez portal „Village of Joy”, który umieścił go na pierwszym miejscu listy 50 najdziwniejszych budynków świata. To wyróżnienie było wielokrotnie powielane przez media na całym świecie, w tym przez stacje BBC i CNN. Krzywy Domek jest często wymieniany …

krzywy-domek-014237a.jpg
width: 2087
height: 1400

Remont ambony ujawnił zamurowane przejście. Znalezisko w XIII-wiecznym kościele w Płocku
type: item
date: 2025-12-02T12:47:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: kościoły
subject: mazowsze
subject: odkrycia archeologiczne
description: Remont w kościele pw. św. Dominika w Płocku przyniósł zaskakujące efekty. Pod współczesnymi warstwami tynku odsłonięto zamurowane przejście oraz symbole na ścianach. Czego jeszcze nie wiemy o tej jednej z najstarszych ceglanych budowli na Mazowszu?
encoded: Ta świątynia z pewnością skrywa wiele zagadek. Kościół pw. św. Dominika w Płocku (tzw. kościół „na Górkach”) powstał w XIII wieku. Budynek wzniesiono z cegły. Do naszych czasów zachowały się najstarsze części murów od strony północnej w prezbiterium i w portalu. Być może jest to najstarsza zachowana ceglana budowla na Mazowszu. Czas na remont! Zabytkowe budowle podlegają ochronie konserwatorskiej. W ostatnim czasie w kościele pw. św. Dominika prowadzono prace techniczne przy ambonie. Pochodzi ona z późniejszej, bo późnobarokowej fazy istnienia świątyni. W czasie remontu oczyszczono powierzchnię ambony, uzupełniono ubytki oraz odtworzono brakujące elementy. Jednak nawet przy tak niewielkim zakresie prac w obiektach zabytkowych dochodzi często do ciekawych odkryć. Tak też było i tym razem. Zamurowane przejście – jedno ze „znalezisk” „Warto wspomnieć, że w trakcie prowadzonych prac doszło do kilku odkryć. Podczas demontażu współczesnych stopni prowadzących na ambonę odkuto fragmenty tynku, pod którym ukazał się wątek ceglany sugerujący zamurowane przejście na ambonę. Kolejnym odkryciem były znajdujące się na fragmentach pierwotnego tynku znaki wykonane czarnym konturem” – czytamy w mediach społecznościowych Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Ten kościół z pewnością warto odwiedzić. Wewnątrz zobaczymy nie tylko ołtarz i ambonę w stylu rokokowym z połowy XVIII w., ale też krucyfiks z XVIII w. Uwagę zwraca również marmurowa chrzcielnica z 1. połowy XVIII wieku wykonana w stylu barokowym. Z kolei drewniana dzwonnica położona obok kościoła powstała po II wojnie światowej. Za jej wzór posłużyła konstrukcja, która stałą w tym miejscu 200 lat wcześniej. Do podobnych, zagadkowych odkryć dochodzi często w czasie remontów zabytkowych budowli. Kilka tygodni temu w czasie prac związanych z naprawą zapadającej się posadzi w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku natknięto się na pochówek czeskiego arcybiskupa Arnoszta z Pardubic, który, choć nie …

ambona-019e36c.png
width: 1575
height: 1050

To nowy cud architektury. Najbardziej spektakularna księgarnia świata jest zawieszona nad przepaścią
type: item
date: 2025-11-29T12:45:13.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: chiny
subject: książki
description: Choć czytanie książek z roku na rok traci na popularności, wciąż nie brakuje osób, które cenią zapach papieru i możliwość całkowitego zanurzenia się w literackim świecie. Z myślą o nich powstają coraz bardziej niezwykłe księgarnie – od tych ukrytych w zabytkowych kościołach, po te mieszczące się w dawnych teatrach. Najbardziej spektakularna z nich została otwarta zaledwie kilka miesięcy temu i już uchodzi za prawdziwy cud architektury.
encoded: Na świecie nie brakuje imponujących księgarni, które same w sobie stały się atrakcjami turystycznymi. Przykładowo w Buenos Aires miłośnicy literatury mogą kupować książki w przekształconym teatrze El Ateneo Grand Splendid, z kolei w Maastricht — w ponad 700-letnim kościele dominikańskim. W maju 2025 roku do grona tych unikatowych miejsc dołączyła jednak księgarnia absolutnie wyjątkowa, która powstała w samym sercu chińskiego leju krasowego. Tu futurystyczna architektura spotyka się z monumentalnym krajobrazem. Nic dziwnego, że już po kilku miesiącach od otwarcia uznano ją za najbardziej spektakularną księgarnię świata. Spektakularna księgarnia zawieszona na klifie Nowa księgarnia, zbudowana na skraju 326-metrowego leja krasowego Mianhua w północnym Guangxi, stała się jednym z najbardziej niezwykłych projektów architektonicznych otwartych dla zwiedzających w 2025 roku. Jej konstrukcję umieszczono bezpośrednio na skalnej ścianie, co wymagało skomplikowanych prac i wielomiesięcznego przygotowania. Ponieważ krasowe klify są strome i wyjątkowo kruche, inżynierowie musieli zastosować specjalne metody stabilizacji oraz tworzyć platformy robocze zawieszone nad przepaścią. Jak wspomina twórca projektu, He Zhijian, cały proces przypominał „akrobacje na klifie”. Najpierw powstawały dolne podpory, później montowano górną konstrukcję, a na końcu demontowano tymczasowe rusztowania. Efekt końcowy robi ogromne wrażenie. Wzdłuż skalnej ściany rozmieszczono ponad 10 tysięcy książek, tworząc „kanion wiedzy” o długości 150 metrów i wysokości około 10 metrów. W ciągu dnia półki wtapiają się w otoczenie, natomiast nocą – dzięki ledom – rozświetlają klif niczym świetlista wstęga. To połączenie surowej natury z minimalistyczną architekturą z drewna i szkła sprawia, że obiekt wygląda niczym zawieszony w powietrzu pawilon. Jednym z najbardziej spektakularnych elementów jest szklana podłoga, przez którą można zobaczyć dno ogromnego leja krasowego. To jednak nie wszystko, ponieważ miejsce zach…

IMG0665-fb90929.jpeg
width: 5616
height: 3744

Oto najpiękniejszy dworzec w Europie. Budowa nowej ikony trwała prawie 20 lat
type: item
date: 2025-11-28T12:48:17.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: belgia
subject: kolej
subject: nagrody
description: Dla tego budynku warto pojechać do Belgii. W Mons, po wielu latach budowy, ukończono dworzec autorstwa jednego z najsłynniejszych współczesnych architektów: Santiago Calatravy. Choć to budynek nowy, już staje się ikoną europejskiej architektury – właśnie został uznany za jeden na najpiękniejszych dworców świata.
encoded: Dworzec jest modernizacją głównej stacji kolejowej w mieście Mons, w regionie Hainaut w Belgii. Choć jego wyjątkowy projekt był od dawna znany, a budowa ciągnęła się 20 lat – dopiero teraz, po ostatecznym ukończeniu, zbiera laury i zyskuje zasłużoną sławę. Właśnie trafił na listę siedmiu najpiękniejszych dworców świata 2025, otrzymując prestiżową nagrodę architektoniczną Prix Versailles. Nowa architektoniczna perła Belgii Projekt architekta z Hiszpanii, Santiago Calatravy, wygrał konkurs w 2006 r., proponując „monumentalny most” łączący historyczne centrum Mons z nową dzielnicą Grands Prés. Jego sercem jest centralna galeria o długości 165 m i wysokości 15 m, biegnąca ponad torami, pełniąca funkcję zarówno łącznika, jak i ważnego miejskiego pasażu. Jak zwykle w przypadku projektów Calatravy, budynek jest ażurowy, biały i pełen światła. Konstrukcja jest podzielona stalowymi żebrami, z dużymi przeszkleniami, akcentami z drewna i kamiennymi posadzkami. Naturalne światło dociera tu niemal wszędzie. Cały obiekt działa jako węzeł transportowy z 7 peronami kolejowymi, 29 stanowiskami autobusowymi, parkingiem podziemnym, miejscami dla rowerów i taksówek. Co wyróżnia projekt Calatravy? Projekt kładzie nacisk na dostępność: zastosowano windy, schody ruchome, prowadnice dotykowe i czytelne oznakowanie. Wokół dworca powstały nowe przestrzenie miejskie, w tym aż 12 000 m kw. terenów publicznych, co wpisuje stację w szerszy proces odnowy miasta – a Mons jest miastem dość małym. Choć początkowy budżet wynosił 37 mln euro, ostateczny koszt wzrósł ponad dziesięciokrotnie i sięgnął ok. 480 mln. Budowa trwała niemal dwie dekady, a oficjalne udostępnienie pasażerom nastąpiło 31 stycznia 2025 r. Od tego czasu dworzec zyskuje coraz większą sławę i zgarnia nagrody. Kim jest Santiago Calatrava? Santiago Calatrava to hiszpański architekt słynący z futurystycznych, rzeźbiarskich konstrukcji inspirowanych naturą. Jego realizacje wyróżnia lekkość, ekspresyjna geometria i wykorzystanie naturaln…

santiago-calatrava-gare-de-mons-belgia-172da90.jpg
width: 2364
height: 1577

„Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
type: item
date: 2025-11-25T12:50:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: architektura
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: szkocja
description: Z lotu ptaka wygląda jak olbrzymi celtycki krzyż. Tworzy go kilkadziesiąt smukłych kamieni. To jeden z najbardziej enigmatycznych zabytków archeologicznych Wielkiej Brytanii. Poznajcie Calanais w Szkocji. Warto odwiedzić to miejsce w najbliższym czasie, bo szykują się tam olbrzymie zmiany.
encoded: Najsłynniejszą megalityczną konstrukcją świata jest bez wątpienia Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Ten krąg kamienny powstał około 2600–2500 lat p.n.e. W rzeczywistości zabytek ten tworzą dwa rzędy kręgów – ten bardziej wewnętrzy składa się z trylitów – w ten sposób określa się konstrukcje zbudowaną z trzech głazów: dwóch pionowych i trzeciego ułożonego poziomo. Jednak w czasach neolitu powstało zdecydowanie więcej podobnych konstrukcji. Słyną z nich wyspy brytyjskie. Jedną z najbardziej spektakularnych budowli tego typu jest, obok Stonehenge, Calanais na wyspie Lewis w Szkocji. Biletowane święte miejsce Do tej pory Calanais na wyspie Lewis na szkockich Hebrydach było dostępne dla zwiedzających nieodpłatnie. O miejsce to troszczy się od lat organizacja Historic Environment Scotland. Obok znajduje się centrum turystyczne, w którym można więcej dowiedzieć się o zabytku oraz niezbędna infrastruktura. Jednak te udogodnienia właśnie zamknięto. Trwa wielka przebudowa. A po niej wstęp do Calanais będzie biletowany. Jak wyjaśnia Historic Environment Scotland, wprowadzenie opłaty za wstęp wesprze długoterminową, zrównoważoną przyszłość zabytku, poprawi wrażenia zwiedzających i pomoże w ochronie dziedzictwa kulturowego na Hebrydach Zewnętrznych. Taką decyzję poprzedziły szerokie konsutacje społeczne wśród lokalnej ludności. Warto zaznaczyć, że wstęp na teren tego stanowiska archeologicznego po wprowadzonych zmianach będzie nadal darmowy dla miejscowych. Kiedy będzie wprowadzona opłata? Na stronie zabytku widnieje informacja o że zamknięcie centrum dla zwiedzających przewidziano do 2026 roku. Może to oznaczać, że nadal jest trochę czasu na bezpłatną wizytę. Calanais – „Stonehenge północy” Co prawda Calanais jest mniejsze od Stonehenge, to jednak robi spore wrażenie. Należy podkreślić, że powstało kilkaset lat przed brytyjskim kręgiem kamiennym, a poza tym w bardziej odosobnionym miejscu – na wyspie Lewis na północno-zachodnich krańcach Europy. Budowla powstała stopniowo: I faza…

calanais-65c3a4f.jpg
width: 5184
height: 3456

Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
type: item
date: 2025-11-24T10:21:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: egipt
subject: historia
subject: historia egiptu
subject: piramidy
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Jak naprawdę Egipcjanie zbudowali piramidy? Teorii było wiele. Najstarsze znane nam źródła pisane dotyczące ich wznoszenia powstały ponad 2000 lat po faraonach. Na szczęście rąbka tajemnicy uchyla nam archeologia.
encoded: W tym artykule: Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Z czego zbudowane są piramidy? Na czym polegał proces budowy piramidy? Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Dlaczego budowano piramidy? Ciekawostki o piramidach Wymieniając osiągnięcia starożytnych Egipcjan, w pierwszej kolejności należy wskazać piramidy. Dzieła dawnej architektury imponują do dziś, bo nawet z wykorzystaniem współczesnych technologii budowa takich obiektów byłaby niemałym przedsięwzięciem. W starożytności stanowiła więc wyzwanie niemal niemożliwe do zrealizowania, a jednak mieszkańcy krainy nad Nilem zdołali mu podołać. Piramidy odzwierciedlały zaawansowanie egipskiej cywilizacji, a jednocześnie napędzały jej rozwój. Nie można bowiem nie wspomnieć, że w tym czasie znacząco rozwinęła się wiedza matematyczna, powstawały traktaty medyczne, a rzeźba wkroczyła na nowy poziom. Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Na początku wypada wyjaśnić, kim właściwie byli budowniczowie piramid. Przez długie lata panował pogląd, że do pracy przy wznoszeniu potężnych budowli angażowano niewolników – jeńców wojennych, nisko urodzonych mieszkańców Egiptu i przestępców dla których praca przy piramidach była formą kary za przewinienia. W kulturze masowej utrwalił się obraz nieszczęśników zmuszanych do katorżniczej pracy i nadzorców, którzy nie szczędzili im bata. Prawda jest jednak zupełnie inna. Budowniczowie piramid byli wolnymi ludźmi – robotnikami, którzy za swoją pracę otrzymywali godziwe wynagrodzenie. Władcy dbali o to, by ciężko pracujący mężczyźni mieli siłę do realizacji swoich zadań, toteż na plac budowy dostarczali wysokiej jakości żywność. To nie przesada. Robotnik pracujący przy piramidach jadł lepiej niż przeciętny Egipcjanin, trudniący się inną profesją. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/piramida-cheopsa-zostanie-przeskanowana-kosmicznymi-promieniami-czy-poznamy-prawde-o-tajemniczych-komnatach11350813-4f4d97d.webpPiramidy w Gizie / fot. Ratnakorn Piyasirisorost Budowniczowie pr…

Jak-budowano-piramidy-3ec63e5.jpg
width: 4141
height: 2761

„To lustro najnowszej historii Polski” – Stadion Dziesięciolecia przez dekady był jednym z symboli Warszawy
type: item
date: 2025-11-22T13:31:13.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: architektura
subject: stadiony
subject: warszawa
description: Stadion Dziesięciolecia nie był jedynie obiektem sportowym. W szerszym kontekście betonowy kolos był czymś w rodzaju lustra, w którym odbijały się wszystkie ideologiczne i ekonomiczne wstrząsy i zawirowania drugiej połowy XX stulecia. Narodził się jako symbol nowej, socjalistycznej Polski, powstającej z ruin II wojny światowej. Finalnie, przeistoczył się w chaotyczne, tętniące życiem wcielenie burzliwej transformacji ustrojowej i „dzikiego” kapitalizmu lat 90.
encoded: Spis treści: Narodziny kolosa Stadion Dziesięciolecia jako arena chwały propagandy i dramatu Zmierzch stadionu i narodziny bazaru Monumentalny stadion powstał dosłownie na gruzach zrównanej z ziemią Warszawy. Ta decyzja miała symbolizować przezwyciężenie wojennej traumy i budowę świetlanej przyszłości pod nowym ustrojem. Kilka dekad później, gdy wspaniały niegdyś obiekt popadł w ruinę, jego podupadła struktura stała się gruntem dla odradzającego się polskiego kapitalizmu w swojej najpierwotniejszej, nieuregulowanej formie. Narodziny kolosa Decyzję o wzniesieniu w odbudowanej stolicy reprezentacyjnego stadionu narodowego władze PRL-u podjęły już na początku lat 50. XX wieku. Tak jak projekty realizowane w innych krajach bloku wschodniego, obiekt miał pełnić funkcję nie tylko sportową, ale także ideologiczną. Stadion miał być areną dla masowych uroczystości państwowych i propagandowych wieców, manifestujących siłę i jedność nowego systemu. Ta idea nabrała realnego kształtu w 1953 roku, kiedy Stowarzyszenie Architektów Polskich ogłosiło konkurs na wykonanie projektu stadionu olimpijskiego dla Warszawy. Prace ruszyły w sierpniu 1954 roku. Władze narzuciły iście karkołomne tempo. Oficjalne otwarcie obiektu, któremu towarzyszyła huczna gala w typowo ludowym stylu, nastąpiło 22 lipca 1955 roku, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN. Projekt i architekci W konkursie zwyciężył projekt przygotowany przez zespół wybitnych polskich architektów w składzie: Jerzy Hryniewiecki, Zbigniew Ihnatowicz i Jerzy Sołtan. W późniejszej fazie dołączyli do nich również Marek Leykam i Czesław Rajewski. Wizja projektantów przedstawiała klasyczny obiekt olimpijski, w którego centrum znajdowało się pełnowymiarowe boisko piłkarskie. Otacza je 8-torowa, 400-metrowa bieżnia lekkoatletyczna. Najcharakterystyczniejszą cechą obiektu była jego otwarta, eliptyczna forma, której trzon stanowiły potężne wały ziemne. Wybór ten był tak samo pragmatyczny, jak symboliczny. Z gruzów Warszawy powstał wielki stad…

stadion-narodowy-GettyImages-51101330-b4d0d49.jpg
width: 1811
height: 1307

Jak katastrofa uratowała jeden z warszawskich cudów architektonicznych. To jedno z najpiękniejszych miejsc w stolicy
type: item
date: 2025-11-22T10:22:00.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: architektura
subject: warszawa
subject: wisła
subject: zamki
subject: zamki w Polsce
description: Arkady Kubickiego powstały w odpowiedzi na dwa problemy, które w XIX wieku trapiły Zamek Królewski – inżynieryjny i estetyczny. Nadwiślańskie tereny, spustoszone dwiema niszczycielskimi powodziami, wymagały pilnej interwencji. To właśnie ta kryzysowa sytuacja stała się impulsem, który sprowokował powstanie jednego z najwspanialszych dzieł polskiego klasycyzmu.
encoded: Spis treści: Katastrofa impulsem do działania Kubicki stworzył projekt genialny w swojej prostocie Funkcja arkad zmieniała się na przestrzeni lat Drugie życie arkad Wznoszące się ku sklepieniu potężne ceglane łuki ciągną się na długości 195 metrów, tworząc przestrzeń, która onieśmiela skalą i zachwyca surowym pięknem. To właśnie arkady Kubickiego – prawdziwa ceglana katedra inżynierii i sztuki. Określenie ich mianem zwykłego aneksu do zamku byłoby ogromnym nietaktem. Jakub Kubicki stworzył samodzielne arcydzieło, będące namacalnym wyrazem architektonicznego geniuszu. Katastrofa impulsem do działania W czasach Królestwa Kongresowego, Warszawa pozostawała miastem o niepewnym statusie politycznym, jednak wciąż z silnym poczuciem własnej tożsamości. Zamek Królewski, mimo że znajdował się pod rosyjską kuratelą, pozostawał najważniejszym symbolem polskiego dziedzictwa. To właśnie w tej rzeczywistości Warszawę nawiedził niszczycielski żywioł – dwie powodzie, pierwsza w 1813, a druga w 1816 roku. Woda spustoszyła nadwiślańskie tereny i doszczętnie zniszczyła wybudowaną u podnóża skarpy Oficynę Tarasową. Spadzisty brzeg Wisły został poważnie naruszony i zaczął zagrażać bezpieczeństwu Zamku. Kubicki stworzył projekt genialny w swojej prostocie Misję rozwiązania tego problemu powierzono generalnemu budowniczemu rządowemu, Jakubowi Kubickiemu. W tym miejscu należy jednak wspomnieć, że monumentalna budowla nigdy nie miała być samodzielnym elementem, a jedynie fragmentem planu przebudowy całej wschodniej elewacji Zamku Królewskiego. Niestety, z powodu braku funduszy nie udało się urzeczywistnić tej wizji. Realizowany od 1818 do 1827 roku projekt stanowił odpowiedź na kilka potrzeb. Po pierwsze, długie na 195 metrów i szerokie na 9,5 metra arkady miały być murem oporowym, wzmacniającym i stabilizującym skarpę wiślaną. Po drugie, miały być rozległym tarasem, łączącym nowo zaprojektowane Ogrody Królewskie. Miejscem spacerów, oferującym widok na Wisłę i prawobrzeżną część miasta. Po …

arkady-kubickiego-3ba68ed.jpg
width: 2250
height: 1500

Odkrycie w Kazachstanie – gigantyczne protomiasto. „Niepodobne do niczego innego, co widzieliśmy w strefie stepowej”
type: item
date: 2025-11-18T08:03:53.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: kazachstan
subject: miasta
subject: odkrycia archeologiczne
description: Rozległą osadę sprzed 3600 lat odkryli archeolodzy w Kazachstanie. Zajmowała powierzchnię zbliżoną do 200 boisk do piłki nożnej. Do niedawna umykała uwadze badaczy przeszłości. Znalezisko to burzy dotychczasowe wyobrażenia o tamtejszych społecznościach epoki brązu.
encoded: Najstarsze wielkie osady o charakterze miejskim kojarzone są raczej z terenami Bliskiego Wschodu, głównie Mezopotamią. To tam miał najpierw rozwinąć się miejski charakter osadnictwa – z wydzielonymi „dzielnicami”. Okazuje się jednak, że przed archeologami nadal sporo niespodzianek. Międzynarodowa grupa badaczy z University College London (UCL), Uniwersytetu w Durham i Uniwersytetu Toraighyrova opublikowała właśnie na łamach czasopisma „Antiquity” wyniki analiz pochodzących z Kazachstanu. Udało się jej wykryć nieznaną do tej pory „super-osadę” z II tysiąclecia p.n.e. „Miasto siedmiu wąwozów” – skala robi wrażenie Naukowcy ochrzcili swoje odkrycie „Miastem siedmiu wąwozów”. Taką nazwę dla współczesnego stanowiska archeologicznego Semiyarka ukuto ze względu na swoje dominujące położenie w pobliżu siedmiu dolin (wąwozów) w sercu stepów Kazachstanu. Miejsc to położone jest nad rzeką Irtysz w północno-wschodniej części kraju. Osada ma powierzchnię 140 hektarów. Jest zatem olbrzymia – zajmowała tyle miejsca co niemal 200 boisk piłkarskich. Naukowy określili swojej znalezisko jako jedno z najbardziej niezwykłych odkryć w archeologii stepowej od dziesięcioleci. Nie znano do tej pory tak wielkich i tak złożonych na osad w tym rejonie świata. – Semijarka zmienia nasze rozumienie społeczeństw stepowych – mówi dr Miljana Radivojević z Instytutu Archeologii UCL, współautorka badania. Jak wyglądało stepowe miasto? W przeciwieństwie do rozproszonych obozowisk i małych wiosek, zwykle kojarzonych z mobilnymi społecznościami stepowymi, Semijarka była wczesną formą miasta. Widać zarysy ziemnych umocnień, wydzielonych gospodarstw domowych, a nawet usytuowany w centralnej części monumentalny budynek. Był prawdopodobnie wykorzystywany do odprawiania rytuałów lub tam urzędowali szefowie osady. Osada była położona w strategicznym miejscu – na cyplu, który umożliwiał kontrolowanie ruchu wzdłuż doliny Irtyszu. Zatem „Miasto siedmiu wąwozów” było, według archeologów, miejscem wczesnego handlu …

kazachstan-7e6ceb8.jpg
width: 1575
height: 1050

„To najdziwniejszy park w Europie” – powstał jako luksusowe osiedle mieszkaniowe
type: item
date: 2025-11-16T11:59:41.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: barcelona
subject: hiszpania
subject: katalonia
subject: parki
description: Park Güell to jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc Barcelony – bajkowa przestrzeń, w której architektura splata się z naturą, a każdy detal niesie głębokie znaczenie. Dzieło Antoniego Gaudíego, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, jest nie tylko perłą katalońskiego modernizmu, ale też swoistym manifestem duchowym i artystycznym. To miejsce, które trudno zamknąć w prostych kategoriach – to zarazem park, galeria sztuki, ogród botaniczny i laboratorium form architektonicznych. Dla jednych jest dowodem geniuszu Gaudíego, dla innych – przestrzenią niemal mistyczną, w której każdy zakątek skrywa symboliczne przesłanie.
encoded: Spis treści: Park Güell – co to za miejsce? Antoni Gaudí i jego wizja natury w architekturze Park Güell w Barcelonie – architektura i symbolika Czas zwiedzania i współczesne znaczenie Parku Güell Zanim Park Güell stał się ikoną Barcelony, był częścią śmiałej wizji katalońskiego przemysłowca Eusebiego Güella. Na początku XX wieku, zafascynowany ideą angielskich miast-ogrodów, Güell postanowił stworzyć luksusowe osiedle mieszkaniowe z dala od hałasu centrum. Na wzgórzach El Carmel, skąd rozciągał się widok na morze i miasto, planowano wzniesienie 60 domów otoczonych bujną zielenią, z dostępem do ogrodów, alejek spacerowych i wspólnych przestrzeni. Park Güell – co to za miejsce? Do realizacji projektu zaproszono Antoniego Gaudíego, architekta już wówczas znanego z niezwykłej wyobraźni i zamiłowania do natury. Gaudí miał przekształcić wzgórze w harmonijny krajobraz, w którym zabudowa współgra z przyrodą. Projekt jednak nie odniósł sukcesu komercyjnego – wzniesiono zaledwie kilka budynków, a z planowanego osiedla powstał ostatecznie park publiczny. Mimo to przestrzeń ta zyskała nowe życie: stała się jednym z najważniejszych dzieł modernizmu katalońskiego i ulubionym miejscem mieszkańców Barcelony. Antoni Gaudí i jego wizja natury w architekturze Twórczość Gaudíego wymyka się prostym definicjom. Jego styl łączył inspiracje gotykiem, przyrodą i wiarą katolicką (jest też twórcą innej ikony Barcelony, kościoła Sagrada Familia). W jego architekturze linie proste ustępowały miejsca krzywiznom, a materia ożywała w dynamicznych kształtach przypominających formy organiczne – muszle, fale, pnie drzew czy kolonie termitów. W Parku Güell Gaudí w pełni rozwinął swoją filozofię projektowania w zgodzie z naturą. Nie narzucał krajobrazowi sztucznych form, lecz czerpał z jego ukształtowania. Wykorzystał miejscowy kamień, uformował aleje tak, by podkreślały naturalne krzywizny terenu, a kolumny i łuki wtopił w skały i zbocza. Jego celem było stworzenie architektury, która nie rywalizuje z…

Park-Guell-5d46d89.jpg
width: 2102
height: 1500

Czerwona cegła i symetryczne podwórka. To najpiękniejsze robotnicze osiedle w Polsce
type: item
date: 2025-11-16T08:59:45.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: katowice
subject: śląsk
description: Nikiszowiec w Katowicach to jedno z najlepiej zachowanych osiedli robotniczych w Polsce. Od początku funkcjonował jako samowystarczalny kompleks, z własnymi szkołami, sklepami, pralnią i miejscami spotkań, co czyniło go unikatowym na tle innych robotniczych zabudowań w regionie. Dziś Nikiszowiec przyciąga nie tylko miłośników historii i architektury, lecz także artystów, fotografów i turystów ciekawych codziennego życia Górnego Śląska sprzed stu lat.
encoded: Spis treści: Krótka historia powstania osiedla Nikiszowiec Architektura Nikiszowca – funkcjonalność i estetyka Nikiszowiec – zwiedzanie dla wymagających Współczesne znaczenie i ochrona Nikiszowiec to jedno z najsłynniejszych śląskich osiedli patronackich, wzniesionych z myślą o pracownikach kopalni „Giesche”. Powstał jako odpowiedź na szybki rozwój przemysłu górniczego i hutniczego w okolicach Katowic oraz rosnące zapotrzebowanie na mieszkania, których zaczęło brakować na pobliskim robotniczym osiedlu w Giszowcu. Autorami projektu osiedla są Georg i Emil Zillmannowie. Budowę realizowano w latach 1908–1919 w sąsiedztwie szybu „Nickisch” (późniejsza KWK Wieczorek). Krótka historia powstania osiedla Nikiszowiec Zillmannowie zaplanowali nie tylko budynki mieszkalne, ale całe, samowystarczalne osiedle z drogami, szkołami, sklepami i kościołem. Nikiszowiec tworzy dziewięć połączonych ze sobą masywnych bloków z czerwonej cegły, ułożonych w kwartały z wewnętrznymi dziedzińcami. Te zamknięte podwórza pełniły funkcję wspólnej przestrzeni dla mieszkańców. Znajdowały się tam chlewiki, komórki gospodarcze i piece do wypieku chleba, które sprzyjały codziennym spotkaniom i integracji sąsiadów. Budynki mają dwie do czterech kondygnacji i tworzą zwartą, harmonijną całość, która w założeniu była podporządkowana idei funkcjonalności i wspólnotowego życia. Początkowo Nikiszowiec stanowił odrębną jednostkę, lecz w 1924 roku został przyłączony do gminy Janów, następnie w 1951 roku do Szopienic, a od 1959 roku znajduje się w granicach Katowic. Pomimo upływu czasu zachował swój unikatowy układ urbanistyczny i charakter dawnego osiedla patronackiego, będąc dziś jednym z symboli górnośląskiej historii przemysłowej. Architektura Nikiszowca – funkcjonalność i estetyka Architektura osiedla Nikiszowiec łączy funkcjonalność z wyjątkową estetyką. Charakterystyczna czerwona cegła, ozdobne szczyty budynków i symetryczne podwórka tworzą spójny, harmonijny układ urbanistyczny. Centralnym punktem osied…

nikiszowiec-645319e.jpg
width: 2250
height: 1500

W Poznaniu powstaje Muzeum Powstania Wielkopolskiego. Jego forma zaskakuje
type: item
date: 2025-11-12T12:14:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: muzeum
subject: poznań
description: Pod koniec 2027 roku zostanie otwarta nowa siedziba Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919. Będzie przykryta imponującą kopułą o rozpiętości 30 m. Inspiracją dla formy architektonicznej i układu przestrzennego kompleksu muzealnego były pierwsze osady i grody z Wielkopolski.
encoded: Obecnie muzeum znajduje się w historycznym budynku Odwachu na poznańskim Starym Rynku. Nowa siedziba powstaje u podnóża Wzgórza Świętego Wojciecha. Jak będzie wyglądać nowe muzeum? Serce muzeum skrywać się będzie pod ziemią, gdzie znajdzie się sala wystawy stałej. Ta zaprojektowana na planie rotundy przestrzeń ekspozycyjna o powierzchni ponad 3 tys. m2 przykryta będzie kopułą o rozpiętości 30 m. Ekspozycja w narracyjny sposób opowie historię blisko dwóch wieków wielkopolskiej drogi do niepodległości, zwieńczonej zwycięskim Powstaniem Wielkopolskim. Na wystawie stałej zaprezentowana będzie kolekcja ponad 2 tys. oryginalnych, często unikatowych eksponatów. Część z nich to niepokazywane dotąd osobiste pamiątki po powstańcach. Na powierzchni ziemi znajdzie się miejski plac. To współczesna agora i miejsce „spotkania twarzą w twarz”, zaprojektowane z myślą o mieszkańcach Poznania – wynika z opisu przesłanego przez pracownię architektoniczną WXCA sp. z o.o. z Warszawy. Piastowskie grody i osady – inspiracją dla architektów Prace nad budową muzeum rozpoczęły się ponad rok temu, poniżej poziomu gruntu. – Obecny etap realizacji nowej siedziby Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918–1919 w Poznaniu to swoisty punkt zwrotny – moment, w którym budowa zaczyna wychodzić z ziemi, zarówno w sensie konstrukcyjnym, jak i wizualnym – relacjonuje Adam Mierzwa, architekt WXCA. Aktualnie ponad poziomem gruntu powstają ściany budynków towarzyszących. Pomieszczą nowoczesne przestrzenie służące realizacji szerokiego programu działań kulturalnych i naukowo-edukacyjnych. Będzie tam: audytorium, biblioteka, czytelnia, sale warsztatowe, sale wystaw czasowych, pomieszczenia do konserwacji muzealiów, pomieszczenia techniczne oraz miejsca pracy dla pracowników instytucji. – Inspiracją dla formy architektonicznej i układu przestrzennego bloków muzealnych były pierwsze osady i grody, które powstawały na terenie Wielkopolski, regionu będącego kolebką polskiej państwowości. To budynki o prostej, kubiczne…

WXCA-fot.-Dronowiec.pl-c11f02f.jpg
width: 1920
height: 1440

Betonoza, czyli postępująca degradacja polskich miast. Jak ją zatrzymać?
type: item
date: 2025-11-10T10:29:24.000Z
creator: Artur Białek
subject: Lifestyle
subject: architektura
subject: miasta
subject: polskie miasta
description: Betonoza, zjawisko powszechne w Polsce, jest rezultatem stosowania przestarzałego modelu rozwoju miast, który w obliczu kryzysu klimatycznego okazuje się nie tylko szkodliwy, ale i niebezpieczny. Reakcje społeczne i rosnąca liczba inicjatyw „odbetonowania” jednoznacznie wskazują na konieczność wprowadzenia fundamentalnej zmiany w myśleniu o przestrzeni miejskiej. Czym jest betonoza? Jakie są konsekwencje tego zjawiska? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Nieoceniona rola aktywistów Dlaczego polskie miasta szarzeją? Wpływ betonozy na środowisko i społeczeństwo W debacie publicznej na temat kształtu przestrzeni miejskich, termin „betonoza” zyskał status pojęcia-klucza, opisującego jedno z najbardziej palących wyzwań współczesnej urbanistyki. W swojej podstawowej warstwie, pojęcie to jest definiowane jako nadmierne i nieprzemyślane pokrywanie powierzchni miejskich materiałami nieprzepuszczalnymi, takimi jak beton, asfalt czy kostka brukowa, co odbywa się kosztem terenów zielonych – parków, skwerów, trawników i drzew. Zjawisko, o którym mowa, często jest realizowane pod hasłem „rewitalizacji”. Zieleń miejska znika, a na jej miejscu pojawia się betonowa szarość. Prowadzi do powstawania jałowych, przegrzewających się przestrzeni, które mieszkańcy miast nierzadko trafnie określają mianem „betonowych pustyń” czy „betonowych patelni”. Nieoceniona rola aktywistów Sam proces nadmiernego uszczelniania powierzchni miejskich ma długą historię, jednak termin „betonoza”, jako narzędzie krytyki społecznej, zaistniał w szerszej debacie dopiero na początku XXI wieku. Jego spopularyzowanie jest w dużej mierze zasługą aktywistów miejskich i publicystów, którzy dostrzegli problem i nazwali go „po imieniu”. Jedną z kluczowych postaci w tym procesie jest Jan Mencwel, autor książki „Betonoza. Jak się niszczy polskie miasta”, która stała się swoistym manifestem ruchu sprzeciwu wobec niszczenia zieleni w miastach. Choć Mencwel jest najczęściej kojarzony z tym pojęciem, za jego autora uważa się Jakuba Madrjasa. Dlaczego polskie miasta szarzeją? Jednym z motorów napędowych betonozy jest dynamiczna urbanizacja i wynikająca z tego presja na rozwój infrastruktury. Rosnąca liczba mieszkańców i pojazdów w miastach stwarza zapotrzebowanie na nowe drogi, parkingi, chodniki i place. W praktyce często oznacza to pokrywanie istniejących terenów zielonych nieprzepuszczalnymi nawierzchniami. W procesie decyzyjnym, nierzadko dominuje myślenie k…

betonoza-c35223f.jpg
width: 2242
height: 1500

100 lat po śmierci Antonia Gaudiego jego dzieło bije światowy rekord. Ale to nie koniec
type: item
date: 2025-11-04T06:58:51.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: barcelona
subject: bazylika sagrada familia
subject: hiszpania
description: Ta świątynia wciąż rośnie, mimo że jej architekt nie żyje od stu lat. Bazylika Sagrada Familia w Barcelonie właśnie stała się najwyższym kościołem na świecie – i będzie jeszcze wyższa.
encoded: W czwartek, 30 października 2025, ogromny dźwig umieścił kolejny element na szczycie głównej wieży bazyliki Sagrada Familia w Barcelonie. W tym momencie świątynia stała się najwyższym kościołem świata. Barcelona przewyższa Ulm Dzieło Antonia Gaudíego wznosi się teraz na wysokość 162,91 metra. To więcej niż dotychczasowa rekordzistka, czyli wieża katedry w Ulm w Niemczech (161,53 metra). Sagrada Familia nie ogłosiła jeszcze formalnie roszczenia do tego tytułu, ale liczby mówią same za siebie: jest teraz o 1,38 metra wyższa niż kościół w Badenii-Wirtembergii. A to jeszcze nie koniec. Centralna wieża docelowo osiągnie 172 metry, a według planu zostanie ukończona w ciągu kilku miesięcy. Burzliwe dzieje budowy Sagrada Familia Pierwszym projektantem kościoła był Francisco de Paula del Villar, lecz rok później zastąpił go Antoni Gaudí, który nadał budowli unikatowy, organiczny styl łączący gotyk z secesją. Gaudí poświęcił bazylice całe życie i nigdy nie oczekiwał, że doczeka końca budowy. Pierwszy kamień Sagrady Familii położono w 1882 roku. Gaudí zmarł w 1926 roku, gdy ukończone były tylko 4 z 18 wież. Po jego śmierci budowa szła mozolnie. Plany Gaudiego częściowo zniszczono podczas wojny domowej w 1936 roku. Dopiero w ostatnich dekadach prace znacznie przyspieszyły. Nic dziwnego – Sagrada Familia stała się jedną z najważniejszych atrakcji turystycznych świata, a ludzie zachwycają się architekturą Gaudíego. Część bazyliki w 2005 roku wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do końca budowy jeszcze daleko Pieniądze z biletów wstępu są wykorzystywane do finansowania budowy. W ubiegłym roku bazylikę zwiedziło 4,9 miliona osób. Prace nad misternymi detalami fasady kościoła oraz wykończeniem jego wnętrz będą trwały jeszcze przez kilka lat. Według przedstawicieli kościoła, budowa ma zostać całkowicie zakończona za około 10 lat. W przyszłym roku przypada 100. rocznica śmierci Gaudíego. Kościół planuje z tej okazji zorganizować szereg wydarzeń upamiętniających jego dziedzi…

sagrada-familia-644c25b.jpg
width: 4877
height: 3251

Czy epoka kamienia to tak naprawdę epoka drewna? Zachwycające konstrukcje sprzed wielu tysięcy lat
type: item
date: 2025-11-02T08:15:23.000Z
creator: Agnieszka Krzemińska
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: homo sapiens
subject: książki
description: Dowody na to, że przodkowie człowieka wykorzystywali drewno jako materiał budowlany mają nawet 400 tys. lat. Ale naprawdę olbrzymie konstrukcje z tego budulca zaczęły powstawać w Europie 7 tysięcy lat temu. W ostatnich latach odkryto je również w Polsce. Czy to pora, by zmienić nazwę epoki kamienia na epokę drewna?
encoded: Spis treści: Konstrukcje sprzed setek tysięcy lat? Bardzo stare chaty Jak wyglądały najstarsze domy Japończyków? Wysyp wielkich budowli w neolicie Polskie „piramidy” Mniejsze drewniane produkty ludzkiego geniuszu Pora na zmianę nazwy epoki? W latach pięćdziesiątych XX wieku w dolinie rzeki Kalambo na granicy Zambii i Tanzanii odkryto bardzo stare fragmenty drewna. Wówczas nie potrafiono ocenić ich wieku i tego, czy zostały intencjonalnie obrobione. Dopiero w 2019 roku, po odkryciu nowych fragmentów, udało się ustalić, że klin, kawałek pnia o prostokątnym kształcie, oraz kij do kopania, przypominający narzędzia używane do dziś na pustyni Kalahari, miały od 324 do 390 tysięcy lat. Konstrukcje sprzed setek tysięcy lat? Dwa fragmenty drewna z lokalnego gatunku Combretum zeyheri były jednak o ponad 100 tysięcy lat starsze. Jedna z belek, mierząca niemal półtora metra, miała zwężające się końce i leżała pod kątem siedemdziesięciu pięciu stopni na drugiej, która miała wgłębienie umożliwiające ich połączenie. Według odkrywców to ślad po zaawansowanej technice ciesielskiej, która mogła stanowić podstawę do budowy takich konstrukcji jak platformy mieszkalne czy przeprawy przez rzekę wzniesione przez Homo heidelbergensis 476 tysięcy lat temu. Nie wszyscy badacze zgadzają się jednak z tą interpretacją. Profesor Jacek Kabaciński uważa, że skany 3D belek zamieszczone w publikacji są zbyt mało precyzyjne, by potwierdzić intencjonalne modyfikowanie drewna. Bardzo stare chaty Dowody na to, że przodkowie człowieka wykorzystywali drewno jako materiał budowlany, pojawiają się również w innych miejscach. Archeolodzy odkryli na stanowiskach paleolitycznych pozostałości drewnianych szałasów. W Terra Amata, koło Nicei, 400 tysięcy lat temu powstały owalne chaty o długości od 9 do 16 metrów i szerokości od 4 do 7 metrów. Konstrukcja była prosta – drewniane pale wbito w ziemię, tworząc szkielet, a następnie przykryto go skórą, którą obciążono otoczakami, by nie zerwał jej mistral. Podobne sz…

RekonstruierteKreisgrabenanlage2-c7be26d.jpg
width: 1250
height: 938

Dlaczego niektóre budynki wydają się nawiedzone? To nie duchy: to mózg nas straszy
type: item
date: 2025-10-30T12:50:59.000Z
creator: Vivian Chung
subject: Historia
subject: architektura
subject: budynki
subject: duchy
subject: emocje
subject: mózg
description: Niektóre przestrzenie – mimo braku duchów – wywołują irracjonalny niepokój. Naukowcy tłumaczą, że to nie magia, lecz mechanizmy działania ludzkiego mózgu. Poznaj tajemnice architektury, która wytrąca nas z równowagi.
encoded: Spis treści: Jak mózg bada przestrzeń? Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? Gdy dezorientacja uruchamia lęk Dlaczego mózg „błądzi” w takich miejscach? Instynkty pierwotne w nowoczesnych przestrzeniach Zwykle myślimy o domach i hotelach jako o miejscach bezpiecznych i przewidywalnych. Wystarczy jednak wejść w ciemny korytarz, a tętno przyspiesza, zanim zdążymy to sobie uświadomić. Naukowcy twierdzą, że te odczucia to nie zabobon, ale mózg błędnie odczytujący otoczenie. Eksperci pokazują, jak architektura – za sprawą ścian, światła i dźwięku – potrafi zmylić zmysły i zamienić znane miejsca w coś niepokojąco obcego. Jak mózg bada przestrzeń? Gdy wchodzimy do nowego miejsca, zmienia się powietrze i światło. Na moment ciało zastyga – to chwila, gdy przekraczamy próg budynku, którego nie znamy. Tak się dzieje, ponieważ mózg niemal natychmiast zaczyna budować wewnętrzną mapę przestrzeni – wyjaśnia Lisa Giocomo, profesor neurobiologii na Stanford University School of Medicine. Pomagają w tym ściany, narożniki i wyraziste punkty orientacyjne. Gdy taka mapa już powstanie, mózg nakłada na nią znaczenia zaczerpnięte z pamięci i doświadczenia. Rozpoznajemy budynek jako restaurację, więc oczekujemy, gdzie zamówić lub odebrać jedzenie. Ta mapa służy mózgowi nie tylko do ustalenia, gdzie jesteśmy teraz, ale też dokąd możemy pójść w tej przestrzeni w przyszłości – dodaje Giocomo. To nieustanne przewidywanie tego, co dalej (zwane przetwarzaniem predykcyjnym), daje nam poczucie bezpieczeństwa. Gdy jednak przestrzeń łamie te oczekiwania, system się zacina. A nasze poczucie bezpieczeństwa słabnie. Skąd bierze się niepokój w opuszczonych budynkach? – Mózg jest wyczulony na ślady rozkładu. W starych hotelach, dworach czy opuszczonych salach subtelne bodźce – zapach stęchlizny, pleśni i kurzu – sygnalizują biologiczny rozpad. Podpowiadają, że przestrzeń nie nadaje się do zamieszkania – mówi Beth Tauke z University at Buffalo, badaczka percepcji przestrzeni. Dołóżmy echo krokó…

GettyImages-136199212-2ee5858.jpg
width: 5184
height: 3456

Łowcy i zbieracze stworzyli gigantyczne kopce. „Przenieśli tyle ziemi co 140 tys. wywrotek”
type: item
date: 2025-10-28T14:37:11.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: architektura
subject: pradzieje
description: Nie tylko ludzie trudniący się rolnictwem i na stałe mieszkający w domostwach wznosili w pradziejach wielkie budowle. W Poverty Point 3500 lat temu łowcy i zbieracze usypali gigantyczne kopce ziemne. Było to miejsce kultu i spotkań. Teraz archeolodzy wysnuli hipotezę, jak to miejsce powstało.
encoded: Poverty Point jest kompleksem monumentalnych konstrukcji ziemnych położonym w amerykańskim stanie Luizjana. Znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Od lat miejsce to jest przedmiotem sporów i analiz badaczy przeszłości. Bo niezbyt pasuje do stereotypowej, linearnej wizji dziejów człowieka. Podobnie jak słynne Göbeklitepe. Dlaczego? Bo tak wielkie konstrukcje według powszechnej wiedzy miały wznosić społeczności rolnicze i osiadłe. A w tych dwóch przypadkach jest inaczej. Nowe badania słynnego stanowiska Zespół badaczy z Washington University w St. Louis opublikował właśnie wyniki nowych badań Poverty Point na łamach „Southeastern Archaeology”. Na ich potrzeby wykonano niewielkie wykopaliska. Przeprowadzono też analizy radiowęglowe pobliskich stanowisk archeologicznych, aby umieścić Poverty Point w odpowiednim kontekście – sprawdzić, czy było równoczasowe. Archeolodzy zastosowali też metody znane z etnologii. Przeprowadzili rozmowy z lokalnymi przedstawicielami rdzennych społeczności. – Ostrożnie rzecz biorąc [budowniczowie – przyp. red.], przenieśli 140 000 wywrotek ziemi, bez użycia koni i kół. To była niesamowicie ciężka praca. Najważniejsze pytanie brzmi: dlaczego? Jaka była ich motywacja? – zastanwiał się jeden z autorów nowego artykułu prof. Tristram R. Kidder. Kto i po co wzniósł wielkie budowle ziemne? Do tej pory wśród naukowców przeważał pogląd, że budowa Poverty Point wymagała wysoce złożonego, hierarchicznego społeczeństwa pod kierunkiem wodza lub wodzów. Były to zatem „pomniki” klasy rządzącej. Autorzy nowego badania, dr Seth B. Grooms i prof. Tristram R. Kidder, uważają jednak, że te kopce były raczej efektem wieloletniej współpracy społeczności egalitarnych łowców i zbieraczy, a zatem pozbawionych wodzów. Zatem budowa monumentów była wspólnym wysiłkiem podjętym w celu zyskania łaski u nieprzewidywalnego wszechświata – bo jedną z funkcji tego miejsca było jego przeznaczenie kultowe. – Uważamy, że mieszkańcy Poverty Point wznieśli kopce, odp…

poverty-point-e8aabe0.jpg
width: 2813
height: 1875

Kilkunastometrowa wieża stała w Pompejach. Antyczny „drapacz chmur” wykryto dzięki narzędziom cyfrowym
type: item
date: 2025-10-28T09:49:35.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: cesarstwo rzymskie
subject: pompeje
subject: włochy
description: Czy Pompeje miały własne „wieżowce”? Taka hipoteza pojawiła się po analizie ruin Domu Thiasosa. Monumentalne schody i układ otworów po belkach sugerują obecność wysokiej, reprezentacyjnej konstrukcji. To kolejny dowód na to, jak zaawansowana była architektura miasta.
encoded: Pompeje są jednym z najsłynniejszych stanowisk archeologicznych świata, obok piramid w Gizie czy greckiego Partenonu. Do zbiorowej wyobraźni przemawia niezwykła historia tego rzymskiego miasta. W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał je grubą warstwą popiołów. To wydarzenie było zaskakujące dla mieszkańców Pompejów – kilka tysięcy osób zginęło. Pompeje stały się kapsułą czasu, bo ponad ruinami nigdy nie wzniesiono kolejnego miasta. Od kilkuset lat prowadzi się tam badania wykopaliskowe, które trwają do dziś. Najnowsze analizy wykonano z pomocą cyfrowych narzędzi. Opublikowano je na łamach e-czasopisma „Scavi di Pompei” („Wykopaliska w Pompejach”). Wieże w Pompejach? Z zapisów historycznych wiadomo było, że w rzymskich miastach bogate wille posiadały wieże. Dwie takie konstrukcje byłą częścią wielkiego domostwa pisarze i polityka Pliniusza Młodszego. Nie osiągały one wysokości tych znanych ze średniowiecznych miast, takich w Bolonii czy San Giminiano. Jednak i te rzymskie robiły wrażenie. Ale czy wznoszone je również w Pompejach? Ich przedstawienia znane są z zachowanych wśród ruin malowideł. Przyszła pora, aby je znaleźć. Ale w jaki sposób, skoro w dużej części miasto to zostało zrównane z ziemią? Jak wykryto nieistniejącą wieżę? Uwagę zespołu badaczy przykuła monumentalna klatka schodowa w jednej z rezydencji zwanej Domem Thiasosa. Zdawała się prowadzić donikąd. Eksperci pod kierownictwem dyrektora parku Gabriela Zuchtriegela i prof. Susanne Muth z Wydziału Archeologii Klasycznej Uniwersytetu Humboldtów postanowili rozwiązać tę zagadkę z pomocą cyfrowych narzędzi. Wykonano dokładne trójwymiarowe laserowe skany ruin i stworzono ich „cyfrowego bliźniaka”. W cyfrowym modelu naukowcy szukali wszelkich śladów po zawalonej konstrukcji, takich jak otwory po belkach w ścianach pomieszczenia. Analizując kąt i wysokość zachowanych kamiennych schodów oraz rozlokowanie otworów po belkach w ścianie nośnej wysunięto hipotezę, że schody kamienne musiały mieć d…

6030558418219159961-1200x846-b673d36.jpg
width: 1200
height: 846

Starożytny basen pełen niespodzianek. Archeologiczne odkrycie z okolic Rzymu
type: item
date: 2025-10-22T09:40:41.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: starożytny rzym
subject: włochy
description: Archeolodzy odkryli konstrukcję z czasów starożytnego Rzymu. Nie jest to jednak świątynia czy relikty domostwa, ale… basen. W jego wnętrzu odkryto ślady po starożytnych rytuałach. Funkcja tej instalacji mogła być jednak bardziej złożona, niż nam się wydaje.
encoded: Kluczową częścią rzymskich miast były fora – ważne miejsca spotkań, gdzie znajdowały się budynki publiczne. Najsłynniejsze forum znajduje się w Rzymie. Jest to Forum Romanum. Można było tam zrobić zakupy, ale też rozwiązać spór w sądzie, obejrzeć walki gladiatorów czy złożyć dary w jednej z kilku świątyń. W rejonie forów znajdowały się też zbiorniki wodne – na Forum Romanum wykonano baseny kultowe. Amerykańscy archeolodzy z Uniwersytetu Missouri-Columbia ogłosili właśnie odkrycie podobnej konstrukcji w centrum starożytnego miasta Gabii zlokalizowanego niecałe 20 km na wschód od Rzymu. Ale ten basen jest wyjątkowy. Rzadki wgląd w życie Rzymian W czasie wykopalisk badacze natknęli się na pozostałości ogromnego, wyłożonego kamieniami basenu, częściowo wykutego w podłożu skalnym. – To odkrycie daje nam rzadki wgląd w to, jak pierwsi Rzymianie eksperymentowali z planowaniem miast – powiedział prof. Marcello Mogetta. Według badacza położenie obiektu – w centrum miasta, w pobliżu głównego skrzyżowania – sugeruje, że mógł to być monumentalny basen, który stanowił częśćą forum miejskiego, czyli centrum życia publicznego w rzymskim mieście. – Ponieważ archeolodzy wciąż nie do końca wiedzą, jak naprawdę wyglądało wczesne Forum Romanum, Gabii daje nieoceniony wgląd w jego rozwój – podkreśla naukowiec. Starożytny basen z przekazem Basen pochodzi z czasów Republiki Rzymskiej. Powstał około 250 roku p.n.e., chociaż może być starszy. Ta budowla może być jednym z najwcześniejszych przykładów rzymskiej architektury monumentalnej, poza znanymi już wcześniej świątyniami i murami miejskimi. Jak mówi prof. Mogetta, monumentalna architektura nie pełniła w czasach starożytnego Rzymu jedynie praktycznych funkcji. Była również potężnym narzędziem ekspresji politycznej. Rzymianie garściami czerpali inspiracje z greckiej architektury – widać podobieństwa rzymskich forów do greckich agor, które też pełniły funkcje centralnych placów publicznych w miastach. Gabii zostało opuszczone w późnym okre…

FABRIC-KOLAZ-32-f1dd9bf.jpg
width: 1238
height: 825

To arcydzieło architektury z Małopolski zostało Cudem Polski 2025. Nie wszyscy znają tę cerkiew
type: item
date: 2025-10-21T06:45:16.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: cuda polski
subject: małopolska
subject: świątynie
description: Dawna łemkowska cerkiew św. Parskewy w Kwiatoniu została wyróżniona przez internautów w plebiscycie „Cuda Polski 2025”. To jedna z największych perełek architektury drewnianej w kraju, o której wciąż wie niewiele osób – mimo tego, że została wpisana na listę UNESCO. Warto to zmienić.
encoded: Chociaż pięknych zabytków architektury drewnianej w Małopolsce nie brakuje, to na wyróżnienie zasługuje cerkiew w Kwiatoniu – podobnie uważają czytelnicy „National Geographic Traveler”, których głosami zwyciężyła ona w plebiscycie „Cuda Polski 2025”. To jedna z najbardziej efektownych budowli w regionie. Niezwykła historia łemkowskiej cerkwi Zachwycająca cerkiew została wybudowana w drugiej połowie XVII wieku, chociaż za datę jej ukończenia często wskazuje się rok 1700. Była świątynią łemków – wschodniosłowiańskiej grupy etnicznej tradycyjnie zamieszkującej tereny Łemkowszczyzny: rejonów Beskidu Niskiego, Beskidu Sądeckiego i Bieszczad. Obecnie, w wyniku akcji „Wisła” z 1947 roku, zostali oni rozproszeni po całej Polsce, ale ich kultura jest dalej pielęgnowana. Cerkiew została opuszczona w 1933 roku, kiedy cała wioska zmieniła religię na prawosławną – głównie w wyniku reakcji na silną agitację proukraińską prowadzoną przez część duchowieństwa grekokatolickiego. Po II wojnie światowej we wsi zostały jedynie dwie grekokatolickie rodziny. Szczęśliwie cerkwi udało się przetrwać – pięknym drewnianym budynkiem zaopiekowali się wyznawcy rzymskokatoliccy. Obecnie pełni on rolę świątyni katolickiej i należy do najlepiej zachowanych cerkwi łemkowskich w Polsce i w 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Piękne wnętrza i architektoniczna perełka Wnętrze cerkwi zdobią liczące sobie 200 lat piękne polichromie – oko przykuwają szczególnie intensywne i kontrastujące kolory. Malowidła imitują dodatkowo kształt kolumn, robiąc piorunujące wrażenie. Świątynia dumna jest także ze stuletniego ikonostasu, czyli charakterystycznej dla religii prawosławnych wysokiej ściany z ikonami, która oddziela nawę od sanktuarium. Jej centrum stanowią carskie wrota prowadzące do prezbiterium, przez które mogą przechodzić jedynie duchowni. Teren wokół świątyni otacza ogrodzenie na planie okręgu, a wzrok przyciągają dachy pokryte gontem – drewnianym materiałem wykorzystywanym d…

projekt-1-672cf2a.jpg
width: 3240
height: 2160

Tak wygląda nowoczesna archeologia. Göbeklitepe ujawnia sekrety bez kopania
type: item
date: 2025-10-16T05:55:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: architektura
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
subject: turcja
description: Słynne stanowisko archeologiczne w Göbeklitepe w Turcji znów zaskakuje. Archeolodzy odkryli pod ziemią kolejne „świątynie”, ale też otaczające je domy mieszkalne. A wszystko to bez wbijania łopaty w ziemię, dzięki metodom geofizycznym.
encoded: Göbeklitepe we wschodniej Turcji jest jednym z najbardziej znanych pradziejowych zabytków na świecie. Zasłynęło monumentalnymi kamiennymi budowlami w postaci kilkumetrowych filarów ułożonych na planie owalu. Konstrukcje wznoszono między 9600 a 8000 r. p.n.e. Dlatego uważane są za jedne z najstarszych megalitycznych budowli świata. Wielu pseudonaukowców uznało, że wykonała je jakaś zaginiona cywilizacja. Badania w tym miejscu ciągle trwają, chociaż naukowcy stosują teraz inne metody. Nie tylko wykopaliska Archeolodzy coraz częściej sięgają po różnego rodzaju cyfrowe i nieinwazyjne narzędzia. Umożliwiają one poznanie naszej przeszłości bez prowadzenia wykopalisk. A te są niszczące – oznacza to, że nie da się odtworzyć przekopanych warstw ziemi. Dlatego coraz częściej wykonuje się wykopaliska tylko w ograniczonym zakresie. Bo w przyszłości archeolodzy mogą mieć jeszcze lepsze metody badawcze i warto coś dla nich zostawić. Tak też jest w przypadku badań Göbeklitepe. W ubiegłorocznej rozmowie z National Geographic Polska szef projektu naukowego w tym miejscu prof. Necmi Karul stwierdził, że jego zespół próbuje wykorzystać wszystkie nowe metody analityczne. – Archeologia, podobnie jak inne nauki, zmienia się i używamy coraz innych metod. Musimy być ostrożni. Trudno jest porównać badania archeologiczne sprzed 100 lat z dzisiejszymi. Badania prowadzi się coraz wolniej. Wykopaliska możemy przeprowadzić tylko raz – wyjaśnił naukowiec. Podziemne zagadki Göbeklitepe W ostatnich miesiącach naukowcy przyjrzeli się Göbeklitepe z pomocą LiDAR-u, georadaru i innych metod nieinwazyjnych. Okazało się, że okrągłych założeń wykonanych z megalitów jest więcej, o czym donosi serwis Turkiye Today. Ale obok nich znajdują się prostokątne w planie budowle, które interpretowane są jako domy mieszkalne. Oznacza to, że Göbeklitepe – wbrew twierdzeniom fantastów – nie było tylko centrum ceremonialnym, ale po prostu osadą, w obrębie której mieszkali zwykli ludzie. Nowo odkryte budowle znajdują się…

shutterstock2665935783-94a9a7e.jpg
width: 7952
height: 5304

Otwarto indyjskie megalotnisko. Ten futurystyczny port ma obsługiwać 90 mln pasażerów rocznie
type: item
date: 2025-10-09T12:06:04.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: architektura
subject: bombaj
subject: indie
subject: lotniska
description: Po niemal 20 latach Indie otworzyły jedno z najbardziej ambitnych lotnisk świata. Międzynarodowy Port Lotniczy Navi Mumbai ma w najbliższych latach stać się jednym z największych centrów komunikacyjnych w Azji. To projekt, który łączy nowoczesną architekturę, zaawansowaną technologię i ekologiczne rozwiązania.
encoded: Spis treści: Nowe lotnisko w Mumbaju oficjalnie otwarte Drugie lotnisko Mumbaju ma obsługiwać 90 mln pasażerów rocznie Biuro Zaha Hadid Architects zaprojektowało futurystyczny terminal Po latach planowania, przesunięć i wyzwań logistycznych, Mumbaj wkracza w nową erę transportu lotniczego. Nowy Międzynarodowy Port Lotniczy Navi Mumbai obiecuje podróżnym krótsze kolejki, więcej lotów i znacznie płynniejszą obsługę niż dotychczasowe lotnisko. Dla miasta, które od dekad zmaga się z przeciążeniem ruchem i ograniczoną przepustowością, otwarcie drugiego portu to nie tylko ulga dla pasażerów, lecz także symbol postępu technologicznego i inżynieryjnego Indii. Nowe lotnisko w Mumbaju oficjalnie otwarte Po blisko dwóch dekadach planowania, opóźnień i wyzwań logistycznych, 8 października 2025 roku premier Narendra Modi uroczyście otworzył Międzynarodowe Lotnisko Navi Mumbai (NMIA) – inwestycję, która ma całkowicie odmienić system transportu lotniczego w Indiach. Projekt, realizowany w ramach koncepcji Viksit Bharat (czyli wizji nowoczesnych, rozwiniętych Indii), powstał jako odpowiedź na przeciążenie głównego portu Chhatrapati Shivaji Maharaj w Mumbaju, który w 2024 roku obsłużył ponad 54 miliony pasażerów i stał się jednym z najbardziej zatłoczonych lotnisk Azji. Dynamiczny rozwój gospodarczy, rosnąca liczba podróżnych i szybkie powiększanie się klasy średniej sprawiły, że dotychczasowa infrastruktura przestała wystarczać. Właśnie te czynniki doprowadziły do rozpoczęcia budowy drugiego portu, który dziś symbolizuje nie tylko odciążenie dla miasta, ale także postęp technologiczny całego kraju. Podczas ceremonii otwarcia premier Modi przypomniał też, że w 2014 roku Indie miały zaledwie 74 lotniska, a dziś jest ich już ponad 160, co czyni kraj trzecim co do wielkości rynkiem lotnictwa krajowego na świecie. Nowy port Navi Mumbai ma być kolejnym krokiem w tej transformacji – nie tylko zwiększając przepustowość, ale także wprowadzając nowy standard podróżowania dzięki w pełni cyfro…

lotnisko-m-a4a96d2.jpg
width: 1636
height: 976

Bóstwa, kadzidła i uzbrojeni strażnicy. Poznajcie tajemnice chińskich świątyń
type: item
date: 2025-09-28T07:15:36.000Z
creator: Tao Tao Liu
subject: Historia
subject: architektura
subject: azja
subject: chiny
subject: książki
subject: świątynie
description: W Chinach świątynie nie służą tylko bogom – bywały szkołami czy uczelniami. A wyglądają czasem jak pałace. Ich imponujące dachy przetrwały trzęsienia ziemi, wojny i rewolucje. Dziś często są to raczej fotograficzne marzenia turystów niż miejsca kultu. Poznajcie nieoczywiste chińskie świątynie. Dowiedzcie się więcej na temat ich detali, które umykają najlepszym przewodnikom
encoded: Spośród wszystkich cudów współczesnych Chin zazwyczaj to świątynie, pełne stylizowanych wizerunków bogów i bogiń, wzbudzają największą fascynację zagranicznych przyjezdnych. Można nawet powiedzieć, że dziś większość chińskich świątyń pełni przede wszystkim funkcję atrakcji turystycznych, ponieważ rozpowszechnieniu się komunizmu w Państwie Środka towarzyszył wzrost ateizmu. Zniknęły miejscowe odpowiedniki kościołów parafialnych – i należące do nich grunty miały zbyt dużą wartość monetarną. Pozostały jednak „katedry” zachowane z uwagi na ich walory architektoniczne i znaczenie historyczne. Wśród nich znajdujące się w Pekinie świątynia Wuta (Pięciu Pagód) i Świątynia Śpiącego Buddy, znane buddyjskie przybytki: Świątynia Białej Chmury, główny daoistyczny ośrodek Chin, a także meczet Niujie, do którego ściągają rzesze muzułmańskiej ludności Hui w północnych Chinach. Początki świątyń nikną w mgłach dziejów Bardzo trudno prześledzić historię konkretnych przybytków religijnych, ponieważ rzadko wspominają o nich źródła pisane. Każdy mógł wybudować lub ufundować świątynię, a jej utrzymanie też nie było kosztowne – wystarczały datki ze strony kilku zamożnych osób. Akcja wielu dawnych historii rozgrywa się w podupadłych, nieużywanych już świątyniach – okoliczna ludność zwykle postrzegała je jako miejsca złowieszcze, choć osoby z zewnątrz nie podzielały tej opinii. Podczas drugiej wojny światowej, gdy Chiny walczyły z Japonią, wiele szkół i uczelni zostało ewakuowanych do zachodnich prowincji Chin i tymczasowo ulokowanych w tamtejszych nieużywanych świątyniach. Świątynie jak pałace W Chinach różnice między architekturą religijną a, dajmy na to, pałacową były minimalne – jedno i drugie wznoszono zgodnie z wytycznymi feng shui. Dlatego też każda świątynia ustawiona jest na osi północ-południe. Główny pawilon mieści się na pierwszym dziedzińcu, a za nim, ku północy, ciągną się kolejne podworce i sale. Tylna część budowli powinna być położona nieco wyżej, a z przodu powinna znajdowa…

chinskie-swiatynie-ba5ff67.jpg
width: 5716
height: 3816