Archipelag jak z książek Astrid Lindgren tuż obok stolicy Szwecji. Tu zaczyna się szwedzka sielanka
Archipelag Sztokholmski to dla wielu ucieleśnienie letniej sielanki. W artykule opisujemy najciekawsze wyspy, lokalne zwyczaje, kulinarne hity i magiczne zakątki, które pokochała nawet Greta Garbo.
Spis treści: Krajobraz wysp jak z bajki Rytuały i język wyspiarzy Letnie rytuały Sztokholmu Magiczny sezon i Greta Garbo Tu będzie idealnie! – krzyczy kapitan motorówki, jednocześnie wyłączając silnik. W tym samym momencie budzę się z błogostanu zagwarantowanego przez podmuchy ciepłego wiatru i promienie słoneczne padające na twarz. To dwa składniki szwedzkiego lata, których nikt nie traktuje jako oczywistości, a jak już się pojawią, są okazją do prawdziwego świętowania. Zwłaszcza przez mieszkańców stolicy Szwecji – Sztokholmu. Mrużąc oczy wśród mieniącej się wody, staram się zidentyfikować naszą przystań, ale lekko oszołomiona absolutną ciszą zauważam jedynie kilka zaokrąglonych skałek wystających z wody. Andreas, kapitan łodzi i przewodnik wycieczki, chyba dostrzega zagubienie na mojej twarzy, bo zaraz wskazuje z dumą na najbardziej wypłaszczoną z nich. – Zobacz, tutaj jest i stół na piknik i doskonałe zejście do wody! – mówi. Chociaż w moich oczach to całkiem zwyczajna wysepka, wiem już, że Szwedzi mają jakiś szósty zmysł. Rzeczywiście, w ciągu kilku minut Andreas cumuje łódź, a kamienne formacje zamieniają się w stół, na którym pojawiają się morskie specjały. Krewetki, chrupkie pieczywo i kalles kaviar – pasta z kawioru, której smak każdy Szwed zna od dziecka. Po sjeście na wygrzanych skałach „schodkami” wyrzeźbionymi przez wodę komfortowo schodzimy do morza. Celebrujemy wielki dzień: pierwszą kąpiel na otwartym morzu, w sercu sztokholmskiego archipelagu. Krajobraz wysp jak z bajki Nasza wysepka to tylko jedna z tysięcy możliwości na spędzenie popołudnia w tych okolicach. Latem, gdy dzień jest tu niesamowicie długi, do późnych godzin wieczornych Szwedzi przesiadują na „prywatnych” wyspach. Tak jakby natura umówiła się z nimi, dostosowując się do ich potrzeby posiadania przestrzeni dla siebie. Każda grupa przyjaciół i każda rodzina mogą wybrać kamień na wolne popołudnie, nie zakłócając spokoju innym grupom, które tłumnie wypływają w morze. Sygnałem są zawsze pierwsze oznaki lata. Na szczęście miejsca jest tu pod dostatkiem. Archipelag Sztokholmski, który kształtem przypomina wachlarz, rozpościera się od szwedzkiej stolicy w stronę Morza Bałtyckiego i ma powierzchnię ponad 5000 km². Obejmuje ok. 30 tys. wysp i wysepek rozrzuconych na morzu: od latarni Landsort na wyspie Oja na południowym zachodzie po Arholmę na północnym wschodzie. Rytuały i język wyspiarzy – Im bliżej lądu, tym wyspy są bardziej rozległe, porośnięte sosnowym lasem. Im dalej w morze, tym stają się mniejsze, niczym wystające z wody kamienie – tłumaczy Andreas. Ale Szwedzi traktują swoje wyspy z jednakowym szacunkiem, a każda odmiana ma swoją nazwę. – Ta wyspa, na której siedzimy, to kobbe, tłumaczy między kęsami kanapki z krewetkami w śmietanowym sosie z koperkiem, czyli piknikowej wersji tosta skagen. – Ale tamta, bardziej podłużna, to haru – wskazuje na jedną z sąsiednich formacji. – Większa to ö, a kilka „sklejonych” ze sobą wysepek to skär. Mieszkańcy dalekiej Północy mają swoje określenia na rodzaje śniegu, my mamy cały słownik wyspiarski. Letnie rytuały Sztokholmu Od lekcji szwedzkiego wolę zwiedzanie w praktyce, najlepiej z perspektywy pokładu – bo każda wyspa to mały kosmos. Wśród skał bujają się zacumowane w miniaturowych marinach łódki, woda niesie śmiech rozbawionych grupek i plusk przy każdym skoku. Do niektórych skałek przyklejone są pomalowane na czerwono domki, a między drzewami wiszą barwne hamaki. W innym miejscu ktoś rozłożył na pomoście matę do jogi i wykonuje kolejne skłony „powitania słońca”. Archipelag dla wielu mieszkańców stolicy Szwecji jest ucieleśnieniem letniej sielanki. Nic dziwnego, że wielu traktuje swoje łódki z namaszczeniem, polerując je od wczesnej wiosny w oczekiwaniu na letnie wycieczki. Magiczny sezon i Greta Garbo Na szczęście nie trzeba być kapitanem, żeby cieszyć się naturą. Wskakuję na prom przy stacji Slussen i płynę prosto do Fjäderholmarna – najbliższych wysp archipelagu. W ciągu 30 min podczas tej przeprawy czuję się, jakbym się znalazła w świecie z książek Astrid Lindgren. Pięć maleńkich wysepek składających się na tę część archipelagu dostarcza atrakcji na cały dzień: od gofrów z konfiturą malinową w Gula Villan, przez wycieczkę po lokalnych zakładach rzemieślniczych, aż po plażowanie. Do niedawna to tutaj kończyła się sztokholmska trasa turystyczna. Zmieniło się to dzięki inicjatywie Michaela Lemmela i Marie Östblom. Dzięki nim 21 wysp zostało połączonych nowym Szlakiem Archipelagu Sztokholmskiego, który liczy aż 270 km. Trasy zaprojektowane są tak, żeby nie niszczyć natury. Kolejna przygoda zaczyna się w Arsta, na południe od Sztokholmu. Prom płynie ponad godzinę, która mija szybko, kiedy wpatruję się w wielki błękit – spokojną taflę morza aż po horyzont. Prom przybija do przystani Spränga Brygga na wyspie Utö. Tutaj można poczuć prawdziwą esencję szwedzkiego lata. Dzieje się tu magia: drewniane pomosty z widokiem na zachód, plaża w Barnens Bad, spacery piaszczystą plażą Storsand… Wyspę można obejść pieszym szlakiem o długości ponad 16 km. Kiedy patrzę na te obrazy, rozumiem, dlaczego to miejsce upodobała sobie słynna Greta Garbo. Tak jak wyspa Farö słynie z Ingmara Bergmana, Utö reklamuje się Gretą Garbo. Ale i tak największą gwiazdą jest natura. Źródło: National Geographic
To miejsce na Islandii zaskakuje: wulkany, maskonury i nocleg pod klifem
Vestmannaeyjar to archipelag, który pokazuje pełnię sił natury: od dramatycznych erupcji, przez maskonury, aż po noclegi pod klifem. Oto Islandia w pigułce.
Spis treści: Rejs na wyspę Port Vestmannaeyjar Wulkan Eldfell i dramatyczna erupcja z 1973 roku Golf, maskonury i nocleg pod klifem Trudno o lepsze miejsce, by na własne oczy się przekonać, jak potężna i piękna potrafi być natura. Archipelag Vestmannaeyjar to Islandia w pigułce: wulkany, maskonury i… golf. Gdy rankiem docieram na terminal w Landeyjahofn, przy nabrzeżu czeka już zacumowany prom. Na dziobie ma wymalowaną nazwę: „Herjolfur”. Mimo wczesnej pory panuje tu duży ruch. Do brzucha stalowego olbrzyma wtaczają się ciężarówki i samochody osobowe, a w budynku poczekalni podróżni z biletami czekają na zaokrętowanie. Odczytuję niebieski napis na bocznej burcie: „Vestmannaeyjar”. Rejs na wyspę Chwilę później komunikat portowy zaprasza pasażerów na pokład. Po schodach wdrapuję się do wnętrza statku. Wkrótce powietrze przeszywa ryk syreny i odbijamy z przystani. Prom pruje ciemną taflę oceanu, delikatnie drżąc i kołysząc się miarowo. Silnik mruczy jednostajnie, a nad naszymi głowami wrzeszczą mewy. Morze jest dziś spokojne i gładkie. Wychodzę na pokład. Płyniemy w gęstej mlecznobiałej mgle, w której znikają kontury wyspy. Próbuję coś wypatrzeć – bez skutku. Otaczający nas obłok jest gęsty jak wata. Za to z każdą chwilą ląduje na mnie coraz więcej lodowatych kropel. Wkrótce jestem tak mokry, że trzęsę się z zimna. Chowam się w ciepłym wnętrzu statku, zamawiam kawę i poddaję się powolnemu rytmowi podroży. Po trzech kwadransach niespodziewanie z mgieł wynurzają się ciemne pionowe klify. Wyglądają jak gigantyczne wrota. Kapitan sprawnie manewruje między nimi i po chwili wpływamy do portu. Wita nas charakterystyczny morski zapach – ciężki i oleisty. Przynosi go powiew z pobliskich przetwórni ryb. Choć szybko zniknie za sprawą silnego wiatru, na długo pozostanie na ubraniach, a w mojej pamięci – na zawsze. Port Vestmannaeyjar W drodze od jednego z pasażerów, który okazał się lokalnym rybakiem, usłyszałem, że tutejszy port jest jednym z największych w Islandii. Teraz widzę, że nie była to tylko czcza przechwałka. Rzeczywiście panuje tu duży ruch, zarówno na lądzie, jak i na wodzie. Trawlery dostarczają połów do przetwórni w zachodniej części miasta, a w porcie rybacy w wysokich kaloszach szykują kutry przed wypłynięciem na połów. Po ulicach jedna za drugą krążą ciężarówki wyładowane rybackimi sieciami i pochodzącymi z morza produktami. Miejscowi armatorzy spotykają się na rozległym betonowym nabrzeżu i, paląc papierosy oraz popijając kawę ze sporych kubków, wymieniają się najświeższymi wieściami. – Archipelag Vestmannaeyjar składa się z 15 wysp i 30 wystających nad poziom oceanu skał – tłumaczy mi pracownica punktu informacji turystycznej, który mieści się nieopodal portu. – Wszystkie bez wyjątku powstały w wyniku erupcji wulkanów. Tutaj dosłownie wszędzie chodzi się po zastygniętej lawie. – Skąd wzięła się nazwa Vestmannaeyjar? – pytam. – To bardzo ciekawa, a przy tym krwawa historia. Doskonała na nordycki kryminał – zaczyna swoją opowieść przewodniczka… Wulkan Eldfell i dramatyczna erupcja z 1973 roku Zabudowania kończą się nagle i przede mną wyrasta porośnięte trawą wzniesienie. Wspinam się na nie i niespodziewanie przed moimi oczyma rozciąga się księżycowy krajobraz. Pole zastygłej lawy. Na tabliczce odczytuję informację, że pół wieku temu znajdowało się w tym miejscu centrum sportowe. To świadectwo kolejnego trudnego wydarzenia w historii wyspy. Nocą 23 stycznia 1973 r., gdy mieszkańcy byli jeszcze pogrążeni we śnie, na powierzchni wyspy rozwarła się ziemia. Ze szczeliny liczącej 1600 m długości wytrysnęły fontanny wrzącej lawy… Dzięki wiatrom, które wiały w przeciwną stronę niż zwykle, lawa zatrzymała się 100 m od zabudowań… Z pola lawy wdrapuję się na Eldfell. To krótki spacer, choć wymaga nieco uważności – ścieżka jest momentami wąska i stroma, łatwo pośliznąć się na wulkanicznym żużlu, szczególnie po deszczu. Golf, maskonury i nocleg pod klifem Wyspa Heimaey, poza portem, polem lawy i wulkanami, słynie również z… najlepszego 18-dołkowego pola golfowego w Islandii. Schodzę z Eldfella i kieruję się na wschód… Kilku golfistów toczy pojedynek. W oddali wiatr marszczy i pieni granatową taflę Atlantyku. Zostawiam za plecami golfistów i rozbijam namiot. Dziś spędzę tu noc. Trudno o lepsze miejsce do spania niż to tutaj, u stóp stromych klifów. Ściany wzgórz odbijają echem odgłosy ptaków, które przelatują nad moją głową… Przede mną magiczny widok: tysiące czerwonodziobych maskonurów… W towarzystwie maskonurów obserwuję miasteczko położone między wierzchołkami zielonych wzgórz na zachodzie i dwoma wulkanami na wschodzie. W oddali sponad wód Atlantyku wystają kolejne wyspy archipelagu. W tym sielankowym obrazku tylko jedna rzecz nie daje mi spokoju – chropowata, czarnordzawa blizna na wschodzie – pamiątka po erupcji sprzed pół wieku… źródło: National Geographic Traveler
Zwiększa się populacja reniferów svalbardzkich. To skutek nowej diety, którą wymusiły zmiany klimatyczne
Naukowcy z Finlandii odkryli, że w ciągu ostatnich kilkunastu lat renifery svalbardzkie zmieniły dietę. Nowe odżywianie pozwoliło im poradzić sobie z nowymi warunkami klimatycznymi. Badacze twierdzą, że zwierzęta zaczęły jeść mniej porostów, a więcej roślin zielnych.
W tym artykule: Zmiany klimatyczne utrudniają reniferom zdobywanie pokarmu Renifery svalbardzkie zmieniły dietę, aby przystosować się do nowych warunków W ciągu ostatnich lat populacja reniferów w Arktyce spadła o 3 miliony Renifer svalbardzki (Rangifer platyrhynchus) to endemiczny podgatunek renifera tundrowego, który zamieszkuje Svalbard, norweską prowincję na Oceanie Arktycznym. To archipelag oddalony nieco ponad 1000 km od bieguna północnego. Zmiany klimatyczne utrudniają reniferom zdobywanie pokarmu Ten gatunek ssaka z rodziny jeleniowatych dobrze przystosował się do surowych warunków arktycznych wysp, jednak ze względu na mniejszą ilość pożywienia w swoim środowisku jest mniejszy i bardziej krępy niż inne renifery. Samce ważą średnio ok. 65–90 kg, natomiast samice ok. 53–70 kg. Latem renifery svalbardzkie spożywają dość bujną roślinność tundrową, która składa się z roślin naczyniowych (traw, ziół, turzyc i krzewów liściastych), aby zgromadzić potrzebny tłuszcz na okres zimowy. Zimą natomiast muszą zadowolić głównie porostami. Laponia dla początkujących. Dzikie lasy, renifery, zorza i święty Mikołaj Najpierw pociąg Warszawa–Gdańsk, potem lot Gdańsk–Turku, nocny autobus Turku–Oulu i pociąg Oulu–Rovaniemi. To opcja dla oszczędnych i wytrzymałych, bo noc w autobusie mimo wszelkich s... Jednak w wyniku zmian klimatycznych i globalnego ocieplenia, temperatura na Svalbardzie staje się coraz wyższa i odnotowuje się tam więcej opadów deszczu niż śniegu. To przyczynia się do powstawania pokrywy lodowej, spod której zwierzętom trudniej jest wydostać pokarm. Renifery svalbardzkie zmieniły dietę, aby przystosować się do nowych warunków Zaledwie 3 lata temu okazało się, że przez ocieplenie klimatu na Svalbardzie z głodu zmarło nawet 200 reniferów. Nigdy wcześniej nie znaleziono na tym archipelagu tak wielu martwych zwierząt jednego gatunku. Z drugiej strony naukowcy od wielu lat przyznają, że populacja tego podgatunku wzrasta. Najnowsze badania wykazały, że wpływ na to mogła mieć zmiana diety tych zwierząt. Badacze z University of Oulu w Finlandii postanowili dokładnie zbadać, jak zmieniły się nawyki żywieniowe reniferów. Uczeni w okresie późnej zimy pobrali próbki krwi, aby zbadać jej skład i przeanalizować, co zwierzęta jadły w ciągu ostatnich tygodni. Wyniki porównali z próbkami z okresu 1995–2012. To właśnie w tych latach nastąpiły największe zmiany klimatyczne w Arktyce, które zaczęły się normalizować. Naukowcy odkryli, że w okresie, w którym nastąpił wzrost populacji reniferów grenlandzkich, nastąpiła również istotna zmiana diety. Zwierzęta zaczęły spożywać mniej porostów i mchów, a więcej m.in. roślin zielnych przypominających trawę. Badacze zwracają uwagę, że renifery zjadały ten pokarm, pomimo że łodygi również były zamrożone. Badacze nazwali to „arktycznymi lodami”. W ciągu ostatnich lat populacja reniferów w Arktyce spadła o 3 miliony – Prosta i wydłużona natura łodyg roślin zielnych sprawia, że pokarm ten był dostępny dla zwierząt, nawet jeśli od spodu był pokryty lodem – twierdzi prof. Jeffrey Welker z University of Oulu, główny autor badania. – To przypomina trochę „lody na patyku”. Pokarm ten jest wystarczająco pożywny, aby zwierzęta mogły przetrwać podczas trudnych okresów zimowych – dodaje badacz. Żyją z reniferami w mongolskiej tajdze. Zobacz unikatowe zdjęcia ostatnich nomadów Od tysięcy lat ich codzienna egzystencja skupia się wokół hodowli reniferów. To niesamowite, że ich kultura nadal trwa. – Wszystko wskazuje na to, że populacja reniferów svalbardzkich wykształciła sposoby adaptacji i przystosowania się do zmian klimatycznych, co pozwala im przetrwać. To sytuacja zupełnie odmienna od populacji reniferów m.in. na Alasce, która zmniejszyła się – twierdzi prof. Welker. Naukowcy podkreślają, że ta sytuacja dużo mówi o różnorodności Arktyki. Zjawiska, które mają miejsce w jednej części, mogą być niezależne od innych regionów. Z powodu globalnego ocieplenia populacja reniferów tundrowych w całej Arktyce w ciągu ostatnich 24 lat spadła aż o 3 miliony. Najgorzej jest w Kanadzie i na Alasce. W tych regionach populacja zmniejszyła się aż o 90 procent. Źródło: University of Oulu, The Guardian Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Wyspy w Polinezji Francuskiej – TOP10 najpiękniejszych miejsc
Mówiąc o prawdziwym ziemskim raju, wiele osób ma na myśli wyspy w Polinezji Francuskiej. Którą z nich warto wybrać jako destynację idealnej wakacyjnej podróży? Poniżej wymieniamy 10 najpiękniejszych.
W tym artykule: Gdzie znajduje się Polinezja Francuska? Bora Bora Maupiti Moorea Fakarava Raiatea Rangiroa Nuku Hiva Hiva Oa Taha'a Huahine Niewielkie fragmenty lądu, chaotycznie rozrzucone na wodach Oceanu Spokojnego, to słabo zaludnione miejsca, w których można poczuć prawdziwie bliski kontakt z naturą. Krystalicznie czysta woda, białe plaże, zapierające dech w piersiach krajobrazy – trzeba przyznać, że trudno wyobrazić sobie piękniejsze miejsca. Nic dziwnego, że wakacje na jednej z polinezyjskich wysp pozostają marzeniem wielu osób. Jakie wyspy wchodzą w skład Polinezji Francuskiej? Trudno wymienić je wszystkie, bo wspólnota zamorska Francji składa się z 5 archipelagów i aż 150 wysp! Tahiti, o powierzchni 1042 km kw., to największa wyspa w Polinezji Francuskiej. Jest też najbardziej zaludniona. Dla wielu osób może wydać się to zaskakujące, ale nie ujęliśmy jej w naszym zestawieniu. Nie dla tego, że brakuje jej uroku. Przeciwnie, to piękne miejsce, które jednak jest też gospodarczym, ekonomicznym, kulturowy i społecznym centrum całego terytorium. Co za tym idzie, panuje tam zupełnie inna atmosfera niż na innych wyspach – mniej spokojna, na każdym kroku tętniąca życiem. Tahiti to punkt wyjścia do dalszej wyprawy, ale prawdziwie rajska przygoda czeka na turystów na mniejszych wysepkach. Gdzie znajduje się Polinezja Francuska? Niezwykle piękna Polinezja Francuska jest zlokalizowana w południowej części Oceanu Spokojnego. Tworzące ją wyspy są rozrzucone na obszarze o powierzchni ok. 3,5 mln. km kw., rozciągającym się między Los Angeles a Sydney. Podobnie jak wyspy Mikronezji, to przede wszystkim wyspy koralowe i koralowe atole. Ale należy podkreślić, że wśród nich jest także wiele wysp pochodzenia wulkanicznego. Cała Polinezja Francuska dzieli się na pięć archipelagów: Wyspy Towarzystwa, Markizy, Tuamotu, Tubuai, wyspy Gambiera. Stolicą terytorium jest miasto Papeete, położone na Tahiti (Wyspy Towarzystwa). Bora Bora Zaczynamy od wyspy, której nazwa stała się synonimem rajskich miejsc. Wiele osób, które miały okazję zwiedzić niektóre zakątki malowniczej Polinezji Francuskiej, jako najpiękniejszą z tamtejszych wysp wskazuje właśnie ten rajski skrawek lądu. Bora Bora leży w archipelagu Wysp Towarzystwa. Ma 23 km kw. powierzchni i zamieszkuje ją ok 10 tys. osób. Głównym ośrodkiem osadnictwa na wyspie jest Vaitape. Bora Bora jest jedną z najbardziej znanych wysp polinezyjskich i jednocześnie – jedną z najdroższych. Już sam widok z okna samolotu zapiera dech w piersiach i zapowiada niezwykłą przygodę. Pod względem kształtu Bora Bora przypomina diament otoczony szmaragdową obwódką. Samolot ląduje na pasie startowym wybudowanym na niewielkich piaszczystych wysepkach. Do hoteli turyści docierają łodziami i katamaranami. Najbardziej luksusowe są skupione wewnątrz atolu. Największą atrakcją wyspy są oczywiście rajskie plaże, ale wycieczka w jej centralne rejony, na zbocza wygasłego wulkanu, też będzie wyjątkowym przeżyciem. Tamtejsza przyroda jest wprost niesamowita. Trzeba jednak podkreślić, że Bora Bora to typowo luksusowa destynacja, która przyciąga przede wszystkim te osoby, które bardziej niż kontakt z naturą cenią sobie „kurortowe” atrakcje. Ciekawostki o wyspie: wyspa została odkryta w 1722 roku, przez Jacoba Roggeveena. Ten sam podróżnik odkrył słynną Wyspę Wielkanocną; bungalowy na wyspie przypominają prymitywne chaty, ale mimo swojego wyglądu, oferują wszelkie możliwe udogodnienia. Te najbardziej luksusowe są wyposażone w szklaną podłogę, przez którą można podziwiać oceaniczną faunę; najlepszy okres na wakacyjny wypoczynek na Bora Bora trwa od maja do września. W październiku rozpoczyna się pora deszczowa; w czasie II wojny światowej Bora Bora była bazą, w której stacjonowała flota zaopatrzeniowa Stanów Zjednoczonych. Maupiti Nasza kolejna propozycja to Maupiti – niewielka wyspa położona w archipelagu Wysp Towarzystwa. Od wyspy, która otworzyła zestawienie, dzieli ją zaledwie 46 km. Nic dziwnego, że obie charakteryzują się zbliżonym ukształtowaniem linii brzegowej i terenu i oferują zbliżone walory krajobrazowe. Trzeba jednak podkreślić, że Maupiti sprawia wrażenie znacznie bardziej pierwotnej, wręcz dziewiczej. Niektórzy twierdzą, że właśnie tak wyglądała Bora Bora, zanim stała się jedną z najpopularniejszych destynacji turystycznych w tej części Oceanu Spokojnego. Powierzchnia wyspy to zaledwie 12 km kw. Zamieszkuje ją ok.1200 osób. Głównym ośrodkiem osadnictwa jest miasto Vaiea. Maupiti jest wprost stworzona dla osób kochających piękne wycieczki. Zachwycająca przyroda jest tam obecna niemal wszędzie, a z najwyższego wzniesienia wyspy (372 m n.p.m.) rozciąga się zachwycająca panorama laguny i rafy koralowej. Ciekawostki: Maupiti jest najstarszą wyspą w archipelagu Wysp Towarzystwa. Ten rajski skrawek lądu liczy sobie aż 4,3 mln lat; naukowcy są zdania, że zanim Polinezyjczycy zasiedlili wyspę, Maupiti była całkowicie zalesiona; Maupiti składa się z centralnej wyspy wulkanicznej i pięciu otaczających ją atoli koralowych; głównym źródłem dochodu mieszkańców jest sadownictwo. Moorea W odległości 17 km od Tahiti leży Moorea – piąta pod względem wielkości wyspa w Polinezji Francuskiej. Obserwowana z okna samolotu, przypomina wielkie serce (niektórzy porównują jej kształt do orła z rozpostartymi skrzydłami). Z największej polinezyjskiej wyspy można dostać się tam na dwa sposoby: statkiem lub samolotem. Powierzchnia wyspy to 134 km kw. Zamieszkuje ją ok. 16 tys. osób. Głównym ośrodkiem miejskim jest Afareaitu. Jakie atrakcje oferuje to niezwykłe miejsce? Moorea przyciąga wielu miłośników nurkowania, których kusi wspaniała rafa koralowa i bogactwo przedstawicieli oceanicznej fauny. Nurkowie mogą tam popływać nawet z rekinami. Bez obaw, w tamtejszych wodach przybrzeżnych występują wyłącznie małe, całkowicie niegroźne gatunki. Inną ciekawą atrakcją jest skansen Tiki Village, przybliżający codzienne życie Polinezyjczyków. Oprócz tego można tam znaleźć także malownicze plaże i nastrojowe zatoczki. Ciekawostki o wyspie: Moorea jest otoczona przez małe wysepki, które niemal w całości są porośnięte przez palmy kokosowe; na płyciznach można spotkać wiele płaszczek, które są przyzwyczajone do dokarmiania przez turystów; mimo wulkanicznego pochodzenia, Moorea obfituje w piaszczyste plaże; na wyspie uprawia się ananasy, które uchodzą za najlepsze w Polinezji Francuskiej. Fakarava Przenosimy się do archipelagu Tuamotu, w którym leży piękna wyspa o prostokątnym kształcie. Fakarava, bo o tym atolu mowa, ma zaledwie 16 km kw. powierzchni. Wyspę zamieszkuje ok. 850 osób, a głównym ośrodkiem administracyjnym jest Rotoava. DNA ujawnia obecność rdzennych Amerykanów na Polinezji. Wieki przed przybyciem Europejczyków Na długo przed pojawieniem się Europejczyków na wodach Polinezji, a nawet zanim pierwszy człowiek postawił stopę na Wyspie Wielkanocnej, autochtoniczna ludność Ameryki Południowej mieszał... Na miejscu trudno znaleźć jakiekolwiek atrakcje turystyczne. Nie ma tam monumentalnych zabytków (poza latarnią Phare de Topaka), eleganckich restauracji czy luksusowych ośrodków. Czy to oznacza, że Fakarava znalazła się w tym zestawieniu przypadkiem? Nie, bo wyspa oferuje dokładnie to, co jest najważniejsze w egzotycznych miejscach: dostęp do rajskiej przyrody, poczucie odcięcia od cywilizacji i absolutny spokój. Ciekawostki o wyspie: Fakarava została odkryta w 1820 roku przez rosyjskiego żeglarza Fabiana Bellingshausena; UNESCO sklasyfikowało wyspę jako rezerwat biosfery; wyspa stwarza wyśmienite warunki do nurkowania; w języku tahitańskim, słowo „fakarava” oznacza „sprawiający, że coś staje się piękne”. Raiatea Wracamy do archipelagu Wysp Towarzystwa. Nasz kolejny przystanek to Raiatea. Powierzchnia wyspy to 238 km kw. zamieszkuje ją ok. 12 tys. osób. Głównym ośrodkiem administracyjnym jest Uturoa. Pod względem krajobrazowym, Raiatea wyraźnie ustępuje wcześniej wymienionym wyspom. Znaczna jej część pokryta jest gajami palmowymi. Dlaczego więc polecamy ją jako jedną z najciekawszych? Ponieważ żadne inne miejsce nie pozwala tak blisko poznać kultury polinezyjskiej. Można tam znaleźć wiele starożytnych świątyń i obiektów pełniących funkcje polityczne i społeczne. Wytrwali turyści mogą wybrać się na poszukiwanie tiare apetahi – jednego z najrzadszych kwiatów na świecie. Ciekawostki o wyspie: wyspę odkrył Brytyjczyk James Cook w 1769 roku, Raiatea jest nazywana Świętą Wyspą; w języku tahitańskim, nazwa wyspy oznacza „jasne niebo”; jedyna żeglowna rzeka w Polinezji Francuskiej – Fa'aroa – znajduje się właśnie na tej wyspie. Rangiroa Najlepsze wyspy dla kolekcjonerów wrażeń Jeżeli takie atrakcje, jak nurkowanie do rafy koralowej, trekking po wulkanach w dżungli, czy surfowanie wśród pingwinów to twoja definicja udanych wakacji, koniecznie zaplanuj przygodę na wy... Nasza kolejna propozycja to największy atol w Polinezji Francuskiej, położony w archipelagu Tuamotu. Rangiroa ma 79 km kw. powierzchni, zamieszkuje ją ok. 3200 osób, a głównym ośrodkiem na wyspie jest Avatoru. Rangiroa to przede wszystkim raj dla płetwonurków. W tamtejszych wodach można podziwiać niezliczone gatunki egzotycznych ryb, płaszczki, delfiny i rekiny. Okresowo pojawiają się tam także wieloryby. Wyspa nie rozpieszcza bogactwem rajskich plaż. W innych częściach Polinezji Francuskiej jest ich zdecydowanie więcej. Ciekawostki o wyspie: atol składa się z ok. 250 wysp, które są oddzielone wąskimi kanałami; powierzchnia laguny przekracza 1600 km kw.; w języku tahitańskim nazwa wyspy oznacza „niekończące się niebo”; plaża Le Sable Roses jest pokryta różowym piaskiem. Nuku Hiva Nuku Hiva to największa wyspa archipelagu Markizów. Jej powierzchnia to 387 km kw. Zamieszkuje ją ok. 2700 osób. Głównym ośrodkiem administracyjnym na wyspie jest Taiohae. Piękno tej rajskiej wyspy wulkanicznej jest trudne do opisania. To właśnie tam znajduje się wspaniały wodospad Vaipo. Cud natury o wysokości 350 m jest największy w całej Polinezji. Ciekawostki o wyspie: na wyspie można natrafić na liczne posągi religijne; Powieść „Typee”, autorstwa Hermana Melville'a, jest inspirowana pobytem pisarza na Nuku Hivie; Nuku Hiva była scenerią dla amerykańskiego reality show „Survivor 4 Marquesas”; W 2011 roku na wyspie doszło do aktu kanibalizmu. 40-letni turysta z Niemiec został zabity i pożarty przez lokalnego przewodnika. Hiva Oa Jedną z najpopularniejszych wysp archipelagu Markizów jest Hiva Oa. Jej powierzchnia to 316 km kw. Wyspę zamieszkuje ok 1700 osób, a głównym ośrodkiem miejskim jest Atuona. Malownicza sceneria od zawsze przyciągała artystów. Na wyspie gościli m.in. Jacques Brel i Paul Gauguin. Francuski malarz zmarł na Hiva Oa, a muzeum jego imienia jest jedną z największych tamtejszych atrakcji. Ciekawostki o wyspie: Hiva Oa to jedna z najbardziej malowniczych wysp w archipelagu. Prawdopodobnie dlatego nazywana jest Ogrodem Markizów; najwyższym szczytem na wyspie jest Temiteu. Góra mierzy 1213 m n.p.m. Taha'a Taha'a to niewielka wyspa wulkaniczna w archipelagu Wysp Towarzystwa. jej powierzchnia to 88 km kw. Mieszka tam ok. 5 tys. osób, a głównym ośrodkiem osadniczym i administracyjnym jest Patio. Największą atrakcją wyspy są jej niesamowite walory naturalne. Na Taha'a można znaleźć zatokę Haamane – największą w całej Polinezji. Inne atrakcje to piękne rafy i ogrody koralowe. Ciekawostki o wyspie: wyspę rozsławia farma czarnych pereł i destylarnia wybornego rumu; niemal na całej wyspie unosi się zapach wanilii. Huahine Ostatnią wyspą na naszej liście jest Huahine, położona w archipelagu Wysp Towarzystwa. Jej powierzchnia to 65 km kw. Należy jednak podkreślić, że niektóre źródła podają powierzchnię wynoszącą ponad 82 km kw. Zamieszkuje ją ok. 5700 osób, a głównym ośrodkiem administracyjnym jest Fare. Badania DNA dawnych Polinezyjczyków rzucają światło na zasięg ich podróży Niezwykle szeroki zasięg podróży jakie odbywali wcześni polinezyjscy podróżnicy morscy został odwzorowany w nowym badaniu genetycznym Tamtejszy krajobraz wciąż pozostaje niezmącony nowoczesną architekturą i zdobyczami cywilizacyjnymi. Życie na wyspie toczy się w spokojnym rytmie. Poza bajkowymi krajobrazami, turystów przyciągają tam liczne stanowiska archeologiczne. Ciekawostki o wyspie: w języku tahitańskim słowo „huahine” oznacza „kobieta”; wyspa zawdzięcza swoją nazwę wzgórzu, którego kształt przypomina sylwetkę ciężarnej kobiety. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Szukasz raju na ziemi? Oto Mikronezja – wyspy, które warto odwiedzić
W ziemskim raju, jak często nazywana jest Mikronezja, świetnie odnajdą się nie tylko osoby szukające wyspiarskiego relaksu, ale także miłośnicy przygód. Co do zaoferowania ma Mikronezja? Wyspy składające się na tą część Oceanii to coś więcej niż rajskie plaże i piękne laguny.
W tym artykule: Gdzie znajduje się Mikronezja? Co wchodzi w skład Mikronezji? Guam Chuuk Pohnpei Kosrae Temperatura utrzymująca się na poziomie ok. 27 stopni Celsjusza, krystalicznie czysta woda, wszechobecny spokój i rajskie krajobrazy – nic dziwnego, że piękna Mikronezja cieszy się coraz większym powodzeniem wśród turystów. Chętnych do spędzenia urlopu w tym niezwykłym miejscu nie brakuje. Historia Mikronezji rozpoczyna się wraz z początkiem osadnictwa ludzkiego na Pacyfiku. Pierwsi osadnicy przybyli na te rajskie wyspy ok. 4 tys. lat temu. Obecnie wyspy i archipelagi Mikronezji zamieszkuje ponad milion osób i mimo znacznego rozproszenia geograficznego, tamtejsze społeczeństwo łączy wspólna kultura i styl życia. Jaka jest Mikronezja? Wyspy wchodzące w skład tego archipelagu przedstawiamy poniżej. Gdzie znajduje się Mikronezja? Mikronezja jest położona w zachodniej części Oceanu Spokojnego. Składa się z ok. 1500 małych wysp (rozproszonych), z których większość pozostaje niezamieszkana. Ich łączna powierzchnia to 2677 km kw. W Mikronezji panuje klimat tropikalny i morski. Przez cały rok temperatura utrzymuje się tam w przedziale od 22 do 32 stopni Celsjusza. W regionie występują dwie pory roku – deszczowa, trwająca od maja do października, i sucha, która utrzymuje się od listopada do kwietnia. Mieszkańcy Mikronezji są znani z typowo „wyspiarskiego” stylu życia. Dla nich czas płynie wolniej. Większą część dnia spędzają na świeżym powietrzu. Zajmują się głównie rybołówstwem i rolnictwem. Do turystów są nastawieni przyjaźnie, co nie jest specjalnie zaskakujące – turystyka jest główną gałęzią gospodarki w obszarze całej Mikronezji. Co wchodzi w skład Mikronezji? Mikronezja to subregion Oceanii, na który składają się cztery główne jednostki polityczne: Błękitny przypływ. Czy Kiribati znajdzie się pod wodą? Rosnący poziom wód grozi Kiribati zatopieniem, jednak wyspiarze nie tracą ducha. Sfederowane Stany Mikronezji, Republika Palau, Wyspy Marshalla, Republika Kiribati. Pierwsze z wymienionych państw obejmuje ponad 600 niewielkich wysp, w większości niezamieszkanych. W przeszłości kraj był obszarem, który ONZ w całości powierzyło administracji Stanów Zjednoczonych (Powiernicze Wyspy Pacyfiku). W 1979 Sfederowane Stany Mikronezji przyjęły nową konstytucję, a 7 lat później uzyskały niepodległość. W skład Sfederowanych Stanów Mikronezji wchodzą cztery stany: Chuuk, Kosrae, Pohnpei i Yap. Republika Palau składa się z ponad 200 wysp – czterech pojedynczych i części archipelagu Karoliny. Wyspy Marshalla obejmują 29 atoli i pięć pojedynczych wysp. Republika Kiribati to jedna wyspa koralowa i 32 atole. Pod względem turystycznym, Mikronezja i wyspy Polinezji Francuskiej mocno rywalizują ze sobą o uwagę turystów. Każda z nich przypomina ziemski raj, jednak należy podkreślić, że wyspy Mikronezji oferują coś więcej niż „tylko” rajskie plaże, wspaniałe laguny, zapierające dech w piersiach rafy koralowe i pozostałości po dawnej kulturze. Guam Nasza wycieczka po malowniczej Mikronezji rozpoczyna się na Guam. To niezbyt duża wyspa Mikronezji (544 km kw.), należąca do archipelagu Marianów. Guam w całości pozostaje terytorium nieinkorporowanym, zależnym od Stanów Zjednoczonych, którym zarządza amerykański Departament Spraw Wewnętrznych. Ok. 1/3 powierzchni wyspy zajmuje amerykańska baza lotniczo-morska. Dlaczego więc polecamy ją jako jedną z najpiękniejszych? Ponieważ cała reszta w niczym nie przypomina jednostki wojskowej, zdecydowanie bliżej jej do tropikalnego raju. Turystyczne centrum wyspy jest zlokalizowane w Tumon. To tam znajdują się najlepsze hotele, cieszące się dużą popularnością centra handlowe, modne kluby i dyskoteki. Nie każdy, kto spędza wakacje na mikronezyjskich wyspach, szuka tam „kurortowych” atrakcji. Bez obaw, wystarczy zbliżyć się do linii brzegowej, by poczuć kontakt z pierwotną naturą. Na całej wyspie nie brakuje piaszczystych plaż, które uchodzą za jedne z najwspanialszych w całej Mikronezji. Nurkowie będą zachwyceni rafą koralową, która otacza Guam. W centralnej części wyspy można podziwiać malownicze wodospady, w tym słynny Talofofo. Ciekawostki o wyspie: na Guam nie obowiązuje podatek VAT, na Placu Hiszpańskim można zobaczyć pomnik Jana Pawła II, gdy Ferdynand Magellan przybył na wyspę w 1521 roku, nazwał ją „Wyspą Złodziejską”. Rdzenni mieszkańcy nie znali pojęcia własności i wynieśli ze statku odkrywcy wszystko, co uznali za przydatne. Chuuk Kolejna piękna wyspa, którą powinien wziąć pod uwagę każdy, kto planuje urlop w rajskim zakątku, to Chuuk (dawniej Truk). To właściwie nie jedna wyspa, a stan składający się z 16 atoli, grup wysp zaliczanych do archipelagu Karoliny i kilku pojedynczych wysp. Chuuk nie należy do mikronezyjskich destynacji, które oferują masę atrakcji dla turystów. Poza walorami naturalnymi wysp, trudno wskazać tam rzeczy i miejsca warte uwagi. Z całą pewnością ciekawe są jaskinie Nefo. Wiele osób odwiedza też japońską latarnię morską. Co zatem decyduje o atrakcyjności tego miejsca? Przede wszystkim wspaniałe warunki do nurkowania wrakowego, prawdopodobnie jedne z najlepszych na świecie. Wielkie S.O.S. na plaży uratowało rozbitków zagubionych na Pacyfiku Trzech mężczyzn w łódce płynęło z jednego atolu wysepek Mikronezji na drugi. Gdy nie dotarli w wyznaczonym czasie, ruszyły poszukiwania w które zaangażowały się marynarka wojenna Austra... W czasie II wojny światowej, mieściła się tam baza wojsk japońskich, jedna z największych na Oceanie Spokojnym. Pozostałością po niej są liczne wraki, spoczywające na dnie laguny, które dziś tworzą oficjalne podwodne muzeum. Przekształcone w sztuczną rafę koralową, zachowały się w doskonałym stanie. W ich wnętrzach wciąż znajdują się elementy wyposażenia i różne przybory. Ciekawostki o wyspie: podwodne muzeum składa się z ponad 40 wraków, część z nich jest łatwo dostępna nawet dla rekreacyjnych nurków, drogi na Chuuk są w fatalnym stanie. Pohnpei Przenosimy się na Pohnpei. To największy ze wszystkich czterech stanów, które tworzą Sfederowane Stany Mikronezji. Poza samą wyspą Pohnpei w jego skład wchodzi 8 atoli. Całkowita powierzchnia to 345 km kw. Co do zaoferowania, poza pięknymi plażami, ma to niezwykłe miejsce? Jedną z największych atrakcji wyspy jest Nan Madol. To ruiny megalitycznego miasta, położone na 92 sztucznych wysepkach. Każda z nich oddzielona jest kanałem i z tego względu Nan Madol często nazywane jest „Wenecją Pacyfiku”. O unikatowym pięknie tego miejsca najlepiej świadczy fakt, że w 2016 roku zostało wpisane na listę UNESCO. 10 najdziwniejszych miejsc Wyspa dębów, podwodne miasto i gigantyczne wizerunki pająków. Oto wyjątkowe i dziwne miejsca na Ziemi, które wciąż wywołują wiele pytań. Poznaj 10 interesujących atrakcji z różnych ko... Kolejną interesującą atrakcją jest Mur Hiszpański, czyli pozostałości hiszpańskiego Fortu Alfonsa XIII. Nie można zapomnieć o walorach przyrodniczych wyspy. Wspaniałe wodospady, fantazyjnie ukształtowane formacje skalne i wzgórza, z których rozpościerają się niesamowite krajobrazy – to po prostu trzeba zobaczyć. Jednym z najpiękniejszych tworów matki natury jest wysoki na 30 m i szeroki na 20 m wodospad Kepiohi Falls. Ciekawostki o wyspie: na wyspie Pohnpei leżą dwie stolice: Palikir, stolica Sfederowanych Stanów Mikronezji, i Kolonia, stolica stanu, miejscowym zwyczajem jest żucie orzechów betelu, które mają działanie pobudzające, znaczna część naturalnych obszarów wyspy jest własnością prywatną, więc wycieczka może wiązać się z koniecznością uiszczenia przynajmniej kilku opłat, których wysokość to maksymalnie kilka dolarów. Kosrae Przenosimy się na Kosrae – górzystą wyspę, gęsto pokrytą bujną roślinnością, która jest najmniejszym stanem wchodzącym w skład Sfederowanych Stanów Mikronezji. Kosrae to jedna z najlepszych propozycji dla osób, które bardziej od turystycznych atrakcji i towarzyszącego im zgiełku cenią sobie kontakt z przyrodą. Baza noclegowa nie jest tam zbyt dobrze rozwinięta, podobnie zresztą jak baza gastronomiczna i transportowa. Te drobne niedogodności sprawiają jednak, że na wyspie nie gości zbyt wielu przyjezdnych. Całą wyspę otacza piękna rafa koralowa. To sprawia, że nurkowanie w przybrzeżnych wodach na długo pozostaje w pamięci. Co istotne, by móc podziwiać piękno podwodnej flory i fauny, nie trzeba dysponować żadnym specjalistycznym sprzętem i umiejętnościami. Wystarczy maska i fajka. Słynne jezioro meduz... prawie bez meduz. Naukowcy ostrzegają, to może być początek większego problemu Wyjątkowy gatunek meduzy zamieszkującej Palau, Mastigias, cierpi z powodu suszy i efektów El Niño. Co jeszcze warto zobaczyć na wyspie? Ruiny XIII-wiecznych budowli i krajobraz rozpościerający się z Mit Finkol – najwyższego wzniesienia na Kosrae. Ciekawostki o wyspie: na Kosrae trzeba wybrać się z gotówką w portfelu, bo większość sklepów i małych hoteli nie akceptuje płatności kartą, w XIX wieku wyspa była portem wielorybniczym, większość mieszkańców wyspy nie mówi po angielsku. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Berlin, Hamburg, Kolonia, Monachium, Drezno, Frankfurt, a może Bonn? Taki na przykład Berlin, poza luźną atmosferą i fascynującą multikulturowością, którym nie sposób się oprzeć, ma więcej muzeów – 175 – niż dni deszczowych w roku – 99. Jego Wyspa Muzeów to jeden z najważniejszych tego typu kompleksów świata wpisany na listę UNESCO. A zgromadzone tam zbiory to bezcenne eksponaty z różnych epok i niemal każdego zakątka świata, wśród nich chociażby: ołtarz pergamoński, brama Isztar czy popiersie najpiękniejszej Egipcjanki, królowej Nefertiti. Portowy Hamburg ma z kolei więcej mostów – 2,1 tys. – niż Wenecja. Katedrę w Kolonii, drugą najwyższą katedrę świata, budowano ponad 600 lat, miasto szczyci się też największym i najstarszym uniwersytetem w kraju. Monachium – poza słynnym zespołem piłkarskim oraz siedzibą znanej marki samochodów – słynie z największego piwnego festiwalu na świecie: podczas 16 dni Oktoberfestu wypija się nawet 8 mln l piwa! Tutaj też otworzono najstarsze kino. Drezno zaś to niemiecka stolica czekolady, w Bonn urodził się jeden z największych kompozytorów świata Ludwig van Beethoven, a we Frankfurcie wymyślono hot doga i wybudowano 14 z 15 najwyższych budynków w Niemczech. Ale nasz zachodni sąsiad to nie tylko miasta i urocze miasteczka z muru pruskiego, winnice, w których produkuje się wyborne rieslingi, to też wybrzeże Bałtyku z wyspami i plażami, ponad 2,1 tys. zamków, w tym Neuschwanstein, który zainspirował Walta Disneya do stworzenia logo swojej firmy. Cóż, w Niemczech warto spędzić urlop. Mamy nadzieję, że to wydanie specjalne Travelera pomoże Wam podjąć decyzję. REDAKTOR NACZELNA Agnieszka Franus
Seszele: wakacje marzeń. Kiedy jechać w podróż do lepszego świata?
Seszele – gdzie są położone wie każdy. Ale tylko ten, kto odwiedził te magiczne wyspy, wie że to naprawdę inny świat, jak twierdzą foldery reklamowe. I w tym przypadku reklamy nie kłamią. Przekonaj się, czym ciebie urzekną Seszele.
Na Seszelach turyści najczęściej poruszają się parami. Bywają to młode pary, wesołe pary staruszków i pary zwyczajne, zakochane. Tak jakby ten najpiękniejszy zakątek świata był dostępny tylko dla tych, którzy trzymają się za ręce, a zakazany dla samotników. Wyspy sprzyjają ziemskim, zmysłowym uciechom i miłości, a Seszele są po prostu do tego stworzone. Stwórca umieścił je na Oceanie Indyjskim. Niestety, daleko od Polski. Seszele - all inclusive na plaży Wakacje na Seszelach zaczynamy od… problemów z oddychaniem. Może problemy to za dużo powiedziane, ale powietrze jest tu rzeczywiście gęste niczym kisiel. Zatyka płuca. Szybko jednak przyzwyczajamy się i nawet zaczynamy lubić tę lepką, słodką, pachnącą tropikalnymi kwiatami mieszankę, w której tlen stanowi zaledwie promil, a reszta to woda. Po kilku dniach na Seszelach wydaje się nam, że pozbawieni jej stracimy życie, a po tygodniu myślimy już tylko o tym, co zrobić, żeby zostać tu na zawsze. Zalana słońcem plaża na Seszelach, Biały piasek o konsystencji talku. Stopy obmywa nam aksamitna woda szmaragdowego oceanu. Jest nam dobrze. Wtedy pojawia się on - Paul . Rosły Kreol z burzą dredów. Czytając chyba w naszych myślach proponuje… małżeństwo. To nie jest żart. Paul wie, jak bardzo podoba nam się na Seszelach i poprzez małżeństwo pragnie umożliwić nam pozostanie na wyspach. Odmowa go zadziwia. Seszele - wczasy dziś, dawniej… zsyłka Same Seszele swoją egzotyczną nazwę zawdzięczają po prostu francuskiemu ministrowi finansów z dworu Ludwika XV, niejakiemu Jeanowi Moreau de Séchelles. Francuzi na zmianę z Anglikami władali tymi skrawkami lądu. Niepodległość spod panowania brytyjskiego wyspy odzyskały dopiero w 1976 r. Nic dziwnego, bo wolność jest ostatnią rzeczą, o której myśli się w takich okolicznościach przyrody. Przez pewien czas Seszele były nawet popularnym miejscem zsyłek. Więziono tu króla Aszantów i jego liczny dwór, Wielkiego Muftego Palestyny i arcybiskupa Cypru, Makariosa. Ten ostatni, gdy już został prezydentem Cypru, z rozrzewnieniem wspominał czasy niewoli. Reputację idealnego miejsca na wakacje Seszele zawdzięczają jednak swojemu pierwszemu prezydentowi. Ten playboy i poeta w towarzystwie kilku urzędniczek o zniewalają- cej kreolskiej urodzie pielgrzymował on po najsłynniejszych i najdroższych kurortach świata, opowiadając o swoim kraju. Wkrótce potem fortuny arabskich szejków i europejskich milionerów popłynęły na dalekie wyspy. Gwiazdy i biznesmeni stawali się tu obiektami pikantnych plotek, po tym gdy na plażach oddawali się rajskiej rozpuście. Kres wyuzdaniu położył kolejny prezydent, wspierany przez ekspertów z Tanzanii i Korei Północnej dokonał przewrotu i wprowadził socjalizm. Rozpasanych milionerów zastąpili sztywni agenci KGB i CIA. Dziś, po zimnej wojnie i wolnej miłości, nastał czas stabilizacji i legalizacji wolnych związków. Ślub na Seszelach? Śluby i miesiące miodowe to seszelska specjalność. Zwykle na ceremonię wybiera się tę magiczną część dnia przed zachodem słońca, kiedy promienie łagodnie muskają opalone ciała. Biała łódź przystrojona w pachnące kwiaty przybija do plaży, na której czeka uśmiechnięty urzędnik z obrączkami. Strzela szampan i młodzi zaraz znikają w kokonie luksusu pięciogwiazdkowego hotelu, zaszywają się w kreolskim kolorowym pensjonacie nad spokojną zatoczką albo płyną swoją weselną łodzią ku jednej z prywatnych wysp. Jeszcze zanim zanurzą się w tropikalnej nocy poślubnej, wysączą z zimnych szklanek miejscowy biały likier o nazwie coco d’amour – kokos miłości – jakby specjalnie na tę okazję przygotowany. Jakiekolwiek będą losy nowożeńców, jednego możemy być pewni – nigdy ich już nie spotkamy na wyspach. Powód? Seszele tak są urządzone, że turyści nikną w mięsistym gąszczu zieleni, wtapiają się w cudowne zatoki i gubią gdzieś w archipelagu. Plaża, po której spacerują dwie pary, wydaje się zatłoczona. Dlatego tak łatwo tu ulec złudzeniu – to wszystko dla nas, dla ciebie i dla mnie, kochanie… Co warto zobaczyć na Seszelach Wysp jest 115, ale główne są trzy. Górzysta Mahé opleciona wąskimi dróżkami, które przez gęstą dżunglę biegną do najmniejszej stolicy świata, Victorii. Na drugiej co do wielkości wyspie Praslin, gdzie życie (choć wydaje się to już niemożliwe) toczy się jeszcze wolniej, droga jest tylko jedna. Na trzeciej – La Digue – dróg nie ma wcale. Turysta jadący wozem zaprzęgniętym w wołu patrząc na wyspiarzy, dochodzi do wniosku, że nie ma szczęśliwszych ludzi. Wystarczą sznurek i haczyk, by wyżywić rodzinę, szorty, żeby być ubranym, bo przy urodzie kreolskich ciał więcej nie trzeba. I kawałek blachy falistej na wypadek tropikalnej ulewy.Hojności przyrody towarzyszy jej wyjątkowe piękno, filmowa wprost uroda. Polański uczynił wyspy bazą swoich Piratów (zresztą morscy rozbójnicy byli pierwszymi mieszkańcami Seszeli), a bywali tu również Tarzan i Robinson Crusoe. Ten, kto pamięta zmysłową Emmanuelle, która z mężem spędzała czas na plaży La Digue i w kolonialnym domu krytym strzechą z liści palmowych (dziś zastępuje się je blachą falistą), ten wie, że wyspa potrafi rozbudzić wyobraźnię i tylko własne fantazje są tu granicą przygody. Kiedy wchodzi się do Parku Narodowego Vallée de Mai na wyspie Praslin, w którym rosną okazałe palmy seszelskie, ma się nieodparte wrażenie powrotu do przeszłości, a raczej – do prehistorii. To jedyne miejsce na Seszelach, gdzie nie docierają promienie słoneczne. Zatrzymują je wielusetletnie palmy wznoszące swe zielone pióropusze 30 m nad ziemią. Pod nogami chrzęszczą opadłe ogromne liście. Powoli zaczynamy się czuć jak bohaterowie Parku Jurajskiego, a zwierzęciem, które mogłoby swobodnie zagrać w tym filmie, jest na pewno Esmeralda. To najstarszy na Seszelach, prawdopodobnie 150-letni żółw olbrzymi. Wszyscy żeglarze, piraci, kupcy i kolonizatorzy odwiedzający kiedyś archipelag traktowali je jak żywe konserwy. Kolosy te żyją tylko tutaj – cieszą się wolnością albo mieszkają w zagrodach, jak nasze kaczki. Seszele - wakacje w innym świecie Słyszycie? – pyta z uśmiechem Louise, dziewczyna o urodzie Miss Uniwersum, która w zatopionym w zieleni domku przygotowuje aromatyczne rybne curry. Trudno nie oblać się rumieńcem, kiedy słyszy się te jęki, stękania i sapania dochodzące z mrocznej, wilgotnej dżungli. Żółwie wspinają się na siebie, ale gdy umiejętności akrobatyczne nie dorównują ich miłosnemu popędowi, grozi im śmiertelny upadek na grzbiet, z którego nie podniosą się o własnych siłach. Kiedy dzieci odrobią lekcje, Louise zabiera je do najbliższej zatoczki. Pławi się w ciepłej wodzie, a dziewczynki uganiają się za żółtymi rybami. Tymczasem ojciec szczęśliwej rodziny wraca plażą z pracy. Boso, w szortach, z daleka macha do nich gazetą. Seszelski dziennik „Nation” ma tylko trzy działy. Rubryka „Prezydent” donosi, że głowa państwa otworzyła nowe centrum informacyjne dla turystów odwiedzających Vallée de Mai. „Sport” informuje o zakończeniu turnieju szachowego, a „Środowisko” – o powrocie do ojczyzny pięciu maluchów, czyli żółwików, które przemytnicy porwali do Niemiec. Niechybnie jest to gazeta z innego świata. Seszele - Polska, bolesny powrót Kto nie był na Seszelach, nie jest w stanie tego zrozumieć. Uczucie, którego doznajemy porzucając rajskie plaże i szykując się na powrót do rzeczywistości. Codziennej i czasem szarej. Po wakacjach na Seszelach to ta rzeczywistość wydaje nam się nierealna. Przez chwilę żyliśmy przecież w bajce. Gdy samolot wzbija się w powietrze, po pokładzie niesie się jęk prawdziwej rozpaczy. Bo oto odrywając się od ziemi, straciliśmy raj pod stopami.
Wyspy dziewicze, czyli jak ptaki skusiły Rockefellera
Kolumb nadał im nazwę Wysp św. Urszuli i Jedenastu Tysięcy Dziewic – na pamiątkę mocno wątpliwej legendy o córce angielskiego rycerza zamordowanej przez Hunów. Po nim cumowali tu na krótko, aby pozostać na całe życie: Hiszpanie, Anglicy, Holendrzy, Duńczycy, Francuzi, a dziś – Amerykanie. Każdy bowiem, niezależnie od tego, czy był obieżyświatem, awanturnikiem czy bogaczem, ulegał niezwykłej urodzie wysp.
Gładkie lądowanie i jestem na St. Thomas, głównej wyspie archipelagu. Co za rozkosz znów poczuć na twarzy i ramionach ciepłą, wilgotną, słonawą karaibską bryzę! Obok lotniska plaża prześwituje białym piaskiem poprzez pióropusze palm królewskich. Gdzieś w pobliżu słychać, jakby na powitanie, jedną ze słynnych miejscowych fungi bands. Czarni chłopcy improwizują rytmicznie na instrumentach z wysuszonych tykw i czymś, co przypomina starodawną tarę do prania, tak że każdego podrywa do tańca. Niby idziesz, ale poruszasz się w rytmie, który niepostrzeżenie wchodzi ci do brzucha i w kręgosłup. To bambouli, która na St. Thomas jest tym, czym na Kubie rumba, a na Jamajce reggae. Pomysłowość miejscowych muzyków stworzyła także instrument, którego nie ma nigdzie na Karaibach: zwany po angielsku ass pipe, robiony jest z samochodowych rur wydechowych. Tak to tradycja muzyczna, przywieziona tu przez niewolników z Nigerii i Dahomeju zaadoptowała współczesną technikę. Ponad trzy czwarte mieszkańców wysp to Murzyni mówiący po angielsku i hiszpańsku. Z Europy na Wyspy Dziewicze jest daleko, ale jak się tam dostaniesz, wszystko jest w zasięgu ręki. W odległości 5 kilometrów busem od lotniska znajduje się, licząca zaledwie 8 tysięcy mieszkańców, stolica – Charlotte Amalie, nazwana od imienia żony króla duńskiego, Christiana V, gdy wyspy wchodziły w skład jego posiadłości. Tabliczki na rogach ulic są w dwu językach: angielskim i duńskim, zaś kamieniczki zbudowano z charakterystycznej duńskiej cegły. Tutaj w 1830 r. urodził się prekursor europejskiego impresjonizmu Camille Pissarro. Większość życia spędził w Paryżu, ale to barwy ojczystych wysp były jego inspiracją. Całe miasteczko jest strefą duty free i specjalizuje się w biżuterii. Gdy zawijają tu w sezonie turystycznym krążowniki wycieczkowe, Charlotte Amalie zamienia się w jeden wielki supermarket. Podczas godzinnego spaceru przez miasto zaczepiło mnie dziesięciu czarnych i białych biznesmenów, oferując nabycie rolexa po superokazyjnej cenie. Za 25 dolarów dziennie wynajmuję mały samochód. Młoda Mulatka o chabrowych oczach jak u Dunki wręcza mi kluczyki i przypomina z uśmiechem, że mam jeździć lewą stroną. Choć, jak w każdym wozie wyprodukowanym w USA, kierownica jest po prawej. Duńczycy, po których pozostał tu ruch lewostronny, rządzili na wyspach 250 lat. W kraju z czasem zmienili przepisy, ale tu nie zdążyli. Na dwa lata przed zakończeniem pierwszej wojny światowej St. Thomas, St. John i St. Croix oraz 60 mniejszych wysepek – razem 346 km2 – kupili od Danii za 25 milionów dolarów Amerykanie. Obawiali się, że opanują je Niemcy, wykorzystując jako bazę wypadową dla swoich okrętów podwodnych. Na krytym targu ładuję do samochodu pachnące banany i wielki anon. Najwspanialszy owoc świata o białym aromatycznym miąższu z mnóstwem czarnych pestek . Nie uświadczysz go poza jego ojczyzną, bo nie znosi transportu. Tutejszy rynek był niegdyś najważniejszym w regionie targiem czarnych niewolników, którzy zastąpili na plantacjach całkowicie wymarłą ludność indiańską, Sibonejów i Arawaków. Jadę na wysokie wzgórze nad miastem, gdzie prowadzi również kolejka linowa. Znajduje się tu miejsce zwane Drake’s Seat, skąd ulubiony korsarz królowej brytyjskiej Elżbiety I, sir Francis Drake obserwował bitwy morskie staczane przez jego okręty. Roztacza się stąd widok na czerwone dachy mikroskopijnej stolicy, szmaragdowe gaje i na granatowe morze wokół. Na St. Thomas robię też maleńką koncesję na rzecz komercyjnej turystyki. Znajduje się tu bowiem chyba jedyna na świecie farma motyli, Butterfly Farm, gdzie na obszarze paru tysięcy metrów kwadratowych żyje i fruwa 30 odmian tropikalnych motyli. Za 9 dolarów funduje się, uformowanym przy wejściu w karne grupy turystom przeżycie zupełnie niezwykłe: wszystkie kolory tęczy migocące w powietrznym balecie. Istne delirium! Na wyspach rezyduje sympatyczny, choć trochę natrętny, ptaszek. Nieco większy od kolibra, na piersiach ma piórka w kolorze dojrzałego banana – stąd pewnie nazywają go tutaj bananaquit. Uwielbia cukier, niegdyś ucztował na plantacjach. Teraz, kiedy znikły, żyje z turystów, podobnie jak cały archipelag. Bananaquit towarzyszył mi niemal przy każdym posiłku na tarasie hoteliku w pobliżu Maho Bay na St. John, gdzie przeniosłem się z St. Thomas. Przysiadał bez zaproszenia na brzegu mojej szklanki, aby zapuścić dzióbek w sok owocowy, a z talerzyka podskubać ciasteczko z miejscowym przysmakiem – guayaba. Podobno para bananaquitów odwiedzała codziennie w czasie posiłków willę wynajętą przez Laurence’a Rockefellera, wielkiego amerykańskiego finansistę, który od 1950 r. spędzał urlopy na St. John. Tak mu się to spodobało, że kupił połowę wyspy od rządu USA i zbudował na niej letnią rezydencję. Pozostałe 2 000 hektarów oddał w 1956 r. państwu z przeznaczeniem na park narodowy, który dziś zajmuje dwie trzecie terytorium St. John. Z czasem powiększono go o 23 km2 morza z rafą koralową. W ten sprytny sposób praktyczny miliarder zabezpieczył otoczenie swej rezydencji przed inwazją hoteli. Jako jeden z najpiękniejszych na zachodniej półkuli, park na St. John jest pod szczególną opieką władz USA. Dziesięć wytyczonych szlaków przyciąga turystów z całego świata, których nie są w stanie odstraszyć nawet karaibskie moskity.Miejscowe prawo nie uznaje prywatnych plaż – są one dostępne dla wszystkich bez żadnej opłaty, a prospekty turystyczne reklamują St. John jako „wyspę dziesięciu najwspanialszych plaż świata”. Nie ma w tym przesady! Linię wybrzeża tworzą dziesiątki półwyspów, przylądków i zatoczek, a wszystkie niemal kryją cudowne miejsca do kąpieli i opalania. Po codziennej pieszej wycieczce wśród cudów subtropikalnego lasu, objaśnianych przez świetnie przygotowanych do tej roli strażników, każde popołudnie spędzam na w pełni zasługującej na swoją nazwę Honeymoon Beach. Można do niej dotrzeć po godzinnym pieszym spacerze przez las z głównego placyku maleńkiej Cruz Bay, osady niczym z obrazka Paula Gauguina. Lilipuciej plaży, na której bywają tylko miejscowi, mający niefrasobliwy zwyczaj kąpania się w strojach Adama i Ewy, nie znajdziemy na większości turystycznych map regionu. Po koniec pobytu na St. John mam dylemat: popłynąć na największą z Wysp Dziewiczych, St. Croix, położoną o 50 kilometrów na południe, która cały czas odbudowuje się po cyklonie Hugo z 1989 r. i słynie z „siedmiogwiazdkowych” hoteli, starych duńskich wiatraków oraz produkowanego tutaj, wyśmienitego rumu? Czy może wybrać się na pobliską Water Island, nazwaną tak ze względu na liczne naturalne źródła wody pitnej wulkaniczną wysepkę długości trzech i szerokości jednego kilometra? Amerykanie zamienili ją na wielką, podziemną bazę okrętów podwodnych, która nigdy nie została dokończona. W końcu podejmuję jedyną mądrą decyzję: zostaję jeszcze jeden dzień, ostatni dzień krótkich wakacji, na St. John. Tekst: Mirosław Ikonowicz
Archipelag Raja Ampat - woda tętniąca życiem
Powiedzieć, że indonezyjski archipelag Raja Ampat odznacza się bogactwem życia, to mało. Rejon ten jawi się bowiem jako obszar raf koralowych o największej na świecie różnorodności biologicznej, oczywiście w swojej skali.
Naukowcy spenetrowali wody wokół wysp kilka lat temu, a ich odkrycia przyczyniły się do zorganizowania międzynarodowej kampanii na rzecz ochrony dziewiczego akwenu. Już krótka wyprawa rozpoznawcza potwierdziła występowanie 450 gatunków koralowców budujących rafy, w tym dziewięciu nowych dla nauki. Dla porównania – na całych Karaibach żyje zaledwie 70 gatunków. Jednym z pierwszych nurków, który podejrzewał istnienie bogactwa ukrytego pod powierzchnią tamtejszych wód, nie był wcale uczony, a poszukiwacz przygód – Max Ammer. W latach 90. XX w. przybył on z Holandii na rzadko zaludnione wyspy Raja Ampat w poszukiwaniu zatopionych samolotów z czasów II wojny światowej. W roku 1998 australijski ichtiolog Gerry Allen kilkakrotnie korzystał z jego usług jako przewodnika po podwodnym świecie. – Każde nurkowanie było miniwyprawą badawczą – mówi Gerry. Gerry wraz z pracownikami organizacji Conservation International (CI) przeprowadził ekspertyzę na miejscu. Rozpoznanie przyniosło zdumiewający rezultat – doliczono się 970 gatunków ryb. Gerry ustanowił nawet rekord w indywidualnym zliczaniu podczas jednego nurkowania – 283 gatunki. Kolejne eksploracje, koordynowane przez CI oraz Nature Conservancy, dodały do tego zestawienia następne gatunki ryb, koralowców i innych form życia morskiego. Mamy tu do czynienia nie tylko z rafami z wakacyjnych plakatów, obmywanymi przez jasne, łagodne fale. To nieokiełznane koralowe królestwo. Umocnione planktonem, który dla bujności tego ekosystemu ma kluczowe znaczenie, z wodami często mrocznymi, wzburzonymi przez prądy tak silne, że ma się wrażenie nurkowania w pralce automatycznej. Gdy przepływamy nad krawędzią rafy przy skalistej wysepce koło Kri, morze zmienia barwę z radosnego błękitu na mroczną zieleń. Purpurowe pola koralowców skórzastych marszczą się, gdy ogarnia nas prąd, niczym groźne podmuchy wiatru. Docierając pod osłonę urwiska, wpływamy do gaju pomarańczowych, czerwonych i żółtych gorgonii otoczonych żywopłotem z koralowców ośmiopromiennych. Roje pomarańczowych papużaków – ryb z rodziny strzępielowatych – unoszą się nad skrajem rwącego nurtu, podczas gdy grupa plataksów okrągłopłetwych wielkości talerza patroluje obrzeża tego koralowcowego ogrodu. Kończyło mi się powietrze, ruszyłem więc z powrotem do łodzi, wkręcając się w wartki prąd. W jednej ręce trzymałem aparaty fotograficzne, drugą chwyciłem drabinkę, niczym artysta cyrkowy trapez. Sama wysepka „wlecze za sobą” kilwater z tego prądu, który kłębi się wokół niej. Łatwo więc uwierzyć w tutejszą opowieść o tym, jak to Amerykanie zbombardowali ją podczas II wojny światowej, bo o zmierzchu wydawało im się, że jest japońską łodzią patrolową prującą przez zatokę. Co sprawia, że te wody tak tętnią życiem? – Siedlisko, siedlisko, siedlisko – mówi biolog Mark Erdmann z Indonezyjskiego Programu Morskiego CI. – Rozległe rafy przybrzeżne, urwiska bite falami, zaciszne, głębokie zatoki z prądami wynoszącymi ku powierzchni obfitość pożywienia, piaszczyste płaszczyzny, namorzyny, łąki traw morskich – wszystko to na obszarze izolowanym i wciąż w wielkiej części nienaruszonym.
Filipiny: "A więc to tak wyobrażał sobie Eden..."
Wśród tysiąca wysp, raf i bajkowych krajobrazów każdy odnajdzie swój prywatny raj.
Masz szczęście– mówi mi taksówkarz zaraz po wyjściu z lotniska – że trafiłem właśnie na niego. Po czym wyrywa mi plecak i taszczy go do swojego auta, cały czas powtarzając, że MANILA jest bardzo niebezpieczna. Lot do stolicy Filipin przez Londyn i Hongkong trwał łącznie 14 godzin. Nie mam siły, by protestować. Powietrze jest wilgotne i ciężkie od spalin. Jest tak gorąco, że ubranie już po kilku minutach przykleiło mi się do ciała. Snuję się więc za taksówkarzem skrajem chodnika, przy czym granica między chodnikiem a ulicą jest tutaj bardzo umowna. Samochody jadą to pod prąd, to na skos, to zawracają na środku jezdni. Po chwili zatrzymujemy się pod tanim hotelem Mabini Pension w dzielnicy Ermita. Kierowca wypakowuje mój plecak i, uśmiechając się szeroko, dorzuca do umówionej ceny napiwki za postoje na światłach i rzekomy przejazd szybszą trasą. Próbuję się z nim targować. Z mizernym skutkiem. Cenę zbijam zaledwie o 20 proc. Przed wejściem do hotelu leży martwy karaluch. W holu na ścianach warstwy farby olejnej łuszczą się i opadają na ramy kiczowatych obrazów przedstawiających morze i skały. Recepcjonistka nie zwraca na mnie najmniejszej uwagi, tylko nieruchomo wpatruje się w telewizor. Zagaduję do niej, że dzwoniłem i rezerwowałem pokój. Dziewczyna leniwie wstaje i wertuje księgę gości. Żąda zapłaty z góry i wręcza mi wielki klucz. Od razu polubiłem to miejsce – wygląda jak polskie schroniska młodzieżowe. Czuję się jak w Ameryce Południowej! W tym azjatyckim kraju ulice mają hiszpańskie nazwy, na każdym kroku mijam krzyże i kapliczki, a kościelne dzwony zapraszają na mszę. Stragany z rybami albo gnijącymi bananami stoją na ulicach jeden przy drugim. Tricykle i taksówki zbliżają się z pełną prędkością do chodników, jak gdyby chciały porwać przechadzających się po nich ludzi. Kierowcy dżipnejów – długich jak jamniki dżipów, pełniących funkcję publicznego środka transportu – wystawiają głowy spod masek i zachęcają, żeby się z nimi zabrać. Gwiżdżą i trąbią z zapamiętaniem. W środku pasażerowie czekają w bezruchu, aż samochód zapełni się do ostatniego miejsca. Na dżipnejach umieszczone są kolorowe wizerunki Chrystusa i Maryi, a obok nich widnieją napisy: „Jezus jest Panem”, „Jezus moim władcą”. W odróżnieniu od sąsiednich państw, nad Filipinami sprawuje pieczę Bóg Europejczyków. Chrześcijaństwo wprowadzili tu Hiszpanie. Religia to niejedyna pamiątka po ich blisko 400-letniej obecności. Hiszpańskiego ducha wciąż czuć w dzielnicy Intramuros, nad którą góruje katedra pw. Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia. Wzniesioną w 1581 r. budowlę wielokrotnie obracały w ruinę trzęsienia ziemi na przemian z najazdami. Ostatni raz zburzono ją podczas bitwy o Manilę w 1945 r. Prawie nic nie zachowało się z jej dawnego wystroju. Wnętrze świątyni jest skromne i surowe. Nie zobaczymy tu kapiącego złotem ołtarza, lecz samotną rzeźbę Matki Bożej. Katedrę otaczają ściśle przylegające do siebie kamieniczki z odrapanymi ścianami i wykrzywionymi ze starości bramami. Wiele z tych domostw, pobudowanych jeszcze w XVI w. pamięta napaści chińskich piratów, ataki Duńczyków, Brytyjczyków i Amerykanów, którzy pod koniec XIX w. przejęli władzę nad Filipinami. W położonym na obrzeżach Intramuros forcie Santiago – miejscu, gdzie dawniej stacjonowały wojska zaborcze – dziś znajduje się muzeum poświęcone fi lipińskiemu bohaterowi narodowemu Jose Rizalowi. Poeta i rewolucjonista, został tu stracony w 1896 r. za rzekome podżeganie do antyhiszpańskiego powstania. Przed wejściem do fortu mijam długi szpaler sklepików z pamiątkami. Wśród pocztówek, monet i wszelkiego rodzaju turystycznych drobiazgów dostrzegam breloczek z żabiej skory. Tego typu płazie pamiątki są tu dość popularne. Zaledwie godzina spokojnego marszu dzieli cytadelę od Chinatown. Kilka lat spędziłem na Tajwanie, i wśród chińskich szyldów czuję się pewnie, prawie jak u siebie. Podobne chińskie dzielnice znajdują się niemal we wszystkich większych miastach Azji Południowo-Wschodniej. Ich wąskie uliczki kryją dziesiątki słabo oświetlonych sklepików i hurtowni, gdzie wśród zapachu kadzideł i posążków starochińskich, brodatych bóstw, sprzedawane jest wszystko, co tylko da się zbyć – od tanich ubrań i zabawek po tajemnicze zioła, mikstury i potrawy z węży. Chińscy emigranci, którzy najliczniej przybyli na Filipiny w XVI w. z prowincji Fujian, od zawsze zajmowali się handlem. Żyłka do interesów, wsparcie rodzinne oraz dyscyplina sprawiły, że w pewnym momencie kontrolowali gospodarkę kraju silniej niż władający tu mieczem Hiszpanie. Obecnie na Filipinach mieszka ponad milion osób pochodzenia chińskiego. Na ulicy spotykam jednego z nich. Zagaduję go po mandaryńsku, jednak on zupełnie nie rozumie, co do niego mówię. Być może po prostu posługuje się innym dialektem. A może z Chińczykami łączą go już tylko rysy twarzy? W kraju składającym się z ponad 7 tys. wysp samoloty są niezbędnym i najszybszym środkiem transportu. Stosunkowo niska cena biletów sprawia, że latają nimi zarówno bogaci, jak i biedni. Sala odlotów na krajowym lotnisku w Manili przypomina poczekalnie na polskich dworcach PKS. Ustawione w równoległe rzędy krzesełka zajęte są w większości przez Filipińczyków. Jest lipiec – pora monsunów, obcokrajowcy pojawią się dopiero w sezonie, czyli od listopada. Wyspy z okna samolotu przypominają ameby pod mikroskopem. Ich krawędzie otoczone jasną poświatą raf koralowych rozmywają się w ciemnym błękicie morza. Za godzinę ląduję na Palawanie. Na lotnisku w PUERTO PRINCESA wita mnie orkiestra dęta. (Tytuł „lotnisko” jest nadany nieco na wyrost kilku barakom postawionym wśród palm kokosowych). Za ogrodzeniem czeka już rozkrzyczany tłum tubylców z reklamami pensjonatów w rękach. Wśród nich ulotki biur podróży oferujących wycieczki do Puerto Princesa Subterranean River. Skryta w dzikich ostępach dżungli Palawanu podziemna rzeka należy do najdłuższych tego typu na świecie. Ma aż 8 km, jednak dla turystów udostępniono jej pięciokilometrowy odcinek. Powoli wpływamy do ciemnej pieczary. Nad naszymi głowami przelatuje stado nietoperzy. Po chwili jesteśmy zanurzeni w całkowitej ciemności, jedyne światło generuje latarka, którą trzyma pasażer na dziobie łodzi. Ze sklepienia jaskini zwisają mroczne stalaktyty. Zwiedzamy kolejno groty pełnych fantastycznych, wyrzeźbionych przez naturę kształtów. – Proszę spojrzeć w lewo, zobaczycie tam Świętą Rodzinę – rzuca przewodnik. Snop latarki pada na skałę przypominającą obrazy Madonny z Jezusem. – Tutaj mieszkają tarantule – mężczyzna wprowadza element grozy. – A tam jest Sharon Stone. – W tym momencie światło oblewa skałę przypominającą kobiece pośladki. Podczas wycieczki co chwilę okrzyki strachu przeplatają się z salwami śmiechu. Na końcowym odcinku podziemnej rzeki wpływamy do ciemnego prostego tunelu. W panującej tu ciszy wyraźnie słychać odgłosy spadających z góry kropel i nerwowe szemranie współpasażerów. Niegdyś mieszkańcy Palawanu twierdzili, że jaskinia była siedzibą złych bogów. Teoretycznie nie wierzymy w stare zabobony. Teoretycznie… Jedynym sposobem na przedostanie się z Puerto Princesa na północ Palawanu jest dżipnej – zapchany po brzegi, bardziej przypominający puszkę sardynek na kółkach niż samochód. Za oknem przesuwają się drewniane chałupy na palach – dzięki takiej konstrukcji mają szansę przetrwać, nietknięte, tajfuny. Woły zanurzone w wodzie aż po szyje chronią się przed południowym skwarem. Nieco dalej skrajem drogi maszerują dzieci w eleganckich szkolnych mundurkach. Wjeżdżamy na krawędź urwiska. Nagle dżipnej mocno się przechyla. „Zaraz spadnie w przepaść” – myślę. Ale kierowca bez większych emocji balansuje, i samochód odzyskuje równowagę. Ocieram pot z czoła. Takie chwilę są właśnie po to, aby później doceniać nudę codzienności. Nareszcie w SAN VINCENTE. Największa miejscowość regionu wygląda jak olbrzymi opuszczony plac budowy. Wśród rozkopanych dróg i niedokończonych domów czeka już na mnie wysłannik „Kokosowego Resortu”, razem, więc wsiadamy do łodzi. Godzinę później stoję na brzegu wyspy Cacnipa. Sympatyczna i okrągła jak kulka Filipinka wskazuje mi domek przypominający zakopiańskie drewniane chaty ze spadzistym dachem. A więc to tak wyobrażał sobie Eden pewien Szwajcar, który kilka lat temu wykupił tę wyspę... Dla statecznego Europejczyka jedyną niedogodnością jest brak stałych dostaw prądu. Poza sezonem wieczorami cała obsługa resortu spotyka się w świetlicy i ogląda telewizję. Co pewien czas z lamp antykomarowych dobiega trzask palącego się moskita. Przy żarówkach wygrzewają się jaszczurki, pies ugania się za wielką modliszką, którą przyciągnęło światło. W ciemności za oknem mojego domku rozpoczyna się wielki koncert na milion bzyczących owadów. Czas wrócić na ziemię po kilku dniach spędzonych w raju. W miarę jak oddalamy się od wyspy Cacnipa, domki i palmy robią się coraz mniejsze, aż w końcu cała plaża zamienia się w mały jasny punkcik. Na pełnym morzu fale podnoszą się. Zaczyna mocno kołysać naszą łódką. Sternik, paląc papierosa, to zwalnia, to przyśpiesza, by uniknąć zderzeń z falami. Po lewej stronie burty ciągną się czarne chmury burzowe. Mijamy kilka wysp, które po chwili toną we mgle. Po trzech godzinach wpływamy do bajecznej, położonej pod potężnym klifem zatoki El Nido. EL NIDO to również nazwa niewielkiego miasteczka z kilkoma wąskimi ulicami. Samo w sobie nie stanowi specjalnej atrakcji, jednak co roku przeżywa najazd turystów. Powód? Stąd właśnie wyrusza się na nurkowanie w rafach archipelagu Bacuit. Rosnący tam podwodny las należy do najpiękniejszych na świecie. Mimo że szkół nurkowania jest w okolicy bez liku, mój budżet jest zbyt ograniczony na wydatek rzędu 20 tys. pesos (ok. 1270 zł) za kilkudniowy kurs. Zadowalam się więc wynajęciem łodzi, która obwozi mnie dookoła pobliskich wysp. Przy Wielkiej Lagunie na wyspie Minloc wskakuję z rurką do wody. Wpadam w fantastyczną kilkumetrową głębinę. Pode mną kłębią się wodorosty i grzybopodobne ukwiały. Ławice kolorowych wielkich ryb przeczesują kamieniste dno. Inne samotnie wypływają przed wejścia do jamek skalnych, po czym szybko chowają się do środka. Między ciemnozielonymi roślinami leżą kolorowe rozgwiazdy. Wcześniej postrzegałem morze jedynie w poziomie, teraz widzę jego tętniącą życiem głębię. Do El Nido wracam o zmierzchu. Miasteczko powoli pogrąża się w mroku, bo trzeba oszczędzać prąd. W oknach widać skaczące płomienie świec. Światło elektryczne dostępne jest tylko w wybranych hotelach i restauracjach. Zamawiam specjalność lokalu: rybę w occie i banana. Mężczyźni przy stoliku obok oglądają w telewizji walkę kogutów. Na ringu „zawodnik” o imieniu Sebastian dziobie się z „zawodnikiem” Jose, całą potyczkę uważnie obserwuje sędzia, biegający niestrudzenie między ptakami. Przede mną jeszcze tyle wysp! Dlatego choć chętnie bym tu został, ruszam na Cebu. Wynajmuję pokój na przedmieściach w tanim, ale przyjemnym Hotel de Mercedes. Miasto jest podobnie zatłoczone jak Manila, porzucam więc tutejsze atrakcje i następnego dnia od razu przeprawiam się promem do miasteczka TALIBON na pobliskiej wyspie Bohol. Tam czeka mnie spotkanie z największym turystycznym hitem Filipin –Czekoladowymi Wzgórzami (Chocolate Hills). Nazwę zawdzięczają porastającej je trawie, która w porze suchej – od lutego do marca – przybiera kolor czekolady. Wraz ze mną na punkcie widokowym Chocolate Hills National Monument znalazło się kilkuset turystów, głownie Filipińczyków. Tablica informacyjna głosi, że mamy do czynienia z jednym ze światowych cudów natury. Dziwne stożkowate pagórki mające 30–100 m wysokości naprawdę robią wrażenie. Nawet teraz, kiedy nie są koloru czekolady, bo porastająca je trawa jest zwyczajnie zielona. Wyglądające jak kopiec Kościuszki pagórki rozsiane są wśród palm kokosowych. Tylko że tutaj uformowała je w piaskowcu „ręka” natury. W położonym nieco na południe miasteczku LOBOC za dość dużą kwotę 400 fi lipińskich pesos (ok. 25 zł) funduję sobie przejazd barką wzdłuż osławionej we wszystkich przewodnikach rzeki Loboc. Jej woda ma ciemnozielony kolor. Gęsto porośnięta palmami i bananowcami linia brzegowa przypomina dorzecze Amazonki. Za chwilę ma się rozpocząć dziecięcy pokaz skoków do wody z palm kokosowych. Zatrzymujemy się na chwilę w górze rzeki przy Wodospadach Busay. Na brzegu nagabywacze zachęcają nas, a raczej atakują, do odwiedzenia pływających dookoła restauracji. A za jedyne 50 pesos (ok. 4 zł) można sobie zrobić zdjęcie z zamkniętym w klatce przestraszonym wyrakiem – najmniejszą małpką świata. Nocleg postanawiam spędzić w pobliskim hotelu „Nuts Huts”. Gdy po dwugodzinnej wędrówce docieram na miejsce, okazuje się, że żadnej z moich do tej pory niezawodnych kart kredytowych nie czytają tutejsze bankomaty. Ludzie tłumaczą, że w weekendy takie rzeczy się zdarzają i najlepiej poczekać do poniedziałku. Sobotnie popołudnie, jestem sam na końcu świata, a pieniędzy wystarczy mi tylko na jeden nocleg w najtańszym hotelu. Z opresji wybawiają mnie tajwańscy znajomi, którzy przysyłają pieniądze. Dzięki temu mogę się wybrać na nurkowanie na wysepce Panglo. Pogoda mi jednak nie sprzyja. Niebo robi się ciemne i zaczyna padać deszcz. Z telewizji w kurorcie Alona Beach dowiaduję się, że do Filipin od strony środkowego Pacyfiku zbliża się tajfun Nuri. Jest szansa, że tym razem ominie wyspy. Filipińczycy z obsługi mają jeszcze w pamięci poprzedni tajfun – Fengshen – który na samych Filipinach zabił ponad 1,3 tys. osób. Rezygnuję z nurkowania. Ruszam na wysepkę Siquijor, zwaną przez Hiszpanów Wyspą Ognia, a to przez otaczającą ją poświatę, wywołaną przez roje świetlików. Mieszkają tu ponoć najsłynniejsi na Filipinach zielarze i uzdrowiciele. Deszcz jednak wciąż nie daje za wygraną. Miejsce zupełnie się wyludnia, opuszczają je nawet magowie. Morze jest ciemne i nieprzyjazne, a widokówkowe plaże zamieniają się w stertę mokrego piachu. W Dumaguete – stolicy regionu Negros Oriental – panuje studencka atmosfera. Miasto słynie z pierwszej założonej w Azji przez Amerykanów uczelni wyższej. Uniwersytet Silliman jest dziś jednym z głównych ośrodków naukowych regionu Visayas. Miejsce to roi się od barów i dyskotek, dzięki którym pora deszczowa jest tu łatwiejsza do zniesienia. Za namową poznanych w hotelu Filipińczyków w jednym z barów zamawiam balut, jajko z rozwiniętym kilkudniowym kurzym zarodkiem. Mimo że serwują mi je tak, jak nakazuje zwyczaj, czyli z octem i solą, przechodzę ten chrzest z wielką trudnością. Największym wyzwaniem wcale jednak nie było sczerniałe i rozkładające się niewyklute pisklę, lecz smród zgnilizny. Tymczasem docierają do mnie optymistyczne prognozy pogody. Tajfun oszczędza Filipiny i szybuje na północ w stronę Chin. W końcu przestało lać, choć większość dróg jeszcze przez kilka najbliższych dni pozostanie nieprzejezdna. Postanawiam udać się do oddalonego 40 km na północ miasteczka BAIS, gdzie można obserwować delfiny i wieloryby. O tej porze są raczej nikłe szanse na zobaczenie największych ssaków. Liczę jednak na delfiny. Na małej łodzi łącznie ze mną mieści się 10 osób. Odpływamy coraz dalej od brzegu. Sternik twierdzi, że jesteśmy już blisko, ale ciszę mąci tylko równomierny stukot naszego silnika. Nagle w odległości mniej więcej 50 m od łódki słyszymy dziwny plusk wody. Za chwilę pojawiają się wyczekiwane sylwetki morskich ssaków. Sternik nawołuje je uderzeniami o burtę łodzi. Skutkuje. Zbliżają się niemal na wyciągnięcie ręki i przepływają kilka centymetrów pod dnem łodzi. Chorem wydobywamy z siebie okrzyki radości. Kiedy delfiny zaczynają się oddalać, przewodnik nawołuje je gwizdami. Tłumaczy, że pomocne jest również klaskanie. Zatem klaszczemy, a delfiny wesoło skaczą ponad wodę i jak cienie przepływają pod naszą łodzią. Ciągle odkrywam coś nowego, mimo że przejechałem Filipiny kilka razy wzdłuż i wszerz. Ciągle zaskakuje mnie w nich niezwykła mieszanka hiszpańskich nazw, kolonialnej architektury i poprawna angielszczyzna w ustach nawet kilkuletnich dzieci. Nie mogę oprzeć się wrażeniu, że mam oto do czynienia z zachodnim przyczółkiem na samym krańcu dalekiej Azji. Jednak z każdą następną podrożą do tej części świata uświadamiam sobie, że wszystko to jest tylko formą, za którą kryją się zupełnie inne, nieznane na Zachodzie znaczenia. Ciągle próbuję odpowiedzieć sobie na pytanie, skąd u Filipińczyków jest tyle pogody ducha. Mimo biedy, ciągłego zagrożenia nieobliczalnymi tajfunami tak często i szczerze potrafi ą się śmiać. Dlatego z pewnością jeszcze nie raz wrócę na rajskie Filipiny. Jakub Stojek
Wędrówka jest wpisana w geny większości organizmów. Zebry migrują po afrykańskiej sawannie, albatrosy pokonują tysiące kilometrów w powietrzu, rekiny muszą cały czas płynąć, żeby móc oddychać, bo gdy są nieruchome, duszą się. A człowiek? Od zawsze byliśmy w ruchu. Najpierw przemieszczaliśmy się w poszukiwaniu lasów zasobnych w grzyby i jagody, w zwierzynę do upolowania. Potem, kiedy zaczęliśmy prowadzić bardziej osiadły tryb życia, szukaliśmy zielonych pastwisk dla bydła. Niektóre kultury są tak nomadyczne, że nawet całkowita zmiana otoczenia i postęp cywilizacyjny nie są w stanie tego zmienić. Mongołowie, którzy zamieszkali w blokach z wielkiej płyty, często na lato przeprowadzają się na osiedlowy trawnik, gdzie rozkładają jurtę, szukając namiastki życia na stepie. I choć dziś wiele rzeczy trzyma nas w jednym miejscu – mieszkanie na kredyt, praca, obowiązki – to gdzieś pod skórą każdy z nas odczuwa potrzebę przemieszczania się. Nie każdy ją realizuje, choć większość deklaruje, że za tym tęskni. Dla mnie życie w drodze to żywioł. Muszę się przemieszczać, żeby czuć przepływ energii, zmianę... Dlatego w tym wydaniu National Geographic polecam Wam artykuł zatytułowany Wielkie wędrówki.
Spis treści: Wywiad z kulturoznawcą Mirosławem Filiciakiem, o tym czy i jak media cyfrowe zmieniają społeczeństwo i kulturę. Wielkie migracje. Są odwieczne. Nieprzeliczone stada żywych stworzeń zmierzające we wspólnym kierunku stanowią zachwycające misterium przyrody. Falowiec. Gdański blok na kilometr, czyli uroki życia w miasteczku pod jednym dachem. Sudan. Spustoszone wioski, grabieże, gwałty. Wojna domowa rozlała się po Sudanie na ponad dwie dekady. Po takiej traumie pokój nie jest prosty, a pożegnanie z bronią – oczywiste. Morza Japonii. Dzięki niezwykłemu układowi prądów Japonię otaczają wody z trzech pozornie odległych klimatycznych królestw. To przynosi nieoczekiwane sąsiedztwo i nie mniej zaskakującą różnorodność gatunkową. Klasztor Szaolin. Mistrzowie kung-fu zdają się nie podlegać prawom fizyki, a zwłaszcza prawu grawitacji. Dziś jednak szlachetna sztuka walki ulega niezbyt szlachetniej komercjalizacji. Któż zatem będzie strzegł ducha kung-fu? Tylko dla prenumeratorów. Nowy Jedwabny Szlak. Linia kolejowa wiodąca u stóp Kaukazu ma pomóc wyrwać region z marazmu i poluzować uścisk rosyjskiego niedźwiedzia. Bo nic nie łagodzi konfliktów tak dobrze jak handel. Kolekcja "Śladami wielkich polskich podróżników" - zdjęcie Josepha Skarbka - Chiny 1906-1909
Gorący piasek, błękitny ocean, bujna roślinność... tak wyglądają Seszele.
Info: ponad setka granitowych i koralowych wysepek o łącznej powierzchni 455 km2. Ludność: 87 tys. mieszkańców. Języki urzędowe: seszelski kreolski, francuski i angielski. Waluta: rupia seszelska (SCR); 1 euro = ok. 16 rupii. Przez cały rok średnia temperatura powietrza waha się między 24 a 30°C. Najlepiej wybrać się między marcem a majem albo między wrześniem a listopadem. Warto szukać promocji. Na Seszele latają m.in. Qatar Airways, Emirates, Air France. Bilety od ok. 3,6 tys. zł w obie strony (dwie przesiadki, np. w Paryżu lub we Frankfurcie, kolejna np. w Dubajju). Na pobyt turystyczny do 90 dni nie jest wymagana. Jeśli mamy czas, nie warto wynajmować samochodu do poruszania się po wyspach. Wszędzie dojedzie się miejscowymi autobusami. Między większymi wyspami latają samoloty; przelot z Mahé na Praslin (trwa 15 min) kosztuje ok. 60 euro w jedną stronę. Na wodolot (płynie ok. 50 min) wydamy 40 euro w jedną stronę. Łódź z Praslin na La Digue kosztuje 10 euro, podróż może być dość emocjonująca z uwagi na fale. Na La Digue warto wynająć rower. Ceny zależą od standardu – górną granicę trudno określić, dolna to ok. 60–100 euro za pokój dwuosobowy z ładnym widokiem w pensjonacie lub kreolskim domu (nie mają klimatyzacji, ale zawsze jest wiatrak). Jest czysto, obsługa miła, na łóżku czasami leżą płatki kwiatów, poza tym można się targować z właścicielami. Za pokój w hotelu o wyższym standardzie zapłacimy 150 euro. Na wyspach Mahé i Praslin ceny są zbliżone, nieco droższa jest La Digue. Ze znalezieniem tańszego noclegu może być kłopot w szczycie sezonu: grudzień–styczeń oraz podczas świąt Wielkanocy. Ulubioną potrawą Kreoli jest kat-kat de poisson z ryby, bananów i mleka kokosowego. Trzeba spróbować kreolskiej zupy z muszelek, a odważni w lokalnych restauracjach mogą zamówić danie z nietoperza (lepiej wybrać curry niż nietoperza pieczonego w całości, którego widok jest wyjątkowo przykry). Najpopularniejszym napojem alkoholowym jest piwo, ale warto choć raz skusić się na calou przygotowywane z mleka niedojrzałych kokosów. Żywiąc się w lokalnych barach, przeżyjemy za 15 euro dziennie. Jeżeli chcemy jadać w restauracjach, musimy przeznaczyć przynajmniej 40 euro na każdy dzień. W większych restauracjach i hotelach za wynajem samochodu czy wycieczkę łodzią turyści płacą w euro. Rupie można wydawać w sklepikach, kawiarniach, tańszych hotelach i na bazarach. Nie da się ich wymienić na euro. Bankomaty wydają tylko rupie, najlepiej więc wziąć na wyjazd gotówkę w euro i wymieniać małe sumy. Mieszkańcy Seszeli zwracają wielką uwagę na ochronę środowiska na wyspach i wokół nich. Należy przestrzegać zakazów, np. chodzenia po koralowcach. Na prezent można kupić likier kokosowy coco d’amour (20 euro). Poza tym nie ma wielkiego wyboru pamiątek. Mogą to być perfumy produkowane na Mahé w małej manufakturze, zwiedzanie której kosztuje 25 euro, albo kapelusz przeciwsłoneczny. Turyści kupują również niezwykle kolorowe obrazy kreolskich artystów. Nie ma polskiej placówki dyplomatycznej. Na terytorium Seszeli jest akredytowany Ambasador RP w Nairobi. www.nairobi.polemb.net Mauritius, Reunion, Seychelles – przewodnik wyd. Lonely Planet.
Sprawdźcie, gdzie można spędzić ciepłe i słoneczne dni w maju.
Sprawdźcie, gdzie można spędzić ciepłe i słoneczne dni w maju. Costa del Sol Costa del Sol w Hiszpanii przyciąga słoneczną pogodą przez cały rok. W maju temperatury sięgają 25 stopni Celsjusza, więc nie jest jeszcze tak upalnie jak latem. Można się opalić i zażyć orzeźwiającej kąpieli w morzu. Region przyciąga śródziemnomorskim klimatem, pięknymi plażami, różnorodnością zabytków, bogactwem przyrody oraz egzotycznymi potrawami. Wzdłuż całego wybrzeża ciągnie się doskonale rozwinięta baza noclegowa i gastronomiczna. Każdy znajdzie na Costa del Sol coś dla siebie. Można tu m.in. podziwiać wspaniałe budowle wzniesione przez starożytnych Maurów, obejrzeć plantacje oliwek czy palm daktylowych, a we wschodniej części wybrzeża spróbować swoich sił na jednym z 30 pól golfowych, które są uznawane za najlepsze w Europie. Zapraszamy do systemu rezerwacji na stronie NG Wyspy Kanaryjskie Wyspy Kanaryjskie na Oceanie Atlantyckim to miejsce dla miłośników ciepłego klimatu pragnących wypocząć od znojów dnia codziennego. Przyjeżdżają tu ludzie z całego świata. Większość turystów wybiera to miejsce ze względu na możliwość relaksu na tutejszych plażach. Najpopularniejszą wyspą archipelagu jest Teneryfa, na której znajduje się najwyższy szczyt Hiszpanii – wulkan Teide (3718 m n.p.m). Można się na niego wspiąć po uzyskaniu uprzedniej zgody od władz otaczającego ten obszar parku. Warte odwiedzenia są także niektóre z tutejszych miast np. La Ortava, La Laguna oraz Garachico. Dla zwolenników aktywnego wypoczynku, nie lada atrakcją może okazać się górzysta wyspa Gran Kanaria, która oferuje wiele ciekawych tras rowerowych. Jeszcze bardziej urozmaicone szlaki można znaleźć na wyspach La Palma i La Gomera. Dla tych, którzy preferują sporty wodne, archipelag jest rajem na Ziemi. Można tu uprawiać m.in. surfing, windsurfing, nurkowanie, żeglarstwo. FuerteventuraNa Lanzarote możemy wybrać się do ogrodu kaktusowego lub do Cueva de los Verdes czyli Zielonej Jaskini, której nazwa wbrew pozorom z kolorem zielonym nie ma nic wspólnego. Pochodzi ona od nazwiska rodziny, do której kiedyś należało to miejsce. W tym długim labiryncie korytarzy można podziwiać warstwy lawy i ciekawe formy skalne. Największe wrażenie robi 40-metrowy, otwierający się nad głowami, lej ukształtowany w lawie znany jako La Corona. Mimo swojego surowego wyglądu, Fuerteventura również przyciąga rzesze turystów. Jej największym atutem są rozległe dziewicze plaże. Ponadto, przez okrągły rok panuje tu dobry klimat dla alergików i astmatyków; w powietrzu jest sporo soli. Jest to doskonałe miejsce dla miłośników surfingu, którzy w okresie od maja do września znajdą tu najlepsze warunki do uprawiania tego sportu. Wyspy Kanaryjskie to nie tylko luksusowe kurorty. Warto to przyjechać choćby dla samego piękna przyrody. Ponadto, ponoć nigdzie na świecie nie można zjeść smaczniejszych bananów. Nawet słynna hiszpańska sangria i tinto de verano smakują tu znacznie lepiej. Zobacz także: Fuerteventura (Kanary) - rajskie plaże nad Atlantykiem Wyspy Kanaryjskie, wydają się być z natury takie same Teneryfa - główna relacja z podróży Costa Verde AsturiaCosta Verde znana także jako Zielona Hiszpania obejmuje cztery północne regiony autonomiczne: Asturię, Kraj Basków, Kantabrię i Galicję. Jest jednym z najbardziej malowniczych miejsc w Hiszpanii. Stanowi raj dla turystów ceniących nowoczesną sztukę, średniowieczne zabytki oraz wykwintną kuchnię bazującą na rybach i innych bogactwach morza (jak kraby czy homary). Znajdują się tu liczne piaszczyste plaże, gdzie można uprawiać m.in. windsurfing i nurkowanie. Jest tu także plaża nudystów. Z wybrzeża, łatwo dostać się do kilku parków narodowych słynących ze swojego unikalnego naturalnego piękna. Dużym walorem tego regionu jest jego kameralna atmosfera. Betonowe hotele zastępują tu urocze pensjonaty pozwalające na wyciszenie i wczucie się w rytm życia mieszkańców. Costa Blanca Penyal d' Ifach. Costa Blanca (Białe Wybrzeże), obejmujące środkową część wybrzeża Hiszpanii, to istny raj na Ziemi. Swoją nazwę zawdzięcza m.in. białym kwiatom migdałowca, śnieżnym domkom, wapiennym skałom i białemu piaskowi okolicznych plaż. Najsłynniejsze miejsca regionu to Walencja, Alicante, Murcja, Benidorm, Altea, Denia, Guadalest i Mortira. Jednym z najbardziej charakterystycznych symboli Costa Blanca jest 332 metrowy wapienny ostaniec Penyal d`Ifach. Obok największego w Europie gaju palmowego (znajdującego się w Elx), stanowi cenny rezerwat przyrody. Warto wspomnieć, że cały region jest niezwykle specyficzny pod względem mentalności i obyczajowości tutejszych mieszkańców. Costa Blanca to miejsce nieustających zabaw, świąt, imprez. Cyklady Cyklady to należący do Grecji archipelag w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego odznaczający się urozmaiconych krajobrazem i śnieżnobiałą architekturą. W jego skład wchodzi ponad 200 wysp, z których każda ma odmienny charakter i własną atmosferę. Stanowią one raj zarówno dla miłośników przyrody jak i koneserów zabytków. Jedną z najchętniej odwiedzanych przez Polaków wysp stanowi Santoryn (inaczej Santorini, Tera lub Thira). Jest to wyjątkowo piękny archipelag położony w południowej części Cyklad. Potężna erupcja wulkanu ok. 1600 r. p.n.e. nadała jej dzisiejszy majestatyczny wygląd. Jedna z hipotez utożsamia zniszczenie wyspy z mityczną Atlantydą. Miejsce słynie z białych charakterystycznych budowli i obszernych plaż pokrytych czarnym, białym lub czerwonym piaskiem. Znane jest również z przepięknych wiosek usytuowanych na skraju klifu. Najwyżej położona jest Pyrgos z labiryntem wąskich uliczek i licznymi kościołami. Jedną z najbardziej znanych jest stolica archipelagu - Fira stanowiąca w zasadzie obrzeże krateru. Oblegana przez turystów jest też Ia, charakteryzująca się biało – niebieską zabudową i znana jako doskonałe miejsce do podziwiania zachodów słońca. Równie słynna jest Oia, która oferuje spektakularny widok na wulkan Palia i wyspę Thirasia. Najlepsze plaże można znaleźć na Kamari, Perivolos, Vlihada i Parissa. Warto także udać się na Czerwoną Plażę oddaloną o 10 km od Firy. Santorini słynie także z lokalnie produkowanego wina, które można jedynie kupić na miejscu gdyż nie wysyła się go na eksport. Warto także wspomnieć, że w 1967 odkryto na wyspie miasto epoki kultury egejskiej - Akrotirion zasypane przez wybuch wulkanu. Godny uwagi jest także Mykonos, najdroższa wyspa Cyklad, która stanowi przede wszystkim centrum rozrywki i zabawy. Można tu niekiedy spotkać znane osobistości ze świata show biznesu. Oprócz tego, turystów zwabia tak zwana „Mała Wenecja” z niewielkimi domkami, z których część znajduje się wodzie. Duże wrażenie robi szereg stojących nad morzem, murowanych XVI-wiecznych wiatraków z ażurowymi skrzydłami i krytymi strzechą dachami. Inny charakterystyczny punkt wyspy stanowi również Cerkiew Paraportiani z XVI wieku. Nieodłącznym symbolem Mykonos stały się pelikany, które niekiedy paradują uliczkami miasta żebrząc o jedzenie. Na wyspie warto wybrać się także do Muzeum Folkloru oraz Muzeum Archeologiczne. Równie ciekawa jest Paros czyli trzecia co do wielkości wyspa Cyklad. Mimo roli ośrodka turystycznego, miejsce zdołało zachować swój dawny urok. Na szczególną uwagę zasługuje stolica wyspy – Parikia słynąca z sieci charakterystycznych wąskich uliczek. Jedną z jej atrakcji stanowi kościół Ekatondapiliani z VI oraz Muzeum Sztuki Bizantyjskiej. Godne polecenia jest także miasto Naoussa z licznymi tawernami i pięknymi plażami, które jest uważane za najbardziej malowniczą przystań morską na całym Morzu Egejskim. Na Paros warto także skorzystać z piaszczystej plaży Kolimbithres. Inne znane wyspy Cyklad to m.in. Naksos, Delos, Ios, Siros oraz Milos. Pozostając przy Grecji, w maju można również wybrać się na wyspę Rodos, do klimatycznego miasteczka Lindos. Jego najbardziej charakterystyczną cechą są białe domy na zboczach wzgórza, nad którym wznosi się imponująca cytadela. Mury oplata bujna winorośl, a uliczki są tu niezmiernie wąskie. Duże wrażenie robi akropol z dorycką świątynią Ateny Lindia, a także hellenistyczną stoą obudowaną przez zamek joannitów. U stóp miasta leży port świętego Pawła, do którego rzekomo przypłynął niegdyś statek z samym apostołem na pokładzie. Zobacz także: Antyczne miasta na Rodos Rodos w maju 2007 Lazurowe Wybrzeże Lazurowe Wybrzeże (Côte d'Azur) to odcinek wybrzeża Morza Śródziemnego we francuskiej Prowansji. Jest jednym z najpopularniejszych regionów turystycznych w Europie. Może się pochwalić urozmaiconą linią brzegową i doskonale rozwiniętą infrastrukturą turystyczną. Miejsce odznacza się długimi piaszczysto – kamienistymi plażami i bogatą roślinnością. Rosną tu m.in. eukaliptusy, palmy, migdałowce, cytrusy oraz drzewa oliwne. Jednym z ciekawszych miast regionu jest Nicea, uważana za stolicę Lazurowego Wybrzeża. Nicea to miasto artystów. Najwięksi z nich, zachwyceni jej pięknem, zaczęli tu przybywać na przełomie XIX i XX wieku odzwierciedlając jej wyjątkowość w swoich pracach. Znajdują się tu m.in. muzea z dziełami Henriego Matisse’a oraz Marca Chagalla. Najbardziej charakterystycznym punktem miasta jest Promenade des Anglaise - słynny deptak znany po prostu jako Prom, który ciągnie się wzdłuż wybrzeża na długości 8 km. Stanowi doskonałe miejsce dla spacerowiczów, biegaczy, rowerzystów i rolkarzy. Dużym walorem Nicei jest łagodny, śródziemnomorski klimat. Temperatura nie schodzi tu poniżej 15 stopni Celsjusza. Innym ciekawym miejscem Lazurowego Wybrzeża jest także Frejus. Miasto słynie z urozmaiconego życia nocnego, licznych parków rozrywki oraz cennych rzymskich zabytków. Oczywiście, na Côte d'Azur nie można też pominąć wizyty w tak znanych ośrodkach jak Cannes, Monte Carlo, Antibes, Monaco czy Saint Tropez. Zobacz także: Lazurowe Wybrzeże - wyprawa rodzinna Riwiera Turecka Riwiera Turecka wabi turystów nie tylko obszernym złocistymi plażami, ale również pięknem przyrody, bogactwem antycznych zabytków i możliwością uprawiania sportów wodnych. Wzdłuż nadmorskich kurortów ciągną się urokliwe promenady z widokiem na majestatyczne góry Taurus, a w głębi lądu cieszy oczy niepowtarzalna przyroda. Jedną z największych atrakcji regionu stanowi Park Narodowy Kanionu Köprülü w prowincji Antalaya. Malowniczy szlak prowadzi przez ścieżki dziewiczych lasów cyprysowych, poprzecinane górskimi potokami. Ogromne wrażenie robi rzymski most przerzucony wysoko nad rzeką Köprülü. Na wzgórzach ponad kanionem leżą ruiny starożytnego miasta Selge. Równie ciekawa może okazać się wędrówka Wąwozem Saklikent. Jest on tak wysoki i wąski, że promienie słoneczne nie sięgają jego dna sprawiając, że płynąca tam woda jest lodowata nawet latem. Aby pokonać wąwóz trzeba zaopatrzyć się w dobre buty, które zniwelują nieco trudności związane z brodzeniem w zimnym potoku. Do najbardziej znanych i najchętniej odwiedzanych miejscowości Riwiery Tureckiej należą: Antalya, Side, Alanya, Belek oraz Incekum. Dużą popularnością cieszy się kurort Kas z górską trasą zwaną Drogą Licyjską, zamek w Anamur, jaskinia Karain czy gwarny port Fethie. Zobacz także: Turcja - Riwiera 2008 Turcja ( Antalya i Kapadocja) okiem rezydenta - I
W samej nazwie greckiego archipelagu Dodekanez kryje się dwanaście wysp, ale w rzeczywistości jest ich o wiele więcej. My Wybieramy trzy: jedną po drodze na „chybił trafił”, jedną położoną na końcu świata oraz jedną dużą i znaną. Z pierwszej przywieziemy gąbki, z drugiej nowe znajomości, z trzeciej opaleniznę. Wyniesionych z nich wrażeń nie da się wyliczyć.
Prom przemierza obcą przestrzeń niczym leniwy samolot. Trudno zawiesić oko na czymkolwiek – horyzont nie istnieje, morze łagodnie zamienia się w niebo. Nagle, szybko jak chmura, pojawia się wyspa. To Simi, pierwszy przystanek na trasie. Niewielkie miasteczko i port przypominają scenografię jakiegoś włoskiego romansu. Klasycystyczne, pastelowe budynki, chłopcy grają w piłkę, kobieta w czarnej sukni zamyka sklepik z prasą, pieczywem i zakurzonymi cukierkami. Zapragnęliśmy wziąć w nim udział, ale nasz prom właśnie odpływa. Nie zdążyliśmy wysiąść. Płyniemy na Kalimnos – wyspę, która od starożytności utrzymuje się z połowu gąbek. Po tym jak sprzedawca przyłożył do mojego policzka mokrą, chłodną gąbkę, którą zachwalał jako najdelikatniejszą, zrozumiałam, dlaczego zbijano na nich majątek. Kiedyś były towarem luksusowym. Poszukiwano ich do pałaców i haremów, gdzie nasączano je wonnymi olejkami. Średniowieczni rycerze wyściełali nimi zbroje. Dziś gąbka jest turystyczną pamiątką. Jednak większość greckich gąbek wyginęła z powodu chorób w latach 80. i 90. XX w. i teraz się je importuje. Oprócz godnego uwagi Muzeum Gąbek na wyspie nie nie ma żadnych historycznych atrakcji. Czujemy się więc zwolnieni z wypełnienia turystycznych obowiązków i oddajemy się urokom przyrody, podziwiając widok słońca zachodzącego za sąsiednią wyspę. Przyjemnie jest zanurzyć się wieczorem w ciepłym morzu i z wody przyglądać się leżącej nad zatoką małej rybackiej osadzie Emborios. O tej porze na plażach panuje największy ruch i gwar. Ktoś obok nas odpływa kajakiem, by z kuszą zapolować na ryby, dalej staruszka w czerni kąpie w morzu białe baranie skóry, które kołyszą się wokół niej na falach. – Kalispera! – Dobry wieczór! – krzyczy do sąsiadki, która zanurza się w wodzie w długiej sukni i siedzi w niej tak do zmierzchu. Dzieci biegają i wyławiają ostatnie tego dnia muszle i bezcenne dla nich kamienie, a ich matki kontemplują morski bezkres. Autobus kursujący po Kalimnos zajeżdża na ten północny kraniec wyspy trzy razy dziennie. Kierowca wychodzi na molo, spogląda na wodę, je lody i rusza w drogę powrotną, do tętniącej portowym życiem stolicy. Pothia to zwykłe, niezniszczone przez przemysł turystyczny i pamiątkarski miasto. Ludzie albo spieszą się na skuterach, albo siedzą, patrząc na port. W pobliskiej zatoczce we wrzasku cykad przysypiają Grecy. W tawernie na plaży spotykam Króla Życia, sączy zimne wino. Wręcza mi pachnący kwiat tymianku. – My wiemy, jak kochać życie! Bo czego mi tu brakuje? – pyta. Ma na sobie szorty, sześćdziesiąt lat i na pierwszy rzut oka brakuje mu na przykład zęba. – Mam wszystko – szybko sam sobie odpowiada – chociaż zarabiam tyle, że starcza mi tylko na tę rybę. Ale mam rybę, wino, a na deser słodkie kobiety. No i powiedz, czy to mało? Prom na Astipáleę odpływa wczesnym rankiem. Całe miasto śpi, jedynie motorowery brzęczą i turkoczą w wąskich uliczkach. O tej godzinie nie śpią też statki – młócą wodę w porcie, wydzielają woń smarów i wyrzucają z siebie straszliwy huk. Na promie razem z nami tkwi w półśnie kilka osób. Dopiero gdy statek odpływa, na pokład wychodzą robotnicy. Zaczynają szlifować, spawać, walić młotami, wyginać blachy. Tym razem nie mijamy żadnych wysp zawieszonych między wodą a niebem. Płyniemy daleko, na sam koniec tego archipelagu. Astipálea to wyspa Dodekanezu, ale geograficznie i historycznie bliżej jej do Cyklad. Nie opanowali jej nigdy joannici (jak większość dodekaneskich wysp), za to swoją twierdzę wybudował tu wenecki ród Quirinich, którego fundacja do dziś zajmuje się ratowaniem weneckich pałaców. W naszym przewodniku napisano, że Astipálea ma dziwną siłę przyciągania. Kto był tu raz, ten ciągle wraca, jeśli nie może zostać na niej na stałe. Wracali też Quirini wypędzani przez Bizantyjczyków i Turków, chociaż bezludna, górzysta wyspa nie była jakimś szczególnie atrakcyjnym kąskiem na Morzu Śródziemnym. Kiedy prom zbliża się do portu, mamy wrażenie, że za obsypanym białymi domami wzgórzem zwieńczonym twierdzą i kopułą kościoła nie ma już nic. Działa na nas magia widoku wypalonej słońcem, prawie pustynnej wyspy z jednym, jedynym miasteczkiem, którego biel aż oślepia. Może dlatego ci, co przybijają do tego portu, już w nim zostają? W bajkowym miasteczku życie toczy się spokojnie. Z kościoła dobiega przejmujący, monotonny śpiew. Mijamy zaułek i czyjaś rozmowa zamienia się w zapach musaki. Dochodzimy do przesmyku zakończonego błękitną zatoką ujętą w ramkę z bugenwilli. Na bielonych schodach rozsiadła się brodata starucha z wrzecionem i baranim runem. Spacerujemy po mieście Astipálea, kąpiemy się na plażach w Maltezanie (zatoka otrzymała tę nazwę po tym, jak stała się kryjówką maltańskich piratów) oraz w Livadi, które jest jedyną wioską-letniskiem na wyspie. Spotykamy ciągle te same osoby – malarkę z Norwegii, która przyjeżdża tu od 30 lat, jej córkę i wnuczkę, siwego antykwariusza sączącego ouzo oraz Ann, Belgijkę, która od kilku lat ratuje zabytkowe domy miasta. Z wyspą w kształcie motyla łatwo się zaznajomić. Południowe skrzydło zajmują góry, gdzie pasą się kozy, pachnie szałwia i tymianek. Przestrzeń, urwiste brzegi. Ukryci przed światem w jednej z cudnych zatok, kąpiemy się na golasa. Na wieczór wracamy do cywilizacji. Chcemy jeszcze pojechać na Rodos. Cosmopolitan to najczęściej używane określenie Rodos. Kasyna, luksusowe hotele, pole golfowe, ogromny aquapark, wieżowce letniskowe, narty wodne, loty nad wodą – nawet najbardziej znudzeni nie będą się tu nudzić. Ale można też tu znaleźć ciche, spokojne miasteczka zatopione w gajach pomarańczowych (Malona), górskie kaplice (klasztor Skiadi), miejsca pielgrzymek (Tsampika), średniowieczne kościoły (Asklipeio). Pięknych zatok na smaganym wiatrem zachodnim wybrzeżu strzegą twierdze joannitów. Na piaszczystej mierzei Prassonisi, gdzie wiatr wyrywa włosy z głowy, oazę windsurferów skolonizowali Polacy. Na Rodos jest wszystko: przyroda, kultura, sport, komercja i pustkowia. Wyspa zyskała popularność w latach 60. XX w., kiedy Anthony Quinn zagrał w kręconych na Rodos Działach Nawarony, zatańczył w filmie Grek Zorba i stał się sławnym Grekiem. Z wdzięczności Grecy nazwali jego imieniem malowniczą zatoczkę na wyspie. Wtedy też statki pasażerskie zaczęły wyruszać w rejsy turystyczne, odkrywając kolejne greckie wyspy. W latach 70. XX w. czarterami przyleciało na Rodos tak wiele wysokich blondynek ze Skandynawii, że tutejsze kobiety coraz częściej zostawały starymi pannami. Przyjezdne padały „łupem” kamaki (słowo pochodzi od harpuna i oznacza polującego na turystki). Na Krecie najłatwiej złowić Niemkę, na Korfu Angielkę, a na Rodos Szwedkę. Lindos jest miastem-mekką dla turystów. Statki, promy, wodoloty, autokary, skutery dowożą tu tłumy, które następnie wspinają się na dorycki akropol i podziwiają otaczające go mury twierdzy joannitów. Później masy jedzą lunch w mieście, którego uroda jest ukryta pod zasłoną z haftowanych obrusów (w koronki z Lindos ubierał się podobno Aleksander Macedoński). Pełno tu pocztówek, tureckich wyrobów skórzanych, kolorowych talerzy, gipsowych popiersi, pachnących mydełek. Ludzie mieszkają tu od 5 tys. lat. W kościele Panagias z XV w. kobiety w kółko, jak różaniec, powtarzają słowa: no photo, no camera, please. W odróżnieniu od Lindos, które nie obroniło się przed atakiem turystów, wybudowana przez joannitów twierdza Rodos dzielnie się broni. Do Pałacu Wielkich Mistrzów prowadzi szeroka ulica Rycerska. Kiedy się nią idzie, niemalże słychać szczęk zbroi, wysuwanych z pochew mieczy. Tutaj gromadzili się rycerze wypływający na galerach do walk z Saracenami, piratami, nierzadko sami wyruszający na pirackie wyprawy. Tutaj wielki mistrz przemawiał do wojsk z krzyżem na płaszczu; krzyż nazwano później maltańskim, ponieważ joannici pokonani przez Turków podczas sześciomiesięcznego oblężenia Rodos przenieśli się na Maltę. Wielki mistrz odpływał wtedy na galerze z banderą opuszczoną do połowy masztu. Zabrał ze sobą skarby: najsłynniejszą na Rodos ikonę Matki Boskiej z Philermo, relikwię Świętego Krzyża, prawą rękę Jana Chrzciciela i klucze do miasta. Teraz z Rodos radośni turyści odpływają z pamiątkami. My zabraliśmy z niej opaleniznę. No to w drogę – Dodekanez Archipelag na Morzu Egejskim, powierzchnia ok. 2,7 tys. km2, ok. 200 tys. mieszkańców. Najbardziej znana wyspa to Rodos. Sezon zaczyna się 10 lipca i kończy 31 sierpnia. Najlepiej jechać w czerwcu – jest ciepło, wyspa jeszcze zielona, a woda już ogrzana – lub we wrześniu, kiedy turystów jest już mniej. W sezonie na Rodos są prawdziwe tłumy. Z Polski najtańszą opcją dostania się na Rodos jest przelot czarterem, ceny biletów wahają się w zależności od sezonu. Promy odpływają z portu w Rodos. Bilet z Rodos na Kalimnos kosztuje 26 euro, z Kalimnos na Astipáleę 12 euro (płynie 3 godz.). Dzieci płacą połowę ceny. Ceny biletów są różne, za łódź szybszą płaci się więcej. Trudno jest się zorientować w kursowaniu promów, bo jest wielu przewoźników. Najlepiej skontaktować się z agencją turystyczną, która zarezerwuje bilety, np. Triton Holidays. www.tritondmc.gr Warto też rozważyć lot samolotem, który nie jest dużo droższy (ok. 30 proc. więcej). Bilet z Asti-pálei na Rodos kosztuje 52 euro. Wynajęcie samochodu kosztuje od 35 euro – jeżeli bierzemy go tylko na jeden dzień (co w przypadku Kalimnos i Astipálei w zupełności wystarczy), jeśli na dłużej – płacimy do 20 euro. Rodos – Rhodos Cars oferuje wynajem przez Internet, ale nie polecam tej firmy. Najszybciej i najłatwiej będzie wynająć samochód na lotnisku w Rodos (oprócz drogich, dużych firm są też mniejsze). Kalimnos – firma Spiros Kypreos. Astipálea – najtańszy jest Asset Cars (w porcie). Kwatery i hoteliki kosztują 25––40 euro za 3-os. pokój z kuchnią (za dwójkę płaci się podobnie). W sezonie ceny są wyższe. Kalimnos – Emborios. Bardzo ładny jest Harry’s Apartments (www.harrys-paradise.gr). Astipálea – można mieszkać w jednym z hotelików w porcie lub w Livadi, wiosce położonej nad zatoczką. Ładne pokoiki z tarasem: astypalaialivadi@yahoo.gr Rodos – dla tych, którzy chcą mieszkać nad morzem, a nie mają wykupionych hoteli, najlepsza będzie Stegna Beach położona koło Archangelos lub portowa miejscowość Charaki u stóp zamku joannitów (joannastudios@yahoo.gr). Ryby kosztują 10–20 euro i są z reguły najdroższe w menu. Smażone lub grillowane kalmary kosztują 7 euro, ośmiornica 8 euro. Musaka, czyli zapiekane mielone mięso z bakłażanami i ziemniakami, to wydatek 6 euro, pastisio (makaron z mięsem, serem pod beszamelem) 6 euro, sałatka grecka 4 euro. Półlitrowa karafka białego wina kosztuje 3–5 euro, napoje 1 euro, kawa 2,50 euro. W mieście Rodos godna polecenia jest Taverna Kostas. Bilety do muzeów kosztują zwykle ok. 6 euro, wynajęcie deski wind-surfingowej na 1 godz. 29 euro (z ubezpieczeniem). Woda (1,5 l) 0,80 euro, cola (1,5 l) 1,50 euro. Za obiad dla dwóch osób z winem zapłacimy średnio 20–25 euro. Gąbki można kupić za 5–20 euro zależnie od gatunku i wielkości. Haftowane obrusy kosztują kilkadziesiąt euro, lokum 3 euro, metaxa (1 l) 9 euro, ouzo (1 l) 7 euro. grecja-online.pl/przewodnik/do-dekanez Wyspy greckie – seria Globtroter, wydawnictwo Hachette Livre Polska, Warszawa 2007.