National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-03T11:26:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Podwodny Święty Graal. Wydobyli tylko kilka monet, ale to dopiero początek
items: Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
items: Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
items: Naukowcy byli pewni, że to błąd. Najstarsza mapa świata jest zaskakująco dokładna
items: Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
items: Poznano sekret świątyni Wenus pod Neapolem. Jak rzymska konstrukcja przetrwała zbudowana na wulkanie?
items: W końcu wiemy, jak powstawały słynne posągi z Wyspy Wielkanocnej – „Tradycyjne metody badań zawiodły”
items: Czaszka średniowiecznego rycerza zaskoczyła badaczy. Taka deformacja to prawdziwa rzadkość
items: Turyści walą tutaj drzwiami i oknami. Co jest w środku egipskiego giganta?
items: „Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
items: Archeolodzy odnaleźli grę planszową Majów. Była częścią podłogi jednego z domów
items: Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
items: Nie został kanonizowany, ale ludzie i tak uznali go za świętego. Archeolodzy odkryli jego szczątki w krypcie
items: Tajemnicza rzeźba kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat – czy to pierwsza „Leda”?
items: Archeolodzy na tropie starożytnych zapachów. Tak pachniała Arabia 2 tysiące lat temu
items: Zamiast podpisu – znak liścia lub krzyża. Tak wyglądał „branding” w starożytnym Rzymie
items: Miejsce koronacji pierwszych królów Cudem Polski 2025. To perła Wielkopolski i symbol historii naszego kraju
items: Ornamenty na odnalezionej w Palestynie czarze przedstawiają najwcześniejsze mity o powstaniu Ziemi
items: Inkowie wykopali tysiące dołów w tej górze. Ich zastosowanie zaskoczyło archeologów
items: Ważne odkrycie w piramidzie w Gizie. Czy to zakamuflowane wejście do grobowca?
items: Wędkarze z epoki kamienia. Dzięki nowoczesnej technologii odkryto pradawne praktyki rybołówstwa
items: „Świątynia była imponującym dziełem architektury”. Wraz z jej upadkiem straciliśmy Arkę Przymierza i Tablice Przykazań
items: „Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”? Jest ich dwa razy więcej, niż sądzono. Nowa mapa zmienia historię
items: Japońskie pradzieje pełne niespodzianek. Mieszkańcy wysp zaskoczyli kuchenną innowacją
items: Czy epoka kamienia to tak naprawdę epoka drewna? Zachwycające konstrukcje sprzed wielu tysięcy lat

Podwodny Święty Graal. Wydobyli tylko kilka monet, ale to dopiero początek
type: item
date: 2025-12-03T11:25:28.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kolumbia
subject: wrak statku
description: Wrak San José przez wieki rozbudzał wyobraźnię poszukiwaczy skarbów. Teraz stał się centrum działań kolumbijskich badaczy, którzy rozpoczęli wydobycie ukrytych na pokładzie kosztowności. Okręt zatonął w bitwie morskiej w 1708 roku. Według szacunków przewoził 200 ton złota i srebra.
encoded: San José to 3-masztowy galeonem hiszpańskiej floty, wyposażony w 64 działa. Został zwodowany w 1697 roku, a na służbę wypłynął rok później. W marynarce służył 10 lat aż do bitwy morskiej pomiędzy Anglią a Hiszpanią u wybrzeży miasta Cartagena de Indias w Kolumbii. Była to wielka tragedia, bo spośród załogi liczącej ok. 600 osób, zaledwie kilku marynarzy przeżyło. Święty Graal wśród wraków statków Hiszpanie na pokładzie galeonu transportowali skarby złupione m.in. z Peru i Boliwii. Statek miał dotrzeć na Półwysep Iberyjski, prosto na dwór króla Filipa V. Władca zostałby dosłownie obsypany złotem. Bo San José przewoził ok. 200 ton złota, srebra, szmaragdów, a także innych kosztowności, w tym ceramikę czy chińską porcelanę. Eksperci szacują, że dziś skarb byłby warty ok. 17 miliardów dolarów. Gwoździem do trumny galeonu okazała się kula armatnia wystrzeloną z jednego ze statków będącego częścią brytyjskiej floty, która trafiła prosto w miejsce, w którym znajdował się skład prochu pod pokładem. Nie trudno sobie wyobrazić, że hiszpański statek niemal od razu eksplodował i w kilka chwil poszedł na dno. Wielu członków załogi zginęła niemal od razu. Do kogo należy skarb z San José? Przez 300 lat San José był celem poszukiwaczy skarbów, ale nikt dokładnie nie wiedział, gdzie zatonął. Dopiero w 2015 roku udało się odnaleźć wrak, a jego położenie zlokalizowano w ramach wspólnej brytyjsko-kolumbijskiej misji badawczej. Znajdował się na głębokości ok. 600 metrów u wybrzeży miasta Cartagena de Indias. Chociaż w 2018 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury zaleciła Kolumbii, aby wydobywała statku na własną rękę, kraj ten twierdzi, że wrak i artefakty, które są jego częścią, są dobrem narodowym Kolumbijczyków. Co ciekawe, do galeonu roszczą prawa aż trzy kraje: Hiszpania, Kolumbia i Boliwia. Madryt twierdzi, że zgodnie z prawem i międzynarodowymi konwencjami to oni mają prawo do wszystkiego, co znajduje się na pokładzie, bo w momencie zatonięcia, był to …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/WagersActionoffCartagena28May1708-64c2557.jpg
width: 1280
height: 895

Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
type: item
date: 2025-12-02T15:16:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: stonehenge
subject: wielka brytania
description: W pobliżu Stonehenge archeolodzy zlokalizowali pradziejowy krąg. Jest jednak wielokrotnie większy od tej megalitycznej budowli. Jego średnica przekracza 2 kilometry! Wykonano go w zupełnie inny sposób. Dlatego dopiero teraz archeologom udało się go namierzyć. To jedno z największych odkryć ostatnich lat w brytyjskiej archeologii.
encoded: Słynne kamienne Stonehenge w Wielkiej Brytanii, które powstało 4500 lat temu, nie istniało w próżni. W pradziejach w niedalekiej odległości znajdowały się osady, ale też inne budowle i struktury, które miały znaczenie ceremonialne i kultowe. Wygląda na to, że ziemia ciągle skrywa na tym obszarze archeologiczne zagadki. Badacze z Uniwersytetu St. Andrews i Bradford poinformowali właśnie o niezwykłym odkryciu. Opublikowali je na łamach czasopisma „Internet Archaeology”. Monumentalny krąg jamowy Nowe analizy potwierdziły istnienie monumentalnej struktury w rejonie Durrington Walls. Obiekt ten leży kilka kilometrów na północ od słynnego Stonehenge. Nie jest to jednak typowy pradziejowy krąg. Składają się nań 16 olbrzymich jam. Wiele z nich mierzyło aż 10 metrów średnicy i nawet 5 metrów głębokości. Dziś są już wypełnione iłami i mułem. Jamy tworzą niemal idealny okrąg. Średnica tego koła przekracza 2 kilometry. – Umiejętności i wysiłek, jakie musiały być potrzebne nie tylko do wykopania dołów, ale także do tak precyzyjnego rozmieszczenia ich w krajobrazie, są naprawdę niesamowite. Biorąc pod uwagę, że doły są rozrzucone na tak dużym terenie, fakt, że tworzą niemal idealny okrąg, jest istotnie niezwykły – komentuje współautor badań prof. Richard Bates. Kiedy zbudowano niezwykłą strukturę? Badania naukowe, wykorzystujące geofizykę, potwierdziły, że te gigantyczne zagłębienia nie są naturalnymi lejami krasowymi, ale zostały celowo wykopane przez ludzi. Datowanie metodą optycznie stymulowanej luminescencji (OSL) jest bardzo precyzyjne. Wskazuje ono na powstanie konstrukcji w późnym neolicie, około 2480 roku p.n.e. Naukowcy doszli do wniosku, że budowa została zrealizowana w bardzo krótkim czasie i równocześnie. A do tego niezbędna musiała być koordynacja. Mniej więcej w tym samym czasie powstało kamienne Stonehenge. Funkcja monumentalnego kręgu Krąg wielkich jam nie pełnił, z naszej perspektywy, praktycznej roli. Miał wymiar związany ze sferą wierzeń. Naukowcy określili tak…

krag-e1ecfc8.jpg
width: 1575
height: 1050

Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
type: item
date: 2025-12-01T14:09:36.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: egipt
subject: grób
subject: sudan
description: Zespół złożony z polskich archeologów dokonał wyjątkowego odkrycia na wschodnioafrykańskiej pustyni. Znalezisko ujawnia wcześniej nieznane praktyki pogrzebowe kultury Kerma. Analiza zawartości grobu przybliża nas do czasów starożytnego ludu.
encoded: Spis treści: Polscy naukowcy w Sudanie Gdzie prowadzone były wykopaliska? Jak wygląda odnaleziony szkielet? O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Królestwo Kerma powstało w XXV w. p.n.e. i przetrwało do około 1500 r. p.n.e., kiedy zostało ostatecznie podbite przez egipskie wojska faraona Totmesa I. Było najstarszym, w pełni rozwiniętym państwem Nubii i to ono wyznaczyło kierunek rozwoju tego regionu przez ponad tysiąc lat. Centrum królestwa stanowiło miasto Kerma, którego pozostałości należą dziś do najciekawszych stanowisk archeologicznych górnego Nilu. Do naszych czasów zachowało się ponad 30 000 starożytnych grobów oraz monumentalna świątynia Western Deffufa, będąca centralnym punktem ruin dawnego miasta. Polscy naukowcy w Sudanie Pomimo dotychczasowych licznych znalezisk, prace prowadzone na sudańskiej pustyni Bajuda wciąż przynoszą nowe, zaskakujące odkrycia. Nie inaczej było w przypadku najnowszych badań polskich archeologów. Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Archeologicznego w Gdańsku natrafili na wyjątkową formę pochówku, która rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o praktykach pogrzebowych tego regionu. Badacze podkreślają, że odkrycie to ma charakter absolutnie unikatowy. Gdzie prowadzone były wykopaliska? Pustynia Bajuda, na której odnaleziono unikatowy grób, dopiero od początku XXI wieku zaczęła stawać się atrakcyjnym obszarem badań archeologicznych. Przez lata słaba infrastruktura oraz niestabilna sytuacja polityczna Sudanu sprawiały, że naukowcy chętniej prowadzili wykopaliska w górnej Nubii, położonej bliżej granicy z Egiptem. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2017 roku, kiedy rejon Wielkiego Zakola Nilu zaczął przyciągać coraz więcej ekspedycji archeologicznych. W tym samym roku polscy badacze zainaugurowali projekt „Społeczności prehistoryczne pustyni Bajuda w Sudanie – nowe granice Królestwa Kerma”. W ramach badań odkryto 448 now…

shutterstock1162372888-5428205.jpg
width: 4000
height: 1824

Naukowcy byli pewni, że to błąd. Najstarsza mapa świata jest zaskakująco dokładna
type: item
date: 2025-12-01T07:56:12.000Z
creator: Jessica Camille Aguirre
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mapy
subject: mezopotamia
subject: starożytność
description: Gliniana tabliczka znaleziona w Nippur może być najstarszym znanym planem miasta na świecie. Naukowcy przez lata uznawali ją za niedokładną, aż odkrycie z lat 70. zmieniło wszystko.
encoded: Spis treści: Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Technika pomiaru zadziwia do dziś Tabliczka jako plan odbudowy miasta? Jedna z najstarszych znanych map świata została wyryta w glinianej tabliczce prawdopodobnie między 1500 a 1300 rokiem p.n.e. Od jej odkrycia podczas wykopalisk w 1899 roku na terenie dzisiejszego Iraku uczeni spierają się, jak ją odczytywać. Tabliczka, nieco większa od dłoni dorosłego człowieka, przedstawia odległości między bramami w murze otaczającym mezopotamskie miasto Nippur. Części archeologów wydawało się jednak, że położenie budowli na mapie nie zgadza się z odkrytymi w mieście pozostałościami. Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Wielu badaczy sądziło, że mapa jest po prostu niedokładna. Tak było aż do lat 70. XX wieku, kiedy archeolog z Uniwersytetu Chicagowskiego McGuire Gibson natknął się na zdjęcia lotnicze Nippur i uznał, że potrafi wskazać miejsce, w którym mury miasta na mapie skręcają na południe. Gdy wykopaliska w tym rejonie odsłoniły ślady umocnień, Gibson zrozumiał, że linie i kąty na tabliczce pasują do odkrywanych struktur niemal idealnie. Odpowiednio zorientowana mapa obejmowała całe miasto o powierzchni około pół mili kwadratowej, czyli mniej więcej 1,3 kilometra kwadratowego, i była dokładna z marginesem błędu rzędu 10 procent. Technika pomiaru zadziwia do dziś Nikt nie wie na pewno, jak twórcom udało się osiągnąć taką dokładność ani po co w ogóle jej potrzebowali, skoro starożytni mieszkańcy nie chodzili z kamiennymi płytami w rękach, żeby się orientować w terenie. – Wiemy jednak, że Mezopotamczycy świetnie radzili sobie z wyznaczaniem granic, bo na innych odnalezionych tabliczkach widać bardzo szczegółowe plany pól uprawnych i działek mieszkalnych, przydatne choćby do obliczania podatków – mówi Augusta McMahon, profesor archeologii Mezopotamii na Uniwersytecie Chicagowskim i kierowniczka tamtejszych wykopalisk w Nippur. Tabliczka z Nippur obejmuje jednak znacznie większy obszar. Jej autorzy najpewniej posługiwali się prosty…

2025-11-27-112101-The-oldest-known-map-of-this-Mesopotamian-city-is-startlingly-precise--National-7d06b68.png
width: 1221
height: 885

Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
type: item
date: 2025-11-28T11:09:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: pogrzeb
description: Tajemnicze trumny wiszą wysoko na ścianach skalnych w Chinach i w Azji Południowo-Wschodniej. Ten niezwykły zwyczaj pogrzebowy trwał kilka tysięcy lat. Teraz, dzięki genetyce, naukowcy odkryli, kim byli ich twórcy. Wyniki są zbieżne ze starożytnymi legendami.
encoded: Tradycja tzw. wiszących trumien to jeden z najbardziej niezwykłych zwyczajów pogrzebowych w Azji Południowej. Polegała ona na umieszczaniu trumien w trudno dostępnych miejscach, jak jaskinie lub półki skalne. Jeden ze średniowiecznych skrybów pisał, że im wyżej umieszczono trumnę na półce skalnej, tym było to bardziej korzystne dla zmarłego lub zmarłej. Historyczne zapisy sugerują, że za tym zwyczajem stoi lud Bo. Jednak ta grupa etniczna niemal zniknęła z kart historii do końca istnienia chińskiej dynastii Ming (1368–1644 lat n.e.). Ale czy tak było naprawdę? Genetyczni detektywi tropią zaginiony lud Naukowcy podjęli się zadania rozwikłania tej zagadki, używając nowoczesnej technologii analizy DNA. Przeprowadzili kompleksowe badanie, sekwencjonując jedenaście starożytnych genomów z czterech stanowisk tzw. wiszących trumien. Porównali je z trzydziestoma genomami współczesnych ludzi ze społeczności Bo. To porównanie miało kluczowe znaczenie: pozwoliło sprawdzić, czy lud Bo był zbliżony genetycznie do starożytnych społeczności praktykujących niezwykły rytuał pogrzebowy. Wnioski opublikowano na łamach „Nature Communications”, a autorami jest kilkudziesięciu chińskich badaczy między innymi z Chińskiej Akademii Nauk. Początki nad morzem i zaskakujący goście Badania genetyczne wskazują na to, że kolebka tradycji wiszących trumien znajdowała się we wschodnich Chinach w czasach starożytnych. Najstarsze ślady tego zwyczaju pochodzą sprzed ponad 3 tys. lat z gór Wuyi w prowincji Fujian, niedaleko południowo-wschodniego wybrzeża. Ludzie ci byli genetycznie podobni do neolitycznych populacji, które żyły na wybrzeżu. Są to przodkowie współczesnych grup, które dziś posługują się językami Tai-Kadai i austronezyjskimi. Tradycja ta rozprzestrzeniła się następnie na zachód i południe. Co zaskakujące, analiza DNA ujawniła, że społeczność ta była otwarta kulturowo. Około 1200 lat temu, w czasie panowania dynastii Tang (618–907 lat n.e.), dołączali do niej ludzie z bardzo odległych regi…

trumna-1252448.jpg
width: 4288
height: 2848

Poznano sekret świątyni Wenus pod Neapolem. Jak rzymska konstrukcja przetrwała zbudowana na wulkanie?
type: item
date: 2025-11-28T10:20:15.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neapol
subject: świątynie
subject: wenus
subject: wulkany
description: Świątynia Wenus w Neapolu zachowała się do współczesnych czasów w zaskakująco dobrym stanie. Budowla musiała przecież przetrwać stulecia – powszechnych w tym regionie – zagrożeń sejsmicznych i geologicznych. Naukowcy odkryli receptę na długowieczność budynku.
encoded: Świątynia Wenus znajduje się na neapolitańskich Polach Flegrejskich – rozległej kalderze wulkanu, który kształtował ten obszar dziesiątki tysięcy lat temu. Region ten od wieków doświadcza bradyseizmu, czyli powolnego unoszenia i zapadania się gruntu, co stawia miejscowe budowle w wyjątkowo trudnych warunkach geologicznych. Aby zrozumieć fenomen trwałości świątyni, włoscy naukowcy przeanalizowali materiały użyte do wzniesienia budynku. Badania pokazują inżynieryjny kunszt rzymskich architektów i sugerują, że zastosowane starożytne rozwiązania mogą inspirować współczesne budownictwo na obszarach zagrożonych aktywnością wulkaniczną. Łaźnia, która została świątynią – losy budowli Świątynia Wenus została wybudowana w II wieku n.e. przez cesarza Hadriana. Władca, chcąc dbać o swoje zdrowie, rozbudował istniejący już wtedy kompleks łaźni o dodatkową halę dekoracyjną, która później została nazwana świątynią. Rzymianie w II wieku n.e. silnie rozwijali kulturę term. Łaźnie służyły im jako miejsce relaksu, rekreacji, ale również terapii zdrowotnych, z których korzystał sam cesarz Hadrian. Swoją nazwę, nawiązującą do rzymskiej bogini, świątynia zyskała dopiero pod koniec XVI wieku. W 1595 roku podczas prac archeologicznych na terenie budowli odkryto marmurowy posąg Wenus. Znalezisko okazało się na tyle istotne, że budynek został mianowany imieniem bogini miłości, zastępując tym samym poprzednie przeznaczenie obiektu. Choć późniejsze badania archeologiczne wykazały, że XVI-wieczni uczeni błędnie uznali tę budowlę za miejsce kultu, nazwa kompleksu pozostała niezmieniona i do dziś potrafi wprowadzać odwiedzających Neapol w błąd. Jak przeprowadzono badania? Badacze od wielu lat zastanawiali się, jak świątynia potrafiła przetrwać w tak dobrym stanie, tyle lat stojąc na terenach niezwykle wrażliwych geologicznie. Aby rozwiązać zagadkę długowieczności budowli, naukowcy z Uniwersytetu Neapolu oraz Uniwersytetu Chieti-Pescary pobrali próbki materiałów, z których w II w. n.e. została wyb…

GettyImages-1138922817-5eefbcd.jpg
width: 3968
height: 2809

W końcu wiemy, jak powstawały słynne posągi z Wyspy Wielkanocnej – „Tradycyjne metody badań zawiodły”
type: item
date: 2025-11-27T13:01:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: fotografia 3d
subject: wyspa wielkanocna
description: To jest wielkie archeologiczne odkrycie, które możesz zobaczyć, siedząc na kanapie. Naukowcy stworzyli wirtualną kopię kamieniołomu na Wyspie Wielkanocnej. To tam rzeźbiono słynne posągi. Ultraprecyzyjne zobrazowania ujawniły prawdę na temat ich przygotowania.
encoded: Wyspa Wielkanocna (Rapa Nui) to jeden z najbardziej odosobnionych obszarów na świecie. Powierzchnia wyspy wynosi około 160 km kw., co jest porównywalne z obszarem Częstochowy. Gdzie leży Rapa Nui Położona w południowym rejonie Oceanu Spokojnego Rapa Nui jest oddalona o tysiące kilometrów od najbliższych lądów i wysp. Pomimo tak ekstremalnej izolacji, na wyspie rozwinęła się kultura, która wciąż budzi podziw. Jej najbardziej rozpoznawalnym symbolem są monumentalne, megalityczne posągi moai wykute w kamieniu, które najprawdopodobniej przedstawiały przodków mieszkańców. Naukowcy od lat zastanawiają się, w jaki sposób były zorganizowane roboty związane z ich wykuwaniem. Wygląda na to, że teraz jesteśmy bliżej poznania prawdy. „Archeologiczny Disneyland” zdradza tajemnice Zespół badawczy, w którego skład wchodzą pracownicy naukowi Uniwersytetu Binghamton, stworzył pierwszy w historii trójwymiarowy model kamieniołomu Rano Raraku, w którym wykonano większość ze znanych na Wyspie Wielkanocnej posągów. Powstało tam blisko tysiąc zagadkowych kamiennych portretów. Wnioski z analizy tego materiału opublikowano właśnie na łamach „PLOS One”. A trójwymiarowy skan każdy z nas może obejrzeć online. – Dla archeologa kamieniołom jest jak archeologiczny Disneyland – powiedział prof. Carl Lipo z Uniwersytetu Binghamton i główny autor artykułu. Co naukowiec ma na myśli? Otóż w jego ocenie w tym miejscu zaklęte są wszystkie informacje związane z wydobywaniem i przygotowaniem posągów. Jednak mimo że kamieniołom ten był znany, to do tej pory został słabo udokumentowany i opisany. Pomocne drony Tradycyjne metody zawodziły, bo Rano Raraku znajduje się w kraterze wulkanicznym, który jest zbyt stromy i nierówny, aby bezpiecznie go przejść. Dlatego archeolodzy zastosowali zaawansowaną fotogrametrię. Co to znaczy? Na potrzeby stworzenia trójwymiarowego modelu wykonano kilkadziesiąt lotów dronami, które wykonały ponad 20 tysięcy zdjęć wysokiej rozdzielczości. Z pomocą specjalistycznego oprogramowa…

wielkanocna-90bb798.png
width: 1414
height: 703

Czaszka średniowiecznego rycerza zaskoczyła badaczy. Taka deformacja to prawdziwa rzadkość
type: item
date: 2025-11-27T07:03:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: czaszka
subject: rycerze
subject: średniowiecze
description: Rycerz, który żył w średniowiecznej Hiszpanii, miał czaszkę inną niż wszyscy. Jego wygląd musiał wzbudzać poruszenie nawet w tamtych czasach. Badacze nie kryją zdziwienia. Jakie sekrety ujawniła analiza jego szkieletu?
encoded: Te wyjątkowe szczątki odkryto na chrześcijańskim cmentarzu na dziedzińcu zamku Zorita de los Canes w Guadalajarze w Hiszpanii. Forteca ta była w okresie średniowiecza strategicznym miejscem, znajdującym się pod kontrolą Rycerzy Calatrava. Byli oni członkami zakonu rycersko-religijnego, stowarzyszonym z zakonem cystersów. Zaskakujące wyniki wykopalisk Na nietypowe kości archeolodzy natknęli się w trakcie sezonów wykopaliskowych prowadzonych między 2014 a 2019 rokiem. Rycerza pochowano w drewnianej trumnie. W momencie wydobycia trumna uległa już rozkładowi, zidentyfikowano jedynie kilka jej fragmentów. Antropolodzy fizyczni ocenili wiek zmarłego na 45 do 49 lat. Był to mężczyzna. Zachowała się ponad połowa kości. Uwagę badaczy od razu przykuła nietypowa czaszka. Przypadek ten hiszpańscy naukowcy opisali właśnie na łamach czasopisma „MDPI Heritage”. Oryginalny rycerz Już na pierwszy rzut oka widać było, że zmarły miał ekstremalnie wydłużoną czaszkę – 230 mm, podczas gdy średnia długość męskiej czaszki wynosi dziś około 170 mm. – Byłam bardzo zaskoczona. Nigdy wcześniej nie widziałam takiej czaszki, zwłaszcza należącej do rycerza – skomentowała dla LiveScience dr Carme Rissech, antropolożka fizyczna z Uniwersytetu Rovira i Virgili w Hiszpanii Taki kształt czaszki, wynikający z przedwczesnego zrośnięcia jej szwów, został sklasyfikowany jako ultradolichocefalia, czyli ekstremalne długogłowie. Być może wojownik cierpiał na zespół Crouzona. Jest to bardzo rzadka choroba genetyczna. Wiele wskazuje na to, że rycerz zmarł tragicznie – w czasie potyczki. Na szkielecie widać śmiertelne rany kłute w skroni i potylicy oraz uraz lewej piszczeli. Nie widać oznak gojenia, co dobitnie świadczy, że przyczyniły się do odejścia mężczyzny z tego świata. Czy była to jakaś większa bitwa? Trudno jednoznacznie wskazać. Jak wyglądał hiszpański wojownik? Dzięki szczegółowej analizie kości eksperci byli w stanie więcej powiedzieć o wyglądzie rycerza. Miał lekko wydatne czoło. Jego żuchwa była ba…

czaszka-4a3466b.jpg
width: 1575
height: 1050

Turyści walą tutaj drzwiami i oknami. Co jest w środku egipskiego giganta?
type: item
date: 2025-11-26T08:41:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: egipt
subject: muzeum
description: Wielkie Muzeum Egipskie cieszy się sporym zainteresowaniem polskich podróżników. Liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po 1 listopada, czyli oficjalnym otwarciu muzeum. Część z zabytków eksponowanych w tej placówce wykopali polscy archeolodzy.
encoded: Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie, obok słynnych piramid, trwała 20 lat. Tyle samo co wznoszenie starożytnych piramid. Nie ma co się dziwić – to jedno z największych muzeów świata. Projekt napotkał liczne problemy, w tym brak funduszy, niepokoje społeczne, pandemię COVID-19 i wojnę w Gazie, co przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. W końcu jednak Wielkie Muzeum Egipskie jest w pełni otwarte dla zwiedzających. Po kilkudniowej ceremonii otwarcia, która rozpoczęła się 1 listopada, do tej placówki ustawiają się tłumy chętnych. Tłumy w muzeum Rząd egipski przygotował szeroką kampanię informacyjną na temat muzeum. W efekcie wielu turystów zdecydowało się na jego zdwiedzenie. Średnio każdego dnia pojawia się około 19 tysięcy odwiedzających, ale kilka dni po otwarciu sprzedano 27 tysięcy wejściówek na jeden dzień. Władze muzeum postanowiły wprowadzić limit 20 tysięcy zwiedzających dziennie. Najlepiej zakupić bilety na oficjalnej stronie muzeum, bo w innym przypadku można „pocałować klamkę”. Polacy w Wielkim Muzeum Egipskim? Wygląda na to, że również wśród polskich podróżników można dojrzeć „efekt Wielkiego Muzeum Egipskiego”. Zgodnie z danymi Kiwi.com liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po oficjalnym otwarciu muzeum 1 listopada. Tylko tego dnia wyszukiwania z Polski zwiększyły się o +25,59%, a następnego dnia, 2 listopada, odnotowano kolejny wzrost o +18,42%. Loty bezpośrednie z Polski dostępne są z lotniska Chopina w Warszawie (WAW) do portu lotniczego Kair (CAI). W grudniu ceny biletów zaczynają się od około 970 PLN, przy średnim czasie lotu wynoszącym około 4 godzin. Według Kiwi.com zjawisko to przypomina międzynarodowy boom, jaki odnotowała Sycylia po premierze drugiego sezonu serialu HBO „Biały lotos”, bo turystykę napędza zarówno przemysł filmowy, ale też wydarzenia związane z szeroko pojętą kulturą – na przykład otwarcie supernowoczesnego muzeum. Polaków nie trzeba zachęcać do wyjazdu do Egiptu. W tym roku dotarło tam już około 1 mln t…

GettyImages-2244619130-2e472f5.jpg
width: 4000
height: 2667

„Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
type: item
date: 2025-11-25T12:50:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: architektura
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: szkocja
description: Z lotu ptaka wygląda jak olbrzymi celtycki krzyż. Tworzy go kilkadziesiąt smukłych kamieni. To jeden z najbardziej enigmatycznych zabytków archeologicznych Wielkiej Brytanii. Poznajcie Calanais w Szkocji. Warto odwiedzić to miejsce w najbliższym czasie, bo szykują się tam olbrzymie zmiany.
encoded: Najsłynniejszą megalityczną konstrukcją świata jest bez wątpienia Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Ten krąg kamienny powstał około 2600–2500 lat p.n.e. W rzeczywistości zabytek ten tworzą dwa rzędy kręgów – ten bardziej wewnętrzy składa się z trylitów – w ten sposób określa się konstrukcje zbudowaną z trzech głazów: dwóch pionowych i trzeciego ułożonego poziomo. Jednak w czasach neolitu powstało zdecydowanie więcej podobnych konstrukcji. Słyną z nich wyspy brytyjskie. Jedną z najbardziej spektakularnych budowli tego typu jest, obok Stonehenge, Calanais na wyspie Lewis w Szkocji. Biletowane święte miejsce Do tej pory Calanais na wyspie Lewis na szkockich Hebrydach było dostępne dla zwiedzających nieodpłatnie. O miejsce to troszczy się od lat organizacja Historic Environment Scotland. Obok znajduje się centrum turystyczne, w którym można więcej dowiedzieć się o zabytku oraz niezbędna infrastruktura. Jednak te udogodnienia właśnie zamknięto. Trwa wielka przebudowa. A po niej wstęp do Calanais będzie biletowany. Jak wyjaśnia Historic Environment Scotland, wprowadzenie opłaty za wstęp wesprze długoterminową, zrównoważoną przyszłość zabytku, poprawi wrażenia zwiedzających i pomoże w ochronie dziedzictwa kulturowego na Hebrydach Zewnętrznych. Taką decyzję poprzedziły szerokie konsutacje społeczne wśród lokalnej ludności. Warto zaznaczyć, że wstęp na teren tego stanowiska archeologicznego po wprowadzonych zmianach będzie nadal darmowy dla miejscowych. Kiedy będzie wprowadzona opłata? Na stronie zabytku widnieje informacja o że zamknięcie centrum dla zwiedzających przewidziano do 2026 roku. Może to oznaczać, że nadal jest trochę czasu na bezpłatną wizytę. Calanais – „Stonehenge północy” Co prawda Calanais jest mniejsze od Stonehenge, to jednak robi spore wrażenie. Należy podkreślić, że powstało kilkaset lat przed brytyjskim kręgiem kamiennym, a poza tym w bardziej odosobnionym miejscu – na wyspie Lewis na północno-zachodnich krańcach Europy. Budowla powstała stopniowo: I faza…

calanais-65c3a4f.jpg
width: 5184
height: 3456

Archeolodzy odnaleźli grę planszową Majów. Była częścią podłogi jednego z domów
type: item
date: 2025-11-25T11:11:32.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: cywilizacja majów
subject: odkrycia archeologiczne
description: W Gwatemali badacze znaleźli planszę do gry w patolli, która wykonana była z setek niewielkich fragmentów ceramiki. Gra została wbudowana w posadzkę jednego z budynków w majańskim mieście Naachtun.
encoded: Chociaż gry planszowe biją obecnie rekordy popularności i przeżywają istny renesans, to ta forma rozrywki znana jest od czasów starożytnych. Człowiek bowiem od zawsze potrzebował zabawy, aby oderwać się od codziennego życia. W Egipcie powstała prawdopodobnie jedna z najstarszych gier – senet. Jej początki sięgają około 3100–3500 r. p.n.e. Alternatywnie za najstarszą grę planszową uważa się Królewską Grę z Ur. Znaleziono ją w Mezopotamii, a datowana jest na ok. 2600 rok p.n.e. Uważa się ją za pierwowzór tryktraka. Archeolodzy znaleźli grę planszową Majów Ale gry planszowe były popularne także w Ameryce Południowej wśród ludów prekolumbijskich. Potwierdza to najnowsze odkrycie w Gwatemali. Podczas badań archeologicznych w pradawnym mieście Majów Naachtun, badacze odnaleźli planszę do gry w patolli, która została wykonana z małych, czerwonych kawałków ceramiki. Zostały wbudowane w podłogę budynku mieszkalnego. Patolli to gra planszowa, która znana była na terenie niemal całej Mezoameryki. Jej zasady przypominają klasycznego „chińczyka”. Nazwa tej planszówki wywodzi się z języka nahuatl i pochodzi od słowa patoa, oznaczającego „grać”. Miała to być niezwykle popularna forma rozrywki w czasach prekolumbijskich, ale została zapomniana wraz z najazdem konkwistadorów. Gra została wbudowana w podłogę domu Najnowsze odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Latin American Antiquity”. – Planszę z patolli odnaleźliśmy w dużym kompleksie mieszkalnym z okresu klasycznego (ok. V wieku n.e.) na stanowisku Majów w Naachtun, obecnym Petén w Gwatemali. Chociaż znane są dziesiątki patolli wyrytych na stiukowych podłogach i ławach, patolli z Naachtun zostało wykonane w wyjątkowy sposób poprzez inkrustowanie ceramiki w posadzce – mówi Julien Hiquet z Uniwersytetu Paryskiego i główny autor badania. Stworzenie tej planszy prawdopodobnie wymagało ok. 478 elementów ceramiki, głównie w kolorze czerwonym i pomarańczowym. Tablica przypominała motyw patolii, znany przede wszystkim z kul…

gra-majow-patolli-8a2c370.jpg
width: 1280
height: 844

Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
type: item
date: 2025-11-24T10:21:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: egipt
subject: historia
subject: historia egiptu
subject: piramidy
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Jak naprawdę Egipcjanie zbudowali piramidy? Teorii było wiele. Najstarsze znane nam źródła pisane dotyczące ich wznoszenia powstały ponad 2000 lat po faraonach. Na szczęście rąbka tajemnicy uchyla nam archeologia.
encoded: W tym artykule: Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Z czego zbudowane są piramidy? Na czym polegał proces budowy piramidy? Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Dlaczego budowano piramidy? Ciekawostki o piramidach Wymieniając osiągnięcia starożytnych Egipcjan, w pierwszej kolejności należy wskazać piramidy. Dzieła dawnej architektury imponują do dziś, bo nawet z wykorzystaniem współczesnych technologii budowa takich obiektów byłaby niemałym przedsięwzięciem. W starożytności stanowiła więc wyzwanie niemal niemożliwe do zrealizowania, a jednak mieszkańcy krainy nad Nilem zdołali mu podołać. Piramidy odzwierciedlały zaawansowanie egipskiej cywilizacji, a jednocześnie napędzały jej rozwój. Nie można bowiem nie wspomnieć, że w tym czasie znacząco rozwinęła się wiedza matematyczna, powstawały traktaty medyczne, a rzeźba wkroczyła na nowy poziom. Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Na początku wypada wyjaśnić, kim właściwie byli budowniczowie piramid. Przez długie lata panował pogląd, że do pracy przy wznoszeniu potężnych budowli angażowano niewolników – jeńców wojennych, nisko urodzonych mieszkańców Egiptu i przestępców dla których praca przy piramidach była formą kary za przewinienia. W kulturze masowej utrwalił się obraz nieszczęśników zmuszanych do katorżniczej pracy i nadzorców, którzy nie szczędzili im bata. Prawda jest jednak zupełnie inna. Budowniczowie piramid byli wolnymi ludźmi – robotnikami, którzy za swoją pracę otrzymywali godziwe wynagrodzenie. Władcy dbali o to, by ciężko pracujący mężczyźni mieli siłę do realizacji swoich zadań, toteż na plac budowy dostarczali wysokiej jakości żywność. To nie przesada. Robotnik pracujący przy piramidach jadł lepiej niż przeciętny Egipcjanin, trudniący się inną profesją. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/piramida-cheopsa-zostanie-przeskanowana-kosmicznymi-promieniami-czy-poznamy-prawde-o-tajemniczych-komnatach11350813-4f4d97d.webpPiramidy w Gizie / fot. Ratnakorn Piyasirisorost Budowniczowie pr…

Jak-budowano-piramidy-3ec63e5.jpg
width: 4141
height: 2761

Nie został kanonizowany, ale ludzie i tak uznali go za świętego. Archeolodzy odkryli jego szczątki w krypcie
type: item
date: 2025-11-21T06:59:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: czechy
subject: kościoły
subject: krypta
description: Otwarta po 140 latach krypta w Kłodzku ukazała niezwykłe znalezisko – szczątki czeskiego arcybiskupa. Arnoszt z Pardubic, choć nie został oficjalnie świętym, był uważany za wyjątkową postać. Dlaczego chciał być pochowany właśnie w Kłodzku? Archeolodzy i historycy próbują rozwikłać tę zagadkę.
encoded: Kłodzko uznawane jest za jedno z najpiękniejszych i najstarszych miast Dolnego Śląska. Na jego historię składają się złożone dzieje nie tylko Polski, ale też Niemiec czy Czech. Znakiem rozpoznawczym miasta i jego wielką atrakcją jest górująca nad nim twierdza, położona na Wzgórzu Zamkowym. Nie powinno zatem dziwić to, że archeolodzy i historycy co i rusz napotykają w tym miejscu na ciekawe pozostałości po historii. Zagadkowa krypta Najnowsze badania dwumetrowej krypty w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku nie były naukową fanaberią, ale koniecznością. Posadzka nad nimi zaczęła się zapadać, dlatego niezbędne były prace remontowe, by nie doszło do katastrofy. Rozpoczęły się badania archeologiczne. Ze strony polskiej prowadził je dr Paweł Duma z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Z Czech była też spora reprezentacja naukowa z Uniwersytetu Pardubickiego, Uniwersytetu Południowoczeskiego w Czeskich Budziejowicach oraz z Muzeum Narodowego w Pradze. Skąd taka duża liczba badaczy zza naszej południowej granicy? Otóż było wiadomo, że w krypcie spoczywają szczątki ważnej osobistości – duchownego Arnoszta z Pardubic (1297–1364), który prawdopodobnie pochodził z Kłodzka. Ten duchowny studiował na uniwersytetach w Padwie i Bolonii. Po powrocie do Czech został pierwszym arcybiskupem praskim. Odgrywał znaczącą rolę polityczną w regionie. Zgodnie z jego wolą pochowano go w Kłodzku, w ufundowanym przez niego kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Szczątki w skrzynce „Kilka dni temu po odsłonięciu kamiennej płyty krypty, archeolodzy natrafili na metalową skrzynkę zachowaną wraz z oryginalnymi pieczęciami z XIX wieku. W jej wnętrzu znajdowały się ludzkie szczątki owinięte w tkaniny, prawdopodobnie jedwabne, szklany pojemnik oraz fragmenty tkanin i metalowych ozdób” – czytamy w relacji Uniwersytetu Wrocławskiego w mediach społecznościowych. Co dalej ze szczątkami? Teraz polsko-czeski zespół przeprowadzi specjalistyczne analizy – m.in. ba…

arnoszt-2166f82.jpg
width: 1688
height: 1125

Tajemnicza rzeźba kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat – czy to pierwsza „Leda”?
type: item
date: 2025-11-20T09:04:44.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Na stanowisku archeologicznym w północnym Izraelu naukowcy odkryli maleńką figurę przedstawiającą kobietę z ptakiem na plecach. Badacze twierdzą, że to prawdopodobnie jeden z najstarszych dowodów przedstawiających pradawny system wierzeń.
encoded: Leda z łabędziem to jeden z popularniejszych motywów w sztuce. Dzieła te znane są jeszcze z czasów antycznej Grecji np. w postaci rzeźb, mozaik lub fresków. Przedstawiają córkę Testiosa i Leukipe, żony króla Sparty Tyndareosa. Według legendy zakochał się w niej sam Zeus, który, by zdobyć jej serce, zamienił się w łabędzia, aby uwieść ją swym pięknem. Owocem tej miłości były cztery jaja, z których na świat przyszło czworo dzieci: Kastor, Polluks, Helena i Klitajmestra. Figurka kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat To jednak tylko jeden z wielu motywów, które przedstawiają kobietę ze zwierzęciem. Znane są przecież także inne przedstawienia, nie mówiąc o najpopularniejszym, czyli Ewie wraz z wężem czy bogini Isztar, która często występowała razem z lwem. Wizerunki te najczęściej miały odniesienie do sfery sacrum i każdy z nich reprezentował inne wierzenia, tradycje, czy przesądy, w zależności od kultur i cywilizacji, w których powstawały. Teraz archeolodzy w Izraelu odkryli kolejne dzieło, które może przedstawiać animistyczny kult. Na stanowisku Nahal Ein Gev II, które znajduje się ok. 2 kilometrów na wschód od Jeziora Galilejskiego na północy kraju, badacze odnaleźli małą figurkę kobiety z ptakiem na plecach. Naukowcy twierdzą, że nie jest to jednak łabędź, lecz gęś. I jest to akt intymnej interakcji. Rzadki dowód animistycznych wierzeń „Paleolityczne przedstawienia interakcji między ludźmi a zwierzętami są rzadkie, a w kontekstach górnego paleolitu odnotowano jedynie kilka malowanych lub rytych przykładów, głównie z Europy” – napisali w badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „PNAS”. „Takie sceny, przedstawiające rzeczywiste lub wyobrażone interakcje, mają ogromne znaczenie dla zrozumienia dawnych wierzeń, począwszy od sposobu, w jaki ludzie postrzegali swoją relację ze środowiskiem i istotami nieludzkimi” – dodają badacze. Figurkę wykonano z wypalanej gliny między 15 a 11,5 tysiąca lat temu. Badacze twierdzą, że jej autorem był ktoś należący do kultury…

kobieta-z-gesia-a331835.jpg
width: 2120
height: 1887

Archeolodzy na tropie starożytnych zapachów. Tak pachniała Arabia 2 tysiące lat temu
type: item
date: 2025-11-19T07:01:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: arabia saudyjska
subject: archeologia
subject: półwysep arabski
subject: zapach
description: W suchych krajobrazach starożytnej Arabii powietrze było często wypełnione bogatym, intensywnym zapachem różnych substancji aromatycznych. Z nowych badań wynika, że kadzidła były używane nie tylko w świątyniach, ale także w domach mieszkalnych ponad 2 tysiące lat temu.
encoded: Półwysep Arabski i generalnie świat arabski często kojarzony jest z gwarnymi targami, na których można zakupić przeróżne aromatyczne przyprawy, ale też substancje zapachowe, w tym kadzidła. Ale od kiedy w tym rejonie świata zaczęto stosować różnorakie wonności? Czy stosując metody archeologiczne jesteśmy w stanie się tego dowiedzieć? Okazuje się, że odpowiedź na to pytanie – przynajmniej częściowo – jest twierdząca. Wyniki różnych analiz na ten temat ukazały się właśnie w tomie „Scents of Arabia: Interdisciplinary Approaches to Ancient Olfactory Worlds”. Węszący archeolodzy na tropie Archeolodzy przeanalizowali dane dotyczące wonności z kilku stanowisk archeologicznych na Półwyspie Arabskim, głównie z Arabii Saudyjskiej, ale też z Omanu czy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. W tych czasach do takich badań nie wystarczy jednak tylko sprawny nos. Naukowcy użyli zaawansowanych metod: profilowanie metaboliczne – to archeologia biomolekularna. Pomaga ono identyfikować małe cząsteczki, które są unikatowymi biomarkerami dla określonych roślin, takich jak żywice; chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas – jest to kluczowa technika chemiczna używana do analizy. Umożliwia rozpoznanie substancji organicznych poprzez ich rozdzielenie i identyfikację na podstawie masy cząsteczkowej; wysokosprawna chromatografia cieczowa sprzężona z tandemową spektrometrią mas – to kolejna zaawansowana technika biomolekularna. Jest ona bardzo czuła, co pozwala wykryć małe ilości związków, takich jak kwasy bosweliowe (markery kadzidła olibanowego) w próbkach archeologicznych. Co epoka, to inny zapach Interesujących wyników dostarczyły badania z Oazy Taymāʾ (północno-zachodnia Arabia Saudyjska). Analiza pozostałości kadzideł wykazała, że rodzaje używanych żywic zmieniały się w czasie. Najpierw w środkowej epoce brązu palono żywice iglaste, np. sosny. Potem, we wczesnej epoce żelaza, pojawiła się żywica z drzew typu Pistacia. A od drugiej połowy I tysiąclecia p.n.e. dominowało olibanum (ż…

shutterstock2670057023-5e8d8f9.jpg
width: 7360
height: 4912

Zamiast podpisu – znak liścia lub krzyża. Tak wyglądał „branding” w starożytnym Rzymie
type: item
date: 2025-11-15T14:13:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: starożytny rzym
subject: zabytki
description: Ażurowe symbole w kształcie diamentów, liści i krzyży wykonane na rzymskich naczyniach sprzed dwóch tysięcy lat – to nie estetyczny element zdobienia, ale „branding” starożytnych artystów. Były to sygnatury rzemieślników tworzących najbardziej ekskluzywne produkty imperium – wynika z najnowszych badań.
encoded: To ustalenie było możliwe bez korzystania z zaawansowanych technologii, ale dzięki… ciekawości. Prof. Hallie Meredith z Uniwersytetu Stanowego Waszyngtonu w USA analizowała kolekcję rzymskich naczyń zwanych diatreta przechowywanych w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Są to luksusowe szklane naczynie późnorzymskie, zdobione w wyszukany sposób – wykańczane poprzez nałożenie ażurowej siatki szklanej. Do intrygujące ustalenia doszło, gdy badaczka postanowiła odwrócić jedno z nich i na spodzie jednego z nich dostrzegła znaki. „Podpisy” starożytnych warsztatów? Diatreta to delikatne dzieła sztuki wykonywanego z pojedynczego bloku szkła między 300 a 500 rokiem n.e. Są przedmiotem analiz od wielu lat ze względu na ich estetyczność. Jednak niewielu archeologów przyglądało się symbolom na odwrocie tych zabytków. A tam znajdują się abstrakcyjne ażurowe symbole, takie jak diamenty, liście czy krzyże. Są wyryte obok inskrypcji życzącej właścicielowi długiego życia. Zdaniem prof. Meredith są to tak naprawdę znaki rzemieślników – sygnatury warsztatów, które rzeźbiły szkło. Zatem symbole te miały wskazywać na konkretne warsztaty. Nie były to „osobiste autografy”, lecz starożytny odpowiednik brandu lub „logotyp” warsztatu. – Ponieważ jestem wyszkolona jako rzemieślniczka, ciągle miałam ochotę odwracać przedmioty na drugą stronę – powiedziała prof. Meredith, która zaczęła dmuchać szkło na studiach licencjackich i kontynuuje tę praktykę do dziś. Tak zaczęła się jej przygoda z nową interpretacją symboli. Starożytny branding? Skąd przekonanie, że te pięknie wykonane symbole nie miały po prostu ładnie wyglądać? Wskazuje na to ich lokalizacja – spód naczynia. Jest to logiczne miejsce dla celowego oznaczenia twórcy. Badaczka prześledziła te same symbole na innych rzeźbionych naczyniach. Świadczy to – w jej ocenie – o istnieniu wizualnego języka wspólnego dla szklarzy w okresie od IV do VI wieku n.e.. Jak tłumaczy prof. Meredith, wykonanie tak wysublimowanego naczynia wymagało skoor…

nacynie-0196b02.jpg
width: 1688
height: 1125

Miejsce koronacji pierwszych królów Cudem Polski 2025. To perła Wielkopolski i symbol historii naszego kraju
type: item
date: 2025-11-15T11:16:38.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: cuda polski
subject: gniezno
subject: historia polski
subject: wielkopolska
description: Wzgórze Lecha w Gnieźnie głosami czytelników „National Geographic Traveler” zostało w Wielkopolsce wybrane Cudem Polski 2025. Prestiżowa nagroda potwierdza wyjątkowe znaczenie miejsca, które jest kolebką polskiej państwowości. Niesie ze sobą tysiącletnią historię kraju nad Wisłą.
encoded: W plebiscycie „Cuda Polski” rokrocznie wybieramy najciekawsze, chociaż niekiedy nieodkryte przez wielu turystów miejsca naszego kraju. Prestiżową nagrodę w Wielkopolsce otrzymało Wzgórze Lecha w Gnieźnie, które mogło poszczycić się największą ilością głosów. To miejsce koronacji polskich królów i dawna siedziba Mieszka I, w której wciąż znajdujemy skarby sprzed 1000 lat. Gniezno świadkiem początków Polski Wzgórze Lecha jest jednym z najważniejszych miejsc dla tożsamości narodowej Polaków. Według legendy to właśnie tutaj Lech, legendarny protoplasta Polaków, miał założyć swoje gniazdo, od którego wywodzi się nazwa miasta – Gniezno. Już w X wieku na wzgórzu istniał potężny gród, jeden z najważniejszych w państwie Polan, będący siedzibą pierwszy władców: Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Wzgórze było świadkiem koronacji Bolesława na króla w 1025 roku (i kolejnych czterech pierwszych polskich władców), a także wcześniejszego Zjazdu Gnieźnieńskiego w 1000 roku, kiedy to niemiecki cesarz Otton III spotkał się z polskim księciem, uznając jego suwerenność. To tu przywieziono relikwie św. Wojciecha, które w średniowieczu przyciągały pielgrzymów-turystów z całej Europy. Unikatowe zabytki: Katedra Gnieźnieńska i Drzwi Gnieźnieńskie Głównym elementem Wzgórza Lecha jest gotycka Archikatedra Gnieźnieńska. To właśnie w tym miejscu – chociaż wtedy mogło wyglądać trochę inaczej – Bolesław Chrobry wcisnął sobie na głowę 2-kilogramową, szczerozłotą, wykładaną rubinami, szmaragdami i perłami koronę. W budynku warto zwrócić uwagę na Drzwi Gnieźnieńskie: romańskie, brązowe drzwi z XII wieku, na których przedstawiono sceny z życia św. Wojciecha. Uznawane są za unikat w skali Europy i bezcenny zabytek polskiej sztuki średniowiecznej. W katedrze można także zwiedzać podziemia, w których archeolodzy odkryli pozostałości wcześniejszych świątyń oraz nekropolię władców piastowskich. Dla zainteresowanych historią dostępny jest także skarbiec oraz muzeum. Historia Piastów pisze się na naszych ocza…

projekt-6-42e4627.jpg
width: 3240
height: 2160

Ornamenty na odnalezionej w Palestynie czarze przedstawiają najwcześniejsze mity o powstaniu Ziemi
type: item
date: 2025-11-14T14:26:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: archeologia
subject: palestyna
subject: religie
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Odnaleziona w skalnym grobowcu czara z ˁAin Samiya jest tak mała, że mieści się w dłoni. Mimo to zawiera w sobie cały kosmos. A przynajmniej wersję jego powstania powszechną na starożytnym Bliskim Wschodzie.
encoded: W 1970 roku w zapieczętowanym, skalnym grobie z epoki środkowego brązu (ok. 2650–1950 p.n.e.) znajdującym się w pobliżu palestyńskiej miejscowości Kafr Malik na Zachodnim Brzegu, odnaleziono niewielkie srebrne naczynie. Czara została ozdobiona motywami fauny i flory. Można na niej rozróżnić chimerę, węże, elementy roślinne oraz promienisty dysk. – Przez dziesięciolecia wielu badaczy łączyło te przedstawienia z Enūma Eliš, babilońskim eposem o stworzeniu świata. Ta interpretacja okazała się jednak zbyt późna i zbyt uproszczona. Naszym zdaniem czara ukazuje powstanie kosmicznego porządku – przede wszystkim narodziny Słońca i jego codzienną podróż. Zostało to przedstawione za pomocą języka wizualnego, który rozprzestrzenił się szeroko na starożytnym Bliskim Wschodzie – twierdzi Eberhard Zangger w artykule opublikowanym na łamach czasopisma „The Ancient Near East Today”. Co znajdowało się w grobie? Zangerr jest absolwentem Uniwersytetu Harvarda. Pracę doktorską obronił na Uniwersytecie Stanforda. Stał się znany w dużej mierze poprzez wygłaszanie kontrowersyjnych teorii na temat historii epoki brązu we wschodnim regionie Morza Śródziemnego. Jego hipotezy dotyczące Troi i Atlantydy spotkały się z szerokim sceptycyzmem wśród współpracowników, podobnie jak niektóre z jego hipotez dotyczących Luwijczyków. Opisywana czara została odkryta w jednym z wielu wykutych w skałach grobowców, ciągnących się wzdłuż Wadi Samiya na północny wschód od Ramallah. Leżała w zamkniętej komorze wraz z szesnastoma naczyniami ceramicznymi, trzema lampami, drewnianym drzewcem włóczni, grotem strzały i bursztynowymi paciorkami. Jak na epokę brązu jest to wyjątkowo bogate wyposażenie. Stworzyciel Nieba i Ziemi Samo naczynie zostało wykonane z cienkiej srebrnej blachy. Mierzy około 8,2 cm wysokości, a jego krawędź liczy około 25 cm obwodu. U podstawy naczynia biegnie pas zygzaków i fryz jodełkowy. Powyżej znajduje się pas narracyjny podzielony na dwie wyważone sceny. – Po prawej stronie dwie antropom…

kielichAinSamia1-389a218.jpg
width: 1575
height: 1050

Inkowie wykopali tysiące dołów w tej górze. Ich zastosowanie zaskoczyło archeologów
type: item
date: 2025-11-12T11:31:59.000Z
creator: Tom Metcalfe
subject: Historia
subject: archeologia
subject: historia
subject: inkowie
subject: Kultura
subject: peru
description: Tysiące wykopanych dołów na zboczu peruwiańskiej góry przez wieki intrygowało archeologów. Nowe badania rzucają światło na ich prawdziwe przeznaczenie.
encoded: Spis treści: Czy Monte Sierpe było dawnym targiem? Krajobraz jako narzędzie księgowe? Wzdłuż skalistej grani w Peru formacja ponad 5 tys. ściśle wyrównanych dołów wspina się po zboczu niczym wąż o długości około 1,6 km. Gdy archeolog Charles Stanish ujrzał ten gigantyczny „Pas Dziur” po raz pierwszy ponad dekadę temu, nie widział wcześniej nic podobnego. – To miejsce jest fascynujące – mówi. Miejsce to bywa nazywane także Monte Sierpe, czyli „Górą Węża”. Od czasu ponownego odkrycia podczas amerykańskiej ekspedycji do Peru w 1931 roku intryguje archeologów i miłośników teorii spiskowych. Nowe badania zespołu Stanisha z University of South Florida mogą wreszcie rozwiązać zagadkę, po co zbudowano tę niezwykłą formację około tysiąca lat temu. Na podstawie mikrośladów roślin i ujęć z dronów badacze argumentują, że tysiące dołów mogły służyć do „księgowania” trybutów składanych przez grupy miejscowej ludności ich inkaskim zwierzchnikom. Analizę opublikowano 9 listopada w czasopiśmie „Antiquity”. Wskazuje ona także, że początki stanowiska mogą poprzedzać powstanie Imperium Inków. Dziś Monte Sierpe leży na uboczu, u podnóża Andów, około 32 km na wschód od południowoperuwiańskiego miasta Pisco. Nowe ustalenia sugerują jednak, że Inkowie przejęli to miejsce, ponieważ wcześniej było ono ośrodkiem spotkań, gdzie ludzie przychodzili, by wymieniać się żywnością, tkaninami, obsydianem i kamiennymi narzędziami. Czy Monte Sierpe było dawnym targiem? Archeolodzy uważają, że „Pas Dziur” ma około 1000 lat. Rdzenni mieszkańcy regionu – lud Chincha – trafili pod władzę Inków około 400 lat później. Chincha żyli w pobliżu, lecz archeolodzy nie wiedzą dokładnie, kto jako pierwszy zbudował tę formację. Do tego „Pas Dziur” znajduje się w pobliżu węzła starożytnych dróg łączących wybrzeże z andyjskim wyżynami. – To czyni ją dobrym kandydatem na targowisko wymienne – zauważa Bongers. – Logicznym miejscem spotkań różnych grup i wyspecjalizowanych kupców, którzy wymieniali towary. – Składanie duż…

2025-11-12-114301-Dodaj-artykul--National-Geographic--WordPress-bce1d5d.png
width: 1427
height: 902

Ważne odkrycie w piramidzie w Gizie. Czy to zakamuflowane wejście do grobowca?
type: item
date: 2025-11-12T10:46:02.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: faraoni
subject: piramidy
subject: starożytny egipt
description: Archeolodzy mają dowód na istnienie potencjalnego sekretnego wejścia do piramidy Menkaurego – syna słynnego faraona Cheopsa. Jego grobowiec znajduje się nieopodal Wielkiej Piramidy w Gizie.
encoded: Teren płaskowyżu Giza na obrzeżach stolicy Egiptu, Kairu jest od kilku stuleci wielką atrakcją, która ściąga rzesze ciekawskich. To tam, oprócz Wielkiej Piramidy, znajduje się legendarny kamienny Sfinks, czyli olbrzymia postać lwa z ludzką głową wykuta w ostańcu skalnym. Najbardziej zjawiskowe są trzy piramidy – Cheopsa, jego syna – Chefren i potomka tego ostatniego – Menkaurego. W tej ostatniej międzynarodowy zespół naukowców dokonał intrygującego odkrycia. A na początku listopada władze egipskie otworzyły w tej okolicy po latach oczekiwania Wielkie Muzeum Egipskie, w którym prezentowane są najcenniejsze zabytki cywilizacji faraońskiej. Dwie puste przestrzenie Piramida Menkaurego ma „zaledwie” około 60 m wysokości (Cheopsa – pierwotnie ponad 140 m). Jednak wykonano ją częściowo z bardzo cennego budulca – granitowych bloków sprowadzanych z dalekiej odległości. Taka granitowa okładzina zdobi do pewnej wysokości zewnętrzne ściany tego grobowca. Zarówno na północnej i wschodniej ścianie piramidy w jednym miejscu granitowe bloki są świetnie obrobione. Jednak jedyne znane wejście prowadzi do cielska piramidy od północy – do większości egipskich piramid tunele wiodą od tej ściany. Naukowców intrygował powód perfekcyjnego obrobienia fragmentu wschodniego lica piramidy. Postawiono hipotezę: znajduje się za nim zakamuflowane drugie wejście. Wyniki analiz, które udowodniły to przypuszczenie, opublikował właśnie międzynarodowy zespół naukowców i opublikował na łamach czasopisma „NDT & E International” w ramach projektu badawczego ScanPyramids. Wiele metod – jeden wynik Naukowcy, badając hipotezę drugiego wejścia w piramidzie Menkaurego, zastosowali zintegrowane podejście, wykorzystując trzy nieinwazyjne (nieniszczące) metody. Były to: tomografia elektrooporowa (ERT), georadar (GPR), badania ultradźwiękowe (UST). Wszystkie te narzędzia wykryły anomalie za wschodnią ścianą piramidy. Kluczowym elementem było połączenie wyników. W ten sposób uzyskano jeden, szczegółowy, kompozytow…

myk-60d0e89.jpg
width: 1688
height: 1125

Wędkarze z epoki kamienia. Dzięki nowoczesnej technologii odkryto pradawne praktyki rybołówstwa
type: item
date: 2025-11-12T08:03:18.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mikronezja
subject: ocean spokojny
subject: ryby
description: Naukowcy zidentyfikowali gatunki ryb z neolitu dzięki analizie kolagenu zachowanego w ich kościach. Nowatorska metoda spektrometrii masowej pozwoliła odtworzyć, jakie zwierzęta poławiano na otwartym oceanie wśród wysp Mikronezji.
encoded: Rozwój rybołówstwa, tak jak i łowiectwa, czy rolnictwa, miał znaczący wpływ na rozwój niemal wszystkich kultur i cywilizacji, ale także samego człowieka. Wędkarstwo wymagało planowania, obserwacji środowiska i cierpliwości, co zwiększało umiejętności poznawcze, a także uczyło współpracy w społeczeństwie. Z kolei coraz powszechniejszy połów ryb wpływał na tendencję do stałego osiedlania się ludzi wzdłuż rzek, jezior, a także wybrzeży mórz i oceanów. Nietypowe badania starożytnych gatunków ryb Właśnie dlatego odkrycia dotyczące pradawnych praktyk łowienia zwierząt morskich pozwalają nam lepiej zrozumieć ewolucję różnych społeczności. Na łamach czasopisma „Journal of Archeological Science” ukazało się właśnie nowe badanie, które opisuje analizę materiału biologicznego starożytnych ryb metodą spektrometrii masowej. Dzięki tej technice badaczom udało się odkryć zupełnie nowe gatunki ryb, na które polowali ludzie kilka tysięcy lat temu. „Połów szybko poruszających się drapieżników morskich, takich jak rekiny i makrelowate, odegrał kluczową rolę w przetrwaniu człowieka i ewolucji kulturowej, a zaawansowane techniki połowowe pojawiły się wraz z morską ekspansją populacji neolitycznych na Pacyfiku” – napisali w badaniu autorzy. Naukowcy rzucają światło na praktyki połowu ryb w okresie neolitu Uczeni podkreślają jednak, że dotychczas pojawiały się trudności w identyfikacji ich szczątków. Nowe dowody archeologiczne wskazują, że mieszkańcy wysp Pacyfiku z późnej epoki kamienia łowili ryby zarówno przybrzeżnie, jak i na wodach otwartych. Naukowcy przebadali 131 szczątków. Precyzyjnie zidentyfikowali trzy gatunki tuńczyka i pięć gatunków rekina na wyspie Fais. To ląd położony najbliżej głębi Challengera. Dzieli ją od niej około 290 km. Należy do Mikronezji i stanowi część stanu Yap. Badania wykazały, że polowanie na szybko poruszające się drapieżniki morskie, takie jak rekiny i makrelowate, odegrało ważną rolę w przetrwaniu i rozwoju kultur wczesnych mieszkańców wysp Pacyfiku. Do…

ryby-mikronezja-6ee8780.jpg
width: 1950
height: 1300

„Świątynia była imponującym dziełem architektury”. Wraz z jej upadkiem straciliśmy Arkę Przymierza i Tablice Przykazań
type: item
date: 2025-11-11T11:57:14.000Z
creator: Marzena Wardyn-Kobus
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: izrael
subject: jerozolima
subject: świątynie
description: Świątynia Salomona nie była jedynie monumentalnym miejscem kultu – stanowiła centrum polityczne, ekonomiczne i duchowe królestwa Izraela. Budowa świątyni na Górze Moria, po uprzednim sprowadzeniu Arki Przymierza przez Dawida, była gigantycznym przedsięwzięciem zarówno pod względem kosztów, jak i logistyki. W artykule opisujemy nie tylko architekturę i wymiary budowli, lecz także jej zniszczenie przez Babilończyków oraz dowody archeologiczne potwierdzające istnienie tej starożytnej budowli.
encoded: Spis treści: Wyjątkowa architektura świątyni Upadek i zniszczenie Świątyni Salomona Archeologiczne ślady Pierwszej Świątyni w Jerozolimie Świątynia Salomona, znana także jako Pierwsza Świątynia Jerozolimska, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii Izraela i w dziejach religii monoteistycznych. Jej geneza związana jest z pragnieniem króla Dawida, który po zdobyciu Jerozolimy sprowadził do miasta Arkę Przymierza. Ta wcześniej była przechowywana w Szilo w świątyni zwanej Namiotem Spotkania. Ambicją króla Dawida było wzniesienie monumentalnego przybytku, jednak zgodnie z biblijnym przekazem Bóg odmówił mu tego zaszczytu, wskazując na Salomona jako przyszłego budowniczego. Syn Dawida zrealizował projekt w latach 966–959 p.n.e., wznosząc Świątynię na Górze Moria – miejscu symbolicznym, gdzie Abraham miał złożyć Izaaka w ofierze. Świątynia Salomona nie była wyłącznie domem kultu: stanowiła widoczny znak przymierza, była miejscem rytuału ofiary i pomnikiem boskiej chwały. Jej powstanie ugruntowało znaczenie Jerozolimy jako duchowej stolicy narodu i zdefiniowało ramy izraelskiej tożsamości na kolejne stulecia. Wyjątkowa architektura świątyni Budowa Pierwszej Świątyni Jerozolimskiej była przedsięwzięciem nie tylko religijnym, lecz także architektonicznym o wyjątkowej skali i precyzji. Świątynia Salomona wyróżniała się monumentalnymi wymiarami, starannie dobranymi materiałami oraz detalami zdobniczymi, które podkreślały jej znaczenie jako centrum kultu i symbol potęgi króla. Już sama lokalizacja na Górze Moria oraz podział wnętrza na różne strefy kultu świadczyły o przemyślanej kompozycji przestrzeni sakralnej. Rozmiary i struktura Według biblijnych opisów Świątynia Salomona była imponującym dziełem architektury. Jej wymiary określano na około 55 metrów długości, 28 metrów szerokości i 16 metrów wysokości. Najwyższy punkt budowli sięgał około 67 metrów. W Tanachu zapisano inne dane: długość 60 łokci, szerokość 20 łokci i wysokość sieni aż 120 łokci. Choć różne źródła podają odmie…

swiatynia-salomona-shutterstock2173226939-b045306.jpg
width: 4920
height: 2768

„Wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”? Jest ich dwa razy więcej, niż sądzono. Nowa mapa zmienia historię
type: item
date: 2025-11-07T13:18:05.000Z
creator: Magdalena Rudzka
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mapy
subject: starożytny rzym
description: Cyfrowa mapa zmienia wiedzę o starożytnym Rzymie. Według niej sieć rzymskich dróg jest niemal o 100% większa, niż myśleliśmy. Oplata Europę, Bliski Wchód i północ Afryki siecią, która ma setki tysięcy kilometrów.
encoded: Podobno „wszystkie drogi prowadzą do Rzymu”. I choć rzeczywiście wiele głównych miast Cesarstwa Rzymskiego było połączonych traktami z jego stolicą, to drogi drugorzędne nie były dotąd zbyt wnikliwie badane. Teraz jednak międzynarodowy zespół badaczy stworzył nową mapę imperium i rozszerzył znaną sieć antycznych dróg o ponad 100 tys. kilometrów. Cyfrowy atlas, który zmienia historię – Dwustuletnia historia badań nad drogami rzymskimi skupiała się głównie na tych największych, kosztem wiedzy o bocznych, wiejsko-polnych traktach – wyjaśnia Tom Brughmans, archeolog z Uniwersytetu w Aarhus (Dania), w rozmowie z portalem Live Science. Brughmans i jego współpracownicy stworzyli nowy, cyfrowy atlas dróg rzymskich w Europie, na Bliskim Wschodzie i w Afryce Północnej, by lepiej zrozumieć połączenia w obrębie Cesarstwa Rzymskiego u szczytu jego potęgi, około roku 150 n.e. Platforma o nazwie Itiner-e jest ogólnodostępna i, jak podano w badaniu, zawiera dane w wysokiej rozdzielczości, opracowane na podstawie źródeł historycznych i archeologicznych, map topograficznych oraz teledetekcji. Ta szczegółowa i przełomowa mapa ukazuje prawie 300 tys. km dróg. To dwa razy więcej niż wcześniejsze opracowania. Tak ogromna sieć dróg świadczy o potędze Cesarstwa Rzymskiego. Dlaczego rzymskie drogi były tak ważne? – Ta rozległa sieć była punktem zwrotnym w historii. Oznaczała, że po raz pierwszy zjawiska takie jak epidemia, boom gospodarczy czy nowa religia mogły szybko rozprzestrzenić się po niemal całej Europie – tłumaczy Brughmans. Naukowiec jako przykład przytacza zarazę Antoninów (dżuma lub ospa), która wybuchła w roku 165 n.e. i spustoszyła Cesarstwo Rzymskie, powodując śmierć nawet jednej czwartej jego mieszkańców. Według Jeffreya Beckera, archeologa śródziemnomorskiego z Uniwersytetu Binghamton w Nowym Jorku (niezwiązanego z badaniem), Itiner-e to narzędzie, które będzie przydatne nawet dla ekspertów. Jednak w mapie Itiner-e występują według niego pewne luki, które mogą wynikać zarów…

via-appia-0bc8347.jpeg
width: 2000
height: 1294

Japońskie pradzieje pełne niespodzianek. Mieszkańcy wysp zaskoczyli kuchenną innowacją
type: item
date: 2025-11-03T08:03:28.000Z
creator: Lesley Downer
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: japonia
subject: paleolit
description: W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Najstarsze dzieje tego rejonu świata pełne są niespodzianek. Poznajcie je.
encoded: Spis treści: Najstarsze naczynia ceramiczne świata Kraina obfitości Japoński świt rolnictwa Rytuały i ceremonie pradawnej Japonii Jest rok 14 500 p.n.e. Gdzieś na wschodnich krańcach kontynentu azjatyckiego, w pomroce dziejów, wschodzi w lesie świt. Niektórzy ludzie zbierają chrust, inni kucają, próbując rozpalić ognisko. Jest im zimno i ściślej naciągają swoje okrycia ze zwierzęcych skór na cienkie, tkane ubrania. Część z nich ma długie luźno rozpuszczone włosy, inni spięli je za pomocą kości lub drewnianych spinek. Odkryli właśnie, że tam, gdzie palili ogniska, podłoże staje się twarde jak kamień. Gliniasta, zbita ziemia daje się ugniatać. Kobieta bierze kawałek i kształtuje, wyrabiając otwór kciukiem, zwężając brzegi w ścianki, ściskając je i wygładzając. Następnie wkłada uformowaną glinę do ognia. Wychodzi twarda i wystarczająco nieprzepuszczalna, aby można było w niej przechowywać wodę lub pokarm. Tak powstaje garnek, rewolucyj­ny wynalazek, który przeobrazi życie ludzi. Tysiące lat później kobieta ta i jej towarzysze zostaną nazwa­ni ludem okresu Jōmon, co oznacza „wzór sznurowy”, od wzo­rów przypominających skręcony sznur, które wyciskali na swoich naczyniach. Najstarsze naczynia ceramiczne świata Datowanie metodą węgla radioaktywnego pozwoliło ustalić czas powstania pierwszych wypalanych naczyń kultury Jōmon właśnie na rok 14 500 p.n.e. Bardziej na zachód globu takież na­czynia pojawiły się, w Mezopotamii, dopiero po kolejnych siedmiu tysiącach lat, a Sfinks i piramidy – po kolejnych wielu stuleciach. W Japonii i Chinach ludzie gotowali i przechowywali pożywienie w garnkach tysiące lat wcześniej niż w innych częściach świata. Na długo zaś przed tym, jak lud okresu Jōmon zaczął tworzyć swe gliniane naczynia, świat trwał w objęciach epoki lodowcowej. Znaczna część wody w oceanach zamarzła i poziom mórz spadł tak bardzo, że Azję kontynentalną, obecną Syberię i Koreę, połączy­ły z dzisiejszą Japonią ogromne przestrzenie lądu – mosty lądowe. Przodkowie tego ludu …

jomon1-20fc8a8.jpg
width: 1350
height: 900

Czy epoka kamienia to tak naprawdę epoka drewna? Zachwycające konstrukcje sprzed wielu tysięcy lat
type: item
date: 2025-11-02T08:15:23.000Z
creator: Agnieszka Krzemińska
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: homo sapiens
subject: książki
description: Dowody na to, że przodkowie człowieka wykorzystywali drewno jako materiał budowlany mają nawet 400 tys. lat. Ale naprawdę olbrzymie konstrukcje z tego budulca zaczęły powstawać w Europie 7 tysięcy lat temu. W ostatnich latach odkryto je również w Polsce. Czy to pora, by zmienić nazwę epoki kamienia na epokę drewna?
encoded: Spis treści: Konstrukcje sprzed setek tysięcy lat? Bardzo stare chaty Jak wyglądały najstarsze domy Japończyków? Wysyp wielkich budowli w neolicie Polskie „piramidy” Mniejsze drewniane produkty ludzkiego geniuszu Pora na zmianę nazwy epoki? W latach pięćdziesiątych XX wieku w dolinie rzeki Kalambo na granicy Zambii i Tanzanii odkryto bardzo stare fragmenty drewna. Wówczas nie potrafiono ocenić ich wieku i tego, czy zostały intencjonalnie obrobione. Dopiero w 2019 roku, po odkryciu nowych fragmentów, udało się ustalić, że klin, kawałek pnia o prostokątnym kształcie, oraz kij do kopania, przypominający narzędzia używane do dziś na pustyni Kalahari, miały od 324 do 390 tysięcy lat. Konstrukcje sprzed setek tysięcy lat? Dwa fragmenty drewna z lokalnego gatunku Combretum zeyheri były jednak o ponad 100 tysięcy lat starsze. Jedna z belek, mierząca niemal półtora metra, miała zwężające się końce i leżała pod kątem siedemdziesięciu pięciu stopni na drugiej, która miała wgłębienie umożliwiające ich połączenie. Według odkrywców to ślad po zaawansowanej technice ciesielskiej, która mogła stanowić podstawę do budowy takich konstrukcji jak platformy mieszkalne czy przeprawy przez rzekę wzniesione przez Homo heidelbergensis 476 tysięcy lat temu. Nie wszyscy badacze zgadzają się jednak z tą interpretacją. Profesor Jacek Kabaciński uważa, że skany 3D belek zamieszczone w publikacji są zbyt mało precyzyjne, by potwierdzić intencjonalne modyfikowanie drewna. Bardzo stare chaty Dowody na to, że przodkowie człowieka wykorzystywali drewno jako materiał budowlany, pojawiają się również w innych miejscach. Archeolodzy odkryli na stanowiskach paleolitycznych pozostałości drewnianych szałasów. W Terra Amata, koło Nicei, 400 tysięcy lat temu powstały owalne chaty o długości od 9 do 16 metrów i szerokości od 4 do 7 metrów. Konstrukcja była prosta – drewniane pale wbito w ziemię, tworząc szkielet, a następnie przykryto go skórą, którą obciążono otoczakami, by nie zerwał jej mistral. Podobne sz…

RekonstruierteKreisgrabenanlage2-c7be26d.jpg
width: 1250
height: 938