National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-12-22T10:53:39.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Robot poskładał zniszczone malowidła z Pompejów. Wyposażono go w niemal ludzkie dłonie
items: Czy chrześcijanie i czciciele ognia żyli razem? Dowodem na to starożytna osada na Bliskim Wschodzie
items: Uważano ją za pierwszą Afrykankę w Brytanii. Nowe badania genetyczne przyniosły niespodziankę
items: Niewolnicy jedli bób i owoce, wolni często głodowali. Świadczą o tym odkrycia w starożytnych pompejańskich „mikrokawalerkach”
items: Co jadali Bałtowie i Słowianie? Naukowcy wykryli część ich diety w kamieniu nazębnym
items: Rzymianie również tworzyli gipsowe odlewy ciał zmarłych. Tak wyglądał ten rytuał
items: 6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
items: Podwodny Święty Graal. Wydobyli tylko kilka monet, ale to dopiero początek
items: Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
items: Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
items: Naukowcy byli pewni, że to błąd. Najstarsza mapa świata jest zaskakująco dokładna
items: Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
items: Poznano sekret świątyni Wenus pod Neapolem. Jak rzymska konstrukcja przetrwała zbudowana na wulkanie?
items: W końcu wiemy, jak powstawały słynne posągi z Wyspy Wielkanocnej – „Tradycyjne metody badań zawiodły”
items: Czaszka średniowiecznego rycerza zaskoczyła badaczy. Taka deformacja to prawdziwa rzadkość
items: Turyści walą tutaj drzwiami i oknami. Co jest w środku egipskiego giganta?
items: „Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
items: Archeolodzy odnaleźli grę planszową Majów. Była częścią podłogi jednego z domów
items: Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
items: Nie został kanonizowany, ale ludzie i tak uznali go za świętego. Archeolodzy odkryli jego szczątki w krypcie
items: Tajemnicza rzeźba kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat – czy to pierwsza „Leda”?
items: Archeolodzy na tropie starożytnych zapachów. Tak pachniała Arabia 2 tysiące lat temu
items: Zamiast podpisu – znak liścia lub krzyża. Tak wyglądał „branding” w starożytnym Rzymie
items: Miejsce koronacji pierwszych królów Cudem Polski 2025. To perła Wielkopolski i symbol historii naszego kraju
items: Ornamenty na odnalezionej w Palestynie czarze przedstawiają najwcześniejsze mity o powstaniu Ziemi

Robot poskładał zniszczone malowidła z Pompejów. Wyposażono go w niemal ludzkie dłonie
type: item
date: 2025-12-22T10:53:39.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: pompeje
subject: starożytny rzym
subject: sztuczna inteligencja
subject: włochy
description: Sztuczna inteligencja nie tylko pisze teksty – teraz również rekonstruuje starożytne freski. W słynnych Pompejach robot pomaga archeologom w pracy, której człowiek nie był w stanie wykonać sam. System analizuje zdobienia i formy, by znaleźć idealne dopasowanie odłamków. A następnie z pomocą niemal ludzkich dłoni składa je w całość.
encoded: Pompeje są jednym z najbardziej niezwykłych stanowisk archeologicznych na świecie. Położone są we Włoszech. Miasto to istniało w czasach Imperium Rzymskiego. W sierpniu 79 roku n.e. wulkan Wezuwiusz spalił i przysypał je grubą warstwą popiołów. Archeolodzy rozpoczęli badania w tym miejscu już w połowie XVIII wieku. Kolejne pokolenia naukowców ciągle działają w obrębie Pompejów. Nie ma roku, by podzielili się nowymi i często naprawdę ekscytującymi informacjami. Magazyny pękają w szwach W magazynach Parku Archeologicznego w Pompejach leżą tysiące odłamków starożytnych malowideł. Niektóre rozpadły się podczas wybuchu wulkanu, inne zniszczyły bomby podczas II wojny światowej. Przykładem są dekoracje z sufitu w Domu Malarzy przy Pracy oraz ściany ze Schola Armaturarum, która zawaliła się w 2010 roku. W jaki sposób poukładać te tysiące odłamków, by to miało sens? Czy jest to w ogóle możliwe i sensowne? A może zbyt czasochłonne? Żmudna praca – kto ma ją wykonać? W magazynach muzealnych jest niezliczona liczba odłamków starożytnych malowideł z Pompejów. Często naukowcy nie wiedzą nawet, co dokładnie było namalowane na ścianie. Ręczne dopasowywanie tych okruchów jest potwornie nudne, męczące i zajmuje całe lata. Dodatkowo kawałki z różnych pokoi są ze sobą wymieszane. Żaden człowiek nie byłby w stanie samodzielnie rozwiązać tej zagadki, dlatego badacze poprosili o pomoc „inteligentne” maszyny. Przez cztery lata eksperci z Włoch, Niemiec, Izraela i Szwajcarii zbudowali system w ramach projektu RePAIR (Rekonstrukcja przeszłości: sztuczna inteligencja i robotyka spotykają się z dziedzictwem kulturowym), finansowanego przez Unię Europejską. Robot bierze się do… roboty Oto jak dokładnie wyglądało to międzynarodowe przedsięwzięcie. Naukowcy podzielili je na kilka części: Etap wirtualny – najpierw naukowcy skanowali i digitalizowali odłamki fresków. Sztuczna inteligencja analizowała te cyfrowe obrazy i próbowała dopasować je do siebie w pamięci komputera. Było to ogromne wyzwanie, …

robot-pompeje-e6ac17e.jpg
width: 1575
height: 1050

Czy chrześcijanie i czciciele ognia żyli razem? Dowodem na to starożytna osada na Bliskim Wschodzie
type: item
date: 2025-12-19T14:57:23.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: bliski wschód
subject: irak
subject: religie
description: Chrześcijanie i czciciele ognia żyli w starożytności, około 1500 lat temu, jak dobrzy sąsiedzi. Archeolodzy znaleźli na to dowody w dzisiejszym Iraku. Ich odkrycie zmienia to, jak patrzymy na dawną historię Bliskiego Wschodu – regionu targanego konfliktami religijnymi.
encoded: Naukowcy z Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie przez trzy lata badali miejsce zwane Gird-î Kazhaw w irackim Kurdystanie. Natknęli się tam na szereg zagadkowych ruin z około 500 roku n.e. Zaginiony kościół Najpierw badacze przeszłości odkryli pięć kwadratowych filarów wykonanych z kamienia i częściowo otynkowanych białym gipsem. Badania geofizyczne ujawniły więcej podziemnych murów, dlatego początkowo uważano, że jest to być może kościół, będący częścią założeń klasztornych. Wykopaliska w kolejnych latach udowodniły tę teorię. Budowla była zaskakująco duża. Jej główna część miała aż 25 metrów długości i 5 metrów szerokości. Konstrukcja miała trzy nawy, co było typowe dla wczesnych świątyń chrześcijańskich w tym regionie. Największym dowodem na religijny charakter miejsca była jednak ceramika. Archeolodzy znaleźli naczynia ozdobione krzyżem maltańskim. Sąsiedzi z różnych światów Najciekawsze jest jednak to, co znajdowało się tuż obok kościoła. Naukowcy odkryli tam małą fortecę na wyniesionym kopcu z czasów imperium Sasanidów. W tamtym państwie najważniejszą religią był zoroastryzm. Jego wyznawcy czcili ogień. Ta starożytna religia Iranu przetrwała w tym kraju na odizolowanych obszarach, a w większym stopniu w Indiach. Prorok i reformator religijny Zaratusztra (żył w połowie I tysiąclecia p.n.e.) jest tradycyjnie uważany za założyciela tej religii. Zoroastryzm zawiera zarówno cechy monoteistyczne, jak i dualistyczne. Prawdopodobnie wpłynął na inne główne religie – judaizm, chrześcijaństwo i islam. Wszystko wskazuje na to, że chrześcijanie i zaratusztrianie mieszkali w Gird-î Kazhaw w tym samym czasie i tuż obok siebie. To wielkie odkrycie, bo pokazuje, że Bliski Wschód nie zawsze był miejscem konfliktów. Budynki stały obok siebie, co sugeruje zgodne sąsiedztwo. Z czasem jednak czasy się zmieniły. Na tym samym terenie znaleziono późniejszy islamski cmentarz. Naukowcy chcą teraz sprawdzić, kiedy dokładnie mieszkańcy przeszli na islam. Życie na wsi, a nie w pałacach Wyko…

Abb.-1-7b737c5.jpg
width: 4000
height: 2250

Uważano ją za pierwszą Afrykankę w Brytanii. Nowe badania genetyczne przyniosły niespodziankę
type: item
date: 2025-12-19T08:00:40.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: anglia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: migracje
description: Znalezione w Anglii szczątki kobiety przez dekadę były uznawane za dowód wczesnej obecności Afrykanów w Brytanii pod okupacją Rzymu. Rekonstrukcja jej twarzy trafiła do mediów. Najnowsze analizy genetyczne całkowicie jednak podważają tę teorię. Kobieta miała jasne włosy i niebieskie oczy. Skąd naprawdę pochodziła?
encoded: Szczątki, określane przez archeologów jako „kobieta z Beachy Head”, odkryto w 2012 roku w muzealnych kolekcjach w ratuszu w Eastbourne. Jedyną informacją kontekstową na etykiecie pudełka była adnotacja „Beachy Head (1959)”. Sugeruje to, że szkielet został znaleziony przez archeologów kilka dekad temu, na odcinku wybrzeża na południu Anglii na wschód od Eastbourn. Afrykanka w chłodnej Brytanii? Wiemy, że żyła ona w czasach rzymskich, pomiędzy 129 a 311 rokiem naszej ery. W momencie śmierci miała od 18 do 25 lat. Początkowe badania jej czaszki w 2013 roku zasugerowały, że kobieta pochodziła z Afryki Subsaharyjskiej. Ten wniosek zdobył rozgłos: ogłoszono ją jedną z najwcześniejszych Afrykanek w Brytanii. Na tej podstawie stworzono jej pierwszą, fizyczną rekonstrukcję twarzy. Kobieta miała na niej ciemne oczy, ciemne włosy i odpowiedni kolor skóry. Jednak już wtedy inne analizy dawały sprzeczne wyniki. Badania izotopów jej kości sugerowały, że dorastała na południowym wybrzeżu Brytanii. Wykazały też, że jej dieta była bogata w owoce morza, typowe dla życia na wybrzeżu. Późniejsze, ale nieprecyzyjne dane DNA, wskazywały z kolei na pochodzenie z regionu Morza Śródziemnego, być może z Cypru. Ta trwająca latami dyskusja udowodniła, jak ważne jest ciągłe weryfikowanie starych ustaleń nowymi metodami. Prawda ostateczna? W latach 2024–2025 naukowcy zastosowali najbardziej zaawansowane techniki, aby uzyskać wysokiej jakości dane DNA. Te nowe, kompleksowe analizy dostarczyły, jak przekonują badacze, ostatecznej odpowiedzi na temat pochodzenia intrygującej kobiety. Wyniki genetyczne były jednoznaczne: kobieta z Beachy Head była pochodzenia lokalnego. Jej DNA jest najbardziej podobne do genów innych osób mieszkających w wiejskiej Brytanii w okresie rzymskim. Ma również silne pokrewieństwo ze współczesnymi Brytyjczykami. Naukowcy podkreślają, że wcześniejsza błędna diagnoza wynikła z oceny kształtu czaszki. Metody te, stosowane w przeszłości, mogą mylić, ze względu na różnorodność …

1-s2.0-S0305440325002948-gr5lrg-f399a68.jpg
width: 2371
height: 1452

Niewolnicy jedli bób i owoce, wolni często głodowali. Świadczą o tym odkrycia w starożytnych pompejańskich „mikrokawalerkach”
type: item
date: 2025-12-17T12:01:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: niewolnictwo
subject: pompeje
subject: starożytność
subject: starożytny rzym
subject: włochy
description: Czy niewolnicy w starożytnym Rzymie żyli w nędzy i głodzie? Odkrycia archeologów w Pompejach ujawniają, że ich dieta była lepsza niż wielu wolnych ludzi. W ich kwaterach znaleziono kosze wypełnione owocami i amfory z bobem. Nowe znaleziska pokazują, że granica między wolnością a niewolą była bardziej płynna, niż sądzono.
encoded: Pompeje, leżące na terenie dzisiejszych Włoch, zaliczają się do najsłynniejszych stanowisk archeologicznych na świecie. Co roku miejsce to odwiedza nawet 4 miliony osób. Taka popularność nie dziwi. Dwa tysiące lat temu wulkan zasypał tu całe miasto. Dzięki temu Pompeje stały się dla archeologów swoistą kapsułą czasu, która jest corocznie odkrywana w trakcie wykopalisk. Badacze odsłaniają kolejne domy, które ich mieszkańcy opuścili w pośpiechu wraz z całym wyposażeniem. Teraz naukowcy wzięli sobie za cel kwatery niewolników. Do tej pory najbardziej medialne były doniesienia dotyczące reprezentacyjnych przestrzeni, więc są to nowe informacje o nieco pomijanym aspekcie życia w tym starożytnym mieście. Wykopaliska w ekskluzywnej willi Kwatery niewolników znajdowały się w willi Civita Giuliana należącej do bardzo zamożnego i wpływowego właściciela. Jej rozmiar i znaczenie są podkreślane w źródłach. Kwatery dla niewolników w tym kompleksie były jednymi z największych znanych na terenie starożytnych Pompejów. Wiemy, że dbano o ich zdrowie, aby byli wydajni w swojej pracy. To kontrastowało z losem wielu formalnie wolnych obywateli, których rodziny nie miały środków do życia i były zmuszone żebrać o pomoc u prominentnych postaci w mieście. Ale do jakiego stopnia? Mikrokawalerki Pompejów zdradzają tajemnice Ostatnie prace wykopaliskowe koncentrowały się na kwaterach dla robotników przymusowych. Były to małe pomieszczenia, o powierzchni zaledwie 16 metrów kwadratowych, w których mieściły się nawet trzy łóżka. Choć warunki życia były trudne, na piętrze tego budynku znaleziono przechowywaną żywność. I to nie byle jaką. Archeolodzy odkryli amfory zawierające bób, z których jedna była w połowie pusta. Natrafiono też na duży kosz pełen owoców. Były to gruszki, jabłka lub jarzębina. Bób dostarczał cennego białka, a owoce były ważnym źródłem witamin. Były to suplementy niezbędne dla zdrowia mężczyzn, kobiet i dzieci, którzy żyli w niewoli. Żywność na pięterku? Przechowywanie żywności…

jedzenie-7dec43a.jpg
width: 1688
height: 1125

Co jadali Bałtowie i Słowianie? Naukowcy wykryli część ich diety w kamieniu nazębnym
type: item
date: 2025-12-17T07:52:31.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: średniowiecze
subject: ukraina
subject: żywność
description: Ten składnik średniowiecznej diety Rusi Kijowskiej umykał naukowcom. Udało się go zidentyfikować dzięki… kamieniowi nazębnemu. A różnica w diecie zmarłych udowodniła, że część z nich nie była Słowianami. Skąd przybyli?
encoded: Archeolodzy i badacze przeszłości mają ograniczony wgląd w kulinaria przodków. Czasami zachowują się pozostałości pokonsumpcyjne w postaci obgryzionych kości lub przepalone ziarna. Najlepszym źródłem wiedzy są jednak ludzie. Od kilku lat święci triumfy metoda izotopowa – z zębów zmarłych pobierane są próbki kolagenu. Dzięki temu można z pewnym prawdopodobieństwem rekonstruować dietę. Jednak nie zawsze ta metoda daje radę. Nie wszystkie produkty da się w ten sposób wykryć. Niewidzialne proso na Rusi Kijowskiej Międzynarodowy zespół badaczy postanowił zrekonstruować dietę ludzi żyjącej na Rusi Kijowskiej w XI wieku. Ciekawiło ich spożycie prosa. Wyniki opublikowano na łamach czasopisma „Scientific Reports”. Tradycyjne metody badania diety z przeszłości, takie jak analiza stabilnych izotopów z kolagenu kości, mają dużą wadę. Mogą wykryć spożycie prosa tylko wtedy, gdy stanowiło ono więcej niż 20% białka w diecie człowieka. Oznacza to, że jeśli ktoś jadł proso rzadko lub w małych ilościach, ta informacja była dla naukowców ukryta. Izotopy po prostu jej nie „widziały”. Aby ominąć ten problem, badacze skupili się na czymś, co jest biologicznie trwalsze: kamieniu nazębnym. Kamień nazębny to materiał często znajdowany na zębach, który wchłania molekuły z jedzenia. Przyczynia się też do rozwoju próchnicy, a ta choroba znana jest bardzo odległych czasów. Cierpieli na nią już wikingowie. Kamień nazębny to cenne źródło dla archeologów Międzynarodowy zespół badaczy wykonał analizy ludzkich szczątków z średniowiecznego cmentarza Ostriv położonego 100 km na południe od Kijowa. Istniał w czasach Rusi Kijowskiej. Zmarli mieli na zębach duże ilości kamienia nazębnego, co było idealne do analizy. W kamieniu nazębnym szukano miliacyny. Miliacyna to wyjątkowy biomarker, czyli specyficzna cząsteczka chemiczna. Występuje w dużych ilościach tylko w prosie zwyczajnym i jest odporna na rozkład. Próbki pobrano od 31 zmarłych. Dodatkowo od tych samych osób pobrano próbki zębiny w celu przeprow…

proso-7b4af83.jpg
width: 1575
height: 1050

Rzymianie również tworzyli gipsowe odlewy ciał zmarłych. Tak wyglądał ten rytuał
type: item
date: 2025-12-12T12:13:32.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: grobowce
subject: obyczaje
subject: starożytny rzym
description: Najnowsze odkrycie archeologów ujawnia nieznane dotąd praktyki gipsowania zmarłych przed pochówkiem. Ślady tego rytuału znaleziono w rzymskim grobowcu w Wielkiej Brytanii.
encoded: Zespół naukowców z brytyjskiego Uniwersytetu w Yorku prowadził badania archeologiczne w ramach projektu „Widząc umarłych” („Seeing the Dead”). Uczeni postanowili przeanalizować rzymskie groby z hrabstwa Yorkshire. Już w przeszłości zauważono, że wśród szczątków znajdował się gips. Jednak jeden pochówek szczególnie zainteresował badaczy, a który odkryto w latach 70. XIX wieku. Nietypowa praktyka w cesarstwie rzymskim Był to kamienny sarkofag, który nigdy wcześniej nie był dobrze zbadany. Badacze odkryli w nim rzecz zaskakującą, która może rzucić nowe światło na metody pochówków w czasach cesarstwa. – Kiedy podnieśliśmy pokrywę sarkofagu i rozpoczęliśmy czyszczenie oraz skanowanie 3D, odkryliśmy odcisk dłoni z palcami na fragmencie gipsu. Byliśmy zdumieni – powiedziała Live Science Maureen Carroll, archeolożka i historyczka Rzymu z Uniwersytetu w Yorku. – Nigdy wcześniej nie widziano tych śladów, ani nikt nigdy nie zdjął obudowy sarkofagu – podkreśla uczona. Według Carroll odkrycie sugeruje, że gips ktoś celowo rozprowadzał ręcznie po szczątkach. Grobowiec ten ma ok. 1800 lat, czyli pochodzi z czasów, gdy Brytania była rzymską prowincją. Odkrycie sugeruje, że ludzie, którzy przygotowywali ciała do pochówku tworzyli masę gipsową i następnie pokrywali nią zwłoki. – Obecność odcisków palców w tej masie oznacza jednak, że mieszanka gipsowa była prawdopodobnie miękką pastą, którą ktoś wygładził na ciele w trumnie. Gips został rozprowadzony bardzo blisko krawędzi trumny, więc odciski palców nie były widoczne gołym okiem – twierdzi Carroll. Relacje Rzymian ze zmarłymi Zespół brytyjskich badaczy uważa, że ślady dłoni w gipsie mogą sugerować bardzo bliskie i osobiste relacje Rzymian ze zmarłymi. – Odciski te są uderzającym śladem ludzkiej aktywności, który nie zachowałby się, gdyby nie zaprawa gipsowa – dodaje Carroll. Co ciekawe, według naukowców ich odkrycie może być dodatkową wskazówką, która ujawni, kto pochował zmarłego. Czy była to osoba obca, np. zawodowy grabarz, czy c…

gips-na-zwlokach-1-0063641.jpg
width: 1200
height: 651

6000 lat temu ludzie grali na muszlach. Naukowcy zbadali, jak brzmiały te proste instrumenty
type: item
date: 2025-12-05T09:02:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: epoka kamienia
subject: hiszpania
subject: muzyka
description: Jak brzmiały 6000-letnie instrumenty wykonane z muszli? Można to sprawdzić w bardzo prosty sposób. Wystarczy w nie dmuchnąć. I właśnie to zrobili archeolodzy, żeby sprawdzić ich brzmienie, a wyniki opublikowali na łamach czasopisma „Antiquity”.
encoded: Muzyka towarzyszy człowiekowi od tysięcy lat. Jednak zanim powstały złożone instrumenty, ludzie wykorzystywali to, co mieli pod ręką. Czyli kości, drewno, rogi, a także muszle. Odkrycia archeologiczne z różnych części świata pokazują, że starożytne kultury potrafiły tworzyć zaskakująco zaawansowane konstrukcje dźwiękowe, a muzyka odgrywała w ich życiu znacznie większą rolę, niż mogłoby się wydawać. Była to bowiem nie tylko forma komunikacji, ale także ekspresji i element różnych rytuałów. Instrumenty muzyczne sprzed 6000 lat Jednak nie wszystkie prymitywne instrumenty zostały dokładnie zbadane. Dwoje hiszpańskich naukowców Miquel López-Garcia and Margarita Díaz-Andreu, postanowili lepiej przyjrzeć się 12 muszlom charonii (rodzaj bardzo dużego ślimaka morskiego) z czasów neolitu, które odnaleziono niegdyś na katalońskim wybrzeżu. – Wykorzystanie dużych muszli charonii jako aerofonów wibracyjnych jest udokumentowane w różnych kulturach na całym świecie. W Katalonii, w północno-wschodniej części Półwyspu Iberyjskiego, odnaleziono 12 takich instrumentów z neolitu, datowanych na drugą połowę piątego i pierwszą połowę czwartego tysiąclecia p.n.e. Jednak nie poświęcono im zbyt wiele uwagi w środowisku akademickim – napisali w artykule badacze. – Biorąc pod uwagę, że niektóre egzemplarze zachowują zdolność wydawania dźwięków, ich badania archeoakustyczne pozwalają na wgląd w możliwe zastosowania i znaczenia dla społeczności neolitycznych. Chociaż nie wszystkie muszle nadal mogą wydawać dźwięki, wysoka intensywność dźwięku tych, które wciąż „działają”, może wskazywać na ich podstawową funkcję – twierdzą naukowcy. Do czego neolityczni ludzie wykorzystywali trąbki? Według autorów tego badania, te trąbki wykonane z muszli były urządzeniami sygnalizacyjnymi, które ułatwiały komunikację w społecznościach neolitycznych. – Wiadomo było, że kilka muszli charonii odkryto na stosunkowo niewielkim obszarze Katalonii, a konkretnie w dolnym biegu rzeki Llobregat i w depresji przedbrzeżne…

muszle-trabki-f13ff7d.jpg
width: 1280
height: 959

Podwodny Święty Graal. Wydobyli tylko kilka monet, ale to dopiero początek
type: item
date: 2025-12-03T11:25:28.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: kolumbia
subject: wrak statku
description: Wrak San José przez wieki rozbudzał wyobraźnię poszukiwaczy skarbów. Teraz stał się centrum działań kolumbijskich badaczy, którzy rozpoczęli wydobycie ukrytych na pokładzie kosztowności. Okręt zatonął w bitwie morskiej w 1708 roku. Według szacunków przewoził 200 ton złota i srebra.
encoded: San José to 3-masztowy galeonem hiszpańskiej floty, wyposażony w 64 działa. Został zwodowany w 1697 roku, a na służbę wypłynął rok później. W marynarce służył 10 lat aż do bitwy morskiej pomiędzy Anglią a Hiszpanią u wybrzeży miasta Cartagena de Indias w Kolumbii. Była to wielka tragedia, bo spośród załogi liczącej ok. 600 osób, zaledwie kilku marynarzy przeżyło. Święty Graal wśród wraków statków Hiszpanie na pokładzie galeonu transportowali skarby złupione m.in. z Peru i Boliwii. Statek miał dotrzeć na Półwysep Iberyjski, prosto na dwór króla Filipa V. Władca zostałby dosłownie obsypany złotem. Bo San José przewoził ok. 200 ton złota, srebra, szmaragdów, a także innych kosztowności, w tym ceramikę czy chińską porcelanę. Eksperci szacują, że dziś skarb byłby warty ok. 17 miliardów dolarów. Gwoździem do trumny galeonu okazała się kula armatnia wystrzeloną z jednego ze statków będącego częścią brytyjskiej floty, która trafiła prosto w miejsce, w którym znajdował się skład prochu pod pokładem. Nie trudno sobie wyobrazić, że hiszpański statek niemal od razu eksplodował i w kilka chwil poszedł na dno. Wielu członków załogi zginęła niemal od razu. Do kogo należy skarb z San José? Przez 300 lat San José był celem poszukiwaczy skarbów, ale nikt dokładnie nie wiedział, gdzie zatonął. Dopiero w 2015 roku udało się odnaleźć wrak, a jego położenie zlokalizowano w ramach wspólnej brytyjsko-kolumbijskiej misji badawczej. Znajdował się na głębokości ok. 600 metrów u wybrzeży miasta Cartagena de Indias. Chociaż w 2018 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury zaleciła Kolumbii, aby wydobywała statku na własną rękę, kraj ten twierdzi, że wrak i artefakty, które są jego częścią, są dobrem narodowym Kolumbijczyków. Co ciekawe, do galeonu roszczą prawa aż trzy kraje: Hiszpania, Kolumbia i Boliwia. Madryt twierdzi, że zgodnie z prawem i międzynarodowymi konwencjami to oni mają prawo do wszystkiego, co znajduje się na pokładzie, bo w momencie zatonięcia, był to …

https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/12/WagersActionoffCartagena28May1708-64c2557.jpg
width: 1280
height: 895

Niedaleko Stonehenge odkryto krąg o średnicy... 2 km! Ale nie był wykonany z kamieni
type: item
date: 2025-12-02T15:16:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: stonehenge
subject: wielka brytania
description: W pobliżu Stonehenge archeolodzy zlokalizowali pradziejowy krąg. Jest jednak wielokrotnie większy od tej megalitycznej budowli. Jego średnica przekracza 2 kilometry! Wykonano go w zupełnie inny sposób. Dlatego dopiero teraz archeologom udało się go namierzyć. To jedno z największych odkryć ostatnich lat w brytyjskiej archeologii.
encoded: Słynne kamienne Stonehenge w Wielkiej Brytanii, które powstało 4500 lat temu, nie istniało w próżni. W pradziejach w niedalekiej odległości znajdowały się osady, ale też inne budowle i struktury, które miały znaczenie ceremonialne i kultowe. Wygląda na to, że ziemia ciągle skrywa na tym obszarze archeologiczne zagadki. Badacze z Uniwersytetu St. Andrews i Bradford poinformowali właśnie o niezwykłym odkryciu. Opublikowali je na łamach czasopisma „Internet Archaeology”. Monumentalny krąg jamowy Nowe analizy potwierdziły istnienie monumentalnej struktury w rejonie Durrington Walls. Obiekt ten leży kilka kilometrów na północ od słynnego Stonehenge. Nie jest to jednak typowy pradziejowy krąg. Składają się nań 16 olbrzymich jam. Wiele z nich mierzyło aż 10 metrów średnicy i nawet 5 metrów głębokości. Dziś są już wypełnione iłami i mułem. Jamy tworzą niemal idealny okrąg. Średnica tego koła przekracza 2 kilometry. – Umiejętności i wysiłek, jakie musiały być potrzebne nie tylko do wykopania dołów, ale także do tak precyzyjnego rozmieszczenia ich w krajobrazie, są naprawdę niesamowite. Biorąc pod uwagę, że doły są rozrzucone na tak dużym terenie, fakt, że tworzą niemal idealny okrąg, jest istotnie niezwykły – komentuje współautor badań prof. Richard Bates. Kiedy zbudowano niezwykłą strukturę? Badania naukowe, wykorzystujące geofizykę, potwierdziły, że te gigantyczne zagłębienia nie są naturalnymi lejami krasowymi, ale zostały celowo wykopane przez ludzi. Datowanie metodą optycznie stymulowanej luminescencji (OSL) jest bardzo precyzyjne. Wskazuje ono na powstanie konstrukcji w późnym neolicie, około 2480 roku p.n.e. Naukowcy doszli do wniosku, że budowa została zrealizowana w bardzo krótkim czasie i równocześnie. A do tego niezbędna musiała być koordynacja. Mniej więcej w tym samym czasie powstało kamienne Stonehenge. Funkcja monumentalnego kręgu Krąg wielkich jam nie pełnił, z naszej perspektywy, praktycznej roli. Miał wymiar związany ze sferą wierzeń. Naukowcy określili tak…

krag-e1ecfc8.jpg
width: 1575
height: 1050

Polscy archeolodzy odkryli unikatowy nubijski grób na pustyni w Sudanie. „Nie znamy drugiego takiego przypadku”
type: item
date: 2025-12-01T14:09:36.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: egipt
subject: grób
subject: sudan
description: Zespół złożony z polskich archeologów dokonał wyjątkowego odkrycia na wschodnioafrykańskiej pustyni. Znalezisko ujawnia wcześniej nieznane praktyki pogrzebowe kultury Kerma. Analiza zawartości grobu przybliża nas do czasów starożytnego ludu.
encoded: Spis treści: Polscy naukowcy w Sudanie Gdzie prowadzone były wykopaliska? Jak wygląda odnaleziony szkielet? O nietypowym pogrzebie — z czym mężczyzna został pochowany? Co odkrycie mówi nam o zmianach klimatycznych i jakie są dalsze plany badaczy? Królestwo Kerma powstało w XXV w. p.n.e. i przetrwało do około 1500 r. p.n.e., kiedy zostało ostatecznie podbite przez egipskie wojska faraona Totmesa I. Było najstarszym, w pełni rozwiniętym państwem Nubii i to ono wyznaczyło kierunek rozwoju tego regionu przez ponad tysiąc lat. Centrum królestwa stanowiło miasto Kerma, którego pozostałości należą dziś do najciekawszych stanowisk archeologicznych górnego Nilu. Do naszych czasów zachowało się ponad 30 000 starożytnych grobów oraz monumentalna świątynia Western Deffufa, będąca centralnym punktem ruin dawnego miasta. Polscy naukowcy w Sudanie Pomimo dotychczasowych licznych znalezisk, prace prowadzone na sudańskiej pustyni Bajuda wciąż przynoszą nowe, zaskakujące odkrycia. Nie inaczej było w przypadku najnowszych badań polskich archeologów. Naukowcy z Uniwersytetu Wrocławskiego oraz Muzeum Archeologicznego w Gdańsku natrafili na wyjątkową formę pochówku, która rzuca nowe światło na dotychczasową wiedzę o praktykach pogrzebowych tego regionu. Badacze podkreślają, że odkrycie to ma charakter absolutnie unikatowy. Gdzie prowadzone były wykopaliska? Pustynia Bajuda, na której odnaleziono unikatowy grób, dopiero od początku XXI wieku zaczęła stawać się atrakcyjnym obszarem badań archeologicznych. Przez lata słaba infrastruktura oraz niestabilna sytuacja polityczna Sudanu sprawiały, że naukowcy chętniej prowadzili wykopaliska w górnej Nubii, położonej bliżej granicy z Egiptem. Sytuacja zaczęła się zmieniać po 2017 roku, kiedy rejon Wielkiego Zakola Nilu zaczął przyciągać coraz więcej ekspedycji archeologicznych. W tym samym roku polscy badacze zainaugurowali projekt „Społeczności prehistoryczne pustyni Bajuda w Sudanie – nowe granice Królestwa Kerma”. W ramach badań odkryto 448 now…

shutterstock1162372888-5428205.jpg
width: 4000
height: 1824

Naukowcy byli pewni, że to błąd. Najstarsza mapa świata jest zaskakująco dokładna
type: item
date: 2025-12-01T07:56:12.000Z
creator: Jessica Camille Aguirre
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mapy
subject: mezopotamia
subject: starożytność
description: Gliniana tabliczka znaleziona w Nippur może być najstarszym znanym planem miasta na świecie. Naukowcy przez lata uznawali ją za niedokładną, aż odkrycie z lat 70. zmieniło wszystko.
encoded: Spis treści: Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Technika pomiaru zadziwia do dziś Tabliczka jako plan odbudowy miasta? Jedna z najstarszych znanych map świata została wyryta w glinianej tabliczce prawdopodobnie między 1500 a 1300 rokiem p.n.e. Od jej odkrycia podczas wykopalisk w 1899 roku na terenie dzisiejszego Iraku uczeni spierają się, jak ją odczytywać. Tabliczka, nieco większa od dłoni dorosłego człowieka, przedstawia odległości między bramami w murze otaczającym mezopotamskie miasto Nippur. Części archeologów wydawało się jednak, że położenie budowli na mapie nie zgadza się z odkrytymi w mieście pozostałościami. Zdjęcia lotnicze zmieniły wszystko Wielu badaczy sądziło, że mapa jest po prostu niedokładna. Tak było aż do lat 70. XX wieku, kiedy archeolog z Uniwersytetu Chicagowskiego McGuire Gibson natknął się na zdjęcia lotnicze Nippur i uznał, że potrafi wskazać miejsce, w którym mury miasta na mapie skręcają na południe. Gdy wykopaliska w tym rejonie odsłoniły ślady umocnień, Gibson zrozumiał, że linie i kąty na tabliczce pasują do odkrywanych struktur niemal idealnie. Odpowiednio zorientowana mapa obejmowała całe miasto o powierzchni około pół mili kwadratowej, czyli mniej więcej 1,3 kilometra kwadratowego, i była dokładna z marginesem błędu rzędu 10 procent. Technika pomiaru zadziwia do dziś Nikt nie wie na pewno, jak twórcom udało się osiągnąć taką dokładność ani po co w ogóle jej potrzebowali, skoro starożytni mieszkańcy nie chodzili z kamiennymi płytami w rękach, żeby się orientować w terenie. – Wiemy jednak, że Mezopotamczycy świetnie radzili sobie z wyznaczaniem granic, bo na innych odnalezionych tabliczkach widać bardzo szczegółowe plany pól uprawnych i działek mieszkalnych, przydatne choćby do obliczania podatków – mówi Augusta McMahon, profesor archeologii Mezopotamii na Uniwersytecie Chicagowskim i kierowniczka tamtejszych wykopalisk w Nippur. Tabliczka z Nippur obejmuje jednak znacznie większy obszar. Jej autorzy najpewniej posługiwali się prosty…

2025-11-27-112101-The-oldest-known-map-of-this-Mesopotamian-city-is-startlingly-precise--National-7d06b68.png
width: 1221
height: 885

Naukowcy odkryli, kim byli zmarli z wiszących trumien. Geny potwierdzają legendę
type: item
date: 2025-11-28T11:09:16.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: azja
subject: chiny
subject: pogrzeb
description: Tajemnicze trumny wiszą wysoko na ścianach skalnych w Chinach i w Azji Południowo-Wschodniej. Ten niezwykły zwyczaj pogrzebowy trwał kilka tysięcy lat. Teraz, dzięki genetyce, naukowcy odkryli, kim byli ich twórcy. Wyniki są zbieżne ze starożytnymi legendami.
encoded: Tradycja tzw. wiszących trumien to jeden z najbardziej niezwykłych zwyczajów pogrzebowych w Azji Południowej. Polegała ona na umieszczaniu trumien w trudno dostępnych miejscach, jak jaskinie lub półki skalne. Jeden ze średniowiecznych skrybów pisał, że im wyżej umieszczono trumnę na półce skalnej, tym było to bardziej korzystne dla zmarłego lub zmarłej. Historyczne zapisy sugerują, że za tym zwyczajem stoi lud Bo. Jednak ta grupa etniczna niemal zniknęła z kart historii do końca istnienia chińskiej dynastii Ming (1368–1644 lat n.e.). Ale czy tak było naprawdę? Genetyczni detektywi tropią zaginiony lud Naukowcy podjęli się zadania rozwikłania tej zagadki, używając nowoczesnej technologii analizy DNA. Przeprowadzili kompleksowe badanie, sekwencjonując jedenaście starożytnych genomów z czterech stanowisk tzw. wiszących trumien. Porównali je z trzydziestoma genomami współczesnych ludzi ze społeczności Bo. To porównanie miało kluczowe znaczenie: pozwoliło sprawdzić, czy lud Bo był zbliżony genetycznie do starożytnych społeczności praktykujących niezwykły rytuał pogrzebowy. Wnioski opublikowano na łamach „Nature Communications”, a autorami jest kilkudziesięciu chińskich badaczy między innymi z Chińskiej Akademii Nauk. Początki nad morzem i zaskakujący goście Badania genetyczne wskazują na to, że kolebka tradycji wiszących trumien znajdowała się we wschodnich Chinach w czasach starożytnych. Najstarsze ślady tego zwyczaju pochodzą sprzed ponad 3 tys. lat z gór Wuyi w prowincji Fujian, niedaleko południowo-wschodniego wybrzeża. Ludzie ci byli genetycznie podobni do neolitycznych populacji, które żyły na wybrzeżu. Są to przodkowie współczesnych grup, które dziś posługują się językami Tai-Kadai i austronezyjskimi. Tradycja ta rozprzestrzeniła się następnie na zachód i południe. Co zaskakujące, analiza DNA ujawniła, że społeczność ta była otwarta kulturowo. Około 1200 lat temu, w czasie panowania dynastii Tang (618–907 lat n.e.), dołączali do niej ludzie z bardzo odległych regi…

trumna-1252448.jpg
width: 4288
height: 2848

Poznano sekret świątyni Wenus pod Neapolem. Jak rzymska konstrukcja przetrwała zbudowana na wulkanie?
type: item
date: 2025-11-28T10:20:15.000Z
creator: Olaf Kardaszewski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neapol
subject: świątynie
subject: wenus
subject: wulkany
description: Świątynia Wenus w Neapolu zachowała się do współczesnych czasów w zaskakująco dobrym stanie. Budowla musiała przecież przetrwać stulecia – powszechnych w tym regionie – zagrożeń sejsmicznych i geologicznych. Naukowcy odkryli receptę na długowieczność budynku.
encoded: Świątynia Wenus znajduje się na neapolitańskich Polach Flegrejskich – rozległej kalderze wulkanu, który kształtował ten obszar dziesiątki tysięcy lat temu. Region ten od wieków doświadcza bradyseizmu, czyli powolnego unoszenia i zapadania się gruntu, co stawia miejscowe budowle w wyjątkowo trudnych warunkach geologicznych. Aby zrozumieć fenomen trwałości świątyni, włoscy naukowcy przeanalizowali materiały użyte do wzniesienia budynku. Badania pokazują inżynieryjny kunszt rzymskich architektów i sugerują, że zastosowane starożytne rozwiązania mogą inspirować współczesne budownictwo na obszarach zagrożonych aktywnością wulkaniczną. Łaźnia, która została świątynią – losy budowli Świątynia Wenus została wybudowana w II wieku n.e. przez cesarza Hadriana. Władca, chcąc dbać o swoje zdrowie, rozbudował istniejący już wtedy kompleks łaźni o dodatkową halę dekoracyjną, która później została nazwana świątynią. Rzymianie w II wieku n.e. silnie rozwijali kulturę term. Łaźnie służyły im jako miejsce relaksu, rekreacji, ale również terapii zdrowotnych, z których korzystał sam cesarz Hadrian. Swoją nazwę, nawiązującą do rzymskiej bogini, świątynia zyskała dopiero pod koniec XVI wieku. W 1595 roku podczas prac archeologicznych na terenie budowli odkryto marmurowy posąg Wenus. Znalezisko okazało się na tyle istotne, że budynek został mianowany imieniem bogini miłości, zastępując tym samym poprzednie przeznaczenie obiektu. Choć późniejsze badania archeologiczne wykazały, że XVI-wieczni uczeni błędnie uznali tę budowlę za miejsce kultu, nazwa kompleksu pozostała niezmieniona i do dziś potrafi wprowadzać odwiedzających Neapol w błąd. Jak przeprowadzono badania? Badacze od wielu lat zastanawiali się, jak świątynia potrafiła przetrwać w tak dobrym stanie, tyle lat stojąc na terenach niezwykle wrażliwych geologicznie. Aby rozwiązać zagadkę długowieczności budowli, naukowcy z Uniwersytetu Neapolu oraz Uniwersytetu Chieti-Pescary pobrali próbki materiałów, z których w II w. n.e. została wyb…

GettyImages-1138922817-5eefbcd.jpg
width: 3968
height: 2809

W końcu wiemy, jak powstawały słynne posągi z Wyspy Wielkanocnej – „Tradycyjne metody badań zawiodły”
type: item
date: 2025-11-27T13:01:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: fotografia 3d
subject: wyspa wielkanocna
description: To jest wielkie archeologiczne odkrycie, które możesz zobaczyć, siedząc na kanapie. Naukowcy stworzyli wirtualną kopię kamieniołomu na Wyspie Wielkanocnej. To tam rzeźbiono słynne posągi. Ultraprecyzyjne zobrazowania ujawniły prawdę na temat ich przygotowania.
encoded: Wyspa Wielkanocna (Rapa Nui) to jeden z najbardziej odosobnionych obszarów na świecie. Powierzchnia wyspy wynosi około 160 km kw., co jest porównywalne z obszarem Częstochowy. Gdzie leży Rapa Nui Położona w południowym rejonie Oceanu Spokojnego Rapa Nui jest oddalona o tysiące kilometrów od najbliższych lądów i wysp. Pomimo tak ekstremalnej izolacji, na wyspie rozwinęła się kultura, która wciąż budzi podziw. Jej najbardziej rozpoznawalnym symbolem są monumentalne, megalityczne posągi moai wykute w kamieniu, które najprawdopodobniej przedstawiały przodków mieszkańców. Naukowcy od lat zastanawiają się, w jaki sposób były zorganizowane roboty związane z ich wykuwaniem. Wygląda na to, że teraz jesteśmy bliżej poznania prawdy. „Archeologiczny Disneyland” zdradza tajemnice Zespół badawczy, w którego skład wchodzą pracownicy naukowi Uniwersytetu Binghamton, stworzył pierwszy w historii trójwymiarowy model kamieniołomu Rano Raraku, w którym wykonano większość ze znanych na Wyspie Wielkanocnej posągów. Powstało tam blisko tysiąc zagadkowych kamiennych portretów. Wnioski z analizy tego materiału opublikowano właśnie na łamach „PLOS One”. A trójwymiarowy skan każdy z nas może obejrzeć online. – Dla archeologa kamieniołom jest jak archeologiczny Disneyland – powiedział prof. Carl Lipo z Uniwersytetu Binghamton i główny autor artykułu. Co naukowiec ma na myśli? Otóż w jego ocenie w tym miejscu zaklęte są wszystkie informacje związane z wydobywaniem i przygotowaniem posągów. Jednak mimo że kamieniołom ten był znany, to do tej pory został słabo udokumentowany i opisany. Pomocne drony Tradycyjne metody zawodziły, bo Rano Raraku znajduje się w kraterze wulkanicznym, który jest zbyt stromy i nierówny, aby bezpiecznie go przejść. Dlatego archeolodzy zastosowali zaawansowaną fotogrametrię. Co to znaczy? Na potrzeby stworzenia trójwymiarowego modelu wykonano kilkadziesiąt lotów dronami, które wykonały ponad 20 tysięcy zdjęć wysokiej rozdzielczości. Z pomocą specjalistycznego oprogramowa…

wielkanocna-90bb798.png
width: 1414
height: 703

Czaszka średniowiecznego rycerza zaskoczyła badaczy. Taka deformacja to prawdziwa rzadkość
type: item
date: 2025-11-27T07:03:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: czaszka
subject: rycerze
subject: średniowiecze
description: Rycerz, który żył w średniowiecznej Hiszpanii, miał czaszkę inną niż wszyscy. Jego wygląd musiał wzbudzać poruszenie nawet w tamtych czasach. Badacze nie kryją zdziwienia. Jakie sekrety ujawniła analiza jego szkieletu?
encoded: Te wyjątkowe szczątki odkryto na chrześcijańskim cmentarzu na dziedzińcu zamku Zorita de los Canes w Guadalajarze w Hiszpanii. Forteca ta była w okresie średniowiecza strategicznym miejscem, znajdującym się pod kontrolą Rycerzy Calatrava. Byli oni członkami zakonu rycersko-religijnego, stowarzyszonym z zakonem cystersów. Zaskakujące wyniki wykopalisk Na nietypowe kości archeolodzy natknęli się w trakcie sezonów wykopaliskowych prowadzonych między 2014 a 2019 rokiem. Rycerza pochowano w drewnianej trumnie. W momencie wydobycia trumna uległa już rozkładowi, zidentyfikowano jedynie kilka jej fragmentów. Antropolodzy fizyczni ocenili wiek zmarłego na 45 do 49 lat. Był to mężczyzna. Zachowała się ponad połowa kości. Uwagę badaczy od razu przykuła nietypowa czaszka. Przypadek ten hiszpańscy naukowcy opisali właśnie na łamach czasopisma „MDPI Heritage”. Oryginalny rycerz Już na pierwszy rzut oka widać było, że zmarły miał ekstremalnie wydłużoną czaszkę – 230 mm, podczas gdy średnia długość męskiej czaszki wynosi dziś około 170 mm. – Byłam bardzo zaskoczona. Nigdy wcześniej nie widziałam takiej czaszki, zwłaszcza należącej do rycerza – skomentowała dla LiveScience dr Carme Rissech, antropolożka fizyczna z Uniwersytetu Rovira i Virgili w Hiszpanii Taki kształt czaszki, wynikający z przedwczesnego zrośnięcia jej szwów, został sklasyfikowany jako ultradolichocefalia, czyli ekstremalne długogłowie. Być może wojownik cierpiał na zespół Crouzona. Jest to bardzo rzadka choroba genetyczna. Wiele wskazuje na to, że rycerz zmarł tragicznie – w czasie potyczki. Na szkielecie widać śmiertelne rany kłute w skroni i potylicy oraz uraz lewej piszczeli. Nie widać oznak gojenia, co dobitnie świadczy, że przyczyniły się do odejścia mężczyzny z tego świata. Czy była to jakaś większa bitwa? Trudno jednoznacznie wskazać. Jak wyglądał hiszpański wojownik? Dzięki szczegółowej analizie kości eksperci byli w stanie więcej powiedzieć o wyglądzie rycerza. Miał lekko wydatne czoło. Jego żuchwa była ba…

czaszka-4a3466b.jpg
width: 1575
height: 1050

Turyści walą tutaj drzwiami i oknami. Co jest w środku egipskiego giganta?
type: item
date: 2025-11-26T08:41:12.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: egipt
subject: muzeum
description: Wielkie Muzeum Egipskie cieszy się sporym zainteresowaniem polskich podróżników. Liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po 1 listopada, czyli oficjalnym otwarciu muzeum. Część z zabytków eksponowanych w tej placówce wykopali polscy archeolodzy.
encoded: Budowa Wielkiego Muzeum Egipskiego w Gizie, obok słynnych piramid, trwała 20 lat. Tyle samo co wznoszenie starożytnych piramid. Nie ma co się dziwić – to jedno z największych muzeów świata. Projekt napotkał liczne problemy, w tym brak funduszy, niepokoje społeczne, pandemię COVID-19 i wojnę w Gazie, co przyczyniło się do wieloletnich opóźnień. W końcu jednak Wielkie Muzeum Egipskie jest w pełni otwarte dla zwiedzających. Po kilkudniowej ceremonii otwarcia, która rozpoczęła się 1 listopada, do tej placówki ustawiają się tłumy chętnych. Tłumy w muzeum Rząd egipski przygotował szeroką kampanię informacyjną na temat muzeum. W efekcie wielu turystów zdecydowało się na jego zdwiedzenie. Średnio każdego dnia pojawia się około 19 tysięcy odwiedzających, ale kilka dni po otwarciu sprzedano 27 tysięcy wejściówek na jeden dzień. Władze muzeum postanowiły wprowadzić limit 20 tysięcy zwiedzających dziennie. Najlepiej zakupić bilety na oficjalnej stronie muzeum, bo w innym przypadku można „pocałować klamkę”. Polacy w Wielkim Muzeum Egipskim? Wygląda na to, że również wśród polskich podróżników można dojrzeć „efekt Wielkiego Muzeum Egipskiego”. Zgodnie z danymi Kiwi.com liczba wyszukiwań lotów do Kairu gwałtownie wzrosła tuż po oficjalnym otwarciu muzeum 1 listopada. Tylko tego dnia wyszukiwania z Polski zwiększyły się o +25,59%, a następnego dnia, 2 listopada, odnotowano kolejny wzrost o +18,42%. Loty bezpośrednie z Polski dostępne są z lotniska Chopina w Warszawie (WAW) do portu lotniczego Kair (CAI). W grudniu ceny biletów zaczynają się od około 970 PLN, przy średnim czasie lotu wynoszącym około 4 godzin. Według Kiwi.com zjawisko to przypomina międzynarodowy boom, jaki odnotowała Sycylia po premierze drugiego sezonu serialu HBO „Biały lotos”, bo turystykę napędza zarówno przemysł filmowy, ale też wydarzenia związane z szeroko pojętą kulturą – na przykład otwarcie supernowoczesnego muzeum. Polaków nie trzeba zachęcać do wyjazdu do Egiptu. W tym roku dotarło tam już około 1 mln t…

GettyImages-2244619130-2e472f5.jpg
width: 4000
height: 2667

„Stonehenge północy” – warto tu przyjechać właśnie teraz. To miejsce czekają duże zmiany
type: item
date: 2025-11-25T12:50:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: architektura
subject: neolit
subject: pradzieje
subject: szkocja
description: Z lotu ptaka wygląda jak olbrzymi celtycki krzyż. Tworzy go kilkadziesiąt smukłych kamieni. To jeden z najbardziej enigmatycznych zabytków archeologicznych Wielkiej Brytanii. Poznajcie Calanais w Szkocji. Warto odwiedzić to miejsce w najbliższym czasie, bo szykują się tam olbrzymie zmiany.
encoded: Najsłynniejszą megalityczną konstrukcją świata jest bez wątpienia Stonehenge w Wielkiej Brytanii. Ten krąg kamienny powstał około 2600–2500 lat p.n.e. W rzeczywistości zabytek ten tworzą dwa rzędy kręgów – ten bardziej wewnętrzy składa się z trylitów – w ten sposób określa się konstrukcje zbudowaną z trzech głazów: dwóch pionowych i trzeciego ułożonego poziomo. Jednak w czasach neolitu powstało zdecydowanie więcej podobnych konstrukcji. Słyną z nich wyspy brytyjskie. Jedną z najbardziej spektakularnych budowli tego typu jest, obok Stonehenge, Calanais na wyspie Lewis w Szkocji. Biletowane święte miejsce Do tej pory Calanais na wyspie Lewis na szkockich Hebrydach było dostępne dla zwiedzających nieodpłatnie. O miejsce to troszczy się od lat organizacja Historic Environment Scotland. Obok znajduje się centrum turystyczne, w którym można więcej dowiedzieć się o zabytku oraz niezbędna infrastruktura. Jednak te udogodnienia właśnie zamknięto. Trwa wielka przebudowa. A po niej wstęp do Calanais będzie biletowany. Jak wyjaśnia Historic Environment Scotland, wprowadzenie opłaty za wstęp wesprze długoterminową, zrównoważoną przyszłość zabytku, poprawi wrażenia zwiedzających i pomoże w ochronie dziedzictwa kulturowego na Hebrydach Zewnętrznych. Taką decyzję poprzedziły szerokie konsutacje społeczne wśród lokalnej ludności. Warto zaznaczyć, że wstęp na teren tego stanowiska archeologicznego po wprowadzonych zmianach będzie nadal darmowy dla miejscowych. Kiedy będzie wprowadzona opłata? Na stronie zabytku widnieje informacja o że zamknięcie centrum dla zwiedzających przewidziano do 2026 roku. Może to oznaczać, że nadal jest trochę czasu na bezpłatną wizytę. Calanais – „Stonehenge północy” Co prawda Calanais jest mniejsze od Stonehenge, to jednak robi spore wrażenie. Należy podkreślić, że powstało kilkaset lat przed brytyjskim kręgiem kamiennym, a poza tym w bardziej odosobnionym miejscu – na wyspie Lewis na północno-zachodnich krańcach Europy. Budowla powstała stopniowo: I faza…

calanais-65c3a4f.jpg
width: 5184
height: 3456

Archeolodzy odnaleźli grę planszową Majów. Była częścią podłogi jednego z domów
type: item
date: 2025-11-25T11:11:32.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: cywilizacja majów
subject: odkrycia archeologiczne
description: W Gwatemali badacze znaleźli planszę do gry w patolli, która wykonana była z setek niewielkich fragmentów ceramiki. Gra została wbudowana w posadzkę jednego z budynków w majańskim mieście Naachtun.
encoded: Chociaż gry planszowe biją obecnie rekordy popularności i przeżywają istny renesans, to ta forma rozrywki znana jest od czasów starożytnych. Człowiek bowiem od zawsze potrzebował zabawy, aby oderwać się od codziennego życia. W Egipcie powstała prawdopodobnie jedna z najstarszych gier – senet. Jej początki sięgają około 3100–3500 r. p.n.e. Alternatywnie za najstarszą grę planszową uważa się Królewską Grę z Ur. Znaleziono ją w Mezopotamii, a datowana jest na ok. 2600 rok p.n.e. Uważa się ją za pierwowzór tryktraka. Archeolodzy znaleźli grę planszową Majów Ale gry planszowe były popularne także w Ameryce Południowej wśród ludów prekolumbijskich. Potwierdza to najnowsze odkrycie w Gwatemali. Podczas badań archeologicznych w pradawnym mieście Majów Naachtun, badacze odnaleźli planszę do gry w patolli, która została wykonana z małych, czerwonych kawałków ceramiki. Zostały wbudowane w podłogę budynku mieszkalnego. Patolli to gra planszowa, która znana była na terenie niemal całej Mezoameryki. Jej zasady przypominają klasycznego „chińczyka”. Nazwa tej planszówki wywodzi się z języka nahuatl i pochodzi od słowa patoa, oznaczającego „grać”. Miała to być niezwykle popularna forma rozrywki w czasach prekolumbijskich, ale została zapomniana wraz z najazdem konkwistadorów. Gra została wbudowana w podłogę domu Najnowsze odkrycie zostało opublikowane na łamach czasopisma „Latin American Antiquity”. – Planszę z patolli odnaleźliśmy w dużym kompleksie mieszkalnym z okresu klasycznego (ok. V wieku n.e.) na stanowisku Majów w Naachtun, obecnym Petén w Gwatemali. Chociaż znane są dziesiątki patolli wyrytych na stiukowych podłogach i ławach, patolli z Naachtun zostało wykonane w wyjątkowy sposób poprzez inkrustowanie ceramiki w posadzce – mówi Julien Hiquet z Uniwersytetu Paryskiego i główny autor badania. Stworzenie tej planszy prawdopodobnie wymagało ok. 478 elementów ceramiki, głównie w kolorze czerwonym i pomarańczowym. Tablica przypominała motyw patolii, znany przede wszystkim z kul…

gra-majow-patolli-8a2c370.jpg
width: 1280
height: 844

Egipcjanie wznosili piramidy bez „kosmicznych” technologii. Badania naukowe mówią jasno
type: item
date: 2025-11-24T10:21:05.000Z
creator: Artur Białek
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: egipt
subject: historia
subject: historia egiptu
subject: piramidy
subject: Społeczeństwo
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Jak naprawdę Egipcjanie zbudowali piramidy? Teorii było wiele. Najstarsze znane nam źródła pisane dotyczące ich wznoszenia powstały ponad 2000 lat po faraonach. Na szczęście rąbka tajemnicy uchyla nam archeologia.
encoded: W tym artykule: Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Z czego zbudowane są piramidy? Na czym polegał proces budowy piramidy? Jak wtaczano bloki na górę piramidy? Dlaczego budowano piramidy? Ciekawostki o piramidach Wymieniając osiągnięcia starożytnych Egipcjan, w pierwszej kolejności należy wskazać piramidy. Dzieła dawnej architektury imponują do dziś, bo nawet z wykorzystaniem współczesnych technologii budowa takich obiektów byłaby niemałym przedsięwzięciem. W starożytności stanowiła więc wyzwanie niemal niemożliwe do zrealizowania, a jednak mieszkańcy krainy nad Nilem zdołali mu podołać. Piramidy odzwierciedlały zaawansowanie egipskiej cywilizacji, a jednocześnie napędzały jej rozwój. Nie można bowiem nie wspomnieć, że w tym czasie znacząco rozwinęła się wiedza matematyczna, powstawały traktaty medyczne, a rzeźba wkroczyła na nowy poziom. Kto naprawdę budował egipskie piramidy? Na początku wypada wyjaśnić, kim właściwie byli budowniczowie piramid. Przez długie lata panował pogląd, że do pracy przy wznoszeniu potężnych budowli angażowano niewolników – jeńców wojennych, nisko urodzonych mieszkańców Egiptu i przestępców dla których praca przy piramidach była formą kary za przewinienia. W kulturze masowej utrwalił się obraz nieszczęśników zmuszanych do katorżniczej pracy i nadzorców, którzy nie szczędzili im bata. Prawda jest jednak zupełnie inna. Budowniczowie piramid byli wolnymi ludźmi – robotnikami, którzy za swoją pracę otrzymywali godziwe wynagrodzenie. Władcy dbali o to, by ciężko pracujący mężczyźni mieli siłę do realizacji swoich zadań, toteż na plac budowy dostarczali wysokiej jakości żywność. To nie przesada. Robotnik pracujący przy piramidach jadł lepiej niż przeciętny Egipcjanin, trudniący się inną profesją. https://media.immediate.co.uk/volatile/sites/63/2024/08/piramida-cheopsa-zostanie-przeskanowana-kosmicznymi-promieniami-czy-poznamy-prawde-o-tajemniczych-komnatach11350813-4f4d97d.webpPiramidy w Gizie / fot. Ratnakorn Piyasirisorost Budowniczowie pr…

Jak-budowano-piramidy-3ec63e5.jpg
width: 4141
height: 2761

Nie został kanonizowany, ale ludzie i tak uznali go za świętego. Archeolodzy odkryli jego szczątki w krypcie
type: item
date: 2025-11-21T06:59:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: czechy
subject: kościoły
subject: krypta
description: Otwarta po 140 latach krypta w Kłodzku ukazała niezwykłe znalezisko – szczątki czeskiego arcybiskupa. Arnoszt z Pardubic, choć nie został oficjalnie świętym, był uważany za wyjątkową postać. Dlaczego chciał być pochowany właśnie w Kłodzku? Archeolodzy i historycy próbują rozwikłać tę zagadkę.
encoded: Kłodzko uznawane jest za jedno z najpiękniejszych i najstarszych miast Dolnego Śląska. Na jego historię składają się złożone dzieje nie tylko Polski, ale też Niemiec czy Czech. Znakiem rozpoznawczym miasta i jego wielką atrakcją jest górująca nad nim twierdza, położona na Wzgórzu Zamkowym. Nie powinno zatem dziwić to, że archeolodzy i historycy co i rusz napotykają w tym miejscu na ciekawe pozostałości po historii. Zagadkowa krypta Najnowsze badania dwumetrowej krypty w Kolegiacie Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny w Kłodzku nie były naukową fanaberią, ale koniecznością. Posadzka nad nimi zaczęła się zapadać, dlatego niezbędne były prace remontowe, by nie doszło do katastrofy. Rozpoczęły się badania archeologiczne. Ze strony polskiej prowadził je dr Paweł Duma z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Z Czech była też spora reprezentacja naukowa z Uniwersytetu Pardubickiego, Uniwersytetu Południowoczeskiego w Czeskich Budziejowicach oraz z Muzeum Narodowego w Pradze. Skąd taka duża liczba badaczy zza naszej południowej granicy? Otóż było wiadomo, że w krypcie spoczywają szczątki ważnej osobistości – duchownego Arnoszta z Pardubic (1297–1364), który prawdopodobnie pochodził z Kłodzka. Ten duchowny studiował na uniwersytetach w Padwie i Bolonii. Po powrocie do Czech został pierwszym arcybiskupem praskim. Odgrywał znaczącą rolę polityczną w regionie. Zgodnie z jego wolą pochowano go w Kłodzku, w ufundowanym przez niego kościele Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Szczątki w skrzynce „Kilka dni temu po odsłonięciu kamiennej płyty krypty, archeolodzy natrafili na metalową skrzynkę zachowaną wraz z oryginalnymi pieczęciami z XIX wieku. W jej wnętrzu znajdowały się ludzkie szczątki owinięte w tkaniny, prawdopodobnie jedwabne, szklany pojemnik oraz fragmenty tkanin i metalowych ozdób” – czytamy w relacji Uniwersytetu Wrocławskiego w mediach społecznościowych. Co dalej ze szczątkami? Teraz polsko-czeski zespół przeprowadzi specjalistyczne analizy – m.in. ba…

arnoszt-2166f82.jpg
width: 1688
height: 1125

Tajemnicza rzeźba kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat – czy to pierwsza „Leda”?
type: item
date: 2025-11-20T09:04:44.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: izrael
subject: odkrycia archeologiczne
subject: pradzieje
description: Na stanowisku archeologicznym w północnym Izraelu naukowcy odkryli maleńką figurę przedstawiającą kobietę z ptakiem na plecach. Badacze twierdzą, że to prawdopodobnie jeden z najstarszych dowodów przedstawiających pradawny system wierzeń.
encoded: Leda z łabędziem to jeden z popularniejszych motywów w sztuce. Dzieła te znane są jeszcze z czasów antycznej Grecji np. w postaci rzeźb, mozaik lub fresków. Przedstawiają córkę Testiosa i Leukipe, żony króla Sparty Tyndareosa. Według legendy zakochał się w niej sam Zeus, który, by zdobyć jej serce, zamienił się w łabędzia, aby uwieść ją swym pięknem. Owocem tej miłości były cztery jaja, z których na świat przyszło czworo dzieci: Kastor, Polluks, Helena i Klitajmestra. Figurka kobiety z gęsią sprzed 12 tys. lat To jednak tylko jeden z wielu motywów, które przedstawiają kobietę ze zwierzęciem. Znane są przecież także inne przedstawienia, nie mówiąc o najpopularniejszym, czyli Ewie wraz z wężem czy bogini Isztar, która często występowała razem z lwem. Wizerunki te najczęściej miały odniesienie do sfery sacrum i każdy z nich reprezentował inne wierzenia, tradycje, czy przesądy, w zależności od kultur i cywilizacji, w których powstawały. Teraz archeolodzy w Izraelu odkryli kolejne dzieło, które może przedstawiać animistyczny kult. Na stanowisku Nahal Ein Gev II, które znajduje się ok. 2 kilometrów na wschód od Jeziora Galilejskiego na północy kraju, badacze odnaleźli małą figurkę kobiety z ptakiem na plecach. Naukowcy twierdzą, że nie jest to jednak łabędź, lecz gęś. I jest to akt intymnej interakcji. Rzadki dowód animistycznych wierzeń „Paleolityczne przedstawienia interakcji między ludźmi a zwierzętami są rzadkie, a w kontekstach górnego paleolitu odnotowano jedynie kilka malowanych lub rytych przykładów, głównie z Europy” – napisali w badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „PNAS”. „Takie sceny, przedstawiające rzeczywiste lub wyobrażone interakcje, mają ogromne znaczenie dla zrozumienia dawnych wierzeń, począwszy od sposobu, w jaki ludzie postrzegali swoją relację ze środowiskiem i istotami nieludzkimi” – dodają badacze. Figurkę wykonano z wypalanej gliny między 15 a 11,5 tysiąca lat temu. Badacze twierdzą, że jej autorem był ktoś należący do kultury…

kobieta-z-gesia-a331835.jpg
width: 2120
height: 1887

Archeolodzy na tropie starożytnych zapachów. Tak pachniała Arabia 2 tysiące lat temu
type: item
date: 2025-11-19T07:01:07.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: arabia saudyjska
subject: archeologia
subject: półwysep arabski
subject: zapach
description: W suchych krajobrazach starożytnej Arabii powietrze było często wypełnione bogatym, intensywnym zapachem różnych substancji aromatycznych. Z nowych badań wynika, że kadzidła były używane nie tylko w świątyniach, ale także w domach mieszkalnych ponad 2 tysiące lat temu.
encoded: Półwysep Arabski i generalnie świat arabski często kojarzony jest z gwarnymi targami, na których można zakupić przeróżne aromatyczne przyprawy, ale też substancje zapachowe, w tym kadzidła. Ale od kiedy w tym rejonie świata zaczęto stosować różnorakie wonności? Czy stosując metody archeologiczne jesteśmy w stanie się tego dowiedzieć? Okazuje się, że odpowiedź na to pytanie – przynajmniej częściowo – jest twierdząca. Wyniki różnych analiz na ten temat ukazały się właśnie w tomie „Scents of Arabia: Interdisciplinary Approaches to Ancient Olfactory Worlds”. Węszący archeolodzy na tropie Archeolodzy przeanalizowali dane dotyczące wonności z kilku stanowisk archeologicznych na Półwyspie Arabskim, głównie z Arabii Saudyjskiej, ale też z Omanu czy Zjednoczonych Emiratów Arabskich. W tych czasach do takich badań nie wystarczy jednak tylko sprawny nos. Naukowcy użyli zaawansowanych metod: profilowanie metaboliczne – to archeologia biomolekularna. Pomaga ono identyfikować małe cząsteczki, które są unikatowymi biomarkerami dla określonych roślin, takich jak żywice; chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas – jest to kluczowa technika chemiczna używana do analizy. Umożliwia rozpoznanie substancji organicznych poprzez ich rozdzielenie i identyfikację na podstawie masy cząsteczkowej; wysokosprawna chromatografia cieczowa sprzężona z tandemową spektrometrią mas – to kolejna zaawansowana technika biomolekularna. Jest ona bardzo czuła, co pozwala wykryć małe ilości związków, takich jak kwasy bosweliowe (markery kadzidła olibanowego) w próbkach archeologicznych. Co epoka, to inny zapach Interesujących wyników dostarczyły badania z Oazy Taymāʾ (północno-zachodnia Arabia Saudyjska). Analiza pozostałości kadzideł wykazała, że rodzaje używanych żywic zmieniały się w czasie. Najpierw w środkowej epoce brązu palono żywice iglaste, np. sosny. Potem, we wczesnej epoce żelaza, pojawiła się żywica z drzew typu Pistacia. A od drugiej połowy I tysiąclecia p.n.e. dominowało olibanum (ż…

shutterstock2670057023-5e8d8f9.jpg
width: 7360
height: 4912

Zamiast podpisu – znak liścia lub krzyża. Tak wyglądał „branding” w starożytnym Rzymie
type: item
date: 2025-11-15T14:13:44.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: starożytny rzym
subject: zabytki
description: Ażurowe symbole w kształcie diamentów, liści i krzyży wykonane na rzymskich naczyniach sprzed dwóch tysięcy lat – to nie estetyczny element zdobienia, ale „branding” starożytnych artystów. Były to sygnatury rzemieślników tworzących najbardziej ekskluzywne produkty imperium – wynika z najnowszych badań.
encoded: To ustalenie było możliwe bez korzystania z zaawansowanych technologii, ale dzięki… ciekawości. Prof. Hallie Meredith z Uniwersytetu Stanowego Waszyngtonu w USA analizowała kolekcję rzymskich naczyń zwanych diatreta przechowywanych w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Są to luksusowe szklane naczynie późnorzymskie, zdobione w wyszukany sposób – wykańczane poprzez nałożenie ażurowej siatki szklanej. Do intrygujące ustalenia doszło, gdy badaczka postanowiła odwrócić jedno z nich i na spodzie jednego z nich dostrzegła znaki. „Podpisy” starożytnych warsztatów? Diatreta to delikatne dzieła sztuki wykonywanego z pojedynczego bloku szkła między 300 a 500 rokiem n.e. Są przedmiotem analiz od wielu lat ze względu na ich estetyczność. Jednak niewielu archeologów przyglądało się symbolom na odwrocie tych zabytków. A tam znajdują się abstrakcyjne ażurowe symbole, takie jak diamenty, liście czy krzyże. Są wyryte obok inskrypcji życzącej właścicielowi długiego życia. Zdaniem prof. Meredith są to tak naprawdę znaki rzemieślników – sygnatury warsztatów, które rzeźbiły szkło. Zatem symbole te miały wskazywać na konkretne warsztaty. Nie były to „osobiste autografy”, lecz starożytny odpowiednik brandu lub „logotyp” warsztatu. – Ponieważ jestem wyszkolona jako rzemieślniczka, ciągle miałam ochotę odwracać przedmioty na drugą stronę – powiedziała prof. Meredith, która zaczęła dmuchać szkło na studiach licencjackich i kontynuuje tę praktykę do dziś. Tak zaczęła się jej przygoda z nową interpretacją symboli. Starożytny branding? Skąd przekonanie, że te pięknie wykonane symbole nie miały po prostu ładnie wyglądać? Wskazuje na to ich lokalizacja – spód naczynia. Jest to logiczne miejsce dla celowego oznaczenia twórcy. Badaczka prześledziła te same symbole na innych rzeźbionych naczyniach. Świadczy to – w jej ocenie – o istnieniu wizualnego języka wspólnego dla szklarzy w okresie od IV do VI wieku n.e.. Jak tłumaczy prof. Meredith, wykonanie tak wysublimowanego naczynia wymagało skoor…

nacynie-0196b02.jpg
width: 1688
height: 1125

Miejsce koronacji pierwszych królów Cudem Polski 2025. To perła Wielkopolski i symbol historii naszego kraju
type: item
date: 2025-11-15T11:16:38.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: archeologia
subject: cuda polski
subject: gniezno
subject: historia polski
subject: wielkopolska
description: Wzgórze Lecha w Gnieźnie głosami czytelników „National Geographic Traveler” zostało w Wielkopolsce wybrane Cudem Polski 2025. Prestiżowa nagroda potwierdza wyjątkowe znaczenie miejsca, które jest kolebką polskiej państwowości. Niesie ze sobą tysiącletnią historię kraju nad Wisłą.
encoded: W plebiscycie „Cuda Polski” rokrocznie wybieramy najciekawsze, chociaż niekiedy nieodkryte przez wielu turystów miejsca naszego kraju. Prestiżową nagrodę w Wielkopolsce otrzymało Wzgórze Lecha w Gnieźnie, które mogło poszczycić się największą ilością głosów. To miejsce koronacji polskich królów i dawna siedziba Mieszka I, w której wciąż znajdujemy skarby sprzed 1000 lat. Gniezno świadkiem początków Polski Wzgórze Lecha jest jednym z najważniejszych miejsc dla tożsamości narodowej Polaków. Według legendy to właśnie tutaj Lech, legendarny protoplasta Polaków, miał założyć swoje gniazdo, od którego wywodzi się nazwa miasta – Gniezno. Już w X wieku na wzgórzu istniał potężny gród, jeden z najważniejszych w państwie Polan, będący siedzibą pierwszy władców: Mieszka I i Bolesława Chrobrego. Wzgórze było świadkiem koronacji Bolesława na króla w 1025 roku (i kolejnych czterech pierwszych polskich władców), a także wcześniejszego Zjazdu Gnieźnieńskiego w 1000 roku, kiedy to niemiecki cesarz Otton III spotkał się z polskim księciem, uznając jego suwerenność. To tu przywieziono relikwie św. Wojciecha, które w średniowieczu przyciągały pielgrzymów-turystów z całej Europy. Unikatowe zabytki: Katedra Gnieźnieńska i Drzwi Gnieźnieńskie Głównym elementem Wzgórza Lecha jest gotycka Archikatedra Gnieźnieńska. To właśnie w tym miejscu – chociaż wtedy mogło wyglądać trochę inaczej – Bolesław Chrobry wcisnął sobie na głowę 2-kilogramową, szczerozłotą, wykładaną rubinami, szmaragdami i perłami koronę. W budynku warto zwrócić uwagę na Drzwi Gnieźnieńskie: romańskie, brązowe drzwi z XII wieku, na których przedstawiono sceny z życia św. Wojciecha. Uznawane są za unikat w skali Europy i bezcenny zabytek polskiej sztuki średniowiecznej. W katedrze można także zwiedzać podziemia, w których archeolodzy odkryli pozostałości wcześniejszych świątyń oraz nekropolię władców piastowskich. Dla zainteresowanych historią dostępny jest także skarbiec oraz muzeum. Historia Piastów pisze się na naszych ocza…

projekt-6-42e4627.jpg
width: 3240
height: 2160

Ornamenty na odnalezionej w Palestynie czarze przedstawiają najwcześniejsze mity o powstaniu Ziemi
type: item
date: 2025-11-14T14:26:05.000Z
creator: Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka
subject: Historia
subject: archeologia
subject: palestyna
subject: religie
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Odnaleziona w skalnym grobowcu czara z ˁAin Samiya jest tak mała, że mieści się w dłoni. Mimo to zawiera w sobie cały kosmos. A przynajmniej wersję jego powstania powszechną na starożytnym Bliskim Wschodzie.
encoded: W 1970 roku w zapieczętowanym, skalnym grobie z epoki środkowego brązu (ok. 2650–1950 p.n.e.) znajdującym się w pobliżu palestyńskiej miejscowości Kafr Malik na Zachodnim Brzegu, odnaleziono niewielkie srebrne naczynie. Czara została ozdobiona motywami fauny i flory. Można na niej rozróżnić chimerę, węże, elementy roślinne oraz promienisty dysk. – Przez dziesięciolecia wielu badaczy łączyło te przedstawienia z Enūma Eliš, babilońskim eposem o stworzeniu świata. Ta interpretacja okazała się jednak zbyt późna i zbyt uproszczona. Naszym zdaniem czara ukazuje powstanie kosmicznego porządku – przede wszystkim narodziny Słońca i jego codzienną podróż. Zostało to przedstawione za pomocą języka wizualnego, który rozprzestrzenił się szeroko na starożytnym Bliskim Wschodzie – twierdzi Eberhard Zangger w artykule opublikowanym na łamach czasopisma „The Ancient Near East Today”. Co znajdowało się w grobie? Zangerr jest absolwentem Uniwersytetu Harvarda. Pracę doktorską obronił na Uniwersytecie Stanforda. Stał się znany w dużej mierze poprzez wygłaszanie kontrowersyjnych teorii na temat historii epoki brązu we wschodnim regionie Morza Śródziemnego. Jego hipotezy dotyczące Troi i Atlantydy spotkały się z szerokim sceptycyzmem wśród współpracowników, podobnie jak niektóre z jego hipotez dotyczących Luwijczyków. Opisywana czara została odkryta w jednym z wielu wykutych w skałach grobowców, ciągnących się wzdłuż Wadi Samiya na północny wschód od Ramallah. Leżała w zamkniętej komorze wraz z szesnastoma naczyniami ceramicznymi, trzema lampami, drewnianym drzewcem włóczni, grotem strzały i bursztynowymi paciorkami. Jak na epokę brązu jest to wyjątkowo bogate wyposażenie. Stworzyciel Nieba i Ziemi Samo naczynie zostało wykonane z cienkiej srebrnej blachy. Mierzy około 8,2 cm wysokości, a jego krawędź liczy około 25 cm obwodu. U podstawy naczynia biegnie pas zygzaków i fryz jodełkowy. Powyżej znajduje się pas narracyjny podzielony na dwie wyważone sceny. – Po prawej stronie dwie antropom…

kielichAinSamia1-389a218.jpg
width: 1575
height: 1050