National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2026-02-05T13:31:09.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: „Zapach z zaświatów” naprawdę istnieje. Naukowcy odtworzyli aromat starożytnego Egiptu
items: Płynne złoto Italii. Poznajcie nieznaną historię antycznej oliwy
items: 4600 lat czy więcej? Izotopy węgla kontra mity o Wielkiej Piramidzie w Gizie
items: Co bolało kapłanów egipskich? Nowoczesna technologia dała odpowiedź
items: Inkaskie mumie dzieci przebadano w klinice. Odkryto brutalną historię rytuału
items: Słowianie kontra wikingowie. Jakie relacje łączyły ich we wczesnym średniowieczu? – nowy podcast
items: Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
items: Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”
items: Archeolodzy odkryli starożytną kultową dzielnicę miasta Nida. Skrywa się pod współczesną metropolią
items: Wielka Lechia w naszym podcaście. Imperium zrodzone z wyobraźni do dziś rozpala emocje
items: Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naukowe rozumienie Biblii
items: Rysunki i wyznania miłosne na ścianach. Sensacyjne odkrycie w Pompejach
items: Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
items: Porównują to znalezisko do odkrycia grobowca Tutanchamona. Chodzi o dzieło słynnego Witruwiusza
items: Ludzie łowili rekiny już 7000 lat temu. Dowód znaleziono na… pustyni
items: Czy pod Szczecinem odkryto pradziejowe „protomiasto”? Naukowcy mówią „sprawdzam”
items: Skąd naprawdę wzięli się Słowianie? – rozmawiamy z Agnieszką Krzemińską, dziennikarką „Polityki”
items: „To może być najstarszy meczet w Afryce”. Polacy odkrywają w Etiopii zaginione dziedzictwo islamu
items: Słynny „człowiek lodu” był nosicielem groźnego wirusa. Jego mumię odkryto w Alpach
items: Czy Homo habilis jest naszym przodkiem? Pojawiły się wątpliwości
items: Tu pochowano zmarłych na „czarną śmierć”. Archeolodzy odkryli to miejsce bez wykopalisk
items: W cieniu marmurów i mozaik kryło się niebezpieczeństwo. Oto mroczna strona życia w Pompejach
items: „Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
items: Naukowcy znaleźli najstarsze ślady wielorybnictwa. Miejsce nie jest oczywiste
items: Nie żyje autor bestsellerów o „starożytnych astronautach” Erich von Däniken. „Na wykopaliskach nie znalazłem działek laserowych”

„Zapach z zaświatów” naprawdę istnieje. Naukowcy odtworzyli aromat starożytnego Egiptu
type: item
date: 2026-02-05T13:30:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: muzeum
subject: starożytny egipt
subject: zapach
description: Zapach zaświatów w starożytnym Egipcie miał prowadzić zmarłych ku życiu po śmierci. Naukowcy właśnie go odtworzyli. Projekt połączył archeologów, chemików i perfumiarkę. Aromat stał się narzędziem opowiadania historii i wzbudził sporo emocji.
encoded: Na przestrzeni ostatnich dekad zarówno archeologia, jak i muzealnictwo przeszły poważne zmiany. Spektrum metod badawczych znacząco wzrosło, coraz częściej badacze sięgają po cyfrowe narzędzia. Jeśli chodzi o muzea, to ekspozycje stały się bardziej angażujące i multimedialne. Archeolożka Barbara Huber z Instytutu Geonauki Maxa Plancka postanowiła połączyć dwa światy: archeologii i muzealnictwa. Wspólnie z zespołem postanowiła wyekstrahować jeden z zapachów znanych w starożytnym Egipcie. Tak pachniała śmierć w Egipcie Eksperci pobrali próbki z pozostałości substancji organicznych, które przetrwały wewnątrz dwóch egipskich urn kanopskich sprzed 3500 lat. To w tych naczyniach znajdowały się organy wewnętrzne zmumifikowanej kobiety. Była nią Senetnay, wysoko urodzona osoba, która pełniła funkcję mamki faraona Amenhotepa II. Te naczynia pochodzą z grobowca KV 42 w Dolinie Królów. Zabytki te znajdują się obecnie Muzeum Augusta Kestnera w Hanowerze. Naukowcy zbadali resztki substancji, która konserwowała organy. Dzięki czułym metodom analitycznym, w tym chromatografii gazowej sprzężonej z olfaktometrią udało się zidentyfikować konkretne składniki aromatyczne, takie jak żywice, wosk pszczeli i oleje roślinne. Składniki te nie były przypadkowe, lecz stanowiły część wyrafinowanego „przepisu” na balsamowanie. Wykrycie tych substancji potwierdziło, że mumifikacja była procesem niezwykle zaawansowanym pod względem chemicznym. Zaświatowy „perfum” Sama identyfikacja składników to jednak tylko połowa sukcesu. Największym wyzwaniem było przekształcenie suchych danych z komputera w doświadczenie zmysłowe. Do projektu zaproszono profesjonalną perfumiarkę, Carole Calvez, która pracowała ramię w ramię z chemikami i archeologami. Calvez nie dokonała prostej replikacji, ponieważ współczesne składniki różnią się od tych sprzed tysięcy lat. Jej praca była raczej artystyczną i naukową interpretacją, która miała oddać ducha oryginalnego zapachu. – Dane biomolekularne dostarczają istotnych wska…

shutterstock2465753041-5cda9d3.jpg
width: 4032
height: 3024

Płynne złoto Italii. Poznajcie nieznaną historię antycznej oliwy
type: item
date: 2026-02-05T11:20:55.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: oliwa
subject: oliwki
subject: starożytny rzym
subject: włochy
description: Historia oliwy z oliwek w Italii okazuje się znacznie starsza, niż sądzono. Naukowcy przez dekady twierdzili, że była ona importowana z innych regionów basenu Morza Śródziemnego. Nowe analizy archeologiczne pokazują jednak, że Italia rozwijała własne tradycje uprawy i produkcji. I to na długo przed narodzinami imperium.
encoded: Oliwa była dla starożytnych tym, czym dla nas jest dzisiaj ropa naftowa i elektryczność w jednym. Służyła jako główne paliwo do lamp, ważny lek, kosmetyk oraz podstawowy składnik diety. Przez długi czas historycy uważali, że starożytna Italia nie radziła sobie z produkcją własną. Sądzono, że większość zapasów sprowadzano z Hiszpanii lub Afryki Północnej. Najnowsze badania naukowe całkowicie zmieniają ten obraz. Kierował nimi dr Emlyn Dodd z University of London School of Advanced Study w Wielkiej Brytanii. Opisano je na łamach „American Journal of Archaeology”. Wiele metod, jeden wynik Naukowcy dokonali kompleksowego przeglądu i ponownej oceny dowodów dotyczących uprawy oliwek oraz produkcji oliwy w całej Italii. Badaniami objęli okres od pradziejów (neolitu i epoki brązu) aż po czasy rzymskie, co pozwoliło uchwycić długofalowe trendy. Wykorzystano nowoczesne techniki, takie jak palinologia (badanie pyłków) oraz analiza zwęglonych pestek i drewna. W ten sposób tropiono obecność drzew oliwnych w starożytnym krajobrazie. Poza tym zastosowano analizę pozostałości organicznych na naczyniach, co pozwoliło wykryć ślady kwasów tłuszczowych oliwy. Badacze ponownie przyjrzeli się pozostałościom tłoczni oraz systemów basenów do separacji oliwy. Spektrum zastosowanych metod robi wrażenie. A celem była weryfikacja tego, czy uprawa oliwek faktycznie dotarła do Italii dopiero dzięki Grekom i Fenicjanom, jak wcześniej sądzono. Badanie objęło nie tylko południe kraju, ale całą linię brzegową i wnętrze Półwyspu Apenińskiego, w tym Sycylię i Sardynię Italska oliwa od tysiącleci Do tej pory dominowało przekonanie, że intensywna uprawa oliwek i produkcja oleju w Italii rozpoczęły się dopiero w I tysiącleciu p.n.e. pod wpływem kontaktów kolonizatorów. Historycy uważali Italię za region głównie importujący oliwę, a lokalną produkcję na dużą skalę przypisywano niemal wyłącznie południowej części półwyspu,. Dane paleośrodowiskowe wykazały, że dzikie oliwki rosły w Italii już w plejstocenie…

oliwa-caf02d3.jpg
width: 5616
height: 3744

4600 lat czy więcej? Izotopy węgla kontra mity o Wielkiej Piramidzie w Gizie
type: item
date: 2026-02-05T08:51:52.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: piramidy
subject: starożytność
subject: starożytny egipt
description: Wielka Piramida w Gizie od wieków rozpala wyobraźnię, ale jej dokładny wiek długo pozostawał w sferze domysłów. Zamiast ufać legendom i amatorom, współcześni naukowcy stosują precyzyjne metody fizykochemiczne. Kluczowa do poznania prawdy była… zawartość pudełka po cygarach.
encoded: Egiptolodzy ustalali daty powstania piramid na podstawie list królów i inskrypcji. Przyjmowano, że faraon Cheops (Chufu) panował około 2600 lat p.n.e. Te obliczenia zabrały badaczom trochę czasu, bo starożytni Egipcjanie nie znali kalendarza liczonego od jednego punktu w historii. Mierzyli czas latami panowania władców i regularnymi spisami bydła. Można to porównać do liczenia czasu kolejnymi kadencjami współczesnych prezydentów. Namacalne i fizyczne dowody na wiek piramidy Cheopsa Przez lata brakowało nam jednak bezpośrednich dokumentów z samego placu budowy. Sytuacja zmieniła się drastycznie w 2011 roku w Wadi al-Dzarf nad Morzem Czerwonym. Archeolodzy odkryli tam najstarsze papirusy świata, w tym dziennik nadzorcy o imieniu Merer. Opisał on transport bloków wapienia z kamieniołomów w Tura do „stawu Cheopsa” pod samą piramidę. Merer wspomniał o trzynastym spisie bydła za Cheopsa. Dzięki temu wiemy, że budowa trwała blisko trzy dekady i zakończyła się pod koniec panowania tego władcy. Śledztwo dotyczące zaprawy. Metoda radiowęglowa C14 Jak sprawdzić wiek kamiennej konstrukcji sprzed tysiącleci, jakimi są piramidy? W ich ścianach jest sporo materii organicznej, a tą można przebadać metodą radiowęglową i uzyskać przybliżony wiek obiektu. Naukowcy wykorzystali „brudy” pozostawione w zaprawie murarskiej. W tej twardej masie spajającej bloki przypadkowo zachowały się fragmenty węgla drzewnego i drewna. Były to resztki z ognisk służących do wyprażania gipsu. W 1984 roku przeprowadzono pierwsze duże badania metodą C14, mierząc rozpad izotopu węgla. Co ciekawe, projekt sfinansowała fundacja mistyka Edgara Cayce’a, który wierzył, że piramida ma ponad 12 tysięcy lat. Wyniki badania z 1984 roku były sensacyjne, ale nie po myśli amatorów archeologii. Z odczytów wynikało, że piramida może być starsza o około 370 lata, niż sądzili historycy, ale wciąż miała tysiące lat mniej niż w teoriach alternatywnych. Drugie badanie z 1995 roku, oparte na około 50 próbkach, również „postarzy…

chufu-2d54453.jpg
width: 5472
height: 3648

Co bolało kapłanów egipskich? Nowoczesna technologia dała odpowiedź
type: item
date: 2026-02-04T12:46:47.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: mumia
subject: starożytny egipt
description: Uciążliwy ból pleców i zębów towarzyszył pod koniec życia dwóm egipskim kapłanom, który żyli dwa tysiące lat temu nad Nilem. Dzięki technologii skanowania 3D naukowcy zajrzeli do środka ich mumii bez naruszania kruchych szczątków. Wśród bandaży wykryto też… rybę.
encoded: Bohaterami tego niezwykłego badania są kapłani egipscy Nes-Min oraz Nes-Hor. Pierwszy z nich żył około 330 roku p.n.e. Drugi sprawował swoje funkcje około 190 roku p.n.e. Przez wieki ich ciała spoczywały w sarkofagach, z których każdy ważył około 90 kilogramów. Teraz obie mumie trafiły do California Science Center w USA na wyjątkową wystawę. Zanim jednak publiczność mogła je zobaczyć, odwiedziły pracownię radiologiczną. Naukowcy chcieli dowiedzieć się, jak żyli ci ludzie i co doprowadziło do ich śmierci. Mumia u lekarza W badaniu wykorzystano potężny, 320-rzędowy skaner CT. To urządzenie działa jak superczuły aparat fotograficzny. Robi ono tysiące zdjęć przekrojowych przez całe ciało. Komputer składa je potem w jeden precyzyjny model cyfrowy 3D. Ta nowoczesna technologia jest znacznie dokładniejsza niż ta używana jeszcze dekadę temu. Dzięki niej badacze mogli zobaczyć detale twarzy, takie jak powieki i dolne wargi. – Mumie od dawna stanowią tajemnicę. Zajrzenie pod powierzchnię i odkrycie konkretnych doświadczeń życiowych poszczególnych osób jest niezwykle ekscytujące – powiedziała dr Diane Perlov, antropolog z California Science Center. – Ta nowoczesna technologia naukowa oferuje nam potężne okno na świat starożytnych ludzi i minionych cywilizacji, które w przeciwnym razie mogłyby zostać utracone – dodała. Bóle pleców i starożytne ubytki Wyniki badania przyniosły fascynujące odkrycia. Okazało się, że Nes-Min prawdopodobnie cierpiał na silne bóle pleców. Jego kręgosłup wykazał zapadnięcie kręgu lędźwiowego. To efekt naturalnego starzenia się i zwykłego zużycia organizmu pod wpływem czasu. Takie same problemy mają dziś miliony ludzi na całym świecie. W jego sarkofagu skaner wykrył też figurki ukazujące święte żuki skarabeusze oraz rybę. Nes-Hor miał natomiast poważne kłopoty z uzębieniem. Skan wykazał również, że jego staw biodrowy był w bardzo złym stanie. Cyfrowa analiza kości pozwoliła ustalić, że w chwili śmierci Nes-Hor był starszy od Nes-Mina. Drukowanie kości …

mummy-22cfa36.png
width: 1575
height: 1050

Inkaskie mumie dzieci przebadano w klinice. Odkryto brutalną historię rytuału
type: item
date: 2026-02-03T09:16:15.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dzieci
subject: inkowie
subject: mumia
subject: peru
subject: religie
subject: wulkany
description: Zamrożone inkaskie mumie dzieci od lat fascynują naukowców, ale dopiero teraz udało się zajrzeć do ich wnętrza bez naruszania ciał. Zespół kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego wykorzystał tomografię komputerową. Wyniki badań podważają niektóre dotychczasowe wyobrażenia o enigmatycznym religijnym rytuale capacocha.
encoded: Spis treści: Pierwszy taki przypadek Wymuszona mumifikacja? Cios w głowę i walka z chorobami Z zamrażalnika do… kliniki Czym był rytuał capacocha? Najnowszy artykuł opublikowany w „Journal of Archaeological Science: Reports” przedstawia przełomowe wyniki badań czterech zamarzniętych mumii dzieci odkrytych na wulkanach Ampato i Sara Sara w Peru. Zespół naukowców, kierowany przez dr Dagmarę Sochę z Uniwersytetu Warszawskiego po raz pierwszy zastosował tomografię komputerową (CT), by nieinwazyjnie zbadać ofiary inkaskiego rytuału capacocha. Pierwszy taki przypadek Najbardziej sensacyjne okazało się ustalenie dotyczące mumii określanej „Ampato 4”. Tomograf dał wgląd w jej wnętrzności. Okazało się, że brakowało części kości, a te, które zostały, były przemieszczone. Zamiast organów wewnętrznych, w jamie brzusznej znajdowały się kamienie oraz fragmenty tkanin. Takie działania świadczą o tym, że była to celowa mumifikacja. To pierwszy znany przypadek celowej mumifikacji ofiary capacocha. Wymuszona mumifikacja? Dlaczego Inkowie wykonali mumifikację? Naukowcy przypuszczają, że dziewczynka zginęła w innym miejscu i została pochowana, a jej ciało po jakimś czasie zostało odkopane i spreparowane, by mogło przetrwać długą podróż. Mogło to mieć związek z przesiedleniami grup etnicznych. Przesiedleńcy zabierali ze sobą mumie przodków, by oswoić nowy, obcy krajobraz. „Ampato 4” mogła pełnić podobną rolę – stała się wiecznym strażnikiem góry i symbolem pamięci wspólnoty. Cios w głowę i walka z chorobami Wyniki badań pozostałych mumii są również wstrząsające i pokazują brutalną stronę rytuału. Wszystkie badane dzieci zginęły w wyniku silnego uderzenia w głowę. U ośmioletniej dziewczynki tomograf wykazał krwiak śródmózgowy. Z kolei słynna „Dama z Ampato”, o której rekonstrukcji twarzy pisaliśmy jakiś czas temu, miała liczne obrażenia czaszki, klatki piersiowej i miednicy. Te urazy powstały w chwili śmierci, co sugeruje rytualną przemoc. Badania wykazały jednak coś jeszcze: ofiary nie …

mumia-57851e9.jpg
width: 1575
height: 1050

Słowianie kontra wikingowie. Jakie relacje łączyły ich we wczesnym średniowieczu? – nowy podcast
type: item
date: 2026-02-02T12:13:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: słowianie
subject: średniowiecze
subject: wikingowie
description: W Skandynawii znajdowane są słowiańskie naczynia ceramiczne, biżuteria, a nawet pozostałości po konstrukcjach, które mają ponad 1000 lat. Czy to oznacza, że nasi przodkowie przyczynili się do powstania pierwszych skandynawskich królestw? O relacjach wikińsko-słowiańskich rozmawiamy w nowym podcaście National Geographic Polska z dr. Jakubem Jagodzińskim.
encoded: To już czwarty odcinek cyklu „Wszystkie Tajemnice Słowian”. Tym razem skupiamy się na kontaktach Słowian z wikingami, do których dochodziło ponad 1000 lat temu. Do tej pory dominowała w przestrzeni publicznej narracja, wedle której to Słowian mieli zdominować przybysze z północy. A Mieszko I miał być wikingiem. Rozmowa z dr. Jakubem Jagodzińskim Nasz kolejny gość, dr Jakub Jagodziński, jest doktorem nauk humanistycznych w zakresie archeologii, a także etnologiem i antropologiem kultury, pracownikiem Działu Naukowego w Muzeum Archeologiczno-Historycznym w Elblągu. Jest też autorem artykułów naukowych i popularnonaukowych oraz książki „Goście, kupcy, osadnicy. Kontakty Słowian Zachodnich i Skandynawów w epoce wikingów”. Zaginione emporium Truso W tym odcinki rozmawiamy między innymi o jedynym na ziemiach polskich wikińskim emporium Truso, które odkryto niedaleko Elbląga 40 lat temu. Miejsce to zostało założone przez Skandynawów i istniało od VIII do schyłku X wieku. Wiedza o istnieniu Truso pochodzi tylko z jednego źródła pisanego – relacji anglosaskiego podróżnika Wulfstana. Głównymi towarami handlowymi był tam bursztyn oraz prawdopodobnie niewolnicy, co potwierdzają znaleziska kajdan i arabskich monet. Osada miała charakter nieagrarny i składała się z trzech części: strefy portowej, centralnej oraz peryferyjnej. – Ta osada była na wskroś skandynawska. Ona była przez Skandynawów założona, kontrolowana, łączyła szlaki handlowe – opowiada dr Jagodziński. Czy Mieszko I był wikingiem? Dr Jakub Jagodziński kategorycznie stwierdza na podstawie źródeł, że Mieszko I nie był wikingiem. Nie istnieją żadne przesłanki historyczne ani archeologiczne, które wskazywałyby na skandynawskie korzenie pierwszych Piastów – przekonuje badacz. Z podcastu dowiemy się, że koncepcja ta zrodziła się w nauce kilkaset lat temu, gdy polscy uczeni zaczęli zastanawiać się nad początkami państwa. Słowianie w Skandynawii Ten temat prawie nie istnieje w szerszej debacie. Mowa o obecności Słowian w Ska…

Image-4-46b9a94.jpg
width: 1500
height: 1000

Tajemnica zapisana na kamieniu. Niezwykłe odkrycie w południowej Afryce
type: item
date: 2026-02-01T13:32:19.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: malowidła naskalne
subject: sztuka
description: Nowe badania południowoafrykańskiej sztuki naskalnej ludu San pokazują, że nie były to tylko zwykłe obrazy, lecz zapis skomplikowanych rytuałów i życia społecznego.
encoded: San, zwani kiedyś także Buszmenami, to jeden z najstarszych ludów świata. Obecnie szacuje się, że żyje ich ok. 82 tys. osób i zamieszkują tereny Kalahari i regiony sąsiednie w Namibii, RPA, Angoli, Zimbabwe i Botswanie. Jeszcze 300–400 lat temu zamieszkiwali niemal całą Południową Afrykę, ale zostali wyparci przez Burów i ludy Bantu. Tradycyjnie byli łowcami-zbieraczami i żyli w niewielkich, egalitarnych społecznościach. Tajemnicze malowidła naskalne ludu San Posługują się językami z grupy khoisan, które wyróżnia charakterystyczne mlaskanie. Co ciekawe, jest to społeczność bardzo egalitarna z silną rolą kobiet. Wśród San mają wysoki status i są niezwykle szanowane. Często bywają przywódcami swoich rodzinnych grup. Władza Buszmenów jest dziedziczna, ale bardzo ograniczona. Ludzie San podejmują ważne decyzje na podstawie konsensusu, w którym kobiety mają równe prawa głosu. San jednak słyną przede wszystkim ze swojej niezwykle misternej sztuki naskalnej. Malowidła przedstawiają najczęściej zwierzęta i ludzi, a także polowania, tańce i rytuały szamańskie. W najnowszym badaniu, które zostało opublikowane na łamach czasopisma „Telestes”, dr Joshua Kumbani i dr Margarita Díaz-Andreu przeprowadzili nową analizę poszczególnych scen tanecznych przedstawionych w różnych malowidłach naskalnych. – Nasze badania wynikały z faktu, że chociaż sceny taneczne w Afryce Południowej zostały odnotowane w kilku publikacjach, nie zostały one systematycznie zbadane ani z perspektywy archeologii, ani ikonografii – wyjaśnia dr Kumbani. A te obrazy naskalne mogą być najlepszym źródłem wiedzy o tradycjach i rytuałach tej pradawnej kultury. Rytualne tańce i formy transu Jednym z najczęstszych motywów malowideł są różne formy tańca, przede wszystkim rytualnego czy inicjacyjnego obydwu płci. Do tej pory niewiele wiadomo było o tym, co dokładnie oznaczają poszczególne formy tej aktywności. – Chcieliśmy poszerzyć metodologię analizy scen tanecznych w południowoafrykańskiej sztuce naskalnej. Staraliś…

sztuka-san-37a97c0.jpg
width: 1280
height: 705

Fińscy łowcy i zbieracze pozyskiwali czerwony barwnik z odległości setek kilometrów. To był ich „szlak bursztynowy”
type: item
date: 2026-01-31T15:46:17.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: barwnik
subject: epoka kamienia
subject: finlandia
subject: grób
subject: handel
subject: odkrycia archeologiczne
description: Ponad pięć tysięcy lat temu tereny dzisiejszej Finlandii zamieszkiwały plemiona łowców, zbieraczy i rybaków. Chociaż tereny fińskiej tajgi wypełniała wszechobecna zieleń, to w ich życiu wiele było… czerwieni. Ochra stanowiła nie tylko barwnik, ale także ważny element rytuałów, po który wyruszali setki kilometrów od domu.
encoded: Naukowcy udowodnili, że ochra – czerwony barwnik – używana przez dawnych Finów, pochodziła z wielu zaskakujących źródeł. Po ten barwnik składany w grobowcach musieli wyruszać bardzo daleko… lub zdobywać go na drodze wymiany z innymi ludami. Mieli swój własny „szlak bursztynowy”, tylko po co? Czerwony barwnik w fińskich grobach Życie łowców-zbieraczy w fińskiej tajdze około 5500 lat temu skupiało się wokół małych osad, a ci poruszali się między nimi głównie drogami wodnymi. Te prehistoryczne społeczności oznaczały ważne miejsca w specyficzny sposób: malując łosie i łodzie na skalnych ścianach przy użyciu ochry – intensywnie czerwonego pigmentu ziemnego. Tą samą ochrą barwili swoich zmarłych oraz przedmioty, które składali z nimi do grobu… a przynajmniej tak myśleliśmy. Ochra ochrze nierówna? Zespół badaczy z Uniwersytetu w Helsinkach przeprowadził pierwszą w Finlandii analizę geochemiczną ochry z grobów i stanowisk osadniczych kultury ceramiki grzebykowej. Wyniki ich zaskoczyły – wskazali bowiem, że ochra używana w rytuałach pogrzebowych podchodziła z różnych źródeł (innych niż ta używana do malowideł), a niekiedy w jednym grobie znajdowały się jej odmienne typy. Jej pochodzenie musiało mieć dla Finów głębokie znaczenie. Tajemnicze różnice chemiczne pomiędzy barwnikami Jak naukowcy wpadli na trop? Marja Ahola, badaczka prowadząca analizę, zauważyła, że próbki ochry pobrane z tego samego grobu różniły się składem chemicznym. Musiały więc mieć różne pochodzenie. Może to oznaczać, że pochodzenie pigmentu miało wymiar symboliczny – być może podkreślało tożsamość konkretnego zmarłego lub miało znaczenie rytualne. Ochra z pewnością nie była wybierana jedynie ze względu na kolor. Do analizy próbek wykorzystano techniki fluorescencji rentgenowskiej (XRF) oraz skaningowej mikroskopii elektronowej (SEM-EDS). Pozwoliły one zidentyfikować różnice w składzie pierwiastkowym poszczególnych próbek. Sieć wymiany surowców w prehistorycznej Europie Konkretne typy ochry występowały tylk…

GettyImages-516087738-e600908.jpg
width: 3008
height: 2002

Archeolodzy odkryli starożytną kultową dzielnicę miasta Nida. Skrywa się pod współczesną metropolią
type: item
date: 2026-01-27T12:20:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: cesarstwo rzymskie
subject: niemcy
subject: religie
subject: starożytność
subject: wierzenia
description: Podczas budowy szkoły we Frankfurcie odkryto ruiny, które cofnęły archeologów w czasie o blisko 2000 lat. W starożytnym mieście Nida natrafiono na dzielnicę świątynną. Badacze znaleźli setki artefaktów, a nawet ślady rytualnych ofiar z ludzi. To odkrycie może zmienić sposób, w jaki postrzegamy rzymską obecność w Germanii.
encoded: Podczas budowy nowej Römerstadtschule archeolodzy badali teren o powierzchni ponad 4,5 tysiąca metrów kwadratowych. Znajdowały się na nim relikty Nidy – niezwykłej osady na mapie rzymskiego świata. Powstała jako baza wojskowa około 70 roku n.e., ale szybko stała się tętniącym życiem centrum gospodarczym i kulturowym. Można pokusić się na stwierdzenie, że był rzymski odpowiednik dzisiejszego Nowego Jorku na dzikim pograniczu Germanii. Odkrycie bezprecedensowe Lokalizacja rzymskiego miasta Nida była znana badaczom już od dziesięcioleci dzięki wcześniejszym pracom archeologicznym. Prawdziwym novum jest jednak odkrycie ogromnej dzielnicy kultowej. Według badaczy wyjątkowość odkrycia polega na tym, że w starożytnej Nidzie to kompleks świątynny, a nie typowe forum, stanowił centrum rzymskiej metropolii. – Centralna dzielnica kultowa Nidy stanowi odkrycie archeologiczne o niemal bezprecedensowym znaczeniu w Europie – komentuje dr Ina Hartwig, komisarz miasta Frankfurt ds. kultury i nauki. Entuzjazmu nie kryje również Marcus Gwechenberger, radny ds. planowania i mieszkalnictwa. – Nowo odkryta dzielnica kultowa rzymskiego miasta Nida należy do najważniejszych odkryć archeologicznych we Frankfurcie w ostatnich latach – ocenił. Wykopaliska w tym miejscu prowadzili naukowcy z Muzeum Archeologicznego we Frankfurcie, Uniwersytetu Goethego we Frankfurcie i Uniwersytetu w Bazylei. Jak wyglądała dzielnica kultowa? W ramach tego kwartału miasta zlokalizowano jedenaście kamiennych budowli wzniesionych w kilku fazach. Układ budynków jest bardzo nietypowy i nie ma odpowiedników w germańskich ani galijskich prowincjach Cesarstwa Rzymskiego. Wiemy, że te konstrukcje były piękne, bo zebrano ponad 5000 fragmentów malowanego tynku ściennego, wraz z brązowymi okuciami z drzwi i okien. Jamy pełne darów dla bogów Ciekawostką jest też odkrycie 70 szybów i 10 płytszych jam, do których wrzucano przedmioty w czasie rytuałów. Znaleziono w nich liczne naczynia ceramiczne oraz duże ilości szczątków ro…

dzielnica-087fd24.jpg
width: 1575
height: 1050

Wielka Lechia w naszym podcaście. Imperium zrodzone z wyobraźni do dziś rozpala emocje
type: item
date: 2026-01-26T13:02:27.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: mity
subject: polska
subject: słowianie
description: Czy Wielka Lechia, której centrum miało znajdować się w dzisiejszej Polsce, była w starożytności globalnym mocarstwem? Internet huczy od opowieści o tym potężnym imperium Słowian. O tym, jak zrodziła się ta przemawiająca do wyobraźni opowieść mówi prof. Paweł Żmudzki w podcaście z cyklu „Wszystkie Tajemnice Słowian”.
encoded: Pierwsze państwo słowiańskie na obecnych ziemiach Polski powstało w IX wieku, wraz z dynastią piastowską. Pierwszym historycznym władcą był Mieszko I, a królem – jego syn Bolesław Chrobry. Internet zalewają jednak od kilku lat opowieści o Wielkiej Lechii – domniemanym królestwie, które miało istnieć na naszych ziemiach tysiące lat wcześniej. Swoim zasięgiem obejmować miało dużą część Europy. Ile jest prawdy w tej opowieści? W tym odcinku podcastu National Geographic Polska Szymon Zdziebłowski rozmawia się z prof. Pawłem Żmudzkim, historykiem i mediewistą z Wydziału Historii UW. Naukowiec specjalizuje się w badaniach porównawczych średniowiecznych kronik. Wincenty Kadłubek – kluczem do rozwiązania zagadki Wszystko zaczęło się od jednego człowieka. Był nim Wincenty Kadłubek, biskup krakowski żyjący na przełomie XII i XIII wieku. Prawdopodobnie studiował na zachodzie Europy. Po powrocie do kraju napisał kronikę, która stała się fundamentem opowieści o starożytnej Polsce. Zawarł tam epicką opowieść o walecznych Lechitach. Dla Kadłubka nazwa „Lechici” była zamienna z „Polakami”, choć to późniejsi interpretatorzy stworzyli z tego koncept imperialny. Gdzie tkwi haczyk w tej opowieści? Kadłubek nie pisał podręcznika do historii. Zupełnie świadomie rezygnował z dat rocznych. W jego kronice Aleksander Wielki czy Juliusz Cezar pojawiają się obok polskich władców w ramach chronologii względnej. A jego epos był nośnikiem dumy narodowej. Jak mówi historyk, kronika Kadłubka nie jest wyjątkowa pod względem takich „mitycznych” opowieści. W zachodniej Europy również powstawały takie „dzieje” dynastii, których zadaniem było budowanie tożsamości zbiorowej, a nie relacjonowanie prawdziwych wydarzeń. – Najbardziej znanymi przykładami jest pochodzenie królestwa Francji, czy w ogóle Franków od Trojan – wskazuje naukowiec. Skąd się wzięli „Lechici?” Prof. Żmudzki próbuje też wyjaśnić pochodzenie nazwy „Lechici”. – My do dziś nie wiemy skąd ona się wzięła. Istnieje koncepcja już ukuta pod ko…

TAJEMNICE6-4dba2bb.jpg
width: 1500
height: 1000

Te odkrycia archeologiczne z 2025 roku zmieniły naukowe rozumienie Biblii
type: item
date: 2026-01-26T08:55:19.000Z
creator: Kelly Faircloth
subject: Historia
subject: archeologia
subject: biblia
subject: morze martwe
subject: odkrycia archeologiczne
description: Odkrycia archeologiczne ogłoszone w 2025 roku rzucają nowe światło na wydarzenia i realia opisywane w Biblii. Znaleziska dokonane m.in. pod Bazyliką Grobu Świętego, na pustyni Negew, w Megiddo oraz w rejonie Mosulu skłaniają badaczy do ponownego namysłu nad historycznym kontekstem tekstów biblijnych.
encoded: Spis treści: Nowe odkrycia pokazują, jak chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się w świecie starożytnym Ogród pod bazyliką, monastycy na pustyni i srebrny amulet Sztuczna inteligencja zmienia datowanie Zwojów znad Morza Martwego Szlaki handlowe starożytności a biblijne obrazy bogactwa Biblijni władcy i cuda w świetle archeologii Odkrycia z zakresu archeologii biblijnej z 2025 roku kreślą żywy obraz bogatego, wzajemnie powiązanego świata, którego ślady – utrwalone w kamieniu i zapisane w tekstach – rozbrzmiewają echem przez tysiąclecia. Trwające wykopaliska w Bazylice Grobu Świętego w Jerozolimie, uznawanej za wzniesioną nad miejscem ukrzyżowania i pochówku Jezusa, pozwalają zajrzeć w najwcześniejsze dzieje tego miejsca. Ukazują również, jak mogła wyglądać jego topografia, zanim w IV wieku wzniesiono kościół. Nowe odkrycia pokazują, jak chrześcijaństwo rozprzestrzeniało się w świecie starożytnym Wykopaliska prowadzone w innych regionach rzucają nowe światło na wczesne rozprzestrzenianie się chrześcijaństwa – między innymi na ślady VII-wiecznego życia monastycznego w rejonie Zatoki Perskiej. Najnowsze badania wskazują również, jakimi szlakami mógł podróżować św. Paweł, apostoł, który szerzył wiarę chrześcijańską na obszarze Cesarstwa Rzymskiego. Równocześnie zaawansowane technologie badawcze pogłębiają nasze rozumienie Zwojów znad Morza Martwego. Pomagają także odtworzyć rozległe sieci handlowe starożytnego świata, które wyjaśniają, dlaczego kość słoniowa tak często pojawia się na kartach Starego Testamentu. Razem odkrycia te tworzą przekonujący obraz materialnego zaplecza biblijnych opowieści. Jednocześnie zmieniają sposób postrzegania Biblii i historii powstania Pisma Świętego – nie tylko jako księgi wiary, lecz także jako jednego z fundamentalnych tekstów świata starożytnego. Ogród pod bazyliką, monastycy na pustyni i srebrny amulet Bazylika Grobu Świętego w Jerozolimie jest miejscem chrześcijańskich pielgrzymek od czasu, gdy w IV wieku wzniósł ją cesarz Konstantyn. P…

2026-01-23-114901-These-2025-archaeological-discoveries-reshaped-what-we-know-about-the-Bible--Na-605c99e.png
width: 1354
height: 891

Rysunki i wyznania miłosne na ścianach. Sensacyjne odkrycie w Pompejach
type: item
date: 2026-01-23T06:51:41.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: pompeje
subject: sztuka
subject: włochy
description: Dzięki technologii obrazowania 3D i fotografii obliczeniowej naukowcy odkryli nieznane wcześniej malowidła i inskrypcje zapisane na ścianach jednego z korytarzy w Pompejach. Rysunki przedstawiają m.in. walki gladiatorów.
encoded: Pompeje do dziś pozostają jedną z największych skarbnic wiedzy o starożytnym Cesarstwie Rzymskim. Choć erupcja Wezuwiusza była straszliwą tragedią, która spotkała miasto i jego mieszkańców, to wulkaniczny pył sprawił, że miejsce to stało się istną kapsułą czasu. Zatrzymane w chwili zagłady ulice, domy i przedmioty codziennego użytku opowiadają historię miasta, które zniknęło w jednej chwili. A badacze do dziś dokonują tam kolejnych odkryć rzucających światło na życie w starożytności. Nowe odkrycie w Pompejach Zespół francusko-kanadyjskich naukowców postanowił jeszcze raz zbadać wąski korytarz łączący dwa teatry w Pompejach. Była to przestrzeń na co dzień często uczęszczana przez ludzi. Po raz pierwszy odkopano ją w 1794 roku, a kolejne 200 lat badań ujawniło wiele malowideł i inskrypcji. Większość z nich była jednak na tyle zniszczona, że dawniej trudno było dostrzec dokładnie, co te starożytne dzieła – często wykonane przez przypadkowych przechodniów, niczym współczesne graffiti – przedstawiają. W ostatnich badaniach naukowcy postanowili wykorzystać metody obrazowania trójwymiarowego, fotografii obliczeniowej i technologię RTI, aby przeanalizować dokładniej ściany owego korytarza. W ten właśnie sposób naukowcy odkryli niewidoczne wcześniej malunki przedstawiające walki gladiatorów, a także bardzo osobiste wyznania miłosne. – Dwie kampanie terenowe w 2022 i 2025 roku wzbogaciły dotychczas znaną bazę starożytnych graffiti o 79 wcześniej niepublikowanych inskrypcji. Nasz projekt ma na celu przywrócenie tym dziełom ich kontekstu przestrzennego, ujawniając poprzez nie interakcje i wielorakie formy relacji towarzyskich zapisanych w przestrzeni publicznej – podkreślają we wstępie swojej pracy, która ukazała się na stronie internetowej Parku Archeologicznego w Pompejach. Korytarz pełen wyznań Korytarz w pompejskim teatrze ma ok. 27 metrów długości. Już wcześniej badacze odkryli tu graffiti przedstawiające m.in. rzymskie imiona, rysunki zwierząt i statków, a nawet obelgi. –…

Corridoio-Teatri-1200x801-01122d9.jpg
width: 1200
height: 801

Archeolodzy odkryli najstarsze malowidło naskalne na świecie. Tajemnicza dłoń sprzed 70 000 lat
type: item
date: 2026-01-22T07:00:45.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: australia
subject: homo sapiens
subject: sztuka
subject: wyspy indonezji
description: Malowidło naskalne, które przedstawia ludzką dłoń, powstało tysiące lat przed przedstawieniami zwierząt z jaskini w Lascaux. To najstarsze takie dzieło sztuki na świecie ma około 68 tysięcy lat. Archeolodzy ustalili, że zostało wykonane przez Homo sapiens. Dlaczego to odkrycie może być przełomowe?
encoded: W naszym kręgu kulturowym najbardziej znane malowidła naskalne pochodzą z zachodniej Europy. Szczególnie popularne są te z jaskini Lascaux czy Chauveta. Jednak w porównaniu do sztuki naskalnej odkrytej właśnie w Indonezji, są one zdecydowanie późniejsze – bo aż o kilkadziesiąt tysięcy lat. Nowe odkrycie opublikowano na łamach „Nature”. Pierwszym autorem artykułu jest Adhi Agus Oktaviana z australijskiego Griffith University oraz indonezyjskiej Narodowej Agencji Badań i Innowacji. Dłoń jak pazur dzikiego zwierzęcia Indonezyjskie malowidło, odkryte w jaskini Liang Metanduno w południowo-wschodniej części wyspy Sulawesi, jest niemal niewidoczne gołym okiem. Obok malowidła dłoni widoczne są zdecydowanie bardziej wyraźne malowidła z późniejszych okresów, w tym takie ukazujące być może kurę. Nie jest zatem tak spektakularne, jak sztuka naskalna z jaskini Lascaux z wieloma przedstawieniami dzikich zwierząt. Co dostrzegli naukowcy? W ich ocenie jest to negatyw dłoni człowieka. Wykonano go techniką szablonu, przykładając dłoń bezpośrednio do powierzchni wapiennej ściany. Wokół tak ułożonej dłoni rozpylano czerwony pigment, co po jej zabraniu utworzyło jasny zarys dłoni na kolorowym tle. Archeolodzy sugerują, że pigment wypluwano na dłoń. Po stworzeniu podstawowego obrysu, artysta celowo zwęził kontury palców, sprawiając, że dłoń zaczęła przypominać drapieżny pazur. Efekt ten mógł zostać osiągnięty albo poprzez precyzyjne domalowanie pigmentu, albo przez specyficzne przesuwanie dłoni w trakcie procesu rozpylania farby. „Zaawansowana metoda” – Ta sztuka może symbolizować ideę ścisłego związku między ludźmi a zwierzętami, co wydaje się być widoczne już w bardzo wczesnej sztuce malarskiej z Sulawesi, z co najmniej jednym przykładem sceny przedstawiającej postacie, które interpretujemy jako przedstawienia istot częściowo ludzkich, częściowo zwierzęcych – powiedział prof. Adam Brumm z Griffith University, jeden z autorów publikacji. Zastosowanie tak zaawansowanych i złożonych meto…

dlon-d159542.png
width: 1800
height: 1200

Porównują to znalezisko do odkrycia grobowca Tutanchamona. Chodzi o dzieło słynnego Witruwiusza
type: item
date: 2026-01-21T09:30:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: architektura
subject: starożytny rzym
description: Archeolodzy właśnie ogłosili ważne znalezisko pod rynkiem we włoskim Fano. Odkryta bazylika to jedyny budynek na świecie, który z całą pewnością można przypisać samemu Witruwiuszowi. To autor jedynego znanego nam antycznego podręcznika architektury.
encoded: Witruwiusz (ok. 70-20 lat p.n.e.), a właściwie Marcus Pollio Vitruvius, był rzymskim inżynierem. Zasłynął swoim dziełem „O architekturze ksiąg dziesięć”, w którym opisał budownictwo starożytnego Rzymu. Są w nim rodziały poświęcone porządkom architektonicznym i zakładaniu miast. Znajdziemy tam też informacje o machinach wojennych. Inne dzieła tego typu nie zachowały się do naszych czasów. Dlatego w późniejszych epokach miało ono silny wpływ na architekturę, zwłaszcza w okresie renesansu. Do naszych czasów nie było znane żadne zachowane dzieło architektoniczne Witruwiusza, mimo że o nich pisał. Jednak władze włoskiego regionu Marche poinformowały właśnie, że w mieście Fano archeolodzy zlokalizowali bazylikę zaprojektowaną przez Witruwiusza. Nie takie duże zaskoczenie W mieście Fano od dawna podejrzewano, że pod stopami mieszkańców kryją się skarby. Już w 2022 roku w pobliżu ulicy noszącej imię mistrza natrafiono na luksusowe marmury i potężne mury. Był to sygnał, że pod ziemią spoczywa ważny gmach publiczny z czasów starożytnego Rzymu. Badacze z różnych instytucji rozpoczęli żmudne śledztwo. Przełom nastąpił podczas prac na placu Andrea Costa. Archeolodzy dokopali się do fundamentów, które okazały się brakującym elementem historycznej układanki. Badanie polegało na zestawieniu odkrytych ruin z opisem technicznym pozostawionym przez samego Witruwiusza. Wynik wprawił naukowców w osłupienie. Odkryto prostokątną budowlę z kolumnadą, która idealnie odzwierciedlała antyczne zapiski. Jak wygląda budynek Witruwiusza? Obiekt okazał się antyczną bazyliką. Oznacza to, że nie była to budowla sakralna, ale hala przeznaczona na zebrania kupców czy posiedzenia sądowe. W Rzymie pierwsza taka budowla powstała już w 184 roku p.n.e. Bazylika w Fano posiadała osiem kolumn na dłuższych bokach i cztery na krótszych. Archeolodzy znaleźli kluczową, piątą kolumnę narożną, co pozwoliło ostatecznie potwierdzić orientację budynku. Każda z kolumn ma średnicę około 1,5 metra, co odpowiada dokładni…

witruwiusz-93f0f88.jpg
width: 1200
height: 926

Ludzie łowili rekiny już 7000 lat temu. Dowód znaleziono na… pustyni
type: item
date: 2026-01-21T07:00:25.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: oman
subject: rekiny
subject: wykopaliska
description: Naukowcy z Czech przebadali masowy grób z czasów neolitu w Omanie. Analiza izotopowa wykazała, że dieta pochowanych w nim ludzi mogła składać się z ryb drapieżnych, w tym rekinów. Badacze sugerują, że to najwcześniejszy dowód na to, że ludzie łowili i jedli te niebezpieczne zwierzęta.
encoded: Zespół archeologów z Czeskiej Akademii Nauk prowadził badania dużego, megalitycznego grobowca w dolinie Wadi Nafūn w Omanie, datowanego na pierwszą połowę 5. tysiąclecia p.n.e. Wykopaliska na tym stanowisku trwają nieprzerwanie od 2020 roku. W kurhanie badacze zidentyfikowali szczątki nawet 70 osób w różnym wieku. Okazało się, że w grobie tym składano ludzi przez ok. 300 lat. Co skrywał najstarszy grobowiec Arabii? Wiek grobowca czyni go najstarszym w południowej części Półwyspu Arabskiego. Naukowcy podkreślają, że stanowisko to jest istną kopalnią wiedzy o neolitycznych społecznościach. – Zabytek ten jest czymś więcej niż tylko miejscem pochówku. Stał się kluczowym źródłem informacji na temat strategii przetrwania, wzorców mobilności, zachowań rytualnych i adaptacji do środowiska w pierwszej połowie piątego tysiąclecia p.n.e. – podkreślają autorzy odkrycia w artykule opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Antiquity”. Naukowcy uważają ponadto, że stanowisko pełniło funkcję miejsca rytualnego, jednoczącego wiele neolitycznych grup w południowej Arabii. – Ten grobowiec nie został wzniesiony przez jedną małą grupę. Reprezentuje współpracę oraz wspólne wierzenia – podkreśla dr Alžběta Danielisova, kierowniczka badań. Zęby i izotopy Naukowcy postanowili dowiedzieć się więcej o życiu społeczności, które zostały pochowane w megalitycznym grobie. Pobrali w tym celu próbki zębów i fragmenty różnych kości od kilkunastu osobników. Wykorzystując zaawansowaną analizę stabilnych izotopów węgla, tlenu, strontu i azotu, naukowcy zrekonstruowali zarówno dietę, jak i wzorce tego, jak i gdzie przemieszczali się ci ludzie. Rekiny podstawą diety na… pustyni – Wyniki były uderzające. Sygnatury izotopowe ujawniły niezwykle wysoki udział stworzeń morskich w diecie, pomimo śródlądowego położenia stanowiska – mówi dr Danielisova. – Co więcej, podwyższone wartości izotopów azotu wskazywały na spożycie białka z samego szczytu morskiego łańcucha pokarmowego – dodaje badaczka sugerując, ż…

rekiny-na-pustyni-d40a525.jpg
width: 1350
height: 900

Czy pod Szczecinem odkryto pradziejowe „protomiasto”? Naukowcy mówią „sprawdzam”
type: item
date: 2026-01-20T12:30:25.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: neolit
subject: pradzieje
description: Pod Szczecinem odkryto ślady ogromnej osady sprzed 7000 lat, którą badacz nazwał „protomiastem”. Jednak grupa kilkudziesięciu ekspertów ostrzega w liście otwartym, że to określenie wprowadza w błąd. Ich zdaniem mamy do czynienia z rolniczą wsią.
encoded: Aktualizacja 23 I 2026 r. - dodano odpowiedź naukowca na list otwarty Dr Marcin Dziewanowski od lat bada teren na pograniczu Mierzyna, Ostoi i Przylepu. Twierdzi on, że odkrył tam „protomiasto” pierwszych rolników, którzy przybyli z różnych regionów Europy Środkowej i Zachodniej. Osada centralna, zwana przez naukowca protomiastem, była według niego otoczona wieloma mniejszymi osiedlami. Całe skupisko tworzące swoistą aglomeracje zajmować miało 120 hektarów. Archeolodzy znaleźli tam ślady „długich domów” o imponującej długości do 40-50 metrów. Badacz postuluje, że zabudowa była gęsta i zorganizowana „kwartały”. Według niego jest „to najdalej wysunięty na północ ośrodek tego typu w Europie i zarazem jedno z najwiękzych siedlisk z wczesnego neolitu na Niżu Polskim, które zasługuje na termin: „protomiasto”, ze względu na zajmowaną powierzchnię, gęstość zabudowy, oznaki złożoności organizacji społecznej mieszkańców oraz całkowity stopień przekształcenia bardzo dużego terenu.” Naukowcy mówią „sprawdzam” i punktują Wielu archeologów uważa jednak te tezy za wprowadzające w błąd. Dlatego postanowili opublikować list otwarty, który sygnowało ponad 40 osób. Wśród osób wyrażających sprzeciw wobec terminologii i metodologii stosowanej przez dr. Marcina Dziewanowskiego znaleźli się badacze z Uniwersytetu Szczecińskiego (Katedra Archeologii), Polskiej Akademii Nauk (Instytut Archeologii i Etnologii), Muzeum Narodowego w Szczecinie (Dział Archeologii), Uniwersytetu Warszawskiego, Jagiellońskiego, Łódzkiego, Gdańskiego oraz UAM w Poznaniu oraz Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich (Oddział Zachodniopomorski). Grupę tę tworzą specjaliści o różnych stopniach i tytułach naukowych – od profesorów i doktorów habilitowanych, przez magistrów prowadzących prywatne pracownie archeologiczne, aż po studentów i doktorantów archeologii. Archeologiczny palimpsest zamiast „protomiasta” Eksperci w liście otwartym wyjaśniają, że znaleziska pod Szczecinem to raczej „palimpsest” – ślady archeo…

protomiasto-c2b1645.png
width: 1575
height: 1050

Skąd naprawdę wzięli się Słowianie? – rozmawiamy z Agnieszką Krzemińską, dziennikarką „Polityki”
type: item
date: 2026-01-19T12:00:33.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Podcasty
subject: archeologia
subject: genetyka
subject: słowianie
description: Czy Słowianie mieszkali nad Wisłą „od zawsze”, czy przybyli tu jako fala migrantów ze wschodu? Od lat naukowcy toczą o to zaciekłe spory. Co wniosły do tego tematu najnowsze badania DNA? Zapraszamy na fascynującą rozmowę z dziennikarką Agnieszką Krzemińską z tygodnika „Polityka”.
encoded: Kwestia pojawienia się Słowian to temat, który rozpala emocje nie tylko w Polsce, ale w całej Europie. Naukowcy od dekad dzielą się na dwa główne obozy. Pierwszy z nich, który reprezentują autochtoniści, wierzy, że nasi przodkowie żyli między Wisłą a Odrą niemal od zawsze. Reprezentanci drugiego obozu, allochtoniści, twierdzą, że Słowianie napłynęli na te ziemie dopiero w połowie pierwszego tysiąclecia ze wschodu. Spór ten ma charakter nie tylko naukowy, ale też tożsamościowy i polityczny. Przez długi czas archeolodzy musieli niemal „udowadniać” legendy o naszych prastarych korzeniach. Dziś jednak do gry weszła nowoczesna technologia. Badania DNA stały się narzędziem, które pozwala zajrzeć głębiej w przeszłość niż kiedykolwiek wcześniej. Rozmowa z Agnieszką Krzemińską z „Polityki” W najnowszym podcaście „National Geographic Polska” Szymon Zdziebłowski rozmawia z dziennikarką naukową „Polityki” – Agnieszką Krzemińską, która zajmuje się tematyką archeologiczną. Reporterka śledziła ostatnie doniesienia dotyczące badania DNA, które dotyczyły pochodzenia Słowian w Polsce i w Europie. W podcaście podzieliła się swoimi refleksjami na ten temat. Problem w poznaniu pochodzenia Słowian Badanie pochodzenia Słowian przypomina układanie puzzli, w których brakuje większości elementów. Podstawowym problemem jest obrządek pogrzebowy naszych przodków – Słowianie bowiem palili swoich zmarłych. Jak opowiada Agnieszka Krzemińska, ciała zmarłych trafiały na stos, a prochy do urn, co dla genetyków jest prawdziwym koszmarem. Figlerowicz kontra Gretzinger W podcaście omawiamy dwa duże badania genetyczne, które dotyczą kolebki Słowian. Wyniki badań zespołu prof. Marka Figlerowicza z Instytutu Chemii Bioorganicznej Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu opublikowane w 2023 roku – jak opowiada Krzemińska – bardzo ucieszyły autochtonistów, bo wynik miał sugerować pewną ciągłość genetyczną na ziemiach Polski. Z kolei w 2025 roku ukazała się publikacja m.in. dr Joschy Gretzingera z Instytutu Maxa Pla…

TAJEMNICE2-80e532b.jpg
width: 1500
height: 1000

„To może być najstarszy meczet w Afryce”. Polacy odkrywają w Etiopii zaginione dziedzictwo islamu
type: item
date: 2026-01-16T08:39:59.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: etiopia
subject: etnografia
subject: islam
subject: meczet
description: Niedaleko Aksum, kolebki państwa etiopskiego, polscy naukowcy odkrywają sekrety jednej z najbardziej niezwykłych ucieczek w historii. Badania zaczęły się od ruin zagadkowego meczetu. Czy należał do pierwszych muzułmanów szukających schronienia w Afryce?
encoded: Spis treści: Zaginiony meczet Tradycja wiecznie żywa Muzułmanie uciekają do chrześcijan Polacy wspierają lokalną społeczność Negasz jest niepozorną miejscowością leżącą przy głównej trasie łączącej stolicę regionu Tigraj, Mekelie, z Aksum, pierwszą stolicą Etiopii. Choć niewielka, zajmuje wyjątkowe miejsce w historii wczesnego islamu oraz regionu. To tutaj w 615 roku Muhammad – prorok i założyciel islamu – wysłał grupę swoich towarzyszy, aby zapewnić im bezpieczeństwo przed prześladowaniami na Półwyspie Arabskim. Znaleźli schronienie wśród… chrześcijan. Właśnie w Negaszu szeroko zakrojone badania rozpoczęli naukowcy z Wydziału Kultur Azji i Afryki Uniwersytetu Warszawskiego pod kierunkiem prof. Kamila Kuraszkiewicza i dr Zuzanny Augustyniak. Polscy badacze pracują wspólnie z ekspertami z Mekelle University, Tigray Culture and Tourism Bureau oraz Ethiopian Heritage Authority. Zaginiony meczet Zespół skupił się na razie na ruinach starego meczetu, który znajduje się około 300 metrów od współczesnego miasta, gdzie do dziś mieszkają potomkowie muzułmanów sprzed 1400 lat oraz ich chrześcijańscy sąsiedzi. Meczet był niewielki, przypominał raczej skromny dom mieszkalny niż monumentalną świątynię. Miał zaledwie 5 metrów szerokości i 6 metrów długości. Zbudowano go z lokalnych, nieregularnych kamieni. Zamiast wysokiego minaretu posiadał jedynie mały podest dla muezzina, czyli mężczyzny pięć razy dziennie wzywającego wiernych do modlitwy. Dach wspierał się na pojedynczej drewnianej kolumnie, która do dziś stoi w jednym z prywatnych domów. Badacze odkryli też mihrab, czyli wnękę wskazującą kierunek modlitwy. Cały kompleks otaczał mur, w obrębie którego znajdowała się wydzielona przestrzeń dla kobiet. Tradycja wiecznie żywa Kiedy powstała ta budowla? Czy wznieśli ją pierwsi muzułmanie przybyli do Etiopii? Być może dalsze badania rzucą światło na to zagadnienie. – Jeszcze nie jesteśmy pewni, w którym dokładnie momencie powstał ten meczet. Początkowo prawdopodobnie modlitwy odbyw…

IMG6429sm-990ed11.jpg
width: 1500
height: 1125

Słynny „człowiek lodu” był nosicielem groźnego wirusa. Jego mumię odkryto w Alpach
type: item
date: 2026-01-15T09:33:56.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: medycyna
subject: nowotwory
subject: wirusy
description: Ötzi to doskonale zachowana mumia mężczyzny z epoki miedzi, którą odkryto w 1991 roku w lodowcu Alp Ötzalskich. Przez lata był jednym z najważniejszych obiektów badań o życiu w neolicie. Teraz naukowcy odkryli, że Człowiek Lodu był nosicielem groźnego wirusa.
encoded: Ötzi, czyli „człowiek z Similaun” lub „człowiek lodu” zmarł ok. 5300 lat temu w dolinie Ötztal w austriackich Alpach. Jego zwłoki zostały zamrożone przez lód surowego klimatu Południowego Tyrolu. Dopiero 19 września 1991 roku mężczyzna został odnaleziony przez niemieckich turystów, Helmuta Simona i jego żonę Erikę podczas górskiej wędrówki. Para na początku sądziła, że natrafiła na zwłoki alpinisty, ale szybko okazało się, że znalezisko ma znacznie większe znaczenie. Dzięki późniejszym badaniom ustalono, że Ötzi żył w późnym neolicie. Kim był Ötzi? Miał 157 cm wzrostu, ważył około 50 kg i zmarł w wieku 40–53 lat. Na ciele stwierdzono 61 tatuaży, a niektóre z nich zostały stworzone w miejscach uważanych za punkty akupunktury dla chorób, na które cierpiał. To między innymi zmiany zwyrodnieniowe stawów i bóle brzucha wywołane zakażeniem Trichuris trichiura. Naukowcy ustalili, że był szatynem, prawdopodobnie miał brązowe oczy i grupę krwi „0”. Liczne analizy i badania wykazały, że również, że człowiek lodu cierpiał na nietolerancję laktozy oraz że mimo swojego wieku miał genetyczne predyspozycje do choroby wieńcowej i cierpiał na arteriosklerozę. Badacze stwierdzili, że nie prowadził siedzącego trybu życia, nie miał nadwagi, nie cierpiał z głodu, a jego dieta była zrównoważona, choć mimo to zagrażały mu choroby serca i układu krążenia. Niemieccy uczeni wykryli u niego także boreliozę spowodowaną najprawdopodobniej ukąszeniem kleszcza. Ötzi zginął od ran odniesionych w walce z innymi ludźmi. Najprawdopodobniej został trafiony strzałą i zmarł chwilę po zranieniu. Naukowcy zbadali DNA Ötziego i Ust’-Iszyma Najnowsze badania dodają kolejną informację do życiorysu neolitycznego mężczyzny z Południowego Tyrolu. Ale nie tylko jego, bo również Ust’-Iszyma, prehistorycznego człowieka, który żył na Syberii 45 tys. lat temu. Naukowcy z Brazylii przeanalizowali ich materiał genetyczny i odkryli, że obydwaj byli zarażeni wirusem HPV16. Praca została opublikowana na portalu naukowych…

otzi-28fb19d.jpg
width: 1782
height: 1200

Czy Homo habilis jest naszym przodkiem? Pojawiły się wątpliwości
type: item
date: 2026-01-14T11:11:21.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: afryka
subject: archeologia
subject: ewolucja
subject: homo habilis
subject: kenia
description: Przez dziesięciolecia naukowcy uważali go za pierwszego przedstawiciela naszej rodziny. Nowo odkryty szkielet z Kenii pokazuje jednak, że „człowiek zręczny”, czyli Homo habilis wcale nie przypominał nas tak bardzo, jak sądziliśmy. To odkrycie wywraca do góry nogami naszą wiedzę o ewolucji człowieka.
encoded: Homo habilis od kilku dekad zajmuje honorowe miejsce w naszej historii. Nazwano go „człowiekiem zręcznym”, bo znaleziono przy nim kamienne narzędzia. Przez pewien czas sądzono, że to on jako pierwszy ok. 2,4 mln lat temu wykonywał je jako pierwszy. Później archeolodzy przesunęli tę cezurę głębiej w przeszłość. Nowe analizy opublikowane właśnie na łamach „The Anatomical Record” ponownie zmieniają naszą wiedzę o tej pierwszej istocie należącej do rodzaju Homo. Mniej ludzki niż sądzono Przedmiotem badania były niedawno odkryte szczątki osobnika Homo habilis znalezione w Kenii. To znalezisko z Koobi Fora dokonane w 2012 roku przez zespół pod kierownictwem Louise i Meave Leakey. To ważne odkrycie, bo do tej pory znaliśmy Homo habilis jednak głównie z zębów i fragmentów czaszek. Jego ciało poniżej szyi pozostawało wielką tajemnicą. Badacze dysponowali jedynie pojedynczymi kostkami, które nie dawały pełnego obrazu. Teraz naukowcy przeanalizowali blisko 100 fragmentów kości, w tym ramion, obojczyka oraz istotne części miednicy. Zastosowanie mikrotomografii i analiz geochemicznych pozwoliło potwierdzić, że wszystkie te szczątki należały do jednej osoby. Analiza wykazała, że pod względem proporcji ciała osobnik ten był bardzo prymitywny i przypominał australopiteki, z których wyewoluował. Odnaleziony fragment miednicy dostarczył jednak dowodów na ewolucyjny postęp w kierunku sprawniejszego chodzenia w pozycji wyprostowanej. Gdybyśmy zobaczyli Homo habilis z oddali, moglibyśmy go pomylić z małpą. Miał on bardzo długie przedramiona i niewielkie rozmiary – ważył ok. 30 kg. Pod względem proporcji przypominał słynną „Lucy”, a więc australopiteka. Podsumowując: jego czaszka była bardziej „ludzka” niż australopiteków, ale jego ciało nie uległo jeszcze znaczącym przemianom – co wcześniej sugerowali naukowcy. Kim był „człowiek zręczny”? Zdaniem autorów badania, odkrycie to obala starą teorię o prostej linii ewolucji. Kiedyś sądzono, że H. habilis zmienił się bezpośrednio w długonogieg…

habiliss-3b74080.jpg
width: 1575
height: 1050

Tu pochowano zmarłych na „czarną śmierć”. Archeolodzy odkryli to miejsce bez wykopalisk
type: item
date: 2026-01-14T10:20:30.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dżuma
subject: niemcy
subject: średniowiecze
description: Niemieccy naukowcy odnaleźli miejsce spoczynku ofiar „czarnej śmierci”, nie wykonując przy tym żadnych tradycyjnych wykopalisk. Dzięki nowoczesnej technologii „prześwietlili” grunt i precyzyjnie namierzyli jedną z jedenastu mogił z 1350 roku. To pierwsze w Europie odkrycie masowego grobu ofiar dżumy wykonane systematycznie metodami niemal bezinwazyjnymi.
encoded: W połowie XIV wieku Europa zmagała się z najstraszniejszą katastrofą w swojej historii. „Czarna śmierć”, wywołana przez bakterię Yersinia pestis (tzw. pałeczkę dżumy), zabiła od 30 do 50% populacji kontynentu. W niemieckim Erfurcie zaraza uderzyła latem 1350 roku. Kroniki podają, że w ciągu kilku miesięcy zmarło tyle osób, iż zabrakło miejsca na miejskich cmentarzach. Władze musiały szybko zareagować w kwestii pochówków. Zdecydowano o wykopaniu jedenastu gigantycznych rowów poza murami miasta, w pobliżu wsi Neuses. Do niedawno nie było jasne, gdzie to miejsce się znajdowało. Teraz naukowcy wskazali lokalizację jednego z dołów, nie prowadząc nawet wykopalisk. Naukowcy wszystkich specjalności, łączcie się! Interdyscyplinarny zespół badaczy, w którego składzie znaleźli się archeolodzy, geografowie, historycy oraz specjaliści od nauk o środowisku, ogłosił właśnie odkrycie lokalizacji jednego z rowów, w którym złożono zmarłych na dżumę. Pracami kierował geograf z Uniwersytetu w Lipsku dr Michael Hein. Wnioski opublikowano na łamach „PLOS One”. Nowe technologie i kwerenda zamiast tradycyjnej łopaty Lokalizację mogiły wytypowano dzięki połączeniu szczegółowej analizy źródeł historycznych z nowoczesnymi badaniami geofizycznymi. Badacze wykorzystali średniowieczne kroniki oraz mapy z lat 20. XX wieku, które zintegrowano w systemach GIS (system informacji geograficznych), aby zawęzić obszar poszukiwań do okolic dawnej wsi Neuses. Zamiast archeologii satelitarnej, do precyzyjnego namierzenia mogił pod powierzchnią pola użyto tomografii elektrooporowej (ERT) oraz wierceń rdzeniowych. Zastosowanie tych metod pozwoliło na odkrycie masowego grobu bez konieczności prowadzenia od razu pełnoskalowych wykopalisk. A to ważne, bo wykopaliska są niszczące – raz przebadanej warstwy nie da się odtworzyć. Dlatego – zgodnie z obecną doktryną konserwatorską – powinno się je prowadzić w ostateczności. Mogiła przemówiła Co wiemy o gigantycznej mogile? Z analiz badaczy wynika, że w planie miała …

dzuma-9759f79.png
width: 1575
height: 1050

W cieniu marmurów i mozaik kryło się niebezpieczeństwo. Oto mroczna strona życia w Pompejach
type: item
date: 2026-01-13T14:30:04.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: archeologia
subject: higiena
subject: pompeje
subject: starożytny rzym
subject: włochy
description: Zamiast czystej wody – pot, fekalia i metale ciężkie. Tak wyglądały kąpiele w starożytnych Pompejach do czasów wybudowania akweduktu. Nowe badania pokazują, jak dramatyczne były warunki sanitarne w mieście zniszczonym przez Wezuwiusza.
encoded: Położone około 25 km od Neapolu Pompeje są jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych nie tylko we Włoszech, ale i w całej Europie. Ruiny tego starożytnego miasta znajdują się na liście Światowego Dziedzictwa UNESCO. Pompeje zniszczyła i zasypała popiołem wulkanicznym erupcja Wezuwiusza w 79 roku n.e. Dzięki temu dramatycznemu wydarzeniu miasto uległo nietypowej konserwacji. Daje to wgląd w życie jego mieszkańców. Piękne miasto, piękni ludzie? Wielu osobom Pompeje kojarzą się w przepychem. Archeolodzy odkrywają tam wielkie wille, w których mieszkały ważne osobistości. Zdobione były pięknymi mozaikami i malowidłami. Ale to tylko jedna strona medalu. Naukowcy z Uniwersytetu Johannesa Gutenberga w Moguncji (JGU) zrekonstruowali system zaopatrzenia miasta w wodę na podstawie osadów węglanowych. Wyniki badań opublikowali w czasopiśmie „PNAS”. „Warunki higieniczne dalekie od idealnych” Aby zrekonstruować starożytne zasoby wody, naukowcy wykorzystali analizę izotopową do zbadania osadów węglanowych, które utworzyły się w różnych elementach miejskiej infrastruktury wodnej – takich jak akwedukt, wieże ciśnień, szyby studzienne i baseny łaźni publicznych. – Łaźnie pierwotnie były zasilane przez głębokie studnie z urządzeniami do podnoszenia wody, a panujące w nich warunki higieniczne były dalekie od idealnych – mówi dr Gül Sürmelihindi z Instytutu Nauk o Ziemi JGU, pierwsza autorka publikacji. Kiepska i brudna woda Z analiz wynika, że początkowo mieszkańcy Pompejów korzystali z niezbyt zdrowej i silnie zmineralizowanej wody z głębokich studni wulkanicznych. Nawet nie nadawała się do picia. Poza tym wodę wymieniali niewolnicy i działo się to stosunkowo rzadko, prawdopodobnie tylko raz dziennie. Badania osadów wykazały, że ówczesne baseny były silnie zanieczyszczone ludzkimi odchodami, potem, wydzielinami i olejami. Dodatkowo zdrowiu zagrażały metale ciężkie, takie jak ołów, uwalniane z antycznych kotłów i rur. Z czasem – coraz lepiej – Z czasem jednak urządzenia do po…

pompejeeee-bef7759.png
width: 1575
height: 1050

„Nie zakopywałabym tego tematu”. Ekspertka o tajemnicy, którą skrywa Złoty Pociąg
type: item
date: 2026-01-13T10:58:15.000Z
creator: Jonasz Przybył
subject: Historia
subject: archeologia
subject: dolny śląsk
subject: II wojna światowa
subject: skarby
subject: złoto
description: Złoty Pociąg to dla Dolnego Śląska prywatny „potwór z Loch Ness”. Joanna Lamparska, autorka książki „Złoty Pociąg. Krótka historia szaleństwa”, tłumaczy, że choć pancerny skład pozostaje nieuchwytny, nadzieja na jego odnalezienie wciąż nie wygasła. W 2026 roku nowe tropy sprawiają, że legenda ta powraca z dawną siłą.
encoded: Internet co rusz obiegają informacje o poszukiwaniu Złotego Pociągu. Trakcja tego nieuchwytnego skarbu nieustannie majaczy nam na horyzoncie, jednak wciąż bez konkretów. Postanowiliśmy się dowiedzieć, jak idą prace, czy mamy na co liczyć i czego właściwie szukają zapaleńcy. Tajemnica lepsza niż rozczarowanie Złoty Pociąg przez dziesięciolecia pozostawał mitem. Mówiło się o złocie III Rzeszy umieszczonym w pancernym składzie, który miał zaginąć pod koniec II wojny światowej w okolicach Wałbrzycha. Nigdy nie dotarł do celu, a ślad po nim zaginął. – W 2015 roku zmieniło się wszystko – mówi National Geographic Polska Joanna Lamparska, dziennikarka i popularyzatorka historii Dolnego Śląska. – Marzenia, legendy i opowieści zostały przecięte „nożem zgłoszenia”, pojawiły się fakty i informacje, które rozpaliły ogień wyobraźni. Świat został postawiony przed trudnym dylematem: uwierzyć i przekuć mit w fakt lub podejść do sprawy sceptycznie. Niewielu jednak miało na to odwagę – wizja złota dla zuchwałych była zbyt kusząca. Czym może być Złoty Pociąg? Chociaż na początku wydawało się, że Złoty Pociąg będzie pancernym pojazdem wypełnionym złotem, eksperci nie są już tego tak pewni. – Nie wiemy do końca, co nim jest. Legendy mówią o wagonach pełnych złota, platyny, ale raczej nie można na to liczyć. Dla nas Złotym Pociągiem mogą być nawet ciekawe dokumenty – przekonuje pisarka. Złoty Pociąg w 2026 roku Sprawa legendarnego składu – być może z powodu dziesięciolecia pierwotnych doniesień – rozgorzała w tym roku na nowo. Swój udział miała w tym również tajemnicza grupa określająca się jako „Złoty Pociąg 2025”, której członkowie posługują się kontrowersyjnymi metodami radiestezyjnymi. Przekazują oni, że odnaleźli miejsce odkrycia skarbu. – Być może, jeśli twierdzenia poszukiwaczy okażą się trafne, będzie to możliwość zweryfikowania, czy radiestezja się sprawdza. Do tej pory nie miało to miejsca – uśmiecha się Lamparska. Prowadzone są także oficjalne poszukiwania, chociaż w nieco inny…

zloty-pociag-8ed9f9b.jpg
width: 6058
height: 4039

Naukowcy znaleźli najstarsze ślady wielorybnictwa. Miejsce nie jest oczywiste
type: item
date: 2026-01-13T08:02:13.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka południowa
subject: archeologia
subject: brazylia
subject: broń
subject: polowanie
subject: wieloryby
description: To nie Arktyka, a południowa Brazylia okazuje się kolebką wielorybnictwa. Wykopaliska ujawniły liczne artefakty z kości wielorybów, w tym harpuny sprzed 5000 lat. Wraz z ekofaktami są dowodem na zorganizowane polowania. Takie odkrycie zaskoczyło nawet badaczy.
encoded: Odkrycie to przesuwa początki aktywnego wielorybnictwa o około tysiąc lat wstecz w stosunku do tego, co wcześniej sądzili naukowcy. Do tej pory uważano, że polowania na duże walenie narodziły się wśród społeczności półkuli północnej w rejonie Arktyki, między 3500 a 2500 lat temu. Dokonano jednak weryfikacji danych. O tym nowym ustaleniu piszą badacze na łamach „Nature Communications”. Dowody na polowanie na wieloryby Dowodami na istnienie zorganizowanego wielorybnictwa już 5000 lat temu są liczne artefakty wykonane z kości tych zwierząt oraz same ich szczątki. Artefakty te odnaleziono w trzech kopcach muszlowych, zwanych sambaquis – Morro do Ouro, Conquista i Cubatãozinho. Takie kopce są monumentalnymi strukturami wzniesionymi z nagromadzonych muszli, szczątków ryb oraz kości ssaków morskich. Miały różne funkcje. Czasem chowano w nich zmarłych, ale wokół nich mieszkano i obrabiano upolowane zwierzęta, a odpadki trafiały na kopiec. Większość tych przedmiotów została wydobyta przez archeologa-amatora Guilherme Tibúrtiusa w latach 1940–1960, często podczas niszczenia kopców w celach przemysłowych, np. do produkcji wapna. Obecnie zabytki stanowią część kolekcji Muzeum Archeologicznego Sambaqui w Joinville (MASJ) w Brazylii. W ramach nowych badań dokładnie przyjrzano się tym obiektom. Co odkryto w zagadkowych kopcach? Artefakty przechowywane w muzeum okazały się skarbnicą wiedzy o dawnych społecznościach Brazylii. Szczególną uwagę przyciągnęły pałki, które okazały się być… harpunami wykonanymi z kości waleni. Z datowania radiowęglowego wynika, że mają około 5 tysięcy lat. W kopcach odkryto też nasady do mocowania grotów. Wielorybie ekofakty Naukowcy przeanalizowali też kości odkryte przez archeologów, nie będące artefaktami – nie były to przedmioty użytkowe. Są to więc ekofakty. Licznie występujące kości wielorybów noszą wyraźne nacięcia i ślady narzędzi, co świadczy o celowym ćwiartowaniu zwierząt w celu pozyskania mięsa i tłuszczu. Ludzie ułatwiali sobie życie. Świadcz…

wieloryby-3efa60b.png
width: 1575
height: 1050

Nie żyje autor bestsellerów o „starożytnych astronautach” Erich von Däniken. „Na wykopaliskach nie znalazłem działek laserowych”
type: item
date: 2026-01-12T12:12:35.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: archeologia
subject: kosmici
subject: piramidy
description: Zmarł autor piszący o „starożytnych astronautach” Erich von Däniken. Przez lata był dla jednych prorokiem, a dla innych symbolem ignorancji naukowej i szarlatanerii. Jego książki rozbudzały ciekawość, ale też dezinformowały. Jak dziś patrzymy na jego dziedzictwo?
encoded: W powstanie wielkich cywilizacji zaangażowani mieli być przed tysiącami lat kosmici. A piramidy nie są dziełem ludźmi – uważał Erich von Däniken. Ten kontrowersyjny autor zmarł w wieku 90 lat. Jego książki sprzedawały się w wielomilionowych nakładach. Erich von Däniken był jednym z najbardziej prominentnych przedstawicieli promujących pseudoarcheologiczne koncepcje na temat dawnych dziejów człowieka. Naukowcy nie mają najmniejszych wątpliwości – jego wymysły na temat „starożytnych astronautów” są wyssane z palca, albo nawet z wielu palców. Skąd zatem ich popularność, mimo że nie był on archeologiem czy historykiem, ale… hotelarzem? Szokujące? To ciekawe! Na książki Ericha von Dänikena natknąłem się w wieku kilkunastu lat. Od razu rozbudziły moją dziecięcą wyobraźnię: naukowcy chcą coś ukryć, mylą się. A ten autor wie, co się naprawdę wydarzyło i było to zdecydowanie bardziej ciekawe i intrygujące niż nudne wyjaśnienia naukowców – myślałem. Zawierzyłem von Dänikenowi. Jego koncepcja o kosmitach pomagających wznieść piramidy czy inne ikoniczne budowle, takie jak Stonehenge czy Machu Picchu, były dla młodego umysłu rewelacyjne. A jego książki czytało się prosto i przyjemnie. Pozory naukowości stwarzały przypisy, wiodące czasami do książek wiarygodnych ekspertów, a nie do takich wymyślonych przez AI (co się zdarza ostatnio). Pora na weryfikację Nie byłem jedynym archeologiem, którego za młodu urzekły bzdury pisane przez Ericha von Dänikena i jemu podobnych. W jego książki wczytywał się znawca piramid, dr Andrzej Ćwiek. „Kiedy miałem kilkanaście lat, wierzyłem we wszelkie tajemnice piramid, paleoastronautykę i tajemną wiedzę kosmitów, dzięki której wzniesiono Piramidę Cheopsa (podobnie jak wierzyłem w wywoływanie duchów, ciała astralne, czakramy, różdżkarstwo, psychotronikę i tym podobne). Potem zacząłem studiować archeologię, pojechałem do Egiptu i moja dziecinna wiara w kosmitów zmieniła się w supersceptycyzm” – wspomina w jednej ze swoich książek dr Ćwiek. W podobne n…

erich-d93a8a2.png
width: 1575
height: 1050