Milioner kontra potomek Mahometa. Co tak naprawdę wydarzyło się w 1904 roku?
Kiedy w 1904 r. amerykański milioner został uprowadzony w Tangerze przez „marokańskiego Robin Hooda”, Zachód wysłał do północnej Afryki okręty wojenne. Sprawa przybrała jednak nieoczekiwany obrót.
W tym artykule: Atak na willę w Tangerze Kim był Ion Perdicaris? Skradziona żona Marokański Robin Hood Mała wojna domowa Sprawa dużego kalibru Amerykanin czy Grek? Żywy lub martwy Uwolnienie i syndrom sztokholmski Dalsze losy Perdicarisa Maroko – kraj rozciągający się między Morzem Śródziemnym i Atlantykiem miał spore znaczenie strategiczne. Najbardziej wysunięty na północ port Tanger „jest całkiem blisko Europy – podkreślał francuski pisarz i obieżyświat Pierre Loti. Pierwsze marokańskie miasto niczym najbardziej wysunięta na północ Afryki czatownia; można się do niego dostać w 3 lub 4 godziny parowcem, a każdej zimy staje się miejscem wypoczynku dla wielkiej liczby turystów”. Lecz „New York Tribune” ostrzegał w 1903 r., że „Maroko wciąż pozostaje dla nas zamkniętą księgą. Europejczycy nie wyruszają tam dla jakiejkolwiek przyjemności, nie licząc Fezu i miast nadbrzeżnych. Wewnątrz jest niebezpiecznie dla każdego z wyjątkiem wyznawców Proroka”. Rok później słowa te okazały się prorocze. Atak na willę w Tangerze 18 maja 1904 r. około godziny 20.30 do położonej na wzgórzach Tangeru willi włamali się rabusie. Banda dowodzona przez Mulaia Ahmeda er Raisuniego – jak zauważyła bezradna służba – wdarła się na teren posiadłości, poturbowała panią domu i porwała dwóch mężczyzn. Aktualnego męża kobiety – pochodzącego z USA przedsiębiorcę Iona Perdicarisa oraz jej syna z poprzedniego małżeństwa – Cromwella Olivera Varleya. Konsulat USA dowiedział się o całej sprawie następnego dnia rano. Konsul Samuel Gummeré, przyjaciel Perdicarisa, nie tracił czasu. Skontaktował się z kierującym brytyjskim poselstwem Arthurem Nicolsonem. Mający doświadczenie w podobnych sprawach Brytyjczyk nie miał wątpliwości, że niebawem wpłynie żądanie okupu. Obarczył też rząd sułtana Maroka odpowiedzialnością za spełnienie żądań porywaczy i uwolnienie uprowadzonych. Tymczasem Gummeré poinformował o sytuacji przełożonych w Waszyngtonie. Prezydent Roosevelt był oburzony zamachem na Amerykanina, dlatego nie czekał na ogłoszenie żądań porywaczy i wysłał do Tangeru flotę. Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan Hordy islamskich wojowników wtargnęły do Bazyliki św. Piotra, bezczeszcząc i łupiąc świątynię. Był 27 sierpnia 846 roku. Arabowie w Rzymie znaleźli się w samym sercu zachodniego chrze... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/arabowie-w-rzymie-spladrowali-bazylike-sw-piotra-islamska-armia-bez-trudu-pokonala-wojska-chrzescijan-fot-getty-images-099df25.jpg" width="938" height="665" alt="Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan (fot. Getty Images)" title="Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan (fot. Getty Images)" /> Kim był Ion Perdicaris? Ion Perdicaris urodził się w 1840 r. Jego ojciec Gregory pochodził z Aten, wyemigrował stamtąd do USA, wżenił się w bogatą amerykańską rodzinę z Karoliny Południowej i objął funkcję nauczyciela języków nowożytnych na Uniwersytecie Harvarda. Później był ambasadorem USA w Atenach, a następnie dorobił się fortuny na finansowych spekulacjach. Młody Ion spędził kilka lat na studiach w Europie. Uważano, że miał talent pisarski, malarski i muzyczny. Uczestniczył w życiu towarzyskim Nowego Jorku, gdzie wzięła go pod swoje skrzydła aktorka Anna Cora Mowatt. Zafascynował się okultyzmem, co było bardzo modne. W 1860 r. wstąpił na prestiżowy Harvard, gdzie wykładał jego ojciec. To beztroskie życie skończyło się jednak z nastaniem wojny secesyjnej. Rodzina Perdicarisów zaczęła się obawiać, że jej majątek skonfiskuje rząd Skonfederowanych Stanów Ameryki (czyli Południa), bo Gregory i syn sprzyjali wojskom Północy. Ion udał się więc do Grecji, gdzie zrzekł się obywatelstwa i wystąpił o greckie. Doszedł do wniosku, że konfiskata majątku obywatela obcego państwa byłaby dla Konfederacji znacznie bardziej ryzykowna niż zabór mienia krnąbrnego mieszkańca Południa. Jak się okazało, ten grecki wątek miał w przyszłości odegrać niespodziewaną rolę. Skradziona żona Po wojnie domowej Ion podróżował po Europie. W Wielkiej Brytanii poznał lady Ellen, żonę Cromwella Fleetwooda Varleya, znanego inżyniera i spirytualisty. Zakochali się. Brytyjka opuściła męża, a uciekając przed skandalem, wyjechała do USA. Tam Ion i Ellen pobrali się, a kilka lat później zamieszkali w Tangerze. Bogaty Perdicaris szybko stał się znany, gościł też wielu turystów. Był popularnym wśród biedoty filantropem. Nie uniknął jednak skandalu. Otóż zabronił guwernantce swoich pasierbów poślubić jednego z marokańskich arystokratów, oczarowanego jej głosem. Małżeństwo ostatecznie doszło jednak do skutku, wbrew sprzeciwom Perdicarisa. Ofiara porwania nie była zatem postacią anonimową. Kim był zaś jego porywacz? Aby zasięgnąć o nim języka, dyplomaci udali się po radę do Waltera B. Harrisa – brytyjskiego dziennikarza uprowadzonego przez Raisuniego rok wcześniej. Marokański Robin Hood Harris udzielił dyplomatom dość zaskakujących informacji. Otóż 33-letni Raisuni pochodził z jednego z najbardziej szanowanych rodów arystokratycznych Maroka. Był szarifem, czyli potomkiem proroka Mahometa! Jego przodkiem był prapraprawnuk Idrisa I, założyciela Maroka. Raisuni odebrał też staranne wykształcenie w zakresie prawa religijnego. A mimo to wybrał życie bandyty! Zaczął jako nastolatek, kradnąc bydło. Co ciekawe, w Maroku ta przynosząca spore zyski profesja nie spotykała się z pogardą społeczeństwa; rabusie byli wręcz popularni – zwłaszcza że pozyskane pieniądze szybko wydawali. Harris ostrzegał, że kradzieżom towarzyszyły też morderstwa. Usprawiedliwiał jednak porywacza. „Morderstwa w Maroku nie można oceniać tak samo jak morderstwa w Anglii. Życie jest tanie, a o zmarłych szybko się zapomina” – stwierdził. Podobnie dziennikarze z amerykańskiej gazety „Deseret Evening News” stwierdzali, że Raisuni był po prostu „produktem swojego kraju i swoich czasów, czyli średniowiecza”. W latach 90. XIX w. sułtan kazał aresztować awanturnika i Raisuni spędził kilka lat zakuty w łańcuchy w więzieniu. Wyszedł na wolność dopiero za wstawiennictwem jednego z sułtańskich urzędników. Nie miał jednak z czego żyć, bo jego majątek skonfiskowano. A dokonał tego były kompan Raisuniego, który zdradził go i wydał władzom, a następnie został paszą Tangeru. Raisuni wrócił więc do rozbojów, a swe wysiłki skierował głównie przeciw paszy. Mała wojna domowa Walki dawnych kompanów rozegrały się na przełomie XIX i XX w. Pasza wykorzystywał wojska sułtańskie, a Raisuni zyskał poparcie górskich plemion buntujących się przeciw władzy centralnej. Konflikt był brutalny. Pasza palił wioski i nękał plemiona współpracujące z Raisunim. Ten w odwecie wyrżnął oddział ludzi paszy, a wysłanych emisariuszy odesłał do Tangeru w kawałkach. To podczas tego konfliktu w ręce Raisuniego dostał się w 1903 r. Harris. Według „Deseret Evening News” brytyjski dziennikarz nie był pierwszym uprowadzonym obcokrajowcem. W 1899 r. banda Raisuniego porwała dla okupu wnuki pewnego Włocha mieszkającego w Maroku, uwierzywszy w pogłoski o ukrywanym przez niego skarbie. Nim starzec zdążył przekonać rozbójników, że w rzeczywistości jest biedakiem, dzieci zostały zamordowane. Później Raisuni nie popełnił już takiej pomyłki. Zarówno Harris, jak i Perdicaris, byli faktycznie bogaci, ważni i wpływowi. Wobec Harrisa Raisuni zachowywał się uprzejmie, choć nie ukrywał, że w razie niepomyślnego dla porywaczy obrotu spraw dziennikarz zginie. W celi panowały fatalne warunki. Wnętrze było zakrwawione, bo wcześniej przechowywano w niej zwłoki zmaltretowanego więźnia, którego zdekapitowano. Przez 9 dni Brytyjczykowi nie pozwolono umyć się ani przebrać. Raisuni, wiecznie smutny i pozbawiony uśmiechu, chętnie jednak z nim rozmawiał, m.in. o filozofii. Czuł też potrzebę wytłumaczenia się przed swoim więźniem. „Ludzie myślą, że troszczę się jedynie o pieniądze – utyskiwał – ale jedynie one są użyteczne w polityce”. Sprawa dużego kalibru Obraz romantycznego bandyty walczącego przeciw władzy, która zrabowała cały jego majątek, nie uspokoił Gummerégo i Nicolsona. Wiedzieli, że mają do czynienia z człowiekiem brutalnym, gotowym na każde okrucieństwo dla osiągnięcia celu. Sytuacja wydawała się tym bardziej poważna, że pertraktacje, które rząd Maroka podjął z porywaczami pod wpływem nacisków z Zachodu, nie przynosiły rezultatów. Zdenerwowany konsul USA telegraficznie ponaglał więc Waszyngton: „Z niecierpliwością wyczekuje się przybycia okrętu wojennego”. Uważał, że wywarcie dodatkowej presji na sułtana „zachęci” rząd marokański do skuteczniejszych negocjacji, a jego przyjaciel odzyska wolność. Amerykański rząd współpracował z mafią. Czy to właśnie dzięki temu władzę na Sycylii zdobyli gangsterzy? W czasie II wojny światowej amerykański rząd zawarł przymierze z włoską mafią. Czy w zamian za pomoc w zwycięstwie nad faszyzmem alianci oddali władzę na Sycylii gangsterom? Tymczasem warunki postawione przez Raisuniego były skandaliczne. Pomijając kwotę okupu (70 tys. ówczesnych dolarów, czyli ok. 2 mln obecnych), którą miał zapłacić osobiście pasza Tangeru, w praktyce domagał się zalegalizowania zbrodniczej działalności bandy oraz zagwarantowania tej ugody przez USA i Wielką Brytanię. Tego sułtan nie mógł zaakceptować. Żadnych gwarancji nie zamierzał też dawać prezydent Theodore Roosevelt. Sekretarz stanu John Hay stwierdził wprost: „Mam nadzieję, że nie zabiją pana Perdicarisa, ale naród nie może się degradować, aby zapobiec złemu traktowaniu swego obywatela”. 30 maja do Tangeru zawinął amerykański krążownik „USS Brooklyn”. Dwa dni później wsparła go brytyjska eskadra śródziemnomorska. Pokładowe działa miały być kolejną metodą nacisku na władze Maroka, by dogadały się wreszcie z Raisunim. Amerykanin czy Grek? W USA opinia publiczna żyła sprawą Perdicarisa, każda większa i mniejsza gazeta miała w tej sprawie coś do powiedzenia. Tym większe było zaskoczenie, gdy jeden z przemysłowców z Karoliny Północnej przypomniał prezydentowi fakt, o którym wszyscy zapomnieli: Perdicaris zrzekł się amerykańskiego obywatelstwa! Czy zatem USA w ogóle powinny interesować się sprawą i naciskać na Maroko, aby doprowadziło do jego uwolnienia? Roosevelt wezwał do siebie doradców. Na nogi postawiono amerykańskie poselstwo w Atenach. Sprawdzano, czy w czasie wojny secesyjnej Perdicaris rzeczywiście przyjął greckie obywatelstwo. Poszukiwania potwierdziły obawy prezydenta. Teoretycznie USA mogły więc się wycofać, zostawiając Perdicarisa na łaskę Raisuniego. Skazałyby się jednak na pośmiewisko! Przecież do tego czasu zmobilizowały do pomocy Wielką Brytanię i Francję. Ta druga udzieliła nawet Maroku pożyczki na finansowanie żądań porywacza. Pod Tangerem były też zachodnie okręty wojenne. I co teraz? Wycofać się? Sprawa nie mogła też po prostu przycichnąć, bo mimo ustępstw sułtana Raisuni piętrzył trudności i odmawiał wypuszczenia więźnia. Zdecydowano zatem podążać obraną wcześniej drogą. Hay poinformował Gummeré’a, że jeśli Perdicaris zginie, to USA „będą domagały się życia mordercy”. Żywy lub martwy Sekretarz stanu Hay, który od początku nie żywił większych nadziei na uwolnienie Perdicarisa, zaczął wspierać pomysł amerykańsko-brytyjsko-francuskiej akcji odwetowej w razie śmierci zakładnika. Żadnych działań jednak nie podjęto, bo negocjacje marokańskich władz z Raisunim w końcu przyniosły rezultaty. Do 19 czerwca zwolniły z więzienia dawnych członków jego bandy i przekazały mu część okupu. Resztę porywacz miał otrzymać po wypuszczeniu zakładników. Zadowolony Gummeré oświadczył przełożonym, że jeśli nie zaistnieją jakieś nieprzewidziane przeszkody, to porwani zostaną uwolnieni 21 czerwca. Sprawa wydawała się przesądzona, ale Raisuni opóźniał wydanie Perdicarisa i jego pasierba, aby zapewnić sobie bezpieczny odwrót. Tymczasem w Chicago odbywała się konwencja Partii Republikańskiej, która miała udzielić poparcia Rooseveltowi w nadchodzących wyborach. Choć prezydent miał nominację w kieszeni, to atmosfera na konwencji była daleka od entuzjazmu. Dlatego gdy pojawiły się informacje o kolejnych przeszkodach czynionych przez Raisuniego, Roosevelt i Hay wykorzystali sytuację. 22 czerwca sekretarz stanu zażądał od sułtana „żywego Perdicarisa lub martwego Raisuniego”. Ultimatum odczytano na konwencji partyjnej. Według dziennika „Evening Statesman” wywołało to „dziki aplauz”. „Naród chce rządu, który będzie stał za swoimi obywatelami, nawet jeśli potrzeba do tego floty” – komentował pewien kongresman, bo ciągle tylko nieliczni znali prawdę na temat obywatelstwa Perdicarisa. W tej atmosferze Roosevelt uzyskał jednogłośną nominację ze strony swej partii. Uwolnienie i syndrom sztokholmski W tym samym czasie w Maroku dopinano kwestię zwolnienia więźniów. Raisuni osobiście dostarczył ich na miejsce wymiany w niewielkiej wiosce Zellal. Stamtąd Perdicaris i Varley udali się do Tangeru. Do domu dotarli 24 czerwca około północy. Jakież było jednak zdziwienie wszystkich, gdy uwolniony Perdicaris zaczął opisywać swego porywacza jako „jednego z najbardziej interesujących i uprzejmych miejscowych gentlemanów”. Otwarcie przyznawał, że „wyjątkowa uprzejmość i kurtuazja” Raisuniego wzbudziły jego sympatię. Według Perdicarisa Maroko znajdowało się w fatalnej sytuacji i potrzebny był ktoś, kto zaprowadzi w nim porządek. Ktoś taki jak Raisuni. Nie zgadzał się z jego wyobrażeniem jako „pospolitego rabusia”. „Raisuni uważa, że uda mu się utrzymać porządek [w kraju] i wierzę, że należy dać mu szansę” – stwierdził, bo porywacz liczył na polityczną karierę. Zagadka syndromu paryskiego. Czemu dotyka turystów i jak się przed nim ustrzec? Syndrom paryski po raz pierwszy został opisany w 2004 roku na łamach francuskiego czasopisma „Nervure”. Już w latach 80. XX wieku typowe dla niego objawy pojawiły się u turystów odwiedzaj... Choć warunki, w jakich trzymano zakładników, częściowo pokrywały się z tymi, w których wegetował wcześniej Harris, uprowadzeni nie wyglądali na udręczonych. Jak pisały gazety, „Perdicaris zniósł wiele trudów, jednak nie uważa, że były one winą bandyty, lecz że zapewniono mu wszelkie możliwe w tej sytuacji wygody. Varley wydaje się tak radosny i pogodny jakby dopiero co wrócił z pikniku”. „Deseret Evening News” nazwał nawet Perdicarisa apologetą Raisuniego. Takie zjawisko polegające na identyfikowaniu się ofiary ze sprawcą nazwano wiele lat później „syndromem sztokholmskim”. Dalsze losy Perdicarisa Po uwolnieniu milioner Perdicaris przeprowadził się do Wielkiej Brytanii, gdzie zmarł w 1925 r. Z kolei Raisuni przez pewien czas był paszą okręgów powierzonych jego opiece w zamian za uwolnienie Perdicarisa. Ale korupcja w podległych mu prowincjach oraz okrucieństwo przesądziły o jego upadku. W 1907 r. porwał dla okupu brytyjskiego oficera. Później walczył kolejno z sułtanem i Hiszpanami, a podczas I wojny światowej nawiązał kontakty z Niemcami. Marokańscy wrogowie uwięzili go w styczniu 1925 r.,a cztery miesiące później zmarł – w tym samym roku co Perdicaris. Historia porwania po latach pobudziła wyobraźnię filmowców. W 1975 r. powstał „Wiatr i lew” w reżyserii Johna Miliusa. Raisuniego, kreowanego na romantycznego buntownika, zagrał w nim… Szkot Sean Connery. Na dodatek w filmie marokański bandyta porywał nie mężczyznę, ale kobietę – Eden Perdicaris! Rolę Maroka odegrała zaś… Hiszpania.
Ciekawostki o Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Witajcie w kraju tradycji i nowoczesności
Bliski Wschód to region z niezwykle bogatą historią i tradycją całkowicie inną od europejskiej. Wiele tamtejszych krajów pamięta jeszcze czasy starożytne, gdy kształtowały się pierwsze cywilizacje. Przeciwwagą dla nich jest młode państwo, które błyskawicznie zyskało status jednego z najbogatszych i najnowocześniejszych na świecie – Zjednoczone Emiraty Arabskie. Ciekawostki o tym niezwykłym pod każdym względem miejscu wymieniamy poniżej.
W tym artykule: Zjednoczone Emiraty Arabskie to kraj tolerancyjny? Bez przesady Na czym Zjednoczone Emiraty Arabskie zbudowały swoją potęgę? Ekologiczna słodka woda Kraj nietypowych atrakcji Zjednoczone Emiraty Arabskie (ZEA) dzielą się na siedem emiratów, rządzonych przez emirów: Abu Zabi, Adżman, Dubaj, Fudżajra, Ras al-Chajma, Szardża i Umm al-Kajwajn. 97 proc. powierzchni państwa zajmuje pustynia Ar-Rub al-Chali, więc panuje tam klimat kontynentalny suchy ze skrajnie suchą strefą w głębi kraju. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń, kiedy średnia temperatura nie przekracza 20 stopni Celsjusza. Z kolei w lipcu słupek rtęci może wskazać więcej niż 50 stopni Celsjusza. Wystarczy ogólnikowych informacji. Skupmy się na ciekawszych faktach o tym niezwykłym państwie. Zjednoczone Emiraty Arabskie to kraj tolerancyjny? Bez przesady Ciekawostki o Zjednoczonych Emiratach Arabskich rozpoczynamy od krótkiego wprowadzenia do tamtejszej obyczajowości. ZEA to państwo kosmopolityczne, które nie zamyka się na inne kultury i wyznania. Należy jednak pamiętać, że przez cały czas mówimy tu o kraju, w którym główną religią jest islam, a mieszkańcy i władze oczekują od przyjezdnych poszanowania ich kultury. Pozamałżeńskie przyjemności? Nie w ZEA Zgodnie z obowiązującym tam prawem opartym na szariacie, utrzymywanie pozamałżeńskich stosunków seksualnych jest tam zakazane. Trzeba pamiętać, że nie dotyczy to wyłącznie mieszkańców ZEA, ale także turystów. Wstrzemięźliwość wśród par, które żyją w nieformalnym związku jest więc wskazana. Ostrożnie ze zgłaszaniem gwałtu Wskazana jest też ostrożność. Na mocy prawa kobieta, która padła ofiarą gwałtu może mieć niemałe kłopoty. Ofiara może zostać oskarżona za utrzymywanie stosunków pozamałżeńskich, zwłaszcza jeżeli badanie wykaże obecność alkoholu we krwi lub gdy znała sprawcę. W takim przypadku musi udowodnić, że do stosunku doszło wbrew jej woli. Sekrety muzułmańskiej alkowy. Kiedyś islam był bardziej liberalny niż chrześcijaństwo Jeszcze w XIX w. Europejczycy widzieli islam jako rozwiązłą religię, która pozwala muzułmanom baraszkować w haremie z licznymi żonami i nałożnicami. Obecnie sytuacja jest dokładnie odwro... Brzmi niedorzecznie? A jednak. W 2013 roku pewna Norweżka zgłosiła gwałt na policji. W rezultacie sama została oskarżona. Głośny był też przypadek brytyjskiej turystki, która w Dubaju została zgwałcona przez dwóch Brytyjczyków. Policja nie szukała sprawców, ale zatrzymała ofiarę za utrzymywanie pozamałżeńskiej relacji. W ZEA nie toleruje się homoseksualistów Zjednoczone Emiraty Arabskie, podobnie zresztą jak inne kraje islamskie, nie są odpowiednią destynacją dla par jednopłciowych. Homoseksualizm jest surowo zabroniony w ZEA. Odbycie stosunku z osobą tej samej płci jest tam zagrożone karą grzywny, deportacji, pozbawienia wolności, a nawet śmierci. Komentarze w sieci? Najlepiej z autocenzurą Każdy, kto przebywa w ZEA i zamieszcza treści w internecie, musi pamiętać, że opinie, komentarze i inne informacje podlegają przepisom lokalnego prawa karnego. Każda treść, która zostanie uznana za obraźliwą wobec tamtejszych władz, firm i obywateli, może zostać ukarana wysoką grzywną i deportacją. Ostrożnie z procentami Alkohol w ZEA nie jest bezwzględnie zakazany dla osób innego wyznania (z pewnymi wyjątkami, a jednym z nich jest Szardża). Jednak trzeba pamiętać, że spożywanie napojów wyskokowych w miejscach publicznych (z wyłączeniem wybranych hoteli i klubów) jest surowo zabronione. Mało tego, poważne kłopoty mogą na siebie ściągnąć nawet osoby, które nie piły publicznie, ale przebywały w takich miejscach w stanie nietrzeźwym. Szorty albo krótka spódniczka? Nie wszędzie Największe metropolie nie mają problemu z przyjezdnymi, którzy ubierają się „po europejsku”. Nie należy jednak zapominać, że poza miejscami typowo turystycznymi lepiej nie zakładać szortów, krótkich spódniczek czy strojów plażowych. Winni przytulania Publiczne okazywanie uczuć to w ZEA poważne faux pas. Na tyle poważne, że za przytulanie lub pocałunek można trafić do zakładu karnego. Na czym Zjednoczone Emiraty Arabskie zbudowały swoją potęgę? Wystarczy o islamskim prawie i obyczajowości. Skupmy się na ekonomicznych aspektach funkcjonowania Zjednoczonych Emiratów Arabskich, bo w tym obszarze też kryje się sporo ciekawostek. Federacja Zjednoczonych Emiratów Arabskich ogłosiła niepodległość 2 grudnia 1971 roku. Od tamtego dnia minęło niewiele więcej niż pół wieku, a dziś ZEA to jedno z najnowocześniejszych, najbogatszych i najszybciej rozwijających się państw świata. Skąd taki szybki rozwój? To proste. Postęp był napędzany ropą. Płynne złoto napędziło ZEA Złoża ropy naftowej odkryto tam w 1958 roku. Cztery lata później rozpoczął się eksport cennego paliwa. Nie jest jednak prawdą, że przed napływem petrodolarów terytoria, na których wyrosły imponujące drapacze chmur, znajdowały się w korzystnej sytuacji. Protektorat nad tamtym obszarem sprawowała wówczas Wielka Brytania, a dzięki położeniu na strategicznych szlakach handlowych tamtejsze księstwa były dość zamożne. Nie zmienia to jednak faktu, że gdyby nie odkryto złóż „czarnego złota”, region nigdy nie osiągnąłby obecnego statusu. Pokłady ropy nie są jednak bezdenne. Przy stale zwiększającej się eksploatacji zasobów wystarczy najwyżej na kilkadziesiąt lat. Niebawem Zjednoczone Emiraty Arabskie będą musiały nauczyć się funkcjonować bez wpływów z przemysłu petrochemicznego, a przygotowania trwają już od jakiegoś czasu. Co będzie, gdy wyczerpie się ropa? W co inwestują władze ZEA? Ogromne kwoty płynął do najróżniejszych sektorów gospodarki, przede wszystkim do bankowości, sportu i turystyki, ale nie tylko. Zjednoczone Emiraty Arabskie widzą też przyszłość w eksporcie energii odnawialnej. W końcu słońca tam nie brakuje. Na celowniku są też nieruchomości. Sektor budowlany stale zwiększa swój udział w tamtejszej gospodarce. Najwyższy budynek świata, Burdż Chalifa, stanął w Dubaju 14 lat temu. Wysokość niemal 828 metrów robi ogromne wrażenie, ale to jeszcze nie wszystko, na co stać tamtejszych budowlańców. W 2020 roku powstał tam pierwszy na świcie w pełni funkcjonalny budynek w całości wytworzony przy użyciu technologii druku 3D. Autorem tego śmiałego przedsięwzięcia jest Dubai Future Foundation. Ekologiczna słodka woda Deficyt wody pitnej jest olbrzymim problemem w wielu regionach świata. Ze względu na pustynne położenie, w krajach Zjednoczonych Emiratach Arabskich nie występują naturalne rzeki i jeziora, a słodkiej wody jest tam jak na lekarstwo. Jak z tym problemem radzą sobie Zjednoczone Emiraty Arabskie? Zapotrzebowanie na wodę jest tam zaspokajane poprzez odsalanie wody morskiej. Ten proces wymaga jednak zaangażowania ogromnych zasobów energii. W rezultacie nie jest to najbardziej ekologiczna metoda pozyskiwania wody. Wkrótce jednak ulegnie to zmianie. Obecnie w ZEA realizowany jest projekt, którego celem jest zwiększenie wydajności odsalania wody. Instalacja ma być zasilana prądem wygenerowanym przez olbrzymie panele fotowoltaiczne i będzie wykorzystywać proces odwróconej osmozy. Kraj nietypowych atrakcji Nie istnieje przedsięwzięcie, którego nie można zrealizować, dysponując ogromnym budżetem. W ZEA można trafić na atrakcje, których próżno szukać gdziekolwiek indziej. Najwyższe budynki świata: odkryj 8 najwyższych drapaczy chmur Aż siedem z ośmiu najwyższych budynków świata znajduje się w Azji. Sprawdź, ile metrów ma dotychczasowy rekordzista i gdzie stoi najwyższy budynek świata. Szusowanie na pustyni Chyba nikt nie wybiera się w tamte strony, by oddawać się białemu szaleństwu, ale jeżeli komuś przyjdzie na to ochota, może to zrobić. W centrum handlowym Mul al-Imarat (w Dubaju) powstał pierwszy na Bliskim Wschodzie kryty kompleks sportów zimowych. Ski Dubai zajmuje powierzchnię 22500 metrów kwadratowych. Działa tam pięć sztucznie naśnieżanych stoków (najdłuższy mierzy 400 metrów) z wyciągami orczykowymi i krzesełkowymi. Jest też snowpark z torem saneczkowym, lodowiskiem i jaskinią lodową. Kolejka szybka jak bolid F1 Kolejną wielką atrakcją jest Ferrari World Abu Dhabi. Park tematyczny na wyspie Yas jest największym tego typu obiektem na świecie. Działa tam najszybszy rollercoaster, który rozpędza się do 240 km/godz., a pierwszą setkę osiąga w czasie dwóch sekund. Galeria handlowa jak muzeum Chcąc podziwiać skamieliny prehistorycznych gadów trzeba się udać do muzeum? Nie w ZEA. W galerii handlowej w Dubaju stoi szkielet dinozaura, liczący 155 milionów lat. W 2008 roku sprowadzono go z USA. Warto podkreślić, że ta niezwykła ekspozycja jest jedną z najlepiej zachowanych skamieniałości na świecie. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Islamska medycyna była niezwykle skuteczna. Współczesna ochrona zdrowia mogłaby się wiele nauczyć
Już ponad tysiąc lat temu islamscy medycy leczyli ludzi, a nie choroby. Współczesna medycyna nadal mogłaby się od nich wiele nauczyć.
W tym artykule: Awicenna i początki psychologii Rozwój medycyny islamskiej Świat medycyny arabskiej wyprzedzał Europę Awicenna, wielki mędrzec islamu Kanon medycyny to jedno z najważniejszych dzieł średniowiecza Pierwsze kompendium wiedzy medycznej Rozwój chirurgii Pierwsze badanie oka Kiedy sułtan wzywał z haremu nałożnicę, dziewczyna miała obowiązek wślizgnąć się pod kołdrę od strony sułtańskich stóp i z szacunkiem przeczołgać się do przodu. Wcześniej zażywała kąpieli, była depilowana i nacierana wonnymi olejkami. Sam Mahomet zalecał przecież medycynę higieny, twierdząc, że „czystość to połowa wiary”. Koran nakazywał ablucje przed każdą modlitwą. Światowi arabskiemu zawdzięczamy nie tylko udoskonalenie mydła, wprowadzenie ługu sodowego i łoża z baldachimem. W czasie Złotej Ery Islamu, która trwała od połowy VIII do połowy XIII wieku, arabska medycyna rozwinęła się w błyskawicznym tempie. Powstało wtedy wiele terapii i leków stosowanych – oczywiście w unowocześnionej formie – aż do dzisiaj. Awicenna i początki psychologii W XI wieku perski książę z Isfahanu zapadł na dziwną chorobę. Melancholia łączyła się u niego z przekonaniem, że jest krową. Emir przestał jeść, schudł, muczał jak krasula. Domagał się, żeby go zaszlachtować, bo „z jego mięsa będzie smaczny gulasz”. Lekarze nie dawali sobie rady z władcą. Wezwano w końcu Awicennę, najbardziej cenionego medyka tamtych czasów. Ten zaś, zanim udał się do emira, wysłał wiadomość, która niezwykle ucieszyła chorego. Awicenna oznajmił, że wnet do pałacu przybędzie rzeźnik i prosi, aby pacjent się rozchmurzył, bo jego prośby zostaną spełnione. Następnie „książę nauki”, jak nazywano słynnego lekarza, przybył z nożem i zapytał: gdzie jest krowa, którą mam zaszlachtować? Emir pokornie, choć podobno z żałością, zamuczał i na polecenie „rzeźnika” położył się na ziemi. Awicenna obejrzał „krowę” i głośno oznajmił: „To zwierzę jest za chude, więc nie ma sensu go zabijać. Trzeba je dobrze karmić i zabić wtedy, gdy będzie zdrowe i tłuste”. Chory rzucił się na jedzenie, po jakimś czasie wydobrzał, a wraz z ciałem ozdrowiał i umysł. Przypadek opisany w „Kanonie medycyny” Awicenny, podręczniku lekarskim wszech czasów, pokazuje, że arabscy lekarze sprzed tysiąca lat korzystali już z osiągnięć psychologii. Rozwój medycyny islamskiej Od VII wieku, czyli od czasów Mahometa, medycyna wykonała wielki krok. Od medycyny profetycznej, kształtującej się pod wpływem nauk proroka, po medycynę częściowo wolną od religijnej retoryki. Co prawda sam Mahomet zachęcał do badań naukowych, przepisywania leków i przede wszystkim profilaktyki. Świat islamu ogarnęła w tym okresie gorączka tłumaczenia starożytnych badaczy. Jednak rozwój spuścizny Galena i Hipokratesa wstrzymywały nakazy Koranu. Ze względu na poszanowanie ciała po śmierci nie wolno było przeprowadzać sekcji zwłok. Lekarzom i studentom pozostawała więc własna praktyka i obserwacja chorych. Dość szybko zaczęły powstawać bimaristany, czyli szpitale, które stały się wzorcem dla nowożytnych instytucji tego typu. Pacjenci byli w nich dzieleni według „jednostek chorobowych”. Swój oddział miały kobiety. Wszyscy mogli liczyć na bieżącą wodę, aby utrzymać należytą higienę. Pomoc otrzymywał każdy, niezależnie od swojego statusu i majątku. W szpitalu pozostawał tak długo, aż odzyskał zdrowie i siły. Rekonwalescenci otrzymywali nieraz zapomogę, aby nie musieli od razu wracać do ciężkiej pracy. 1000-letnia mikstura odtworzona w laboratorium. Niszczy lekooporne bakterie „Antyczbiotyczna” warzywna pasta przyrządzona według 1000-letniej receptury dała radę tam, gdzie współczesne antybiotyki nie mogły już pomóc. „Maść wzrok naprawiającą” odkryto ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/cyfrowa-wersje-medicinale-anglicum-mozna-znalezc-na-stronach-british-library-fot-the-british-library-board-royal-12-d-xvii-8fa5bee.jpeg" width="938" height="677" alt="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot. The British Library Board (Royal 12 D xvii))" title="Cyfrową wersję Medicinale Anglicum można znaleźć na stronach British Library (fot. The British Library Board (Royal 12 D xvii))" /> Świat medycyny arabskiej wyprzedzał Europę Ekspansja islamu w tym czasie sprawiła, że arabski stał się wówczas jednym z najważniejszych języków. Badacze bez kłopotu mogli podróżować w różne części muzułmańskich terytoriów. To pomagało w wymianie informacji i szerszym spojrzeniu na pacjenta. Islam traktował również inaczej chorych umysłowo. W czasie gdy Europa, obawiając się duchów i demonów, zamykała obłąkanych w więzieniach czy przytułkach, świat arabski budował dla nich oddziały lekarskie. Pierwszy szpital dla umysłowo chorych powstał już w roku 770 w Bagdadzie. Ponad sto lat później stanął kolejny, Ibn Tulun, w Kairze. Awicenna również uznawał, że choroby psychiczne to taka sama przypadłość jak choroby ciała. Praktyka doprowadziła go do przekonania, że stan psychiczny człowieka ma ścisły związek ze zdrowiem fizycznym. Sam jednak nie przykładał wielkiej wagi do zdrowego trybu życia, nie stroniąc od używek i uwodząc tłumy kobiet. Awicenna, wielki mędrzec islamu Naprawdę nazywał Abu Ali Husain ebn Abdalluh Ebn-e Sina, w skrócie Ibn Sina. Europa zaś posługiwała się zlatynizowaną formą jego imienia. Podobnie jak wielu lekarzy jego epoki zajmował się różnorodnymi dziedzinami, był wszechstronny i nie ograniczał się tylko do leczenia chorych. Od XI wieku zostały zresztą wprowadzone egzaminy, podczas których kandydaci na lekarzy musieli odpowiadać na pytania m.in. z filozofii, religii i prawa. Sam Awicenna zajmował się również geologią, botaniką, astronomią, alchemią (która była wtedy nauką), geologią, logiką, fizyką i matematyką, a nawet teologią islamu i psychologią. Ta ostatnia przyczyniała się do jego sukcesów w kontaktach z pacjentami cierpiącymi na niewytłumaczalne choroby. Awicenna stał się symbolem Złotej Ery Islamu. Jego droga życiowa przypominała losy innych, choć nie tak wybitnych, kolegów po fachu. Awicenna był cudownym dzieckiem. Urodził się w 980 roku w Afshanah koło Buchary w dzisiejszym Uzbekistanie. Abdullah, jego ojciec, był nauczycielem, pracował również jako urzędnik podatkowy na dworze emira Nuha, króla Buchary z irańskiej dynastii Samanidów. Sam wykształcony i światły, chciał podobną przyszłość zapewnić synowi. A chłopiec chłonął wiedzę jak gąbka. Miał zaledwie dziesięć lat, gdy otrzymał tytuł hafiza, nadawany osobom znającym Koran na pamięć. Fenomenalna pamięć chłopca, jego niezależny umysł i nieprzeciętna inteligencja sprawiły, że w wieku trzynastu lat zaczął studiować medycynę, a rok później prześcignął swoich nauczycieli. Następne lata całkowicie poświęcił islamskiemu prawoznawstwu, filozofii i naukom przyrodniczym. Był przy tym niezwykle religijnym człowiekiem. Jeszcze w młodości poruszyła go głęboko „Metafizyka”, największe dzieło Arystotelesa. Tak bardzo przejął się nowo poznaną wiedzą, że porzucił naukę i oddał się modlitwom, prosząc Boga, aby ten poprowadził go w dalszej pracy. Na szczęście życie duchowe nie pochłonęło go całkowicie. W wieku zaledwie siedemnastu lat cudowny chłopiec zaczął leczyć chorych. Naukę medycyny uważał zresztą za „raczej łatwą”. Dopisywało mu przy tym szczęście i prawdopodobnie miał ogromną intuicję. Wyleczył samego władcę Buchary Nuha Ibn Mansura, który w podzięce pozwolił mu korzystać z zasobów królewskiej biblioteki. To dla żądnego wiedzy młodzieńca było najwyższą nagrodą. Kanon medycyny to jedno z najważniejszych dzieł średniowiecza Dwudziestoletni zaledwie Awicenna był u szczytu swojej kariery. Niespodziewanie jednak zmarł jego ojciec, a po upadku Samanidów władzę nad Bucharą objął władca tureckiego pochodzenia. Młody lekarz nie chciał służyć obcemu, odrzucił zaproszenie na dwór. Uciekając przed gniewem władcy, trafił do perskiego Hamadanu na terenie dzisiejszego Teheranu. Tutaj uśmiechnęło się do niego szczęście. Odniósł spektakularny sukces, lecząc księcia Szamsa z nieszczęśliwej miłości (inne źródła podają, że chodziło o uporczywe kolki). Choć Szams w podzięce mianował 27-letniego Awicennę wezyrem, to w wyniku dworskich intryg lekarz stracił posadę i wyjechał do Isfahanu. Mimo że żył niezwykle intensywnie, korzystając z licznych uciech, znajdował czas na naukę. Opracował, między innymi, algorytm testu zgodności, który stosuje się przy obliczeniach algebraicznych. Tak prosty, że możliwy do wykorzystania przez dzieci w wieku szkolnym. Dość powiedzieć, że korzystają z niego nawet dzisiejsze komputery. Znalazł również sposób na poprawę dokładności odczytywania pomiarów instrumentów astronomicznych. W dziedzinie fizyki zajmował się studiami nad różnymi postaciami energii. W ciągu pracowitego życia napisał ok. 450 prac naukowych. Najsłynniejsza z nich to „Kanon medycyny”. Był używany na zachodzie Europy aż do XVII w., a na wschodzie znacznie dłużej. – Można powiedzieć, że Awicenna podszedł do pacjenta w zupełnie nowy sposób, całościowo – mówi Maciej Paruzel, wybitny chirurg i hirudoterapeuta. Hirudoterapia to leczenie niektórymi gatunkami pijawek, co również szeroko polecał „książę nauki”. Awicenna uważał m.in., że świetnie niwelują ból zębów i obniżają ciśnienie. Pierwsze kompendium wiedzy medycznej – Medycyna arabska tamtego czasu była inna niż medycyna europejska, mniej agresywna, nie lubiła krwi. Dlatego lekarze używali m.in. licznych ziół. Awicenna wymieniał około ośmiuset roślin leczniczych. Podczas gdy wykaz leków znanych w starożytności nie przekraczał 500, to w okresie arabskim dochodził do 2 tys. – tłumaczy Maciej Paruzel. – Greccy medycy Galen i Hipokrates tak naprawdę wiele nie wnieśli. Dopiero lekarze arabscy zrewolucjonizowali medycynę. „Kanon” okazał się przełomem. Pierwsze w historii nauki usystematyzowane kompendium wiedzy medycznej wyznaczyło nowe standardy medyczne nie tylko w świecie islamu, ale i w całej Europie. Awicenna opisał w nim różnicę między zapaleniem opon mózgowych a chorobami mózgu, wrzody żołądka, jak nastawiać złamane kończyny. Przekazał również podstawy dietetyki i przedstawił lecznicze właściwości wina (pomimo że Koran nie zezwalał na jego picie). I chociaż Koran zabraniał również przeprowadzania sekcji zwłok, Awicenna przeciwstawiał się temu zakazowi. Dzięki temu doskonale poznał anatomię. Uznał również, że gruźlica jest chorobą zaraźliwą. W tym samym czasie w Europie uważano ją za karę za grzechy. Rozwój chirurgii Nigdy przedtem nauki medyczne nie zaznały tak gwałtownego rozkwitu jak na przełomie pierwszego i drugiego tysiąclecia. Choć wskazania Awicenny można uznać za kamień milowy tej lekarskiej rewolucji, to przecież niemal w tym samym czasie rozwijała się również chirurgia. Czterdzieści cztery lata starszy od „księcia nauki” niejaki Abulcasis stworzył „Al-Tasrif”, przełomowy podręcznik chirurgii. A warto wspomnieć, że chirurgia nie była dotąd uważana za naukę medyczną. Tymczasem Abulcasis już w X wieku przeprowadzał tak skomplikowane operacje jak trepanacja czaszki. Odkrył, że katgut, czyli nici z jelit zwierzęcych, których używał do zakładania wewnętrznych szwów, w naturalny sposób się rozpuszczają. Obserwacji tej dokonał dzięki małpie, gdy ta zjadła mu struny do lutni. „Pomysły” genialnego chirurga można wymieniać bez końca. Był prekursorem stosowania opatrunków i unieruchamiania kości za pomocą gipsu, a także wynalazcą ponad dwustu narzędzi chirurgicznych. Niektóre z nich, skalpele czy piły do kości, w niezmienionej formie stosuje się do dziś. Pierwsze badanie oka Przedmiotem badań stała się nawet tak delikatna struktura jak ludzkie oko. Żyjący na przełomie X i XI wieku Ibn al-Hajsam, optyk z Basry, opisał po raz pierwszy budowę anatomiczną oka. Zastosował coś, co moglibyśmy dziś uznać za okulary. Abulcasis dodał do tego wymyślone przez siebie bardzo precyzyjne nożyce do chirurgii oka. A jego koledzy – wydrążone igły, które ciągle służą do usuwania katarakty. A skoro jesteśmy przy oku, to przed powszechną niegdyś jaglicą chroniło czernidło z soli antymonu zmieszanej z destylowanym etanolem. Malowano nim obwódkę oczu, co służyło zdrowiu i dodawało urody. Proszek ten nazywał się al-kuhl i od niego pochodzi dobrze znane dzisiaj słowo „alkohol”. – Dzieła arabskich lekarzy przetłumaczyli dla świata mnisi z klasztoru Monte Cassino – mówi Maciej Paruzel. – To im zawdzięczamy późniejszy rozwój medycyny. A William M. Watt, szkocki historyk i znawca islamu, potwierdza tylko tę opinię: „Gdy próbujemy podsumować, czego Arabowie dokonali w dziedzinie wiedzy eksperymentalnej, rozwoju myśli i co pozostawili na piśmie, i kiedy się spostrzeże, czego bez Arabów nie byłoby w europejskiej wiedzy o filozofii, to należy uznać, że nie ma w tamtej epoce nic, czego by nie stworzyli”.
Maurowie podbili Półwysep Iberyjski i rządzili nim przez stulecia. Wyprzedzali resztę Europy w rozwoju
Osiem wieków obecności Maurów na Półwyspie Iberyjskim wywarło silny wpływ na kulturę i architekturę Hiszpanii i Portugalii. Szczytowy okres potęgi ich państwa dziś jest uważany za najjaśniejszy czas w średniowiecznej Europie. Potwierdza to fakt, że wiele ówczesnych osiągnięć stało się motorem, który przez kolejne wieki napędzał rozwój nauki. Kim byli Maurowie? Jak znaleźli się na Półwyspie Iberyjskim? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Od czego pochodzi nazwa Maurowie? Kim byli Maurowie? Jak Maurowie opanowali Półwysep Iberyjski? Życie i kultura Maurów Co osiągnęli Maurowie? Budowle Maurów Wierzenia Maurów Upadek Maurów Po rozpadzie imperium rzymskiego, Wizygoci zajęli tereny dzisiejszych Włoch, Francji i Hiszpanii. Niebawem, bo w 507 roku, władca Franków Chlodwig I zadał im klęskę pod Vouillé i tym samym wyparł germański lud z Akwitanii. Wizygoci zatrzymali tereny iberyjskie, jednak poważnym zagrożeniem stał się dla nich cesarz Justynian I Wielki. Przez dziesięciolecia „leśni ludzie” wojowali z wojskami cesarstwa wschodniorzymskiego. Ostatecznie udało im się wyprzeć wroga dopiero w 625 roku. Jednak niebawem mieli zmierzyć się z inną potęgą, która nadciągała z Afryki. Od czego pochodzi nazwa Maurowie? Termin „Maurowie” był używany już w czasach rzymskich. Władcy cesarstwa określali nim mieszkańców Mauretanii, późniejszej rzymskiej prowincji. W czasach wczesnochrześcijańskich, Maurami nazywano wszystkich berberyjsko-numidyjskich mieszkańców północno-zachodniej Afryki. W średniowiecznej Europie to określenie przylgnęło do muzułmanów zamieszkujących Półwysep Iberyjski. Kim zatem byli iberyjscy Maurowie i skąd wzięli się na Starym Kontynencie? Kim byli Maurowie? Mówiąc o Maurach, na myśli trzeba mieć berberyjsko-arabski lud pochodzący z północno-zachodniej Afryki. W starożytności koczownicze plemiona Berberów osiadły w Numidii. Przez wiele wieków władcy tego obszaru utrzymywali zmienne stosunki z Rzymem. Około 40 roku n.e. cały region znajdował się pod zwierzchnictwem Wiecznego Miasta. Powstały wówczas prowincje Mauretania Tingitana i Mauretania Caesariensis. Po upadku cesarstwa ziemie nad wybrzeżem przejęli Wandalowie, po nich władało Bizancjum. Jednak obszary wewnątrz lądu wciąż znajdowały się pod panowaniem Berberów. Dopiero w VIII stuleciu podbiła ich armia arabska. Jak Maurowie opanowali Półwysep Iberyjski? W VII wieku n.e. prorok Mahomet zdołał zjednoczyć Arabów wokół wspólnej religii. Rozpoczął się wówczas okres podbojów w Afryce. W pierwszej kolejności armia arabska podporządkowała sobie perskie imperium Sasanidów, następnie Egipt i Trypolitanię. Stamtąd udali się na północno-zachodnie obszary. W 710 roku Arabowie wkroczyli do znajdującej się pod kontrolą Wizygotów Ceuty. Don Julian, komes miasta pozostający w konflikcie z królem Roderykiem, opowiedział im o słabości królestwa i przekonał do przypuszczenia ataku na Półwysep Iberyjski. Musa Ibn Nusjar, gubernator północnej Afryki, wysłał zwiad pod dowództwem berberyjskiego wodza Tarika Ibn Zijada. Słowa zarządcy miasta potwierdziły się. Rok później muzułmanie przypuścili ekspansję na Półwysep. Roderyk był pochłonięty walkami na północy. Najeźdźca obrał kurs na Gibraltar, co zmusiło wizygockiego władcę do przekierowania swoich nadwątlonych oddziałów na południe. W lipcu 711 roku oba oddziały starły się nad rzeką Guadalete, w pobliżu Jerez do la Frontera (dzisiejsza Andaluzja). Król zginął na polu walki, a siły Arabów i Berberów łatwo poradziły sobie z jego wojskami. Po zwycięstwie nad Roderykiem Arabowie obrali kurs na północ. Ich łupem padła Kordoba, następnie zajęli Toledo. Kilka lat później pod ich kontrolą znalazł się niemal cały Półwysep Iberyjski, który nazwali Al-Andalus. Życie i kultura Maurów W rezultacie obok siebie zaczęły funkcjonować trzy religie: islam, chrześcijaństwo i judaizm. Mieszanka wybuchowa? Niekoniecznie, przynajmniej początkowo. Abd Al-Aziz – syn Musy i gubernator Al-Andalus – zawarł umowę z lokalnymi możnowładcami, na mocy której zagwarantował wolność wyznania. Czas istnienia Kalifatu Kordoby (od 929 do 1031 roku) zapisał się w historii jako okres, w którym przedstawiciele różnych wyznań żyli obok siebie w pokoju i harmonii. W tym miejscu należy jednak podkreślić, że o ile Maurowie nie starali się narzucić wówczas swojej wiary, to wyznawcy chrześcijaństwa i judaizmu nie byli traktowani na równi z muzułmanami. Po upadku Kalifatu Kordoby nastał czas rządów dynastii Almorawidów. Wówczas nie było już mowy o tolerancji i pokojowym współistnieniu. Obecność Maurów na Półwyspie Iberyjskim nie miała wyłącznie wymiaru religijnego. Pod ich władzą Kordoba stała się kulturalnym centrum Europy. Podczas gdy analfabetyzm był w średniowieczu powszechnym zjawiskiem, w Al-Andalus edukacja była powszechna. W X stuleciu w Kordobie funkcjonowało kilkadziesiąt szkół i kilkanaście uczelni. Co istotne, nauka nie była przywilejem szlachetnie urodzonych. Maurowie zakładali publiczne łaźnie, budowali szpitale i biblioteki. W zbiorach biblioteki założonej przez Al-Hakama II znajdowało się ok. 400 tys. tomów. Ulice X-wiecznej Kordoby były brukowane i oświetlone, a domy – skanalizowane. Co osiągnęli Maurowie? Powszechny dostęp do edukacji przełożył się na szybki rozwój obszaru znajdującego się pod władaniem Maurów. Można wręcz powiedzieć, że średniowieczny Półwysep Iberyjski wyprzedził w rozwoju resztę Europy przynajmniej o kilka wieków. W państwie Maurów niezwykle dynamicznie rozwijała się medycyna. Uczeni z Al-Andalus opracowywali nowe narzędzia chirurgiczne i metody leczenia inwazyjnego. Korzystając z właściwości niektórych roślin, w trakcie zabiegów stosowali znieczulenie ogólne. Abu al-Kasim, żyjący na przełomie I i II tysiąclecia arabski lekarz, dziś jest uważany za ojca współczesnej medycyny. W swojej 30-tomowej księdze „Kitab al-Tasrif”, szczegółowo opisał m.in. skomplikowane techniki operacyjne i zamieścił ryciny ponad 200 narzędzi chirurgicznych. Przez kolejnych kilka stuleci ten zbiór praktycznej wiedzy był jedną z najważniejszych publikacji medycznych w Europie. Kolejną dziedziną, w której Maurowie mieli wybitne osiągnięcia, była astronomia. W XI wieku Abu Ishaq Ibrahim al-Zarqali opracował wiele rewolucyjnych przyrządów astronomicznych. Przyczynił się do powstania słynnych tablic toledańskich. Skorygował błędnie oszacowane przez Ptolemeusza położenie Morza Śródziemnego. Wymieniając osiągnięcia Maurów, nie można nie wspomnieć o rewolucji w rolnictwie. Dzięki wprowadzeniu systemów irygacji, uprawy stały się znacznie wydajniejsze. Budowle Maurów Wpływ Maurów na Półwysep Iberyjski najbardziej uwidaczniał się w obszarze architektury. Nieodłączną częścią islamu jest wiara w przeznaczenie. Ta ideologia znajdowała odzwierciedlenie we wznoszonych budowlach. Fatalistyczny prąd myślowy kształtował piękne, kunsztowne obiekty, które miały być czymś w rodzaju ziemskiego przedsionka prowadzącego wiernych do raju. O tym, jak bardzo sztuka mauretańska odcisnęła się na Półwyspie Iberyjskim, najlepiej świadczy fakt, że wywarła wyraźny wpływ nie tylko na budowle kolejnego okresu dziejowego, oświecenia, ale także na nowożytne obiekty. Wymieniając najwspanialsze budowle Maurów, na pierwszym miejscu należy wskazać meczet Mezquita. Budowa największej świątyni zachodniego świata muzułmańskiego rozpoczęła się w 785 roku, a zakończyła dwa stulecia później. Dziś już nie można jej podziwiać w oryginalnej formie. Po zdobyciu Kordoby przez chrześcijan, pod wewnętrznymi ścianami wybudowano kilka kaplic, a w XVI stuleciu wewnątrz meczetu powstała gotycko-renesansowa katedra. Kolejny przykład architektury Maurów można znaleźć w Maladze, na którą cień rzucają potężne mury obronne monumentalnej twierdzy Alcazaba. Wciąż odbudowywany obiekt mierzy dziś ok. 15 tys. metrów kwadratowych. A wiadomo, że pierwotnie był przynajmniej dwa razy większy. Kolejny wspaniały przykład architektonicznego kunsztu przybyszów z Afryki mieści się w Sewilli. Mowa o zespole pałacowym Alkazar. Wzniesiony w 913 roku na pozostałościach po rzymskich zabudowaniach, był rezydencją Abdurrahmana II. W kolejnych wiekach następni władcy powiększali wspaniały pałac o nowe budynki. Wierzenia Maurów Wróćmy na chwilę do tematu religii. W czasie podboju Półwyspu Iberyjskiego, Berberowie byli już muzułmanami. Warto jednak podkreślić, że ich interpretacja islamu różniła się od arabskiej. Zanim Arabowie dotarli do północno-zachodniej Afryki i narzucili tam swoją wiarę, ludność berberyjska znajdowała się pod silnym wpływem religii punickiej. W ich wierzeniach pojawiały się bóstwa takie jak Tanit, Baal czy Malqart. Obowiązywał kult wody (co nie jest specjalnie zaskakujące – brak wody był przecież poważnym problemem dla pustynnych koczowników) i zwierząt. Świętym zwierzęciem był kot, uważany za najczystszą istotę. Najszlachetniejszą, mającą moc przepędzania złych duchów, był z kolei koń. Dawne wierzenia, praktykowane od wielu wieków, nie zginęły po narzuceniu islamu. W rezultacie berberyjscy Maurowie nawet jako muzułmanie na pierwszym miejscu stawiali świat natury i przyrody, a animistyczne motywy nie zniknęły z ich wierzeń. Upadek Maurów Początek końca panowania Maurów na Półwyspie Iberyjskim przypada na XI wiek. Wewnętrzne konflikty doprowadziły do upadku Kalifatu Kordoby, który podzielił się na mniejsze obszary. Chrześcijańscy władcy dostrzegli wówczas szansę na odzyskanie swoich ziem. Walki chrześcijan z muzułmanami trwały z różnym nasileniem od początku ich obecności w Europie. Należy więc uznać, że rekonkwista rozpoczęła się już w VIII wieku, ale dopiero trzy stulecia później, gdy wewnętrzne spory znacząco osłabiły Maurów, pojawiła się realna szansa na powodzenie. W krainie tysiąca i jednej nocy. Andaluzyjski pałac Alhambra i bajkowe ogrody Pałac Alhambra w Grenadzie to najchętniej odwiedzany zabytek Hiszpanii. Twierdza oczarowuje widokiem i może śmiało rywalizować z zabytkami Rzymu i Aten. Walka chrześcijan o wyparcie muzułmanów rozgorzała na dobre, gdy w 1085 roku Alfons VI zdobył Toledo. Sprzymierzone siły Aragonii, Katalonii, Kastylii, Portugalii, Nawarry i Leónu powoli odzyskiwały kolejne miasta. W 1236 roku z rąk Maurów odbito Kordobę. Gdy upadły Walencja i Sewilla, Grenada stała się ostatnią ostoją muzułmańską. W 1237 roku powstał Emirat Grenady, ale władcy chrześcijańskiego świata pozwolili na jego istnienie tylko dlatego, by obciążyć emira trybutem. Idea rekonkwisty została zapomniana na wiele lat. Odżyła dopiero w czasie rządów Ferdynanda Aragońskiego i Izabeli Kastylijskiej. W 1481 roku rozpoczęła się wojna z Emiratem Grenady. 10 lat później, ostatnia muzułmańska ostoja została zdobyta. Większość Maurów opuściła Półwysep. Pozostali musieli przejść na chrześcijaństwo. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów
Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Tożsamość narodowa opiera się na oporze wobec okupantów i konfliktach, które w przeszłości nawiedziły kraj.
W tym artykule: Trudna historia Afganistanu Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Jest pewna afgańska anegdota, która wiele mówi o historii tego kraju. Gdyby zapytać mieszkańca wsi lub prowincji, co jest za widocznym tuż obok wzgórzem, ten odpowie: „Za tym wzgórzem mój dziadek walczył z Aleksandrem Wielkim”. W tym niewinnym żarcie kryje się jednak ziarno prawdy. W 329 r. p.n.e. Aleksander Macedoński dotarł do Afganistanu ze swoją armią i podbił ten kraj. Za jego panowania powstało wiele miast, do których sprowadzali się hellenistyczni koloniści. Jednak grecka okupacja spotkała się buntami miejscowej ludności. Wydarzenia te, i dalsza walka o niepodległość kraju położonego na niezwykle surowym terytorium, kształtowały narodową tożsamość Afgańczyków. Trudna historia Afganistanu Gościem najnowszej odsłony cyklu „Kawa z ambasadorem” był dr Piotr Łukasiewicz, politolog, dyplomata, pułkownik rezerwy Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej i były ambasador RP w Afganistanie w latach 2012–2014. Rozmowę o historii i społeczeństwie Afganistanu prowadziła dr Małgorzata Bonikowska, prezeska Centrum Stosunków Międzynarodowych i THINKTANK. Afganistan to kraj z niezwykle długą, ale i trudną historią. Najwcześniejsze osady miejskie pojawiły się w Afganistanie już w III tysiącleciu p.n.e. Po 2000 roku p.n.e. region ten zamieszkali Ariowie, którzy należeli do indoirańskiego odłamu ludów indoeuropejskich. To za ich czasów powstało miasto, które dało początek Kabulowi. – Historia Afganistanu jest bardzo skomplikowana. To kraj leżący na styku Azji Centralnej, Subkontynentu Indyjskiego i rozszerzającego się Bliskiego Wschodu. Historycznie był miejscem styku dwóch religii: islamu i hinduizmu – mówi dr Piotr Łukasiewicz. Po śmierci Aleksandra Wielkiego tereny Afganistanu przejęli Seleucydzi, a później znaczną część kraju opanowali Partowie. W 50 r. n.e. Afganistan został zaatakowany i złupiony przez Kuszanów, którzy przybyli ze stepów Azji. Tożsamość Afgańczyków opiera się na oporze i obronie swojego terytorium – Historia tego kraju jest naznaczona wieloma wojnami, konfliktami i konfrontacjami. To sprawiło, że Afgańczycy przyjęli dość wojskowy styl życia. Z drugiej strony to społeczeństwo żyło i żyje w surowych warunkach geograficznych, a jak wszyscy wiemy, górale to specyficzni ludzie. Konsekwencją tych dwóch czynników było stworzenie pewnego rodzaju „wojowniczej” hierarchii społecznej – tłumacz ambasador. Tożsamość Afgańczyków jest oparta przede wszystkim na oporze i obronie swojego terytorium. Z drugiej strony, dr Piotr Łukasiewicz zwraca uwagę na to, że Afganistan nigdy nie był skolonizowany. – Bardzo się starały o to dwa duże mocarstwa. Chociaż zdarzało się, że krajem rządzili (z nadania Brytyjczyków lub Rosjan) królowie lub szachowie. Nigdy jednak w Kabulu nie zasiadywał okupacyjny król lub namiestnik. To odróżniało Afganistan od innych krajów regionu – przyznaje ambasador. To jednak nie oznaczało braku problemów. Bezpieczeństwo, kultura, największe atrakcje. Nasz mini-przewodnik po Afganistanie Afganistan jest jednym z najbiedniejszych krajów na świecie, w którym od lat toczy się tląca wojna domowa między armią a radykalnymi islamistami – talibami. Choć to państwo nie cieszy si... – Przyczyną nieszczęść tego narodu jest po pierwsze to, że dybały na niego potęgi zewnętrzne i ingerowały w ten kraj praktycznie przez cały czas. Po drugie, wewnętrzne problemy Afganistanu. Ten kraj był zawsze rozrywany przez księstwa z prowincji, które mocno sprzeciwiały się silnej władzy w Kabulu. To powodowało niezdolność do stworzenia silnego, scentralizowanego państwa – wyjaśnia dr Łukasiewicz. Afganistan jest dziś zarządzany przez talibów Współcześnie Afganistan zmaga się z nowymi-starymi problemami. W 2021 roku kraj przejęli talibowie. Odtwarzają oparty na prawie szariatu Emirat Afganistanu z lat 90. XX wieku. Odrzucili demokratyczną konstytucję, która zakładała wolność wyznania i języka dla wieloetnicznego narodu. Obecnie najwyższą władzę sprawuje przywódca duchowy emir Hibatullah Achundzada, który przebywa w Kandaharze. Na czele rządu w Kabulu stoi mułła Hasan Achund. To on de facto zarządza krajem. Eksperci wskazują, że nowe struktury władzy marginalizują i dyskryminują afgańskie mniejszości, prawa człowieka są ograniczane. Współczesny Afganistan zmaga się z pogłębiającym się kryzysem humanitarnym. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Jemen i jego niezwykłe miasta. Jak wyglądają najstarsze wieżowce świata?
Jemen cechuje niezwykła architektura. Znajdują się tu najstarsze wieżowce świata, a wygląd miast odpowiada obrazom z legend i baśni. Miasta Jemenu są niepowtarzalne. Czemu to zawdzięczają?
W tym artykule: Jemen – co to za kraj? Czym się wyróżnia architektura Jemenu? Sana – czarująca stolica Jemenu Shibam – Manhattan pustyni Jemen – co to za kraj? Jemen to państwo leżące na południowo-zachodnim krańcu Półwyspu Arabskiego. Mieszkańcy, choć zróżnicowani etnicznie, wyznają generalnie różne odłamy islamu. Klimat jest suchy i pustynny, co wpłynęło na tradycyjną architekturę miast. Od XX w. Jemen boryka się z powtarzającymi się kryzysami i wojnami domowymi. Jest to dzisiaj jeden z najbardziej niestabilnych i najbiedniejszych krajów na świecie. Toczy się tam od 2015 r. wyniszczająca wojna domowa, której towarzyszy największy obecnie kryzys humanitarny. Czym się wyróżnia architektura Jemenu? Ze względu na status ekonomiczny państwa, architektura w Jemenie ma charakter ściśle tradycyjny. Stare mieszkalnictwo jest użytkowane czasem nawet przez stulecia. Wpływ na zachowanie konserwatywnego charakteru miast mają również rygorystyczne zasady zagospodarowania przestrzennego. Tym, co może się wydawać najbardziej fascynujące, jest skala wysokości tradycyjnych budynków mieszkalnych. Potrafią one mieć szereg pięter, a jednocześnie są to stare lub historyzujące budowle. Poszerzano ich przestrzeń, nadbudowując kolejne piętra. Badacze po raz pierwszy zeszli na dno „Piekielnej Studni” w Jemenie. Co znaleźli? Wokół „Piekielnej Studni” krąży wiele legend i mitów. Po licznych próbach dopiero teraz badaczom udało się sprawdzić, co rzeczywiście znajduje się na jej dnie. Węże i wodospady to ... Ten charakterystyczny, tradycyjny wertykalizm jest ewenementem w skali światowej, ponieważ trwał nieprzerwanie od wieków. Zjawisko to występuje przede wszystkim w stolicy Jemenu, czyli w Sanie oraz w mieście Shibam. Sana – czarująca stolica Jemenu Stolica Jemenu jest jednym z tych nielicznych miast, które zachowały spójną architekturę. Konserwatywne warunki pozwoliły przetrwać historycznym zabudowaniom w mieście. Najbardziej typowymi budynkami w Sanie są tzw. domy wieżowe. Oto ich cechy charakterystyczne: Domy te potrafiły mieć nawet 8 pięter; Charakterystyczna dla tych budowli jest biała dekoracja na elewacji; Na parterze mieściła się kiedyś przestrzeń magazynowa i przeznaczona dla zwierząt. Dzisiaj są tam sklepy i lokale usługowe; Na pierwszym piętrze mieści się tradycyjnie kuchnia ze spiżarnią; Drugie piętro przeznaczone jest dla gości; Wyższe partie zajmowała rodzina; Ze względu na patrylokalną tradycję małżeństw, syn nadbudowywał nowe piętro domu dla swojej rodziny; Na ostatnich piętrach zazwyczaj mieścił się duży pokój do tradycyjnego wspólnego żucia czuwaliczki. Warto także wspomnieć, że Sanę nadal otacza stary mur z cegły mułowej. W starym mieście natomiast zachowało się mnóstwo zabytkowych budowli. W 1986 r. zostało ono wpisane na Światową Listę Dziedzictwa UNESCO. Niestety, od początku wojny domowej w 2015 r. zabytki te mają status zagrożony. Shibam – Manhattan pustyni Kolejnym wartym uwagi miastem Jemenu jest Shibam. W XVI w. nawiedziła je niszczycielska powódź, po której wybudowano ikoniczne dzisiaj wieżowce. Wiele z nich przetrwało w dobrym stanie. Miasto jest starannie rozplanowane urbanistycznie. Otoczone murem Shibam jest położone na planie trapezu z ortogonalną siatką ulic. Wypiętrzająca się, pionowa konstrukcja bloków była celowym zamierzeniem. Całość założenia miała zagwarantować bezpieczeństwo w razie kolejnych powodzi. Dlaczego ramadan to najważniejszy miesiąc dla wyznawców islamu? W trakcie ramadanu muzułmanie umacniają swoją wiarę w Allaha poprzez post, bezinteresowną postawę oraz modlitwę. To czas pobożności i autorefleksji. Shibam nie jest jednym z największych miast Jemenu. Być może wynika to z panujących tam od zawsze rygorystycznych zasad zagospodarowania. Dzięki nim plan oraz konstrukcje bloków pozostały niemal niezmienne. Każdy nowy budynek miał obowiązkowo wpasowywać się stylistycznie w otoczenie. Układ pięter budynków również powtarzał pewien schemat: Pierwsze piętro przeznaczone było na kuchnie i magazyn; Na drugim piętrze przyjmowano gości (tzn. mężczyźni przyjmowali mężczyzn); Prywatne pokoje zaczynały się dopiero od czwartego piętra. Mówi się, że to najstarsze miasto wieżowców na świecie. Można się w nim doszukać pewnych proto-modernistycznych cech, które stały się normą w architekturze światowej dopiero 400 lat później. Od 1982 r. Shibam, podobnie jak Sana, jest wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Oprócz Sany i Shibam, wysoką zabudowę można zauważyć w innych miastach i miejscowościach Jemenu, takich jak Amran, Sada czy Al–Hadżara. Ich wyjątkowość może wynikać z izolacji od światowych trendów w architekturze. Największy wpływ na to ma niestabilny charakter regionu. Niemniej świadome podążanie za konserwatywnymi zasadami umożliwiło zachowanie tych niezwykłych budowli do dzisiaj. Źródła: ArchiRama Michele Lamprakos, 2005, Rethinking Cultural Heritage: Lessons from Sana'a, Yemen, Traditional Dwellings and Settlements Review, nr 16(2), str. 17-37
W Europie odkryto niezwykle rzadką arabską inskrypcję. Pochodzi z okresu średniowiecza
Archeolodzy, którzy prowadzili wykopaliska na Malcie, odnaleźli fragment wapiennej steli, na której znajdowała się arabska inskrypcja. Odkrycie rzuca światło na historię wyspy, gdy zamieszkiwali ją w większości muzułmanie.
W tym artykule: Badacze odnaleźli bardzo rzadką arabską inskrypcję Napis zapisano pismem kufickim Muzułmańska historia Malty W regionie Fgura na południowym-wschodzie Malty archeolodzy prowadzili wykopaliska w miejscu, w którym wkrótce ma zostać wybudowany budynek mieszkalny. Podczas prac badacze natknęli się na pozostałości średniowiecznych budynków, a także narzędzia i inne artefakty. Badacze odnaleźli bardzo rzadką arabską inskrypcję Wśród gruzów i ruin badacze odnaleźli coś jeszcze. Kawałek dawnej studni, na którym wyryto arabską inskrypcję. Przedstawiciele maltańskiego instytutu Superintendence for Cultural Heritage, który zajmuje się dziedzictwem narodowym wyspy, przekazali, że to niezwykle rzadkie i znaczące odkrycie. Archeolodzy odkryli wyryty napis we wnętrzu średniowiecznej studni. Znajdowała się w miejscu nieopodal skrzyżowania trzech ulic: Triq id-Dejma, Triq il-Karmnu i Triq Xemx u Qamar. Napis był częścią prawdopodobnie wapiennej steli. Został zapisany pismem kufickim, co jest najstarszą formą kaligrafii arabskiej. Napis zapisano pismem kufickim Pismo kufickie wywodzi się z Mezopotamii, a nazwa pochodzi od irackiego miasta Kufa, które znajduje się ok. 170 km na południe od Bagdadu. Charakteryzowało się kątami prostymi, a stosowano je w najstarszych wersjach Koranu, świętej księgi muzułmanów. Ze względu na wygląd i charakter pisma, inskrypcje często zdobiły m.in. ściany meczetów lub innych arabskich budynków. Na steli naukowcy zauważyli również kilka znaków, których nie udało się jeszcze zidentyfikować. Badacze twierdzą jednak, że są to raczej zwykłe symbole, ponieważ nie pasują do żadnego znanego pisma. Autorzy podkreślają, że odnaleziony artefakt jest bardzo podobny do innych stel, które odnaleziono na terenie dawnego cmentarzyska w Mdinie. To dawna stolica Malty i miasto położone w środkowej części wyspy. Najstarsza inskrypcja odkryta przez archeologów w Jerozolimie. To obelga wobec gubernatora Człowiek, który napisał te słowa, musiał naprawdę nienawidzić ówczesnego gubernatora Jerozolimy. Tak bardzo, że życzył mu śmierci… Wapienna stela znajdowała się wewnątrz naturalnej szczeliny, która w przeszłości została przekształcona w studnię. Miała ok. 8,5 metra głębokości. Archeolodzy twierdzą jednak, że artefakt mógł zostać wyrzucony do ujścia wody celowo. Badacze pracują teraz nad rozszyfrowaniem tekstu, co może pomóc zrozumieć kontekst tego znaleziska. W studni znajdowały się również pozostałości ceramicznych przedmiotów, które pochodzą sprzed XIII wieku. Muzułmańska historia Malty Naukowcy mają nadzieję, że odkrycie rzuci światło na mało znany okres w historii Malty, podczas którego większość jej mieszkańców stanowili muzułmanie. Pierwsze osady na Malcie powstały nawet ok. 5200 r. pn.e. Przybyli tutaj pierwsi osadnicy z Sycylii. Około 2000 lat później na wyspie wzniesiono pierwszą świątynię, która poświęcona była lokalnemu bóstwu. Około 800 p.n.e. na Malcie swoje osiedla założyli Fenicjanie, a 300 lat później wyspa została podbita przez Kartagińczyków. Od połowy III wieku p.n.e. region znalazł się pod kontrolą Rzymu, a w I wieku n.e. św. Paweł miał nauczać lokalnych mieszkańców o Jezusie i nawrócić Maltańczyków na chrześcijaństwo. Po podziale Cesarstwa Rzymskiego w 395 roku Malta stała się częścią Cesarstwa Zachodniorzymskiego. W ciągu następnych kilkuset lat podbijali ją Wandalowie, a następnie Ostrogoci. Dopiero w 870 roku została zdobyta przez Arabów. Aż do 1090 roku Malta była zamieszkana głównie przez ludność muzułmańską. Rok później wyspę zaatakowali Normanowie, którzy włączyli wyspę do Królestwa Sycylii i znalazła się pod wpływem Rogera I, normańskiego hrabiego. Malta w pigułce. Wszystko, co musisz wiedzieć, zanim wyruszysz w podróż Matla to niewielka wyspa na Morzu Śródziemnym, która od lat cieszy się mianem jednego z najpiękniejszych kurortów turystycznych w Europie. Ci, którzy mieli okazję tam być, nie szczędzą z... Islam był jednak dominującą religią jeszcze przez prawie 40 lat. Do ustanowienia chrześcijaństwa na Malcie doszło dopiero po kolejnej inwazji, której w 1127 r. Dokonał król Sycylii, Roger II (syn Rogera I). Wyspę zasiedlili wówczas chrześcijańscy kupcy, duchowni i osadnicy. Języki przyjezdnych połączyły się z językami arabskimi, które ostatecznie stworzyły nowy język maltański. Religia muzułmańska przetrwała tam do połowy XIII wieku. Źródło: Arkeonews. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Arabowie w Rzymie splądrowali Bazylikę św. Piotra. Islamska armia bez trudu pokonała wojska chrześcijan
Hordy islamskich wojowników wtargnęły do Bazyliki św. Piotra, bezczeszcząc i łupiąc świątynię. Był 27 sierpnia 846 roku. Arabowie w Rzymie znaleźli się w samym sercu zachodniego chrześcijaństwa.
W tym artykule: Ekspansja Arabów w VIII wieku Arabskie siły zajęły Sycylię Rzym zlekceważył ostrzeżenia o inwazji Wojska islamskie zdobyły Ostię bez walki Wojska saskie poniosły klęskę Atak na Bazylikę św. Piotra Najeźdźcy złupili serce chrześcijaństwa Saraceni nie próbowali zdobyć Rzymu Frankowie zostali pokonani pod Gaetą Arabowie podpisali rozejm Sztorm jako kara za świętokradztwo Odbudowa Bazyliki św. Piotra Kolejny rajd Arabów na Rzym Budowa nowej Bazyliki św. Piotra Muzułmanie w średniowieczu odnosili oszałamiające triumfy. W IX w. coraz śmielej pustoszyli ziemie włoskie, aż wreszcie dotarli do samego Wiecznego Miasta. Dla Italii nastał sądny dzień. Ekspansja Arabów w VIII wieku Opanowawszy w VII w. północną Afrykę, Arabowie stanęli nad brzegami Morza Śródziemnego, bariery oddzielającej ich od Europy. Nie zamierzali jednak zaprzestać dalszych podbojów. Według nauk proroka Mahometa mieli prowadzić świętą wojnę, aż cały świat znajdzie się pod władzą jedynej prawdziwej religii – islamu. W 711 r. sforsowali Cieśninę Gibraltarską, po czym opanowali całą Hiszpanię. Usiłowali przeć dalej na północ, ale po dwóch dekadach powstrzymali ich Frankowie i ekspansja muzułmańska zatrzymała się u wrót Pirenejów. Arabskie siły zajęły Sycylię Z północnej Afryki blisko było też do wybrzeży Italii i także one stały się celem ataków. W żegludze po Morzu Śródziemnym Arabowie używali okrętów wzorowanych na bizantyjskich dromonach, z załogą do 300 ludzi (żeglarzy, wioślarzy, żołnierzy). W szybkich rajdach łupieskich stosowali też mniejsze monoremy, z około 70–80-osobową załogą. Islamscy zdobywcy początkowo przejęli bizantyjskie statki w portach północnoafrykańskich. Później zaś nakazali miejscowym szkutnikom wykonywać ich kopie dla swojej floty. Droga przez Mekkę. Jak wygląda pielgrzymka do Mekki? Pielgrzymka do Mekki jest uznawana za obowiązek. Każdy z wyznawców islamu powinien ją odbyć przynajmniej raz w życiu. Najświętsze miasto muzułmanów jest dostępne wyłącznie dla mahometan. Prawdopodobnie już w 667 r. wyznawcy Allaha dokonali pierwszego najazdu na Sycylię, który stał się wstępem do regularnych rajdów na włoskie wybrzeża. Zdobywcom szczególnie zależało na opanowaniu wysp śródziemnomorskich, jak Sycylia, Kreta czy Baleary. W tamtejszych portach mogliby tworzyć bazy wypadowe do atakowania terytoriów i miast dalej na północ. Podbój wysp nie był łatwy. Armia północnoafrykańskiej dynastii Aglabidów zdobyła Palermo na Sycylii w 831 r. po ciężkich czteroletnich bojach, wspomagana przez muzułmańskie posiłki z Hiszpanii. Nie oznaczało to bynajmniej opanowania całej wyspy, walki ciągnęły się jeszcze kilkadziesiąt lat. Kontrola nad regionem Palermo miała jednak zasadnicze znaczenie. Arabskie floty z Afryki mogły teraz zatrzymywać się w sycylijskim porcie, uzupełniać tam załogi, dokonywać napraw i zabierać prowiant, by następnie kierować się w stronę włoskiego „buta”. W 838 r. „synowie Szatana” – jak nazywano ich w Europie – złupili Brindisi, dwa lata później – Bari. Miejscowości te leżą jednak dość daleko na południe od Rzymu i w Wiecznym Mieście nie przejmowano się zbytnio wieściami o atakach. Rzym zlekceważył ostrzeżenia o inwazji Nie jest pewne, skąd wyruszyła w 846 r. arabska wyprawa na Rzym. Flota inwazyjna wypłynęła albo bezpośrednio z Palermo, albo z Tunezji, zahaczając tylko po drodze o sycylijski port. Prawdopodobnie załoga jakiegoś statku płynącego na Korsykę zorientowała się, że Arabowie coś knują, i poinformowała o tym korsykańskiego hrabiego Adelwerta. Ten wysłał od razu posłańca do Rzymu z ostrzeżeniem. List dotarł w połowie sierpnia, ale ani papież Sergiusz II, ani notable Państwa Kościelnego nie wykazali specjalnego zaniepokojenia. Podobne fałszywe alarmy zdarzały się często i miasto do nich przywykło. Kpiono więc z ostrzeżeń: „Oho, Saraceni znów płyną na Rzym. I znów wylądują w jakiejś dziurze daleko na południu!”. W czasie obrad zgromadzenia notabli padła jednak propozycja, by na wszelki wypadek wysłać do wasali i sojuszników wezwanie do gromadzenia się pod bronią. Tak też uczyniono, rozsyłając gońców. Na prowincji wiara w najazd okazała się jednak jeszcze mniejsza niż w Rzymie i mało kto ruszył się z domu. Wojska islamskie zdobyły Ostię bez walki 23 sierpnia 846 r. saraceńskie okręty pojawiły się nagle u ujścia Tybru w pobliżu Ostii, dawnego portu rzymskiego. Historycy oceniają, że na pokładach około 70 żaglowo-wiosłowych statków przybyło 5–7 tys. wojowników oraz kilkaset koni. Wysiadłszy na ląd, najeźdźcy ruszyli w stronę obwarowań Ostii, niedawno wzmocnionych wysokimi wieżami ze stanowiskami katapult. Kto nie widział tych 7 miejsc, nie zna Rzymu - Dlaczego na Rzym mówi się Wieczne Miasto? – padło pytanie z grupy starszych Anglików zwiedzających Koloseum. – Bo jest wiecznie zatłoczone turystami – odpowiedział włoski przewodnik... Pod murami zaroiło się wkrótce od białych sylwetek lekko odzianych arabskich żołnierzy, wśród których gdzieniegdzie połyskiwała w słońcu kolczuga jakiegoś znaczniejszego wojownika. Napastnicy ze zdziwieniem przyglądali się obwarowaniom, nie widząc na nich żadnych obrońców. Ostrożnie podeszli do bram, obawiając się zasadzki, ale gdy wkroczyli za mury, powitała ich grobowa cisza. Na ulicach natknęli się na dodatkowe zapory i barykady, których nikt nie bronił. Ostia była zupełnie wyludniona. Dlaczego garnizon i mieszkańcy opuścili świetnie przygotowany do obrony port, pozostaje zagadką. Być może gdy na horyzoncie pojawiła się flota Saracenów, w miasteczku wybuchła panika, która przerodziła się w masową ucieczkę? Złupiwszy Ostię, napastnicy zajęli bez walki kolejną nadmorską miejscowość Portus i zaczęli przygotowywać się do marszu na odległy o 20 km Rzym. Wojska saskie poniosły klęskę Sytuacja Rzymu była niewesoła. Po okresie świetności w czasach starożytnych Wieczne Miasto przeżywało upadek. Liczyło około 30 tys. mieszkańców, dwa razy mniej niż w epoce załamania Imperium Rzymskiego, nie mówiąc o czasach rozkwitu. Na poważną pomoc z zewnątrz nie mogło liczyć. Samo było w stanie wystawić parę tysięcy obrońców, w większości uzbrojonych cywilów. Na wieść o lądowaniu muzułmanów w Wiecznym Mieście pośpiesznie zwoływano mężczyzn pod broń. W kierunku Ostii wymaszerowała najpierw formacja złożona z mieszkających w Rzymie germańskich cudzoziemców: Franków, Sasów i Fryzów. Nie byli zawodowymi żołnierzami, pracowali w cywilnych zawodach, stając pod bronią w razie zagrożeń. W ślad za nimi wyruszyły nieliczne regularne oddziały rzymskie. W pierwszej drobnej potyczce Germanie nieźle się sprawili, odpierając niewielki oddział Saracenów. Wojska Rzymu ruszyły naprzód, ale wkrótce zorientowano się, że najeźdźcy mają dużą przewagę liczebną. Dowódca rozkazał cudzoziemcom zostać na miejscu, sam zaś wycofał się z Rzymianami do miasta. 26 sierpnia rano Arabowie zaskoczyli Germanów, z furią atakując ich pozycje. Kłuci włóczniami, rąbani mieczami i maczugami obrońcy rzucili się do ucieczki, zostawiając na polu poległych towarzyszy. Saraceni ścigali ich po okolicy, zabijając jednego po drugim. Cudzoziemski oddział został kompletnie rozbity. Atak na Bazylikę św. Piotra Agresorzy pojawili się wkrótce na drodze Via Portuensis i ruszyli nią w stronę miasta. Zatrzymali się, gdy ujrzeli przed sobą zwalistą sylwetkę Bazyliki św. Piotra, znajdującej się poza miejskimi murami obronnymi Rzymu. Świątynia wraz z otaczającymi ją zabudowaniami była umocniona i obsadzona obrońcami, przedni oddział arabski postanowił więc poczekać na resztę armii. Stopniowo w okolice Wiecznego Miasta ściągały kolejne kolumny smagłych wojowników w białych szatach i zawojach. Parskały konie, rozlegały się dźwięki piszczałek, padały okrzyki w różnych narzeczach arabskich i berberyjskich. Gdzie jest krzyż Chrystusa? Święte relikwie miały trafić do kościołów w Europie Krzyż Chrystusa to symbol jednoczący chrześcijan na całym świecie. Czy zostały po nim relikwie? Jeśli tak, to gdzie ich szukać? Następnego dnia Saraceni ruszyli do szturmu na niechronione murami przedmieścia. Główny atak skierowali na bazylikę obsadzoną przez oddział Sasów. Na dziedzińcu, w krużgankach, w ciemnych zakamarkach obszernego kompleksu budynków rozległ się szczęk mieczy i wrzaski walczących. Obrońcy, chronieni kolczugami i hełmami, stawiali twardy opór, ale Arabowie mieli przygniatającą przewagę liczebną. Wynik starcia był przesądzony. Najeźdźcy złupili serce chrześcijaństwa Wyciąwszy obrońców w pień, Saraceni zaczęli ogołacać świątynię z kosztowności. To samo spotkało bogatą bazylikę św. Pawła. Największymi skarbami, które mogły wpaść w ich ręce, był złoty krzyż znad domniemanego grobu apostoła Piotra i srebrny stół podarowany Kościołowi przez cesarza Karola Wielkiego. Zagarnięto wielką ilość inkrustowanych drogimi kamieniami kielichów, monstrancji, relikwiarzy. W okolicznych willach i domach chwytano niewolników, rabowano skrzynie z monetami i biżuterię. Według świadków, którym udało się przeżyć, zdobywcy obwieszali się klejnotami, paradując w nich niczym panny na wydaniu. Łupy ładowano na statki, które dopłynęły Tybrem do Rzymu. Mieszkańcy na czele z papieżem obserwowali te wydarzenia z wysokich murów aureliańskich. W pewnym momencie podjęli jednak decyzję o wyprowadzeniu oddziałów za bramy i zaatakowaniu Arabów. Obrońcy uznali zapewne, że nie mogą biernie przyglądać się niszczeniu najważniejszych świątyń zachodniego chrześcijaństwa. Oddziały Rzymu wyszły z miasta i ustawiły się w szyku bitewnym na Campus Neronis. Relacje na temat następnych wydarzeń niestety zaginęły i nie wiadomo, jak wyglądało spotkanie obu wojsk. Według historyka dr. Tommiego P. Lankili doszło do starcia, które nie przyniosło rozstrzygnięcia. Ani Rzymianom nie udało się bowiem odeprzeć napastników spod miasta, ani Arabowie nie zdołali wtargnąć za mury, co zapewne byłoby następstwem rozgromienia przeciwnika. Przypuszczalnie dowódca rzymski, zorientowawszy się po pierwszej konfrontacji w przewadze wroga, zdołał wycofać swe wojsko za mury. Saraceni nie próbowali zdobyć Rzymu „Synowie Szatana” rozrabiali jeszcze przez jakiś czas na przedmieściach, lecz nie próbowali przeprowadzać szturmów na miejskie umocnienia. Po generalnej rekonstrukcji w 536 r. mury Rzymu, wysokie na 12 metrów, miały 19 km długości, wzmacniała je ogromna liczba wież oraz fosy. Były zaniedbane, lecz wciąż stanowiły potężną zaporę dla każdego napastnika. Kryjąc się za taką osłoną, nawet uzbrojeni cywile mogli z powodzeniem odpierać ataki. Saraceni nie mieli tymczasem ani machin oblężniczych, ani katapult, liczba ich wojowników była poza tym zdecydowanie niewystarczająca, by próbować oblężenia. Według wszelkiego prawdopodobieństwa wódz arabskiej wyprawy, którego imienia historia nie zachowała, w ogóle nie planował zdobywania całej stolicy zachodniego chrześcijaństwa. Jego celem było splądrowanie przedmieść, a w szczególności Bazyliki św. Piotra. Miał świadomość, że stanowi ona łatwy kąsek. Do Italii przybywali arabscy kupcy, a jeden z nich spisał podróżniczą relację z pobytu w Rzymie. Wielu arabskich najemników dorabiało też w tym okresie we Włoszech, biorąc udział w tamtejszych wojenkach feudalnych. Po północnej Afryce krążyły opowieści o rzymskich kościołach wypełnionych „wielkimi złotymi figurami z rubinami jako oczami”. Saraceni bez wątpienia wiedzieli, że bazylika, o której bogactwach krążą legendy, znajduje się poza obrębem murów. Drogi rzymskie wciąż mają duży wpływ na nasze życie. Jak to możliwe, skoro większości już nie ma? Pierwsze drogi rzymskie wybudowano już w IV wieku p.n.e. Miały ułatwić przemieszczanie legionów i handel. Najnowsze badania wykazały, że starożytny system dróg ma duży związek ze wspó.. Przyjąć więc można, że wyprawa z 846 r. była tzw. ghazw – rajdem w celach łupieskich. Co nie oznacza bynajmniej, że akcje tego typu nie stanowiły elementu świętej wojny. Przeciwnie – liczono na to, że terytoria spustoszone przez ghazw łatwiej ulegną później trwałemu podbojowi, wchodząc w skład Dar al-Islam, ziemi islamu. Frankowie zostali pokonani pod Gaetą Państwo Kościelne cieszyło się protektoratem cesarza frankijskiego, który w teorii zapewniał mu obronę. Frankowie znajdowali się niedaleko Rzymu, w Spoleto. Jednak ponieważ zlekceważono alarm hrabiego Adelwerta, ich oddziały zaczęły się gromadzić stanowczo za późno. Kiedy ruszyły wreszcie w stronę Wiecznego Miasta, Arabowie podążali już drogą rzymską Via Appia na południe, oddalając się od Rzymu. Grabili kolejne miejscowości, a flota płynęła blisko wybrzeża ich śladem. „Synowie Szatana” mogli sukcesywnie ładować swą zdobycz na statki i ruszać w dalszą drogę, znaczoną pożogą i łupiestwami. Siły frankijskie, liczące kilka tysięcy zbrojnych, ruszyły śladem Arabów i dogoniły ich po 150 km marszu, w okolicach Gaety. Saraceni w porę jednak zorientowali się w niebezpieczeństwie i mieli dość czasu na przygotowanie zasadzki. Część ich wojowników skryła się w wąskim parowie na trasie marszu przeciwnika i zachowując ciszę, czekała na jego nadejście. Frankowie zostali kompletnie zaskoczeni, gdy znienacka spadł na nich grad saraceńskich strzał. Jedną z pierwszych ofiar był chorąży, który runął na ziemię zabity, wypuściwszy z rąk sztandar. Złamało to momentalnie morale wojska, bo upadek świętej chorągwi poczytano za zły znak. Żołnierze rzucili się do bezładnej ucieczki we wszystkie strony, ścigani przez wyjących triumfalnie Arabów. Okoliczne pola i plaże pokryły się dziesiątkami zwłok. Arabowie podpisali rozejm Był już listopad i pogoda na morzu coraz bardziej się pogarszała. Rozochoceni Arabowie nie mogli sobie jednak odmówić przyjemności złupienia Gaety. Ruszyli do szturmu na mury miasteczka, ale został on odparty przez gaetańczyków i przybyłe na pomoc oddziały z pobliskiego Neapolu. Arabski wódz otrzymał wkrótce niepokojącą wieść: sztorm, który zaczął się srożyć na morzu, uszkodził część statków. Trzeba było przystąpić do napraw, mając w perspektywie niebezpieczną podróż powrotną. Nie chcąc dalej ryzykować, Saraceni nawiązali kontakt z wrogiem i przystąpiono do negocjacji. Zakończyły się porozumieniem: obie strony powstrzymają się od ataków, Arabowie spokojnie przezimują w pobliżu Gaety, a na wiosnę opuszczą Italię. Najeźdźcy dobrze wiedzieli, że żegluga po Morzu Tyrreńskim w zimie jest niebezpieczna ze względu na mgły i raptowne sztormy, przeczekanie paru miesięcy było więc najlepszym rozwiązaniem. Ugodę realizowano bez większych zgrzytów. Najbardziej ucierpieli na niej miejscowi chłopi, którzy oprócz siebie i swoich panów feudalnych musieli jeszcze wyżywić kilka tysięcy arabskich zabijaków grasujących po okolicy. Sztorm jako kara za świętokradztwo W kwietniu 847 r. muzułmańska flota odbiła wreszcie od brzegów i obładowana ogromną ilością zdobyczy pożeglowała w kierunku Sycylii. Przewrotne morze spłatało jednak najeźdźcom morderczego figla. Byli już daleko od Włoch, gdy rozpętał się nagle sztorm i kruche monoremy zaczęły tonąć jedna za drugą. Flota znajdowała się wtedy przypuszczalnie zaledwie kilkadziesiąt kilometrów od Sycylii. Według jednej z relacji marynarze widzieli już w oddali zarysy gór, u których stóp leży Palermo. Chrześcijańscy mnisi przekonywali potem, że na drodze arabskiej floty pojawiła się niewielka łódź ze stojącym na niej św. Piotrem, który jednym ruchem ręki rozpętał burzę. Nie do końca zgadzało się to z innym ich twierdzeniem: że najazd na Rzym został zesłany przez Boga jako kara dla grzeszników. Ale tymi niejasnościami mało kto się przejmował. Powszechnie wierzono, że cała islamska flota poszła na dno, ukarana za świętokradczą grabież. Półwysep Arabski był kiedyś kwitnącą, zieloną krainą Obserwując dzisiejszy wygląd Półwyspu Arabskiego trudno w to uwierzyć, ale ten teren był kiedyś pokryty bujną, zieloną roślinnością! Najprawdopodobniej w rzeczywistości było nieco inaczej: część okrętów zatonęła, część zdołała dobić do brzegu. O najdroższych precjozach zrabowanych w Wiecznym Mieście słuch w każdym razie zaginął. Natomiast sycylijskim rybakom zdarzało się ponoć znajdować na brzegu trupy arabskich wojowników obwieszone rzymskimi naszyjnikami, broszami i zapinkami, z licznymi pierścieniami na zesztywniałych paluchach. Odbudowa Bazyliki św. Piotra W Rzymie papież Leon IV, następca zmarłego właśnie Sergiusza, podjął tymczasem odbudowę poważnie zdewastowanej Bazyliki św. Piotra. Przystąpił też energicznie do umacniania systemu obrony miasta. Wiedziano już, że z Arabami nie ma żartów. W pobliżu ujścia Tybru na obu brzegach wzniesiono wieże, łącząc je potężnym łańcuchem. W razie potrzeby można było go podnieść, by zablokować wstęp wrogim okrętom. Całe Wzgórze Watykańskie, wraz ze znajdującą się w jego obrębie Bazyliką św. Piotra, zaczęto otaczać grubym murem. Powstał w ten sposób ufortyfikowany dystrykt o nazwie Leoniana. W końcu XIV w. stanie się on stałą siedzibą papieży w miejsce dotychczasowego Pałacu Laterańskiego. Kolejny rajd Arabów na Rzym W 849 r. Arabowie zorganizowali kolejny rajd na Rzym. Ich flota została dostrzeżona w pobliżu Sardynii i natychmiast podniesiono alarm. Tym razem miasta italskie nie dały się zaskoczyć i wystąpiły zjednoczone przeciw najeźdźcom. Gdy saraceńska flota zbliżała się do ujścia Tybru, czekały już na nią połączone armady Rzymu, Neapolu, Amalfi i Gaety. Najeźdźcy mieli tym razem dużego pecha. Potężny wicher rozproszył ich flotę, co natychmiast wykorzystała flota chrześcijańska. Włoskie galery ruszyły naprzód, atakując i niszcząc pojedyncze dromony i monoremy. Wielu Arabów zginęło, pokaźna liczba dostała się do niewoli. Zwycięstwo chrześcijan było bezapelacyjne. Część islamskich jeńców od razu powieszono na wybrzeżu pod Portus, innych zagnano w łańcuchach do Rzymu. Zamienieni w niewolników harowali później w pocie czoła przy budowie fortyfikacji watykańskich. Budowa nowej Bazyliki św. Piotra Wyznawcy Allaha nie zagrozili już nigdy więcej w tak poważny sposób Rzymowi. Co bardziej krewcy islamscy władcy odgrażali się jednak co jakiś czas, że zdobędą centrum zachodniego chrześcijaństwa. Turecki sułtan Mehmed II zapowiadał w drugiej połowie XV w., że zamieni Bazylikę św. Piotra w stajnię dla swych rumaków. Tajemniczy obraz jest w rzeczywistości arcydziełem Rafaela. Odkryła to sztuczna inteligencja Przez lata uważano, że tajemniczy obraz „de Brécy Tondo” był jedynie kopią arcydzieła Rafaela pt. „Madonna Sykstyńska”. Wizerunek Maryi i Jezusa na dwóch obrazach był niemalże ide... Paradoksalnie, owa starodawna świątynia budziła wówczas coraz mniejszy szacunek samych papieży, zafascynowanych nowoczesną architekturą renesansu. W 1503 r. papieżem został Juliusz II, który jeden z najwspanialszych zabytków wczesnego chrześcijaństwa nakazał zrównać z ziemią. Stara Bazylika św. Piotra została doszczętnie zburzona i na jej miejscu zaczęto budować nową – tę, która zdobi Watykan do dziś.
Odkryto tajemnicze fragmenty pradawnego przyrządu astronomicznego. Znajdowały się w zamku „asasynów”
W zamku Lambsar, który znajduje się w górach Elburs, w północnym Iranie, archeolodzy odkryli fragmenty płytek astrolabium. To starożytny przyrząd do pomiarów astronomicznych, który służył do wyznaczania położenia ciał niebieskich nad horyzontem. Badacze podejrzewają, że należał do arabskich „asasynów”...
W tym artykule: W zamku Lambsar odnaleziono fragmenty astrolabium Urządzenie wykorzystywane było gównie przez arabskich żeglarzy Kim byli arabscy „asasyni”? Twierdza Lambsar była prawdopodobnie jednym z największych i najlepiej ufortyfikowanych zamków Nizarytów. To odłam szyickich ismailitów, których nazywano również asasynami. Nizaryci w XI wieku stworzyli na terenie Iranu swoje własne państwo, które toczyło narodowościowo-wyznaniową wojnę z Turkami i irańskimi sunnitami. W zamku Lambsar odnaleziono fragmenty astrolabium W trakcie najnowszych wykopalisk irański archeolodzy odkryli fragmenty płytek astrolabium, starożytnego narzędzia do badań astronomicznych. Było ono używane było przez arabskich żeglarzy do określania szerokości geograficznej. Naukowcy twierdzą, że urządzenie pochodzi z czasów islamskiej złotej epoki (VIII–XIV w. N.e.). Pojedyncze elementy były w kolorach turkusu, bieli i czerni. Badacze twierdzą, że stanowiły część misternie zdobionego mechanizmu. Odnaleziono najstarsze budynki na Półwyspie Arabskim. Pochodzą sprzed ponad 8500 lat Archeolodzy znaleźli najstarsze budynki w historii Półwyspu Arabskiego. Nowe odkrycie ujawnia osadniczy tryb życia ludzi, którzy zamieszkiwali te ziemie 8500 lat temu. Astrolabium składało się z mosiężnej płyty, która była podstawową częścią astronomicznego przyrządu. Wyryte na niej były linie wysokości ciał niebieskich nad horyzontem, linie azymutu i koło godzinne. Urządzenie wykorzystywane było w średniowieczu również do pomiaru czasu. Przez sam środek płyty przechodziła linia, która wyznaczała północny biegun nieba. W starożytności uważano, że był to swoisty model wszechświata. Urządzenie wykorzystywane było gównie przez arabskich żeglarzy Znane były różne warianty astrolabium. W niektórych wersjach spotykano się z okrągłych płyt z brązu lub cyny, które miały zamocowaną w środku ruchomą wskazówkę. Na głównej płycie znajdowała się dodatkowa, obrotowa płyta, która wykonana była z ażuru. Jej ostro zakończone wskaźniki miały określać położenie jasnych gwiazd widocznych na niebie. Urządzenie pierwotnie zostało opracowane na potrzeby nawigacji i było wykorzystywane przez arabskich żeglarzy. Arabowie korzystali z nich nawet od VIII wieku n.e. Co ciekawe, bardzo często używali tego narzędzia w celu wykrycia kierunku Mekki. Astrolabium dotarło do Europy dopiero w XIV wieku. Korzystał z niego m.in. Mikołaj Kopernik. Kim byli arabscy „asasyni”? Naukowcy, którzy odnaleźli fragmenty astrolabium, na razie nie wiedzą, do kogo mogło należeć urządzenia. Badacze twierdzą, że zamek Lambsar był zimowym schronieniem zwolenników Hasana ibn Sabbaha, który był pierwszym przywódcą Nizarytów. Iran wraca do swojej imperialnej historii. Przyjęcie islamu wieki temu do dziś wzbudza dyskusje Czy Iran jest bezpieczny? Jak kształtowała się irańska tożsamość narodowa? Na te i inne pytania odpowiada Witold Śmidowski, były ambasador RP w Iranie. Hasan ibn Sabbah nazywany był również „Starcem z Gór”. Był postrachem krzyżowców oraz pielgrzymów, którzy wędrowali do Ziemi Świętej. Żołnierze, którzy brali udział w krucjatach, nazywali Nizarytów „asasynami”. Przezwisko pochodzi od pogardliwego arabskiego określenia „hasziszijja”, co oznaczało „zażywający haszysz”. Sunnici uważali, że poplecznicy ibn Sabbaha są bezbożnikami, którzy spędzają czas w niemoralny sposób. Asasyni mieli dopuszczać się skrytobójczych ataków na czołowych władców sunnickich. Niektórzy twierdzą, że odpowiadają za zabójstwo jednego z władców Jerozolimy oraz kilku muzułmańskich i chrześcijańskich przywódców. Hasan ibn Sabbah miał mówić swoim wyznawcom, że ich działania zaprowadzą ich do raju. Właśnie dlatego podawał im haszysz, aby asasyni uwierzyli w prawdziwość jego słów. Głównym ośrodkiem politycznym ismailitów była twierdza Alamut, która również położona jest w górach Elburs, ok. 100 km od dzisiejszego Teheranu. Forteca zwana czasem Orlim Gniazdem przez setki lat była bardzo trudna do zdobycia. Dopiero w grudniu 1256 roku zamek został zniszczony podczas mongolskiej inwazji. Rządy ibn Sabbaha są jednak owiane tajemnicą, ponieważ większość kronik i zapisków ismailitów z tego okresu została zniszczona. Przetrwały jedynie pisma ich wrogów i krytyków. Źródło: Teheran Times.
Niezwykłe odkrycie w Galilei. Pod arabskim pałacem z okresu Umajjadów odnaleziono mozaikę i ślady dawnej osady
Archeolodzy twierdzą, że osada w Galilei w przeszłości była prawdopodobnie zamieszkiwana przez chrześcijan lub Żydów. Dlaczego nikt wcześniej o tym nie wiedział?
W tym artykule: Jaką tajemnicę skrywał pradawny arabski pałac? Przed budową kompleksu, istniała tam wczesnochrześcijańska lub żydowska osada Region bogacił się głównie dzięki trzcinie cukrowej Kim byli Umajjadzi? Na początku VIII wieku n.e. we wschodniej Galilei, niespełna 200 metrów na zachód od północnej części Jeziora Tyberiadzkiego, podczas panowania kalifa Al-Walida I z rodu Umajjadów, wzniesiono pałac zwany Khirbat al-Minya. W tamtych czasach był to jeden z najbardziej majestatycznych arabskich ksarów w regionie. Niektórzy historycy uważają, że meczet, który tam zbudowano, był jednym z najwcześniejszych w Palestynie. Jaką tajemnicę skrywał pradawny arabski pałac? Pałacowy kompleks jest pełen tajemnic i niejasności. Zagadką jest chociażby to, czy kiedykolwiek jego budowa została ukończona. Badania archeologiczne wykazały, że mógł być użytkowany do końca okresu Umajjadów, czyli do 750 roku n.e. Jednak rok wcześniej na skutek potężnego trzęsienia ziemi, wiele budynków zostało uszkodzonych, a szkód nigdy nie naprawiono. Wkrótce ksar miał zostać opuszczony przez domowników, a ruiny zostały zapomniane na lata. Dotychczas historycy i archeolodzy uważali, że Khirbat al-Minya, którego budowę miał zlecić sam kalif, powstał na dziewiczej, niezamieszkałej ziemi, tuż nad brzegiem jeziora. Jednak najnowsze odkrycie badaczy z Uniwersytetu Johana Gutenberga w Moguncji wykazały coś zupełnie innego. Przed budową kompleksu, istniała tam wczesnochrześcijańska lub żydowska osada Archeolodzy najpierw przebadali teren kompleksu pałacowego za pomocą pomiarów pola magnetycznego. W kilku miejscach wykryli anomalie, a następnie rozpoczęli wykopaliska. Badacze odnaleźli m.in. bazaltowe konstrukcje z różnych okresów, zbiornik na wodę, ceramiczne przedmioty oraz mozaikowe posadzki, które pochodziły z V–VI wieku n.e. Ozdobne fragmenty podłogi przedstawiały charakterystyczne rośliny, które można znaleźć również w pobliskich kościołach. Odnaleziono najstarsze budynki na Półwyspie Arabskim. Pochodzą sprzed ponad 8500 lat Archeolodzy znaleźli najstarsze budynki w historii Półwyspu Arabskiego. Nowe odkrycie ujawnia osadniczy tryb życia ludzi, którzy zamieszkiwali te ziemie 8500 lat temu. Badacze twierdzą, że wszystkie te przedmioty pochodziły z okresu poprzedzającego wybudowanie Khirbat al-Minya. Oznacza to, że w miejscu, gdzie potem powstał pałac, w starożytności istniała jakaś osada. Naukowcy uważają, że jej pierwotnymi mieszkańcami byli wcześni chrześcijanie lub Żydzi z małą islamską społecznością. Kilkaset lat później ziemie znalazły się pod kontrolą kalifów z rodu Umajjadów, a wkrótce po nich – Abbasydów. Uczeni sugerują, że to prawdopodobnie w tym czasie wszelkie ślady po dawnych mieszkańcach zostały zniszczone. Region bogacił się głównie dzięki trzcinie cukrowej W okolicy ksaru zespół badaczy odnalazł również starożytny kamienny piec, w którym podgrzewana była trzcina cukrowa. – Nasze odkrycie pokazuje, że kalif Al-Walid zbudował swój pałac na brzegu jeziora, w miejscu, które było już zorganizowaną i dobrze funkcjonującą osadą. To właśnie tutaj uprawiano trzcinę cukrową, a trwałe szkody w ekosystemie widoczne były nawet do XX wieku – twierdzi prof. Hans-Peter Kuhnen z Uniwersytetu Johana Gutenberga. Uczeni twierdzą, że dzięki trzcinie cukrowej region ten bardzo dobrze prosperował przez wiele lat. Uprawa tej rośliny odbywała się tam przez kilka stuleci, a w tym czasie lokalna ludność znacznie się bogaciła. Niestety, kosztem ziemi, która po latach eksploatacji stała się prawie całkowicie zerodowana. Kim byli Umajjadzi? Umajjadzi byli arabskim rodem i dynastią kalifów, która rządziła światem islamskim w latach 661–750 n.e. Z kolei w latach 756–1031 ich władza ograniczała się już jedynie do Al-Andalus, jak Arabowie nazywali Półwysep Iberyjski. To właśnie za kalifa Al-Walida kalifat Umajjadów osiągnął szczyt swojej potęgi. W tym czasie państwo arabskie osiągnęło swój maksymalny zasięg terytorialny. Upadkiem rodu były lata walki o sukcesję. Skłóceni krewni nie mogli dojść do porozumienia, kto obejmie rządy po śmierci ostatniego syna Abd a-Malika, Hiszama. Ujawniły się opcje opozycyjne wobec Umajjadów, które również umocniły swoją pozycję. Marwan II był ostatnim kalifem dynastii. Po jego śmierci w 750 roku, władze w imperium muzułmańskim przejęli Abbasydzi. Źródło: Uniwersytet Johana Gutenberga Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Świat bez śmieci -jak pozbyć się góry odpadów?
Świat bez odpadów wydaje się czymś niemożliwym. Ale wizja gospodarki o obiegu zamkniętym – takiej, w której oszczędnie wykorzystujemy zasoby, a materiały przetwarzamy w nieskończoność – jest inspirująca zarówno dla firm, jak i ekologów. Czy możemy ja zrealizować? Czy stać nas na to, żeby tego nie robić? Czujemy się źle, gdy wyrzucamy rzeczy, które nie powinny trafić do śmieci (np. przeterminowane jedzenie), lub gdy niepotrzebnie marnujemy energie (np. zostawiając włączone światło). To poczucie winy jest w nas głęboko zakorzenione; przysłowie „nie marnuj, a nie będziesz w potrzebie” sięga początków XVI w. Niestety marnujemy, i to zarówno na duża, jak i mała skale. Rezultatem jest szokujący fakt: dwie trzecie minerałów, paliw kopalnych i innych surowców, które wydobywamy z ziemi, a następnie przekształcamy w produkty, staje się odpadem. Plastikowe śmieci spłynęły do rzek i oceanów, podobnie jak azotany i fosforany wypłukiwane z nawożonych pól. Jedna trzecia żywności zgniła, choć Amazonia była wylesiana, by wyprodukować jeszcze więcej żywności – pisze w artykule Świat bez śmieci Robert Kuźni. A największy problem będący efektem marnotrawstwa? Klimat zmieniający się na skutek spalania paliw kopalnych i rozpraszania odpadów – dwutlenku węgla – do atmosfery. A gdybyśmy mogli odzyskać te odpady i zamienić je w coś innego? Ta koncepcja, zwana gospodarka cyrkulacyjna, nie jest nowa. Ekolodzy postulują postawę ograniczania, ponownego wykorzystania i recyklingu już od lat 70 XX w. W Prato we Włoszech stare wełniane swetry od pokoleń są zamieniane we włókna, z których tka się nowe ubrania. Przez dziesięciolecia miedz była odzyskiwana z przetapianych dzwonów i posagów; dziś bardziej prawdopodobne jest, że będzie pochodzić z komórek. Wysłaliśmy naszego autora Roberta Kunziga i fotografa Luce Locatellego, aby sprawdzili, gdzie rozwija się nowa gospodarka cyrkulacyjna. Znaleźli wiele miejsc. W Nowym Jorku grzyby są podstawa produkcji biodegradowalnych opakowań. W Londynie naukowcy na odpadach z browaru hodują owady, które staja się pasza dla zwierząt. W kuchniach hotelowych na świecie szefowie redukują odpady za pomocą inteligentnych pojemników na śmieci. Może się wydawać, że idea świata bez śmieci jest zbyt śmiała. Tak, ale w dobrym tego słowa znaczeniu, powiedział mi Kunzig.. – Przypomina zdanie z filmu Diner, który uwielbiam: Jeśli nie masz dobrych snów, masz koszmary. Gospodarka cyrkulacyjna to sen, który musimy spróbować urzeczywistnić. Redaktor Naczelna Agnieszka Franus
Zobacz Egipt spoza kolorowych folderów - prawdziwy!
Urwij się z Hurghady, zostaw w spokoju Sfinksa. I odkryj prawdziwy Egipt. Na jego poznanie i zrozumienie można stracić całe życie, ale trzy miejsca odwiedź koniecznie
Kair to obłęd, sen szaleńca. Tak chyba najlepiej w jednym zdaniu opisać to miasto. Nie, nie miasto – świat. Masr, jak mówią o nim Egipcjanie, ale dokładnie tak samo nazywają cały Egipt. Umm Dunya – Matka Świata, tak śpiewała o Kairze Umm Kalsoum, najbardziej znana arabska pieśniarka. Stara biedna dzielnica muzułmańska, pełna meczetów, rozpadających się domów, suków i tanich kafejek. Całkiem niedaleko luksusowe dzielnice Zamalek i Ma’adi z willami i palmowymi ogrodami. Śpiewy muezinów z tysięcy meczetów i dudniące arabskie techno dobywające się z klubów nad brzegami mulistego Nilu. Plac Tahrir pełen rozgorączkowanych, dyskutujących ludzi. Od brodatych ortodoksów, zanoszących się religijnymi śpiewami, po anarchosyndykalistów z portretami Marksa i Che Guevary. Śpiewają tu Dylana, cytują Nasera i recytują Koran. Zapach smażonych falafeli, ale i haszyszu. Aromat świeżego mango przemieszany z potwornym smrodem kanałów. Tutaj życie pulsuje dzień i noc od tysiąca lat, bo tyle właśnie liczy sobie Kair. Bóg jest wielki! Kair jest wielki! Niech żyje rewolucja! – krzyczał do mnie taksówkarz, stary, brązowy i suchy jak nubijska mumia. Jemy koszari i jedziemy do Aleksandrii, drugiego co do wielkości miasta Egiptu, niegdysiejszego miasta gnostyków, filozofów i poetów. Z Kairu najlepiej autobusem z nowego dworca Turgoman. Tylko jeszcze to koszari! Narodowe danie Egiptu przygotowywane jest na wielkiej metalowej konsolecie. Mieszanka makaronu, soczewicy, ryżu i cieciorki przykrytej grubym kożuchem pomidorowego sosu. Porcja dla dwóch osób kosztuje ok. 4 zł. Możemy polać trzema sosami: diabelnie ostrym czerwonym, czosnkowym albo tahina, czyli sezamowym. Obłęd. Jak Kair. O Kairze śpiewała Umm Kalsoum, a o Aleksandrii Dalida. Iskanderiyya, il-ahsan nas – Aleksandria, tu mieszkają najlepsi ludzie. Tak zresztą Egipcjanie mówią o każdym swoim mieście. W Aleksandrii jest trochę starożytnych zabytków, ale nic powalającego. Dajmy sobie spokój. Biblioteka to mus. 12 mln książek z całego świata, z wszystkich epok, we wszystkich językach. W supernowoczesnym gmachu Bibliotheca Alexandrina czuc starego ducha aleksandryjskiej gnosis. Tu tworzył Plotyn, Filon Aleksandryjski, Archimedes, tutaj tez powstało pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu dokonane przez aleksandryjskich Zydów. A potem po prostu spacer nadmorskim bulwarem. 25 km od starej fortecy Qaitbej aż po tropikalny ogród Montaza. Pieszo, taksówka, dorożka... Zmurszałe od morskiej wilgoci kamienice z wyblakłymi greckimi, francuskimi i hebrajskimi napisami, domy jak w Nicei czy Salonikach, koptyjskie, włoskie, tureckie cmentarze, drogie jachty i kolorowe łódki rybaków. To moje miasto. Tu jest piękniej niż w Szarm asz-Szajch. Z Aleksandrii całkiem niedaleko do oazy Siwa – 600 km. Z dworca Moharram Bey autobus do nadmorskiego Marsa Matruh, gdzie dwa tysiące lat temu Marek Antoniusz zażywał kąpieli z Kleopatrą VII, a potem rozklekotanym busem nocą przez pustynię. W oazie Siwa znajdują się cztery groby Aleksandra Wielkiego i 300 tys. palm rodzących najlepsze w Egipcie, długie jak palce i słodkie jak arabskie noce daktyle. 50 tys. poskręcanych od starości i pustynnego wiatru drzew oliwnych, gaje pomarańczowe, ogromne wydmy, źrodła krystalicznie czystej wody i cudowna niezmącona cisza. W Egipcie są dwa miejsca, gdzie panuje cisza: meczety i pustynia. Poza tym nieustanna wibracja. Odziani w galabije mieszkańcy niespiesznie przesuwają się po piaszczystych uliczkach. Jak się im spodobamy, to poczęstują herbatą z gałązkami mięty. Siwańczycy to hermetyczna grupa etniczna żyjąca według starych tradycji i posługująca się własnym dialektem, zupełnie niepodobnym do arabskiego. Naokoło oazy rozciąga się olbrzymia pustynia, nie bez powodu zwana Wielkim Morzem Piasku. Warto kupić miejscową srebrną biżuterię. Nie jest tania, ale i jej jakość i artyzm są warte wydanych funtów. Potem już tylko szisza i kawa z kardamonem w lokalnej knajpce. Koty będą ocierać się nam o nogi. Tak, inny Egipt. 3 Sposoby na tani Egipt 1. Byle nie latem! Za to Lotem, ktory ma bezpośrednie połączenie Warszawa–Kair dwa razy w tygodniu. Od 900 zł. 2. Wynajęcie auta z kierowcą (inaczej nie radzę, Egipcjanie jeżdżą jak straceńcy) jest drogie. Korzystaj z lokalnej komunikacji. 3. Jedz tam gdzie miejscowi. Knajpa może wyglądać jak dziura w ścianie, ale jeśli jest pełna Egipcjan, zjesz i dobrze, i tanio.
Historia jednej okładki: Za kurtyną islamu
W słownikach gazet codziennych określenia „Bliski Wschód” i „kryzys” zdają się być naturalnie zespolone. Izraelskie przyczółki otoczone są pierścieniem wrogich nacji.
Turcy i Grecy desperacko próbują koegzystować na Cyprze. W górach północnego Iraku Kurdowie naciskają na coraz większą niezależność – pisał w lipcu 1972 r. ówczesny redaktor naczelny National Geographic. Ponad 40 lat później niewiele się pod tym względem zmieniło. Jednak w pierwszej połowie lat 70. wiedza o krajach arabskich i ich historii nie była w Stanach Zjednoczonych powszechna. To właśnie w dorzeczach Nilu, Tygrysu i Eufratu powstały pierwsze miasta, ich mieszkańcy rozwinęli astronomię, wymyślili matematykę, ułożyli pierwszy alfabet. Thomas J. Abercrombie, dziennikarz i fotograf magazynu, a prywatnie wyznawca Allaha, przez rok podróżował do najdalszych zakątków muzułmańskiego świata. Odwiedził 22 kraje, zgłębiając historię swojej wiary i ziemi, na której się narodziła. Przekazawszy pochodnię, która rozświetliła Europę po ciemnych wiekach średniowiecza, Arabowie zapadli w głęboki, choć niespokojny sen. Wreszcie po II wojnie światowej, uwolnieni spod obcego zwierzchnictwa, obdarowani naftowym dobrobytem i zachodnimi technologiami, podwaliny których sami stworzyli, podzieleni wołają o jedność – pisał Abercrombie w artykule Miecz i kazanie. I nawet jeśli nie do końca miał rację, dzięki jego publikacji wielu czytelników po raz pierwszy zetknęło się z historią islamu, drugiej największej religii współczesnego świata. Artykuł z lipca 1972 roku w National Geographic o krajach arabskich. (Fot. National Geographic) Thomas J. Abercrombie opisuje islam na łamach National Geographic z lipca 1972 roku. (Fot. National Geographic) Warto wiedzieć: Żywo pamiętam swoją ostatnią wizytę w Jerozolimie, mieście wciąż podzielonym, w przededniu sześciodniowej wojny 1967 r. Z tarasu mojego hotelu widziałem izraelski sektor, niecałą milę dalej. Razem z Saidem, palestyńskim kompanem, oglądaliśmy sztuczne ognie z okazji izraelskiego Dnia Niepodległości. Towarzyszyła im parada wojskowa. Wciąż rozmyślałem o gorzkim arabsko-izraelskim dialogu i podzieliłem się tą myślą z przyjacielem: Czy Arabowie nie mogliby pozwolić Żydom przynajmniej wizytować Ścianę Płaczu? To dla nich jedno z najświętszych miejsc na ziemi. – Powiedz mi – przerwał Said – czy jest na ziemi miejsce świętsze niż własny dom? Mój był w Jaffie. —Thomas J. Abercrombie
Każdy wybuch potrzebuje iskry. Arabom wskrzesił ją 26-letni Mohamed Buazizi – uliczny sprzedawca owoców z tunezyjskiej prowincji.
Był – jak wielu jego rówieśników w krajach Bliskiego Wschodu i północnej Afryki – sfrustrowany biedą, brakiem perspektyw, wszechobecną korupcją. Samospalenie, którego dokonał w styczniu 2011 r., dzięki telewizji Al-Dżazira i internetowi obiegło świat. Tunezyjczycy zidentyfikowali się z Buazizim. Przestali się bać, wyszli na ulice i powiedzieli „dość”. Gdy Zin Al-Abidin Ben Ali uświadomił sobie, że dni jego dyktatury są policzone, było już za poźno. Choć obiecał miejsca pracy, zniesienie cenzury, wolność polityczną – ludzie mu nie uwierzyli. Zbiegł do Arabii Saudyjskiej, a Tunezyjczycy mogli wybrać tymczasowy parlament. Niedługo potem zaprotestowali Egipcjanie, Libijczycy, Jemeńczycy. Problemy młodych Tunezyjczyków były i ich problemami. Rewolucja rozlała się na większość krajów regionu i obaliła czterech dyktatorów. Prócz Ben Alego odeszli Hosni Mubarak w Egipcie, Ali Abdullah Salih w Jemenie, Muammar Kadafi w Libii. Ostali się za to monarchowie Maroka, Jordanii, Bahrajnu – w ich przypadku wystarczyły delikatne odkręcenie kurka z wolnościami, obniżki cen i obietnice reform. Mubarak takich możliwości nie miał, jednak nie chciał wzorem Ben Alego uciekać z kraju. Schronił się nad Morzem Czerwonym z zamiarem powrotu, gdy wojskowi odzyskają kontrolę nad krajem. Przeliczył się – trafił do więzienia. Schorowany dostał dożywocie. Powstańcom z libijskiego Bengazi, portowego miasta, które stało się stolicą rewolucji w Libii, pomógł z kolei Zachód. Koalicja Amerykanów, Brytyjczyków i Francuzów pod patronatem Rady Bezpieczeństwa ONZ uratowała kiepsko uzbrojonych powstańców. Gdy zginął sam Kadafi, uradowana Libia na chwilę zapomniała o bilansie wojny domowej, a Europa zaczęła snuć wizje nowego turystycznego raju nad Morzem Śródziemnym. O wolność wciąż walczy Syria, choć jej społeczeństwo jest mocno podzielone. Baszar al-Asad ma za sobą nie tylko armię, ale też mniejszości alawitów (z których wywodzi się klan prezydenta) oraz Kurdów bojących się prześladowań. Nie rozmawia z powstańcami, a kolejne tygodnie przynoszą setki nowych ofiar w Hamie, Hims, Aleppo. Jak przekonuje Jerzy Haszczyński, autor zbioru reportaży Mój brat obalił dyktatora poświęconego przemianom w krajach arabskich, scenariusz libijski w Syrii się raczej nie powtórzy. – Nie jestem w stanie wyobrazić sobie zbrojnej interwencji Zachodu. Setki tysięcy żołnierzy, którzy stoją po stronie Baszara al-Asada, będą walczyć do końca. Za bardzo boją się zemsty i rozliczeń za to, co obecnie dzieje się w Syrii, by się poddać. Jaka więc przyszłość czeka Syrię? – Moim zdaniem jedynym rozwiązaniem sytuacji jest zamach pałacowy. Otoczenie Asada musiałoby dogadać się z rewolucjonistami na temat podziału władzy. Ceną byłby sam dyktator. Z nim nikt nie będzie bowiem rozmawiał – mówi Haszczyński. Tam gdzie skończyły się rewolucje, trwa poszukiwanie kształtu nowej władzy. W maju i czerwcu Egipcjanie poszli do urn. Wybierali między politykami związanymi z reżimem a islamistami przez lata niedopuszczanymi do udziału w rządach. W siłę urosło fundamentalistyczne Bractwo Muzułmańskie, a jego przedstawiciel Mohamed Mursi został prezydentem. Dziś Egipt czeka na nową konstytucję. Wciąż nie wiadomo, jaka będzie. – Choć nie ma już dyktatorów, długofalowe skutki rewolucji są trudne do przewidzenia – ciągnie Haszczyński. – Główne siły, takie jak wojsko, sędziowie i organizacje islamistyczne, a między nimi rewolucyjni liberałowie, muszą ukształtować ramy nowego politycznego systemu. Ale jakichkolwiek wyborów dokonają Arabowie, po raz pierwszy od dawna żyją w przekonaniu, że to ich własne wybory. Nowe władze muszą pamiętać, że lud, który już raz obalił dyktatora, nie zawaha się ponownie wyjść na ulice.
Już na lotnisku zderzamy się z wielkimi pieniędzmi. Pełno tu biznesmenów w świetnie skrojonych garniturach najlepszych marek, Arabów w nieskazitelnie białych, tradycyjnych strojach, ze złotymi sygnetami na palcach.
Na stopach mają zazwyczaj klapki, co trochę kłóci się z europejskim poczuciem elegancji, ale tu wydaje się być czymś jak najbardziej normalnym. Lotnisko oferuje marhabę – usługę polegającą na przywitaniu pasażera i przeprowadzeniu go z bagażem przez halę do taksówki, z pominięciem kolejek do odprawy paszportowej. Można więc od razu, za pieniądze (od 21 USD), poczuć się jak VIP. Przed lotniskiem naszą uwagę przykuwają rollsroyce’y, hummery, porsche, najnowsze modele mercedesów i audi. Upewniamy się, że jesteśmy w jednym z najbogatszych miast świata. Bogactwo aż kłuje w oczy i tylko gorące powietrze, które uderza po wyjściu z klimatyzowanego budynku, przypomina, że znajdujemy się na pustyni. Mieszkamy przy Dżumajra (Jumeirah) Beach, w jednym z wielu hoteli mających plażę, baseny, restauracje i spa. Śniadanie jest iście międzynarodowe: od jajek w każdej postaci, po sushi, mleko wielbłądzie, humus i szampan. Przy stolikach siedzi trochę biznesmenów, ale większość to turyści. Słychać angielski, rosyjski, francuski, włoski. Dubajj stał się modnym miejscem na spędzanie wakacji. W sezonie rezerwacje trzeba robić z parotygodniowym wyprzedzeniem! Piasek na plaży jest wysterylizowany przez słońce, morze ma łagodne dno, a przezroczysta woda jest tak ciepła, że przy zanurzeniu prawie nie czuć różnicy temperatur. Na niebie nie widać ani jednej chmury i można by to miejsce nazwać rajem dla turystów, ale takich lubiących... cywilizację. Wzdłuż plaży za rzędem hoteli wznosi się betonowa dżungla – drapacze chmur, każdy po 30–40 kondygnacji, a w nich tysiące luksusowych apartamentów. Patrzę na te setki pięter, tysiące okien, miliony zainwestowanych dolarów i czuję, że ogrom tego przedsięwzięcia poraża mnie. A to przecież tylko jedno z wielu osiedli powstających w tym mieście. Z naszej plaży widać Palmę Dżumajra, pierwszą sztuczną wyspę w kształcie palmy usypaną na morzu i już okrzykniętą kolejnym cudem świata. Na 17 odnogach-liściach i otaczających je wyspach buduje się 1 500 willi, 2 500 apartamentów, 32 hotele, centra handlowe, parki wodne – jednym słowem całe miasto. To najmniejsza z trzech wysp-palm powstająca u wybrzeży Dubajju. Druga, o 40 proc. większa, to Dżabal Ali, jej budowa ma zostać ukończona w połowie 2008 r. Z morza już wyłania się kolejna – Da’ira – która ma być 10-krotnie większa od Dżumajry. To nie wszystko. Pomiędzy nimi wyrasta następny kompleks nazwany The World (Świat), a to dlatego, że wysepki oglądane z góry będą przypominały mapę świata. Zastanawiam się, czy znajdzie się tylu chętnych na zamieszkanie w apartamentach w kraju co prawda tolerancyjnym wobec przyjezdnych, ale jednak bardzo islamskim, gdzie nie-Emiratczycy nie mają żadnego wpływu na to, co się dzieje. W Dubajju nie ma wyborów, rządy sprawują szejkowie, a najwyższe stanowiska w państwie są obsadzone przez członków rodziny szejka Mohammeda. Po południu zabiera nas z hotelu znajoma Brazylijka. Lesiane to prawdziwa ekspatka – jej mąż pracuje w dużym koncernie i jest „przerzucany” w różne części świata: na Kubę, do Londynu, Kamerunu, Szanghaju. Teraz mieszkają w Dubajju. Dzielę się z nią pierwszymi wrażeniami. Uśmiecha się i mówi, że choć trudno w to uwierzyć, jeszcze pięć lat wcześniej wokół mojego hotelu była pustynia, a teraz rośnie las domów. Rozważa z mężem kupienie apartamentu w tym rejonie – to ponoć świetna inwestycja. W ogóle w Dubajju ciągle mówi się o pieniądzach i zyskach, nawet nad hotelowym basenem słychać rozmowy biznesmenów – co chwila padają pięcio- lub sześciocyfrowe liczby. Jedziemy do centrum handlowego Mall of the Emirates. Termometr na zewnątrz samochodu wskazuje 35oC, jest listopad. Latem temperatura dochodzi do 48oC. W Mall of the Emirates mieszczą się sklepy sieciowe znane z Europy, tyle że obok nazw angielskich śmieszą arabskie „robaczki”, przypominające, gdzie naprawdę się znajdujemy. Centrum jest tak duże, że łatwo się w nim zgubić, ale też dać ogarnąć szałowi zakupów. Dzięki strefie bezpodatkowej ceny wielu artykułów są naprawdę atrakcyjne, poza tym jest absolutnie wszystko, od elektroniki po kosmetyki. Dubajj ma niemal 50 centrów handlowych! Docieramy do głównej atrakcji – sztucznego stoku narciarskiego znajdującego się przy Mall of the Emirates, otwartego w 2005 r. Ma kształt litery L, długość 400 m, szerokość 80 m, a różnica wysokości wynosi 85 m. Przez szybę widać ludzi w kombinezonach jeżdżących na nartach! Jest prawdziwy wyciąg krzesełkowy, a w połowie góry „schronisko”, gdzie można się ogrzać przy filiżance gorącej czekolady. Wszystko to wygląda tak surrealistycznie, że patrzymy z niedowierzaniem. Oczywiście nie możemy „odpuścić” takiej atrakcji. Za dwie godziny z wypożyczeniem nart, butów i kombinezonu zapłaciliśmy 150 dirhamów (ok. 32 euro) od osoby. Już po kilkudziesięciu minutach spędzonych w tej ogromnej lodówce cieszę się, że kupiliśmy czapki i rękawiczki. Uszy robią się czerwone i pod koniec jesteśmy przemarznięci, jakbyśmy jeździli w prawdziwych górach. Ruszamy na zwiedzanie starego Dubajju, czyli tzw. Creek (kanał). Jedziemy Drogą Szejka Za’ida, główną arterią prowadzącą do centrum, mijając drapacze chmur, cudeńka współczesnej architektury ze szkła, metalu i betonu. Wiele z nich ozdabiają loga światowych koncernów. Wieżowce pozostają za nami, pojawiają się niskie budynki. W okolicy Creek życie płynie jak dawniej. Kanał to tak naprawdę długa na 14 km zatoka morska stanowiąca naturalny port. Na jej brzegach powstały pierwsze osady – na wschodnim Da’ira, na zachodnim Burdż Dubajj. To one są kolebką miasta. Zwiedzamy Muzeum Dubajskie i dom szejka Saida, dziadka obecnie panującego szejka Mohammeda. Dom jest zbudowany w starym arabskim stylu – z „wietrznymi” wieżami, które łapią podmuchy wiatru i dają trochę ochłody. Oglądamy zdjęcia sprzed 50 lat. Aż trudno uwierzyć, jak bardzo się to miejsce zmieniło. Przez kanał przeprawiamy się małą barką zwaną abra. Mijane kafejki wabią zapachem kawy i miejscowych przypraw. Tutejszy souk, czyli bazar, pozostaje nieczuły na nowoczesność i nie poddaje się zmianom. Handlarze siedzą w sklepikach, towar jest wyłożony na ulicy jak kiedyś, wzdłuż alejek stoją worki z przyprawami. Rozpoznaję: imbir, majeranek, liście laurowe, cynamon, ale są i takie, których nie znam. Sprzedawcy zagadują po rosyjsku, angielsku, a nawet po polsku. Nie do wiary, jak szybko wychwytują obce słowa. Na rynku złota wzrok przyciągają wystawy z wymyślną biżuterią. Nowoczesność wchodzi tu tylnymi drzwiami, w sklepach działa klimatyzacja, sprzedawcy noszą garnitury i krawaty. Między witrynami snują się zmęczeni upałem turyści z Europy. Łatwo ich rozpoznać wśród osób o ciemniejszej karnacji z Indii, Pakistanu czy Filipin. To dzięki nim – głównej sile roboczej – Dubajj tak szybko się rozwija. Rodowici Dubajjczycy, noszący się na biało, stanowią tylko ok. 15 proc. mieszkańców. Największą grupą narodowościową są Hindusi (43 proc.), dlatego hindu (ale też urdu) jest tak samo popularne jak arabski. Zastanawiamy się, kiedy natkniemy się na Polaków – bo przecież nasi są wszędzie. Rodaków spotykamy nazajutrz podczas zwiedzania meczetu Dżumajra. Są z Warszawy, przyjechali tak jak my na wakacje. Razem słuchamy przewodnika opowiadającego o pięciu filarach islamu i zwyczajach arabskich. Decydujemy się też na safari po pustyni (50 USD), nieodzowny punkt programu każdego turysty przyjeżdżającego do Emiratów Arabskich. Oferta biur podróży jest podobna: wyprawa jeepami po wydmach, jazda na snowboardzie, przejażdżka na wielbłądach, beduińska kolacja z pokazem tańca brzucha. Można też ozdobić dłonie henną (zwyczaj tutejszych kobiet), zrobić sobie zdjęcie z sokołem i zapalić fajkę wodną. Osoby żądne mocniejszych wrażeń zapewne skusi buggy drive – jazda skuterami po wydmach (66 USD za 30 min). Atrakcją kolejnego dnia jest kolacja zarezerwowana za pośrednictwem biura podróży (ok. 200 USD na os.) w cudzie architektury, jakim jest hotel Burdż al-Arab, wizytówka Dubajju. Zbudowany na sztucznej wyspie, przypomina wydęty żagiel. Wznosi się na wysokość 321 m, co czyni go najwyższym hotelem na świecie. Jego zewnętrzna fasada jest wykonana z teflonu i pokryta włóknem szklanym, które w dzień oślepia bielą, zaś wieczorem, podświetlone reflektorami, mieni się kolorami tęczy. Nowoczesne, pełne przepychu wnętrza przywodzą na myśl arabskie haremy. W głównym holu po bokach stoją dwa olbrzymie akwaria, pomiędzy nie została wkomponowana kaskadowa fontanna. Szkoda, że nie wolno fotografować wnętrz. Mieszczą się tu butiki najdroższych firm świata, można kupić biżuterię, perfumy, złotego rollexa. Goście są odbierani z lotniska białym rolls-royce’em. Burdż al-Arab jest tak luksusowy, że reklamuje się go jako pierwszy 7-gwiazdkowy hotel na świecie. Nic dziwnego – obsługa jest na każde zawołanie 24 godziny na dobę i spełnia każdą zachciankę gości. Serwują tu dania wszystkich kuchni świata, a rano dostarczają świeże gazety z każdego zakątka kuli ziemskiej. Ten luksus nie jest jednak przeznaczony dla marnego zjadacza chleba, średnio apartament kosztuje 3 100 dolarów za noc (najdroższy nawet 15 tys. USD), a mimo to chętnych ponoć nie brakuje. Rezerwację trzeba robić z trzymiesięcznym wyprzedzeniem! Przed każdą wzmianką imienia panującego obecnie w Dubajju szejka pojawia się tytuł „Jego Wysokość”. Potem jest wymieniane pełne imię i wszystkie funkcje: „Jego Wysokość Szejk Mohammed bin Rashid al Maktoum, wiceprezydent i premier Zjednoczonych Emiratów Arabskich”. Traktowanie go w mediach z taką czcią wydaje się trochę śmieszne i sztuczne, ale myślę, że cała rodzina Al Maktoum zasłużyła na takie poważanie. To dzięki wizji szejka Rashida bin Saeed Al Maktoum, ojca obecnie panującego władcy, Dubajj jest bogatym, kosmopolitycznym, nowoczesnym miastem o jednym z najwyższych na świecie dochodów na głowę mieszkańca (31 tys. USD w 2005 r.; do 2015 r. ma sięgnąć 44 tys. USD). Tu stać państwo na budowę klimatyzowanych przystanków autobusowych (w planach ma ich być 500, każdy na 14 osób) i udostępnienie mieszkańcom darmowych rozmów z telefonów stacjonarnych. Szejk Rashid jeszcze przed odkryciem złóż ropy wiedział, że miasto może wykorzystać swoje położenie geograficzne i stać się głównym ośrodkiem reeksportu między Wschodem a Zachodem, między Azją a Afryką i Europą. Utworzył więc strefę wolnego handlu, gdzie wszyscy zagraniczni przedsiębiorcy są zwolnieni z podatków, również od dochodów osobistych. Rozbudował też port – nazwany jego imieniem. Po odkryciu ropy naftowej w 1966 r. petrodolary zostały zainwestowane właśnie w infrastrukturę potrzebną do rozwoju handlu. Dziś dochody Dubajju pochodzące z ropy stanowią mniej niż 10 proc. Nawet jeśli wyschną źródła tego paliwa, miasto nadal będzie tętniło życiem. Szejk Mohammed dostrzegł bowiem następną „żyłę złota”, jaką jest turystyka. Dubajj ma wszystko, co potrzebne do jej rozwoju: morze, piaszczyste plaże, słońce, niezbyt długi lot z Europy (ok. 5,5 godz.) i niedużą różnicę czasu – 3 godziny w stosunku do naszego. To atuty, ale szejk Mohammed zdał sobie sprawę, że są... niewystarczające. Jedziemy do znajomych na przedmieścia Dubajju. Wyjeżdżamy z betonowej dżungli i nagle znajdujemy się na pustyni. Kierowca pokazuje nam, gdzie zbudowano tor Formuły 1. – A tu będzie Dubajland, największy park rozrywki na świecie, dwa razy większy niż Disneyland na Florydzie – mówi, kiwając głową z podziwem i dumą. Na horyzoncie majaczy szkielet wielkiego roller- coastera, a może ogromnego dinozaura? Patrzymy z ciekawością. Powstaną tu także: park wodny, kolejny sztuczny stok narciarski, kompleks sportowy ze stadionami olimpijskimi, hotele, spa, sklepy i The Mall of Arabia, największe na świecie centrum handlowe o powierzchni niemal 1 mln m2 z parkingiem na 10 tys. samochodów. To nie koniec! W planach jest Falcon City of Wonders – miasteczko z replikami 7 cudów świata, największe zoo oraz park dinozaurów z muzeum historii naturalnej. I to ma być właśnie główny magnes, który przyciągnie do Dubajju turystów. Inwestorzy liczą na 15 mln osób rocznie. Pierwsza faza projektu ma być ukończona do 2010 r., a całość do 2018. Teraz nie dziwi fakt, że Emirates Airlines są najszybciej rozwijającą się linią na świecie, która co miesiąc odbiera nowy samolot. Bo przecież te miliony turystów trzeba będzie jakoś przywieźć! Patrzę na otaczającą nas pustynię i staram się to wszystko sobie wyobrazić. Plany przygniatają rozmachem, a może nawet bezczelnością. Dubajj chce pobić wszystkie rekordy. To również w tym mieście powstaje najwyższy budynek na świecie – Burdż Dubajj. Co prawda oficjalnie jego wysokość nie została podana, ale mówi się o 818 m (obecny rekordzista – Taipei na Tajwanie – ma 509 m). Jedziemy za miasto i trafiamy na godziny szczytu. Na drogach wyjazdowych z centrum panuje ogromny ruch. Nie wystarczają cztery pasy w jedną stronę. Na poboczu tworzy się piąty pas, każdy chce dojechać jak najszybciej. Autokar wiozący robotników z budowy zjeżdża w boczną drogę i się zatrzymuje. Wysiada z niego kierowca, rozkłada przed autobusem prostokątny dywanik, klęka i zaczyna się modlić. Nie mogę uwierzyć. Nagle czas się zatrzymał. W autokarze wszyscy czekają ze stoickim spokojem. Dookoła piasek, na horyzoncie majaczą zarysy wieżowców wzbijających się odważnie w niebo. Nad widnokręgiem widać czerwoną łunę. Przypominam sobie, że to czas na Maghrib, modlitwę po zachodzie słońca, jedną z pięciu, jakie w ciągu dnia powinien odmówić pobożny muzułmanin. I już wiem, co mnie tak urzeka w Dubajju. To przemieszanie się niewyobrażalnie wielkich pieniędzy z głęboką tradycją i religijnością. To świat trochę dla nas bajkowy, obcy, nie do końca zrozumiały, ale może przez to tak fascynujący i pociągający. No to w drogę Jeden z siedmiu Zjednoczonych Emiratów Arabskich (drugi co do wielkości i obok Abu Zabi najbardziej znany), a jednocześnie główne miasto w tym emiracie. Powierzchnia: 4,1 tys. km2 wraz ze sztucznymi wyspami na Zatoce Perskiej. Ludność: 1,5 mln. Rodowici Dubajjczycy tylko 15 proc., reszta to ludność napływowa: z Indii (43 proc.), Pakistanu (13 proc.), innych krajów arabskich (12 proc.), Bangladeszu (7 proc.). Język: arabski, ale bez problemu porozumiemy się po angielsku. Waluta: dirham (Dh lub AED), 1 Dh = ok. 0,70 zł. Od lutego 2002 r. wartość dirhama jest oficjalnie połączona z kursem USD. Najlepiej między październikiem i grudniem oraz marcem i majem, gdy panują temperatury 20–35°C. Najgoręcej jest od czerwca do sierpnia (ok. 40°C). Wizę turystyczną należy załatwić przez hotel, w którym zrobiło się rezerwację, lub przez biuro podróży. Jeżeli rezerwujemy hotel sami, musimy się upewnić, że jego obsługa załatwi nam wizę (niektóre hotele odmawiają i kierują do agencji turystycznych). Do hotelu trzeba przesłać skan strony ze zdjęciem z paszportu i wypełniony formularz wizowy. Z hotelu otrzymujemy promesę, na podstawie której na lotnisku dostajemy wizę. Jej koszt to 40 euro plus opłata za formalności naliczana przez hotel wg uznania. Na wydanie wizy/promesy trzeba czekać ok. 5–7 dni roboczych. Nie ma bezpośrednich połączeń z Warszawy, trzeba lecieć z przesiadką w jednym z europejskich miast (Londyn, Amsterdam, Paryż, Frankfurt, Wiedeń). Warto sprawdzić ofertę Emirates Airlines, BA, KLM, Lufthansy czy Al-italii. Ceny biletów z Warszawy zaczynają się od ok. 1 900 zł, a z głównych portów europejskich od ok. 400 euro. Po mieście najłatwiej poruszać się taksówkami. Opłata początkowa wynosi 3 Dh plus 1,43 Dh za każdy kilometr. Przy kursie z lotniska opłata początkowa 16 Dh. Autobusy, zazwyczaj klimatyzowane, są najtańszym środkiem transportu. Bilet kosztuje 2–5 Dh, kupuje się go u kierowcy. Dubaj ma ok. 420 hoteli, jest więc w czym wybierać. Najlepszą lokalizację mają 4- i 5-gwiazdkowe, znajdujące się w Dżumajra Beach: Jumeirah Beach Hotel, Le Royal Meridien, Ritz Carlton, Hilton Jumeirah, Oasis Beach Hotel oraz Burdż al-Arab (7-gwiazdkowy). Mają własne plaże, od centrum dzieli je 15–20 min jazdy samochodem. Ceny wahają się od 750 do 1 500 zł za dwójkę, ale poza sezonem spadają nawet o połowę, np. w marcu noc w Jumeirah Beach Hotel kosztowała 1 570 zł, w lipcu wynosi 720 zł. W okolicach kanału (dzielnice Burdż i Da’ira) można znaleźć tańsze hotele 3- i 2-gwiazdkowe, np. Saint George Hotel Dubai 3* – ok. 200 USD za dwójkę. www.dubaihotels.ae Dobre restauracje zazwyczaj są przy hotelach, ponieważ mają one koncesje na podawanie alkoholu, np. Al Mahara – w Burdż al-Arab (specjalność ryby i owoce morza), Al Khayal – w Jumeirah Beach Hotel (kuchnia libańska), Blue Elephant – w Al Bustan Rotana Hotel (specjalność kuchnia tajska). Na ulicy królują smaki Bliskiego i Dalekiego Wschodu. Popularne są restauracje libańskie serwujące kebab, grillowanego kurczaka (shish tawooq) lub jagnięcinę (kofta), do tego humus i tabbouleh (sałatka z natki pietruszki, pomidorów, mięty i pszenicy). Warto spróbować wielbłądziego mleka (dostępne w każdym supermarkecie), daktyli i arabskiej kawy gahwa przyrządzanej z kardamonem i odrobiną szafranu. W czasie ramadanu zabrania się (także turystom ) jedzenia i picia napojów w miejscach publicznych od wschodu do zachodu słońca. W ciągu dnia czynne są tylko restauracje hotelowe. Niemuzułmanie nie mogą wchodzić do meczetów. Wyjątek stanowi meczet Dżumeirah udostępniany turystom do zwiedzania w soboty, niedziele, wtorki oraz czwartki o 10.00 (wstęp płatny: 10 Dh). www.cultures.ae Dniem wolnym od pracy jest piątek. Od 1 września 2006 r. weekend to piątek i sobota (nie pracuje sektor rządowy i szkoły). Muzeum Dubajskie mieści się w starym forcie z ok. 1800 r. Czynne sob.–czw. w godz. 8.30––20.30, pt. w godz. 14.30–19.30. Bilet kosztuje 3 Dh. Można się zaszczepić przeciw żółtaczce A, durowi brzusznemu, błonicy, tężcowi i polio (ale nie są wymagane) - www.szczepienia.pl Za obiad w przeciętnej restauracji zapłacimy ok. 50 Dh, w lepszej dwukrotnie więcej. Kawa w Starbucks kosztuje 10–12 Dh, woda (250 ml) 2–5 Dh, pizza z colą w Pizza Hut ok. 30 Dh. Wejście na plażę to wydatek ok. 5 Dh, przejazd abrą przez kanał 1 Dh w jedną stronę, wynajęcie abry na 30 min – 60 Dh. Trzydaniowa kolacja w Burdż al-Arab rezerwowana przez biuro kosztuje 495 Dh/os. W cenę jest wliczony transport do i z hotelu oraz oprowadzenie po jego wnętrzach, nie są uwzględnione napoje. Trzeba doliczyć soft drinki (np. cola ok. 20 Dh). Alkohole są drogie (wino ok. 100–150 Dh/os.). Najważniejsze święta w 2008 r. 30 lipca – Leilat al-Meiraj – Wniebowstąpienie Proroka. 2 października – Eid al-Fitr – koniec ramadanu. 2 grudnia – Dzień Niepodległości 9 grudnia – Eid al-Adha – Święto Ofiar. 29 grudnia – Al-Hijra – Muzułmański Nowy Rok. Atrakcyjne są ceny elektroniki, dywanów, złota, markowej odzieży, kosmetyków. Warto spojrzeć na beduińskie wyroby ze srebra, noże, biżuterię, dzbanki oraz szale z pashmina – krótkiej, bardzo miękkiej wełny kóz tybetańskich. Ambasada RP w Abu Zabi, Delma Street (róg Karama Str.), P.O. Box 2334, Abu Dhabi, Zjednoczone Emiraty Arabskie, tel. (009712) 44 65 200, www.abuzabi.polemb.net www.dubai.ae www.dubaitourism.ae www.skidubai.com www.marhabaservices.com