Czy apokalipsa wywołana przez AI jest możliwa? Jak bardzo powinna martwić nas taka możliwość?
Obawy, że sztuczna inteligencja może powstać i zniszczyć ludzkość, są zrozumiałe. Wielu z nas wychowało się na filmach takich jak „Terminator” czy „Matrix”, które bazując na tym, iż maszyny nie mają emocji, pokazały, jak może wyglądać świat bez decyzyjnego pierwiastka ludzkiego. Przed niekontrolowanym rozwojem AI ostrzegają ci sami ludzie, którzy ją tworzą. Czy czeka nas wojna między biologiczną i sztuczną inteligencją?
– Stworzenie nadludzkiej sztucznej inteligencji może prowadzić do dwóch najgorszych scenariuszy W pierwszym z nich zdolność do zabicia wszystkich ludzi — na przykład w postaci superwirusa zaprojektowanego przez AI — mogłaby trafić w niepowołane ręce. W drugim AI mogłaby okazać się czymś w rodzaju superinteligentnego obcego, który — być może bez złych intencji — unicestwia swoich słabych gospodarzy — mówi Charles Jones, profesor ekonomii w Stanford Graduate School of Business. Cena ludzkiego życia W przeciwieństwie do innych zagrożeń egzystencjalnych, takich jak zmiany klimatu czy ryzyko wojny konwencjonalnej, zagrożenia związane z AI są trudne do oszacowania. Są terenem spekulacji z prostej przyczyny – wiemy o tym znacznie mniej niż o wzorcach klimatycznych a nawet o prawdopodobieństwie wystąpienia konfliktu zbrojnego. Mimo to powinniśmy zacząć planować, jak zapobiec tym zagrożeniom, nim będzie za późno. Wymaga to przekierowania części środków z wyścigu AI na badania nad bezpieczeństwem. Pytanie jak dużych środków? Profesor Jones przeprowadził odpowiednie obliczenia i przyznał, że liczby te są naprawdę szokujące. Jego modelowanie sugeruje, że optymalne wydatki na ograniczanie ryzyka związanego z niekontrolowanym rozwojem sztucznej inteligencji powinny wynosić co najmniej 1% obecnego PKB Stanów Zjednoczonych — czyli ponad 310 miliardów dolarów rocznie. W niektórych analizowanych scenariuszach wydatki te powinny przekraczać nawet 20% PKB. – Te liczby są naprawdę duże, ale logika stojąca za nimi jest prosta: życie ludzkie jest cenne, więc jego ochrona przed katastrofalnym ryzykiem może uzasadniać ogromne wydatki. Gdy prawa robotyki Asimova to za mało Powinniśmy chronić się przed ryzykiem, to jasne. Pozostaje pytanie: przed jakim konkretnie ryzykiem? – Scenariusz wygląda mniej więcej tak. Wyobraź sobie, że dajemy AI jedno zadanie: rozwiązanie dużego, złożonego problemu, takiego jak hipoteza Riemanna – jednego z najsłynniejszych nierozwiązanych problemów matematycznych. Może ona uznać, że potrzebuje ogromnej mocy obliczeniowej i nieograniczona zdrowym rozsądkiem zacznie przekształcać każdy nieożywiony obiekt na Ziemi w jeden ogromny superkomputer, pozostawiając 8 miliardów ludzi na śmierć głodową w gigantycznym, sterylnym centrum danych. Może nawet wykorzystać nas jako surowiec – napisał na łamach „New Scientist” dziennikarz technologiczny Matthew Sparkes. Oczywiście możemy mówić o różnego rodzaju wbudowanych zabezpieczeniach, trzech prawach robotyki Asomova czy nawet tworzeniu AI kontrolującej inną AI. Kłopot w tym, że nasza zdolność do wbudowywania zabezpieczeń i zasad w AI jest zwyczajnie mało skuteczna. Możemy powiedzieć dzisiejszym dużym modelom językowym, żeby nie były rasistowskie, nie przeklinały ani nie zdradzały przepisów na materiały wybuchowe — ale w odpowiednich okolicznościach i tak to zrobią. Po prostu nie rozumiemy wystarczająco dobrze, co dzieje się wewnątrz modeli AI, aby skutecznie zapobiegać ich niepożądanym działaniom. Klasyczny dylemat więźnia – Nawet gdybyśmy rozwiązali wszystkie te problemy, wciąż pozostaje scenariusz, w którym model AI celowo postanawia się nas pozbyć – w stylu „Terminatora” lub „Matrixa”. Może do tego dojść poprzez bardzo stopniowe ulepszenia AI przez długi czas albo niemal natychmiast, w wyniku tzw. osobliwości – hipotetycznego procesu, w którym AI staje się na tyle inteligentna, by ulepszać samą siebie, a następnie bardzo szybko iterować, stając się coraz mądrzejszą i w mgnieniu oka przewyższając ludzką inteligencję – komentuje Sparkes. Choć dyrektorzy i badacze AI wyrażają obawy, że rozwój postępuje zbyt szybko, mają silne bodźce, by nie naciskać hamulca. – Można to rozumieć jako klasyczny dylemat więźnia — wyjaśnia Jones, odwołując się do scenariusza z teorii gier, w którym działanie we własnym interesie jest racjonalne, ale prowadzi do gorszego wyniku zbiorowego. Prawdopodobieństwo zagłady Zdaniem profesora Jonesa każde laboratorium pracujące nad AI przekonuje, że nawet jeśli spowolni prace nad AI, to, co ma się wydarzyć, i tak się wydarzy. Ale jeśli będę się ścigać, to może będę bezpieczniejszy niż inni. Więc powinienem brać udział w wyścigu. Z drugiej strony artykuł z 2024 roku, który objął prawie 3000 badaczy AI, wykazał, że ponad połowa z nich uważa, iż prawdopodobieństwo wyginięcia ludzkości lub trwałego, poważnego jej osłabienia spowodowanego przez AI — tzw. p(doom), czyli „prawdopodobieństwo zagłady” — wynosi co najmniej 10 procent. Profesor Jones ma pewne pomysły na ograniczenie ryzyka związanego z niekontrolowanym rozwojem AI. Sądzi, że podatek od GPU mógłby finansować badania nad bezpieczeństwem. AI mogłaby też być kontrolowana podobnie jak broń jądrowa — poprzez międzynarodowe porozumienia i instytucje. Podczas zimnej wojny, jak zauważa Jones, „udało nam się nie nacisnąć czerwonego przycisku”. Jednocześnie przyznaje, że powstrzymanie AI może okazać się jeszcze trudniejsze niż zapobieganie wojnie nuklearnej: – Jeśli osiem miliardów ludzi miałoby dostęp do czerwonego przycisku, czy można zagwarantować, że nikt go nie naciśnie? Źródło: Stanford Business, New Scientist Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Jego wróżby sprzedawano w nakładach idących w setki tysięcy. Jaką tajemnicę skrywa Nostradamus?
Od blisko pół tysiąca lat Nostradamus i jego proroctwa dotyczące rozmaitych miejsc i okresów rozpalają wyobraźnię ludzi i wzbudzają strach. W swoim domu w mieście Salon-de-Provence ten wróż-astrolog rzekomo przewidział przyszłość ludzkości i nieszczęścia, jakie mają spaść na świat.
W tym artykule: Co tak naprawdę wiemy o Nostradamusie? Źródło sławy Nostradamusa Jak Nostradamus chciał być postrzegany? Nostradamus – człowiek ciekawy świata Ze względu na wieloznaczność jego przepowiednie były poddawane ciągle nowym interpretacjom, zależnym od dziejowych zawirowań. Już w XVII wieku jeden z pełnych pogardy krytyków Nostradamusa zauważył, że ludzie powołują się na jego proroctwa, gdy ma miejsce ważne wydarzenie. Np. śmierć albo sukcesy takiej czy innej osobistości, pożar jakiegoś pałacu albo mostu. Tak samo przypominamy sobie o Nostradamusie na początku XXI wieku przy okazji zawalenia się wieżowców, pożaru katedry czy pandemii… Co tak naprawdę wiemy o Nostradamusie? Imię Nostradamusa jest powszechnie znane, ale co wiadomo o człowieku Michelu de Nostredame, który urodził się 14 grudnia 1503 roku w Saint-Rémy-de-Provence, a wykreował siebie na Nostradamusa? Jego pierwszy biograf, który ponoć dobrze go znał, przypisuje mu takie oto cechy: wzrost trochę niższy niż średni, krzepka budowa ciała aż do podeszłego wieku, szerokie czoło, które mogło się podobać, policzki rumiane aż do późnej starości, płomienne oczy, długa broda, którą często głaskał, zdecydowane sądy, niemal boska pamięć, cierpiący na bezsenność, odporny na zmęczenie, rezolutny w słowach, a jeszcze bardziej w myślach, małomówny, ale też, jako amator swobody wypowiedzi, radosny, lubiący żarty, kostyczny. Portret tej tak ludzkiej postaci, mężczyzny, który lubił głaskać swoją brodę, żywo kontrastuje z mrocznymi kliszami proroka nieszczęść przyszłych stuleci. Zwierzenia samego Nostradamusa oraz opinie ludzi mu współczesnych kreślą w istocie obraz złożonej osobowości. Nostradamus twierdził, że – podobnie jak grecki lekarz Paweł z Eginy czy nawet jak Odyseusz – dużo podróżował po świecie. W epitafium, które dla siebie ułożył, śmiało przedstawiał siebie jako Tytusa Liwiusza przyszłości. Był uwikłany w pierwszą wojnę religijną, jedni uważali go za papistę, inni – za hugenota. Co roku gorączkowo czekano na jego przepowiednie, ale jako że mogły one wywołać zakłócenia porządku publicznego, napawały niepokojem kanclerza Michela de l’Hospitala. Wzbudzały też ironiczne reakcje, dezorientację albo podziw ambasadorów Hiszpanii i Anglii. Znajdujemy w życiorysie Nostradamusa sceny przejmujące, zaskakujące. Na przykład kiedy zapewniwszy Katarzynę Medycejską, że jej trzej synowie zasiądą na tronie, na podstawie fizjonomiki przepowiedział małemu dziedzicowi Nawarry, przyszłemu Henrykowi IV, stojącemu przed nim nago i wystraszonemu z powodu długiej, białej brody starca, że zostanie on królem Francji. Źródło sławy Nostradamusa To almanachy, prognostyki i wróżby, które Nostradamus spisywał rok po roku przez ponad piętnaście lat, przyniosły mu sukces i sławę w jego epoce. Sprzedawano je w setkach tysięcy egzemplarzy, których domagały się spragnione nowości rzesze czytelników, zmuszając drukarnie, mało zważające na jakość i pochodzenie tekstów, do wytężonej i szybkiej pracy. Zachłanni drukarze mieli używanie, propagandyści mogli ostrzyć swoją broń, sięgając a to do ironii, a to do parodii, tak że już wówczas było trudno mieć pewność co do rzeczywistych autorów niektórych z tych efemerycznych publikacji. Tak zresztą jest obecnie i tak będzie w przyszłości. Tym bardziej że nazwisko Nostradamusa przywłaszczyła sobie Liga Katolicka, potem Fronda, a w późniejszych latach zmyślni fałszerze, powodowani jedni podziwem, inni odrazą, jeszcze inni chęcią zysku. Z tych corocznych broszurek, rozpowszechnianych w wielkiej liczbie przez kolporterów, często zachowały się pojedyncze egzemplarze. Oparły się niszczycielskiemu działaniu czasu albo zostały zrekonstruowane przez zręcznych fałszerzy w celu oszukania kolekcjonerów. Jak Nostradamus chciał być postrzegany? Sam Nostradamus za życia zabawiał się w nadawanie sobie różnych ról i tożsamości. Raz prezentował się jako starożytny wróż, vates – Kalchas, Apollo, Sfinks – raz jako prorok i filozof. W epitafium, które sam sobie ułożył, przedstawia się jako nowy Tytus Liwiusz przyszłości. Posługując się dewizą zaczerpniętą z „O pocieszeniu, jakie daje filozofia”, prezentuje się jako nowy Boecjusz, któremu bliski jest neoplatonizm. Chciał być humanistą, wyrazicielem ludzkiej kondycji. W młodości Nostradamus wyruszył, jak sam lubi twierdzić, na poszukiwanie właściwości roślin i metali. Te jego podróże wpisują się w hipokratejską tradycję wędrownych lekarzy i inicjacyjnych wojaży alchemików. Przypominają podróże Paracelsusa, który, tak jak Nostradamus, interesował się magią, medycyną, alchemią, astrologią, sztuką wróżbiarską. Później ze swego „obserwatorium” w Salon odczytywał świat z gwiazd, z dzieł odziedziczonych po starożytności albo z tajemnej wiedzy dla wtajemniczonych. Znasz jego odkrycia, ale czy wiedziałeś, że parał się także alchemią? Tajemnica Newtona Legendarny fizyk przez wiele lat próbował przemienić ołów w złoto – a w swoich staraniach prawdopodobnie korzystał z rękopisu, który właśnie odzyskano. Nostradamus – człowiek ciekawy świata Ciekawość zawiodła go na różne obszary, które często zgłębiał samodzielnie. Nie był doktorem medycyny, ale był lekarzem, który całą duszą poświęcał się ratowaniu zadżumionych. Ich straszliwy i wzruszający obraz odmalował na jednej ze stronic antologii. Bywał ofiarą ostracyzmu, przedmiotem kalumnii i ataków ze strony przedstawicieli ówczesnych instytucji i innych przeciwników, którzy nie szczędzili mu słów pogardy. Ale potrafił się bronić, odpowiadać na ciosy i zawsze wykazywał się niezależnością umysłu. Dla współczesnych Nostradamus był interpretatorem gwiazd i cudownych zdarzeń. Cenili go oni głównie za doroczne prognostyki i almanachy oraz za osobiste horoskopy, w mniejszym stopniu za ponadczasowe wersy i centurie. Jest wieszczym głosem, rozbrzmiewającym w czterowierszach Prophéties, wpisanych w zbiorową przyszłość i pamięć świata, zawsze podatnych na nowe interpretacje. Chciał być człowiekiem synkretycznym, który odszyfrowuje przeszłość, teraźniejszość i przyszłość w kosmologicznych wizjach, stając twarzą w twarz z „boskim Słowem”. Ze względu na swe pochodzenie, wykształcenie i swoje lektury był człowiekiem, w którym spotkały się świat platonizmu, okultyzmu, judaizmu, chrześcijaństwa, świat arabskich myślicieli i alchemików. Być może traktował jako błogosławieństwo świętą chorobę starożytnych – epilepsję – na którą podobno cierpiał. To jest przedruk z książki autorstwa Mireille Huchon pt. „Nostradamus” w przekładzie Grażyny Majcher, która ukazała się nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego. Tytuł, śródtytuły i skróty pochodzą od redakcji.
Amerykańskie Stonehenge czy kamienie okultystyczne? Georgia Guidestones stały tylko 40 lat
Georgia Guidestones od początku istnienia wzbudzały kontrowersje. Nie wiadomo, kto postawił tablice z radami dla ludzkości, ani kto i dlaczego je zburzył.
W tym artykule: Georgia Guidestones, czyli „amerykańskie Stonehenge” Zestaw zasad dla ludzkości Co się stało z Georgia Guidestones? Przemierzając Stany Zjednoczone można trafić na wiele nieoczywistych, żeby nie powiedzieć dziwnych, atrakcji turystycznych. I tak na przykład we Freeport w stanie Maine przyjezdni fotografują się z ogromnym buciorem. W Pensylwanii z kolei turyści tłumnie przybywają pod dom w kształcie dzbanka do kawy. Podobnych obiektów jest w USA na pęczki. Ot, żartobliwe wymysły Amerykanów. Georgia Guidestones, czyli „amerykańskie Stonehenge” Jedna atrakcja turystyczna już od powstania wzbudzała ogromne kontrowersje. Aż po ponad 40 latach ktoś postanowił się jej pozbyć. Mowa o Georgia Guidestones. Tak właśnie nazywano grupę kamiennych tablic, tworzących pomnik w hrabstwie Elbert w stanie Georgia. Całkowita wysokość konstrukcji wynosiła prawie 6 metrów. Od wybudowania w 1980 r. obiekt zyskał wiele przydomków. Jedni mówili, że to „centrum świata”, inni porównywali rzeźbę do słynnego Stonehenge. I rzeczywiście, monument miał pewne cechy wspólne z megalitami z Wielkiej Brytanii. Pięć kamiennych tablic zostało ustawionych w taki sposób, aby wskazywać na wschody i zachody słońca w trakcie przesileń. Otwór w kamiennym dachu pozwalał z kolei ustalić konkretny dzień roku. Był to jednocześnie kompas, kalendarz i zegar. Konstrukcja została więc skrupulatnie przemyślana. Nie wiadomo jednak, czyja była to inwencja. Autorzy Georgia Guidestones pozostali anonimowi. Gdyby takie tablice stanęły na przykład w progresywnej Kalifornii, pewnie nie zrobiłoby to aż tak wielkiego wrażenia na społeczności. Mieszkańcy Georgii mają jednak zupełnie inną mentalność, a różnice były jeszcze wyraźniejsze na początku lat 80. ubiegłego wieku. Doniesienia o okultystycznym zastosowaniu konstrukcji wywołały zaniepokojenie. Zafascynowani nadprzyrodzonymi teoriami mieli odwiedzać to miejsce jeszcze kilka lat temu. Zestaw zasad dla ludzkości To jednak nie rozmiary, nie kształt tablic i nie domniemani goście wzbudzali największe kontrowersje. Na kamieniach wyryto 10 zasad w ośmiu językach: angielskim, hiszpańskim, suahili, hindi, hebrajskim, arabskim, chińskim i rosyjskim. Brzmiały następująco: Utrzymaj ludzkość poniżej 500 000 000 w wiecznej równowadze z naturą. Mądrze kieruj rozrodem – poprawiając kondycję i różnorodność. Zjednocz ludzkość żywym, nowym językiem. Rządź pasją – wiarą – tradycją – i wszystkimi rzeczami z umiarkowanym rozsądkiem. Chroń ludzi i narody za pomocą sprawiedliwych praw i sprawiedliwych sądów. Niech wszystkie narody rządzą się wewnętrznie, rozwiązując zewnętrzne spory w sądzie światowym. Unikaj małostkowych praw i bezużytecznych urzędników. Zrównoważ prawa osobiste z obowiązkami społecznymi. Ceń prawdę – piękno – miłość – poszukiwanie harmonii z nieskończonością. Nie bądź rakiem dla ziemi – zostaw miejsce naturze. Pierwsza zasada nawiązywała do ówczesnych obaw związanych z przeludnieniem Ziemi. W latach 80. naszą planetę zamieszkiwało 4,5 miliarda ludzi, co z perspektywy 2023 roku i 8 mld Ziemian wydaje się niemal pustynią. Do dziś nie wiadomo, kto wybudował Newgrange. Ta megalityczna budowla w Irlandii wciąż kryje sekrety Newgrange, największy na świecie grobowiec korytarzowy i największy megalit Europy, jest starszy od Piramidy Cheopsa, Stonehenge i kompleksu w Mykenach. Olbrzymi kurhan stał się obiektem zaint... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/newgrange-skad-wziela-sie-ta-tajemnicza-neolityczna-budowla-w-irlandii-fot-deagostini-getty-images-87abe07.jpg" width="938" height="639" alt="Newgrange – skąd wzięła się ta tajemnicza neolityczna budowla w Irlandii? (fot. DeAgostini/Getty Images)" title="Newgrange – skąd wzięła się ta tajemnicza neolityczna budowla w Irlandii? (fot. DeAgostini/Getty Images)" /> Co się stało z Georgia Guidestones? Mimo pozytywnego przekazu pozostałych zasad, konstrukcja nie cieszyła się sympatią Amerykanów. Prawicowi politycy nie kryli się z zamiarem zniszczenia Georgia Guidestones. Ich zdaniem kamienie mieli postawić członkowie stowarzyszeń związanych z tzw. nowym porządkiem świata. Intrygujące tablice z poradami dla ludzkości to już przeszłość. Tak jak niewiele wiadomo o ich twórcach, tak też nie wiadomo, kto dokładnie je zniszczył. W lipcu 2022 r. nieznani sprawcy podłożyli materiały wybuchowe pod jedną z tablic. Po eksplozji została całkowicie zniszczona. Pozostałe rozebrano z powodów bezpieczeństwa. Jak na razie konstrukcja nie doczekała się nowej lokalizacji. Ciekawe, jakie rady pojawiłyby się na tablicach 40 lat później? Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
"Bóg Chaosu" nas oszczędził. NASA: w 2029 roku ogromna asteroida będzie bliżej Ziemi
W 2029 roku asteoroida 99942 Apofis znajdzie się na tyle blisko powierzchni Ziemi, by zmieść najwyżej latające satelity. Według NASA żadna skała tej wielkości nigdy nie przeleciała bliżej.
Nosząca imię wężowego demona mroku i chaosu kosmiczna skała ma rozmiary wieży Eiffle’a. Odległość 16,7 milionów kilometrów w jakiej znalazła się kilka dni temu koło naszej planety nie jest specjalnie szokująca (44-krotny dystans od Ziemi do Księżyca). Choćby 1 lutego podobnych rozmiarów skała nazwana 2016 CL136 była trzykrotnie bliżej. Patrząc na liczbę wpisów w zestawieniu przelotów tzw. planetoid bliskich Ziemi można uznać, że szczęście nam sprzyja. W końcu grupa Apolla, czyli asteroid przecinających orbitę Ziemi, liczy ponad 13,5 tys "członków". Jeden z nich mijał nas już 5 stycznia. Apofis należy do grupy planetoid nazwanej od imienia greckiej bogini wojny Ateny. To ciała niebieskie bliskie Ziemi krążące wokół Słońca się wewnątrz ziemskiej orbity. Jego przelot za 8 lat, który przy okazji ostatniej wizyty można dziś zapowiedzieć, może oznaczać kłopoty dla części urządzeń krążących wysoko nad naszymi głowami. Asteroida 99942 mająca w „pasie” 340 metrów, czyli więcej niż wysokość wieży Eiffle’a 13 kwietnia 2029 roku znajdzie się jedynie 30 tys. km od powierzchni Ziemi. Według NASA żadna skała tej wielkości nigdy nie przeleciała bliżej. To wystarczająco blisko by zderzyć się z kilkoma satelitami komunikacyjnymi. View oEmbed on the source website Animacja powyżej pokazuje ten dystans w skali. Kropki odpowiadają satelitom, Międzynarodowa Stacja Kosmiczna zaznaczona jest na różowo. O ile w nocy z piątku na sobotę do oglądania Apofisa potrzebny był teleskop, za 8 lat wszyscy na południowej półkuli obejrzą go gołym kokiem. Gdy „boga chaosu” odkryto w 2004 roku istniała nieznaczna obawa, że ćwierć wieku później może trafić w Ziemię. Od tamtej pory zdołano policzyć dokładnie jego orbitę i już wiemy, że za 8 lat ludziom nic nie grozi. Z kolei prawdopodobieństwo, że uderzy w Ziemię w 2068 roku wynosi dziś 1 do 380 tys. View oEmbed on the source website - Już od pewnego czasu wiedzieliśmy, że uderzenie w Ziemię w czasie bliskiego przelotu w 2029 roku nie jest możliwe – tłumaczył w październiku zeszłego roku Dave Tholen, badacz Instytutu Astronomicznego Uniwersytetu Hawajskiego i jeden z odkrywców asteroidy. Za każdym razem, gdy skała tej wielkości zbliża się do naszej planety, astronomowie badają dokładnie kształt i sposób poruszania się planetoidy. W 2004 roku o Apofisie dowiedzieliśmy się 2 dni przed przelotem, więc sensacja i nerwy były spore. Biorąc pod uwagę, że do dziś nie dysponujemy jego zdjęciami (nie licząc obrazów radarowych na których wygląda jak orzeszek), jego bliski przelot za 8 lat pomoże dowiedzieć się naukowcom więcej np. o jej składzie.
Isaac Newton zgłębiał teorię apokalipsy. Odkryto to właśnie w jego nadpalonych notatkach
Aukcja nadpalonych notatek XVII-wiecznego fizyka Sir Isaaca Newtona rzuca nieco światła na jego mniej znany dorobek, według dzisiejszych standardów niekonieczne już ”naukowy”.
Wielkim fizykiem Newton był, którego wpływ na wygląd współczesnego świata został porównany nawet do Jezusa. Neil deGrasse Tyson wbijając swoim twittem z 2014 roku szpilę dogmatom religijnym nie myślał zapewne o zamiłowaniu Newtona do okultyzmu czy alchemii, a bardziej o prawie powszechnego ciążenia i zasadach dynamiki. Astronom, matematyk, fizyk, filozof – tak pamiętamy go dzisiaj. Jednak poszukiwanie w Biblii daty końca świata czy rozszyfrowywanie tajemnic egipskich piramid było dla Sir Isaaca równie ważne, co przypatrywanie jabłonkom rosnącym za oknem. Wśród pozostawionych po zmarłym w 1727 roku Newtonie nieopublikowanych fragmentów tekstów i notatek były też nadpalone kartki z zapiskami, gdzie matematykę łączył z okultyzmem. Szczególnie mocno zgłębiał ”biblijną teorię apokalipsy”. Ryzykowne jak na ówczesne czasy, bo za mniejsze herezje palono ludziom kariery i ciała na stosie. Dom aukcyjny Sotheby’s sprzedaje (aktualna cena z dnia pisania tego tekstu to 280 tys. funtów, czyli 1,38 mln zł) manuskryptów, jak się uważa spisanych między 1680 a 1690 rokiem. Chodzi o fragmenty które przetrwały pożar laboratorium mistrza, jak legenda głosi, wywołanym przez pieska o imieniu Diamond. Miał on przewrócić świeczkę, a ta zniszczyć cenne notatki. Ilustracja z "Vies des savants illustres" Louisa Figuier / gallica.bnf.fr/Bibliothèque François-Mitterrand Nie wszyscy zgadzają się z takim zapisem tych wydarzeń, a sam wykonawca testamentu Newtona, John Conduitt, w wydanym rok po śmierci fizyka manuskrypcie pisze, że ”Sir Isaac Newton nigdy nie trzymał w domu psa”. Niezależnie od tego, czy to bawiąca się psina, przeciąg czy może nieuwaga naukowca przez lata pracującego w oparach ołowiu i rtęci, pożar miał miejsce i to co z niego zostało, ktoś zamierza kupić. Na szczęście pozostali mogą przyjrzeć się odręcznym zapiskom i obecnym w nich obliczeniom. Zdjęcie: Sotheby’s Newton próbuje tam m.in. skwantyfikować projekt Wielkiej Piramidy w Gizie, stworzonego wokół jednostki miary używanej wówczas w Egipcie, czyli królewskiego łokcia (0,525 m). XVII-wieczny fizyk miał nadzieję do wykorzystania tej miary do udoskonalenia własnych obliczeń, w tym do obwodu Ziemi. Miało to pomóc mu odblokować ”tajemne” geometryczne zapiski z Biblii, będące zdaniem Newtona i jemu, kryjące informacje o końcu świata. Finalnie, badając starotestamentową Księgę Daniela, Newton doszedł do wniosku, że apokalipsa nastąpi w 2060 roku. - Próbował potwierdzić swoją teorię ciążenia, ale wśród tajemnic starożytnych Egipcjan próbował też znaleźć zaginione sekrety alchemii. Z dzisiejszej perspektywy to dwa różne pola badań, ale już nie dla XVII wiecznego naukowca, którym był Newton – skomentował dla ”The Observera” Gabriel Heaton, specjalista od manuskryptów z domu aukcyjnego Sotheby’s. Zdjęcie: Sotheby’s Trzeba pamiętać, że Newton nie był ani pierwszym, ani ostatnim odkrywcą łączącym magiczne aspekty rzeczywistości z tymi dającymi się potwierdzić metodą naukową. Dziś zajmowanie się matematycznymi tajemnicami piramid znalazło się na obrzeżach klasycznej nauki, ale kiedyś najtęższe głowy próbowały swych sił z tymi mega-konstrukcjami antycznego świata. – Te notatki wpisują się w niezwykle złożone studia Newtona nad filozofią naturalną, alchemią, teologią. Należy pamiętać, że tylko wycinek z tych rzeczy fizyk uznał za wart publikacji – wyjaśnia notatka towarzysząca zdjęciom notatek na serwisie Sotheby’s.
Do 2050 roku nawet 5 mld ludzi bez domu, wody i jedzenia. Ponura prognoza z Uniwersytetu Stanforda
Bez wsparcia Matki Natury nasze życie na Ziemi byłoby trudniejsze, o ile w ogóle możliwe. Naukowcy Uczelni Stanforda stworzyli analityczne narzędzie nanoszące na mapę świata miejsca, gdzie nie daje już sobie rady. Bazując na aktualnej wiedzy badacze sądzą, że w 2050 roku 5 miliardów ludzi nie będzie miało dostępu do czystej wody pitnej, 500 mln żyjących na wybrzeżach będzie cierpieć z powodu podnoszenia się poziomu oceanów, a kolejne miliony zaczną przymierać głodem, bo zabraknie owadów do zapylania jadalnych roślin.
Wsparcie udzielane nam przez przyrodę ma czasem bardzo lokalny charakter, jak pomoc dzikich pszczół zaglądających do przydomowego ogródka. Naturalne mokradła działają jak oczyszczalnie ścieków. Filtrują wodę pitną z zanieczyszczeń, w tym tych spływających z pól uprawnych. Chronią w ten sposób źródła wody pitnej. Wydmy i lasy namorzynowe chronią wybrzeża przed oceanem. 10 października magazyn ”Science” ogłosił stworzenie na Stanfordzie modeli pozwalających wskazać krytyczne punkty na globalnej mapie. Autorzy chcą, by stało się to źródłem informacji dla rządzących, bankierów i innych wpływowych tego świata na temat miejsc, w które warto wkładać pieniądze, by pomóc Matce Naturze. - Bez ustalenia kiedy i gdzie jej działanie jest dla nas kluczowe niemożliwe będzie poprawienie jakości życia ludzi na Ziemi – wyjaśnia inny współautor opracowania, prof. Stephen Polasky z University of Minnesota. Dwa krytyczne miejsca wymagające dziś dużych inwestycji w ekosystem to dolina rzeki Ganges w Indiach i część wschodnich Chin. Środki wyłożone w przywrócenie balansu pomogą całym społecznościom, uważają naukowcy zajmujący się na Stanfordzie Projektem Naturalnego Kapitału (NCP). – Szybki rozwój technologii pozwala nam nanosić na mapę świata bardzo szczegółowe informacje o tym, gdzie i w jaki sposób ludzie zależni są od przyrody. A także co utracą, gdy ich ekosystem będzie naruszony – wyjaśnia Becky Chaplin-Kramer z NCP. Koledzy z zespołu Chaplin-Kramer oceniali przyszły wpływ na Ziemię ocieplania się klimatu, wydobycia surowców i rozwój osiedli ludzkich. Zdecydowali się skupić przy tym na 3 aspektach: jakości wody pitnej, ochronie wybrzeży przed niszczącym wpływem oceanów i zapylaniem zbiorów. W każdym zakątku świata sytuacja była identyczna: tam, gdzie wzrost potrzeb ludzkich był największych, zdolność natury do spełniania tych potrzeb malała. Choć w 2050 zagrożonych będzie zdrowie i życie aż 5 mld ludzi, to ten ciężar nie będzie rozłożony po równo. Kraje rozwijające się w Afryce i Azji Południowej wezmą na siebie nieproporcjonalnie więcej od państw bogatych Europy czy Ameryki Północnej – wyjaśnia współautor badania, Unai Pascual z Międzyrządowej Platformy ds. Bioróżnorodności i Ekosystemów (IPBES). Dokonane analizy, twierdzi Pascual, pokazują brak międzynarodowego wsparcia dla władz zagrożonych regionów do w odbudowę ekosystemów. – Jeżeli to się nie zmieni, dostępne dziś ”naturalna polisa ubezpieczeniowa” przestanie istnieć – dodaje badacz.
Grzyby i wodorosty uratują ludzkość po Apokalipsie? To jedyne rośliny, które przetrwają
David Denkenberger opracował dietę, która ma pozwolić ludziom przetrwać po wojnie nuklearnej. Opiera się głównie na grzybach i wodorostach, które do wzrostu nie potrzebują wiele światła.
Rośliny, które mogą stać się pożywieniem ludzi przyszłości, być może będą musiały zadowolić się niewielkim dopływem światła słonecznego. Wszystko dlatego, że w wyniku wybuchów i spowodowanych nimi pożarów niebo będzie zasłonięte chmurami dymu i pyłu. Bez słońca ludzkość zostanie skazana na śmierć głodową. Zaradzić temu postanowił inżynier David Denkenberger – założyciel organizacji non-profit ALLFED (Alliance to Feed the Earth in Disasters). Opracował plan na wypadek „nuklearnej zimy”, bez dostępu do słońca spadnie temperatura powietrza. Jego zdaniem w tych trudnych warunkach nadzieją na przetrwanie dla ludzi mogą być grzyby. Grzyby będą mogły żywić się martwą materią z trylionów drzew zniszczonych podczas katastrof, „tworząc odnawialne źródło żywności, które potencjalnie mogłoby wyżywić każdego na planecie przez około trzy lata” – cytuje Denkenbergera BusinessInsider. Grzyby nie potrzebują zaawansowanych technologii i mogą być uprawiane na małych powierzchniach, co byłoby ważne w przypadku apokalipsy. Technologia prawdopodobnie przestałaby istnieć, a większość powierzchni Ziemi mogłaby zostać zniszczona. Wodorosty – zdrowe i szybko rosnące Drugim źródłem pożywienia dla ludzkości miałyby być wodorosty. One też świetnie radzą sobie z niskim poziomem światła i bardzo szybko rosną. – Podczas nuklearnej zimy ląd ostygnie szybciej niż oceany, więc oceany pozostaną nieco cieplejsze. Wodorosty poradzą sobie ze stosunkowo niskimi temperaturami – mówi Denkenberger. Sugeruje, że 1,6 miliarda ton suchej karmy rocznie – wyprodukowanej z wodorostów – będzie potrzebne do wyżywienia ludzi pozostałych na planecie po katastrofie. Taką ilość wodorostów, zgodnie z wyliczeniami inżyniera, będzie można wyhodować w ciągu maksymalnie pół roku. Wodorosty zawierają też mikroskładniki zapobiegające absorpcji promieniowania przez organizm. Na przykład kelp zawiera jod 127, który zapobiega wchłanianiu przez organizm radioaktywnego jodu 131. Zawiera także alginian sodu, który hamuje wchłanianie strontu. O „postnuklearnej diecie” zaczęto dyskutować m.in. w związku z konfliktem na linii Stany Zjednoczone – Iran. Eksperci uważnie przyglądają się też sytuacji w Pakistanie i Indiach, które rozszerzają swój arsenał broni jądrowej. Prognozują m.in. wojnę nuklearną na pełną skalę, do której mogłoby dojść w 2025 roku. W wyniku wojny mogłoby zostać wystrzelonych 250 rakiet. Każda z nich ponad sześć razy większa niż bomba atomowa zrzucona na Hiroszimę. Katarzyna Grzelak
Naukowcy: jesteśmy bliżej końca świata niż kiedykolwiek. ”Zegar Zagłady” przyśpieszył
Posługując się metaforą upływu czasu do wskazania najbardziej palących problemów świata, tegoroczną pozycję wskazówek Zegara Zagłady ogłosiła właśnie pozarządowa grupa naukowców i ekspertów skupionych przy amerykańskim czasopiśmie ”The Bulletin of the Atomic Scientists”. Doomsday Clock, istniejący od 73 lat symbol zdolności gatunku ludzkiego do samozagłady pierwszy raz w historii wskazał czas pozostały do końca świata krótszy niż dwie minuty.
Naukowe, choć unikające technicznego języka czasopismo zaczęli wydawać ludzie odpowiedzialni za amerykańską bombę atomową tuż po tym, jak zmiecione zostały z powierzchni ziemi japońskie miasta Nagasaki i Hiroszima. Dwa lata później ci sami naukowcy stworzyli koncepcję zegara a jego wskazówki, zgodnie z ówczesnymi obawami umieszczono 7 minut przed północą. Potem, zgodnie ze zmieniającą się sytuacją międzynarodową, wskazówki wędrowały do przodu i do tyłu. Najdalej, 17 minut od północy wskazywały czas w momencie zakończenia Zimnej Wojny. View oEmbed on the source website Dziś, 100 sekund przed północą, eksperci wydający ”Biuletyn” widzą koniec świata wyraźniej niż kiedykolwiek. Zarówno USA jak i Rosja wycofały się w 2019 roku z pamiętającego konflikt sowiecko-amerykański traktatu o proliferacji broni atomowej średniego zasięgu. Kilka tygodni później w obu krajach zaczęły się testy nowych typów broni masowej zagłady. W lutym 2020 roku wygasa zawarta przez Władimira Putina i Baracka Obamę umowa New START ograniczająca liczbę głowic. Rosja deklaruje chęć odnowienia porozumienia, Amerykanie ociągają się z decyzją. - Szczerze mówiąc, to nową godzinę mieliśmy już ustaloną w listopadzie. Ale to było jeszcze przed wydarzeniami w Iranie i Iraku, przed decyzją Korei Północnej o odejściu od stołu rozmów o swoim programie atomowym. Istniejący układ sił zaczyna się sypać – stwierdziła podczas konferencji prasowej członkini grupy wydającej ”Biuletyn”, prof. Sharon Squassoni, wykładowca na Institute for International Science and Technology Policy na Uniwersytecie Georga Washingtona. Choć do stworzenia Zegara Zagłady przyczynił się lęk przed bombą atomową, dziś to tylko jedno z zagrożeń dla świata. Zmiany klimatu i rozwój technologii, szczególnie w zakresie dezinformacji i wojny cybernetycznej, prowadzą do zachwiania globalnego układu sił. W komunikacie towarzyszącym przesunięciu wskazówek autorzy ostrzegają szczególnie przed konsekwencjami upowszechniania się niemal nierozpoznawalnych, podrobionych nagrań dźwięku i obrazu. Tzw. deepfakes są groźne, bo podważają zdolność przeciętnego człowieka, ale i decydentów ”na górze”, do odróżniania fałszu od prawdy. View oEmbed on the source website - To kompletnie zmyślony system oceny, ale jak każdy inny, przydaje się do skupienia uwagi na ważnych tematach. Sam fakt, że niemal 75 lat od jego powstania nadal mówimy o Zegarze Zagłady pokazuje jak bardzo dobrym jest on pomysłem – powiedział magazynowi Vice. Peter W. Singer, politolog, ekspert ds. konfliktów XXI wieku i członek fundacji New America. O konieczności dalszego istnienia tej ”metafory rychłości końca świata”, pomimo widocznych niedoskonałości, przekonany jest też prof. Jeffrey Lewis, ekspert ds. broni jądrowej i wykładowca w Instytucie Studiów Międzynarodowych Middlebury w kalifornijskim Monterrey. – Z jednej strony potrzeba nam jakiegoś systemu miary do oceny aktualnych zagrożeń, i jako dzieło sztuki ten zegar jest niesamowity. Z drugiej strony, metodologia stosowana do oceny jest niekonsekwentna, i mówi nam więcej o lękach liberałów, niż rzeczywistych problemach. Koniec końców, Zegar Zagłady jest jednym z najsilniejszych symboli naszego środowiska naukowego i żałowałbym, gdyby Biuletyn przestał wychodzić – stwierdził prof. Lewis. Jan Sochaczewski
W tych miejscach przetrwasz apokalipsę. Wyspy zalążkiem nowej cywilizacji
Naukowcy wybrali najbezpieczniejsze miejsca do przeczekania niszczącej ludzkość pandemii. Skupili się na krajach wyspiarskich, bo mają one naturalną barierę chroniącą przed roznoszeniem się zarazy. Przyglądając się różnorakim kryteriom badacze stworzyli ranking 20 miejsc mogących ocalić wystarczająco wielu i stać się zalążkiem nowej cywilizacji człowieka.
Każde z państw dostawało od 0 do 1 punktu w zależności od liczby posiadanych cech spośród tych najbardziej pożądanych. Oceniano m.in. liczebność (ponad 250 tys. osób), położenie względem stałego lądu, zasoby naturalne oraz aktualną sytuację polityczną. View oEmbed on the source website - Australia (0,71) a za nią Nowa Zelandia (0,68) oraz Islandia (0,64) spełniają warunki efektywnego miejsca ”uchodźstwa” cywilizacji ludzkiej, jak i dają szansę na jej globalne odrodzenie – piszą autorzy opracowania opublikowanego w dzienniku ”Risk Analysis”. Pozostałe państwa otrzymały punktację nie wróżącą im zbyt dobrze na wypadek globalnej zagłady. Są wśród nich m.in. Malta, Japonia, Republika Zielonego Przylądka, Bahamy, Trynidad i Tobago, Barbados, Madagascar, Kuba, Mauritius czy Fidżi. Na liście nie znalazła się Wielka Brytania, uznana za autorów za zbyt słabą ”arkę” dla ocalałych. Według profesora Nicka Wilsona z University z Otago w Nowej Zelandii postępy w biotechnologii mogą doprowadzić do stworzenia genetycznie modyfikowanego wirusa zdolnego zagrozić istnieniu naszego gatunku. – O ile zaraza może bez trudu pokonywać granice na lądzie, zamknięta, samowystarczalna i zaawansowana technologicznie populacja wyspiarzy ma szansę się przed nią obronić i zaludnić przetrzebioną na skutek pandemii Ziemię – uważa ekspert od zdrowia publicznego i jeden z autorów opracowania ”The Prioritization of Island Nations as Refuges fromExtreme Pandemics”. Przykład Japonii (5. miejsce w rankingu) czy Wielkiej Brytanii (poza listą) pokazuje, że nie wszystkie kraje bogate wypadły równie dobrze. Zdolność do przetrwania globalnej katastrofy zależy dziś bardziej od samowystarczalności w zakresie produkcji żywności czy energii a mniej od posiadanego PKB na głowę mieszkańca. Inwestycje w te dwa sektory mogą poprawić słabszy wynik, choć jednego kryterium nie da się modyfikować – oddalenia wyspy od kontynentalnych skupisk ludności. - Opisaliśmy coś na wzór ubezpieczenia na życie. Masz nadzieję, że nigdy nie będziesz musiał z niej skorzystać, ale jeżeli nastąpi katastrofa, to lepiej mieć w zanadrzu przygotowany wcześniej plan ratunkowy – przekonuje prof. Wilson. Jan Sochaczewski
Co jakiś czas komety i planetoidy, przemierzając przestworza Kosmosu, przelatują niebezpiecznie blisko naszej poczciwej Ziemi. Uderzenie takiego skalnego „odłamka”, pochodzącego z okresu tworzenia się naszego Układu Słonecznego, może unicestwić ziemską cywilizację. Skąd to przypuszczenie?
Naukowcy dają opis tego typu tragedii, która miała miejsce 65 milionów lat temu, a ujmują to następująco: „Zabójcza planetoida o średnicy 10 kilometrów i masie biliona ton wbija się w dno morskie u wybrzeży meksykańskiego półwyspu Jukatan. Siła eksplozji jest 5 miliardów razy większa niż moc bomby atomowej, zrzuconej na Hiroszimę. Fala uderzeniowa i żar zabijają wszelkie żywe istoty w promieniu tysięcy kilometrów. Przez wybrzeża Zatoki Meksykańskiej przewalają się ogromne fale tsunami, wywołane eksplozją. Katastrofa dotyka cały glob. Chmury popiołu i gazów przesłaniają niebo, pogrążając Ziemię w ciemnościach. Na początku nastąpił gwałtowny spadek temperatury, a następnie jej gwałtowny wzrost – wskutek efektu cieplarnianego. Wiele gatunków zamieszkujących Ziemię, w tym wszystkie dinozaury, wymiera na skutek tej klimatycznej huśtawki”. Dość przerażająca wizja, tym bardziej, że wciąż aktualna. Znamy przecież historię Krateru Barringera w stanie Arizona w USA, który ma 1,2 kilometra średnicy i 180 metrów głębokości. Wiadomo, że ta ogromna dziura powstała 50 tysięcy lat temu wskutek uderzenia meteorytu o średnicy 30 metrów i wadze 15 tysięcy ton. A biblijny potop? Naukowcy twierdzą, że mógł być spowodowany przez ogromną kometę, która uderzyła w ziemię 23 września 7537 roku przed Chrystusem. Dwoje austriackich naukowców – Alexander i Edith Tollmann, obliczyli, że kometa uderzyła z prędkością 60 kilometrów na sekundę i rozpadła się na siedem wielkich i niezliczoną ilość małych odłamków, powodując katastrofę, którą wspominają mitologie wszystkich narodów. Tekst: Małgorzata Sienkiewicz
Spora część naukowców uważa, że koniec naszej planety nastąpi za około…5 miliardów lat, kiedy to Słońce wypali wszelkie życie na Ziemi. Wprawdzie jego temperatura wzrośnie jedynie o 10 procent, ale to wystarczy do wywołania niekontrolowanego efektu cieplarnianego.
Ważny dla życia atmosferyczny dwutlenek węgla zostanie całkowicie zużyty przez mikroorganizmy, wskutek czego wyginą wszystkie rośliny, a w konsekwencji również zwierzęta i ludzie. Ziemia stanie się tak samo gorąca i niezdatna do zamieszkania jak Wenus. Tyle naukowcy, ale różnego rodzaju proroctwa już niejeden raz zapowiadały zbliżającą się apokalipsę. Jednak Ziemia obraca się nadal. W drugiej połowie II wieku n. e. Montan, chrześcijański przywódca sekty, zapowiedział rychły koniec świata. Niebiańskie Jeruzalem miało ziścić się gdzieś między dwiema wioskami frygijskimi. Tysiące chrześcijan udało się w tamte okolice, by wyczekiwać apokalipsy, która naturalnie nie nadeszła. 31 grudnia 999 roku papież Sylwester II modlił się w Rzymie przed zgromadzonym tłumem, gdyż o północy świat miał przestać istnieć. Naturalnie do tego nie doszło i papież mógł dać wyraz swojej radości, sugerując potęgę modlitwy. We wrześniu 1186 r. astronom Jan z Toledo wywołał w Europie falę histerii, przepowiadając koniec świata, któremu miały towarzyszyć trzęsienia ziemi i burze. Emocje opadły dopiero w październiku. 1 lutego 1524 r. dwadzieścia tysięcy mieszkańców Londynu uciekło na pobliskie wzgórza oczekując, naturalnie nadaremnie, na mający nastąpić tego właśnie dnia, a zapowiadany przez londyńskich astrologów, koniec świata. W 1532 roku miał nastąpić koniec świata zapowiadany przez Marcina Lutra. Przesuwał on ową datę na 1538 a następnie 1548 rok. Rok 1843 i 1844 to daty końca świata zapowiadanego przez amerykańskiego kaznodzieję, baptystę Williama Millera, który miał je zaczerpnąć z Biblii. Gdy w 1845 roku Ziemia kręciła się nadal, wycofał się z tego, zapowiadając początek „oczyszczenia przez Chrystusa”. Od tamtej pory istnieje wspólnota adwentystów. Rok 1975 miał być końcem świata zapowiadanym przez świadków Jehowy już w 1967 r. w czasopiśmie „Przebudźcie się”. Od 1976 r. wyznawcy tej wiary utrzymują jednak, że „koniec systemów” jest procesem długotrwałym i dlatego data apokalipsy przesuwa się. Pojawienie się komety Hale`a-Boppa wczesną wiosną 1997 roku wywołało u wielu ludzi nastroje katastroficzne. W grudniu 1999 roku, podobnie jak tysiąc lat wcześniej, sporo osób oczekiwało końca świata. Rok przełomu wieków również tym razem okazał się dla Ziemi i Ziemian szczęśliwy. Tekst: Małgorzata Sienkiewicz