Odrobaczanie, głodówki i lewoskrętna witamina C. 5 największych bzdur medycznych, w które uwierzyliśmy przez internet
Dezinformacja medyczna porzuciła globalne teorie spiskowe i niszowe fora, by uderzyć w nasze codzienne nawyki. Najnowszy raport Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu obnaża brutalną prawdę – internet zalała fala „niewinnych porad” dotyczących stylu życia, które w rzeczywistości są śmiertelnie niebezpieczną pseudonauką. Analiza ponad 380 tysięcy publikacji pozwoliła wyłonić 5 największych medycznych bzdur, w które bezkrytycznie uwierzyli Polacy.
Spis treści: „Rutynowe odrobaczanie” i uniwersalny mit pasożytów Głodówki lecznicze jako „operacja bez skalpela” Cudowne panaceum: „lewoskrętna” witamina C i megadawki witaminy D Plaga „Zombie Papers” i kłamstwo o tym, że nieszczepione dzieci są zdrowsze „Totalna biologia”, czyli wirusy jako wymysł i choroba z emocji Od stycznia 2025 roku do połowy maja 2026 roku w polskich mediach tradycyjnych i społecznościowych pojawiło się ponad 380 tysięcy publikacji i wpisów powielających lub analizujących fake newsy medyczne. Łączny zasięg tych treści szacuje się na astronomiczne 2,7 miliarda kontaktów z przekazem. Jak zauważa dr Dorota Sikora, badaczka dezinformacji z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu: „Obserwujemy powstawanie alternatywnego systemu wiedzy o zdrowiu. Takiego, który dla wielu osób staje się bardziej przekonujący niż wiedza ekspertów”. Oto 5 głównych i najbardziej szkodliwych mitów, które zdominowały przestrzeń publiczną w ciągu ostatnich kilkunastu miesięcy. 1. „Rutynowe odrobaczanie” i uniwersalny mit pasożytów W alternatywnym obiegu informacyjnym pasożyty stały się absolutnym kozłem ofiarnym współczesnej cywilizacji. Według internetowych „uzdrowicieli” to właśnie one – rzekomo niewykrywalne przez „standardowe badania szpitalne” – mają odpowiadać za niemal każdą dolegliwość – od otyłości i cukrzycy, przez różne typy ADHD u dzieci, aż po nowotwory. Co mówi nauka? Teorie te są całkowicie pozbawione podstaw biologicznych i medycznych. Lekarze alarmują, że podawanie dzieciom silnych leków przeciwpasożytniczych (często bez recepty lub z niewiadomych źródeł internetowych) obciąża ich organizm i niszczy mikrobiotę. Co najgorsze, ślepa pogoń za „ukrytym robakiem” drastycznie opóźnia postawienie właściwej diagnozy w przypadku poważnych chorób przewlekłych. A część badań wskazuje, że kontrolowany kontakt z pasożytami jelitowymi może zapobiegać m.in. chorobom zapalnym jelit i alergiom. 2. Głodówki lecznicze jako „operacja bez skalpela” Kolejna bzdura medyczna zyskała drugie życie dzięki manipulacji autorytetem… Nagrody Nobla. Twórcy internetowi promują wielodniowe, radykalne posty (np. siedem lub dziesięć dni o samej wodzie). Twierdzą, że całkowite odcięcie pożywienia „resetuje organizm” i zmusza go do samooczyszczenia oraz eliminacji komórek rakowych czy pasożytów. Powołują się przy tym na odkrycia z zakresu autofagii (naturalnego procesu usuwania zbędnych komórek). Co mówi nauka? To klasyczny przykład tzw. cherry pickingu (wybiórczego traktowania faktów). Prawdą jest, że badania nad autofagią zostały uhonorowane Nagrodą Nobla, jednak nie oznacza to, iż człowiek może bezkarnie i bezpiecznie sterować tym procesem za pomocą domowych głodówek. Wielodniowy brak składników odżywczych to potężny stres i obciążenie dla narządów wewnętrznych, a opowieści o tym, że dzięki głodówce „lekarze nie będą już potrzebni”, stanowią bezpośrednie zagrożenie dla ludzkiego życia. Nawet mniej radykalny post przerywany okazał się mało skuteczny, a czasami wręcz szkodliwy dla zdrowia. 3. Cudowne panaceum: „lewoskrętna” witamina C i megadawki witaminy D Segment teorii żywieniowych i suplementacyjnych rośnie najszybciej w całej infosferze (odpowiada już za 23% fałszywych narracji). Internetowym symbolem tej kategorii wciąż pozostaje mityczna „lewoskrętna witamina C”, obok której pojawił się groźny trend przyjmowania gigantycznych dawek witaminy D w celu „wyleczenia nowotworów, chorób autoimmunologicznych i stanów zapalnych”. Co mówi nauka? Sam termin „lewoskrętna witamina C” jest pseudonaukowym wymysłem marketingowym, mającym nadać alternatywnym preparatom pozór wiedzy tajemnej. Z biologicznego punktu widzenia kwas L-askorbinowy (witamina C) jest zawsze prawoskrętny optycznie. Najbardziej przerażające są jednak wlewy dożylne z witaminy C oraz bezkrytyczne przyjmowanie uderzeniowych dawek witaminy D. Powodują one ryzyko ciężkiego przedawkowania i interakcji z lekami, a u pacjentów onkologicznych – rezygnację ze sprawdzonej, opartej na faktach chemioterapii. Uwaga – mniejsze dawki witaminy D nadal są zalecane, zwłaszcza w sezonie jesienno-zimowym. 4. Plaga „Zombie Papers” i kłamstwo o tym, że nieszczepione dzieci są zdrowsze Ruchy antyszczepionkowe wciąż stanowią największy, bo aż 54-procentowy obszar dezinformacji medycznej w Polsce. W analizowanym przez badaczy okresie prym wiodła teza, jakoby dzieci całkowicie nieszczepione rozwijały się lepiej i były zdrowsze niż te, które przeszły obowiązkowy kalendarz szczepień. Do uwiarygodnienia tego kłamstwa manipulatorzy wykorzystują wyrafinowaną technikę: tzw. zombie papers. Co mówi nauka? Zombie papers to publikacje naukowe, które dawno temu zostały oficjalnie zdyskredytowane, wycofane przez czasopisma naukowe i obalone ze względu na fałszerstwa lub kardynalne błędy metodologiczne (jak osławiony artykuł Andrew Wakefielda z 1998 roku dotyczący autyzmu). Mimo że te „naukowe trupy” nie mają żadnej wartości, wciąż krążą w sieci jako rzekome „dowody”. Żadne rzetelne, wieloośrodkowe badanie populacyjne nigdy nie wykazało, by dzieci nieszczepione były zdrowsze – wręcz przeciwnie, są one bezpośrednio narażone na powrót śmiertelnie niebezpiecznych chorób zakaźnych, takich jak odra czy krztusiec. Nie ma też dowodów na to, że szczepienia wywołują autyzm. 5. „Totalna biologia”, czyli wirusy jako wymysł i choroba z emocji To jeden z najbardziej kuriozalnych, a zarazem destrukcyjnych mitów: negowanie teorii zarazków (5% badanych treści). Zwolennicy nurtów takich jak „biologia totalna” czy „nowa medycyna germańska” twierdzą, że bakterie i wirusy nie istnieją lub są jedynie niegroźnymi „szczątkami obumarłych komórek”. W myśl tej logiki każda choroba – od infekcji sezonowej, po nowotwór złośliwy – ma być wyłącznie efektem „nierozwiązanego konfliktu emocjonalnego”, traumy rodowej lub nagłego stresu psychicznego zapisywanego w ciele. Co mówi nauka? Całkowite odrzucenie mikrobiologii i infekcyjnego podłoża chorób to zupełne odrzucenie konsensusu naukowego. Choć stan psychiczny pacjenta wpływa na jego odporność i ogólne samopoczucie, to przypisywanie powstawania guza nowotworowego „kłótni z wujkiem” lub traumie przodków jest kliniczną bzdurą. Promowanie takich haseł w ramach płatnych „holistycznych warsztatów” to bezwzględne żerowanie na ludzkim strachu, prowadzące do masowego unikania podstawowej diagnostyki medycznej. Dlaczego w to wierzymy? Gra na najsilniejszych ewolucyjnych strachach Współczesna dezinformacja nie potrzebuje już skomplikowanych opowieści o globalnych spiskach i chipach w szczepionkach. Działa znacznie sprytniej – posługuje się prostym, przystępnym językiem i oferuje natychmiastowe, „magiczne” rozwiązania, które zdejmują z nas wysiłek poznawczy. Jak w komentarzu do raportu podsumowuje prof. Piotr Ponikowski, kardiolog i rektor UMW: „Dezinformacja medyczna faktycznie zagraża życiu, a tym samym uderza w bezpieczeństwo państwa. Trzeba zacząć o tym mówić głośno i wyraźnie”. W dobie algorytmów społecznościowych, które promują treści wywołujące skrajne emocje, rzetelna weryfikacja źródeł staje się naszym podstawowym obowiązkiem zdrowotnym. Zanim uwierzysz w internetowy „detoks”, zapytaj o zdanie lekarza – nie influencera. Źródło: „Dezinformacja medyczna. Raport medialny 1.01.2025–14.05.2026”, opracowany przez Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu oraz Mediaboard Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Czarny scenariusz się spełnia. Zapomniana śmiertelna choroba powraca z potężną siłą, a to wszystko nasza wina
Australia zmaga się obecnie z najpoważniejszym od dekad wybuchem błonicy (dyfterytu), wywołanym gwałtownym spadkiem wyszczepialności populacji. Jak ostrzega ekspertka ds. bezpieczeństwa biologicznego prof. Raina MacIntyre w analizie opublikowanej w maju 2026 roku, lekceważenie tej groźnej choroby bakteryjnej grozi powtórzeniem katastrofalnego scenariusza z 1991 roku, kiedy upadek Związku Radzieckiego doprowadził do największej nowoczesnej epidemii na świecie.
Wydawało się, że dzięki masowym programom profilaktycznym najgroźniejsze plagi przeszłości zostały już okiełznane. Sukcesy współczesnej medycyny uśpiły jednak czujność opinii publicznej, a mikroorganizmy, które niegdyś dziesiątkowały całe narody, dziś powracają. Przykład z antypodów boleśnie obnaża naszą delikatność i pokazuje, jak szybko zapomniany patogen potrafi odzyskać utracone terytorium. Wykorzystuje popularność chwytliwych, antyszczepionkowych haseł. Alarm na antypodach – błonica uderza w Australii W ostatnich miesiącach Australia przechodzi niepokojący kryzys zdrowotny. Od grudnia 2025 roku w kraju zidentyfikowano najbardziej dramatyczny przyrost zachorowań na błonicę w nowożytnej historii tego państwa. Oficjalne dane rządowe oraz doniesienia opublikowane w połowie maja 2026 roku przez platformy informacyjne SBS News i Scimex wskazują na ponad 225 potwierdzonych przypadków. Najtrudniejsza sytuacja panuje w Terytorium Północnym (134 zachorowania) oraz Australii Zachodniej (80 zachorowań), a lekarze odnotowali już co najmniej jedną ofiarę śmiertelną. Choć infekcja uderzyła przede wszystkim w odizolowane i gorzej sytuowane społeczności rdzennych mieszkańców (Aborygenów), eksperci medyczni alarmują, że zagrożone jest całe społeczeństwo. Główną przyczyną powrotu patogenu jest załamanie profilaktyki – w 2024 roku ogólnokrajowy wskaźnik szczepień dzieci spadł poniżej 90% po raz pierwszy od 2016 roku. Tak wyraźne pęknięcie w odporności zbiorowej otworzyło drzwi mikroorganizmowi, o którym świat zachodni zdążył już niemal zapomnieć. Koszmar z czasów ZSRR, czyli niczego się nie nauczyliśmy Aby uświadomić opinii publicznej powagę sytuacji, epidemiolodzy przypominają wydarzenia sprzed trzydziestu pięciu lat. Globalnie największa epidemia błonicy od czasu wprowadzenia rutynowych szczepień niemowląt wybuchła w państwach byłego Związku Radzieckiego tuż po rozwiązaniu bloku w 1991 roku. Chaos polityczny, głęboki kryzys ekonomiczny i wynikające z nich drastyczne przerwanie programów szczepień przyniosły katastrofalne skutki. W tamtym okresie w krajach nowo powstałej Wspólnoty Niepodległych Państw odnotowano ponad 140 tys. przypadków zachorowań, a ponad 5 tys. pacjentów zmarło. Jak podkreśla prof. Raina MacIntyre, szefowa programu bezpieczeństwa biologicznego w Kirby Institute na Uniwersytecie Nowej Południowej Walii (UNSW), tamta historyczna lekcja jasno dowodzi, że duże epidemie błonicy mogą pojawić się w każdym rozwiniętym społeczeństwie, jeśli tylko ciągłość programów szczepień zostanie zaburzona. Bakteria nie znika na zawsze – po prostu czeka w ukryciu na słabość systemu. Dlaczego szczepionki słabną? Błonica to choroba zakaźna wywoływana przez maczugowca błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Choć w swojej najbardziej klasycznej, oddechowej formie atakuje gardło i migdałki – tworząc grube, szare błony rzekome, które mogą doprowadzić do uduszenia pacjenta – obecny wybuch w Australii w dużej mierze manifestuje się jako postać skórna. Przypadki infekcji dermatologicznych są zazwyczaj mniej dotkliwe dla samego chorego, ale niosą ogromne ryzyko epidemiologiczne. Osoba zakażona może bowiem niezwykle łatwo rozprzestrzeniać bakterie na niezaszczepione osoby ze swojego otoczenia. Coraz większa liczba niezaszczepionych dzieci (także w Polsce) to jedno, ale jest jeszcze jeden problem – odporność uzyskiwana dzięki szczepionkom (podawanym standardowo jako potrójna dawka przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi) nie jest bezterminowa. Z upływem lat poziom przeciwciał w organizmie naturalnie drastycznie maleje. Bez regularnego przyjmowania dawek przypominających w wieku dorosłym, nawet osoby w pełni zaszczepione w dzieciństwie stają się podatne na zakażenie, stając się bezobjawowymi nosicielami i nieświadomie napędzając rozwój epidemii. Źródło: Australian Institute of Health and Welfare, ABC, New Scientist, Australian Centre of Disease Control Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Szczepionka na grypę może chronić cię przed rakiem i demencją. Ekspert wyjaśnia, jak to działa
Prof. Piotr Rzymski wyjaśnia, że szczepienia przeciw zakażeniom układu oddechowego chronią nie tylko przed grypą i jej powikłaniami, ale także zmniejszają ryzyko zawału, demencji, występowania niektórych nowotworów czy wzmacniają odporność.
Chociaż wiedza na ten temat w Polsce jest znikoma, to szczepionki przeciw grypie przynoszą dodatkowe korzyści zdrowotne. Ekspert z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu wyjaśnia, że korzyści ze szczepień nie zawsze są oczywiste i widoczne na pierwszy rzut oka. Szczepienie przeciw grypie jest skuteczniejsze, niż nam się wydaje Prof. Rzymski w rozmowie z PAP tłumaczy, że nieobowiązkowe szczepienie przeciw grypie zmniejsza ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych u osób starszych o 30%. Ten sam poziom redukcji dotyczy ryzyka zgonu z powodu chorób serca. Szczepienie na grypę może zmieniać ekspresję genów odpowiedzialnych za odpowiedź zapalną, co prowadzi do sprawniejszego działania układu odpornościowego. Obserwuje się też usprawnione wydzielanie interferonów – substancji hamujących namnażanie się wirusów. Czy szczepionka na grypę może pomagać na raka? Dane z Azji pokazują, że u osób po 55. roku życia regularne szczepienie przez co najmniej cztery sezony mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na raka płuc nawet o 75%. Dodatkowo infekcje wirusowe mogą bowiem pogarszać rokowania u osób z już istniejącym rakiem. Prowadzą do „wybudzenia” uśpionych komórek nowotworowych, więc zachodzi wyższe ryzyko nawrotu. Dlatego ograniczenie infekcji przez szczepienia daje taki efekt. Naukowiec podkreśla także, że szczepienia mogą wpływać na przebieg terapii onkologicznej. W przypadku pacjentów z niedrobnokomórkowym rakiem płuca i czerniakiem, szczepienia mRNA przeciw Covid-19 przyczyniły się do lepszych wyników leczenia i przeżywalności. Zaskakujące powiązanie z mózgiem Badania wykazują, że regularne szczepienia przeciw grypie mogą obniżyć ryzyko rozwoju demencji i choroby Alzheimera nawet o 60%. Mechanizm ten może wynikać z ograniczenia infekcji nasilających neurodegenerację oraz z lepszej kontroli stanów zapalnych w mózgu. Szczepienia zmniejszają konieczność stosowania antybiotyków Gdy jesteśmy zaszczepieni, dużo rzadziej musimy stosować antybiotyki. Ekspert wyjaśnia, że chociaż infekcje wirusowe nie wymagają antybiotykoterapii, to często prowadzą do wtórnych zakażeń bakteryjnych, przy których już ta terapia jest skuteczna. W poprzednim sezonie ponad połowa dorosłych pacjentów hospitalizowanych z powodu grypy otrzymała antybiotyki. Metaanalizy pokazują, że szczepienia przeciw grypie zmniejszają ogólną potrzebę stosowania antybiotyków średnio o 25%, a wśród dzieci i młodzieży – nawet o 50%. To istotne w kontekście walki z antybiotykoopornością, która w samej Unii Europejskiej odpowiada za około 40 tys. zgonów rocznie. Dlaczego Polacy wciąż lekceważą szczepienia sezonowe? Z badań cytowanych przez prof. Rzymskiego wynika, że duża część Polaków utożsamia grypę ze zwykłym przeziębieniem, co prowadzi do lekceważenia zagrożeń i niskiego poziomu profilaktyki. Wiele osób nie wierzy również w skuteczność szczepień z uwagi na zmienność wirusów i twierdzi, że nie chronią one skutecznie przed samą infekcją. Ekspert zaznacza jednak, że nawet jeśli skuteczność w zapobieganiu infekcji nie jest stuprocentowa, to pozostałe, długofalowe korzyści zdrowotne, jak ochrona serca, mózgu czy zmniejszenie ryzyka nowotworów, powinny stanowić silny argument przemawiający za zaszczepieniem się. Prof. Rzymski zaznacza, że szczepienia można bezpiecznie łączyć z innymi – np. przeciw RSV czy Covid-19 – podczas jednej wizyty, co znacznie ułatwia profilaktykę. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Nowa epidemia odry nadchodzi? To efekt braku szczepień
Wszystko wskazuje na to, że Nowa Zelandia może wkrótce mierzyć się z epidemią odry – podobną, jaka wybuchła w 2019 roku. Wtedy umierały na nią głównie dzieci. Ten wyspiarski kraj zmaga się, podobnie jak Polska, nie tylko z niskim poziomem zaszczepienia najmłodszych, ale i dawnymi brakami systemowymi, których żniwa zbierają obecne pokolenia. Czego możemy się nauczyć od nowozelandczyków, żeby uniknąć podobnej sytuacji w naszym kraju?
Nowa Zelandia stoi w obliczu możliwej epidemii odry. Niedawne potwierdzenie nowych, niezwiązanych z międzynarodowymi podróżami przypadków choroby sugeruje, że groźny wirus zaczął się już rozprzestrzeniać w społecznościach. Na alarm bije Health New Zealand, czyli publiczny system opieki zdrowotnej wyspiarskiego kraju. Wirus odry błyskawicznie roznosi się po społeczeństwie Nowe przypadki odry wykryte w Nowej Zelandii niebezpiecznie przypominają wydarzenia z 2019 roku. Wtedy to najludniejsze miasto kraju – Auckland – przeżyło największą od 1997 roku epidemię odry. Odnotowano ponad 2000 przypadków choroby, a nawet 35% zainfekowanych wymagało hospitalizacji. Mimo tego, że większość wcześniej była zdrowa. U wielu pacjentów wystąpiły poważne komplikacje: zapalenie mózgu, utrata ciąży czy wymóg intensywnej terapii u dzieci. Co jeszcze bardziej niepokojące, osoby, które przeszły wtedy odrę, w kolejnych latach częściej były hospitalizowane i częściej otrzymywały recepty na antybiotyki. Z Nowej Zelandii choroba zawędrowała do Samoa, gdzie spowodowała 5 700 zachorowań i niemal 100 zgonów. 87% z nich stanowiły dzieci do 5. roku życia. Jak zapobiec rozprzestrzenianiu się odry? Aby zapobiec szerzeniu się odry po jej pojawieniu się w danym kraju niezbędny jest poziom odporności populacyjnej sięgający około 95%. Osiąga się go dzięki szczepieniom: w Polsce obowiązuje dwudawkowe, obowiązkowe szczepienie dzieci – pierwszą dawkę szczepionki na odrę podaje się w 13.–15. miesiącu życia, a drugą przed ukończeniem 6. roku życia. To zapewnia ochronę przed ciężką chorobą na poziomie 98–99% na całe życie. Dlaczego poziom zaszczepienia w Nowej Zelandii jest niski? Niestety, w Nowej Zelandii nie udało się osiągnąć tego progu. Szczepienia MMR (odra, świnka, różyczka), czyli główne narzędzie walki z chorobą, prowadzone są w tym kraju od 1969 roku, jednak dopiero od 2005 roku funkcjonuje narodowy rejestr szczepień. Braki systemowe sprawiły, że nawet 80% osób urodzonych w latach 80. i 90. może nie być chronionych przed odrą. Co więcej, dane z czerwca 2025 roku wskazują, że jedynie 82% dzieci w Nowej Zelandii otrzymało dwie wymagane dawki szczepionki. To oznacza, że co piąte dziecko jest narażone na zakażenie. Szczególnie niski poziom szczepień utrzymuje się wśród dzieci maorysów oraz pochodzenia pacyficznego. Podobne, niepokojące tendencje możemy zaobserwować również w Polsce. Pacyficzni obywatele Nowej Zelandii niekiedy nie mają jednak w ogóle dostępu do szczepionki, a Polacy świadomie jej odmawiają. Jak zapobiec katastrofie zdrowotnej? Zdaniem ekspertów konieczne są natychmiastowe działania. W Polsce liczba odmów obowiązkowej szczepionki wzrosła z 3077 w 2003 roku do 87 344 w 2023 roku. W 2024 roku odnotowano w Polsce niemal 300 przypadków odry. Warto przypomnieć, że szczepienie jest jedyną metodą zapobiegania tej groźnej chorobie. Na odrę nie ma lekarstwa, a może ona prowadzić do groźnych powikłań – także u dzieci. Spadek odporności społeczeństwa sprawia, że coraz więcej osób jest podatnych na infekcję wirusem odry i staje się nieświadomym nosicielem choroby. To zagrożenie dla wszystkich mieszkańców kraju: nie tylko dla dzieci. Źródło: Health New Zealand, The Conversation Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Hiszpanie przewieźli szczepionkę w kontrowersyjny sposób. Dziś byłoby to nie do pomyślenia
Hiszpanie opłynęli kulę ziemską i przemierzyli Amerykę, by sprowadzić do swych kolonii szczepionkę przeciw ospie. Z braku lodówek transportowano ją w… organizmach dzieci.
Spis treści: Maluchy jak pojemnik na szczepionkę Zbawcy z sierocińca Chorobowa loteria Nosiciele za sombrero Opętany misją Daleka droga na Filipiny Ospa pod koniec XVIII w. była w Europie największym zabójcą. Chorowała na ospę prawie połowa populacji, co roku umierały setki tysięcy ludzi. Atakowała zarówno biednych, jak i możnych. Zmarli na nią choćby 17-letni król Hiszpanii Ludwik I, 15-letni car Rosji Piotr II czy sędziwy król Francji Ludwik XV. Pierwsze próby szczepienia polegały na wdmuchiwaniu w nozdrza zdrowej osoby strupów z wyprysków chorego. Czasem uodparniało to na wirusa, ale niosło też ryzyko śmierci pacjenta. Na szczęście pod koniec XVIII w. pojawiło się remedium na straszną chorobę. Angielski lekarz Edward Jenner zauważył, że na ospę nie zapadają ludzie pracujący z krowami. Uznał, że te osoby zarażają się od bydła chorobą podobną do ospy, ale o wiele łagodniejszą. Jej przejście uodparniało na ludzką zarazę. Wkrótce Jenner wyprodukował szczepionkę i 14 maja 1796 r. materiałem pobranym od dojarki Sary Nelmes zaszczepił małego Jamesa Phippsa. Potem celowo zaraził chłopca ludzką ospą i z satysfakcją zaobserwował, że choroba w jego organizmie się nie rozwinęła. Ale dzieci dopiero miały wnieść swój wkład w walkę z zabójczą chorobą. Maluchy jak pojemnik na szczepionkę Gdy w roku 1800 dokonano w Hiszpanii pierwszego szczepienia (hiszpańska nazwa szczepionki to vacuna, od słowa vaca, czyli „krowa”), wieść o tym dotarła do kolonii w Nowym Świecie. I wnet wysłano stamtąd do Madrytu błagania o dostarczenie remedium za Atlantyk. Jeśli bowiem w Europie ospa przerzedzała miasta i wioski, to w Ameryce je pustoszyła. Nie siekące miecze konkwistadorów, nie upiorny dla rdzennych ludów przymus pracy, lecz właśnie ospa (przy udziale innych chorób zakaźnych) wyludniła kontynent, zabijając nierzadko 90 proc. mieszkańców zaatakowanego obszaru. Indianie nie mieli przeciwciał i padali jak muchy. Choć na początku XIX w. sytuacja wyglądała lepiej niż w XVI stuleciu, to nadal była dramatyczna. Karol IV – pan chwiejącego się imperium – postanowił pospieszyć swoim poddanym z pomocą. 30 listopada 1803 r. La Coruñę opuścił statek „Maria Pita” z humanitarną pomocą. Wyprawa otrzymała oficjalną nazwę Real Expedicion Filantropica de Vacuna (Królewska Ekspedycja Filantropijna ze Szczepionką). Szefem misji został dr Francisco Javier Balmis. Przez wiele lat pracował w Meksyku (stosowana tam przez niego do leczenia chorób wenerycznych roślina otrzymała nazwę Begonia balmisiana), był uparty, stanowczy i wymagający wobec podwładnych. To on doszedł do wniosku, że najlepiej przetransportować szczepionkę do Nowego Świata w organizmach dzieci. Wprawdzie w Europie przewożono ją w słojach, ale przy dłuższej podróży wydawało się to ryzykowne. Dlaczego Balmis postanowił przewieźć dzieci, a nie dorosłych? Nie chodziło o wiek. Po prostu „do użytku” nadawały się wyłącznie osoby, które ospy nie przechodziły. W przypadku dorosłego, a nawet nastolatka, takiej gwarancji nigdy nie było. Zbawcy z sierocińca W dziewięć dni po zaszczepieniu człowieka można było od niego pobrać płyn limfatyczny – nową szczepionkę – albo przenieść substancję poprzez kontakt między skaleczeniami u dwóch osób. Po pewnym czasie zdolność każdego nosiciela szczepionki do jej rozprzestrzeniania zanikała. Dlatego też Balmis potrzebował nie jednego dziecka, lecz większej ich grupy, by stosując metodę łańcuszkową, dowieźć ładunek do miejsc przeznaczenia. Zdecydował, że potrzebuje dwudziestu kilku starannie przebadanych osóbek w wieku 3–9 lat. Tylko skąd je wziąć? Mieszkańcom La Coruñi proponowano pieniądze za „wypożyczenie” latorośli. Wielu się zastanawiało, ale prawie nikt się nie zdecydował. Na interes przystało tylko kilka samotnych matek, zapewne zresztą uprawiających najstarszy zawód świata. Resztę po prostu zabrano z sierocińca. Byli to sami chłopcy. Prócz osiemnastki z La Coruñi na wyprawę „zrekrutowano” również czwórkę z Madrytu. Dziś takie utylitarne potraktowanie dzieci, w dodatku poszkodowanych przez los, może wydawać się ohydne. Jednak wówczas uważano, że „dopóki człowiek nie osiągnie dorosłości, nie może być uważany ani za zdrowego, ani za pięknego, ani za dobrego” – jak napisali Emilio Balaguer i Rosa Ballester w książce poświęconej wyprawie. W dodatku podrzutki uznawano za dzieci gorszego sortu, gdyż zostały poczęte w grzechu, poza związkiem małżeńskim. To na nich eksperymentowano w sierocińcach np. z podawaniem sztucznego mleka. Nikomu więc nie przychodziło do głowy użalać się nad losem sierot zabranych w niebezpieczny rejs. Ich opiekunką została Isabel Lopez Gandalia, wychowawczyni z sierocińca. Balmis, tak surowy dla współpracowników, nie mógł się jej nachwalić. „Była dla naszych aniołków niczym matka, zawsze gotowa do każdego dla nich poświęcenia” – pisał. Pani Lopez zaadoptowała nawet jedno z dzieci z La Coruñi. Na pokładzie „Marii Pity”, dowodzonej przez kapitana Pedro del Barco y Espanę, dziećmi zajmowano się bardzo starannie. Miały tam zapewnione rozrywki, jak również naukę. „Dostawały posiłki z przystawkami i deserami, wino, chleb – pisał Balmis. – A gdy któreś zachorowało – jeszcze coś ekstra”. Czyli zabawki. Chorobowa loteria Pierwszym przystankiem „Marii Pity” była wyspa Teneryfa i miasto Santa Cruz de Tenerife. Po przybyciu ekspedycji zaraz odprawiono tam msze dziękczynne za dostarczenie szczepionki. Chętnych do jej otrzymania było tylu, że gubernator chciał urządzić loterię! Następnie, po podróży przez Atlantyk, 9 lutego 1804 r. okręt dotarł do Nowego Świata, na wyspę Puerto Rico. Przeprawa przez ocean przebiegła bez zakłóceń, bo Karol IV zadbał wcześniej o zgodę na rejs u walczących wówczas na morzu Francuzów i Anglików. W Puerto Rico Hiszpanów czekało jednak zaskoczenie. Okazało się, że mieszkańcy już dysponowali szczepionką! Sprowadzono ją na miejsce z sąsiedniej wyspy. Puerto Rico nie było jedynym miejscem, w którym mieszkańcy zdecydowali się działać na własną rękę, np. kupując szczepionkę od Anglików. Lecz nie wszystkie medykamenty były dobre, niektóre nie nadawały się do użytku. Brakowało standardów obchodzenia się z materiałem i ludźmi. Co więcej, miejscowi badacze bywali zazdrośni o sławę i utrudniali Balmisowi pracę. Za to na południe od Puerto Rico, w Wenezueli, gdzie szczepionki dotychczas nie było, ekspedycja dostawała do dyspozycji prawdziwe pałace w centrach miast. Szczepienia zaś – jak pisał Balmis w liście – „odbywały się publicznie przy radosnej muzyce i pokazach sztucznych ogni, a już obsłużeni triumfalnie demonstrowali nakłucia”. W Caracas włączono szczepienia w liturgię Wielkiego Piątku. W innym miejscu salę do iniekcji urządzono w teatrze. W mieście Cumana zaszczepionych zostało naraz 20 tysięcy rdzennych mieszkańców okolicznych terenów! Przebywający wówczas w Wenezueli chilijski poeta Andres Bello napisał „Odę do szczepionki” i sztukę teatralną „Wenezuela pocieszona”. Jedna z postaci mówi w niej: „Tak, Wenezuelo, ciesz się/Twoje plaże otrzymały dziś szczęsny/Wynalazek Jennera, który ci wysłał/W geście królewskiej dobroci twój suweren”. Nosiciele za sombrero Już dotarłszy do Meksyku, Balmis planował odesłać sieroty do Hiszpanii, zaś na miejscu zorganizować nową grupę do transportowania szczepionki po kontynencie i przewiezienia na drugą stronę Pacyfiku – do kolonii na Filipinach. Tak się jednak nie stało. Mali Hiszpanie pozostali w Meksyku. Początkowo mieli zostać umieszczeni w tamtejszych przytułkach, ale z interwencją u arcybiskupa wystąpił Balmis. Dzieciom zapewniono edukację, niektóre zostały adoptowane. Nową grupę dzieci-szczepionek zrekrutowano w Ameryce… wypożyczając je od rodziców za niewielką sumę pięćdziesięciu pesos oraz „dwie koszule, dwie pary spodni, dwie pary skarpetek i sombrero”. Między poszczególnymi miejscowościami szczepionkę przenosiło po dwoje dzieci pod opieką pielęgniarza. Podczas całej wyprawy z około setki dzieci wykorzystanych w roli nosicieli szczepionki (na dalszych etapach rekrutowano stale nowe) zmarło tylko jedno. To oczywiście o jedno za dużo. Ale dla porównania: z 733 dzieci znajdujących się w 1803 r. w sierocińcu w Santiago de Compostela wkrótce zmarło 588, a więc trzy czwarte. W innych placówkach działo się podobnie, gdyż dzieci były źle żywione, nie dbano o ich higienę i przede wszystkim z łatwością zarażały się nawzajem chorobami. Tak więc Balmis nie tyle naraził swoich podopiecznych na niebezpieczeństwa, ile większości z nich uratował życie. Opętany misją W maju 1804 r. Balmis podjął decyzję o podziale ekspedycji. Sam postanowił zająć się Karaibami i meksykańskim wybrzeżem. Natomiast misję zaniesienia szczepionki dalej w głąb kontynentu południowoamerykańskiego otrzymał jego zastępca, Katalończyk Josep Salvany. W przeciwieństwie do szefa ekspedycji porywał on ludzi urokiem osobistym, dobrym słowem. Balmisa się bano, Katalończyka – kochano. Jednak misja Salvany’ego od początku napotykała na przeszkody. Statek wiozący go na tereny Kolumbii osiadł na mieliźnie niedaleko Barranquilli. Jedzenia dostarczyli im na wpół dzicy tubylcy, a w końcu zabrał ich i odstawił w bezpieczne miejsce statek… kaperski. Stracili jednak większość sprzętu. To nie był koniec kłopotów. Podczas przeprawy przez rzekę Magdalena zdarzył się wypadek, wskutek którego Salvany stracił oko. W środku andyjskiego pustkowia został porzucony przez przewodników. Potem spadł z konia i złamał rękę… Nie poddał się, choć cierpiał na gruźlicę i chorował na serce. Miał świadomość, że decydując się na wędrówkę ze szczepionką przez wysokogórskie tereny Andów, naraża się na śmierć. A jednak sześć lat włóczył się po kontynencie ze swoją misją humanitarną. W niektórych miejscach witano go jak zbawcę. Na przykład w Bogocie, spustoszonej w 1802 r. przez straszliwą epidemię ospy. Do Quito pognał na wiadomość, że właśnie wybuchła tam epidemia. Gdy dotarł do bram miasta, „rozentuzjazmowany tłum wniósł dzieci na ramionach” – jak pisał Salvany. Nic dziwnego. Przybysze wszędzie, gdzie się pojawiali, mieli plan, by przeszkolić miejscowych lekarzy, nauczyć ich wyrobu szczepionek i stworzyć organizację, która będzie dbała o dalsze szczepienia – bezpłatne i dla wszystkich. A jednak w Limie, stolicy Wicekrólestwa Peru, spotkała go niezwykła przykrość. Już kilka dni drogi przed miastem Indianie nie chcieli się szczepić i odmawiali udzielenia noclegu. U bram przywitały go okrzyki: „Antychryst, antychryst!”. Okazało się, że w Limie była już szczepionka przywieziona z Anglii. Jednak miejscowi lekarze szczepili chętnych za pieniądze, więc nastawili obywateli przeciwko przybyszom. Salvany brnął dalej przez Andy. „Na olbrzymich wysokościach, po bezdrożach, szły te biedne stworzonka smagane deszczem i mrożone śniegiem” – pisał zakonnik towarzyszący wyprawie. Dzieci wytrwały, dowódca – nie. Wyczerpany Salvany zmarł w boliwijskiej Cochabambie 21 lipca 1810 r. w wieku 34 lat. Wyprawa pod nowym dowództwem podążyła jeszcze do Chile, dotarła aż do Ziemi Ognistej, a tam podjęto decyzję o powrocie do Hiszpanii. Daleka droga na Filipiny Tymczasem Balmis miał kłopoty z rekrutacją kolejnych dzieci, próbował nawet kupować małych niewolników. Kiedy mu się wreszcie udało skompletować grupę, okazało się, że nie ma statku mogącego przewieźć ekspedycję z Meksyku na Filipiny. Niechętne naukowcowi miejscowe władze stwierdziły, że potrzebują wszystkich swoich statków do celów wojskowych. Dlatego – mimo finansowych braków – Balmis zdecydował się na wykupienie miejsc dla siebie, współpracowników i 26 dzieci na pokładzie płynącego do Manili galeonu „Magellan”. Ta trwająca pięć tygodni przeprawa, która skończyła się 15 kwietnia 1805 r., była krytycznym momentem podróży. Pasażerowie dowiedziawszy się, kto z nimi płynie, zaczęli bać się zarażenia ospą. Ekspedycja została wyproszona z pokładu pasażerskiego i ulokowana w głębi okrętu. „Biedne dzieci dostawały do jedzenia tylko nieświeżą wołowinę, fasolę i soczewicę, żebrały o chleb u innych pasażerów. Spały na podłodze terroryzowane przez olbrzymie szczury i wpadały na siebie przy każdym zakołysaniu się statku” – napisał Balmis. Kiedy jednak dotarli na Filipiny, przyjęto ich znakomicie. Tamtejsi hierarchowie kościelni umożliwili Balmisowi podróżowanie po całym archipelagu. Miał już odesłać dzieci do Meksyku, gdy pomyślał, że warto byłoby dostarczyć szczepionkę do Chin. Zawinął do portugalskiego Makau, gdzie nie tylko zaszczepił mnóstwo osób, ale także przeszkolił chińskich lekarzy. Jednak w Kantonie miejscowe władze nie pozwoliły mu już na realizację zadania. Balmis ruszył więc w drogę powrotną do kraju, gdzie dotarł w 1806 r. Gdy podczas wojen napoleońskich Madryt został zajęty przez Francuzów, Balmis odmówił złożenia przysięgi na wierność nowym władzom. Dlatego jego dom został splądrowany i przepadło wiele dokumentów świadczących o osiągnięciach Hiszpana. Umierając w 1819 r. w wieku 66 lat, Balmis nie pozostawił żadnej relacji. Ostały się tylko listy, protokoły. A jednak – jak skomentował misję Hiszpana Edward Jenner – „trudno jest sobie wyobrazić bądź znaleźć w annałach wspanialszy przykład filantropii niż ta wyprawa”.
Czy australijski naukowiec przewidział obecną pandemię?
W październiku 2019 roku, na około miesiąc przed tym, jak Covid-19 zaczął rozprzestrzeniać się z regionu przemysłowego miasta Wuhan w Chinach, Steven Taylor, australijski psycholog z Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej w Vancouver, opublikował to, co miało się okazać niezwykle proroczą książką: „Psychologia pandemii”.
W tym artykule: Pandemiczny elementarz Reaktancja psychologiczna Ta pandemia nie różni się od innych. Z jednym wyjątkiem... Pandemiczny elementarz Nawet wydawcy tej książki mieli na początku wątpliwości co do jej przydatności i potencjału rynkowego. Ale w ciągu 22 miesięcy, które upłynęły od tamtej pory, książka ta okazała się być istnym elementarzem czasów pandemii. Książka Taylora (jak wskazuje jej przedmowa), jest obrazem tego, „jak czynniki ludzkie wpływają na rozprzestrzenianie się chorób i zaburzeń emocjonalnych". Bogaty materiał zawarty w tej pozycji obejmuje tematy takie jak: uprzedzenia, rolę mediów, stosunek do szczepień, sposób, w jaki społeczeństwo radzi sobie z plotkami i psychologię teorii spiskowych. Świat zachodni, ze swoim godnym pozazdroszczenia dostępem do opieki zdrowotnej w porównaniu z większością planety, jest wspomniany przy okazji szczepień, a konkretnie społecznego nastawienia do nich. „Niezdecydowanie co do szczepień nie dociera do sedna problemu, jakim jest to, że ludzie nie chcą się szczepić" - powiedział Taylor. Dane amerykańskiego Urzędu ds. Kontroli Chorób (CDC) pokazujące, że miejskie i wiejskie wskaźniki rozprzestrzeniania się wirusa Covid-19 są bardzo podobne do siebie. Poza tym, szeroka dostępność szczepionek w dużej części zachodniego świata sugeruje, że psychologiczna złożoność „niezdecydowania" w sprawie szczepionek jest bardziej skomplikowana, niż ta opisywana przez pojęcia polityczne czy ekonomiczne. W USA, wielu próbuje odpowiedzieć na pytanie, dlaczego 90 milionów dorosłych Amerykanów (ok. 27% populacji) pozostaje niechronionych żadną szczepionką. Reaktancja psychologiczna Lepszym terminem, pisze Taylor, używanym przez psychologów od blisko 60 lat, jest „reaktancja psychologiczna” - reakcja motywacyjna na „zasady, regulacje lub próby perswazji, które są postrzegane jako zagrożenie dla osobistej autonomii i wolności wyboru". Mimo to Taylor twierdzi, że to, co ludzie mówią o szczepieniach, często różni się od tego, co robią, a badania przeprowadzone przed wprowadzeniem szczepionek na Covid-19 przewidywały, że w obliczu śmiertelnej pandemii liczba tych, którzy z nich skorzystają będzie niższa niż okazała się być w rzeczywistości. Pod wieloma względami jest to optymistyczny znak, podobnie jak oznaki, że liczba osób korzystających ze szczepień ponownie wzrasta w miarę wzrostu zachorowań na wariant delta, zwłaszcza wśród populacji, w których jest wysoki odsetek wciąż niezaszczepionych. Taylor twierdzi, że gniew skierowany politycznie lub osobiście w stronę grup przeciwnych szczepieniom może przynieść efekt odwrotny do zamierzonego. Zwłaszcza, gdy dostępne szczepionki są w przeważającej większości bezpieczne i wysoce skuteczne. „Psychologiczna reakcja była problemem wokół każdego poradnika zdrowia publicznego, niezależnie od tego, czy chodzi o zwiększenie spożycia większej ilości owoców i warzyw, dobrą higienę jamy ustnej, czy szczepienia i maski" - powiedział Taylor i dodał: „Im mocniej próbuje się naciskać i przekonywać tych psychologicznie reaktywnych ludzi, tym bardziej prawdopodobne jest, że odetną się od tego tematu jeszcze bardziej, ponieważ uważają, że ich wolności są zagrożone. Choć mogą oni stanowić mniejszość, są również bardzo głośni, więc widzimy wiele różnych typów ludzi, którzy się do nich przyłączają." To z kolei prowadzi do tego, co psychologowie nazywają „motywowanym myśleniem", inaczej fantazjowaniem, w którym Covid-19, lub zmiany klimatyczne, są postrzegane jako nieprawda, więc ludzie mogą opowiadać sobie pozytywne historie, że wszystko będzie dobrze, a ich wolność nie jest zagrożona. Taylor twierdzi, że pandemie „są zasadniczo zjawiskiem psychologicznym i dotyczą zachowań, postaw i emocji ludzi" i że „ich psychologiczny ślad jest większy niż ślad medyczny". Według niego „psychologia odgrywa centralną rolę w pandemiach, wpływając na rozprzestrzenianie się i powstrzymywanie chorób, a także kształtując związany z pandemią niepokój i społecznie destrukcyjne, dzielące i potencjalnie szkodliwe zjawiska, takie jak paniczne kupowanie, rasizm i protesty przeciwko ograniczeniom w łagodzeniu skutków pandemii." Ta pandemia nie różni się od innych. Z jednym wyjątkiem... Przebieg pandemii Covid-19 i jej efekty psychologiczne, jest mocno zgodny z poprzednimi tego typu wydarzeniami, w tym rosyjską grypą, hiszpańską grypą i ogniskami Sars. „Byłem bardzo zaskoczony, że prawie wszystko opisane w książce się sprawdziło", mówi. „To nie było gdybanie - to było przewidywanie reakcji oparte na badaniach tego, co wydarzyło się podczas poprzednich pandemii. Można więc było się spodziewać, że przy podobnej pandemii, z wprowadzonymi ograniczeniami społecznymi, wystąpią zasadniczo podobne zjawiska". To, co wyróżnia obecną pandemię, mówi Taylor, to fakt, że wszystkie podstawowe zjawiska zaobserwowane w przeszłości wystąpiły tym razem na szerszą, większą skalę. Częściowo, powodem tego są media społecznościowe i nieustający cykl informacyjny, który może napędzać te ruchy. Patrząc wstecz na ruch anty-maseczkowy w San Francisco w 1919 roku, w czasie epidemii, powody były wtedy takie same jak dzisiaj. „Postawy typu: anty-lockdown, anty-maseczki, które są pożywką dla protestów anty-szczepionkowych były teraz o wiele bardziej powszechne niż 100 lat temu, nawet jeśli były one motywowane tymi samymi odczuciami", powiedział Taylor. „Jednym z wyjątków”, mówi Taylor, „jest zasięg myślenia spiskowego”. „Wielu teoretyków spiskowych, którzy mieli tendencję do komunikowania się ze sobą, wyłoniło się ze swoich bunkrów, aby szerzej promować swoje teorie i, jak przypuszczam, indoktrynowali więcej ludzi w wyniku Covid-19". Taylor teoretyzuje, że z wariantem Delta na fali wznoszącej, każdy powrót do zamknięcia może wywołać przesadną reakcję i bunt - część psychologicznego zjawiska powszechnie znanego jako zmęczenie pandemią. Blokady, jak twierdzi, nie są długoterminową strategią zarządzania pandemiami. „Są złem koniecznym, ale jeśli mamy kolejną falę, kiedy ludzie właśnie dostali smak wolności, to będzie demoralizować ludzi i być złe dla zdrowia psychicznego," powiedział.
Oto pierwsza mapa wojny o szczepionki na social mediach. "Szerzy się dezinformacja na temat koronawirusa i innych zagrożeń"
Na stronach Facebooka 100 milionów ludzi bierze udział w wojnie, której stawką jest życie i zdrowie miliardów. Wizualna reprezentacja konfliktu przekonań na temat szczepień pokazuje, że będący nieznacznej mniejszości, ale wpływowi antyszczepionkowcy docierają ze swoim przekazem znacznie skuteczniej do milionów ludzi nadal szukających informacji ”za” lub ”przeciw”.
Metafora walki o nieprzekonanych jest jak najbardziej uzasadniona, uważają amerykańscy badacze z uniwersytetu Jerzego Waszyngtona. Na mapie wygenerowanej przez program do wizualizacji połączeń między profilami osób i stronami Facebooka wyróżnili trzy różne ”pola bitew”. Ten zbiór linii i kropek ilustruje 100 milionów spośród 3 mld użytkowników wyrażających swoje poglądy. To mieszkańcy 37 państw porozumiewający się niemal równie wieloma językami. Krytycy szczepień są oznaczeni na czerwono, zwolennicy na niebiesko a niezdecydowani na zielono. - Zwróćcie uwagę, że niebiescy walczą nie tam, gdzie trzeba. Są za bardzo na uboczu. Najwięcej aktywności dostrzegamy wokół czerwonych, których otacza zdecydowanie większy wianuszek wspólnot koloru zielonego – tłumaczą prof. Neil Johnson i dr Nicolas Velasquez, pracownicy Institute for Data, Democracy, and Politics działającego przy uczelni im. Jerzego Waszyngtona. Ich projekt ruszył w 2019 roku w samym środku nowej epidemii odry. Do końca października ubiegłego roku Światowa Organizacja Zdrowia wiedziała o ponad 413 tys. przypadków tej zakaźnej choroby w 187 krajach. To badanie i ”mapa pola walki” pokazują rosnący brak zaufania do władzy, szczególnie w kwestii zaleceń dotyczących zdrowia publicznego. View oEmbed on the source website - Ten brak zaufania może zdominować dyskurs publiczny na najbliższą dekadę, potencjalnie zagrażając wysiłkom w walce z COVID-19 i kolejnymi pandemiami z pomocą masowych programów szczepień – uważają autorzy raportu opisanego w najnowszym numerze czasopisma ”Nature”. Ludzie przestają wierzyć ekspertom i naukowcom, także rządom i dużym koncernom farmaceutycznym. Szerzy się dezinformacja na temat koronawirusa i innych zagrożeń epidemiologicznych. Tylko na Facebooku jest trzykrotnie więcej wspólnot antyszczepionkowców niż obozu popierającego szczepienia. - Nikt nie widział, jak wygląda front tej wojny, więc postanowiliśmy to sprawdzić. Badając wzajemne związki między blisko 100 mln kont i stron Facebooka, ukazaliśmy dynamikę dyskusji skupionych wokół tematu szczepionek. Widać na tej mapie, jak łączą one ludzi z wielu stron świata posługujących się różnymi językami – wyjaśnia prof. Johnson. W ten sposób oponenci programu szczepień gromadzą wokół siebie niezdecydowanych a obóz przeciwny zostaje zepchnięty na peryferia sieciowych dyskusji. - Istniejące ”niebieskie” konta skupiają się na walce z największymi grupami antyszczepionkowców, pozwalając niepostrzeżenie rozwijać skrzydła wspólnotom oponentów o mniej rozpoznawalnych profilach – zauważają autorzy badania. View oEmbed on the source website Zupełnie inaczej wygląda też prowadzenie narracji przez ”czerwonych” i ”niebieskich”. Naukowcy z uniwersytetu Jerzego Waszyngtona są zdania, że antyszczepionkowcy mają bardziej zróżnicowaną ofertę dla niezdecydowanych (w przeciwieństwie do monotematycznego ”należy szczepić, bo wszyscy zyskujemy”), akcenty rozkładając pomiędzy obawy dotyczące zdrowia, teorii spiskowych czy wolności osobistej. W ten sposób wpływają na większe grono niż zwolennicy szczepień. - W czasie, gdy na całym świecie naukowcy śpieszą się by stworzyć skuteczną szczepionkę przeciwko SARS-CoV-2, zdrowotna dezinformacja niesie za sobą poważne konsekwencje dla zdrowia publicznego. Szczególnie w mediach społecznościowych, które pełnią rolę wzmacniacza takich sygnałów – uważają prof. Johnson i dr Velasquez. Jan Sochaczewski
„Skazują swojego psa na śmierć”. Antyszczepionkowcy nie chcą szczepić swoich zwierząt
Wraz z modą na unikanie szczepień pojawił się nowy niebezpieczny trend. Najgorsze w nim jest to, że część chorób, na które właściciele nie chcą szczepić zwierząt może zaatakować ludzi.
Trudno powiedzieć kiedy się to zaczęło. Australijski weterynarz Sam Kovac wspomina, że nagle w jego gabinecie padło pytanie od właściciela psa: „Czy szczepionka spowoduje u niego autyzm?” - To niedorzeczne. Od czasu do czasu można było usłyszeć takie wątpliwości, ale w ostatnich tygodniach jest tego coraz więcej – powiedział w rozmowie z australijskim Guardianem – Większość ludzi nie jest przeciwko statystykom i nauce, ale pojawiają się osoby wpadające tu z histerią, które mówią z absolutną pewnością, że ich pies nie będzie zaszczepiony, ponieważ oni wierzą, że to naprawdę spowoduje choroby autoimmunologiczne i wywoła autyzm. Weterynarz był na tyle poruszony nowym trendem, że sam odezwał się do redakcji Daily Telegraph w Sydney. Stwierdził, że antyszczepionkowcy nie zasługują na prawo do posiadania zwierząt domowych i narażają je na ryzyko, choćby psiej parwowirozy. - Skazują swojego psa na śmierć z powodu z jednego z najbardziej szokujących i okropnych wirusów, jakie można sobie wyobrazić – mówi lekarz – Jeśli istniałaby ludzka wersja parwowirozy ta rozmowa przebiegałaby inaczej. Badania naukowe wielu niezależnych od siebie (i od koncernów farmaceutycznych) placówek badawczych przyniosły w ciągu lat odpowiedź na histerię przeciwników szczepień: szczepionki nie powodują autyzmu. - Nie znam żadnych udokumentowanych przypadków autyzmu u psów – mówi Kovac i dodaje, że nie istnieje diagnostyka, która mogłaby to wykryć. Dyskusja na temat autyzmu u zwierząt jest otwarta i w ciągu ostatnich lat zaczęły się pojawiać opracowania naukowców podejrzewające, że jego spektrum może pojawiać się u czworonogów. Sprawa jednak póki jest w fazie badań, postawiono pytania, na które póki co brakuje odpowiedzi. - Wydaje się, że znaleźliśmy pierwszy psi przypadek autyzmu, psychiatrzy i neurolodzy zgadzają się z nami, że jest on prawdziwy – chwalił się w 2016 roku na łamach Psychology Today Nicholas Dodman, autor książek i programów telewizyjnych o zwierzętach domowych. Czytając blogi poświęcone psom nie jest trudno natrafić na wątpliwości co do szczepień, także w Polsce. „Uważa się, że autyzm u psów jest wrodzony – może być dziedziczony, a niektórzy twierdzą, że nadmierne szczepienia u rodziców lub ekspozycja na toksyny może powodować autyzm u szczeniąt, jednak trudno znaleźć jakieś wiarygodne źródła, które by to potwierdzały (przypomina to doniesienia o rzekomym wpływie szczepionek na autyzm u ludzi…)” - czytamy na blogu „Co pies na to”. Ruch antyszczepionkowy na całym świecie związany jest z wzrostem znaczenia tendencji antyestabilishmentowych, buntu przeciw elitom, niezadowolenia społecznego oraz popularnością teorii spiskowych, których matecznikiem jest przestrzeń mediów społecznościowych. W 2019 roku WHO wpisało uchylanie się od szczepień na listę 10 największych zagrożeń dla ludzkości. Liczba przypadków odry na całym świecie rok do roku wzrosła o 30%. Choroba (i inne do tej pory skutecznie hamowane szczepieniami) zaczęła odradzać się tam, gdzie uznano ją za pokonaną. Australijskie media donoszą, że przypadek Kovaca nie jest odosobniony, a do ich redakcji trafiają wiadomości od innych weterynarzy zaniepokojonych tendencją. W jednym z nich lekarz zajmujący się końmi opisał przypadek odmowy szczepienia na wirus Hendra. W ubiegłym roku właściciele koni z Queensland i New South Wales zorganizowali protest przeciwko firmie farmaceutycznej odpowiedzialnej za produkcję takich szczepionek, narzekając na efekty uboczne. Paula Parker, ówczesna prezydent Australijskiego Stowarzyszenia Weterynarzy stwierdziła, że hodowcy opierają swoje argumenty na „złej woli”. - Niestety jest trochę ludzi, którzy w złej wierze krytykują szczepionkę na Hendrę, część z nich trafia w dziwne miejsca sieci i wraca źle poinformowana – mówi – To bardzo niedobre, bo jest to świetna szczepionka na śmiertelnie niebezpieczną chorobę zarówno dla koni jak i ludzi. Szefowa ASW dodaje, że trend ten zbiega się ze zmianą podejścia do wychowywania zwierząt: właściciele korzystają z zwierzęcej akupunktury czy homeopatii by pomagać swoim podopiecznym. Jakiś czas temu w redakcji Focus.pl pisaliśmy także o modnym w USA karmieniu psów i kotów wegańskimi karmami, co stanowczo krytykują weterynarze. Źródło: Guardian / Psychology Today / Co pies na to? /