Kto to jest antropolog? Poznaj zawód i jego znaczenie w społeczeństwie
Kto to jest antropolog? To specjalista badający człowieka w kontekście kulturowym, społecznym i biologicznym. Dzięki badaniom antropologicznym możemy lepiej zrozumieć różnice kulturowe i społeczne, co przyczynia się do większego szacunku i tolerancji między ludźmi. Antropologia pomaga również w rozwiązywaniu problemów społecznych, takich jak ubóstwo, nierówności społeczne czy konflikty etniczne.
Spis treści: Czym jest antropologia? Kim jest antropolog? Jak zostać antropologiem? Zastosowanie antropologii w praktyce Sławni polscy antropolodzy Antropologia to interdyscyplinarna nauka zajmująca się badaniem człowieka w różnych aspektach jego istnienia. Antropolodzy analizują zarówno przeszłość, jak i teraźniejszość, by lepiej zrozumieć ludzką naturę, kultury i społeczeństwa. Czym jest antropologia? Definicja i zakres antropologii Antropologia zajmuje się badaniem człowieka w jego pełnym, wielowymiarowym kontekście – biologicznym, społecznym, kulturowym, a także językowym i archeologicznym. Jej zasadniczym celem jest całościowe zrozumienie różnorodności ludzkich społeczności, ich zachowań, struktur społecznych, norm i wartości, a także ewolucji fizycznej i psychicznej człowieka. Termin „antropologia” wywodzi się z greki (ánthrōpos – człowiek, lógos – nauka), co wskazuje na jej fundamentalne zainteresowanie człowiekiem jako podmiotem badań. Antropologia różni się od innych nauk społecznych i humanistycznych tym, że łączy metody jakościowe (np. obserwacja uczestnicząca, wywiady etnograficzne) z podejściem holistycznym, obejmującym zarówno jednostkę, jak i społeczeństwo w szerszym kontekście kulturowym i historycznym. W przeciwieństwie do socjologii, która często skupia się na strukturach społecznych współczesnych społeczeństw, antropologia bada również ludy tradycyjne, marginalizowane społeczności, a także przeszłość człowieka, opierając się na dowodach archeologicznych i biologicznych. W swoich analizach antropologowie uwzględniają czynniki takie jak religia na świecie, rytuały, systemy wierzeń, język, ekonomia, pokrewieństwo, struktury władzy, oraz relacje człowieka z przyrodą i technologią. Antropologia obejmuje cztery główne poddziedziny: antropologię biologiczną (fizyczną), antropologię kulturową, antropologię społeczną antropologię lingwistyczną. Często dodaje się także antropologię stosowaną i archeologiczną jako osobne kierunki badań. Dzięki temu możliwe jest kompleksowe uchwycenie zarówno uniwersalnych cech ludzkiego gatunku, jak i unikatowych aspektów poszczególnych kultur. Obecnie antropologia odgrywa kluczową rolę w badaniach nad globalizacją, migracjami, zrównoważonym rozwojem, zdrowiem publicznym, rozwojem technologicznym i komunikacją międzykulturową, dostarczając wiedzy niezbędnej do zrozumienia współczesnych zjawisk społecznych i kulturowych. Główne dziedziny antropologii Antropologia dzieli się na kilka głównych dziedzin: antropologia fizyczna: bada zmienność cech anatomicznych i fizjologicznych człowieka w czasie i przestrzeni. Do podstawowych metod antropologii fizycznej należy antropometria; antropologia kulturowa: analizuje organizację kultury, rządzące nią prawa, historyczną zmienność i etniczną różnorodność kultur w celu skonstruowania ogólnej teorii kultury; antropologia społeczna: koncentruje się na relacjach między faktami społecznymi. W obrębie jej zainteresowań są badania nad systemami pokrewieństwa, władzy, gospodarki, religii, a także nad funkcją rytuałów i magii oraz przebiegiem procesów zmiany społecznej; antropologia archeologiczna: zajmuje się badaniem śladów materialnych kultur dawnych społeczeństw. Kim jest antropolog? Zakres obowiązków antropologa Antropolog to naukowiec specjalizujący się w badaniu człowieka jako istoty biologicznej, społecznej i kulturowej. Jego praca polega na analizowaniu różnorodnych aspektów życia ludzkiego – od relacji rodzinnych, rytuałów religijnych, struktur władzy, poprzez język, sztukę i technologię, aż po procesy adaptacyjne związane z migracjami czy zmianami klimatycznymi. Badania antropologiczne mogą mieć charakter porównawczy (międzykulturowy) lub skoncentrowany na jednej grupie społecznej. Antropolog pracuje zarówno w terenie, przeprowadzając badania etnograficzne, jak i w laboratorium czy archiwum, analizując dane, dokumenty i artefakty. Przeprowadza obserwacje uczestniczące, wywiady, analizuje dane jakościowe, a także tworzy dokumentacje fotograficzne i filmowe. Kluczową częścią pracy antropologa jest interpretacja zebranych informacji w kontekście teorii antropologicznych i społecznych. Współczesny antropolog często angażuje się w projekty międzysektorowe – może współpracować z organizacjami pozarządowymi, instytucjami kultury, firmami technologicznymi, a także organami administracji publicznej. W zależności od specjalizacji, może również przygotowywać ekspertyzy dla sądów, prowadzić zajęcia dydaktyczne na uczelniach lub uczestniczyć w projektach badawczo-rozwojowych w sektorze zdrowia i edukacji. Specjalizacje w antropologii Antropologia sądowa Antropologia sądowa to wyspecjalizowana gałąź antropologii fizycznej, która zajmuje się identyfikacją szczątków ludzkich w kontekście medyczno-prawnym. Antropolodzy sądowi analizują strukturę kości, szacują wiek, płeć, wzrost oraz pochodzenie etniczne zmarłych osób. Współpracują z policją, prokuraturą i sądami w sprawach kryminalnych oraz katastrofach masowych. Ich kompetencje są nieocenione również w archeologii historycznej oraz badaniach nad zbrodniami wojennymi. Antropologia lingwistyczna Ta dziedzina skupia się na języku jako kluczowym elemencie kultury i narzędziu kształtującym ludzką świadomość. Antropolodzy lingwistyczni badają relacje między strukturami językowymi a sposobem postrzegania świata przez użytkowników danego języka (hipoteza Sapira-Whorfa). Analizują również dialekty, żargony zawodowe, języki zagrożone wyginięciem oraz sposób, w jaki język odzwierciedla i utrwala role społeczne, tożsamość płciową czy hierarchię władzy. Antropologia stosowana Jest to dziedzina mająca charakter praktyczny, wykorzystująca wiedzę i metody antropologiczne do rozwiązywania konkretnych problemów społecznych, gospodarczych czy edukacyjnych. Antropolodzy stosowani działają np. w projektach rozwojowych w krajach Globalnego Południa, pracują z migrantami, prowadzą badania rynku, uczestniczą w tworzeniu polityk społecznych. Ich celem jest nie tylko analiza, ale również kształtowanie pozytywnych zmian w badanych społecznościach z uwzględnieniem lokalnych kontekstów kulturowych. Jak zostać antropologiem? Ścieżka edukacyjna Aby zostać antropologiem, należy ukończyć studia wyższe na kierunku antropologia, etnologia lub w dziedzinach pokrewnych, takich jak socjologia, kulturoznawstwo czy archeologia. W Polsce kierunki antropologiczne dostępne są na kilku wiodących uniwersytetach, m.in.: Uniwersytet Warszawski – Wydział Historyczny oferuje specjalność antropologia kulturowa i społeczna w ramach etnologii; Uniwersytet Jagielloński – Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej proponuje szeroki wachlarz kursów, od antropologii wizualnej po antropologię stosowaną; Uniwersytet Wrocławski – prowadzi interdyscyplinarne studia magisterskie łączące antropologię kulturową, religioznawstwo i kulturoznawstwo. Studia pierwszego stopnia (licencjackie) trwają zazwyczaj 3 lata, a studia magisterskie kolejne 2 lata. W trakcie edukacji studenci uczą się m.in. metodologii badań terenowych, teorii antropologicznych, analizy kulturowej oraz prowadzenia dokumentacji naukowej. Często odbywają też praktyki w instytucjach kultury, muzeach, organizacjach pozarządowych lub projektach badawczych. Istnieje również możliwość kontynuowania kształcenia na poziomie studiów doktoranckich (szkoły doktorskie). Dla osób zainteresowanych karierą międzynarodową, atrakcyjne są również programy Erasmus+, współpraca międzyuczelniana oraz udział w szkołach letnich i projektach terenowych poza granicami kraju. Umiejętności i cechy potrzebne w zawodzie Zawód antropologa wymaga połączenia kompetencji twardych i miękkich. Najważniejsze umiejętności i cechy, które powinien posiadać antropolog to: umiejętność analitycznego myślenia – zdolność do interpretacji złożonych zjawisk społeczno-kulturowych i dostrzegania powiązań między nimi; biegłość metodologiczna – znajomość technik badawczych, takich jak obserwacja uczestnicząca, wywiad pogłębiony, analiza narracyjna i etnografia; otwartość i empatia kulturowa – zrozumienie i szacunek dla różnorodności kulturowej, zdolność do dostrzegania świata z perspektywy innych ludzi; umiejętność pracy w zespole i komunikatywność – konieczne zarówno w badaniach terenowych, jak i przy realizacji projektów międzysektorowych; cierpliwość i wytrwałość – badania antropologiczne są długoterminowe i wymagają nie tylko precyzji, ale też odporności na stres i nieprzewidywalne sytuacje; kreatywność i elastyczność – zdolność adaptacji do nowych środowisk oraz tworzenia innowacyjnych narzędzi badawczych. Dodatkowym atutem będzie znajomość języków obcych, umiejętność analizy danych jakościowych (np. NVivo, Atlas.ti), a także zdolności pisarskie, niezbędne do publikowania wyników badań. Zastosowanie antropologii w praktyce Antropologia w badaniach społecznych Antropologia znajduje szerokie zastosowanie w badaniach społecznych, zwłaszcza tam, gdzie konieczne jest zrozumienie ludzkich zachowań i relacji w ich naturalnym środowisku. Antropolodzy prowadzą badania terenowe, często przez dłuższy czas przebywając w badanej społeczności. Wykorzystują przy tym metody takie jak obserwacja uczestnicząca, wywiady jakościowe, analiza dokumentów i narracji, a także badania etnograficzne. Dzięki temu są w stanie uchwycić niuanse kulturowe, które często umykają innym dyscyplinom. Badania antropologiczne mogą dotyczyć różnych aspektów życia społecznego – wierzeń religijnych, rytuałów przejścia, struktur rodzinnych, relacji płciowych, systemów ekonomicznych czy lokalnych koncepcji zdrowia i choroby. Zebrane dane pomagają wyjaśnić, jak kultura kształtuje sposób postrzegania rzeczywistości, a także jak jednostki i grupy społeczne adaptują się do zmian, takich jak globalizacja, społeczne nierówności, migracje, urbanizacja czy konflikty zbrojne. Współczesna antropologia społeczna bada również zjawiska związane z mediami cyfrowymi, tożsamością wirtualną, stylami życia w społeczeństwach konsumpcyjnych, a nawet z relacjami ludzi z technologią i sztuczną inteligencją. Wiedza ta jest nieoceniona w projektach z zakresu human-centered design, polityk społecznych oraz programów integracyjnych dla mniejszości narodowych i etnicznych. Rola antropologa w różnych sektorach Zawód antropologa dawno już wykroczył poza ramy środowiska akademickiego. Dziś specjaliści z tej dziedziny pracują w bardzo wielu sektorach, przynosząc wartość poprzez swoje unikatowe podejście do analizy i rozwiązywania problemów społecznych i kulturowych. W edukacji: antropolodzy zajmują się dydaktyką, opracowywaniem programów nauczania, prowadzeniem warsztatów międzykulturowych oraz wspieraniem projektów edukacyjnych zorientowanych na integrację społeczną i różnorodność kulturową. W sektorze zdrowia publicznego: antropolodzy medyczni badają społeczne i kulturowe uwarunkowania zdrowia, choroby i leczenia. Ich praca wspiera projektowanie kampanii zdrowotnych uwzględniających lokalne normy i przekonania, np. w zakresie szczepień, higieny czy diety. W biznesie: antropolodzy konsumenccy analizują zachowania klientów, tworzą profile kulturowe, badają nawyki zakupowe i pomagają firmom projektować produkty oraz usługi zgodne z oczekiwaniami konkretnych grup kulturowych. Znajdują zatrudnienie w działach marketingu, UX/UI design, HR i CSR. W mediach i kulturze: zatrudniani są jako konsultanci przy produkcjach filmowych, teatralnych, projektach artystycznych, w muzeach i instytucjach kultury, gdzie ich wiedza pozwala na rzetelne przedstawianie różnorodnych kultur oraz ich historii. W sektorze publicznym i organizacjach pozarządowych: pracują przy wdrażaniu polityk społecznych, programów integracyjnych, projektów rozwojowych i humanitarnych. Pomagają zrozumieć lokalny kontekst kulturowy i społeczny, co jest kluczowe dla efektywności i akceptacji tych działań. Zdolność do wnikliwej analizy i empatycznego zrozumienia innych ludzi czyni antropologów cennymi specjalistami w każdym obszarze wymagającym pracy z ludźmi i dla ludzi – niezależnie od tego, czy chodzi o małą społeczność lokalną, czy międzynarodową korporację. Sławni polscy antropolodzy Polska antropologia, choć młodsza niż jej anglosaskie odpowiedniki, ma bogatą tradycję i znaczących przedstawicieli, którzy wywarli wpływ nie tylko na rodzimą naukę, ale także na międzynarodową scenę akademicką. Jednym z najwybitniejszych polskich antropologów był Bronisław Malinowski (1884–1942), uważany za jednego z ojców współczesnej antropologii kulturowej. Malinowski, profesor London School of Economics, był pionierem metody „obserwacji uczestniczącej” – spędzał długie lata wśród społeczności tubylczych, np. na Wyspach Trobrianda, badając ich zwyczaje, rytuały i organizację społeczną. Jego prace, takie jak „Argonauts of the Western Pacific” (1922), stały się fundamentem nowoczesnych badań etnograficznych. Inną ważną postacią był Andrzej Wierciński (1927–2003), antropolog fizyczny, badacz ras i populacji pradziejowych, twórca polskiej szkoły antropologii biologicznej. Jego prace koncentrowały się m.in. na badaniach szczątków ludzkich z epoki kamienia i brązu oraz rozwijaniu metod taksonomicznych i morfometrycznych w antropologii. Współcześnie jednym z czołowych antropologów społecznych w Polsce jest prof. Michał Buchowski z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, specjalizujący się w antropologii postsocjalistycznej Europy Środkowej i Wschodniej, problematyce uchodźców i migracji oraz antropologii politycznej. Jego prace dotyczą m.in. mechanizmów wykluczenia społecznego i kształtowania dyskursów tożsamościowych w kontekście transformacji ustrojowej. Warto również wspomnieć o prof. Lechu Mrozie, antropolingwiście, który badał język w kontekście kultury oraz relacji władzy w społeczeństwach tradycyjnych, oraz prof. Zofii Staszak, badaczce rytuałów przejścia i antropologii religii. Dzięki pracy tych uczonych antropologia w Polsce rozwija się dynamicznie, zyskując coraz większe znaczenie zarówno w naukach społecznych, jak i w debatach publicznych dotyczących tożsamości, różnorodności kulturowej i współczesnych wyzwań cywilizacyjnych. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Tak dbano o ciężko rannych w średniowieczu. Mamy przykład troskliwej opieki
Ten dwudziestolatek, żyjący w średniowieczu, miał szczęście w nieszczęściu. Doznał ciężkiego urazu kolana. Otoczono go jednak opieką. Naukowcy wyczytali to z jego szkieletu. Jak działał ówczesny NFZ?
Spis treści: Kości pod trójwymiarową lupą Troskliwa opieka w średniowieczu? To historia osoby, która zmarła w wieku około 30 lat. Mężczyzna został pochowany na cmentarzu w Lund w południowej Szwecji. Żył w okresie późnego średniowiecza (w latach 1300–1536). Na jego szczątki natknęli się archeolodzy. Ich uwagę przykuły kości zmarłego. Okazało się, że doznał za życia poważnego złamania kolana. Jak sobie z nim poradził i czy ktoś się o niego zatroszczył? Kości pod trójwymiarową lupą Pechowy mężczyzna został zapewne kopnięty przez konia, albo na jego nogę spadł z wysokości ciężki przedmiot – to ustalenia zespół badaczy pod kierunkiem Blaira Nolana z Uniwersytetu Lund w Szwecji i współpracowników, które opublikowano na łamach „Open Archaeology”. Zastosowano szerokie spektrum metod badawczych – metody antropologiczne i modelowanie trójwymiarowe. Z analiz wynika, że w momencie urazu mężczyzna miał około dwudziestu lat. Z niepełnosprawnością żył jeszcze około dekady. Naukowcy ustalili, że uraz musiał spowodować poważną zmianę w życiu mężczyzny. Nie mógł chodzić bez wspomagania, na przykład w postaci średniowiecznych kul lub jakiejś podpórki na nogę. Troskliwa opieka w średniowieczu? Często gdy myślimy o średniowieczu, stają nam przed oczami dramatyczne obrazki. Wówczas rządzić miały zabobon i zacofanie. Tymczasem z analizy szkieletu wynika, że poważnie ranny mężczyzna otrzymał znaczącą opiekę krótko- i długoterminową. Chociaż doszło do niepoprawnego zrostu kości i wdała się infekcja. Badacze uważają, że po doznaniu urazu prawdopodobnie podano różnego rodzaju stosowane w średniowieczu środki uśmierzające ból (dziś mogą one nas nieco zaskoczyć): maści z olejkiem lawendowym, opium, alkohol. Aby przetrwać, bez zakażenia rany i dalszych powikłań, mężczyzna wymagał również regularnego leczenia zapalenia szpiku kostnego, co było związane z odprowadzaniem ropy. Wówczas to klasztory były głównymi dostawcami zinstytucjonalizowanej opieki medycznej. Dlatego zapewne z niej korzystał ranny mężczyzna. Do końca życia jego niepełnosprawność z pewnością rzucała się w oczy. Mimo to mężczyzna zachował swój dość wysoki status społeczny – korzystał z długoterminowej opieki, a poza tym pochowano go ponad warstwą kamieni węgielnych u podstawy wieży kościelnej. Tak więc jego wyższy status społeczny mógł przeważyć nad faktem, że był osobą z niepełnosprawnością. Źródło: Open Archaeology Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Czy Lucy mogła biegać? Tak, wykazały symulacje 3D. Jednak ten australopitek nie był demonem szybkości
Naukowcy opracowali nowy model 3D australopiteka. Okazało się, że ten ssak naczelny nie tylko przyjmował postawę wyprostowaną. Jeśli chciał, mógł również biegać. Co prawda nie za szybko i nie na za długie odległości, jednak ewidentnie ewolucja premiowała tę czynność.
Spis treści: Czy Lucy mogła biegać? Co nam mówi trójwymiarowa rekonstrukcja anatomii australopiteka? Czy Lucy mogła biegać na długie dystanse? Najlepiej znany australopitek? To niewątpliwie Lucy, przedstawicielka gatunku Australopithecus afarensis. Jej szczątki znaleziono w latach 70. w okolicach wioski Hadar w Etiopii. Naukowcom udało się skompletować aż 40% szkieletu tego ssaka naczelnego. Wbrew pozorom to znakomite osiągnięcie. Lucy żyła w Afryce ponad 3 miliony lat temu. Z tak odległej przeszłości zachowuje się bardzo niewiele. Zdarza się, że paleoantropolodzy identyfikują nowe gatunki zaledwie na podstawie kilku kości. Szkielet Lucy jest jednym z najbardziej kompletnych szkieletów australopiteków, jakie udało się zebrać. Na jego podstawie można było określić, że ta samica miała około metr wzrostu i ważyła do 30 kg. Czy Lucy mogła biegać? Już od dawna naukowcy zgadzali się, że australopiteki były dwunożne. Dyskutowano, w jaki sposób się poruszały – czy chodziły prosto, czy raczej ich chód był kaczy, taki jak szympansów? Inne pytanie dotyczyło ich sylwetki. Były pochylone, czy raczej się prostowały? Tą ostatnią kwestią zajmowała się w zeszłym roku dr Ashleigh Wiseman z Uniwersytetu Cambridge. Wiseman stworzyła model 3D nóg australopiteka. Na tej podstawie wnioskowała, że australopiteki chodziły wyprostowane. Co więcej, doszła również do wniosku, że Lucy mogła całkowicie wyprostować kolana. Jeśli tak było w rzeczywistości, aż się prosi, by zapytać: czy Lucy mogła biegać? Co nam mówi trójwymiarowa rekonstrukcja anatomii australopiteka? Rozwiązaniem zagadki zajął się Karl Bates, biolog ewolucyjny z University of Liverpool. W badaniach poszedł tą samą drogą, co Wiseman. Czyli opracował model 3D australopiteka z gatunku Australopithecus afarensis. To najlepszy sposób, by analizować, jak poruszały się wymarłe gatunki człowiekowatych. Inne metody wyklucza mała ilość zachowanych zachowanych odcisków stóp oraz znajdowanych kości. Bates wraz z zespołem wpierw zbudował cyfrowy szkielet Lucy. Następnie, na podstawie m.in. muskulatury współczesnych małp, oszacował masę mięśniową australopiteka. Poyem zasymulował, w jaki sposób cyfrowa „Lucy” mogłaby biegać. I porównał to ze sposobem biegania ludzi. Wniosek? Nawet mimo braku wydłużonego ścięgna Achillesa, Lucy mogła biegać. Jednak nie była demonem szybkości. Gdy zrywała się do biegu, poruszała się z prędkością od 1,74 do maks. 5 m/s (to w przypadku, gdy naukowcy wyposażyli model w mięśnie współczesnych ludzi). Dla porównania, model Homo sapiens z symulacji mógł biec z szybkością 8 m/s. Czy Lucy mogła biegać na długie dystanse? To również jest bardzo mało prawdopodobne. Wskazuje na to próba oszacowania, ile energii kosztował bieg tego australopiteka. Kiedy naukowcy wyposażyli jego model w ludzkie mięśnie otaczające kostki, wydatek energetyczny na bieganie był zbliżony do wydatku innych ssaków o podobnej masie ciała. Jednak Lucy nie miała mięśni Homo sapiens. Z kolei model z mięśniami małpy potrzebował do biegania znacznie więcej energii. To sugeruje dwie rzeczy. Po pierwsze, Lucy mogła biegać, ale raczej robiła to na krótkich dystansach. Po drugie, ewolucja ewidentnie promowała bieganie. „Wyniki potwierdzają hipotezę, że kluczowe cechy budowy ciała człowieka ewoluowały specjalnie w celu poprawy wyników w bieganiu, a nie tylko jako produkt uboczny selekcji mającej na celu poprawę zdolności chodzenia” – napisali naukowcy w pracy opublikowanej czasopiśmie „Current Biology”. Bates wraz z zespołem zamierza teraz zbadać, czy zmęczenie i nadwyrężenie kości również wpływały na bieganie Lucy. Źródła: nature.com, Current Biology Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
„Ludzie o dużych głowach”. Naukowcy zidentyfikowali nieznany dotychczas gatunek praczłowieka
W rodzaju Homo, skupiającym człowieka oraz jego wymarłych krewnych, pojawił się nowy gatunek. Nazywa się Homo juluensis, co można przetłumaczyć jako „ludzie o wielkich głowach”. Co o nim wiadomo?
Spis treści: Co wiadomo o nowym gatunku człowieka? Terminologia dla ułatwienia naukowej komunikacji Ile gatunków należy do rodzaju Homo? Nową grupę homininów zidentyfikowało dwóch naukowców. To antropolog Christopher Bae z Uniwersytetu Hawajskiego w Mānoa i paleoantropolog Xiujie Wu z Chińskiej Akademii Nauk. Obaj są autorami artykułu opublikowanego niedawno w czasopiśmie naukowym „Nature Communications”. Artykuł ten zdobył już łatkę „prowokującego”, nadaną mu przez innego naukowca, Johna Hawksa, niezaangażowanego w badania. Dlaczego? Bae i Wu zaproponowali, by w rodzaju Homo pojawił się jeszcze jeden gatunek. Został on zidentyfikowany na podstawie szczątków znajdowanych w środkowych Chinach. Pochodzą ze stanowisk Xujiayao oraz Xuchang i zostały wydatowane na okres między 220 a 100 000 lat temu. Szczątki te zostały znalezione kilka dekad temu. W 1974 roku naukowcy odkryli ogromny zbiór kamiennych artefaktów oraz 21 fragmentów skamieniałości należących do 10 różnych osobników. Znalezione kości czaszki wskazywały, że homininy te miały bardzo duże mózgi. Większe niż inni praludzie z tamtych czasów, włączając w to Homo sapiens. Co wiadomo o nowym gatunku człowieka? Pewne cechy anatomiczne łączyły Homo juluensis z neandertalczykami. Jednak nie byli to neandertalczycy. Około 300 000 lat temu na terenie dzisiejszej wschodniej Azji obok siebie żyły bardzo różne grupy homininów, a Homo juluensis byli tylko jednymi z nich. „Ludzie o wielkich głowach” byli kuzynami neandertalczyków. Dawniej, na podstawie szczątków, zaliczano ich do denisowian. Bae i Wu uważają jednak, że stanowią oddzielny gatunek, który zasługuje na odrębną nazwę. Jak twierdzą naukowcy, Homo juluensis żyli w okresie od 300 000 do 50 000 lat temu. Tworzyli małe grupy, w których polowali na dzikie konie. Wytwarzali kamienne narzędzia i prawdopodobnie nauczyli się obrabiać skóry zwierząt. Dlaczego wyginęli – nie wiadomo. Terminologia dla ułatwienia naukowej komunikacji Drzewo genealogiczne człowieka już w tej chwili jest bardzo skomplikowane. Jednak zdaniem Christophera Bae wyróżnienie na nim jeszcze jednej nowej gałęzi ma sens z punktu widzenia naukowej wymiany myśli. – To badanie rozjaśnia zapis kopalny homininów, który zwykle obejmował wszystko, czego nie można łatwo przypisać do Homo erectus, Homo neanderthalensis lub Homo sapiens – mówi Bae. – Chociaż rozpoczęliśmy ten projekt kilka lat temu, nie spodziewaliśmy się, że będziemy w stanie zaproponować nowy gatunek homininów, a następnie zorganizować skamieniałości homininów z Azji w różne grupy. Ostatecznie powinno to pomóc w komunikacji naukowej – twierdzi uczony. Ile gatunków należy do rodzaju Homo? Dzisiaj na Ziemi żyje tylko jeden gatunek człowieka. Jednak przed tysiącami lat mogło być ich nawet kilkanaście. Zestaw ten, w miarę postępu nauki, cały czas się powiększa. W 2003 roku odkryto Homo floresiensis – najmniejszy znany gatunek człowieka, który żył 100 000 lat temu w Indonezji. Cztery lata później na Filipinach znaleziono szczątki sprzed 67 tys. lat, które nazwano Homo luzonensis. W 2010 roku dowiedzieliśmy się o istnieniu denisowian, zaś w 2018 roku paleoantropolodzy przebadali skamieniałość z północno-wschodnich Chin, która okazała się być kolejnym wymarłym gatunkiem homininów. W 2021 roku zyskał on formalną nazwę Homo longi. Precyzyjną klasyfikację poszczególnych gatunków z rodzaju Homo utrudnia to, że homininy krzyżowały się ze sobą. Tak formowały się grupy noszące cechy kilku różnych gatunków. Naukowcy podejrzewają, że właśnie w rezultacie wielu takich wielokrotnych krzyżowań powstawały hybrydy, co ostatecznie napędzało ewolucję homininów w Azji. Źródła: phys.org, Nature Communications, ScienceAlert, Live Science Nasza autorka Magdalena Salik Dziennikarka i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Autorka powieści z gatunku fantastyki naukowej, ostatnio wydała „Płomień” i „Wściek”. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Ostatni neandertalczyk mógł mieć polskich krewnych. Naukowcy rozwikłali zagadkę wymarcia tego gatunku
Thorin, neandertalczyk, którego szczątki odkryto we Francji w 2015 roku, miał związki z terenami dzisiejszej Polski. Pochodził jednak z odrębnej linii niż te z zachodniej Eurazji. Linia ta pozostawała w izolacji.
Spis treści: Dlaczego neandertalczycy wymarli? Polski ślad w genomie francuskiego neandertalczyka Zaawansowana technika odtwarza życie Thorina Izolacja przyczyną wymarcia neandertalczyków Neandertalczycy to poprzedzający Homo sapiens gatunek człowieka, który koegzystował z naszymi przodkami. Świadczą o tym pozostałości genomu neandertalczyka w naszym DNA. Neandertalczycy jednak wymarli około 40 tysięcy lat przed naszą erą. Pozostawili po sobie dziedzictwo śladów i bogatą kulturę. Dlaczego neandertalczycy wymarli? Nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, dlaczego ten gatunek człowieka nie przetrwał. Najbardziej popularnymi wyjaśnieniami są warunki zewnętrzne: zmiany klimatu, erupcje wulkanów lub zmiany w polu magnetycznym Ziemi. Niektórzy zwracali również uwagę na niedoskonałości w organizacji społecznej neandertalczyków. Chodzi przede wszystkim o niewielkie grupy społeczne oraz mniej intensywne kontakty z innymi. Naukowcy z Uniwersytetu w Tuluzie we Francji wskazują na coś jeszcze innego. Czyli na długotrwałą izolację niewielkich grup neandertalczyków poprzedzającą ich wymarcie. Prowadziło to wykształcania się odrębnych linii neandertalskich. Potwierdza to analiza genomu Thorina, żyjącego na terenie dzisiejszej Francji. Thorin należał do grupy, która pozostawała w izolacji przez niemal 50 tysięcy lat. Polski ślad w genomie francuskiego neandertalczyka Naukowcy przeprowadzili bardzo szczegółową analizę DNA tego neandertalczyka. Jego szczątki odkryto w osadach w Grocie Mandrin. Badano także zęby na zawartość strontu oraz przeprowadzano inne analizy chemiczne zgromadzonego materiału. Okazało się, że genom Thorina zawiera ślady różnicowania się tej linii neandertalskiej szacowane na 100 tysięcy lat przed naszą erą. Jednocześnie odkryto bliskie cechy wspólne w mitochondrialnym DNA, które jest dziedziczone wyłącznie po matce, z neandertalczykami ze stanowiska Stajnia w Polsce. Co ciekawe, ślady w genomie wskazujące na pochodzenie kaukaskie były odrębne od innych, późnych neandertalczyków zachodniej Eurazji. Zaawansowana technika odtwarza życie Thorina Thorin żył na otwartej przestrzeni w klimacie chłodnym. – To można stwierdzić po badaniu ilości określonych pierwiastków chemicznych w zębach – mówi Ludovic Slimak, główny autor badania z Uniwersytetu w Tuluzie. – Co więcej, wynik analizy zębów jest spójny z rezultatem badania DNA z osadów w grocie – dodaje naukowiec. Badaczom udało się również wyizolować kompletną sekwencję genomu Thorina z zębów, eliminując przy tym zanieczyszczenia pochodzące od DNA ludzi współczesnych. Możliwe było także odtworzenie całości genomu w celu identyfikacji odcinków charakterystycznych dla człowieka. Pomogły w tym zasoby technologiczne Uniwersytetu Oksfordzkiego. Z tak dogłębnej analizy mitochondrialnego DNA wynika, że linia człowieka współczesnego oddzieliła się od neandertalczyka ponad 330 tysięcy lat przed naszą erą. Sama gałąź, do której przynależał Thorin jest młodsza niż wcześniejsze szacunki i liczy sobie około 123 tysiące lat. Izolacja przyczyną wymarcia neandertalczyków Co więcej, Thorin przynależał do linii, która przez 50 tysięcy lat nie wykazywała w swoim DNA śladów dopływu genów od innych znanych i późnych neandertalczyków zamieszkujących Europę. Było tak, pomimo że inne grupy żyły właściwie po sąsiedzku i pomimo wcześniejszych związków z neandertalczykami z Gibraltaru. Populacje neandertalskie ze wschodniej części Europy również wykazywały się niewielką liczebnością oraz były mniej skłonne do wymiany genów poza grupą. Odrębnych linii mogło więc być co najmniej kilka. I właśnie to, zdaniem badaczy jest najważniejszą przyczyną wymarcia neandertalczyków: izolacja i brak dopływu świeżych genów. Źródło: Cell Genomics.
Wykryto pierwszy przypadek zespołu Downa u neandertalczyków. Dziecko zmarło w wieku 6 lat
Neandertalczycy zapewnili troskliwą opiekę dziecku, które prawdopodobnie było dotknięte zespołem Downa. Tym samym mamy kolejny dowód na „ludzką twarz” naszych pradziejowych krewnych.
W tym artykule: Troska i wsparcie wśród neandertalczyków Bez tomografu – ani rusz Znaczenie odkrycia – młody neandertalczyk z zespołem Downa Już dawno runął mit neandertalczyka jako prymitywnego małpoluda. Jednak w kulturze masowej ten gatunek człowieka ciągle bywa wykorzystywany jako synonim zacofania lub prymitywizmu. Tymczasem kolejne badania archeologów potwierdzają, że neandertalczycy byli zdecydowanie bardziej „ludzcy”, niż uważano. Na przykład neandertalczycy byli twórcami niektórych malowideł naskalnych z europejskich jaskiń. Troska i wsparcie wśród neandertalczyków Opublikowane właśnie wyniki badania szczątków neandertalczyka z Hiszpanii rzucają nowe światło na usposobienie naszych wymarłych krewniaków. Autorami analiz przedstawionych na łamach czasopisma „Science Advances” są eksperci z USA, Wielkiej Brytanii i Hiszpanii. Na warsztat wzięto skamielinę wydobytą w czasie wykopalisk w 1989 roku na stanowisku archeologicznym będącym jaskinią. Jest to Cova Negra w hiszpańskiej Walencji. Zachował się fragment jednej z dwóch kości skroniowych, który pozwala rekonstruować ucho wewnętrzne. Szczątki należały do dziecka, które zmarło w wieku 6 lat. Co prawda nie jest znana jego płeć, ale archeolodzy nazwali go – jak sami mówią „pieszczotliwie” – Tina. Bez tomografu – ani rusz Używając tomografii mikrokomputerowej, badacze wykonali skany małego fragmentu czaszki prawej kości skroniowej. Zawierał obszar ucha wewnętrznego. W ten sposób możliwe było zrekonstruowanie trójwymiarowego modelu tego narządu do pomiarów i analizy. Okazało się, że Tina cierpiała na wrodzoną patologię ucha wewnętrznego związaną najprawdopodobniej z zespołem Downa. W tytule publikacji naukowej badacze zabezpieczają się i dodają znak zapytania: „Dziecko, które żyło: zespół Downa wśród neandertalczyków?”. Ta patologia musiała bardzo uprzykrzać życie młodemu człowiekowi. Spowodowała utratę słuchu i zawroty głowy. Osoba ta przeżyła co najmniej 6 lat. Jednak – zdaniem archeologów – wymagała intensywnej opieki ze strony innych członków społeczności. Tak wyglądała neandertalka żyjąca 75 tys. lat temu. Sugestywna rekonstrukcja krewnej człowieka To bezsprzecznie najsłynniejsza grota irackiego Kurdystanu. W jaskini Szanidar odkryto pochówki neandertalczyków sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat. Wśród nich była czterdziestoletnia neand... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/tak-wygladala-neandertalka-zyjaca-75-tys-lat-temu-sugestywna-rekonstrukcja-krewnej-czlowieka-9b0df46.jpg" width="700" height="467" alt="Tak wyglądała neandertalka, żyjąca 75 tys. lat temu. Sugestywna rekonstrukcja krewnej człowieka" title="Tak wyglądała neandertalka, żyjąca 75 tys. lat temu. Sugestywna rekonstrukcja krewnej człowieka" /> – To fantastyczne badanie, łączące rygorystyczne wykopaliska archeologiczne, nowoczesne techniki obrazowania medycznego i kryteria diagnostyczne. Dzięki temu po raz pierwszy udało się udokumentować zespół Downa u neandertalczyka. Wyniki mają istotny wpływ na nasze zrozumienie zachowania neandertalczyków – skomentował współautor badania prof. Rolf Quam, antropolog z nowojorskiego Uniwersytetu Binghamton. Znaczenie odkrycia – młody neandertalczyk z zespołem Downa Dlaczego to znalezisko jest ważne? Otóż do tej pory znano przypadki neandertalczyków, którzy zmarli w starszym wieku i byli niedołężni. Oznaczało to, że żyli w społecznościach skorych do pomocy. Pomoc ta jednak nie musiała być do końca bezinteresowna. Osoby z niepełnosprawnościami miały w jakiś sposób rewanżować się grupie neandertalskiej. Dzięki temu były pełnoprawnymi członkami społeczności, które dają coś z siebie w celu zapewnienia przetrwania. – Do tej pory nie był znany przypadek osoby, która otrzymała pomoc, nawet jeśli nie mogła się odwdzięczyć. A to udowodniłoby istnienie prawdziwego altruizmu wśród neandertalczyków. Właśnie to oznacza odkrycie „Tiny” – powiedziała prof. Mercedes Conde z Uniwersytetu w Alcalá, która jest główną autorką badania. Z jakiego okresu dokładnie pochodzi to znalezisko? Tego nie wiemy. Wiadomo natomiast, że neandertalczycy bywali w tej hiszpańskiej jaskini między 273 a 146 tysięcy lat temu. Altruzim ma zatem dość głębokie korzenie. Źródło: Science Advances Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Lucy, najsłynniejsza przedstawicielka australopiteków wyglądała inaczej niż sądziliśmy. Co się zmieniło?
Silnie owłosiona, skulona, drobna – tak często przedstawiana jest Lucy. To ssak naczelny należący do australopiteków, który żył na Ziemi 3 mln lat temu i mógł być praprzodkiem ludzi. Popularny wizerunek tego hominina nie ma wiele wspólnego z prawdą. Lucy najprawdopodobniej chodziła prosto i nie miała włosów na ciele.
W tym artykule: Z włosami czy bez? Lucy z rodziną? Co wiemy o Lucy? Do tego sensacyjnego odkrycia doszło 50 lat temu. W 1974 r. w Etiopii znaleziono świetnie zachowane szczątki ssaka naczelnego sprzed 3,2 mln lat. W ich skład wchodziła czaszka i setki kawałków kości. Jak się okazało, należały do przedstawicielki gatunku Australopithecus afarensis. Ta nazwa jest doskonale znana specjalistom. Jednak szkielet doczekał się swojego własnego imienia, które zrobiło się sławne również wśród osób spoza kręgu naukowców. Lata 70. to okres gigantycznej popularności Beatlesów. Paleoantropolodzy, którzy dokonali odkrycia, szczególnie upodobali sobie jedną z piosenek tego zespołu. Była to „Lucy in the Sky with Diamonds”. Od tego tytułu skamieniałości australopiteka nazwane zostały Lucy. Lucy jest obecnie bodajże najbardziej znaną przedstawicielką Australopithecus afarensis. Jej kości przechowywane są w muzeum w Addis Abebie. Jednak by ją zobaczyć, wcale nie trzeba wybierać się do Etiopii. Kopie szkieletu Lucy ma wiele muzeów historii naturalnej. Niektóre przygotowują też własne rekonstrukcje słynnej przodkini ludzi. Jedną z nich można zobaczyć w Krakowie, w Centrum Edukacji Przyrodniczej Uniwersytetu Jagiellońskiego. Z włosami czy bez? Rekonstrukcja ta powiela niektóre tradycyjne wyobrażenia o tym, jak wyglądali wymarli przedstawiciele rodziny człowiekowatych. Głowę, ramiona i nogi „krakowskiej” Lucy pokrywają skupiska gęstych włosów. Podobnie Lucy wygląda również na innych rekonstrukcjach. Tylko czy australopiteki były takie w rzeczywistości? To pytanie zadaje na łamach portalu „The Conversation” Stacy Keltner, profesorka filozofii z Kennesaw State University. I przypomina badania sprzed kilkunastu lat analizujące koewolucję ssaków naczelnych i wszy. Z tamtej pracy – opublikowanej w czasopiśmie naukowym „BMC Biology” – wynika, że praludzie utracili większość owłosienia na ciele ok. 3-4 mln lat temu. Wynalazek ubrań jest zaś stosunkowo nowy: najprawdopodobniej pochodzi przed kilkudziesięciu, maksymalnie stu kilkudziesięciu tysięcy lat. Oznacza to, że przez jakieś dwa miliony lat człowiekowate były nagie. Lucy z rodziną? Stacy Keltner zwraca uwagę, że podczas tworzenia rekonstrukcji wymarłych gatunków luki w wiedzy naukowej często wypełniane są zgodnie z normami kulturowymi danej epoki. „Lucy od czasu jej odkrycia była przedstawiana w sposób odzwierciedlający historyczne założenia dotyczące macierzyństwa i rodziny nuklearnej” – pisze filozofka. „Jest na przykład pokazywana samotnie z męskim towarzyszem lub z męskim towarzyszem i dziećmi. Jej wyraz twarzy jest ciepły i zadowolony lub opiekuńczy. Odzwierciedla to wyidealizowane obrazy macierzyństwa” – dodaje badaczka. Co ciekawe, oznacza to, że współcześnie wykonywane rekonstrukcje mogą być pożywką także dla przyszłych naukowców. A konkretnie przyszłych antropologów, którzy na ich podstawie będą wnioskować o naszej kulturze i jej wpływie na postrzeganie przez nas świata. Co wiemy o Lucy? Nagość lub niemal całkowita nagość Lucy to niejedyna zmiana współczesnego obrazu australopiteków. Inna dotyczy ich postawy ciała. Popularne wizerunki ewolucji człowiekowatych przedstawiały kolejne homininy – od niskich i skulonych po w pełni wyprostowanego Homo sapiens. W zeszłym roku w pracy opublikowanej w czasopiśmie „Royal Society Open Science” Ashleigh Wiseman z Uniwersytetu Cambridge podważyła to wyobrażenie. Wiseman dowodziła, że Lucy potrafiła przyjąć postawę w pełni pionową. Czyli mogła stanąć tak prosto, jak robimy to my dzisiaj. I tak właśnie Lucy wygląda na rekonstrukcji, którą można zobaczyć w Krakowie. Co jeszcze wiemy o Lucy? Ważyła 27–28 kilogramów i miała tylko niewiele ponad metr wzrostu. A także mózg ponaddwukrotnie mniejszy od naszego. Jak inne australopiteki żyła na sawannie i w lasach rosnących na jej skraju. Potrafiła poruszać się po drzewach. Jednak być może nie tak sprawnie, jak sobie wyobrażamy. Również w zeszłym roku szczegółowo przeanalizowano złamania i pęknięcia widoczne na kościach Lucy. Znaleziono je na jej czaszce, kostce, miednicy i kościach ramion i nadgarstkach. Ilość urazów i ich charakter doprowadził do zaskakujących wniosków: Lucy zginęła w wyniku upadku z wysoka. Najprawdopodobniej spadła z wysokiego drzewa – w przeliczeniu na piętra naszych budynków, z 4. lub 5. piętra. Źródła: The Conversation, BMC Biology. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pierwszy wielki przełom technologiczny nastąpił ok. 600 tys. lat temu. Co się wówczas zmieniło?
Ponad pół miliona lat temu narzędzia kamienne stały się znacznie bardziej skomplikowane. Ich produkcja wymagała złożonej wiedzy i szlifowanych umiejętności. Co się stało? Zdaniem badaczy właśnie wtedy nasi praprzodkowie nauczyli się czerpać z doświadczeń poprzednich pokoleń.
W tym artykule: Skąd pochodziły analizowane narzędzia? W ilu krokach obrabia się kamień? Czego możemy nauczyć się od przodków Podręczniki szkolne rzadko wzbudzają w nas entuzjazm. A jednak można uznać je za prezent, który dostaliśmy od poprzednich generacji. Zgromadzona wiedza – zarówno opisowa, jak i praktyczna – stanowi kapitał przekazywany z pokolenia na pokolenie. Zaś umiejętność zachowywania go jest kluczowa z punktu widzenia ewolucji naszych poprzedników. Do takich wniosków doszli dwaj antropolodzy – Jonathan Paige i Charles Perreault – w artykule opublikowanym w najnowszym wydaniu czasopisma naukowego „PNAS”. Paige i Perreault zajęli się w nim narzędziami kamiennymi wytwarzanymi przez ostatnie 3,3 mln lat. Dostrzegli zaskakującą rzecz. Około 600 tys. lat temu na Ziemi nastąpił potężny przełom technologiczny. Czym się wyraził? Otóż kamienne narzędzia wytwarzane wówczas przez przodków neandertalczyków i Homo sapiens nagle zrobiły się wyrafinowane. Zdaniem Paige’a i Perreaulta nie byłoby to możliwe bez rozwoju kultury kumulacji (ang. cumulative culture). Skąd pochodziły analizowane narzędzia? Antropolodzy skupili się na metodach wytwarzania narzędzi kamiennych. Na potrzeby badania podzielili sposób wytwarzania każdego narzędzia – tłuczka, tasaka czy pięściaka – na sekwencję kroków. Czyli czynności, które trzeba wykonać jedną po drugiej, by narzędzie powstało. W analizach uwzględnili narzędzia kamienne pochodzące z 57 stanowisk archeologicznych. Najstarsze zostały znalezione w Afryce. Paige i Perreault wzięli pod uwagę również narzędzia z Eurazji, Grenlandii, Oceanii i obu Ameryk. Dla porównania przyjrzeli się też bliżej technikom wytwarzania narzędzi stosowanym przez małpy naczelne, takie jak szympansy. A także przez niedoświadczonych ludzkich amatorów. W ilu krokach obrabia się kamień? Wnioski z badań? Przez pierwszy okres – trwający od 3,3 do 1,8 mln lat temu – prehistoryczni kamieniarze potrafili niewiele. Wytworzenie narzędzia wymagało od jednego do maksimum sześciu kroków (naukowcy nazwali je fachowo jednostkami proceduralnymi). W okresie między 1,8 mln a 600 tys. lat temu poziom skomplikowania wzrósł nieznacznie. Australopiteki i wcześni przedstawiciele rodzaju Homo musieli wykonać po kolei od czterech do siedmiu czynności, by uzyskać potrzebne narzędzie. Wszystko zmieniło się ok. 600 tys. lat temu. Obróbka krzemienia i innych surowców wkroczyła wówczas na zupełnie nowy poziom. Od teraz wytwarzanie kamiennych narzędzi mogło obywać się nawet w 18 krokach. Zdaniem Paige’a i Perreaulta ten skok technologiczny był możliwy tylko dzięki kulturze kumulacji. Czyli, jak ją definiują w artykule, „przyrostowi z pokolenia na pokolenie modyfikacji, innowacji i ulepszeń przekazywanych w procesie społecznego uczenia”. To nie Homo habilis zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi Naukowcy znaleźli narzędzia kamienne pochodzące sprzed około 2,9 mln lat temu. To jedne z najstarszych takich znalezisk, na jakie kiedykolwiek natrafiono. Ich twórcy mogli nie należeć do rod... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/to-nie-homo-erectus-zrobil-pierwsze-kamienne-narzedzia-wyprzedzil-go-bliski-krewny-praludzi-fot-j-s-oliver-homa-peninsula-paleoanthropology-project-41a2413.jpg" width="938" height="468" alt="To nie Homo erectus zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi (fot. J.S. Oliver, Homa Peninsula Paleoanthropology Project)" title="To nie Homo erectus zrobił pierwsze kamienne narzędzia. Wyprzedził go bliski krewny praludzi (fot. J.S. Oliver, Homa Peninsula Paleoanthropology Project)" /> Czego możemy nauczyć się od przodków W praktyce to oznacza, że jednostka nie musiała polegać już wyłącznie na swoich własnych pomysłach albo inspirujących błędach, jakie jej się przytrafiły w ciągu całożyciowej pracy z kamieniem. Mogła również podpatrzeć pracę starszych i nauczyć się od nich wcześniej używanych technik. A także rozwinąć je i przekazać swoje umiejętności następcom. Zbiegło się to w czasie z istotnymi zmianami w życiu homininów. Wczesne homininy, żyjące między 3,3 a 2,4 mln lat temu, zaczęły wytwarzać narzędzia do polowania i obróbki żywności. Czyli cięcia i ćwiartowania upolowanej zwierzyny, co pozwalało pozyskiwać mięso, organy i szpik. W środkowym plejstocenie – czyli właśnie ok. 700–600 tys. lat temu – homininy zaczynają już używać ognia. Budują paleniska i organizują sobie domową przestrzeń. A to sprzyja rozwijaniu kultury kumulacji. Pojawia się czas i miejsce, w których można przekazywać doświadczenia. I dokonywać kolejnych innowacji – np. eksperymentować z osadzeniem kamiennych toporków na drewnianych trzonkach. Źródła: Phys.org, ScienceAlert, PNAS Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Co zawdzięczamy denisowianom? Dzięki nim mieszkańcy Papui-Nowej Gwinei mają dwie istotne cechy
Geny denisowian stanowią kilka procent DNA mieszkańców Papui-Nowej Gwinei. Naukowcy odkryli, że zapewniają one lepszą adaptację do życia na znacznych wysokościach. A także wspomagają organizm w walce z infekcjami.
W tym artykule: Kto nosi geny denisowian? Za co odpowiadają geny denisowian? Kto nosi geny neandertalczyka? Dzisiaj na świecie jesteśmy tylko my. Jednak kilkadziesiąt milionów lat temu na Ziemi żyło parę gatunków człowieka. Poza neandertalczykami byli to również mniej znani denisowianie. Jeszcze dwadzieścia lat temu w ogóle nie wiedzieliśmy o ich istnieniu. Pierwsze szczątki denisowian znaleziono w 2008, a opisano dopiero w 2010 roku. Zostały znalezione w Jaskini Denisowej na syberyjskim Ałtaju. Gatunek został nazwany właśnie od tego miejsca. Co wiemy o denisowianach? Pojawili się na Ziemi co najmniej 200 tys. lat. Zamieszkiwali bardzo różne okolice. Pewne ich grupy żyły w Syberii i Tybecie. Inne zapuszczały się w dżungle Azji Południowowschodniej. Wraz z neandertalczykami to najbliżsi krewni Homo sapiens. Choć różnili się od nas genetycznie, krzyżowanie się z denisowianami było dla naszych praprzodków możliwe. Kto nosi geny denisowian? W rezultacie mieszkańcy niektórych regionów Ziemi do dzisiaj noszą w jądrach komórkowych odcinki DNA pochodzące od denisowian. Nie mają ich Europejczycy ani Afrykanie. Ale mieszkańcy Azji i Oceanii już tak. Najwięcej zaś genów denisowian znaleziono w DNA… Papuasów. Ci, którzy urodzili się w Papui-Nowej Gwinej, mają aż 5-6 proc. materiału genetycznego pochodzącego od tajemniczego i ciągle mało znanego gatunku praczłowieka. Dlaczego genetyczna spuścizna denisowian zachowała się właśnie w Papui-Nowej Gwinei? Tamtejsza populacja pozostawała odizolowana aż przez 50 tys. lat. Geny denisowian „przywiezione” przez pierwszych ludzi, którzy dotarli na wyspę, przetrwały milenia, ponieważ zapewniały przodkom Papuasów istotne dla przetrwania cechy. Jak powstał człowiek, czyli co wiemy o historii ewolucji ludzkości? Człowiek dotarł do miejsca, w którym jest teraz, w toku długich i mozolnych zmian ewolucyjnych. Obecnie nasz gatunek tworzy zorganizowaną społeczność, która zasiedla wszystkie kontynenty, ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-powstal-czlowiek-czyli-co-wiemy-o-historii-ewolucji-ludzkosci-fot-geography-photos-universal-images-group-via-getty-images-5892b4b.jpg" width="938" height="626" alt="Jak powstał człowiek, czyli co wiemy o historii ewolucji ludzkości? (fot. Geography Photos/Universal Images Group via Getty Images)" title="Jak powstał człowiek, czyli co wiemy o historii ewolucji ludzkości? (fot. Geography Photos/Universal Images Group via Getty Images)" /> Za co odpowiadają geny denisowian? Tak wynika z badań, których wyniki opublikowano pod koniec kwietnia w czasopiśmie „Nature Communications”. Ich autorzy przeanalizowali materiał genetyczny współczesnych mieszkańców Papui-Nowej Gwinei. 54 z nich zamieszkiwało okolice Góry Wilhelma, żyjąc na wysokości między 2300 a 2700 m n.p.m. Z kolei 74 pochodziło z nizinnej Daru Island, wysokości zaledwie średnio 100 m n.p.m. Każda z tych grup miała geny denisowian. I w każdym przypadku dawały one inne korzyści. W przypadku papuaskich „górali” zapewniały większą ilość czerwonych krwinek we krwi. Takie przystosowanie występuje także u innych populacji mieszkających na znacznych wysokościach. Chroni przed niedotlenieniem. Natomiast u mieszkańców nizin geny denisowian najprawdopodobniej zwiększały ilość komórek układu odpornościowego. Dokładniej – warianty genetyczne odziedziczone po denisowianinach wpływały na funkcjonowanie białka GBP2. Pomaga ono organizmowi zwalczać patogeny charakterystyczne dla nizin, takie jak zarodźce malarii. Kto nosi geny neandertalczyka? Denisowanie nie są jedynymi naszymi wymarłymi kuzynami, których geny trafiły do DNA Homo sapiens. To samo dotyczy neandertalczyków. Szacuje się, że właściwie wszyscy ludzie wywodzący się spoza Afryki mają w sobie niewielką domieszkę neandeartalskiego DNA. Jak dużą? Geny neandertalskie stanowią średnio 2 proc. naszego genomu. Co odziedziczyliśmy po neandertalczykach? Podatność na niektóre choroby, takie jak np. COVID. Ale także większą wrażliwość na ból. Neandertalskie geny odpowiadają również za kształt nosa niektórych z nas, reakcję na leki, płodność, a także skłonność do depresji i uzależnień. W grudniu zeszłego roku okazało się zaś, że neandertalskie geny mają wpływ na naszą skłonność do wczesnych pobudek. Źródło: Live Science, Nature Communications Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niezwykłe odkrycie archeologiczne w Małopolsce. W grobie znaleziono dwóch chłopców: Huna i Europejczyka
Dwójkę chłopców złożono do grobu w początkach V wieku naszej ery w obecnej Małopolsce. Jeden z nich był Hunem ze zdeformowaną czaszką, drugi – Europejczykiem. W ostatniej drodze towarzyszyły im pies, kot i wrona.
W tym artykule: Sensacyjny grób z okresu wędrówek ludów Dwóch chłopców z odległych światów, jeden z nich był Hunem Bogate dary – nie dla wszystkich Zwierzęcy towarzysze na ostatnią drogę Do odkrycia niezwykłego grobu w Czulicach doszło w 2018 roku, w czasie nadzoru archeologicznego przed budową domu jednorodzinnego. Archeolodzy ujrzeli w komorze grobowej dwa niewielkie szkielety ludzkie i szczątki zwierzęce. Aby dowiedzieć się, kim byli zmarli, eksperci wykonali szereg ekspertyz, w tym badania genetyczne, izotopowe i datowanie metodą C14. Sensacyjny grób z okresu wędrówek ludów W analizy zaangażowanych było w sumie kilkanaścioro naukowców, głównie z Polski, ale też ze Szwecji. Wyniki opublikowano właśnie na łamach prestiżowego czasopisma naukowego „Journal of Archaeological Science: Reports”. Ustalenia są naprawdę spektakularne. Okazało się, że grób w Czulicach to jeden z najwcześniej datowanych pochówków związanych z Hunami w Europie. – Jest to bardzo ważne odkrycie, ponieważ jest to pierwsze potwierdzenie dyskutowanej obecności Hunów na północ od Karpat. Potwierdza ono, że migracja tego ludu objęła bardzo wcześnie także polskie tereny – przekazał National Geographic Polska odkrywca i badacz nietypowego grobu, Jakub M. Niebylski z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN. Hunowie byli koczowniczym ludem, który pochodził z północnych Chin i Mongolii. Z tamtych regionów znane są bogate groby katakumbowe z pierwszych wieków naszej ery. Hunowie siali postrach zarówno wśród Germanów, jak i Rzymian ze względu na umiejętność nadzwyczaj sprawnej walki z pomocą koni i łuków refleksyjnych. Wdarli się do Europy najpewniej szlakiem prowadzącym na południe od Uralu. Za przyczynę migracji uważa się klimat: coraz częstsze susze i ostrzejsze zimy. W 375 r. lud ten był już nad dolnym Donem, gdzie podbił lokalne społeczności. Dwóch chłopców z odległych światów, jeden z nich był Hunem Ekspertyzy wykazały, że chłopcy pochodzili z różnych stron. Starszy, w wieku 8–9 lat miał pochodzenie azjatyckie (był Hunem), a młodszy w wieku 7–9 lat – lokalne. Datowania radiowęglowe wskazują, że złożono ich do grobu w latach 395–418 n.e. Był to czas wielkich przemieszczeń ludnościowych na terenie Europy. Plemiona germańskie były spychane na zachód i południe przez azjatyckie ludy, w tym Hunów. W konsekwencji doszło do upadku Cesarstwa Rzymskiego. Co to znalezisko oznacza dla badaczy okresu wpływów rzymskich w Polsce? – Jest to pierwszy interdyscyplinarnie przebadany pochówek huński w Polsce, grób dwójki dzieci o różnym pochodzeniu – stwierdza pierwszy autor artykułu. Warto też podkreślić jego wczesne datowanie. Co ciekawe, grób znajdował się nieopodal osady, ale nie było to cmentarzysko, co same w sobie jest dość wyjątkowe. Bogate dary – nie dla wszystkich Uwagę naukowców zwróciły szczątku huńskiego chłopca. Otóż jego czaszka była nienaturalnie skrócona (według terminologii medycznej). Oznacza to, że w części tylnej była wydłużona. Taka praktyka była znana wśród Hunów. Aby uzyskać deformację, dzieciom bardzo ściśle bandażowano głowę. Eksperci na podstawie śladów pozostawionych na kościach stwierdzili, że do deformacji wykorzystano dwa rodzaje bandaży. Jeden, szerszy biegnący między czołem a karkiem, a drugi cienki – od czubka głowy do podbródka. Założono je dziecku w okresie niemowlęctwa i musiało je nosić do 3.–5. roku życia. Podobne praktyki znane są z odkryć wiązanych z Hunami w północno-wschodniej części Wielkiej Niziny Węgierskiej w V wieku n.e. Zmarły posiadał też bogate wyposażenie. Znaleziono złoty kolczyk, srebrne sprzączki, żelazny nóż. Między jego kośćmi udowymi, w okolicy kolan, złożono naczynie ceramiczne. Zupełnie inaczej wyglądał drugi pochówek. Miejscowy chłopiec miał nadzwyczaj ubogie wyposażenie grobowe, jedynie w postaci obrobionego kamienia. Ale co dość zaskakujące, jego kości noszą ślady… gotowania! Być może w ten sposób chciano spowolnić rozkład ciała. W jakiej relacji byli zmarli? – Być może były to więzi poddańcze. W przeciwieństwie do pochówku huńskiego, osobę pochodzącą z Europy złożono na brzuchu, a czaszka została przemieszczona i znalazła się między kośćmi podudzi. Oznaczać to może, że chłopca złożono do grobu w worku lub innym pojemniku – mówi Niebylski. Zdaniem naukowców być może był to służący Azjaty. Czy Polska była kiedyś krajem Wandalów? Nasi przodkowie się z nimi utożsamiali i byli z tego dumni Gdyby dziś ktoś nazwał nas Wandalami, uznalibyśmy to za obrazę. Tymczasem nasi przodkowie utożsamiali się z tym ludem! I uważali to za powód do dumy. Interpretacje zaprezentowane w artykule były możliwe dzięki analizom DNA, izotopów i antropologicznym. Wykonano też komputerową rekonstrukcję twarzy chłopców. Jej autorką jest Marta Barszcz z Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Zwierzęcy towarzysze na ostatnią drogę Ciekawostką jest to, że w komorze grobowej, między zmarłymi, znajdowały się szczątki zwierząt: kota, psa i wrony. Z analiz DNA wynika, że kot był pochodzenia lokalnego. Nie przybył zatem wraz z Hunami ze wschodu. Jeśli chodzi o psa, to antropolodzy dostrzegli ślady po odcięciu głowy. Był to średniej wielkości czworonóg o wielkości pół metra w kłębie. Jak wyjaśnia archeolog, tego typu zwierzęta były traktowane w świecie rzymskim jako zwierzęta domowe. Być może tak samo było i w tym przypadku. Źródło: Journal of Archaeological Science: Reports. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tak wyglądała neandertalka żyjąca 75 tys. lat temu. Sugestywna rekonstrukcja krewnej człowieka
To bezsprzecznie najsłynniejsza grota irackiego Kurdystanu. W jaskini Szanidar odkryto pochówki neandertalczyków sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat. Wśród nich była czterdziestoletnia neandertalka. Eksperci właśnie odtworzyli jej twarz.
W tym artykule: Zbiorowy pochówek z jaskini Szanidar Nowe badania jaskini Neandertalka jak żywa Gotowanie wśród zmarłych Kim był neandertalczyk? Po latach badań, w tym analiz DNA, wiemy, że był to krewny człowieka współczesnego. Kiedy w XIX wieku odkryto pierwsze szczątki neandertalczyka, uznano go jako istotę prymitywną. Ostatnie dekady przyniosły jednak nowe fakty na temat tego wymarłego przedstawiciela rodzaju Homo. Wiemy, że neandertalczycy byli bardziej podobni do nas, niż się wcześniej wydawało. Mamy też dowody na ich krzyżowanie się z ludźmi. Zbiorowy pochówek z jaskini Szanidar Szczątki neandertalczyków są odkrywane w Eurazji i na Bliskim Wschodzie. Jednym ze słynniejszych miejsc, w którym odkryto kości tego krewnego człowieka jest jaskinia Szanidar w irackim Kurdystanie w górach Zagros. Przez setki ostatnich lat w jaskini mieszkali pasterze. Długo sądzono, że neandertalczycy byli istotami dzikimi i bliżej im było do zwierząt niż do ludzi. To dlatego znalezisko z Kurdystanu było przełomowe. Wnętrze pieczary okazało się – zdaniem archeologów – wielkim grobowcem, w którym składano zmarłych pobratymców. W sumie naliczono około 10 osobników Jeden z pierwszych badaczy jaskini stwierdził nawet, że w czasie pogrzebu składano zmarłym kwiaty, o czym miały świadczyć odkryte pyłki. Dziś większość naukowców zaprzecza tej koncepcji. Pyłki miały dostać się do wnętrza przypadkowo. Nowe badania jaskini W ostatnim czasie archeolodzy z Uniwersytetu Cambridge i Liverpool John Moores University w Wielkiej Brytanii powrócili do jaskini. W 2018 roku uśmiechnęło się do nich szczęście. Natknęli się na szczątki neandertalczyka. Były jednak bardzo mocno zniszczone. Grube nawarstwienia ziemi zmiażdżyły ciało i pogruchotały kości. Z pracą archeologów i jej efektami można zapoznać się w filmie dokumentalnym dostępnym na platformie Netflix zatytułowanych „Sekrety neandertalczyków”. Po wydobyciu szczątków w postaci setek drobnych fragmentów kości, naukowcy przystąpili do żmudnej pracy. Neandertalczycy wymarli około 40 000 lat temu. Nowe szczątki nie są odkrywane zbyt często. Odkrywcy twierdzą, że szczątki neandertalskie, o których mowa w filmie, są pierwszym znaleziskiem z jaskini od ponad pięćdziesięciu lat i być może najlepiej zachowanym osobnikiem znalezionym w tym stuleciu. Neandertalka jak żywa W laboratorium w Cambridge naukowcy wykonali mikrotomografię komputerową (mikro CT) każdego z ponad 200 fragmentów czaszki neandertalskiej, a następnie przywrócono jej pierwotny kształt. Paleoantropolożka z Uniwersytetu Cambridge dr Emma Pomeroy, która występuję w filmie, porównuje taką pracę do składania trójwymiarowych puzzli, gdzie poprawne ustawienie elementu zajmuje nawet ponad 2 tygodnie. Dzięki wszechstronnym analizom kości okazało się, że mamy do czynienia z kobietą neandertalską o wzroście ok. 150 cm, która zmarła w wieku około 40 lat. W tych ustaleniach pomocne były badania genetyczne szkliwa zębów. Przy okazji eksperci zauważyli, że neandertalka miała niektóre przednie zęby starte aż do korzeni. Najstarsze 'dzieło sztuki' w Polsce ma ponad 100 tys. lat. Nowe ustalenia naukowców Neandertalczyk jest autorem najstarszego znanego na polskich ziemiach „dzieła sztuki”. To kilkanaście znaków wyrytych na niedźwiedziej kości. Wykonano je ponad 100 tys. lat temu. – Czaszki neandertalczyków i ludzi wyglądają zupełnie inaczej. Neandertalskie czaszki mają ogromne łuki brwiowe i brakuje im podbródków. Środkowa część twarzy wystaje, co skutkuje bardziej wydatnymi nosami – komentuje dr Pomeroy. Zrekonstruowaną czaszkę zeskanowano trójwymiarowo i wykonano jej wydruk 3D. Była to podstawa do stworzenia rekonstrukcji głowy neandertalki. Wykonali ją paleoartyści, bliźniacy Adrie i Alfons Kennis. Gotowanie wśród zmarłych W sąsiedztwie grobu neandertalki archeolodzy wykryli mikroskopijne ślady zwęglonej żywności: dzikich nasion, orzechów i traw. Oznaczać to może – zdaniem archeologów – że neandertalczycy żyli i przygotowywali żywność tuż obok swoich zmarłych. Kolejne ciała dokładano co kilkadziesiąt, a czasem kilka tysięcy lat, ale ciągle było to mniej więcej to samo miejsce w jaskini. Czy to tylko zbieg okoliczności, a może było to zamierzone? Jest to zagadka, którą archeolodzy muszą rozwikłać. Źródło: University of Cambridge Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Tak wyglądał chiński cesarz w VI wieku. Niezwykła rekonstrukcja możliwa dzięki badaniom DNA
Zespół naukowców zrekonstruował twarz chińskiego cesarza Wu z północnej dynastii Zhou. Było to możliwe tylko dzięki temu, że pobrano DNA ze szczątków starożytnego władcy. Rekonstrukcja zdradza, jak mógł wyglądać.
W tym artykule: Kim był cesarz Wu? Badania DNA zdradzają, jak wyglądał chiński cesarz Wu Zdrowie cesarza Wu Lud Xianbei w dziejach Chin W ostatnich latach naukowcy wykonują spektakularne rekonstrukcje wyglądu ludzi sprzed setek, a nawet tysięcy lat. Jest to możliwe dzięki zastosowaniu zaawansowanych technik graficznych w połączeniu z analizami genetycznymi. Kim był cesarz Wu? Teraz naukowcy z Państwa Środka wzięli na warsztat rekonstrukcję wyglądu cesarza chińskiego Wu, który żył w VI wieku n.e. Opublikowali ją na łamach czasopisma „Current Biology”. Cesarz Wu był władcą północnej dynastii Zhou w starożytnych Chinach. Za swojego panowania w latach 560-578 n.e. zbudował silną armię, a po pokonaniu północnej dynastii Qi zjednoczył północną część starożytnych Chin. Cesarz był etnicznie Xianbei, członkiem starożytnej grupy koczowników, która żyła na terenach dzisiejszej Mongolii oraz północnych i północno-wschodnich Chin. – Niektórzy uczeni twierdzili, że Xianbei cechował „egzotyczny” wygląd. Mieli mieć gęste brody, wysokie grzbiety nosa i jasne włosy. Nasza analiza pokazuje, że cesarz Wu miał typowe cechy twarzy dla mieszkańców Azji Wschodniej lub Północno-Wschodniej – mówi Shaoqing Wen, jeden z autorów artykułu z Uniwersytetu Fudan w Szanghaju. Badania DNA zdradzają, jak wyglądał chiński cesarz Wu Do odkrycia grobowca cesarza Wu doszło w 1996 roku w północno-zachodnich Chinach. Szczęśliwie czaszka zachowała się niemal w całości. To umożliwiło pobranie próbek do analiz genetycznych. Uzyskane dane zawierały informacje o kolorze skóry i włosów cesarza Wu. A dzięki temu, że zachowała się czaszka, zespół naukowców zrekonstruował twarz władcy w trójwymiarze. Zdaniem badaczy cesarz Wu miał brązowe oczy, czarne włosy i ciemny lub pośredni kolor skóry, a jego rysy twarzy były podobne do rysów współczesnych północnych i wschodnich Azjatów. Współautor artykułu z Uniwersytetu Fudan, Pianpian Wei podkreśla, że praca jego zespołu „ożywiła” tę historyczną postać. – Wcześniej ludzie musieli polegać na zapisach historycznych lub malowidłach ściennych, aby wyobrazić sobie, jak wyglądali starożytni ludzie – przekonuje Wei. Zdrowie cesarza Wu Analizy genetycznie dały wgląd również w stan zdrowia władcy. Okazało się, że zmarł dość młodo, bo w wieku zaledwie 36 lat. Analizując DNA cesarza Wu, naukowcy odkryli, że cesarz był narażony na zwiększone ryzyko udaru mózgu, co mogło przyczynić się do jego śmierci. Ustalenie to jest zgodne z historycznymi zapisami. Czytamy w nich, że władca miał problemy z mówieniem, opadały mu powieki i miał trudności z chodzeniem. Wszystkie te objawy mogą wskazywać na udar. Do tej pory uważano, że Wu zmarł z powodu choroby lub że został otruty przez swoich rywali. Co ciekawe, również syn cesarza Wu zmarł w młodym wieku, ale nie znamy przyczyny zgonu. Zagadkowy rytuał Inków. Złożyli w ofierze nastolatkę. Jej zrekonstruowana twarz wygląda jak żywa [GALERIA] Uderzono ją w tył głowy i złożono w ofierze na wulkanie. Ponad pół tysiąca lat temu Inkowie poświęcali dla bogów dzieci i nastolatków. Twarz jednej z dziewczynek po raz pierwszy zrekons... Lud Xianbei w dziejach Chin Z analiz genetycznych wynika, że lud Xianbei mieszał się z etnicznymi Chińczykami Han, którzy obecnie stanowią ponad 90 populacji Państwa Środka. Działo się to w czasie ich migracji do północnych Chin. – Jest to ważna informacja dla zrozumienia, w jaki sposób starożytne ludy rozprzestrzeniały się w Eurazji i jak integrowały się z miejscową ludnością – zauważa Shaoqing Wen. To nieostatnie słowo tego zespołu badaczy. Teraz planują zbadać DNA ze szczątków ludzi, którzy mieszkali w starożytnym mieście Chang'an w północno-zachodnich Chinach. Chang'an było stolicą wielu chińskich imperiów przez tysiące lat i wschodnim krańcem Jedwabnego Szlaku, który był ważnym elementem euroazjatyckiej sieci handlowej od II wieku p.n.e. do XV wieku. Naukowcy mają nadzieję, że analiza DNA ujawni więcej informacji o tym, jak ludzie migrowali w starożytnych Chinach. Źródło: Current Biology. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Śladami pierwszego Homo sapiens w Chinach. Jaskinia Tianyuan pełna zagadkowych kości
To jedno z najciekawszych stanowisk archeologicznych Chin. Odkryto tu kości jednego z pierwszych Homo sapiens, który dotarł do dzisiejszego Państwa Środka. Ze szczątków człowieka można wywnioskować, że nosił buty – pisze dla National Geographic z Chin Paul Salopek.
W tym artykule: Jaskinia Tianyuan – miejsce szczególne Człowiek z Tianyuan – kim był? Pradziejowe obuwie made in China W muzeum twarzą w twarz z jaskiniowcem Widok z jaskini Tianyuan Jaskinia Tianyuan, Chiny: 39° 39’ 28” N, 115° 52’ 17” E Pniemy się po zielonych wzgórzach na zachód od Pekinu. Porastają je dzikie morele i orzechy włoskie. Ich owoce są małe, twarde, gorzkawe. Wśród zieleni jak szalone ćwierkają chmary mazurków. Na dnie doliny w promieniach słońca lśni pogrążona w ciszy wieś. Jakim cudem ten rajski zakątek uchował się na obrzeżach 22-milionowej metropolii? Wygląda to jak sen, z pewnością jest zagadką. Pylistą, wspinającą się zakosami ścieżką dla kóz maszeruje przede mną profesor Gao Xing. Zmierzamy ku wejściu do jaskini, przegrodzonemu żelazną kratą z napisem „Tianyuan”. W środku znaleziono jedne z najstarszych szczątków Homo sapiens w Chinach. – Sprzed jakichś 40 tys. lat – mówi Gao, krępy, małomówny mężczyzna o pewnym kroku kogoś, kto pół życia spędził na wykopaliskach. Jest specjalistą od kamiennych narzędzi z Instytutu Paleontologii Kręgowców i Paleoantropologii Chińskiej Akademii Nauk. Przed kosmicznym promieniowaniem chroni go kapelusz z szerokim rondem i bluzka z długimi rękawami. – No i jak? – uśmiecha się. Wspaniale. Czuję radość i wzruszenie. Jaskinia Tianyuan – miejsce szczególne Od kilkunastu lat maszerowałem w kierunku jaskini Tianyuan – miejsca szczególnego dla antropologów badających wędrówki pierwszych ludzi i ich rozprzestrzenianie się po świecie. Od 2013 r. wędruję z Afryki, podążając śladami najdawniejszych współczesnych mężczyzn, kobiet i dzieci, którzy w epoce kamienia eksplorowali naszą planetę. Opisuję historię miejsc na trasie i rozgrywające się tam obecnie wydarzenia. Rozmawiam z poszukiwaczami skamieniałości i poetami. A teraz, o ledwie dzień spaceru ze stolicy Chin, spotykam wreszcie jednego z tych pradawnych pionierów. Odczuwam wyjątkową więź z Człowiekiem z Tianyuan. Wędrowcem, który złożył tu swe kości – i już nie powstał – u zarania naszych dziejów, gdy cała Ziemia była dla nas nowa. Znaleziska szczątków wczesnych Homo sapiens są niezwykle rzadkie. Gdyby wszystkie skamieliny – pogruchotane kości palców, zęby, skorupy czaszek – zebrać w jednym miejscu, zmieściłyby się w sporej szopie. View Ediplayer on the source website Jak to często bywa, na Człowieka z Tianyuan natrafiono przypadkiem. Jego szkielet, a także kości wymarłych już jeleni i jeży, znaleźli chłopi. Ryli w jaskini w poszukiwaniu źródła. – Kompletnie zaburzyli stratygrafię – wzdycha Gao. – Mógł to być pochówek, ale równie dobrze scena zbrodni. Nie wiemy. Nie znaleźliśmy żadnych artefaktów, żadnych śladów ognia. Pieczara jest zbyt mała, by w niej zamieszkać. Fakt, bardzo tu ciasno – trzeba zgiąć się wpół i trzymać łokcie przy ciele, jak w kawalerce na Manhattanie. Maleńka wapienna grota wcina się w zbocze wzgórza może na 20 kroków. Gao przypuszcza, że Człowiek z Tianyuan mógł zostać zamordowany, a jego zwłoki wrzucono w szczelinę. A może sam się tu wczołgał, szukając schronienia, i zmarł – chory lub ranny. Nie znaleziono jego czaszki. Możliwe, że porwał ją jakiś drapieżnik – albo zabrali współcześni wieśniacy. Co wiemy na pewno? Człowiek z Tianyuan – kim był? Był mężczyzną. Zmarł od 39 do 42 tys. lat temu. Na podstawie stanu uzębienia jego wiek szacuje się na jakieś 40–50 lat. Jak na epokę kamienia był sędziwym starcem. Mieszkał w okolicy o umiarkowanym klimacie, obfitującej w zbiorniki wody. W krainie lesistych wzgórz, mokradeł, jezior i rzek. Badania jego skamieniałych kości wykazały obecność izotopów wskazujących na dietę bogatą w białko ryb słodkowodnych. Niekiedy jadał też pewnie mięso bizonów i dzikich świń. Badania genetyczne sugerują, że Człowiek z Tianyuan należał do wytrzymałych azjatyckich osadników – nomadów, którzy wywędrowali z Afryki i zdążyli się już nieco zróżnicować względem swych europejskich pobratymców. W jego DNA zidentyfikowano markery genetyczne typowe dla współczesnych Azjatów oraz rdzennych mieszkańców Ameryki Południowej. Są to jednak ślady bardzo mglistego i dawnego pokrewieństwa. Wątpliwe, by był bezpośrednim przodkiem kogokolwiek z żyjących dziś ludzi. To raczej jeden z pionierów z prapoczątków ludzkości. Zbieracz i łowca z linii, która rozwidlała się, gmatwała, krzyżowała z innymi – aż w końcu wygasła. Możliwe też, że nosił buty. Pradziejowe obuwie made in China Erik Trinkaus, antropolog z Washington University w St. Louis, przebadał kości palucha Człowieka z Tianyuan. Jak wyjaśnił dziennikarzom brytyjskiej gazety „Telegraph”, paluchy współczesnych ludzi – ze względu na używanie obuwia – są „małe i słabowite”. Jeśli całe życie chodzi się boso, ma się grubsze, solidniejsze kości. Analiza porównawcza budowy stopy Człowieka z Tianyuan i współczesnych ludzi doprowadziła Trinkausa do wniosku, że nasz praprzodek nosił zapewne buty ze skór zwierząt, tak jak dziś robią to wierni tradycji Inuici z Arktyki. Jeśli to prawda, prapoczątki haluksów i innych zwyrodnień stóp należałoby datować na zadziwiające 30 tys. lat temu. Wiek najstarszego znanego nam obuwia, ustalony za pomocą datowania radiowęglowego, szacowany jest na zaledwie 10,5 tys. lat. To kilkadziesiąt par wyplatanych z trawy sandałów, znalezionych w jaskini wulkanicznej w Oregonie. – To tylko hipoteza – zastrzega profesor Gao, zaprowadziwszy mnie do pobliskiego muzeum. Obuwniczy prymat jaskini Tianyuan ogłasza tu tabliczka ustawiona na typowej wystawie prezentującej życie jaskiniowców. W muzeum twarzą w twarz z jaskiniowcem Muzeum urządzono ponad znacznie starszym i bardziej znanym kompleksem jaskiń Zhoukoudian, wchłoniętym przez przedmieścia rozrastającego się Pekinu. Przedstawiciele Homo erectus – naszych praprzodków, którzy wywędrowali z Afryki zawrotne 2 miliony lat temu – zamieszkiwali w tych grotach przez co najmniej 700 tys. lat, na długo przed pojawieniem się Homo sapiens. Gigantyczna, odlana z brązu głowa jednego z nich – nazywanego człowiekiem pekińskim – beznamiętnie spogląda w dal przy wejściu do muzeum. Ma zadziwiająco współczesne rysy. Mężczyzna ten wygląda jak typowy, dobrze zbudowany mieszkaniec obrzeży chińskiego miasta. Przywodzi to na myśl historię człowieka z Piltdown. Patriotycznie usposobieni angielscy paleontolodzy obwołali go niegdyś brakującym ogniwem i „najdawniejszym Anglikiem”. Aż w 1953 r. wyszło na jaw, że owo rzekome znalezisko jest spreparowanym przez nacjonalistów falsyfikatem. Swoją drogą, bardzo to wszystko ludzkie. Każdy z nas chce okazać się w jakiś sposób wyjątkowy i niepowtarzalny – choćby i w prehistorii. Pragniemy odróżnić się (i wyróżnić!) z grona naszych braci i sióstr z drugiej strony ulicy – albo z drugiej strony miasteczka, gór czy oceanu. Tyle, że wcale różni nie jesteśmy. Widok z jaskini Tianyuan Z wejścia do jaskini Tianyuan widzę strome, pomarszczone wzgórza, skąpane w złocistym blasku słońca. – To fragment dłuższego łańcucha – wyjaśnia profesor Gao. – Zbudowany jest w większości z wapienia. Jest tam więc pewnie mnóstwo jaskiń do przebadania. A wśród nich może być wiele innych Tianyuanów i Zhoukoudianów. A potem żali się, że społeczeństwo nie docenia badaczy z jego działki. – Kamienne narzędzia? – narzeka. – Gdy pokazuje je ludziom, mówią: „Przecież to tylko kamyk!”. Nie dowierzają nam, ekspertom. To ciężki kawałek chleba. Kładę mu dłoń na ramieniu, odzianym w tkaninę w kolorze khaki. – Spróbuj zostać pisarzem – radzę mu. Gao ze śmiechem kiwa głową. O czym marzył Człowiek z Tianyuan? Na co się skarżył? Że nie był dość kochany? Że czuł się, jakby nie mógł wyrwać się z zaklętego kręgu? Że powodowały nim nielitościwe odruchy serca lub żołądka? Czas opuścić jaskinię. Profesor Gao zamyka kratę. Podążam za nim wyboistym duktem, spływającym do zalanej światłem doliny. Dwaj panowie w słusznym wieku dziarsko wywijający ramionami. Idziemy tak sobie z powrotem ku naszym własnym życiom – i grobom. Towarzystwo National Geographic, zaangażowane w popularyzację i ochronę cudów naszego świata, od 2013 r. finansuje podróżnika Paula Salopka i jego projekt Out of Eden. Szczegółowe informacje o tym przedsięwzięciu znajdziesz tutaj. Możesz też śledzić Paula na platformie X (dawniej Twitter): @outofedenwalk. Nasz ekspert Paul Salopek Podróżnik i dziennikarz Towarzystwa National Geographic. Wyruszył w liczącą 34 tys. km reporterską wędrówkę przez świat, którą nazwał Out of Eden Walk. Podąża śladami naszych praprzodków. Fot. Subhashish Panigrahi, Wikimedia Commons, CC-BY-SA-4.0
Walki na większą skalę odbywały się w Europie o 1000 lat wcześniej, niż sądzono. Dowody w masowym grobie
Wielomiesięczne i szeroko zakrojone walki mogły mieć miejsce w Europie nawet ponad 5 tysięcy lat temu. Poświadczają to kości mężczyzn odkryte w masowym grobie w hiszpańskim schronisku skalnym.
W tym artykule: Masowy grób w schronisku skalnym Dowody na długotrwałe walki zapisane w kościach Jak wyglądał pierwszy duży konflikt zbrojny w Europie? Walki i szersze konflikty międzyludzkie towarzyszyły naszemu gatunkowi od zarania. Kiedy jednak przerodziły się w bardziej zorganizowane i długotrwałe działania? W Europie miało to nastąpić dopiero w epoce brązu, czyli około 4000 do 2800 lat temu. Masowy grób w schronisku skalnym Historię wielomiesięcznych i intensywnych walk należy jednak przesunąć o tysiąc lat. Przekonują o tym hiszpańscy archeolodzy w artykule opublikowanym w naukowym periodyku „Scientific Reports”. Międzynarodowy zespół badaczy ponownie przyjrzał się ponad 300 szkieletom złożonym w schronisku skalnym w San Juan ante Portam Latinam w regionie Rioja Alavesa w północnej Hiszpanii. Poszukiwali śladów po ranach zagojonych i niezagojonych (w wyniku których ludzie umarli). Masowy grób sprzed tysięcy lat odkryto przypadkowo w 1985 roku. Wówczas spychacz odsłonił kości ludzkie. Wykopaliska ratownicze ruszyły dopiero w 1990 roku. Dowody na długotrwałe walki zapisane w kościach Okazało się, że kości należącej do 65 osób nosiły ślady po niezaleczonych urazach, a 89 – po takich, które się zagoiły. To bardzo duże liczby – uznali badacze – bo dotyczą ponad 23 proc. osób pochowanych w schronisku skalnym. Urazy charakterystyczne dla walk mieli w dużej mierze młodzi i dorośli mężczyźni. Ponad 74 proc. niezagojonych urazów i 70 proc. zagojonych urazów miało miejsce u dorastających lub dorosłych mężczyzn, co stanowi znacznie wyższy odsetek niż u kobiet i stanowi niespotykaną liczbę w porównaniu do innych europejskich miejsc masowych pochówków z okresu neolitu. Naukowcy zwracają uwagę, że wiele śmiertelnych urazów nie jest widocznych w kościach, bo dotyczy tkanek miękkich. Można zatem przypuszczać, że więcej osób pochowanych w hiszpańskim schronisku skalnym zmarło w wyniku konfliktu. Udało się też ustalić, ile lat mają kości. Wszystko dzięki badaniom z wykorzystaniem metody radiowęglowej. Zmarli żyli od 5400 do około 5000 lat temu Zarówno duża liczba osób rannych, jak i nieproporcjonalnie wysoki odsetek poszkodowanych mężczyzn sugerują, że obrażenia powstały w wyniku konfliktu, który potencjalnie trwał co najmniej kilka miesięcy – uważają autorzy artykułu. W Słowacji odkryto duży masowy grób. Zmarli mieli odcięte głowy, a wśród nich byli nastolatkowie Archeolodzy odnaleźli masowy grób w Słowacji. Pochodzi sprzed 7000 lat. Zmarli zostali prawdopodobnie złożeni w ofierze. Czy wiadomo, kim byli? Jak wyglądał pierwszy duży konflikt zbrojny w Europie? Wygląda na to, że część osób zmarła na skutek postrzału z łuku. Wśród kości znaleziono bowiem ponad 50 grotów strzał. Wcześniejsze badania wykazały, że 36 z nich miało niewielkie uszkodzenia związane z trafieniem w cel. Naukowcy uważają, że odkrycia z hiszpańskiej jaskini poświadczają jeden z pierwszych szeroko zakrojonych konfliktów. Mógł trwać wiele miesięcy. Nie jest jasne, co było jego przyczyną. Autorzy spekulują na temat kilku możliwych przyczyn. Jedna z teorii mówi o napięciach między różnymi odmiennymi kulturowo grupami w regionie w okresie późnego neolitu. Z badań izotopowych wynika, iż część zmarłych była niedożywiona. To również może być związane z przyczynami konfliktu. Niewykluczone, że konkurowano o zasoby. Do tej pory sądzono, że w epoce neolitu walki były krótkotrwałe i zaangażowane w nie były niewielkie grupy liczące 20-30 osób. Społecznościom miało brakować zaplecza logistycznego do dłuższych konfliktów. Te miały stać się możliwe dopiero w epoce brązu, czyli około 4000 do 2800 lat temu. Znalezisko z Półwyspu Iberyjskiego zdaje się jednak przeczyć temu przeświadczeniu. Źródło: Scientific Reports Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Unikatowe odkrycie w Sudanie z czasów średniowiecza. Chrześcijański tatuaż na stopie sprzed 1300 lat
Złożony 1300 lat temu na cmentarzu w Ghazali w Sudanie zmarły miał tatuaż tworzący monogram imienia Chrystusa. To dopiero drugi znany przypadek tatuowania ciała pochodzący ze średniowiecznej Nubii.
W tym artykule: Średniowieczny cmentarz Niezwykły tatuaż ze średniowiecznej Nubii Tatuaż w miejscu, w którym Chrystus miał wbity gwóźdź Kompleks monastyczny w Ghazali Do odkrycia doszło w ramach badań Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej (CAŚ) UW. W Ghazali znajduje się jeden z najlepiej zachowanych średniowiecznych kompleksów monastycznych w Sudanie. Położony jest w regionie Wadi Abu Dom na pustyni Bayuda, około 20 km od współczesnego miasta Karima. Średniowieczny cmentarz W latach 2012–2018 polsko-sudańska ekspedycja archeologiczna z CAŚ UW, pod kierunkiem prof. UW Artura Obłuskiego badała ten średniowieczny klasztor chrześcijański z VII–XIII w. oraz cztery cmentarzyska. Znajdują się tam setki grobów. Bioarcheolog dr Robert J. Stark i jego współpracownicy z CAŚ UW pracują nad odtworzeniem warunków życia pochowanych tam osób. Jeden z grobów dostarczył bardzo ciekawych i zaskakujących informacji Niezwykły tatuaż ze średniowiecznej Nubii Eksperci dostrzegli, że jeden ze zmarłych miał na prawej stopie tatuaż. Przedstawia chrystogram oraz greckie litery „alfa” i „omega”. Chrystogram to symbol łączący greckie litery „chi" i „rho”, tworzące monogram imienia Chrystusa. Symbolem Chrystusa są też litery alfa i omega, pierwsza i ostatnia w alfabecie greckim. Nawiązują do tego, że dla chrześcijan Bóg jest początkiem i końcem. – To było spore zaskoczenie, gdy nagle podczas dokumentowania kolekcji z Ghazali zobaczyłam coś, co wydało mi się tatuażem. Początkowo nie byłam przekonana, ale kiedy obrazy zostały komputerowo przetworzone, tatuaż stał się wyraźnie widoczny. To rozwiało początkowe wątpliwości – opowiada Kari A. Guilbault, która prowadziła te badania w związku z przygotowywaną pracą doktorską. Tatuaż w miejscu, w którym Chrystus miał wbity gwóźdź Naukowcy uważają, że lokalizacja tatuażu na prawej stopie może nie być przypadkowa. To tam Jezus mógł mieć wbity gwóźdź podczas ukrzyżowania – uważają Stark i Guilbault. Zmarły był zatem chrześcijaninem, ale nie jest jasne, czy był to mnich. Osoba ta nie została pochowana na tym samym cmentarzu, z którego korzystano na potrzeby klasztoru, tylko na nekropolii, której używali ludzie z żyjącej w pobliżu społeczności. Wówczas chrześcijaństwo w tym rejonie było powszechne. Datowanie radiowęglowe wskazuje, że zmarły z tatuażem żył pomiędzy 667 a 774 rokiem, a zatem około 1300 lat temu. W chwili śmierci miał 35–50 lat. – Wiemy ze źródeł historycznych, że tatuaże były w Nubii popularne, o czym pisali arabscy historycy. Tatuaże są również do tej pory popularne w sąsiedniej Etiopii. Jak często przekonują się archeolodzy, rzeczywistość opisywana w źródłach historycznych nie zawsze odpowiada temu, co zostało zapisane w annałach. I dlatego to jest ważne odkrycie – ocenił w rozmowie z National Geographic Polska prof. Obłuski. Podkreślił, że dekorowanie ciała czy to tatuażami, skaryfikacją czy malowaniem jest trudno uchwytne dla archeologów, bo rzadko się zachowuje. Egipskie mumie z tatuażami na lędźwiach. Dlaczego miały je tylko kobiety? Starożytny Egipt nadal kryje wiele tajemnic. W ich odkryciu pomagają między innymi egipskie mumie. Co zmumifikowane ciała kobiet mówią o codzienności mieszkanek Deir el-Medina? Kompleks monastyczny w Ghazali Ghazali jest jednym z dwóch znanych kompleksów sakralnych w średniowiecznej Nubii, które umiejscowione są poza doliną Nilu. Klasztor jest położony jest w Wadi Abu Dom. To czasowo wypełniana wodą dolina, która przecina pustynię Bajuda. Rejon ten niegdyś był najbardziej ruchliwym szlakiem handlowy w północno-wschodniej Afryce. Zespół CAŚ UW może pochwalić się licznymi ważnymi znaleziskami w tym miejscu. Wśród nich są doskonale zachowany zespół monastyczny, ponad 130 inskrypcji w Kościele Północnym czy figurki mnichów wykonane z wypalanej gliny. Już w XIX wieku miejsce to było obiektem zainteresowania podróżników, między innymi Linanta de Bellefondsa, Richarda Lepsiusa, Sir Johna Gardnera Wilkinsona czy Pierre Trémauxa. Pierwsze prace wykopaliskowe ruszyły tam dopiero w połowie XX wieku. Wówczas odsłonięto kościół oraz kilka towarzyszących mu pomieszczeń na terenie monastyru. Źródła: CAŚ UW Live Science ​​​​​​​Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Odważny jak neandertalczyk: nasi wymarli kuzyni polowali na lwy jaskiniowe. I to z powodzeniem
Neandertalczycy polowali na najgroźniejsze zwierzęta swoich czasów, czyli lwy jaskiniowe. Najprawdopodobniej wykorzystywali również ich skóry. Dowodzą tego badania kości lwów znalezionych w Niemczech.
W tym artykule: Kto polował na lwy jaskiniowe? Ślad na żebrze Neandertalczycy byli myśliwymi Lwy jaskiniowe były przerażającymi drapieżnikami. Miały ponad trzy metry długości, półtora metra wysokości (licząc do ramienia) i ważyły kilkaset kilogramów. Pojawiły się na Ziemi kilkaset tysięcy lat temu. Przez ok. 200 tys. lat były najgroźniejszym drapieżnikiem Eurazji. Większe od współczesnych lwów afrykańskich, zasiedlały różne środowiska – od stepów po góry. Polowały na największych roślinożerców, takich jak mamuty, bizony czy konie. Mogły stawić czoło nawet niedźwiedziowi jaskiniowemu. Ich szczątki często znajdowane są w jaskiniach, w osadach z epoki lodowcowej – stąd pochodzi ich nazwa. Lwy jaskiniowe pozostają jednak związane ze skalnymi grotami w jeszcze inny sposób. Ich wizerunki stanowią ważny motyw malowideł umieszczanych w jaskiniach przez najstarszych przedstawicieli Homo sapiens. Rysunki lwów znajdują się np. w grotach w Jurze Szwabskiej w południowo-zachodnich Niemczech albo na ścianach francuskiej Grotte Chauvet. W tym drugim przypadku pochodzą sprzed 34 tys. lat. Kto polował na lwy jaskiniowe? To wskazuje, że lwy jaskiniowe – i polowania na nie – miały istotne kulturowe znacznie dla naszych przodków. Można przypuszczać, że stanowiły symbol mocy i siły, które zyskiwało się po zabiciu drapieżnika. Jednak Homo sapiens nie byli jedynymi, którzy gotowi byli ryzykować, by zabić królów plejstocenu. W czasopiśmie naukowym „Scientific Reports” ukazała się właśnie praca, która dowodzi, że na lwy jaskiniowe polowali również neandertalczycy. Do takiego wniosku doszedł zespół zooarcheologa Gabriele Russo z Uniwersytetu w Tübingen. Naukowcy ponownie przebadali szczątki lwa jaskiniowego, znalezionego w latach 80. w Siegsdorf w Niemczech. Kości drapieżnika pochodzą sprzed 48 tys. lat. Już wcześniej wiadomo było, że znajdują się na nich nacięcia sugerujące, że ssak po śmierci został porąbany na części. Teraz jednak Russo znalazł nową wskazówkę, potwierdzającą przypuszczenie, że padł ofiarą zręcznych łowców. Ślad na żebrze Wskazówką tą był punktowy ślad pozostawiony na wewnętrznej stronie jednego z żeber lwa. – To uszkodzenie wyraźnie różni się od śladów ugryzień pozostawianych przez mięsożerców – mówi Russo cytowany przez portal phys.org. – Wygląda jak zranienie pozostawione przez broń myśliwską. Co nią mogło być? Badacze podejrzewają, że lew został trafiony miotaną włócznią już w momencie, gdy leżał na ziemi. Do tego wniosku doprowadziła ich cyfrowa rekonstrukcja szkieletu, pokazująca sposób, w jaki włócznia wbiła się w brzuch lwa. Neandertalczycy byli myśliwymi Russo wraz z pozostałymi badaczami uważa, że tamtego lwa upolowali neandertalczycy. Wskazuje na to jego wiek. Ok. 50 tys. lat temu Europa była domem neandertalczyków. A zatem to najprawdopodobniej oni byli na tyle odważni, by polować na lwy. Drugi dowód wspierający tę hipotezę naukowcy znaleźli w jaskini Einhornhöhle w Dolnej Saksonii. W osadach sprzed 190 tys. lat znaleźli czubki palców lwa jaskiniowego. Na nich z kolei znaleziono nacięcia, które mogły powstać tylko podczas skórowania zwierzęcia. Według Russo tamten lew został oskórowany wraz z łapami i pazurami. Naukowcy podejrzewają, że skóra zwierzęcia została następnie zabrana przez neandertalczyków do jaskini. Tam mogła służyć do celów rytualnych albo po prostu do dekoracji. Jednak – zdaniem Russo cytowanego przez „New Scientist” – neandertalczycy raczej nie polowali zbyt często na lwy jaskiniowe. Wybierali wielkich roślinożerców, jak słonie czy mamuty. Te drugie były powszechniejsze niż lwy jaskiniowe, zaś upolowanie ich niosło ze sobą mniej niebezpieczeństw. Źródła: Scientific Reports, Phys.org, New Scientist. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Który okres w dziejach Bliskiego Wschodu był najbardziej brutalny? Naukowcy mają odpowiedź
Najbardziej brutalny okres w dziejach starożytnego Bliskiego Wschodu miał miejsce około 4500–3300 lat p.n.e. w okresie chalkolitu. Takie ustalenie naukowców możliwe było po przeanalizowaniu kilku tysięcy szkieletów z urazami.
W tym artykule: Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Jakie były przyczyny konfliktów? Epoka brązu i później Obszar Bliskiego Wschodu był w miejscem, w którym powstały pierwsze znane cywilizacje. To tam doszło do udomowienia zwierząt i niektórych roślin, na przykład zbóż. Znajomość rolnictwa rozprzestrzeniła się stamtąd do Europy. Na Bliskim Wschodzie istniały też wielkie cywilizacje – sumeryjska, asyryjska czy hetycka. Jest to zatem obszar bardzo interesujący dla badaczy przeszłości człowieka. Szczyt przemocy na Bliskim Wschodzie w czasach chalkolitu Naukowcy byli świadomi, że na terenie Bliskiego Wschodu od tysiącleci dochodziło do różnego rodzaju konfliktów zbrojnych i agresji. Jednak nikt do tej pory nie zajął się tym zagadnieniu bliżej. Nie było jasne, kiedy dochodziło najczęściej do przemocy. Zespół naukowców z Niemiec, Hiszpanii i Polski postanowił przyjrzeć się kościom ludzkim z Bliskiego Wschodu. Pochodziły z Turcji, Iraku, Iranu, Syrii, Libanu, Izraela i Jordanii i były datowane na lata 12 000–400 p.n.e. Dzięki takiemu szerokiemu zakresowi chronologicznemu udało się dokonać ciekawych obserwacji. W sumie przeanalizowano ponad 3500 szkieletów pod kątem urazów czaszek lub ran zadanych bronią. Wyniki opublikowali na łamach czasopisma naukowego „Nature Human Behavior”. Jakie były przyczyny konfliktów? Okazało się, że najwięcej urazów miało miejsce około 4500–3300 lat p.n.e., czyli w okresie chalkolitu. Autorzy publikacją sugerują, że przemoc w tym czasie zbiegła się z powstaniem pierwszych scentralizowanych protopaństw. Wówczas sporadyczne utarczki i waśnie poszły w zapomnienie. Nastała epoka konfliktów zbrojnych na dużą skalę. Chalkolit to epoka, która nastąpiła po neolicie. Jeszcze w neolicie gęstość zaludnienia była niska, mimo że rolnictwo rozprzestrzeniało się na coraz większe tereny. Od około 4400 lat p.n.e. zmieniły się warunki klimatyczne i było bardziej sucho. Być może była to jedna z przyczyn rozwoju pierwszych miast. Wtedy tworzące się elity zaczęły konkurować o kontrolę nad zasobami. Z kolei miejska ciasnota i rosnące nierówności mogły wywoływać konflikty międzyludzkie – sugerują autorzy artykułu. Krzyżowcy w Jordanii. Polscy archeolodzy na tropie rezydencji wojowniczych rycerzy Wśród średniowiecznych ruin na przedmieściach stolicy Jordanii polscy archeolodzy odkryli blok ze znakiem krzyża. Czy krzyżowcy wznieśli tam w XII wieku nieznaną do tej pory historykom rezy... Epoka brązu i później Naukowcy stwierdzili, że przemoc była mniej obecna w życiu ludzi na Bliskim Wschodzie we wczesnej i środkowej epoce brązu (3300-1500 lat p.n.e.). To wówczas powstały pierwsze spisane kodeksy prawne i powstała instytucja sądu. Te elementy cywilizacji najbardziej rozwinęły się w latach 2400–1700 p.n.e. W tym okresie cały Bliski Wschód połączył też dalekosiężny handel. Doszło również do profesjonalizacji armii. Wzrost przemocy nastąpił ponownie w późnej epoce brązu i epoce żelaza, czyli w latach 1500-400 p.n.e. Wówczas nastąpiła trwająca 300 lat susza, która mogła przyczynić się do niepokojów. Miały miejsce masowe ruchy ludnościowe. Do władzy doszło imperium asyryjskie, które prowadziło kampanie wojskowe, przeprowadzało masowe deportacje i przymusowe opodatkowanie. Zdaniem naukowców nowe badania rzucają nowe światło na historię konfliktów we wczesnych społecznościach. – Zrozumienie różnic w poziomie przemocy w przeszłości jest nie tylko głównym problemem nauk społecznych, ale także w antropologii, archeologii i historii – zaznaczają naukowcy. Źródło: Nature Human Behavior Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Zagadkowe praktyki sprzed 6 tys. lat. „Recykling” kości zmarłych ludzi w hiszpańskiej jaskini
Kości zmarłych ludzi, złożone blisko 6 tysięcy lat temu we wnętrzu jaskini Cueva del Mármoles, były wtórnie wykorzystane po ich śmierci. Z części kości długiej wykonano na przykład narzędzie, a z czaszki... puchar.
W tym artykule: Jaskinia jako miejsca pochówków Odkrycia z Cueva del Mármoles Puchar z czaszki. Do czego służył? Takie są wyniki z badań naukowców ze Szwajcarii i Hiszpanii, które opublikowano w czasopiśmie „Plos One”. Co ciekawe, w analizach wzięli udział eksperci medycyny sądowej. Nie jest to pierwsza jaskinia na Półwyspie Iberyjskim, w której naukowcy natknęli się na tego typu zagadkowe praktyki dotyczące ludzkich zwłok. Jaskinia jako miejsca pochówków Ludzie składali swoich zmarłych w jaskiniach od tysięcy lat na różnych kontynentach. Również z Polski znamy takie przykłady. Na przykład w Jaskini Borsuka koło Krakowa w Małopolsce naukowcy znaleźli pochodzące z paleolitu szczątki dziecka. Było pochowane wraz z licznym zestawem ozdób. Praktyka składania zwłok w jaskiniach stała szczególnie powszechna na południu Półwyspu Iberyjskiego od około IV tysiąclecia p.n.e. Na stanowiskach archeologicznych w tym regionie powszechne są również dowody różnego rodzaju manipulacji pochowanymi szczątkami ludzkimi. Mowa o ich przełamywaniu, skrobaniu, nacinaniu i obrabianiu na różny sposób. Do teraz trwają dyskusje, co było powodem takich praktyk. Odkrycia z Cueva del Mármoles Wewnątrz jaskini archeolodzy namierzyli łącznie szczątki należące do co najmniej 12 osób. Ich wiek oszacowano na od V do II tysiąclecia p.n.e. Dość liczne były ślady po pośmiertnej ingerencji w kości w postaci złamań czy zadrapań. Jedna czwarta ze stu przeanalizowanych kości nosiła ślady jakiejś formy obróbki. Ingerencje w kości wykonano dość szybko po śmierci ludzi. Co było przyczyną ingerencji w kości zmarłych? Być może były to próby wydobycia szpiku i innych tkanek. Wśród tych szczątków znajdowała się jedna kość piszczelowa. Być może była użytkowana jako narzędzie. Świadczą o tym ślady na jednej z krawędzi, które przeanalizowano pod mikroskopem. Puchar z czaszki. Do czego służył? Znaleziono też obrobioną czaszkę, która przywodzi na myśl puchar. Naukowcy określili znalezisko jako „skull cup”. O czym świadczy ten obiekt? Naukowcy wskazują na dwie możliwości. Być może po śmierci próbowano dostać się do mózgu zmarłego lub zmarłej w celu jego konsumpcji. Jest też inna opcja. Czaszka uległa modyfikacji w celu jej dalszego wykorzystania w jakimś celu. Naukowcy nie sprecyzowali jednak, do czego mogła służyć. Podobne czary czy też puchary z ludzkich czaszek były szeroko wykorzystywane w różnych kulturach do spożywania rytualnych napojów czy posiłków. Traktowane były też jako trofea. Najstarsza czaszka obrobiona w ten sposób pochodzi z Wielkiej Brytanii i ma blisko 15 tysięcy lat. Korzystanie z czaszek jako czar poświadczone jest z bliższych nam czasów. Na przykład greccy historycy Herodot i Strabon pisali w swoich dziełach, że Scytowie po zabiciu swoich wrogów używali ich czaszek jako kubków. Naukowcy podkreślają, że nie ma jasnej odpowiedzi, jaki był powód modyfikacji kości z Cueva del Mármoles. Wiadomo, że była to w pradziejach powszechna praktyka w tym regionie. Być może obróbka szczątków miała znaczenie symboliczne, albo modyfikacji dokonywano w różnych okresach z różnych powodów. Pełne zrozumienie przyczyn obróbki kości prawdopodobnie nigdy nie będzie dla nas możliwe. Pierwsze badania archeologiczne w tej jaskini miały miejsce w 1934 roku. Z przerwami trwały do 2018 roku. Być może dalsze prace przyniosą nowe interesujące znaleziska. Źródło: Plos One. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Celowa deformacja czaszek w Japonii. Archeolodzy odkryli ślady zagadkowej praktyki
Deformacja czaszek była praktykowana przez kilkaset lat od III do VII w. n.e. przez społeczność Hirota na obecnym obszarze Japonii. Zabieg ten dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Dlaczego go dokonywano?
W tym artykule: Deformacja czaszek to praktyka znana na całym świecie Zagadka czaszek ludu Hirota Deformacja czaszek w Japonii. Jakie były jej powody? Deformacja czaszek to praktyka znana na całym świecie Archeolodzy mają dowody na to, że wiele społeczności w odległej przeszłości intencjonalnie deformowało czaszki swoim dzieciom. Wśród nich byli Hunowie, elity Majów w Ameryce Środkowej, niektóre plemiona Indian północnoamerykańskich i społeczności w Ameryce Południowej. Tego typu zabiegi dokonywane 10 tys. lat temu w terenach dzisiejszego Iranu badał polski naukowiec, prof. Arkadiusz Sołtysiak z Uniwersytetu Warszawskiego. Deformacje bywały różne. Na przykład w Peru czaszki były nienaturalnie wydłużone. Najstarszy znany przypadek intencjonalnej modyfikacji czaszki pochodzi z obszaru Chin i ma ponad 12 tys. lat. Pierwsza pisemna wzmianka o deformacji czaszki pochodzi z 400 r p.n.e. Opisał ją ojciec współczesnej medycyny, Hipokrates. W jaki sposób tego dokonywano? Z reguły taki zabieg rozpoczynano już we wczesnym dzieciństwie, gdy czaszka jest jeszcze dość plastyczna. Głowy obwiązywano tkaninami, które wymuszały wzrost czaszki tylko w określonym kierunku. Wykorzystywano też deseczki, z reguły dwie przymocowane do głowy pod ostrym kątem. Stosowano też inne, bardziej wyrafinowane metody. Deformacja czaszek dokonana w ten sposób była w zasadzie nieodwracalna. Zagadka czaszek ludu Hirota Zespół antropologów fizycznych i archeologów z japońskiego Kyushu University i amerykańskiego University of Montana postanowili się przyjrzeć czaszkom na cmentarzysku społeczności Hirota. Ludność ta zamieszkiwała od III do VII w. n.e. japońską wyspę Tanegashima. Podstawą utrzymania tej ludności było rybołówstwo. Wyspa zajmuje powierzchnię 445 km kw. Okazało się, że zarówno czaszki mężczyzn, jak i kobiet były zdeformowane. Głowa była nieco skrócona, a tył czaszki – spłaszczony. Zabieg ten dotyczył głównie kości potylicznej i tylnej części kości ciemieniowych. Początkowo naukowcy nie byli pewni, czy deformacja była zamierzona. Aby to rozstrzygnąć, zastosowali zaawansowane narzędzia cyfrowe - fotografie do analizy zarysów czaszek, a także skany 3D ich powierzchni. Naukowcy porównali swoje wyniki z danymi dotyczącymi czaszek z innych stanowisk archeologicznych w Japonii. Już wcześniej na innej japońskiej wyspie Kyushu społeczność Jomon również praktykowała takie zabiegi. Analizy ponad 110 czaszek wykazały, że społeczności te wykonywały deformacje w odmienny sposób. Naukowcy doszli do wnioski, że Hirota celowo modyfikowali kształt czaszek i nie było to przypadkowe. Kto tu raz przyjechał, będzie musiał wrócić. Japonia – kraj kwitnącej wiśni Japonia jest fascynującym i nie zawsze zrozumiałym krajem dla Europejczyków. Położenie geograficzne, cechy polityki państwa i starożytne tradycje jej mieszkańców doprowadziły do częścio... Deformacja czaszek w Japonii. Jakie były jej powody? Dla archeologów jest zagadką, co skłoniło społeczność Hirota do deformowania czaszek. Problem stanowi to, że praktyka ta miała miejsce w czasach, gdy na tej wyspie nie znano jeszcze pisma. Dlatego nie mamy na ten temat żadnych źródeł pisanych. Według naukowców zabieg ten wykonywano w celu zaznaczenia przynależności do grupy lub zademonstrowania statusu społecznego. Archeolodzy odkryli też w grobach bardzo liczne ozdoby z muszli wykonywane przez tych ludzi. Być może, oprócz rybołówstwa, społeczność ta utrzymywała się z handlu tego typu ozdobami. Ich wyroby trafiały nie tylko na inne japońskie wyspy, ale nawet być może na tereny obecnych Chin. Zdeformowane czaszki miałyby wyróżniać handlarzy tymi niezwykłymi towarami od innych społeczności. Źródła: PLOS ONE, UJ, PAP - Nauka w Polsce. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Naukowcy spierają się o to, jak są przedstawiani praludzie. Wygląd wielu rekonstrukcji jest mylący
Jak naprawdę wyglądali praludzie? Wygląd rekonstrukcji znanych z książek czy muzeów często nie ma nic wspólnego z obecnym stanem wiedzy naukowej.
W tym artykule: Praludzie – wygląd Lucy i dziecka z Taung Jak powstały nowe rekonstrukcje wyglądu praludzi Wcześniejsze rekonstrukcje były niezgodne z wiedzą naukową Nasz gatunek liczy sobie co najmniej 315 tys. lat. Uczeni zakładają, że w Afryce mogło równolegle ewoluować i krzyżować się między sobą wiele różnych populacji wczesnych Homo sapiens. Jednak ewolucja człowieka zaczęła się znacznie wcześniej. 4,5 mln lat temu na Ziemi pojawił się Australopithecus africanus, czyli australopitek. To pierwsze stworzenie, które pod względem wyglądu przypominało człowieka. Potocznie wobec australopiteków używamy określenia praludzie – wygląd ich bowiem znacznie różnił się od naszego. Kolejni przodkowie Homo sapiens to: Ustalono, kiedy praczłowiek zszedł z drzewa. Dzięki Ardi i Lucy - doskonale zachowanym skamieniałościom Nowe badania pokazują, że nasi prehistoryczni przodkowie Ardipitekowie, którzy żyli 4,4 mln lat temu na terenach dzisiejszej Afryki, potrafili wspinać się na drzewa, jak dzisiejsze szympansy.... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ardipitekowie-zyli-glownie-na-drzewach-i-zywili-sie-owocami-fot-mauricio-anton-science-library-6ffb779.jpeg" width="860" height="460" alt="Ardipitekowie żyli głównie na drzewach i żywili się owocami (fot. Mauricio Anton/Science Library)" title="Ardipitekowie żyli głównie na drzewach i żywili się owocami (fot. Mauricio Anton/Science Library)" /> Homo habilis – człowiek zręczny, Homo rudolfensis, Homo georgicus, Homo erectus – człowiek wyprostowany, Homo heidelbergensis. Praludzie – wygląd Lucy i dziecka z Taung Naukowcy z Wydziału Anatomii i Patologii Uniwersytetu Adelaide w Australii postanowili odtworzyć wygląd słynnej Lucy. Takie imię nadano najstarszym i najbardziej kompletnym szczątkom, należącym do naszej przodkini z gatunku Australopithecus afarensis. Jej szkielet znaleziony w 1974 datuje się na 3,2 mln lat. Pracę na ten temat opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Frontiers in Ecology and Evolution”. Druga rekonstrukcja dotyczy czaszki tzw. dziecka z Taung. To również australopitek, ale żyjący o wiele później niż Lucy, bo 2,8 mln lat temu. Czaszkę dziecka, którego wiek szacuje się na 3 lata, znaleziono w 1924 roku w dzisiejszej Republice Południowej Afryki. W związku z okresem życia i miejscem odkrycia szczątków, pracujący przy rekonstrukcji naukowcy użyli różnych pigmentowanych odlewów silikonowych. Skórze Lucy nadano odcień podobny do karnacji małp bonobo (Pan paniscus). Uważa się bowiem, że małpy bonobo i ludzie mieli wspólnego praprzodka. Z kolei dziecku z Taung przypisano cechy bardziej zbliżone do współczesnych ludzi pochodzących z RPA. Jak powstały nowe rekonstrukcje wyglądu praludzi Rekonstruując twarze Lucy i dziecka z Taung naukowcy starali się „odejść od sugestii” i zachować naukową dokładność i przejrzystość w swoich metodach. W przypadku rekonstrukcji twarzy dziecka z Taung wykorzystano tradycyjne techniki, aby wykonać kopię czaszki z odlewu oryginalnego okazu. Czaszka była dobrze zachowana, ale rekonstrukcja tkanek miękkich wymagała od naukowców przyjęcia pewnych założeń. Nauka nie dysponuje bowiem żadnymi przykładami tego typu tkanek, należących do wczesnych ludzi. Artyści musieli zdecydować, czy w odtwarzaniu mięśni, skóry i wymiarów tkanek oprzeć się o dane pochodzące od małp człekokształtnych, od ludzi, czy też zdecydować się na mieszankę cech. Ostatecznie podczas rekonstrukcji dziecka z Taung zdecydowano się stworzyć dwie wersje. Jedna jest wyglądem bardziej zbliżona do małpy, a druga do człowieka. Chcieli w ten sposób pokazać różnicę między tymi dwiema interpretacjami. Rekonstrukcja twarzy Lucy była wyzwaniem – przyznają naukowcy. A to dlatego, że choć jej szkielet jest jednym z najbardziej kompletnych, to praktycznie nie zachowały się kości czaszki. Jedyna dość kompletna część to dolna szczęka Lucy, która pomogła artystom odtworzyć kształt głowy. W przypadku Lucy zespół wykorzystał dane dotyczące grubości skóry współczesnych ludzi. Wcześniejsze rekonstrukcje były niezgodne z wiedzą naukową Australijscy naukowcy w swoim artykule zwracają uwagę, że inne dotychczas powstałe rekonstrukcje Lucy, dziecka z Taung i innych wczesnych ludzi zostały wykonane przez artystów. Owi artyści przyjęli pewne założenia, często nie kierując się przy tym danymi naukowymi, lecz uprzedzeniami i subiektywnymi przekonaniami. „Te rekonstrukcje często znajdują się w muzeach historii naturalnej i mają na celu edukację społeczeństwa o ewolucji człowieka” – zauważają. Kiedy naukowcy przyjrzeli się przedstawieniom praludzi na całym świecie, odkryli, że „każda wersja Lucy” znajdująca się w muzeum wygląda zupełnie inaczej niż pozostałe. „Różnice były tak poważne, że uznałem, że wszyscy poprzedni praktycy [podejmujący się rekonstrukcji] nigdy nie spotkali się z żadną rekonstrukcją hominidów przed rozpoczęciem własnej” – twierdzi główny badacz Ryan Campbell. Analiza 860 rekonstrukcji hominidów (grupy obejmującej ludzi, małpy i ich wymarłych bliskich krewnych) z 55 ekspozycji muzealnych wykazała niezwykłe niespójności. Nawet w przypadku przestawienia tych samych osobników. Autorzy artykułu podkreślają, że rekonstrukcja wciąż jest bardziej sztuką niż nauką. Przykładem może być kultowy dwuwymiarowy obraz ewolucji człowieka, „Marsz postępu” Rudolpha Zallingera. Został wydrukowany w serii książek naukowych i obecny jest do dziś w popkulturze i edukacji. Jednak utrwala błędny pogląd, jakoby ludzie ewoluowali w sposób liniowy od małpy do człowieka o wyglądzie białego Europejczyka. Źródło: Frontiers in Ecology and Evolution.
12 tys. lat i trzy podejścia – tyle potrzebowali nasi przodkowie, żeby zdominować neandertalczyków
Badanie kamiennych narzędzi z jaskini w Dolinie Rodanu doprowadziło do zaskakującej hipotezy. Według niej Homo sapiens po raz pierwszy pojawił się na naszym kontynencie aż 10 tys. lat wcześniej niż dotychczas sądzono. Potrzebował aż trzech prób, zanim udało mu się osiedlić na stałe w Europie.
W tym artykule: Pierwsi Europejczycy wyposażeni w łuki i strzały Druga fala najeźdźców Sukces trzeciej fali Kiedy człowiek współczesny po raz pierwszy przywędrował do Eurazji? – Aż do 2022 roku uważaliśmy, że stało się to 45–42 tys. lat temu – mówi Ludovic Slimak z Uniwersytetu Tuluzy. Jednak teraz, zdaniem Slimaka, to datowanie należy przesunąć wstecz. I to aż o 10 tysięcy lat. Naukowiec stoi na czele zespołu archeologów, którzy pracowali na stanowisku archeologicznym w jaskini Grotte Mandrin w Dolinie Rodanu. Znalezione tam kamienne narzędzia porównali z narzędziami kamiennymi pochodzącymi ze stanowiska Ksar Akil, odległego dziesięć kilometrów od dzisiejszego Bejrutu. Okazało się, że występują między nimi podobieństwa. Na tej podstawie badacze wyróżnili trzy etapy migracji Homo sapiens do Europy. – Nasze badania pokazują, że to, co dotychczas uważaliśmy za pierwsze pojawienie się człowieka współczesnego w Europie, było w istocie ostatnią z trzech wielkich fal migracji na kontynent – mówi Slimak. – Odkrycie to głęboko zmienia naszą wiedzę o początkach Homo sapiens – dodaje badacz. Pierwsi Europejczycy wyposażeni w łuki i strzały Jak wyglądało podbicie Europy przez naszych najwcześniejszych przodków? Pierwsze grupy Homo sapiens mogły opuścić Afrykę już 60 tys. lat temu. Z wcześniejszych prac Slimaka wynika, że ci śmiałkowie mieli ze sobą łuki i strzały. Na to wskazuje znalezisko z Grotte Mandrin: niewielkie szpiczaste kamienne elementy. Zdaniem Slimaka to groty strzał sprzed 54 tys. lat. Posiadanie łuków dawałoby Homo sapiens znaczną przewagę nad neandertalczykami. Pozwoliłoby bowiem polować na zwierzęta z bezpiecznej odległości. Jednak ich posiadacze żyli w Grotte Mandrin tylko 40 lat. Po ich zniknięciu do jaskini ponownie wrócili neandertalczycy. Druga fala najeźdźców Po raz drugi Homo sapiens miał pojawić się w Dolinie Rodanu 44–46 tys. lat temu. Jednak i ta próba podbicia Europy zakończyła się niepowodzeniem. Dlaczego? Slimak uważa, że pierwszych Homo sapiens było po prostu za mało. Odkrycia z Grotte Mandrin wskazują, że mieszkała tam grupa licząca do stu osób: kobiet, mężczyzn i dzieci. – To mogło być za mało, by podtrzymać „siłę biologiczną” – wyjaśniał Slimak dla „Guardiana”. – Możliwe też, że ci pierwszy ludzie nie mogli wymieniać genów z neandertalczykami z powodu zbyt niskiej płodności – dodaje. Zaznacza jednak, że nie oznacza to, iż Homo sapiens nie kontaktowali się z neandertalczykami. Wręcz przeciwnie. Według niego obie grupy pozostawały w dobrych stosunkach. Sukces trzeciej fali Udało się dopiero trzecie podejście około 42 tys. lat temu. – Kiedy współcześni ludzie zjawili się tu po raz trzeci, przyszli w ogromnej liczbie – mówi Slimak. – Zaczęli budować sieci społeczne, jednak nie z neandertalczykami, tylko z podobnymi niedużymi grupkami Homo sapiens rozsianymi po kontynencie. Tak powstała ogromna sieć w całej Europie. Wkrótce potem zaś zaczął się upadek neandertalczyków – opowiada naukowiec. Badania zespołu Ludovica Slimaka zostały opublikowane w czasopiśmie naukowym „PLOS”. Płynące z nich wnioski uważane są jednak za kontrowersyjne. Po pierwsze, wynika z nich, że Homo sapiens potrzebowali aż 12 tysięcy lat, by osiedlić się w Europie. To bardzo długo. W Arabii Saudyjskiej znaleziono ślady ludzi sprzed 120 000 lat. Najstarsze poza Afryką Odciski stóp, pozostawione prawdopodobnie przez dwóch Homo sapiens, odkryto w Arabii Saudyjskiej w pobliżu wyschniętego starożytnego jeziora. To najstarsze ślady należące do współczesnych... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/slady-znaleziono-na-terenie-pustyni-wielki-nefud-kiedys-te-tereny-porosniete-byly-zielenia-zyly-tu-hipopotamy-wielblady-i-slonie-fot-getty-images-9e2e062.jpeg" width="938" height="528" alt="Ślady znaleziono na terenie pustyni Wielki Nefud. Kiedyś te tereny porośnięte były zielenią, żyły tu hipopotamy, wielbłądy i słonie (fot. Getty Images)" title="Ślady znaleziono na terenie pustyni Wielki Nefud. Kiedyś te tereny porośnięte były zielenią, żyły tu hipopotamy, wielbłądy i słonie (fot. Getty Images)" /> Po drugie, Slimak podważa pochodzenie najważniejszych prehistorycznych narzędzi kamiennych znalezionych w środkowej Francji. Chodzi o narzędzia tzw. kultury szatelperońskiej. Wielu naukowców przypisuje je neandertalczykom i uważa, że dowodzą one ich wysokich umiejętności technicznych. – Narzędzia szatelperońskie to dzieła człowieka współczesnego – uważa jednak Slimak. – Biorąc pod uwagę ich podobieństwo do narzędzi wykuwanych na Środkowym Wschodzie, uważamy, że zostały przyniesione tu przez Homo sapiens w czasie ich wędrówki do Europy. Źródła: PLOS, EurekAlert, The Guardian. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Nobel 2022 z medycyny: Svante Pääbo, badacz DNA przodków człowieka. Dzięki niemu lepiej rozumiemy własną ewolucję
Svante Pääbo otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii. Nobel przypadł mu w udziale za przełomowe badania DNA, dzięki którym powstała nowa dziedzina – paleogenomika.
W tym artykule: Svante Pääbo dostał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii Nobel 2022: przedmiot badań Svante Pääbo to DNA i ewolucja Dzięki Svante Pääbo wiemy, jak ewoluował Homo sapiens Badania Svante Pääbo pokazały też, jak przebiegało udomowienie zwierząt Nobel 2022 – komentarz eksperta Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii w 2022 r. otrzymał prof. Svante Pääbo, szwedzki biolog z Instytutu Antropologii Ewolucyjnej im. Maksa Plancka w Lipsku. Nic dziwnego – to jeden z największych światowych specjalistów od DNA przodków Homo sapiens, w tym neandertalczyków. Komitet noblowski ze szwedzkiego Instytutu Karolinska docenił wieloletnie i przełomowe prace badawcze prof. Pääbo dotyczące ewolucji człowieka. Svante Pääbo dostał Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii „Dzięki swoim pionierskim badaniom Svante Pääbo dokonał czegoś pozornie niemożliwego: zsekwencjonowania genomu neandertalczyka, wymarłego krewnego współczesnych ludzi. Dokonał także sensacyjnego odkrycia nieznanego wcześniej hominida – denisowianina” – czytamy w werdykcie komitetu. Nagroda dla prof. Pääbo podkreśla znaczenie badań genetycznych we współczesnej biologii, antropologii i archeologii. Przełomowe badania uczonego dały początek zupełnie nowej dyscyplinie naukowej, jaką jest paleogenomika. Nobel 2022: przedmiot badań Svante Pääbo to DNA i ewolucja Nie są to jednak badania oderwane od naszych codziennych problemów. W 2020 r. zespół prof. Pääbo wykazał, że geny pogarszające przebieg COVID-19 pochodzą od neandertalczyków. To dziedzictwo – sprzed ponad 50 000 lat – nosi dziś w sobie około 16 proc. Europejczyków i połowa mieszkańców Azji Południowej. Archeologowie odnaleźli najstarsze szczątki tajemniczych praludzi - denisowian Skamieniałości odnaleziono w syberyjskiej jaskini. Według naukowców kości naszego tajemniczego przodka mają ok. 200 000 lat. Wraz ze szczątkami denisowianina, naukowcy odnaleźli kamienne pr... Z kolei wcześniejsze badania wykazały, że z podobnego powodu część ludzi czuje ból silniej. To również wina genów neandertalczyka. Zjawisko to dotyczy ok. 0,4 proc. Europejczyków. Dzięki Svante Pääbo wiemy, jak ewoluował Homo sapiens Jego ojcem był laureat Nagrody Nobla Sune Bergström, a matką estońska chemiczka Karin Pääbo. Już jako doktorant Svante Pääbo zaczął opracowywać metody badania DNA neandertalczyków. Zajęło mu to w sumie kilkadziesiąt lat. Efekty okazały się przełomowe. Dowiedzieliśmy się, jak wiele w naszym DNA jest genów neandertalczyka. A także innego hominida – denisowianina. Jego szczątki odkryto w Jaskini Denisowej (Syberia) w 2008 roku. Dziś wiemy, że ok. 100 tysięcy lat temu Ziemię zamieszkiwało kilka gatunków człowieka, między innymi Homo sapiens, neandertalczycy i właśnie denisowianie. Z badań prof. Svante Pääbo wynika też m.in., że to dzięki genom odziedziczonym po neandertalczykach my, Europejczycy, lepiej wykorzystujemy związki lipidowe: tłuszcze, witaminy A, D, E i K oraz cholesterol. Mogliśmy więc uzyskać więcej energii z pożywienia takiego jak mięso upolowanych zwierząt. Współcześni Europejczycy mają aż trzy razy więcej neandertalskiego DNA związanego z metabolizmem lipidów niż inni mieszkańcy Ziemi. Być może tylko dlatego udało im się przeżyć epokę lodowcową, która na Starym Kontynencie zakończyła się dopiero niecałe 12 tys. lat temu. W innych rejonach świata, np. w Azji, miała ona o wiele łagodniejszy przebieg. Badania Svante Pääbo pokazały też, jak przebiegało udomowienie zwierząt W jaki sposób oswoić cały gatunek, a nie pojedyncze zwierzę? Takie zjawisko nosi nazwę udomowienia i dotyczy zwierząt gospodarskich, a także psów i kotów. Nie każdy gatunek poddaje się udomowieniu. Przykładem mogą być bawoły, których agresywne usposobienie zniechęciło wielu hodowców. A także zebry, rzucające się z byle powodu do panicznej ucieczki. Odkryto nowego przodka Homo sapiens! Nieznane wcześniej ogniwo w ewolucji współczesnego człowieka – Homo naledi – rzuca nowe światło na pochodzenie naszego gatunku. Naukowcom pod kierunkiem prof. Svante Pääbo udało się zidentyfikować obszar w obrębie DNA, który odpowiada za te cechy u specjalnie selekcjonowanych szczurów hodowlanych. Okazało się, że zawiera on geny hamujące rozwój nadnerczy, gruczołów wydzielających tzw. hormony stresu, w tym kortyzol. Im więc mniej zwierzę się denerwuje, tym jest bardziej łagodne – nie stresuje go w związku z tym obecność człowieka czy innych zwierząt. Nobel 2022 – komentarz eksperta – Dzisiejszy laureat wydobywał mitochondrialne DNA ze szczątków kości znajdujących się w jaskiniach sprzed tysięcy lat. Na podstawie tego stworzył ścieżkę genealogiczną rozwoju człowieka. Odkrycie polegało na tym, że pokazał, iż różnorodne mitochondrialne DNA stanowiło początek postępu intelektualnego Homo sapiens w stosunku do neandertalczyka czy innych naszych pokrewieńców, którzy wygaśli wcześniej – wyjaśnia dr hab. n. med. Wojciech Feleszko z Kliniki Pneumonologii, Alergologii Wieku Dziecięcego i Pediatrii, DSK UCK WUM. – Mitochondrialne DNA jest niekiedy pomijane. Jednak widzimy chorych, u których rozwijają się choroby wynikające z uszkodzenia mitochondrialnego DNA – choroby neurorozwojowe, niektóre rodzaje padaczek. Być może to odkrycie nakieruje medycynę na spojrzenie ku tym rzadkim przypadkom chorób, które tam właśnie biorą swój początek – dodaje ekspert. Źródło: Nobelprize.org.
Kiedy praprzodkowie ludzi przyjęli postawę wyprostowaną? Nowe dowody wskazują, że stało się to 7 mln lat temu
Analiza szczątków wymarłego hominina wskazuje, że już 7 mln lat temu po Ziemi chodziły istoty dwunożne. Zdaniem naukowców zdolność przyjmowania postawy wyprostowanej była kluczowa dla ewolucji naszych praprzodków.
W tym artykule: Hominin znad jeziora Czad Przeanalizowano dwadzieścia cech kości Co nam dała dwunożność? Dlaczego ludzie chodzą na dwóch nogach? Nie jest to do końca jasne. „Z około 250 gatunków naczelnych jesteśmy jedynymi, którzy zdecydowali się wstać i poruszać wyłącznie w ten sposób. Niektórzy badacze uważają, że dwunożność jest przynajmniej równie istotną cechą, która czyni nas ludźmi, co nasz wspaniale funkcjonujący mózg” – pisze Bill Bryson w książce „Ciało. Instrukcja dla użytkownika”. Hipotez wyjaśniających, dlaczego nasi praprzodkowie zdecydowali się wyprostować, jest bardzo wiele. Najpopularniejsza, tzw. hipoteza sawanny, mówi, że było to efektem stopniowej zmiany miejsca życia – z lasów na tereny otwarte. A tam, na sawannach, zdolność prostowania się dawała lepsze pole widzenia. Inne teorie wskazują, że dzięki dwunożności nasi poprzednicy zyskiwali wolne ręce. To pozwalało nosić różne rzeczy, od niemowląt, po przedmioty. A także wymyślić i korzystać z nowych rodzajów broni, np. włóczni. Hominin znad jeziora Czad Niezależnie od tego, dlaczego się pojawiła, dwunożność była bardzo ważna – jeśli nie decydująca – dla powstania naszego gatunku. Który ssak naczelny jako pierwszy osiągnął postawę wyprostowaną? W odpowiedzi na to pytanie pomogła analiza szczątków wymarłego hominina Sahelanthropus tchadensis. Jego skamieniałości zostały odkryte w 2001 r. nad jeziorem Czad w środkowej Afryce. Homo erectus żył jeszcze 100 tys. lat temu. Zabiło go ocieplenie klimatu? Homo erectus, jeden z bezpośrednich przodków współczesnego człowieka, stąpał po ziemi jeszcze 100 tys. lat temu – wynika z najnowszych odkryć. Już dziesięć lat temu spekulowano, że istota ta była dwunożna. Wnioski te wyciągnięto na podstawie analizy budowy czaszki sahelantropa. Teraz naukowcy szczegółowo przebadali kości udowe i przedramienia należące do Sahelanthropus tchadensis. Swoje wnioski opisali w pracy opublikowanej w czasopiśmie naukowym „Nature”. Przeanalizowano dwadzieścia cech kości Co ciekawe, choć kości te odkryto jeszcze w 2001 r., początkowo nie powiązano ich z sahelantropem. Dopiero teraz autorzy pracy z „Nature” uznali, że jednak należą do Sahelanthropus tchadensis. Był to bowiem jedyny hominin, jakiego znaleziono nad Czadem. Prymatolodzy wpierw opracowali model 3D kości sahelantropa. Potem porównali je z analogicznymi kośćmi ludzi, goryli i szympansów. Szczegółowo przeanalizowali ich dwadzieścia cech charakterystycznych, a także strukturę wewnętrzną. Celem było ustalenie, w jaki sposób sahelantrop się poruszał. Zdaniem badaczy, budowa kości wskazuje, że hominin sprzed 7 mln lat najprawdopodobniej chodził już na dwóch nogach. Okazjonalnie tylko wspinał się na drzewa. Co ciekawe, Sahelanthropus tchadensis żył w okresie, kiedy rozdzieliły się gałęzie ewolucyjne naszych praprzodków i praprzodków dzisiejszych szympansów oraz bonobo. Hominin jest więc przez niektórych uważany za dobrego kandydata na naszego wspólnego przodka. Inni uważają jednak, że stanowi boczną ewolucyjną gałąź, niemającą kuzynów wśród żyjących obecnie ssaków naczelnych. Co nam dała dwunożność? Oczywiście wykształcenie się takiej cechy jak dwunożność było procesem stopniowym. „Aby z nadrzewnej małpy stać się wyprostowanym współczesnym człowiekiem, musieliśmy dokonać pewnych istotnych zmian anatomicznych” – pisze Bill Bryson. „Nasza szyja stała się dłuższa i prostsza.(...) Mamy giętki grzbiet, który pozwala na wyginanie, duże kolana i pomysłowo skośne kości udowe. Może myślisz sobie, że twoje nogi opadają pionowo w dół od talii — tak jest u małp — ale tak naprawdę kość udowa na odcinku od miednicy do kolana jest skierowana do wewnątrz. Efektem tego jest przesunięcie niższych partii nóg bliżej siebie, co zapewnia znacznie płynniejszy, zgrabniejszy chód. Żadnej małpy nie można wytresować, by chodziła jak człowiek” – zauważa autor „Ciała”. Praludzie mogli posiadać zdolność zimowej hibernacji. Twierdzą badacze Chociaż co roku wiele osób zarzeka się, że chętnie przespały całą zimę, ludzie – w przeciwieństwie do wielu innych ssaków – nie posiadają zdolności do hibernacji. Okazuje się jedn... Zmiany nie kończą się na szkielecie. By być dwunożni, potrzebowaliśmy dużych mięśni pośladków, ścięgien Achillesa, łukowatych stóp, odpowiednio ulokowanych nerwów i naczyń krwionośnych. By móc biegać, musieliśmy utracić większość odwłosienia i wykształcić wiele gruczołów potowych. Skuteczne bieganie i polowanie wymagało też takich zmian w obrębie krtani, które umożliwiłyby skuteczną komunikację. Jak długo trwało pojawianie się tych wszystkich cech? „Pierwsze hominidy potrzebowały 4 milionów lat, aby się nauczyć biegać, a do tego stać się wytrzymałym w trakcie polowania” – pisze Bryson. Źródła: Nature, Science Alert. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Jak wyszliśmy z Afryki? Punktem startowym było tajemnicze miejsce na Bliskim Wschodzie, a zagadek jest więcej
Opowieść o tym, jak pierwsi Homo sapiens zasiedlili Eurazję, wcale nie jest prosta. Najnowsze badania wykazały, że migranci napływali falami w odstępach liczących kilka tysięcy lat. Skąd? To na razie wielka tajemnica.
W tym artykule: Kiedy pierwsi Homo sapiens pojawili się w Europie? Skąd pochodzili pierwsi Homo sapiens w Europie? Skąd wyruszały fale migracyjne do Eurazji? Skąd się wzięli pierwsi Europejczycy? Baczo Kiro to jaskinia w Bułgarii w pobliżu miasta Drjanowo. Przepastne galerie i korytarze długości nawet kilku kilometrów sprawiają, że jaskinia stanowi jedną z wartych odwiedzenia atrakcji turystycznych. Poza turystami miejsce jest nadzwyczaj ważne dla archeologów. Było już badane w poprzednim wieku. W 2015 r. rozpoczęto kolejną rundę wykopalisk. Doprowadziła ona do przełomowych odkryć. Kiedy pierwsi Homo sapiens pojawili się w Europie? W 2020 r. zespół naukowców pod kierownictwem paleoantropologa prof. Jean-Jacques Hublina ogłosił, że w jaskini Baczo Kiro zostały odkryte najstarsze szczątki Homo sapiens kiedykolwiek znalezione w Europie. Odnaleziono fragmenty kości i ząb, a także kamienne narzędzia i ozdoby z kości. Oto najpiękniejsza jaskinia świata. Do jej wnętrza dostęp mają tylko nieliczni. Wśród nich Polka! „Wygląda jak podziemna świątynia”, „Kosmos”, „Królowa jaskiń” – mowa o słynnej Lechuguilli w Nowym Meksyku. Zajrzyj do środka! Oszacowano, że miały 47–43 tys. lat. To oznaczało, że pierwsi ludzie rozumni dotarli do Europy kilka tysięcy lat wcześniej niż sądzono. A także, że dość długo żyli obok neandertalczyków. Ci ostatni zniknęli z powierzchni Ziemi 40-30 tys. lat temu. Skąd pochodzili pierwsi Homo sapiens w Europie? W doniesieniach sprzed dwóch lat często pojawia się określenie „nasi najstarsi przodkowie”. Jednak jak się właśnie okazuje, nie jest ono prawdziwe. Grupa naukowców z dwóch włoskich uniwersytetów – w Padwie i Bolonii – ogłosiła, że współcześni Europejczycy nie mają wiele wspólnego pod względem genetycznym ze szczątkami znalezionymi w Baczo Kiro. Nowe badanie: homo sapiens i neandertalczyków łączył międzygatunkowy seks Sformułowanie “dziki seks” nabrało właśnie nowego znaczenia – najnowsze badania genomów wykazały, że ludzie i neandertalczycy na terenie Eurazji często ze sobą spółkowali. Jako lud... Ich praca na ten temat ukazała się w czasopiśmie naukowym „Genome Biology and Evolution”. Pokazuje ona, że historia wędrówek naszych przodków jest o wiele bardziej skomplikowana niż nam się dotychczas wydawało. Skąd wyruszały fale migracyjne do Eurazji? Praca naukowców zestawia badania genetyczne szczątków z Bułgarii oraz innych miejsc w Azji i Europie z odkryciami archeologicznymi. Wynika z niej, że kilkadziesiąt tysięcy lat temu gdzieś, prawdopodobnie na Bliskim Wschodzie, istniał pewien punkt zbiorczy, w którym ludzie osiedlili się po wyjściu z Afryki ok. 65 tys. lat temu. To z niego fale migracji wyruszały na oba kontynenty. Neandertalczycy toczyli wojnę z ludźmi przez 100 tys. lat. Właśnie to odkryto Około 600 tys. lat temu ludzkość podzieliła się na dwie grupy. Jedna została w Afryce, druga ruszyła mostem lądowym do Azji i Europy. Tymi wędrowcami byli neandertalczycy, Homo neandertha... Ten tajemniczy punkt istniał już co najmniej 60 tys. lat temu. Musiał kwitnąć, skoro ludzie opuszczali go w większych grupach co najmniej kilka razy. Po pierwszych wędrowcach, którzy wyruszyli wcześniej niż 45 tys. lat temu, odnaleziono ślady tylko na terenie dzisiejszych Czech. Jak się okazało, nie byli spokrewnieni ani z dzisiejszymi Europejczykami, ani z Azjatami. Druga fala to ta, która pozostawiła po sobie szczątki i narzędzia m.in. w Baczo Kiro. Ludzie z tej grupy powędrowali zarówno do Europy, jak i do Azji. Ich losy potoczyły się jednak inaczej. W Europie wyginęli, natomiast w Azji przetrwali i dali początek dzisiejszym populacjom. Skąd się wzięli pierwsi Europejczycy? Kiedy więc na Starym Kontynencie pojawili się nasi przodkowie? Czyli – przedstawiciele Homo sapiens, z którymi wiążą nas geny? – Ostatnia ekspansja rozpoczęła się ok. 38 tys. lat temu – mówi Luca Pagani, główny autor badań. – To ona skolonizowała Europę, wychodząc z punktu zbiorczego, którego lokalizacja nie jest jeszcze znana. I chociaż w Europie ci ludzie pewnie zetknęli się z przedstawicielami poprzedniej fali migracji, do wymieszania się genów na dużą skalę doszło tylko na Syberii – opowiada badacz. Tak wyglądała trasa ludzi migrujących z Syberii do Ameryk. Naukowcom pomogła bakteria Około 60 tys. lat temu małe grupy łowców-zbieraczy opuściły Afrykę pieszo i dotarły do Eurazji. Stamtąd ruszyli na kolonizację Ameryk. Naukowcy ustalili, jak wyglądała ich trasa. Co ciekawe, ślady genetyczne tamtego wydarzenia pozostały w DNA rdzennej ludności Ameryki Północnej. Potomkowie tych dwóch migracji przeszli bowiem przez Cieśninę Beringa. Naukowcy podkreślają, że ich badanie wskazuje, że zasiedlanie Europy było procesem wielostopniowym. I o wiele bardziej skomplikowanym, niż dotychczas sądzono. A także kryjącym ciągle zagadki, na które nie znamy jeszcze odpowiedzi. Źródło: Genome Biology and Evolution.
Najstarszy przedstawiciel Homo sapiens może być jeszcze starszy niż dotychczas sądzono
Okazuje się, że najstarszy odkryty dotąd Homo sapiens, Omo I, może mieć ponad 230 tysięcy lat. Pokazały to najnowsze badania.
W tym artykule: Nowe badania Czy Omo I jest najstarszym Homo sapiens? Omo I to najstarszy znany przedstawiciel naszego gatunku. Szczątki tego homo sapiens zostały odnalezione w latach 1967-1974 w południowo-zachodniej Etiopii, niedaleko rzeki Omo. Odkrył je wówczas Richard Leakey. Po latach badań szczątki ostatecznie datowano na około 200 tysięcy lat. Teraz okazuje się, że mogą być starsze nawet o ponad 30 tysięcy lat. Najnowsze odkrycie opublikowano w naukowym magazynie Nature. Nie żyje słynny szczur-saper. Magawa miał 8 lat Najsłynniejszy szczur na świecie nie żyje. Szczur-saper w ciągu swojego 8-letniego życia wytropił ponad 100 min. Nowe badania Dokładne zbadanie przebiegu ewolucji naszego gatunku od kilku dekad spędza sen z powiek naukowcom. Zadanie to do najprostszych nie należy. Jest wiele nieścisłości i przeszkód, które tę pracę utrudniały i utrudniają. Do dziś tak naprawdę nie wiemy, kiedy na naszej planecie pojawił się pierwszy przedstawiciel naszego gatunku. Jednakże Omo I, znany również jako Omo Kibish, jest najstarszym homo sapiens, którego udało się dotychczas odnaleźć. Przez dziesięciolecia badań naukowcom udało się określić w końcu jego wiek na ok. 200 tysięcy lat. Najnowsze badania w miejscu, w którym odnaleziono kości naszego przodka ujawniły zaskakujące dane. Jego szczątki znajdowały się pomiędzy dwiema warstwami popiołu wulkanicznego. Na podstawie wyników datowania radiowęglowego okazało się, że wyższa wartstwa pochodzi z erupcji wulkanu wulkanu Shala, który znajduje się 400 km od stanowiska archeologicznego. Wybuch miał miejsce ponad 230 tysięcy lat temu. Eksperci zwracają jednak uwagę na to, że Omo może być jeszcze starszy, ponieważ jego szczątku znajdowały się w niższej warstwie. View oEmbed on the source website -Szczątki Omo zostały znalezione pod grubą warstwą popiołu wulkanicznego, której nikomu nie udało się datować za pomocą technik radiometrycznych, ponieważ popiół jest zbyt drobnoziarnisty. - mówi Céline Vidal, wulkanolog z Uniwersytetu Cambridge. Naukowcy mają nadzieję, że dalsze badania ustalą dokładniej wiek Omo I. Czy Omo I jest najstarszym Homo sapiens? Pierwsze badania, które zostały wykonane zaraz po odkryciu wykazały, że Omo I może być „zaledwie” 130 000 lat. W ciągu kolejnych 30 lat prac i datowania okazało się, że to nawet prawie 200 tysięcy. Być może jeśli naukowcom uda się znaleźć sposób, żeby zbadać dolną warstwę popiołu wulkanicznego, okaże się, nasz przodek jest jeszcze starszy. Mumia odkryta w Peru znajdowała się w pozycji embrionalnej i była związana sznurem Archeologowie twierdzą, że mumia może mieć nawet 1200 lat. Oznacza to, że pochodzi z czasów jeszcze przed cywilizacją Inków. Została znaleziona w stanowisku archeologicznym Cajamarquilla w... Z drugiej część naukowców kilka lat temu podważyła tezę, że to właśnie Omo I jest najstarszym przedstawicielem homo sapiens. Wszystko dlatego, że w 2017 r. na stanowisku Dżabal Ighud w Maroku badacze z Instytutu Maxa Plancka ogłosili na łamach „Nature” odnalezienie ludzkich szczątek sprzed ok. 315 tysięcy lat. Odkopane wówczas kości i czaszki były jednak nieco bardziej wydłużone niż u współczesnego człowieka i miały nieco większe zęby, co wtedy podzieliło środowisko akademickie co do stopnia spokrewnienia z naszym gatunkiem. Być może kolejne badania i prace archeologiczne pozwolą nam odnaleźć jeszcze starszych przodków. Na razie jednak tytuł „najstarszego homo sapiens” pozostaje u Omo I. Źródło: Nature