Nieznany ląd w XXI wieku: niezwykłe odkrycie niemieckich naukowców w Antarktyce
Czy w dzisiejszych czasach można jeszcze odkryć nieznany ląd? Okazuje się, że tak. Niemiecki statek badawczy przypadkiem natknął się na zupełnie nieznaną wyspę na Morzu Weddella.
Odkrycie nowej wyspy to wydarzenie, które w dobie satelitów i (jak się wydawało) całkowitego zmapowania Ziemi, wydaje się niemożliwe. A jednak! Podczas ekspedycji na pokładzie statku „Polarstern” naukowcy natknęli się na skrawek lądu którego nie było na żadnych mapach. Przypadkowe odkrycie na „niebezpiecznych wodach” Niemiecki statek badawczy „Polarstern”, należący do Instytutu Alfreda Wegenera prowadził badania w północno-zachodniej części Morza Weddella, części Oceanu Połuniowego. Badano odpływ lodu z Lodowca Szelfowego Larsena oraz procesy związane z globalnymi prądami oceanicznymi. W pewnym momencie zła pogoda sprawiła, że statek musiał schronić się w pobliżu Wyspy Joinville, w miejscu oznaczonym na mapie jako niebezpieczne. Specjalista ds. batymetrii, Simon Dreutter, zauważył na horyzoncie obiekt, który początkowo wzięto za „brudną” górę lodową. Po zmianie kursu statku i dokładniejszych oględzinach stało się jasne, że jest to skalna wyspa, której nie było w systemach GPS ani na tradycyjnych mapach. Chociaż obszar ten był oznaczony jako strefa niebezpieczna dla żeglugi, dokładna lokalizacja i charakter zagrożenia pozostawały nieznane. Wyspa, mająca około 130 metrów długości i 50 metrów szerokości, wznosi się na 16 metrów ponad lustro wody. Naukowcy przeprowadzili precyzyjne pomiary przy użyciu echosondy oraz wykorzystali drony do stworzenia modelu wysokościowego i wykonania zdjęć linii brzegowej. Dlaczego wyspa pozostawała nieodkryta? Trudność w wcześniejszej identyfikacji lądu wynikała z tego, że na zdjęciach satelitarnych wyspa, niemal całkowicie pokryta lodem, była nie do odróżnienia od licznych dryfujących w pobliżu gór lodowych. Ponadto błąd w pozycji oznaczającej niebezpieczeństwo na dotychczasowych mapach wynosił około jednej mili morskiej, co sprawiało że łatwo było to miejsce przeoczyć i nie skojarzyć go z nową wyspą. Obecnie eksperci pod kierownictwem dr. Borisa Dorschela-Herra przygotowują dokumentację niezbędną do oficjalnego nadania nazwy nowej wyspie oraz naniesienia jej na międzynarodowe mapy batymetryczne, takie jak IBCSO. Jest to kluczowe dla bezpieczeństwa żeglugi, gdyż bez takich danych nieznane obiekty są często usuwane z cyfrowych zbiorów danych. Badania statku „Polarstern” Odkrycie wyspy nastąpiło w trakcie realizacji projektu Summer Weddell Sea Outflow Study (SWOS). Naukowcy badają m.in. drastyczny spadek zasięgu lodu morskiego w tym regionie, obserwowany od 2017 roku, co przypisuje się ociepleniu wód powierzchniowych i zmianie klimatu okołobiegunowego. Prof. Christian Haas wskazał na nietypowe dla Antarktyki zjawiska – silne topnienie powierzchniowe i obecność soczewek słodkiej wody pod lodem, co upodabnia te rejony do warunków panujących w Arktyce. Badania mają globalne znaczenie, gdyż odpływ zimnych mas wody z regionu szelfu wpływa na głębinowe prądy oceaniczne i tempo topnienia lodu morskiego. Źródło: Alfred Wegener Institute Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Polska Stacja Antarktyczna poszukuje… informatyka i szefa kuchni. Ruszyła niezwykła rekrutacja
To jedna z najbardziej niezwykłych ofert pracy na świecie. Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego potrzebuje ludzi gotowych zamieszkać na jakiś czas na krańcu świata. Trwa rekrutacja do kolejnej wyprawy. Czas na decyzję upływa 18 lutego.
Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego jest całoroczną jednostką naukowo-badawczą nazywaną nieformalnie polską „ambasadą” w Antarktyce. Jak wygląda codzienność na polskiej stacji badawczej w Antarktyce? Stacja rozpoczęła swoją działalność blisko pół wieku temu na wyspie Króla Jerzego, należącej do archipelagu Szetlandów Południowych. Obecnie jest jedną z około czterdziestu tego typu placówek działających w rejonie Antarktyki. Ze względu na odosobnione położenie oraz bywającej skrajnie trudnej pogodzie, stacja wymaga stałej obecności ludzi. Polscy polarnicy nieustannie realizują tam szeroko zakrojone programy naukowe. Stacją kierują Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk (IBB PAN). Aby jednostka mogła sprawnie funkcjonować, na miejscu przebywają nie tylko naukowcy. Niezbędny jest również personel, który zapewnia wsparcie logistyczne i dba o właściwe działanie całej bazy. I właśnie tacy ludzie są teraz poszukiwani do kolejnej ekspedycji. Kto jest poszukiwany? IBB PAN poszukuje członków dwóch zespołów. Pierwszym jest „grupa zimująca”, która będzie pracować w stacji przez okres całego roku – od listopada/grudnia do listopada kolejnego roku). Potrzebni są m.in.: Kierownik wyprawy; Energetyk/Elektryk – będzie odpowiedzialny za m.in. nadzór nad prawidłową pracą elektrowni Stacji, konserwacja, przeglądy i naprawy agregatów prądotwórczych, nadzór nad przepompownią i stacją paliw; Mechanik maszyn budowlanych – odpowiedzialny m.in. za konserwację i remonty ciężkiego sprzętu przeprawowego czy skuterów śnieżnych i pojazdów samochodowych; Administrator systemów IT/Informatyk (w zakres obowiązków wchodzi również obsługa łączności radiowej i satelitarnej); Lekarz/Ratownik medyczny/Pielęgniarz; Operator łodzi – zodiak driver. Z kolei do grupy „letniej”, pracującej w stacji od listopada do końca marca/kwietnia potrzeba: Szefa kuchni; Pomocy kuchennej/Opiekuna części socjalnej; Obserwatora ds. gatunków obcych i antropopresji; Operatora PTS / łodzi z silnikiem zaburtowym (zodiak driver); Mechanika maszyn budowlanych. W komunikacie podkreślono, że podczas pobytu na stacji „wszyscy robią wszystko w miarę swoich możliwości i uprawnień, ponieważ niezbędna jest praca zespołowa.” Tak więc można spodziewać się różnych wyzwań. Jedna z ostatnich ekspedycji uczestniczyła nawet w badaniach archeologicznych! Zgłoszenia przyjmowane są do 18 lutego na stronie Polskiej Stacji Antarktycznej. Wyzwania na krańcu świata Czy warto wziąć udział w wyprawie? – Wyjazd na wyprawę niewątpliwie wiąże się ze sporymi wyrzeczeniami, rozłąką z bliskimi, nierzadko koniecznością opuszczenia swojej strefy komfortu i weryfikacji osobistych przekonań odnośnie swoich umiejętności funkcjonowania w zróżnicowanej społecznie grupie – informuje National Geographic Polska Anna Kloc z IBB PAN. – Zdolności adaptacji, akceptacji odmienności i szeroko pojęta elastyczność oraz życzliwość w stosunku do innych uczestników na pewno sprawią że praca i życie na stacji pozostawią przepiękne wspomnienia na całe życie – dodaje. Nowa stacja jak śmigło W 2018 roku Instytut Biochemii i Biofizyki PAN otrzymał z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotację na modernizację stacji i jej infrastruktury. Dlatego sezon antarktyczny 2026-2027 będzie wiązał się z udziałem uczestników wyprawy z intensywnymi pracami nad budynkiem głównym stacji i w jego wnętrzu oraz pozostałą częścią infrastruktury krytycznej. Powstający nowy budynek stacji jest wyniesiony około 3 metry ponad poziom gruntu. Ma to pozwolić bezpiecznie funkcjonować w ekstremalnych warunkach pogodowych i ograniczy wpływ warunków lodowo-śnieżnych na infrastrukturę. „Nowy budynek pomieści nowoczesne laboratoria, zaplecze socjalne, pokoje mieszkalne, jadalnię z zapleczem kuchennym, bibliotekę, siłownię, chłodnię i mroźnię, co stworzy komfortowe warunki pracy dla zespołów całorocznych i sezonowych” – czytamy na stronie resortu nauki. Z lotu ptaka stacja przypomina nieco śmigło lub rozgwiazdę, bo składa się z trzech części promieniście rozchodzących się z centrum. Źródła: Stacja Arctowskiego, gov.pl, Natonal Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Niektóre pingwiny wygrywają ze zmianami klimatu na Antarktydzie. Słodko-gorzkie informacje
Pingwiny na Antarktydzie rozpoczynają swój sezon lęgowy nawet 24 dni wcześniej niż jeszcze dekadę temu – przynajmniej te, które nie potrzebują lodu. To desperacka próba reakcji na szalejące zmiany klimatyczne. Kto wygrywa, a kto przegrywa?
Badacze z Uniwersytetu Oksfordzkiego z organizacji Penguin Watch przez dziesięć lat pieczołowicie śledzili sezony lęgowe antarktycznych pingwinów. Okazało się, że zmieniające się w zastraszającym tempie warunki lodowego kontynentu służą niektórym gatunkom ptaków, ale inne skazują na zagładę. Pingwiny antarktyczne przyspieszają sezon lęgowy o 24 dni Wyniki badania odbywającego się w latach 2012–2022 ujawniły bezprecedensowe przesunięcie w czasie sezonu lęgowego trzech gatunków pingwinów: białookiego (Pygoscelis adeliae), maskowego (Pygoscelis antarcticus) oraz białobrewego (Pygoscelis papua). Największe zmiany zaobserwowano u pingwinów białobrewych, które rozpoczynają sezon lęgowy średnio o 13 dni wcześniej na dekadę – w niektórych koloniach nawet o 24 dni. Pingwiny białookie i maskowe przyspieszyły okres lęgowy średnio o 10 dni. Tak szybka zmiana fenologiczna nie była dotąd odnotowana u żadnego innego ptaka ani kręgowca. Czy to zwiastun ekologicznej katastrofy? Czemu tak się stało? Naukowcy postanowili to sprawdzić. Wykorzystali dane z 77 kamer poklatkowych rozmieszczonych w 37 koloniach pingwinów na Antarktydzie i subantarktycznych wyspach. Każda kamera była wyposażona w termometr, co pozwoliło śledzić zmiany temperatury w koloniach. Okazało się, że kolonie pingwinów ocieplają się średnio o 0,3°C rocznie – to czterokrotnie szybciej niż wynosi średnia dla Antarktydy (0,07°C rocznie). Taka dynamika sprawia, że są to jedne z najszybciej ocieplających się siedlisk na Ziemi. Naukowcy ostrzegają, że zmiany te mogą prowadzić do zaburzenia dostępności pożywienia oraz wzrostu konkurencji międzygatunkowej. Pingwiny białobrewe, jako gatunek oportunistyczny, mogą zyskać na tych zmianach. Koszt poniosą jednak bardziej wyspecjalizowane, zależne od obecności lodu morskiego i dostępności kryla ptaki – a takimi są pingwiny białookie i maskowe. Które pingwiny mogą wyginąć najszybciej? Pingwiny maskowe żywią się wyłącznie krylem. Ten jest coraz trudniej dostępny, więc już teraz wykazują szybki spadek liczebności swojej populacji, i to w całym jej zasięgu. Modele prognostyczne sugerują, że mogą wyginąć jeszcze przed końcem XXI wieku. Pingwiny białookie są z kolei zależne od lodu morskiego, co także stawia je w niekorzystnej sytuacji. Wraz ze zmniejszaniem się jego powierzchni tracą dostęp do miejsc gniazdowania i łowisk. Oba gatunki mogą zostać wypchnięte z naturalnych siedlisk przez bardziej plastyczne ekologicznie pingwiny białobrewe. Pingwiny są sygnałem ostrzegawczym, na który jesteśmy głusi Dr Fiona Jones – współautorka badania na temat pingwinów – przypomina, że antarktyczne ptaki są uznawane za wskaźniki zmian klimatu. Przesunięcia w ich sezonie lęgowym mogą być sygnałem ostrzegawczym dla całych ekosystemów. Choć zmiany te mogą wydawać się adaptacyjne, naukowcy zaznaczają, że nie wiadomo jeszcze, czy przynoszą one realne korzyści dla rozmnażania, czy raczej zwiększają ryzyko niedopasowania do innych warunków środowiska – np. do dostępności pokarmu. Wraz z dalszym wzrostem temperatury może dojść do przekroczenia granicy plastyczności ekologicznej pingwinów. Nawet w optymistycznym scenariuszu nie wiadomo, czy gatunki te będą potrafiły nadal tak szybko dostosowywać się do zmieniających się warunków. Źródło: Journal of Animal Ecology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Misja Polaków na krańcu świata. Z dalekiej Antarktyki płyną sygnały ważne dla całej planety
Choć leży tysiące kilometrów od Polski, jej przyszłość zależy także od nas. „Antarktyka pod skrzydłami Orlen” to projekt, który wnosi nową jakość w badania jednego z najcenniejszych i najbardziej niedostępnych ekosystemów naszej planety.
Przez wieki pozostawała białą plamą na mapie, ale dziś Antarktyka coraz mocniej skupia uwagę naukowców, opinii publicznej i… turystów. Pokryta lodem i na pierwszy rzut oka niegościnna, kryje w sobie zaskakującą bioróżnorodność. Żyją tu m.in. pingwiny i mirungi południowe (największe foki na świecie), a na dnie morza występują setki gatunków bezkręgowców. Dzięki współpracy Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN z ORLENEM polscy naukowcy mogą teraz jeszcze skuteczniej badać i chronić to niezwykłe bogactwo życia. Strażnicy krainy lodu Projekt „Antarktyka pod skrzydłami ORLENU” łączy naukę, ekologię i odpowiedzialny biznes. Jego głównym celem jest utworzenie nowego Antarktycznego Obszaru Szczególnie Chronionego (ASPA) w rejonie Zatoki Destrukcji na Wyspie Króla Jerzego. To tam polski zespół realizuje kluczowe zadania wyprawy. – Dzięki współpracy z ORLENEM poszerzamy nasze możliwości badań naukowych i międzynarodowej promocji projektu. Podejmujemy się bowiem ambitnego wyzwania, którym będzie zarządzać Polska. Będzie to miało niezwykle pozytywny efekt dla ochrony globalnej bioróżnorodności oraz wzmocni nasz wizerunek jako kraju aktywnie zaangażowanego w badania klimatu i ochronę środowiska – mówi dr hab. Robert Bialik z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, koordynator wyprawy. I dodaje: – Moim marzeniem jest, żeby chociaż niektóre z takich dziewiczych rejonów Wyspy Króla Jerzego zostały otoczone szczególną troską, aby uchronić je przed coraz intensywniejszą obecnością człowieka i zachować w naturalnej postaci dla przyszłych pokoleń. Sześć osób, jeden cel W skład wyprawy badawczej, która dotarła do Stacji Arctowskiego w połowie października, wchodzi sześć osób. Kierownikiem projektu jest Robert Bialik. Tomasz Kurczaba, który spędził na stacji ostatni rok, oraz Paweł Karaś odpowiadają za obsługę dronów i komunikację. Katarzyna Fudala pełni funkcję obserwatorki środowiskowej, Maciej Dowgiałło czuwa nad sprzętem pływającym, a Dominika Kozakiewicz jest sterniczką łodzi motorowodnej. Droga zespołu na Antarktykę była wyzwaniem samym w sobie – nie wszystko przebiegło zgodnie z planem. Część grupy została przetransportowana dzięki wsparciu brazylijskiego programu PROANTAR. Druga część, po odwołaniu planowanego rejsu, dotarła na miejsce samolotem wojskowym i kontynuowała podróż na brazylijskim statku. Sprzęt i wyposażenie przewożono równolegle drogą morską z Gdyni. – W Antarktyce najbardziej pociąga mnie to, że nadal jest wiele aspektów antarktycznego życia, których nie znamy. Czuję też silną więź z tym miejscem. W tym roku pojadę tam po raz dziesiąty i wiem, że gdy tylko wpłyniemy do Zatoki Admiralicji i zobaczę Stację Arctowskiego, wrócą wspomnienia z poprzednich sezonów. Jednocześnie pojawią się pytania: jaka będzie pogoda, jak poradzi sobie zespół i czy uda nam się zrealizować plan? Każdy wyjazd jest inny, a to połączenie naukowej ciekawości i emocji związanych z miejscem sprawia, że chcę tam wraca – opowiada dr hab. Bialik. Niepokojące piękno Zatoka Destrukcji mimo swojej groźnej nazwy to obszar o wyjątkowej wartości ekologicznej. Główne działania badawcze Polaków będą skoncentrowane na jej krańcach – przylądku Melville i North Foreland. To potencjalne lęgowiska nawet 40 tysięcy par pingwinów maskowych. Wykorzystując drony, naukowcy planują nie tylko dokładnie policzyć ptaki, lecz także zidentyfikować lokalną roślinność i stworzyć szczegółowe mapy terenu. Naukowcy pracują w trudnym terenie – miejsce badań jest oddalone o blisko 70 km od stacji, a dotarcie tam drogą morską trwa ponad dwie godziny w jedną stronę. Rejsy są też zależne od kapryśnej antarktycznej pogody. Dlatego przekazany przez ORLEN sprzęt – nowoczesne drony, silniki czterosuwowe, kombinezony ratunkowo-wypornościowe oraz specjalistyczna łódź ratownicza – znacząco zwiększył możliwości zespołu. – Wsparcie ORLENU realnie przekłada się na nasze bezpieczeństwo, efektywność i wpływ środowiskowy pracy – podkreśla Robert Bialik. Polska na krańcu świata Obecność naszych rodaków na Wyspie Króla Jerzego nie jest przypadkowa. Polacy pojawili się w tym rejonie jako jedni z pierwszych i od początku aktywnie uczestniczyli w badaniach. Od prawie 50 lat działa tu Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego, która jest nie tylko naszym oknem na Antarktykę, lecz także dowodem na silną pozycję Polski we wspólnocie badaczy polarnego świata. To stąd płyną dane o m.in. kondycji lodowców, populacjach antarktycznych ptaków czy zmianach fitoplanktonu. Polacy nadali tu nazwy setkom obiektów geograficznych – od lodowców, przez zatoki, aż po wzgórza. Na mapie znajdziemy nazwiska polskich polarników, a także nazwy miast i szczytów Tatr, jak Kasprowy Wierch i Giewont. Trudno o bardziej symboliczne potwierdzenie obecności Polski na krańcu świata. Biznes dla przyszłości planety Zaangażowanie ORLENU w projekt to zarówno finansowanie sprzętu, jak i wyraz szerszej strategii zrównoważonego rozwoju. Dziś, gdy klimat się zmienia, a turystyka dociera nawet w najdalsze zakątki globu, działania takie jak „Antarktyka pod skrzydłami ORLENU” nabierają wyjątkowego znaczenia. Nie chodzi już tylko o zdobywanie wiedzy – stawką jest przyszłość najbardziej niezwykłego obszaru na Ziemi. Materiał promocyjny marki ORLEN
To on zabrał Polaków do świata surowych krain polarnych. Książki tego autora to klasyka
Doświadczenia z ekspedycji polarnych stały się dla Czesława Centkiewicza inspiracją do stworzenia opowieści, które zapadły w pamięć całym pokoleniom. Oto nieznane fakty z życia pioniera polskiej literatury polarnej.
Spis treści: Alina i Czesław Centkiewiczowie Czesław Centkiewicz – książki Czesław Centkiewicz – ciekawostki Czesław Centkiewicz jest pionierem polskiej literatury polarnej. Dzięki swoim książkom stał się uosobieniem fascynacji Arktyką i Antarktyką. Nie sposób jednak mówić o Czesławie Centkiewiczu, pomijając jego żonę, Alinę Centkiewicz. Alina i Czesław Centkiewiczowie Para ta tworzyła nierozerwalny duet, zarówno w życiu prywatnym, jak i zawodowym. Alina i Czesław Centkiewicz nie ograniczali się jedynie do pisania o swoich podróżach – często sami brali udział w wyprawach naukowych. Razem badali nieznane dotąd obszary i dokumentując życie ludzi i dzikich zwierząt w ekstremalnych warunkach. Alina Centkiewicz, z domu Kosk, była nie tylko żoną Czesława, ale również jego współautorką. Razem stworzyli wiele książek, które przybliżały czytelnikom piękno i surowość polarnych krain. Ich książki, takie jak „Zaczarowana zagroda” czy „Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei”, stały się klasyką polskiej literatury dziecięcej i młodzieżowej. Alina, z wykształcenia pedagożka, z pasją angażowała się w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych. Organizowała wykłady i prezentacje w szkołach i instytucjach kulturalnych. Czesław, inżynier i geofizyk, wnosił do książek głęboką wiedzę o warunkach panujących na biegunach. To połączenie wiedzy naukowej z literackim talentem sprawiło, że ich pasjonujące opowieści stały się cennymi źródłami informacji. Prace Centkiewiczów były wielokrotnie nagradzane. Ich wkład w popularyzację wiedzy o rejonach polarnych do dziś jest nieoceniony. Czesław Centkiewicz – książki Twórczość pisarska Czesława Centkiewicza obejmuje szerokie spektrum gatunków literackich, od literatury faktu po literaturę dziecięcą. Jego książki były inspirowane osobistymi doświadczeniami z licznych wypraw polarnych. Jednym z najbardziej znanych dzieł Czesława Centkiewicza jest „Anaruk, chłopiec z Grenlandii”. Książka ta, skierowana do młodszych czytelników, opowiada historię dziecka, które żyje w surowych warunkach Arktyki. Dzięki prostemu językowi i fascynującym opisom historyjka od lat cieszy się popularnością wśród dzieci i jest często wykorzystywana jako lektura szkolna. Nie mniejszą popularnością od lat cieszą się wspomniane wcześniej „Zaczarowana zagroda” i „Tumbo z Przylądka Dobrej Nadziei”. Innym ważnym dziełem jest książka opisująca podróż przez Afrykę, którą Centkiewicz odbył wraz z żoną. Jej tytuł to „Od Kairu do Cape Town”. Pełna przygód opowieść ukazuje niezwykłą determinację i odwagę autorów, którzy nie bali się wyzwań, jakie stawia przed nimi nieznany kontynent. Książka ta, choć mniej znana niż ich arktyczne opowieści, jest równie ważnym świadectwem podróżniczych pasji Centkiewiczów. Warto również wspomnieć o „Białym lądzie”. Ta książka, oparta na doświadczeniach z wyprawy do Antarktyki, jest hołdem dla polskich badaczy, którzy poświęcili swoje życie na eksplorację tego nieprzyjaznego kontynentu. Centkiewicz w mistrzowski sposób opisuje nie tylko zmagania ludzi z ekstremalnymi warunkami, ale także piękno i majestat lodowego świata, który mimo swojej surowości, fascynuje i przyciąga kolejnych śmiałków. Twórczość Czesława Centkiewicza to również bogaty zbiór reportaży i artykułów, które publikował w różnych czasopismach. Jego prace były często ilustrowane zdjęciami, które sam wykonywał podczas swoich podróży. Był jednym z pierwszych polskich autorów, którzy w tak szeroki sposób popularyzowali tematykę polarną, przybliżając ją szerszemu gronu odbiorców. Czesław Centkiewicz – ciekawostki Czesław Centkiewicz urodził się 18 października 1904 roku w Warszawie. Był nie tylko pisarzem i podróżnikiem. Oto ciekawostki, które mogą zaskoczyć nawet jego największych fanów. Jedną z mniej znanych informacji o Centkiewiczu jest fakt, że zanim zajął się literaturą, pracował jako inżynier geofizyk. Wiedza zdobyta na Politechnice Warszawskiej okazała się niezwykle przydatna podczas jego wypraw polarnych. Wykształcenie techniczne pozwoliło mu lepiej zrozumieć otaczający świat oraz zaangażować się w rozwój badań naukowych w rejonach polarnych. Czesław Centkiewicz był również zapalonym fotografem. Jego zdjęcia, które często ilustrowały jego książki i artykuły, są do dziś cenione nie tylko za swoją wartość dokumentalną, ale także artystyczną. W czasach, gdy fotografia nie była jeszcze tak powszechna, jak dzisiaj, Centkiewicz potrafił uchwycić na kliszy niezwykłe momenty z życia ludzi i zwierząt w ekstremalnych warunkach. Centkiewiczowie mieli również bliskie kontakty z wieloma wybitnymi postaciami polskiej nauki i kultury. Przyjaźnili się między innymi z Antonim Dobrowolskim, wybitnym polarnikiem, uczestnikiem wyprawy antarktycznej w latach 1910–1912, który był jednym z pierwszych polskich badaczy tego kontynentu. Niewielu wie, że Czesław Centkiewicz miał również talent do opowiadania anegdot. Jego opowieści, pełne humoru i autoironii, były często przytaczane przez przyjaciół i współpracowników. Potrafił z niezwykłą lekkością opowiadać o trudnych sytuacjach, w które wpadał podczas swoich wypraw, co czyniło go niezwykle lubianą postacią w gronie polskich podróżników i naukowców. Pod koniec życia Centkiewiczowie osiedlili się w Warszawie, gdzie spędzili swoje ostatnie lata, kontynuując pisanie i popularyzację wiedzy o rejonach polarnych. Ich dom stał się miejscem spotkań dla wielu osób zainteresowanych tematyką polarną. Oni sami do końca swoich dni pozostali aktywni zarówno literacko, jak i naukowo. Czesław Centkiewicz zmarł 10 lipca 1990 roku, pozostawiając po sobie bogaty dorobek literacki i naukowy, który do dziś inspiruje kolejne pokolenia podróżników i miłośników literatury. Jego życie i twórczość są dowodem na to, że pasja do odkrywania świata i dzielenia się wiedzą może prowadzić do niezwykłych osiągnięć, które przetrwają lata. Źródło: National Geographic Polska. Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Tajemnicze struktury w antarktycznych wodach. Naukowcy już wiedzą, jak powstały
Brytyjska ekspedycja poszukiwała w wodach Antarktyki zaginionego okrętu, a natknęła się na ponad tysiąc kolistych struktur. Dzięki ich szczegółowej analizie wiemy, kto był podwodnym „architektem”.
Od wielu dekad trwały poszukiwania wraku statku „Endurance”, który zatonął w listopadzie 1915 roku w Morzu Weddella. Jednostka należała do słynnej ekspedycji badawczej prowadzonej w Arktyce przez Ernesta Shackletona. Wyprawa ta obrosła wieloma mitami i legendami. Wraku poszukiwała również grupa Weddell Sea Expedition 2019. Nie udało się jej zlokalizować statku (to zrobiła inna ekspedycja w 2022 roku), ale na dnie przeraźliwe zimnego oceanu odkryto niezwykłe ślady. Okrągłe struktury. Kto lub co je zbudowało? Odkrycia dokonano w zachodnim Morzu Weddella, w obszarze, który stał się dostępny dopiero po oderwaniu się wielkiej góry lodowej w 2017 roku. Region ten był wcześniej niemal nieznany i ukryty pod lodem. Znalezisko opisała grupa badaczy z Uniwersytetów w Exeter i Essex na łamach „Frontiers in Marine Science”. Zdalnie sterowany pojazd „Lassie” zlokalizował ponad 1000 okrągłych struktur. Nie były one rozrzucone losowo, lecz zorganizowane w odrębne wzory na dnie morskim. Każda ze struktur miała zaledwie kilkanaście centymetrów średnicy, ale układały się w większe grupy. Rybi budowniczowie „Budowniczymi” okazała się ryba okoniokształtna Lindbergichthys nudifrons. Okrągłe „instalacje” są tak naprawdę skupiskami gniazd tych ryb. Ale do tej pory naukowcy nie napotkali nic podobnego. Po raz pierwszy sfilmowano je w Morzu Weddella w 2019 roku i opisano teraz na łamach periodyku naukowego. Naukowcy zaobserwowali, że każde gniazdo było strzeżone przez rybę rodzicielską, chroniącą jaja przed drapieżnikami. Ta niezwykła organizacja rybiej wylęgarni jest uważana za strategię przetrwania. Osobniki w centrum zgrupowań okręgów zyskują ochronę, osłonięte przez sąsiadów. Z kolei samotne gniazda na obrzeżach są zajmowane przez większe, silniejsze osobniki, lepiej przygotowane do obrony swoich gniazd. Okrągłe gniazda – ku zaskoczeniu naukowców – są ułożone w złożone, geometryczne wzory, takie jak owale, półksiężyce i przywodzące na myśl literę U. Uważa się, że jest to forma grupowej obrony przed drapieżnikami. Podwodne materiały budowlane Rybie gniazda w arktycznym morzu są zbudowane przede wszystkim z miękkiego osadu (sedymentu) dna morskiego, w którym ryby wykopują zagłębienia. Wiele gniazd zawierało dodatkowe „cegiełki” w postaci elementów skalnych lub muszli. Skały były też widoczne obok gniazd – być może tam ryby uciekają w przypadku zagrożenia. W gniazdach ryby składają tarło, czyli jajeczka. Naukowcy odnotowali, że gniazda były regularnie czyszczone przez rybich rodziców, nawet poza sezonem lęgowym. Znaczenie odkrycia To odkrycie ujawnia rozległe i aktywne tarliska ryb na dnie Morza Weddella, w regionie Antarktydy, który był wcześniej niedostępny i ukryty pod grubą pokrywą lodową. Ustalenie brytyjskich naukowców dostarcza niezbędnych dowodów, które wzmacniają argumenty za ustanowieniem dużego Morskiego Obszaru Chronionego na Morzu Weddella. Chroniąc ten obszar, naukowcy dążą do zabezpieczenia nie tylko fok i pingwinów, ale także tych ukrytych podwodnych „żłobków”. Źródło: Frontiers in Marine Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Nieoczekiwany pozytywny skutek globalnego ocieplenia. Naukowcy odkryli to po raz pierwszy
Najnowsze badania wykazały, że uwalniany podczas topnienia lodu azot może napędzać rozwój kluczowego w łańcuchu pokarmowym elementu – glonów. Pierwiastka tego brakuje w Oceanie Arktycznym, dlatego algi rozwijają się tam bardzo słabo. Być może globalne ocieplenie to zmieni.
Naukowcy od dawna znają skutki zmiany klimatu na obszarach polarnych naszego globu. Topniejący lód podnosi poziom wód na świecie, a zanik lodu morskiego w Arktyce oznacza, że niektóre gatunki zwierząt, takie jak niedźwiedzie polarne, morsy czy foki, tracą swoje naturalne środowisko. Topnienie lodu uwalnia także gazy cieplarniane uwięzione w nim od setek tysięcy lat. To dodatkowo nasila globalne ocieplenie. Wraz z topnieniem wiecznej zmarzliny uwalniane są także zamrożone wirusy i bakterie, a ich wpływ na naszą populacje wciąż jest przedmiotem dyskusji. Zaskakujący skutek globalnego ocieplenia Okazuje się jednak, że zmiana klimatu może mieć też swoje pozytywne, życiodajne skutki. Na łamach „Communications Earth & Environment” międzynarodowy zespół naukowców wykazał, że pod lodem morskim dochodzi do procesu wiązania azotu. – Wraz z topnieniem lodu morskiego w Oceanie Arktycznym spowodowanym zmianami klimatu uwolni się znacznie więcej azotu, co będzie coraz ważniejszym czynnikiem determinującym powstawanie życia – napisali w badaniu autorzy. A życie to miałoby postać glonów, które do rozwoju potrzebują azotu właśnie. Algi są kluczowym elementem morskiego łańcucha pokarmowego. Produkują tlen, stanowią pokarm dla wielu organizmów i utrzymują równowagę ekologiczną. Bez nich nie mogłyby istnieć ani ryby, ani większe zwierzęta morskie. – Do tej pory uważano, że wiązanie azotu nie może zachodzić pod lodem morskim, ponieważ zakładano, że warunki życia organizmów odpowiedzialnych za wiązanie azotu są zbyt niekorzystne. Myliliśmy się – mówi Lisa von Friesen, główna autorka badania i była doktorantka na Wydziale Biologii Uniwersytetu Kopenhaskiego. Zespół jako pierwszy odkrył, że zjawisko wiązania azotu występuje pod lodem morskim, nawet w centralnej części Oceanu Arktycznego. Czym jest wiązanie azotu? Wiązanie azotu to proces przekształcania azotu w stanie wolnym, który występuje w postaci dwuatomowej cząsteczki (N2)), w związki chemiczne, m.in. amoniak. Ten z kolei przyczynia się do wzrostu bakterii, ale ma również duży wpływ na rozwój glonów właśnie. W procesie wiązania azotu kluczową rolę odkrywają sinice, czyli cyjanobakterie. Naukowcy zwracają jednak uwagę na to, że tak bywa w większości innych oceanów. Natomiast w Oceanie Arktycznym azot jest przekształcany przez zupełnie inny rodzaj bakterii. Badacze zaobserwowali najwyższe tempo wiązania azotu na krawędzi lodu, gdzie topi się on najbardziej. A więc wraz z roztapianiem lodu morskiego do oceanu uwalniana będzie coraz większa ilość azotu. – Innymi słowy, ilość dostępnego azotu w Oceanie Arktycznym została prawdopodobnie niedoszacowana, zarówno obecnie, jak i w przyszłych prognozach. Może to oznaczać, że potencjał produkcji glonów również został niedoszacowany, ponieważ zmiany klimatu nadal zmniejszają pokrywę lodową – tłumacz Lisa von Friesen. – Ponieważ glony stanowią główne źródło pożywienia dla małych zwierząt, takich jak skorupiaki planktonowe, które z kolei są zjadane przez małe ryby, większa ilość glonów może ostatecznie wpłynąć na cały łańcuch pokarmowy – dodaje duńska badaczka. Wreszcie dobra wiadomość Naukowcy ustalili również, że nowo odkryte źródło azotu może także korzystnie wpływać na pochłanianie dwutlenku węgla, przynajmniej lokalnie. To dlatego, że większa ilość glonów sprawia, że ocean lepiej pochłania CO2. – Dla klimatu i środowiska to dobra wiadomość. Jeśli produkcja glonów wzrośnie, Ocean Arktyczny pochłonie więcej dwutlenku węgla – mówi Lasse Riemann, profesor biologii z Uniwersytetu Kopenhaskiego, jeden z autorów badania. Autorzy zwracają uwagę jednak na to, że systemy biologiczne są naprawdę bardzo złożone, dlatego trudno jest powiedzieć jednoznacznie, że większa ilość glonów w oceanie arktycznym niejako „zatrzyma” niektóre negatywne skutki zmian klimatu. – Inne mechanizmy związane z globalnym ociepleniem mogą działać w innym, bardziej szkodliwym kierunku – wyjaśnia prof. Riemann. – Nie wiemy jeszcze, czy efekt wiązania azotu w Oceanie Arktycznym będzie korzystny dla klimatu. Jest jednak oczywiste, że powinniśmy uwzględnić ten ważny proces w przyszłych prognozach, jeśli próbujemy przewidzieć, co stanie się z Oceanem Arktycznym w nadchodzących dekadach – podsumowuje Riemann. Źródło: www.nature.com Nasz autor Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Koło podbiegunowe – kraina zimna oraz trwających wiele miesięcy dni i nocy
Koło podbiegunowe jest najbardziej na północ lub południe wysuniętym regionem na Ziemi. Znajdują się tam terytoria należące do kilku krajów, choć prawdziwymi władcami są tam zwierzęta.
Spis treści: Dzień i noc polarna Życie za północnym kołem podbiegunowym Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Kołem podbiegunowym nazywamy obszar rozciągający się wokół geograficznego bieguna. Znajduje się on na północ lub południe od równoleżnika 66°33’, choć dokładna linia szerokości geograficznej ulega niewielkim zmianom i od lat powoli przesuwa się. Każdego roku przesuwa się średnio o około 15 metrów. Zjawisko to wynika z grawitacyjnego oddziaływania Księżyca, które powoduje „kołysanie” osi Ziemi. Naturalne siły odpowiadają więc za przesuwanie się koła podbiegunowego i nie ma to związku ze zmianami klimatycznymi. Dzień i noc polarna Obszary w obrębie koła podbiegunowego doświadczają skrajnych różnic długości dnia – latem słońce świeci tam przez długi czas, a zimą pojawia się na wyjątkowo krótko. W dniu przesilenia letniego – zazwyczaj 20 lub 21 czerwca – w obrębie północnego koła podbiegunowego słońce w ogóle nie zachodzi. Dla odmiany w przesilenie zimowe (21 lub 22 grudnia) słońce w ogóle nie wschodzi. Liczba kolejnych dni ciemności lub światła rośnie w miarę przesuwania się na północ. Na samym biegunie północnym cały rok można przeżyć niejako w jeden dzień – doświadcza się tam sześciu miesięcy ciemności i sześciu miesięcy światła. Okresy te nazywa się nocą polarną i dniem polarnym. Zjawiska tak długich dni i nocy wynika bezpośrednio z nachylenia osi Ziemi. Po prostu w trakcie zimy na półkuli północnej jej północna część odchylona jest od słońca, a cień Ziemi obejmuje biegun północny. Latem sytuacja jest odwrotna. Te same zjawiska występują na obszarze antarktycznego koła podbiegunowego. Leży ono wokół bieguna południowego. Tam również występuje jeden dzień, kiedy słońce nie zachodzi oraz jeden dzień, kiedy nie wschodzi, ale dni te są odwrotne w porównaniu z kołem podbiegunowym północnym. Życie za północnym kołem podbiegunowym Otaczający biegun północny Ocean Arktyczny pokryty jest grubą warstwą lodu, choć z powodu zmian klimatycznych lód ten niestety topnieje. W obszarze arktycznego koła podbiegunowego leżą też części wielu krajów, choć żaden z nich nie leży w całości w jego granicach. Do krajów europejskich z terenami na północ od koła podbiegunowego należą Finlandia, Norwegia, Szwecja i Islandia. Części Rosji, Kanady i amerykańskiego stanu Alaska również znajdują się w obrębie koła podbiegunowego. Mimo że znaczna część tych terenów jest słabo zaludniona, ludzie mieszkają tam od około dziesięciu tysięcy lat. Były to głównie niewielkie społeczności ludów rdzennych, które korzystały z zasobów Arktyki, aby przetrwać. Wiele z nich wciąż istnieje, zwłaszcza w Kanadzie i na Grenlandii – np. społeczności Inuitów. Jednak nie tylko oni tam żyją – w 2020 roku w obrębie koła podbiegunowego mieszkało około czterech milionów ludzi. Większość na terenie Rosji. Największym miastem tego regionu jest rosyjski Murmańsk, w którym mieszka około 295 tys. ludzi. To portowe miasto zostało założone w 1916 roku, w czasie I wojny światowej. Jednym z jego symboli jest hotel „Arktika” o wysokości 72 metrów – będący najwyższym budynkiem na północ od koła podbiegunowego. Drugim co do wielkości miastem jest również rosyjski Norylsk (ok. 179,5 tys. mieszkańców), znany z kopalń i meczetu Nord Kamal. Świątynia znalazła się w Księdze Rekordów Guinessa jako najdalej na północ wysunięty meczet. Poza rosyjskimi miastami najludniejszym miastem w kole podbiegunowym jest Tromsø w Norwegii – siedziba najbardziej na północ położonego uniwersytetu na świecie i jedno z najlepszych miejsc do obserwacji zorzy polarnej. Za kołem podbiegunowym znajduje się też słynna wioska Świętego Mikołaja w lapońskim Rovaniemi. Można będzie do niej dolecieć bezpośrednio z Polski. Zimna Arktyka, zimniejsza Antarktyda Za kołem podbiegunowym królują niskie temperatury i śnieg. Mimo to można zauważyć zmiany temperatury wraz ze zmianą pór roku. W niektórych częściach Arktyki średnie temperatury minimalne mogą spadać do minus 40°C. Niestety, zmiany klimatyczne mocno dotknęły Arktykę. Od 1980 do 2020 roku średnia temperatura na Ziemi wzrosła o ok. 0,8°C, podczas gdy w Arktyce wzrosła aż o około 2°C. Bieguny ocieplają się szybciej niż inne rejony, ponieważ systemy atmosferyczne i oceaniczne rozprowadzają ciepło w charakterystyczny sposób. W czerwcu 2020 roku w mieście Wierchojańsk w Rosji, znajdującym się w obrębie Koła Podbiegunowego, odnotowano 38°C, czyli ponad 30 stopni więcej niż wynosi tam średnia temperatura w tym miesiącu. Pomimo mroźnych warunków i śnieżno-lodowej scenerii, w Arktyce żyją rośliny i zwierzęta. Na południowych krańcach koła podbiegunowego rosną drzewa, ale dalej na północ – powyżej linii lasu – temperatury są zbyt niskie, by mogły przetrwać. Tam rosną trawy, turzyce, mchy i porosty. Występują również owady, np. komary czy ćmy. W Arktyce żyją także piżmowoły, niedźwiedzie polarne, foki i lemingi. Zmiany klimatu szczególnie zagrażają niedźwiedziom polarnym, które do polowania na foki potrzebują lodu. Gdy lód topnieje, wiele niedźwiedzi ginie z głodu, a inne zbliżają się do siedzib ludzkich w poszukiwaniu pożywienia, co prowadzi do konfliktów. Co ważne – można spotkać niedźwiedzie polarne za północnym kołem podbiegunowym, ale nie za kołem podbiegunowym antarktycznym. Tereny wokół bieguna południowego są znacznie chłodniejsze. Podczas gdy na biegunie północnym zimą temperatura spada do „tylko” minus 40°C, na południowym średnia temperatura zimą wynosi minus 60°C. Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Historyczny sukces Polki. Stanie na czele rady zarządzającej logistyką badań w Antarktyce
To przełomowe wydarzenie dla polskich badań polarnych. Po raz pierwszy przedstawicielka naszego kraju objęła funkcję przewodniczącej międzynarodowej organizacji zarządzającej logistyką badań w Antarktyce.
Agnieszka Kruszewska została wybrana na szefową międzynarodowej rady COMNAP zarządzającej logistyką narodowych programów antarktycznych z całego świata. To historyczny moment, gdyż po raz pierwszy w tej roli pojawiła się Polka, stając się także jedną z nielicznych kobiet, kierujących organizacją, która zajmuje się logistyką i wsparciem nauki na najzimniejszym kontynencie świata. Kim jest Agnieszka Kruszewska? Polka w Antarktyce Agnieszka Kruszewska z wykształcenia jest prawniczką i menadżerką. Od 13 lat, z ramienia Instytutu Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk, odpowiada za zarządzanie Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego, zlokalizowaną na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych – jednym z najgęściej „zaludnionych” przez ludzi obszarów Antarktyki. To miejsce szczególne, gdzie obok siebie działa kilkanaście stacji różnych państw, sprzyjając współpracy międzynarodowej. Dla Kruszewskiej kierowanie placówką to nie tylko praca, ale także pasja i misja. — Mam poczucie, że jako państwo jesteśmy tam obecni w ważnym celu — przyznała. Podkreśliła też, że zarządzanie całoroczną stacją badawczą w jednym z najbardziej niedostępnych miejsc na Ziemi można porównać do kierowania bazą kosmiczną. — Od planowania transportu i doboru załogi, przez utrzymanie infrastruktury w ekstremalnych warunkach, po procedury bezpieczeństwa i koegzystencję z dziką przyrodą — stacja polarna to organizm, który musi funkcjonować w pełni samowystarczalnie — wyjaśniła. Poza działalnością na Arctowskim, Kruszewska od dekady zasiada w zarządzie Polskiego Konsorcjum Polarnego i należy do Komitetu Badań Polarnych PAN. Została również ujęta w międzynarodowym zestawieniu 100 polarniczek opracowanym przez sieć Women in Polar Science and Support. Teraz staje przed kolejnym, jeszcze większym wyzwaniem. Polka na czele COMNAP. Co oznacza ten wybór dla badań w Antarktyce? Agnieszka Kruszewska została wybrana na przewodniczącą COMNAP (Council of Managers of National Antarctic Programs) – rady zrzeszającej 34 państwa, w tym m.in. USA, Koreę Południową i Chile. Polska, jako strona Traktatu Antarktycznego, od lat należy do elitarnej grupy 29 krajów w pełni decyzyjnych w sprawach dotyczących działalności na tym kontynencie. Głównym celem COMNAP jest zapewnienie wsparcia logistycznego oraz stworzenie jak najlepszych warunków do prowadzenia badań w ekstremalnych realiach Antarktyki. Kruszewska doskonale zna specyfikę tej organizacji, gdyż w latach 2017–2021 pełniła funkcję jej wiceprzewodniczącej. – To dla mnie ogromny zaszczyt i odpowiedzialność. Antarktyka to laboratorium zmian klimatycznych, a COMNAP dba o to, by naukowcy z całego świata mogli prowadzić badania w sposób bezpieczny i efektywny. Wierzę, że moja nominacja to także sygnał, że Polska ma silny głos w międzynarodowym środowisku – podkreśliła Kruszewska. Sukces Polki dobrze wpisuje się w wytyczne Polskiej Polityki Polarnej, przyjętej przez Radę Ministrów we wrześniu 2020 roku. Dokument zakłada bowiem zwiększenie udziału polskich ekspertów w pracach Rady Arktycznej i Systemu Układu Antarktycznego. Jednym z kluczowych przedsięwzięć ma być budowa polskiego statku badawczego, który – jak twierdzi Kruszewska – jest niezbędny, by zapewnić naszemu krajowi niezależność logistyczną i badawczą. Statek pod polską banderą umożliwiłby prowadzenie zaawansowanego monitoringu środowiska oraz dotarcie do regionów dziś niedostępnych. – Potrzebujemy go także jako kolejnego dowodu na silną pozycję naszego kraju na świecie – dodała Kruszewska, której kadencja jako przewodniczącej COMNAP potrwa do sierpnia 2028 roku. Źródła: Forum Akademickie, Onet, RMF24 Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Polacy odkryli szczątki zaginionego polarnika – „Najbardziej nietypowe badania w mojej karierze”
Szczątki brytyjskiego badacza Dennisa „Tinka” Bella odkryli przypadkowo polscy polarnicy z Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Bell zaginął w 1959 roku. – To najbardziej nietypowe badania w mojej dotychczasowej karierze – powiedział jeden z członków ekspedycji archeologicznej.
Spis treści: „Najbardziej nietypowe badania” Co udało się odkryć? Nie ma wątpliwość, kim był zmarły Na zagadkowe artefakty i ludzkie kości natknęli się w styczniu 2025 roku członkowie grupy 49. Polskiej Wyprawy Antarktycznej. Ich bazą jest Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego usytuowana nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych Natychmiast podjęto decyzję o zorganizowaniu wizji lokalnej przez specjalistów, zanim teren pokryje się śniegiem. Powstała grupa, w której składzie znaleźli się również archeolodzy. „Najbardziej nietypowe badania” – Bez wątpienia to najbardziej nietypowe badania w mojej dotychczasowej karierze. Choć mam doświadczenie polarne – w tym archeologiczne – ale nie miałem dotąd doświadczenia w archeologii glacjalnej – przekazał National Greographic Polska prof. Piotr Kittel, archeolog i geomorfolog, z Uniwersytetu Łódzkiego, który uczestniczył w ratowniczych badaniach archeologicznych. Oprócz niego w zespole znaleźli się antropolożka dr Paulina Borówka z Uniwersytetu Łódzkiego, glacjolog dr Dariusz Puczko z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, archeolog dr Artur Ginter z Uniwersytetu Łódzkiego oraz geodeta Artur Adamek. Szczątki feralnego polarnika wytopiły się z lodowca, ale co ciekawe miejsce znalezienia jego szczątków, nie jest lokalizacją, w której zaginął. Lodowce, pod wpływem grawitacji, przemieszczają swoją masę lodu. Co udało się odkryć? Badacze podeszli do dokumentacji znaleziska w bardzo skrupulatny sposób. Zebrany materiał umieszczono w jednorazowych, ponumerowanych torbach inwentarzowych. Każdy odnaleziony artefakt i ludzkie kości zostały zadokumentowane fotograficznie i umieszczone przestrzennie dzięki sprzętowi GPS RTK. W ten sposób powstał szczegółowy model 3D. Naukowcy posiłkowali się też bezzałogowymi statkami powietrznymi, czyli dronami. Badacze nie zakładali wykopu archeologicznego. – Szczątki leżały głównie bezpośrednio na lodowcu, ewentualnie na niewielkiej, kilkucentymetrowej miąższości, pokrywie morenowej – opisuje prof. Kittel. Odkryto znaczną liczbę artefaktów – przedmiotów, które miał ze sobą Dennis. Wśród nich są zwinięte tekstylia, które zachowały się w dobrym stanie. Poza tym znaleziono: pozostałości brytyjskiej wojskowej radiostacji używanej podczas II wojny światowej; drewniane paliki i fragmenty tekstyliów z brytyjskich namiotów wojskowych; fragmenty bambusowych kijków narciarskich; szklane pojemniki na kosmetyki. pozostałości lampy naftowej lub benzynowej. Co było największych zaskoczeniem dla prof. Kittla? – Zdecydowanie najbardziej zaskoczyła mnie duża ilość szczątków, przede wszystkim artefaktów, na stosunkowo niewielkim obszarze. A także bardzo dobry stan ich zachowania – powiedział ekspert. Prace terenowe zawieszono z powodu rozpoczęcia sezonu akumulacji na lodowcu – zaczęło przybywać lodu i śniegu, co mogło być niebezpieczne dla archeologów. – Największą trudność [w czasie badań – przyp. red.] stanowiły warunki terenowe: lód, a zwłaszcza osuwający się po powierzchni wału lodowo-morenowego gruz i odrywające się od stoku i zsuwające się głazy – wspomina prof. Kittel. Nie ma wątpliwość, kim był zmarły Aby rozwiązać zagadkę, kim był zmarły, ludzkie szczątki zebrano metodą bezkontaktową, aby zapobiec zanieczyszczeniu, w celu dalszej identyfikacji DNA. Obecność artefaktów z połowy XX wieku, głównie brytyjskiego pochodzenia, sugerowała potencjalny związek między odkrytymi szczątkami a znanym wydarzeniem. 26 lipca 1959 roku członek brytyjskiej ekspedycji naukowej, Dennis Ronald Bell (zwany również „Tink”), wpadł do szczeliny po zachodniej stronie Zatoki Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego. Pomimo prób ratunkowych, jego ciała nigdy nie odnaleziono. Polacy przekazali kości Brytyjczykom. W Wielkiej Brytanii dokonano analizy porównawczej DNA i uzyskano potwierdzenie, że znalezione szczątki należały właśnie do Bella. Jakie uczucia towarzyszyły ekspedycji w czasie badań znalezionych szczątków? – Każdy z nas patrzył na temat od innej strony, dla mnie dynamika procesów glacjalnych robiła największe wrażenie. Ale to co nas wszystkich łączyło to radość rozwiązywania tajemnicy i to, że być może przyczyniamy się do zamknięcia sprawy z przed wielu, wielu lat. Jak się okazało skutecznie, Dennis wrócił do rodziny – mówi National Geographic Polska dr Dariusz Puczko. Planowane są dalsze badania. Członkowie polskiej ekspedycji chcą pozyskać środki na ten cel. Być może topniejące lodowce, pod wpływem zmian klimatu, odsłonią kolejne ślady przeszłości. – Monitoring tego terenu będzie prowadzony w okresach letnich – zapowiedział dr Puczko. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pustynie lodowe to najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi. Panuje tam ekstremalny klimat
Pustynie lodowe to miejsca, gdzie srogi klimat jest skrajnie nieprzyjazny człowiekowi. Temperatury osiągają tam tak niską wartość, że nie sposób zmierzyć ich tradycyjnym termometrem rtęciowym. Roślinność praktycznie tam nie występuje, a uboga fauna ogranicza się tylko do nielicznych gatunków drapieżników. Gdzie występują pustynie lodowe? Jak wygląda życie na tych obszarach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Lodowe piekło na Ziemi Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Ekstremalne warunki klimatyczne ukształtowały unikatowe środowisko Są miejsca na Ziemi, gdzie temperatura nigdy nie osiąga dodatnich wartości, a w zasięgu wzroku znajduje się tylko wszechobecna pokrywa lodowa. Gdzie siła wiatru wykracza poza górną wartość skali Beauforta, a skąpe opady mają wyłącznie postać śniegu. Gdzie jedynymi ludźmi są naukowcy, badający te skrajnie nieprzyjazne miejsca. To właśnie pustynie lodowe. Lodowe piekło na Ziemi Mówiąc o pustyni lodowej, na myśli trzeba mieć unikatową formę biomu pustynnego, która kształtuje się w strefie podbiegunowej, w warunkach ekstremalnego klimatu polarnego. To obszar praktycznie pozbawiony pokrywy roślinnej, pokryty lądolodem o grubości nawet kilku kilometrów. Pustynie lodowe swoim zasięgiem obejmują dwa obszary ziemskie: Arktykę i Antarktydę. Pustynia lodowa Arktyki Na półkuli północnej obszar pustyni lodowej rozciąga się na najbardziej wysuniętych na północ częściach Kanady, Stanów Zjednoczonych, Grenlandii, Islandii, Finlandii, Szwecji, Rosji i Norwegii. Obejmuje także pokryty lodem Ocean Arktyczny. Powszechnie występuje tam wieczna zmarzlina (obszar, którego temperatura utrzymuje się poniżej 0 stopni Celsjusza przez co najmniej dwa lata), a sezonowo pojawia się także pokrywa śnieżna. Pustynia lodowa Antarktydy Na półkuli południowej, ekstremalnie niegościnna pustynia lodowa pokrywa prawie cały obszar Antarktydy i część pokrytego lodem Oceanu Południowego. Pokrywa lodowa zajmuje około 98% powierzchni kontynentu. W najgrubszym punkcie osiąga około 4,9 km grubości. Tamtejsze ekosystemy lądowe są znacznie mniej zróżnicowane niż występujące na półkuli północnej. Wynika to z faktu, że w przeciwieństwie do Arktyki, Antarktyda rozciąga się niemal koncentrycznie wokół bieguna południowego i nie ma geograficznego połączenia lądowego z żadnym kontynentem. Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Klimat pustyń lodowych należy do najbardziej ekstremalnych na naszej planecie. Obszary te są klasyfikowane jako klimat czapy lodowej. Temperatura powietrza nigdy nie przekracza tam zera stopni Celsjusza. Mało tego, nigdy nawet nie zbliża się do tej wartości. Temperatury na pustyniach lodowych Gdy panuje dzień polarny, termometr wskazuje średnio 20 stopni Celsjusza poniżej zera. W trakcie nocy polarnej, temperatura osiąga poziom nawet minus 80 stopni Celsjusza. Tak ekstremalnie niską wartość można zmierzyć wyłącznie sprzętem laboratoryjnym. Zwykły termometr rtęciowy kończy pomiary na około minus 39 stopniach Celsjusza, gdy rtęć staje się ciałem stałym. W tym miejscu warto wspomnieć o rekordach zimna zarejestrowanych na pustyniach lodowych. 21 lipca 1983 roku aparatura na stacji antarktycznej Wostok wskazała wartość 89,6 stopnia Celsjusza poniżej zera. To jednak jeszcze nie wszystko, na co stać naturę. Pomiary satelitarne wykonywana w latach 2004–2016 udowodniły, że temperatura na lodowej wyżynie Antarktydy może osiągać wartość minus 98 stopni Celsjusza. Opady na pustyniach lodowych Skąpe opady są jedną z cech definiujących pustynię. Średnia roczna dla Sahary wynosi zaledwie 76 mm rocznie. Na niektórych obszarach pustyń lodowych opady są jeszcze skąpsze. Na północy powietrze jest ekstremalnie suche. Przekłada się to na wartość 500 mm rocznie. Gorzej pod tym względem jest na południu, gdzie średnia roczna opadów nie przekracza 200 mm i zmniejsza się w głąb lądu. Na wewnętrznym płaskowyżu polarnym, średnia roczna wynosi około 50 mm. Na samym biegunie wartość ta spada do około 2 mm. Oczywiście mówimy tu o opadach w postaci śniegu, przełożonych na ekwiwalent wody w stanie ciekłym Wiatry na pustyniach polarnych Nie tylko skrajnie niskie temperatury i skąpe opady czynią te obszary skrajnie ekstremalnymi. Wymieniając cechy tamtejszego klimatu, nie można zapomnieć o silnym wietrze. Zdarza się, że na Antarktydzie wieje z prędkością około 200 km/godz. O tym, jak ekstremalna jest to siła, niech świadczy fakt, że najniższy stopień w skali Beauforta, oznaczający huragan, zaczyna się od 117 km/godz. Ekstremalne warunki klimatyczne ukształtowały unikatowe środowisko Mroźne warunki, ekstremalnie silny wiatr, brak wody w stanie ciekłym, miesiące całkowitej ciemności – na tak niegościnnym obszarze praktycznie nie występuje życie roślinne. Tylko nieliczne gatunki przystosowały się do życia w tym środowisku. Brak szaty roślinnej przekłada się na skąpą faunę, w której nie występują gatunki roślinożerne. Roślinność na Antarktydzie Na południu, gdzie środowisko jest jałowe, a tylko nieliczne obszary są wolne od lodu, występują jedynie dwie formy roślin kwitnących – śmiałek antarktyczny i kolobant. Śmiałek antarktyczny rośnie w pobliżu kolonii pingwinów, gdzie dostępność składników odżywczych jest największa. Z kolei kolobant porasta skaliste obszary przybrzeżne, tworząc niewielkie poduszkowate skupiska. Jeżeli mowa o roślinach nienaczyniowych, występuje tam około 100 gatunków mchów i do 30 gatunków wątrobowców. Występują tam również glony śnieżne i ponad 300 gatunków porostów. Roślinność na Arktyce Północna pustynia lodowa charakteryzuje się większą bioróżnorodnością. Na szatę roślinną składają się nie tylko mchy i porosty, ale także krzewy, trawy i rośliny kwitnące. Nawet w wysokiej Arktyce sporadycznie pojawiają się maki, karłowate wierzby i poduszki skalnic. Świat zwierzęcy pustyń lodowych Fauna pustyń lodowych jest równie wyspecjalizowana jak flora. Poza bakteriami, na jałowym lądzie Antarktydy mogą przetrwać jedynie niektóre pingwiny i foki, ale jako że ich pożywienie pochodzi z oceanu, stanowią część ekosystemu morskiego. Znacznie bogatsza jest fauna Arktyki. Na północy można spotkać znacznie więcej ssaków. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak niedźwiedź polarny czy lis polarny. Elementem tamtejszego krajobrazu jest także sowa śnieżna. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Rzut kotwicą to nie błahostka. Jej stosowanie zagraża przyrodzie Antarktyki
Statki turystyczne zapuszczają się coraz śmielej w obszary Antarktyki. Dopływają do miejsc, które kiedyś były niedostępne. Przyrodnicy ustalili właśnie, że już samo rzucenie kotwicy poważnie dewastuje morską przyrodę.
Spis treści: „Blizny” spowodowane przez kotwice Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki Kotwice to kluczowe wyposażenie statków. Służą do unieruchamiania jednostek poprzez zakotwiczenie o dno akwenu. Ich waga i rozmiary imponują – najcięższe ważą kilkadziesiąt ton, nie licząc łańcucha. Nie dziwne więc, że taki sprzęt jest w stanie siać spustoszenie w środowisku morskim. „Blizny” spowodowane przez kotwice Statki pływają po wszystkich oceanach. Nawet najbardziej odległe wody nie są dla nich niedostępne. Kiedy rzucają kotwicę, pozostawiają po sobie ślad. Kotwiczenie może nie tylko zakłócać życie morskie, ale także uszkadzać podmorskie kable lub rurociągi. Teraz międzynarodowy zespół naukowców zebrał pierwsze informacje dotyczące kotwiczenia i uszkodzeń spowodowanych przez łańcuchy w wodach Antarktyki. Wyniki badań opublikowano w czasopiśmie „Frontiers in Conservation Science”. View oEmbed on the source website – Działania na Antarktydzie podlegają wielu surowym przepisom dotyczącym ochrony środowiska, jednak kotwiczenie statków jest prawie całkowicie nieuregulowane – powiedział pierwszy autor Matthew Mulrennan, naukowiec badający morza i założyciel KOLOSSAL, organizacji non-profit zajmującej się ochroną oceanów w Kalifornii. Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki W tym roku naukowcy wykorzystali podwodne kamery do obserwacji dna morskiego w 36 miejscach na Półwyspie Antarktycznym i wyspie Georgia Południowa. Materiał filmowy rejestrowano blisko powierzchni, w toni wodnej i metr nad dnem morskim. Co udało się dostrzec? Faktycznie, tam, gdzie statki rzucały kotwice, widoczne były ślady. Na podłożu dna oceanicznego można zauważyć m.in. rowki i osady błota powstałe w wyniku wyciągania kotwic. I co chyba najważniejsze: w miejscach, gdzie doszło do naruszenia, nie było prawie żadnego życia morskiego. Badacze zaobserwowali tam zgniecione kolonie gąbek i brak biomasy. Życie morskie kwitło dopiero nieco dalej od miejsc kotwiczenia. Spustoszenie w świecie podwodnym Antarktyki Okazuje się zatem, że eskapady antarktyczne mogą mieć poważny wpływ na podwodną przyrodę. Wiele gatunków organizmów żyjących w Antarktyce na głębokościach, na których można się zakotwiczyć, rośnie powoli i są to gatunki endemiczne. Kotwice to też potencjalne zagrożenie dla rozgwiazd antarktycznych, gigantycznych ośmiornic czy pająków morskich. – Wiemy, że skutki kotwiczenia w tropikalnych rafach mogą utrzymywać się przez dekadę. W mulistych osadach ślady kotwiczenia są nadal widoczne nawet po upływie dziesięciu lat – zauważyła współautorka publikacji, dr Sally Watson, geofizyk morski z Narodowego Instytutu Badań Wody i Atmosfery w Nowej Zelandii. Zaznaczyła, że organizmy w zimnych wodach rosną znacznie wolniej niż w cieplejszych temperaturach. Dlatego te w rejonie Antarktyki odbudowują się zdecydowanie dłużej. Eksperci sądzą, że kotwiczenie jest najbardziej pomijanym problemem ochrony oceanów pod względem globalnego zakłócenia dna morskiego. Szkody, które wyrządza, można porównać do trałowania dennego, czyli połowów polegających na ciągnięciu obciążonej sieci od samego dna morskiego. Źródło: Frontiers in Conservation Science Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Rzadka obserwacja z Antarktyki: olbrzymie pasożyty na głowie głębinowej ryby
Biolodzy morscy podczas ekspedycji na archipelagu Sandwich Południowy natknęli się na szokującą scenę: dwa olbrzymie pasożyty przyczepione do głowy ryby głębinowej z rodzaju buławikowatych.
Spis treści Przerażające zwyczaje Lophoura szidati Widłonogi to nie tylko pasożyty O ekosystemach zimnych, niedostępnych wód na południu naszej planety wiadomo niewiele. Tymczasem na przekór niskiej temperaturze jest to środowisko pełne życia i gatunków nieznanych jeszcze nauce. Zresztą nawet te znane są często słabo przebadane, a ich zwyczaje i tryb życia dopiero odkrywamy. Tak właśnie jest w przypadku pasożytniczego widłonoga zaobserwowanego w pobliżu archipelagu Sandwich Południowy. Dwa takie stworzenia, należące do gatunku Lophoura szidati, zauważono przyczepione do głowy ryby i wysysające z niej krew i inne płyny ustrojowe. Przerażające zwyczaje Lophoura szidati Naukowcy ze Schmidt Ocean Institute w wodach wokół Antarktydy, na głębokości prawie 500 metrów zauważyli niezwykły i dość przerażający widok pasożytów żerujących na rybie. Stworzenia były długości niemal połowy głębinowej ryby, z większością ciała poza gospodarzem, aparatami gębowymi wgryzione w głowę nieszczęsnego żywiciela. Pasożyty te należą do znanego już nauce gatunku Lophoura szidati. Lophoura szidati to przedstawiciele rodziny Sphyriidae, znani z częściowego przebywania w ciele gospodarza. Ich przednia część ciała, w tym gryzący aparat gębowy, jest zakotwiczona w mięśniach ryby, podczas gdy część tylna, zawierająca m.in. worki z jajami, wystaje na zewnątrz. Pasożyty te żywią się krwią i płynami ustrojowymi gospodarza. Przyczepiają się do ciał ryb jeszcze w stadium larwalnym i stopniowo rosną, wysysając z żywiciela substancje odżywcze. Nawet po śmierci pasożyta jego resztki mogą pozostawać w ciele ryby przez lata. Ofiarą zaobserwowaną przez biologów była ryba z rodzaju buławikowatych (łac. Macrourus). Zamieszkuje ona wody Oceanu Atlantyckiego oraz Oceanu Południowego na głębokości 400–3200 metrów. Obserwacje takie jak ta dostarczają cennych informacji na temat bioróżnorodności w środowiskach głębinowych, które wciąż pozostają słabo poznane. Archipelag Sandwich Południowy leży kilkaset kilometrów od wybrzeży Antarktydy, bardzo blisko Georgii Południowej. Widłonogi to nie tylko pasożyty Przerażający pasożyt należy do widłonogów – bardzo licznej (13 tys. gatunków) podgromady wodnych bezkręgowców, w większości mających rozmiary kilku milimetrów i tworzących plankton morski i słodkowodny. Niektóre widłonogi są pasożytami, jednak w większości to małe bezkręgowce. Na przykład pasożytujący na linach raczek skrzelowy ma zaledwie 2 milimetry. Widłonogi wykazują szczególny zwyczaj opieki nad potomstwem: nie składają jaj, tylko noszą je przy sobie w specjalnych workach. Widłonogi odgrywają kluczową rolę w ekosystemach wodnych jako pośrednie ogniwo w łańcuchu pokarmowym – żywią się fitoplanktonem, a same są pokarmem dla ryb i innych zwierząt morskich. Źródło: Live Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Fragment góry lodowej większy od Warszawy ujawnił nieznany ekosystem Antarktydy
Antarktyda wciąż kryje wiele tajemnic, a każde nowe odkrycie przybliża nas do pełniejszego zrozumienia tego unikatowego kontynentu i jego roli w systemie klimatycznym naszej planety.
Spis treści: Życie pod lodem Nieznane oblicze Antarktydy Wpływ na globalny poziom mórz Antarktyda, ze względu na swoją niedostępność i mało przyjazne warunki, jest jednym z najbardziej tajemniczych miejsc na Ziemi. I nie ma przesady w tym określeniu. Biały kontynent tylko pozornie jest jednolitą, lodową pustynią. Najnowsze badania ujawniły, że pod jej powierzchnią płyną ukryte rzeki. Co więcej, okazuje się, że Antarktyda skrywa też nieznane wcześniej ekosystemy morskie. Życie pod lodem Pod grubą na ponad kilometr pokrywą lodową Antarktydy kryje się złożony krajobraz gór, dolin i rzek. Naukowcy zmapowali te ukryte struktury, korzystając z radarów penetrujących lód oraz precyzyjnych pomiarów grawitacyjnych i magnetycznych. Jak ustalili, pod lodem woda może płynąć w nietypowym sposób. Kieruje się nie tylko siłą grawitacji, ale również ciśnieniem wywieranym przez masy lodu. W efekcie, rzeki te mogą płynąć nawet do góry. W praktyce oznacza to, że przemieszczają się z obszarów o większym ciśnieniu do tych o mniejszym. Te subglacjalne rzeki odgrywają kluczową rolę w dynamice lodowców. Wpływają bowiem (i to dosłownie) na ich tempo topnienia i przemieszczania się w kierunku oceanu. Zmiany w ich przebiegu mogą prowadzić do destabilizacji lodowców przybrzeżnych. To z kolei przyczynia się do podnoszenia poziomu mórz na świecie. Kluczowe dla tego odkrycia było oderwanie się fragmentu góry lodowej. Nieznane oblicze Antarktydy Na początku 2025 roku od Lodowca Szelfowego Jerzego VI oderwała się góra lodowa A-84 o powierzchni około 540 km kw. Dla porównania, powierzchnia Warszawy wynosi 517 km kw. To odsłoniło fragment dna morskiego, który przez setki lat był ukryty pod lodem. Międzynarodowy zespół naukowców, znajdujący się w pobliżu na statku badawczym Falkor (too), natychmiast zmienił plany badawcze, aby lepiej poznać nowo odsłonięty obszar. Uczeni odkryli tam tętniący życiem ekosystem zdominowany przez gąbki i korale. Zamieszkują go także ryby, olbrzymie pająki morskie i ośmiornice. Obecność tak rozwiniętego ekosystemu w miejscu, które przez wieki było odizolowane od światła słonecznego i powierzchniowych źródeł pożywienia, sugeruje istnienie nieznanych dotąd mechanizmów podtrzymujących życie w ekstremalnych warunkach. Wpływ na globalny poziom mórz Zmiany zachodzące w Antarktydzie mają bezpośredni wpływ na globalny poziom mórz. Topnienie lodowców, takich jak Thwaites, czyli. tzw lodowca zagłady, może prowadzić do znacznego podniesienia poziomu oceanów. Ten scenariusz jest coraz bardziej realnym zagrożeniem dla nadmorskich społeczności na całym świecie. Badania wskazują, że ciepłe wody oceaniczne przenikają pod lodowiec, przyspieszając jego topnienie i zwiększając ryzyko całkowitego załamania w ciągu najbliższych 200 lat. ​ Odkrycia dokonane na Antarktydzie podkreślają znaczenie ciągłych badań tego kontynentu. Badania dostarczają również cennych informacji na temat adaptacji życia w ekstremalnych warunkach. To może mieć implikacje dla poszukiwań życia w podobnych środowiskach poza Ziemią.​ Źródło: National Geographic Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Od dziecka szykował się do bicia rekordów. Dziś zna go każdy podróżnik
Roald Amundsen kilkukrotnie przesunął granice ludzkich możliwości. Dotarł do miejsc, które uchodziły za niedostępne dla Europejczyków. Do swoich przełomowych wypraw szykował się od dziecka. Potem czerpał wiedzę z innowacyjnych źródeł.
Spis treści: Kim był Roald Amundsen? Czego dokonał Roald Amundsen? Co odkrył Roald Amundsen Metody podróży Roalda Amundsena Roald Amundsen – statek Roald Amundsen – książki Zaginięcie Roalda Amundsena Roald Amundsen był norweskim badaczem polarnym, który na stałe zapisał się na kartach historii eksploracji Arktyki i Antarktyki. Choć minęło już prawie sto lat od jego śmierci, wciąż uchodzi za jednego z najwybitniejszych odkrywców. Swój sukces zawdzięczał determinacji, doskonałym umiejętnościom organizacyjnym oraz nowatorskiemu podejściu do podróży polarnych. Kim był Roald Amundsen? Roald Engebreth Gravning Amundsen urodził się 16 lipca 1872 roku w Borge niedaleko Oslo w Norwegii. Pochodził z rodziny o długich tradycjach morskich. Jego ojciec był właścicielem statków. To miało duży wpływ na zainteresowania Roalda. Początkowo, zgodnie z wolą matki, miał zostać lekarzem. Po jej śmierci porzucił jednak studia medyczne, by realizować swoje marzenia o eksploracji polarnej. Już w młodości zaczął się hartować do warunków, jakie czekały na niego na dalekiej Północy. Zimą spał przy otwartych oknach, a także uczył się technik przetrwania w ekstremalnych warunkach. Amundsen wyróżniał się nie tylko niezwykłą determinacją, ale też zdolnościami organizacyjnymi i umiejętnością uczenia się od innych. Jego podejście do podróży polarnych było na tamte czasy innowacyjne. Wiedzę czerpał od rdzennych mieszkańców Arktyki. To Innuici nauczyli go, jak przetrwać w ekstremalnym zimnie, używając odpowiedniego ubioru. Pokazali mu też, jak przemieszczać się z wykorzystaniem psich zaprzęgów. Czego dokonał Roald Amundsen? W latach 1903–1906 Roald Amundsen dowodził ekspedycją, która jako pierwsza w historii pokonała Przejście Północno-Zachodnie. Trasa morska łącząca Ocean Atlantycki z Oceanem Spokojnym przez arktyczne wody Kanady była marzeniem wielu podróżników. Sukces Amundsena był owocem jego skrupulatnego planowania oraz umiejętności adaptacji do surowych warunków. Największym osiągnięciem Amundsena było jednak zdobycie bieguna południowego. 14 grudnia 1911 roku wraz ze swoją ekspedycją jako pierwszy człowiek w historii dotarł do tego punktu, wyprzedzając brytyjskiego rywala, Roberta Falcona Scotta. Kluczem do powodzenia wyprawy była doskonała organizacja, wykorzystanie psich zaprzęgów oraz precyzyjne przygotowanie. Tego miało zabraknąć w ekspedycji Scotta, która zakończyła się tragicznie. Na tym jednak dzielny Norweg nie poprzestał. W 1926 roku przeleciał sterowcem „Norge” nad biegunem północnym. Towarzyszył mu wówczas m.in. Oscar Wisting. Tym samym obaj zostali pierwszymi ludźmi, którzy dotarli zarówno na biegun południowy, jak i północny. Co odkrył Roald Amundsen? Podczas swoich licznych wypraw Amundsen zebrał cenne dane geograficzne, meteorologiczne i oceanograficzne. Dzięki ekspedycji przez Przejście Północno-Zachodnie świat nauki poznał nowe szczegóły dotyczące arktycznych prądów morskich i warunków lodowych. Udowodnił również, że Przejście Północno-Zachodnie jest trasą możliwą do pokonania, choć niezwykle wymagającą. Podczas wyprawy na biegun południowy dokonał szczegółowych pomiarów topograficznych Antarktydy, a jego zespół zebrał istotne dane meteorologiczne. Metody podróży Roalda Amundsena Sukces Amundsena nie był dziełem przypadku. Jego metody podróży były oparte na dokładnym przygotowaniu i nauce od tych, którzy najlepiej znali warunki polarne. Skrupulatnie studiował techniki przetrwania używane przez rdzennych mieszkańców Arktyki. Jego zespół korzystał z psich zaprzęgów, lekkich drewnianych sań oraz specjalnie zaprojektowanych ubrań z futra, które były znacznie lepiej przystosowane do zimna niż europejskie wełniane mundury. Amundsen rozplanowywał swoje wyprawy z aptekarską precyzją. Urządzał składy żywnościowe na trasie, a to umożliwiało powrót bez obciążania uczestników ekspedycji nadmiarem zapasów. Metodyczność pozwoliła mu wyprzedzić ekspedycję Scotta i uniknąć tragicznego losu Brytyjczyków. Roald Amundsen – statek Statki odegrały kluczową rolę w podróżach Amundsena. Jego pierwsza wielka wyprawa, przez Przejście Północno-Zachodnie, odbyła się na pokładzie „Gjøa”. Była to jednostka niewielka, ale wyjątkowo wytrzymała. Innym kluczowym statkiem był „Fram”, wcześniej używany przez Fridtjofa Nansena. To właśnie na jego pokładzie Amundsen wyruszył w 1910 roku w stronę Antarktydy. „Fram” został zaprojektowany tak, że lód raczej go unosił niż zgniatał. Dzięki temu był to idealny statek do ekspedycji polarnych. Znany jest również statek ekspedycyjny nazwany na cześć odkrywcy. „MS Roald Amundsen” to nowoczesna jednostka pasażerska przeznaczona do eksploracji rejonów polarnych. Została wyposażona w technologie przyjazne środowisku. Roald Amundsen – książki Amundsen nie tylko eksplorował, ale także dokumentował swoje wyprawy. Jego książka „The South Pole: An Account of the Norwegian Antarctic Expedition in the Fram, 1910–1912” jest szczegółowym opisem legendarnej ekspedycji na biegun południowy. Opisał w niej trudności, strategię oraz techniki, które zapewniły jego zespołowi sukces. Inną ważną pozycją jego autorstwa jest „My Life as an Explorer”. Amundsen dzieli się na jej stronach swoimi doświadczeniami, przemyśleniami i podejściem do podróży w ekstremalnych warunkach. Jego zapiski są cennym źródłem wiedzy o epoce wielkich odkryć polarnych. Zaginięcie Roalda Amundsena W 1928 roku Amundsen podjął się misji ratunkowej mającej na celu odnalezienie zaginionego sterowca „Italia” dowodzonego przez Umberto Nobile. Wyruszył samolotem nad Arktykę, jednak nigdy nie powrócił. Jego samolot zaginął bez śladu, a ciała nigdy nie odnaleziono. Prawdopodobnie zginął w katastrofie lotniczej nad Morzem Barentsa. Po śmierci Roald Amundsen został upamiętniony na wiele sposobów. Pomniki na jego cześć stoją w kilku miejscach na świecie. Najbardziej znany znajduje się w norweskim Tromsø – mieście, które odgrywało kluczową rolę w życiu Amundsena. Monument został odsłonięty w 1958 roku. Przedstawia polarnika spoglądającego w kierunku portu. Pomnik upamiętniający Amundsena jako pierwszego zdobywcę bieguna południowego znajduje się także w Golden Gate Park w San Francisco. Nazwiskiem eksploratora nazwano też obiektów geograficznych, takich jak Morze Amundsena u wybrzeży Antarktydy czy krater Amundsen na Księżycu. Źródła: Britannica, Royal Museums Greenwich Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Lodowa odyseja, czyli niezwykła historia statku Endurance – nowy odcinek podcastu
Ponad 100 lat temu odbyła się jedna z najbardziej niezwykłych wypraw na Antarktydę. Okręt Ernesta Shackletona zmiażdżył lód. Ale cudem wszyscy członkowie ekspedycji ocaleli. A statek zachował się na dnie Morza Weddella w świetnym stanie. O losach tej ekspedycji opowiada polarnik Mikołaj Golachowski.
Spis treści: Endurance, statek, który nie wytrwał Shackleton – lider doskonały Warunki na wyprawie Endurance Drugie życie Endurance Sir Ernest Henry Shackleton był brytyjskim podróżnikiem i odkrywcą. Urodził się 15 lutego 1874 roku w irlandzkiej wiosce Ballitore. W 1914 roku dowodził wyprawą transantarktyczną na statku Endurance. O losach tej wyprawy rozmawia w najnowszym podcaście National Geographic Polska z Iwoną El-Tanbouli-Jabłońską Mikołaj Golachowski – ekolog, polarnik i były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego. Endurance, statek, który nie wytrwał Endurance znaczy po angielsku „wytrwałość”. Czterdziestoczterometrowy statek Shackletona nosił taką nazwę, ale mimo to nie sprostał zadaniu, choć był jednostką specjalnie zaprojektowaną i wybudowaną do podróży okołobiegunowych. Jak mówi Golachowski, statek był wzmocniony metalem i wykonany z najtwardszego drewna. Jednak – w jego ocenie – filozofia jego konstrukcji była chybiona. Wówczas powstawały już jednostki, które nie „walczyły” z lodem, ale się do niego dostosowywały. Lód je wypychał niczym wędkarski spławik. Shackleton – lider doskonały Wszyscy są zgodni, że Shackleton był świetnym szefem ekspedycji polarnych i miał zdolności organizacyjne. Ludzie mieli do niego zaufanie i łatwo ich sobie zjednywał. – Mimo ogromnych trudności i naprawdę niezwykłych wydarzeń, które się spiętrzyły przeciwko nim, przywiózł wszystkich do domu – opowiada Golachowski. I dodaje, że ten brytyjski polarnik miał pod górkę przy organizacji wypraw, bo nie był marynarzem marynarki wojennej. Warunki na wyprawie Endurance Statek miał 44 metry. Było na nim 28 osób i kilkadziesiąt psów. Gdy uczestnicy wyprawy musieli opuścić statek, przenieśli się do trzech niewielkich łodzi. Zaczęła się walka o życie. Jakie były warunki? – Ciężko wyobrazić sobie gorsze – zauważa Golachowski. Wiał zimny wiatr, morale było niskie. Szef ekspedycji, nazywany przez załogantów „bossem”, stanął na wysokości zadania. Towarzyszyło mu motto rodziny: zwyciężymy wytrwałością. Jak opowiada Golachowski, członkowie feralnej ekspedycji żywili się surowymi fokami i pingwinami. Była to dieta oparta o tłuszcz. Udało się im uniknąć zachorowania na szkorbut. W pewnym momencie członkowie ekspedycji musieli się rozdzielić. Jak dalej potoczyła się wyprawa i w jaki sposób Shackleton uratował wszystkich? Tego dowiecie się z naszego podcastu. Drugie życie Endurance W 2022 roku zakończono jedną z najgłośniejszych ekspedycji archeologicznych świata. Wówczas udało się odnaleźć wrak Endurance. Był to wielki sukces archeologii podwodnej. Wrak spoczywa na głębokości ponad 3 tys. m. Ekspedycja archeologiczna była ekstremalnie trudna i nie obyło się bez awarii sprzętu. Mimo to udało się wykonać precyzyjną dokumentację statku – aż 25 tys. zdjęć wysokiej rozdzielczości. Na ich podstawie powstał trójwymiarowy model okrętu. Wrak zachował się w bardzo dobry stanie i, co ciekawe, nadal jest na nim życie. O losach ekspedycji Shackletona i wyprawie archeologów podwodnych przeczytacie obszerny reportaż w najnowszym, styczniowym wydaniu National Geographic Polska (nr 304). Można go zakupić w salonach prasowych albo za pośrednictwem sklepu kultowy.pl. Całą rozmowę z Mikołajem Golachowskim można obejrzeć i wysłuchać w playerze na górze strony. Wszystkie odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na YouTube i na Spotify.
Autonomiczne roboty NASA mają pracować pod lodem Antarktydy. Projekt IceNode wkracza w decydującą fazę
Pracownicy najbardziej innowacyjnej jednostki naukowo-inżynieryjnej w NASA, czyli Laboratorium Napędu Odrzutowego (JPL), nie tylko wysyłają sondy w najbardziej odległe rejony Układu Słonecznego. Budują też roboty, które tutaj, na Ziemi, mogą dotrzeć tam, gdzie żaden człowiek nie przetrwa. Właśnie przetestowali autonomiczne roboty zdolne przetrwać w podwodnych jamach głęboko pod szelfami lodowymi Antarktydy.
Spis treści: Robotyczne robaki Urządzenia do zadań specjalnych 100 metrów pod powierzchnią Coraz cieplej na Ziemi Miejsca, w których mają pracować najnowsze roboty zaprojektowane przez specjalistów z JPL należą do najbardziej niedostępnych na Ziemi. Stojący za projektem naukowcy chcą skupić się na podwodnym obszarze znanym jako „strefa uziemienia”. Tam spotykają się pływające szelfy lodowe, ocean i ląd. Zamierzają zajrzeć głęboko w niezmapowane jamy, w których lód może topnieć najszybciej. Rejony te nie są dostępne dla ludzi. Nawet wszechobecne satelity nie są w stanie zajrzeć do znajdujących się pod kilometrową warstwą lodu jam. Autonomiczne podmorskie roboty IceNode zostały zaprojektowane, aby rozwiązać ten problem. – Od lat zastanawialiśmy się, jak przezwyciężyć te technologiczne i logistyczne wyzwania. Wydaje nam się, że znaleźliśmy na to sposób – powiedział Ian Fenty, klimatolog z JPL i kierownik naukowy IceNode. – Celem jest uzyskanie danych bezpośrednio na styku topnienia lodu i oceanu, pod szelfem lodowym. Robotyczne robaki Aby tego dokonać, inżynierowie JPL wykorzystali swoje doświadczenie w projektowaniu robotów do eksploracji kosmosu. Zdołali opracować specyficzną flotę podmorskich pojazdów. Mają one długość około 2,4 metra i średnicę około 25 centymetrów. To tego wyposażone są w trójnożne wysuwane „podwozie”, mocujące robota do spodniej powierzchni lodu. View oEmbed on the source website Te robotyczne robaki nie są wyposażone w żadną formę napędu. Poruszają się, wykorzystując prądy oceaniczne. Wyłapują je samodzielnie, używając do tego nowatorskiego oprogramowania wykorzystującego informacje z modeli prądów oceanicznych. Urządzenia muszą być zaprojektowane i wykonane tak, by zminimalizować konieczność użycia podzespołów, które mogą ulec awarii. Urządzenia do zadań specjalnych Podmorskie robaki mogą być uwalniane do środowiska ze specjalnego odwiertu lub bezpośrednio ze statku na otwartym ocenie. Stamtąd, wykorzystując prądy morskie, udałyby się w długą podróż przebiegającą pod szelfem lodowym. Po dotarciu do celu każdy z robotów upuszczałby balast i podnosił się, aby przymocować się do dolnej powierzchni lodu. Tam miałby uruchomić sensory mierzące parametry krążącej wody. – Te roboty są niczym platforma dostarczająca instrumenty naukowe do najtrudniej dostępnych miejsc na Ziemi – powiedział Paul Glick, inżynier robotyki JPL i główny naukowiec IceNode. – Ma to być bezpieczne, stosunkowo tanie rozwiązanie trudnego problemu – dodał. Paul Glick wraz z prowadzoną przez siebie grupą miał już okazję przetestować prototyp robotycznego robaka. Testy odbyły się na zamarzniętym Morzu Beauforta na północ od Alaski. Test przeprowadzony w marcu 2024 roku był pierwszym tak trudnym sprawdzianem dla urządzeń. Temperatura powietrza wynosiła minus 45 stopni Celsjusza, co było ogromnym wyzwaniem zarówno dla ludzi, jak i sprzętu robotycznego. Badanie zostało przeprowadzone w ramach odbywającego się co dwa lata Laboratorium Arktycznych Okrętów Podwodnych Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych (U.S. Navy Arctic Submarine Laboratory). To trzytygodniowa operacja, która zapewnia naukowcom tymczasowy obóz bazowy. Dzięki niemu mogą prowadzić prace terenowe w środowisku arktycznym. 100 metrów pod powierzchnią Gdy prototyp zszedł na głębokość około 100 metrów, jego instrumenty zebrały dane o zasoleniu, temperaturze i przepływie wody. Zespół przeprowadził również testy, aby określić procedury potrzebne do wypuszczenia robota w przyszłości. – Jesteśmy zadowoleni z postępów. Mamy nadzieję, że uda nam się kontynuować prace nad prototypami i sprowadzić je z powrotem do Arktyki w celu przeprowadzenia przyszłych testów pod lodem morskim. Ostatecznie chcemy rozmieścić całą flotę pod szelfami lodowymi Antarktydy – powiedział Glick. – Nawet dzięki temu krótkiemu testowi nasz robot zebrał cenne, niezbędne naukowcom dane. Wszystko, co przybliża nas do osiągnięcia tego celu, jest ekscytujące – dodał naukowiec. Udane testy stanowią ważny krok w kierunku ostatecznej wizji projektu. Czyli zbudowania floty autonomicznych robotów, zdolnych zapuszczać się pod szelfy lodowe Antarktydy. Mają pomóc naukowcom obliczyć, jak szybko zamarznięty kontynent traci lód – i jak szybko topnienie może spowodować wzrost globalnego poziomu mórz. Coraz cieplej na Ziemi Problem topnienia lądolodów narasta. Gdyby doszło do całkowitego stopienia się lodów Antarktydy, globalny poziom mórz podniósłby się o około 60 metrów. Zalaniu uległyby tysiące kilometrów kwadratowych lądu. Topniejące lody Antarktydy stanowią jedną z największych niewiadomych w prognozach wzrostu poziomu mórz. Szczególnie, że lód ten topi się niejako z dwóch stron. Ocieplające się powietrze wywołuje topnienie lodów powierzchniowych. Ale lód topi się również w kontakcie z ciepłą wodą oceaniczną krążącą pod nim. Aby ulepszyć modele komputerowe przewidujące wzrost poziomu mórz, naukowcy potrzebują dokładniejszego pomiaru tempa topnienia, szczególnie pod szelfami lodowymi. Czyli długimi na wiele kilometrów płytami pływającego lodu. Chociaż szelfy lodowe nie przyczyniają się bezpośrednio do wzrostu poziomu morza, znacznie spowalniają przepływ pokryw lodowych w kierunku oceanu. Jeśli stopnieją, wraz z nimi zniknie ta naturalna zapora. Źródło: NASA JPL. Nasz ekspert Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Związana z magazynami portali Gazeta.pl oraz Wp.pl. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Przygoda życia na wyciągnięcie ręki. Polska Stacja Antarktyczna rekrutuje. Potrzeba m.in. kucharza i elektryka
Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego rekrutuje na kolejną wyprawę. To wspaniała przygoda w odizolowanej od reszty świata krainie lodu i dzikiej przyrody. Wśród poszukiwanych są: szef kuchni, lekarz, mechanik i informatyk.
W tym artykule: Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego rekrutuje Arctowski – powstaje nowa infrastruktura polskiej stacji Dlaczego warto posiadać stacje polarne? Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego jest całoroczną jednostką naukowo-badawczą, która czasem określana jest jako nieformalna polska „ambasada” na jedynym na świecie niezamieszkanym kontynencie. Uruchomiono ją 46 lat temu w archipelagu Szetlandów Południowych, na wyspie Króla Jerzego. Takich jednostek w rejonie w rejonie Antarktyki jest około czterdziestu. Stacja znajduje się w miejscu odosobnionym, gdzie panują czasem bardzo trudne warunki pogodowe. Dlatego zawsze ktoś tam jest i opiekuje się infrastrukturą. Polscy polarnicy nieustannie prowadzą też tam badania. Ich zakres jest naprawdę szeroki. Na stacji badacze zajmują się oceanografią, geologią, glacjologią, meteorologią, ale głównie biologią i ekologią. Potrzebni są jednak nie tylko naukowcy, ale też personel, który zapewni właściwe funkcjonowanie stacji. Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego rekrutuje Stacja ogłosiła właśnie rekrutację na 49. wyprawę. Termin składania aplikacji mija 23 lutego 2024 roku. Stacja kompletuje dwie grupy: zimującą, która będzie przebywać w stacji przez okres całego roku (od października do listopada kolejnego roku) i składa się z ok. 8-10 osób i letnią, która pracuje w stacji od listopada do końca marca. Kogo potrzeba? Kierownik Wyprawy – pełni nadzór nad prawidłowym funkcjonowaniem Polskiej Stacji Antarktycznej im. H. Arctowskiego i realizacją programów naukowych i zadań grupy technicznej; Obserwator ekologiczny – m.in. obrączkuje oraz zakłada nadajniki na kormorany antarktyczne, mapuje i prowadzeni cenzusu gniazd wybranych gatunków ptaków; Operator bezzałogowych statków powietrznych (UAV) – wykonuje naloty UAV w zakresie prowadzonych monitoringów; Elektronik/Opiekun sprzętu naukowego/Asystent terenowy – m.in. nadzoruje, konserwuje i remontuje urządzenia łącznościowe i telefoniczne Stacji; Energetyk/Elektryk – konserwuje, prowadzi przeglądy i naprawy agregatów prądotwórczych i silników wysokoprężnych oraz urządzeń alternatywnych źródeł energii; Administrator systemów IT/Informatyk – m.in. prowadzi nadzór nad infrastrukturą sieciową i telefoniczną w Stacji; Mechanik maszyn budowlanych – m.in. konserwuje i remontuje maszyny budowlane: koparko-ładowarki Ostrówek, ciągnika Ursus, żurawia samojezdnego Terex, spycharki gąsienicowej Dressta; Lekarz/Ratownik medyczny/Pielęgniarz – nadzór nad am ambulatorium i udzielanie pomocy medycznej; Operator łodzi (zodiak driver) – zapewnia transport drogą morską uczestników wyprawy w celu realizacji zadań; Opiekun portu Arctowski – zapewnia transport drogą morską uczestników wyprawy w celu realizacji zadań; Obserwator do spraw gatunków obcych i antropopresji – m.in. przeprowadza akcje profilaktyczne dotyczące wykrywania potencjalnych gatunków obcych w obrębie infrastruktury Stacji; Kucharz – przygotowuje regularne posiłki dla grupy 20-40 osób; Pomoc kuchenna/Opiekun części socjalnej – administruje częścią socjalno-hotelową (przygotowywanie domków na pobyty gości) oraz utrzymywanie jej w porządku; Nie wszystkie oferty są identyczne dla obu grup: zimowej i letnie. W poprzedniej rekrutacji zwrócono uwagę na to, że nie jest to zwykła praca, tylko wyprawa w miejsce, do którego tylko nieliczni mają dostęp. Szczegółowe informacje dotyczące wyprawy znajdują się na stronie Stacji. Podkreślono, że kluczowa jest praca zespołowa. Rozmowy kwalifikacyjne kandydatów na wyprawę odbywają się z reguły w marcu i kwietniu. W maju wybrani kandydaci przejdą badania lekarskie. Od czerwca do września potrwają przygotowania do wyprawy. Wówczas odbywają się także szkolenia grupowe i indywidualne. Wyprawa wyrusza na Stację jesienią. Te pingwiny zapadają w sen 10 tys. razy dziennie. Ich drzemki trwają tylko 4 sekundy Żyjące w Antarktyce pingwiny są rekordzistami w ilości codziennych drzemek. Każdego dnia zasypiają tysiące razy, ale tylko na kilka sekund. Dzięki temu w sumie przesypiają aż 11 godzin na... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/te-pingwiny-zapadaja-w-sen-10-tys-razy-dziennie-ich-drzemki-trwaja-tylko-4-sekundy-fot-joel-sartore-national-geographic-photo-ark-0901b99.jpg" width="938" height="625" alt="Te pingwiny zapadają w sen 10 tys. razy dziennie. Ich drzemki trwają tylko 4 sekundy (fot. JOEL SARTORE, NATIONAL GEOGRAPHIC PHOTO ARK)" title="Te pingwiny zapadają w sen 10 tys. razy dziennie. Ich drzemki trwają tylko 4 sekundy (fot. JOEL SARTORE, NATIONAL GEOGRAPHIC PHOTO ARK)" /> Arctowski – powstaje nowa infrastruktura polskiej stacji Obecnie trwa przebudowa stacji i jej infrastruktury. Powstaje też nowy gmach główny stacji, do którego przeniosą się polarnicy. Posadowiono już fundamenty głównego budynku i umieszczono na nich stalowy szkielet. Będzie on wspierać drewnianą konstrukcję. Cała inwestycja będzie kosztować ponad 130 mln zł. Była ona niezbędna. Wiele budynków jest już bardzo wysłużonych. Brakowało też ważnych rozwiązań – na przykład oczyszczalni ścieków i nowoczesnego systemu energetycznego. Teraz zainstalowano rozwiązanie hybrydowe. Elektryczność dostarczają najpierw panele fotowoltaiczne, a gdy słońca nie jest dość – agregaty dieslowskie. Planowana jest budowa magazynów energii, które umożliwią gromadzenie jej nadwyżki. Używany do tej pory główny gmach znajduje się obecnie bardzo blisko linii brzegowej. Niebawem, ze względu na rosnący poziom morza, będzie musiał zostać opuszczony. Nowy budynek oddalony jest od oceanu i dodatkowo wyniesiono go na specjalnej konstrukcji żelbetowej. Pierwsi polarnicy zamieszkają w nim w 2026 roku. Dlaczego warto posiadać stacje polarne? Stacja polarna to nie tylko wielka gratka dla naukowców. Dzięki temu Polska znajduje się wśród 29 sygnatariuszy układu antarktycznego. Jej członkowie podejmują decyzje dotyczące działalności człowieka na terenie Antarktyki. Aby znaleźć się w tym gronie, niezbędne jest posiadanie całorocznej stacji. W mocy pozostaje na razie decyzja sygnatariuszy, by wykorzystywać Antarktykę wyłącznie w celach pokojowych. Na tym obszarze nie można wydobywać surowców, gdyż jest to rezerwat przyrody. W 2048 r. postanowienia dotyczące między innymi zakazu pozyskiwania surowców mogą ulec zmianie. Z tego względu decyzja o pozostaniu w tym gronie może mieć strategiczne znaczenie dla krajów – sygnatariuszy układu. Druga polska całoroczna stacja znajduje się na Spitsbergenie – największej wyspie archipelagu Svalbard, za północnym kołem podbiegunowym. Polska Stacja Polarna Hornsund im. Stanisława Siedleckiego jest zarządzana przez Instytut Geofizyki PAN. Przebywa tam zawsze około 10 pracowników, którzy są tam przez cały rok. Źródła: Instytut Biochemii i Biofizyki PAN, PAP - Nauka w Polsce, Facebook Stacji Arctowskiego Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Klimat okołobiegunowy – czym się charakteryzuje i w jakich krajach panuje?
Długie zimy z najniższymi na Ziemi temperaturami powietrza, ograniczające się głównie do śniegu niskie opady atmosferyczne i wysokie amplitudy temperatur w niektórych rejonach – oto najkrótsza charakterystyka strefy klimatów okołobiegunowych. Panujące tam ekstremalne warunki ukształtowały się w następstwie występujących różnic w warunkach oświetlenia w trakcie dnia polarnego i nocy polarnej. Jakimi cechami charakteryzuje się klimat okołobiegunowy? Jakie rodzaje klimatu występują w tej strefie i jaki jest jej zasięg? Na każde z tych pytań odpowiadamy poniżej.
W tym artykule: Czym jest klimat okołobiegunowy? Jakie są cechy klimatu okołobiegunowego? Rodzaje klimatu okołobiegunowego Gdzie jest klimat okołobiegunowy? Fauna i flora strefy okołobiegunowej Klimat na Ziemi jest kształtowany przez liczne czynniki strefowe i astrefowe. W niektórych miejscach na naszej planecie panują wyjątkowo trudne lub wręcz ekstremalne warunki. Takie stwarza choćby klimat równikowy, dla którego charakterystyczna wysoka średnia temperatura i duża wilgotność powietrza, i klimat zwrotnikowy, w strefie którego odnotowywane są najwyższe temperatury. Jeżeli mowa o klimatycznym ekstremum, nie można pominąć strefy okołobiegunowej. To właśnie tam ziemia skuta jest lodem, a temperatura powietrza osiąga najniższe wartości. W porównaniu z tymi warunkami, nawet najsurowsze zimy, jakie czasami zapewnia strefa umiarkowana, wydają się być łagodne. Czym jest klimat okołobiegunowy? Klimat okołobiegunowy to piąta i ostatnia główna strefa klimatyczna w klasyfikacji Wincentego Okołowicza. Występuje na półkuli północnej i południowej, obejmując obszary za kołami podbiegunowymi. Zewnętrzne granice tych pasów są wyznaczone przez izotermę najcieplejszego miesiąca 10 stopni Celsjusza. Na obu półkulach strefa okołobiegunowa sąsiaduje (po stronie południowej na północy i odwrotnie na południu) ze strefą klimatów umiarkowanych. Rozpiętość warunków pogodowych jest tam nieznaczna, dlatego w całej strefie wyróżnia się tylko dwa typy klimatów (zgodnie z klasyfikacją Wincentego Okołowicza). Jakie są cechy klimatu okołobiegunowego? W strefie okołobiegunowej występują szczególne warunki oświetlenia, związane z małym dopływem energii pochodzącej z promieniowania słonecznego. To sprawia, że występuje tam ujemny bilans energetyczny, kształtujący się na poziomie minus 200 W/m kw. Zwierzęta Antarktydy - jakie gatunki tam żyją? Antarktyda - najdalej wysunięty na południe kontynent - to jedno z najbardziej tajemniczych miejsc na Ziemi. Południowy biegun zimna jest jedynym kontynentem nieeksploatowanym gospodarczo i niez... Zimą panują tam ekstremalne warunki. Najniższe temperatury są odnotowywane w trakcie trwania nocy polarnej. Wówczas termometr może wskazać minus 80 stopni Celsjusza, a nawet mniej (rekord zimna, zarejestrowany na lodowej wyżynie Antarktydy Wschodniej, to minus 98 stopni Celsjusza) . Lato jest chłodne i trwa krótko. Temperatura w najcieplejszym miesiącu dochodzi do 10 stopni Celsjusza, ale dotyczy to wyłącznie strefy subpolarnej. Skoro mowa o porach roku, w strefie klimatów okołobiegunowych są one wyznaczane na podstawie długości dnia i nocy, która wynosi od jednej doby (na kole podbiegunowym) do ok. sześciu miesięcy (na biegunie). W trakcie trwania nocy polarnej powierzchnia ziemi ulega znacznemu ochłodzeniu, gdy następuje dzień polarny ogrzewa się tylko nieznacznie, co wynika z niskiego położenia Słońca nad horyzontem. To wszystko przekłada się na małe dobowe amplitudy temperatury powietrza i znacznie większe roczne wahania. Opady są niskie i ograniczają się niemal wyłącznie do postaci śniegu. W konsekwencji, w strefie okołobiegunowej śnieg łatwo zmienia się w lód, co po pewnym czasie prowadzi do powstania lądolodów (Arktyka i Antarktyka). Wymieniając charakterystyczne cechy klimatu okołobiegunowego, nie można pominąć silnych, porywistych wiatrów. W niektórych miejscach ruchy powietrza osiągają prędkość dochodzącą do 300 km/godz. Rodzaje klimatu okołobiegunowego Strefa okołobiegunowa obejmuje dwa typy klimatów: klimat subpolarny, nazywany też podbiegunowym, klimat polarny, nazywany też biegunowym. W obu przypadkach opady są niskie przez cały rok. Także zjawisko dnia i nocy polarnej jest wspólne dla obu rodzajów klimatów. Na tym jednak kończą się cechy wspólne, bo mimo że w strefie subpolarnej i polarnej panują wyjątkowo trudne warunki, to należy tu mówić o pewnej rozpiętości zjawisk pogodowych. W obszarach, na których panuje klimat subpolarny występują duże różnice temperatur między zimą a latem. O ile średnia roczna temperatura nie przekracza tam 0 stopni Celsjusza, to w najcieplejszym miesiącu może dochodzić do ok. 10 stopni Celsjusza. Wynika to z faktu, że latem przeważają tam umiarkowane masy powietrza, natomiast zimą dominują masy arktyczne i antarktyczne. Warunki terenowe i klimatyczne, które panują w tej strefie, sprzyjają powstawaniu powstawaniu lodowców. Granica wiecznego śniegu jest położona nisko – przebiega na wysokości 700-1400 m n.p.m. Opady śniegu osiągają wysokość do 300 mm. Najsurowsze warunki klimatyczne na Ziemi panują w strefie klimatu polarnego. Podobnie jak w strefie subpolarnej, klimatyczne lato jest tam zjawiskiem całkowicie nieznanym. Na półkuli południowej przeciętna zimowa temperatura to minus 70 stopni Celsjusza. W lecie jest nieznacznie cieplej, a raczej mniej mroźno, bo słupek rtęci wskazuje wówczas od minus 30 do minus 50 stopni Celsjusza. Silny, porywisty wiatr nie jest tam zjawiskiem niezwykłym, a okresowo zdarzają się też burze śnieżne. Na półkuli północnej warunki w strefie polarnej są bardziej zróżnicowane i zależą przede wszystkim od szerokości geograficznej i odległości dzielącej dany obszar od dużych zbiorników wodnych. Najniższe temperatury dochodzą tam do minus 70 stopni Celsjusza. To miasto na Alasce właśnie pożegnało słońce na dwa miesiące Po czwartkowym zachodzie słońca mieszkańcy Utqiagvik, jak obecnie w języku inupiak nazywa się dawne Barrow, światło dnia ujrzą ponownie za 60 dni. Znajdujące się za kołem podbiegunowym m... W całej strefie polarnej nie występują opady deszczu, a roczna amplituda temperatury powietrza może kształtuje się na poziomie kilkudziesięciu stopni Celsjusza. Opady śniegu osiągają wysokość do 250 mm. Gdzie jest klimat okołobiegunowy? Strefa klimatu okołobiegunowego obejmuje północne i południowe krańce globu. Obszary półkuli północnej, dla których charakterystyczny jest klimat subpolarny, to: północna Europa, północna Islandia, północna i wschodnia Syberia, północna Kanada, północna Alaska. Na półkuli południowej występuje na subantarktyce, czyli w regionie morskim, w którym występują nieliczne wyspy południowego Oceanu Spokojnego, Indyjskiego i Atlantyckiego. Obszary, na których występuje klimat polarny, to: Antarktyda, Grenlandia, Arktyka, północne krańce Syberii. Fauna i flora strefy okołobiegunowej Surowe warunki i inne unikatowe cechy klimatu okołobiegunowego nie pozostają bez wpływu na świat flory i fauny. W obrębie tych obszarów należy rozróżniać dwie strefy krajobrazowe: tundry i lasotundry (charakterystyczne dla klimatu subpolarnego) oraz pustynie lodowe (typowe dla klimatu polarnego). Na półkuli północnej tundra rozciąga się na północny Europy, Azji, Ameryki Północnej, w południowych obszarach Grenlandii i wyspach położonych za kołem podbiegunowym. Zasięg występowania tej strefy na półkuli południowej jest wyraźnie mniejszy i obejmuje wyspy antarktyczne, południową część Ziemi Ognistej i zachodnie obszary Ziemi Grahama. W północnej części tundry znaczną powierzchnię zajmują obszary, na których nie występuje szata roślinna. Roślinność wykształca się dopiero w niższych partiach, zwłaszcza w obniżeniach terenu, u podnóża łagodnych stoków i w dolinach. Na wyżej położonych obszarach występują niemal wyłącznie mchy i porosty. Na terenach, w których występuje szata roślinna, dominują obszary bezleśne. Na pokrywę składają się przede wszystkim mchy, porosty, turzyce, trawy, zioła i krzewiki, głównie gatunki wieloletnie lub długowieczne. Żyją z reniferami w mongolskiej tajdze. Zobacz unikatowe zdjęcia ostatnich nomadów Od tysięcy lat ich codzienna egzystencja skupia się wokół hodowli reniferów. To niesamowite, że ich kultura nadal trwa. Strefa lasotundry, występująca na południu tundry, stanowi formację przejściową przed tajgą. Oprócz gatunków typowych dla tundry, występują tam karłowate lasy tworzone przez świerki, brzozy i osiki. Charakterystyczne są też lasy modrzewiowe i brzozowe. Jeżeli chodzi o świat fauny, dominują tam ssaki, roślinożerne i mięsożerne. W strefie subpolarnej można też spotkać liczne ptaki, ale większość to gatunki przelotne. Pustynie lodowe strefy polarnej są skute trwałą pokrywą lodową, co uniemożliwia rozwój szaty roślinnej. Na nielicznych powierzchniach wolnych od lodu pojawiają się mchy, porosty i nieliczne rośliny poduszkowate i płożące, jednak nie tworzą one zwartej pokrywy. Dominującymi zwierzętami są płetwonogi i ptaki. Na półkuli południowej, gdzie wiatry osiągają największą siłę, spotyka się przede wszystkim nieloty. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Gatunki pingwinów. Poznaj 10 niezwykłych ptaków, które są mistrzami pływania i oddanymi rodzicami
Pingwiny są wyjątkowe, nie tylko ze względu na miejsca, w których mieszkają. Mają unikatowe zwyczaje godowe. Poznaj najciekawsze gatunki pingwinów!
W tym artykule: Rodzaje pingwinów Pingwin królewski Pingwin mały Pingwin przylądkowy Pingwin złotoczuby Pingwin skalny Pingwin maskowy Pingwin białobrewy Pingwin Adeli Pingwin grubodzioby Pingwin peruwiański Rodzaje pingwinów Gatunki tych ptaków, a jest ich aż 18, potrafią się między sobą diametralnie różnić. Od dużych pingwinów cesarskich, po pingwina małego, którego nazwa mówi za siebie. Pierwsze spotkacie na wybrzeżach Antarktyki, drugi zamieszkuje południową Australię i Nową Zelandię. Niektóre z nich to prawdziwi twardziele – pingwin Adeli jako gatunek przetrwał na Antarktyce około 45 tysięcy lat! Choć żaden z 18 gatunków nie potrafi latać, ich umiejętności pływania i podwodnych polowań inni mogliby im pozazdrościć. Pingwiny znane są także ze swoich godowych zwyczajów. Są monogamiczne, a podczas kolejnych okresów godowych starają się łączyć na nowo w te same pary, które razem opiekują się potomstwem. Niestety, zmiany klimatu także i tym pięknym ptakom dają się we znaki, niszcząc ich naturalne siedliska. W ciągu ostatnich trzech dekad populacje pingwinów na Morzu Szkockim oraz na zachodzie Antarktyki zmniejszyły się o połowę. Pingwin królewski Wygląd pingwinów królewskich jest stosowny do nazwy. Mają blisko metr wzrostu, a ważą ok. 13 kg, co daje drugie, po cesarskich, miejsce pod względem wielkości w rodzinie. Należą też do najżywiej ubarwionych. Mają pomarańczowe znamiona na głowie, dziobie, szyi i piersi. Przeczytaj więcej o tym, gdzie żyją pingwiny królewskie i jakie mają zwyczaje. Pingwiny królewskie, podobnie jak wiele innych zwierząt, mogą tworzyć związki jednopłciowe. W Berlinie para samców adoptowała porzucone jajo. Pingwin mały Pingwin mały żyje u wybrzeży Nowej Zelandii i Australii. Jak sama nazwa wskazuje, jest niewielki – długość ciała do 40 cm, masa do 1,1 kg. Jaja składa w wykopanej na brzegu norze, która może mieć nawet 50 cm długości. Jego ubarwienie jest mało urozmaicone: ciemny grzbiet, jasny spód ciała. Jakiś czas temu przytulone pingwiny małe u wybrzeży Melbourne podbiły internet. Poznaj historię tego niezwykłego zdjęcia. Pingwin przylądkowy Pingwin przylądkowy, inaczej toniec, zamieszkuje wybrzeża Afryki Południowej. Osiąga 70 cm długości i masę ciała 3,7 kg. Ma wyraźne, białe brwi i ciemny pas na piersi. W Polsce pingwiny przylądkowe można zobaczyć m.in. w gdańskim zoo. Pingwin złotoczuby Część pingwinów wyróżnia się długimi, barwnymi brwiami przechodzącymi w czubek. Tak wygląda m.in. pingwin złotoczuby. Jego średnie rozmiary to długość ciała 70 cm, masa 5 kg. Występuje na Półwyspie Antarktycznym, południowym krańcu Ameryki Południowej i na wyspach subantarktycznych. Pingwin skalny Pingwiny skalne występują w południowo-zachodniej części Oceanu Spokojnego, Indyjskiego i Atlantyckiego. Osiągają 60 cm długości i 5 kg wagi. Wyróżnia je pomarańczowy dziób, czerwone oczy i czarno-białe upierzenie z żółtymi brwiami. Składają jaja do połowy listopada, a pisklęta wykluwają się około miesiąca później i wychodzą z kolonii pod koniec lutego. Po zakończeniu sezonu lęgowego rodzice wyruszają w zimową wyprawę, w czasie której pozostają wyłącznie na morzu przez sześć miesięcy i pokonują tysiące kilometrów. Nagranie ze spotkania pingwinów skalnych stało się wiralem. Dwie widoczne na nim grupy ptaków, zmierzające w przeciwnych kierunkach, zatrzymały się na „pogawędkę”, co wywołało zabawne zamieszanie. Pingwin maskowy Pingwin maskowy nazywany jest także pingwinem antarktycznym. Zgodnie z tą nazwą, zamieszkuje głównie wybrzeża i wyspy Antarktyki. Pierwsza nazwa odnosi się natomiast do wzoru na głowie, który przypomina maskę lub policyjną czapkę. Pingwiny te osiągają średnio 75 cm długości i 5,5 kg wagi. Pingwin białobrewy Pingwiny białobrewe są trzecim co do wielkości gatunkiem pingwinów – długość ciała do 81 cm, masa do 8,5 kg. Mają jaskrawoczerwono-pomarańczowy dziób i charakterystyczne białe łaty na oczach. Występują na wyspach subantarktycznych. Ich największe populacje znajdują się na Falklandach, Georgii Południowej i na Półwyspie Antarktycznym. Pingwiny białobrewe są znane z tego, że mogą tworzyć pary jednopłciowe. Jakiś czas temu para samic została rodzicami. Ptaki zaadoptowały jajo w hiszpańskim zoo. Pingwin Adeli Z pingwinami białobrewymi spokrewnione są pingwiny białookie. Ich inna nazwa to pingwiny Adeli. Zamieszkują wody wokół Antarktydy. Osiągają długość do 75 cm i masę ciała do 5 kg. Stały się szeroko znane dzięki filmom z serii „Madagaskar” oraz serialowi „Pingwiny z Madagaskaru”. Skipper, Kowalski, Rico i Szeregowy są wzorowani właśnie na pingwinach Adeli. Badania nad guanem pingwinów białookich dały przełomowe wnioski. Dotyczą one m.in. przyszłości Antarktydy. Pingwiny białookie są znane także z tego, że pokonują długie dystanse. Jeden z nich znalazł się aż 4 tys. km od domu – odkryli naukowcy. Pingwin grubodzioby Pingwin grubodzioby występuje w Nowej Zelandii. To sporych rozmiarów ptak – długość ciała do 73 cm, masa do 5,1 kg. Ma jaskrawoczerwony dziób i długie, żółte brwi przechodzące w czubek. Z pingwinami grubodziobymi spokrewnione są pingwiny szczotkoczube. Znane są z tego, że z dwóch złożonych jaj wybierają tylko jedno. Przeczytaj, dlaczego ignorują drugie. Pingwin peruwiański Pingwiny Humboldta, zwane też pingwinami peruwiańskimi, zamieszkują zachodnie wybrzeża Ameryki Południowej. Osiągają długość do 70 cm i masę ciała do 5 kg. Wyróżnia je czarny dziób z różową nasadą oraz białe pasy na głowie i tułowiu. Pingwiny peruwiańskie z zoo w Nowym Jorku zyskały światowy rozgłos. Homoseksualna para ptaków doczekała się tam pierwszego pisklęcia. Podobny do pingwina peruwiańskiego jest pingwin magellański. To bohater wzruszającej historii o pingwinie, który każdego roku przepływa 8 tys. km, by spotkać człowieka, który uratował mu życie. Źródło: National Geographic News.
Ciekawostki o pingwinach – odkryj zaskakujące fakty
Pingwiny to prawdopodobnie najbardziej niezwykłe ptaki, jakie kiedykolwiek zamieszkiwały Ziemię. Co warto wiedzieć na ich temat? Poniżej wymieniamy najbardziej zaskakujące ciekawostki o pingwinach.
W tym artykule: Co warto wiedzieć o pingwinach? Są tak samo piękne, jak zaskakujące. Natura przystosowała je do życia w ekstremalnie trudnych warunkach, w których mogą przetrwać tylko nieliczne gatunki. To wielcy podróżnicy, troskliwi rodzice, wierni partnerzy i sprawni łowcy. Czy już wiesz, o jakim zwierzęciu mowa? Pierwsze pingwiny pojawiły się na Ziemi jeszcze w czasach, gdy naszą planetą władały dinozaury. Najstarsze skamieniałości praprzodków tych ptaków liczą sobie ok. 61 mln lat, ale duże zróżnicowanie w obrębie przedstawicieli tego gatunku wskazuje, że ich ewolucja musiała trwać przynajmniej od kilku milionów lat. Mimo tak długiej obecności na Ziemi, gatunek ten został nazwany dopiero w XVI wieku. Największym współcześnie żyjącym przedstawicielem tego rodzaju jest pingwin cesarski, mierzący do 130 cm i osiągający wagą do 45 kg. Na przeciwległym biegunie mamy pingwina małego. Przedstawiciele tego gatunku mierzą ok. 40 cm i ważą 1100 g. Co warto wiedzieć o pingwinach? Przytulone pingwiny u wybrzeży Melbourne podbiły Internet, a historia tego zdjęcia - serca Fotograf uchwycił niezwykle czuły moment: pingwiny w objęciach podziwiają rozświetloną panoramę Melbourne. Randka? To nie tak jak myślisz. Już te podstawowe informacje o pingwinach mogą zaskoczyć wiele osób. Dalej będzie tylko lepiej, bo ciekawostki o pingwinach są tak samo intrygujące, jak ciekawostki o rybach. Co je pingwin? Jak porusza się pod wodą, a jak na lądzie? Jak pingwiny dbają o swoje potomstwo? Odpowiedzi na te i inne pytania o te niezwykłe zwierzęta Antarktydy znajdziesz poniżej. Pingwiny nie zawsze były nielotami. Wymieniając ciekawe fakty o pingwinach, większość osób zapewne powie: „nie potrafią latać”. Zgadza się, pingwiny to nieloty, ale warto wiedzieć, że ta cecha nie jest żadną ułomnością, a naturalnym mechanizmem, który te ptaki wykształciły w toku długiej ewolucji rodzajowej. Gdy klimat na naszej planecie zaczął się zmieniać, ewolucja przystosowała pingwiny do życia w zupełnie nowych warunkach, w których w pełni funkcjonalne skrzydła po prostu przestały być im potrzebne. Pingwiny są świetnymi pływakami i nurkami. Na swoich skrzydłach nie wzbiją się w przestworza, ale to właśnie dzięki nim potrafią szybko pływać. Średnia prędkość, jaką pingwin osiąga pod wodą, to 10 km/godz. Najszybszym gatunkiem jest pingwin białobrewy. Ta „żywa torpeda” osiąga pod wodą prędkość dochodzącą do 35 km/godz. Rekordzistą pod względem głębokości nurkowania jest z kolei pingwin cesarski. Największa odnotowana głębokość, na jaką zanurzył się ten kolos, to 565 m! Przedstawiciele tego gatunku mogą przebywać pod wodą nawet do 20 minut. Ta niezwykła umiejętność jest zasługą sprytnego mechanizmu – gdy pingwin nurkuje, jego serce zaczyna być wolniej, dzięki czemu organizm zużywa mniej tlenu. Pingwiny są sprawnymi myśliwymi. W trakcie polowania, ten niezwykły ptak może złowić nawet kilkadziesiąt ryb, mimo że natura nie obdarzyła go zębami. W chwytaniu zdobyczy pomaga mu język zaopatrzony w liczne wypustki, które przypominają kolce. Co lubią pingwiny? Poza rybami w ich menu pojawiają się także głowonogi. W okresie niedoboru pożywienia nie pogardzą skorupiakami. Od czasu do czasu pingwiny połykają kamienie. Po co? Wbrew pozorom, to zachowanie nie ma nic wspólnego z odczuwaniem głodu. Wiemy już, że natura nie wyposażyła tych ptaków w zęby. Kamienie pomagają im rozdrabniać pokarm. Poza tym pełnią funkcję balastu, dzięki któremu ptaki mogą głębiej nurkować. Oczy pingwina są większe niż jego mózg. Ta cecha zdaje się sugerować, że te niezwykłe ptaki są obdarzone doskonałym wzrokiem. To prawda, ale tylko częściowo. Pingwiny doskonale widzą pod wodą. Ich oczy wykazują niebywałą czułość w zakresie barw zielonej i niebieskiej. Dzięki temu z łatwością odnajdują zdobycz nawet w ciemnej toni morskiej. Okazuje się jednak, że na lądzie są krótkowidzami. Pingwiny i ludzie mają więcej wspólnego, niż mogłoby się wydawać. Tak jak ludzie, pingwiny mają pionową postawę (jako jedyne ptaki), odczuwają łaskotanie i reagują na tę stymulację nerwów tak samo jak człowiek i... mogą cierpieć na depresję. To nie żart. Z powodu zaburzeń psychicznych niektóre pingwiny popełniają samobójstwo. Żeby zakończyć swoje życie, takie osobniki oddalają się od stada na wiele kilometrów, do miejsca, w którym nie mają dostępu do pożywienia. W ten sposób skazują się na śmierć głodową. Pingwiny są monogamistami. W wielotysięcznej kolonii potrafią odnaleźć jednego partnera, wysiadywać z nim jajko i dbać o potomka. Gdy samica zniesie jajo, przekazuje je samcowi, a sama oddala się, by zdobyć pożywienie. Taka wyprawa może trwać nawet dwa miesiące. Po tym czasie wraca do kolonii i odszukuje swojego partnera. Obowiązek wysiadywania jaja spada na samca z dwóch powodów. Po pierwsze, wyczerpana samica musi szybko uzupełnić energię. Po drugie, samce tracą tkankę tłuszczową wolniej niż samice. Ta cecha sprawia, że mogą długo ogrzewać jajo swoim ciałem bez dostępu do pożywienia. Zaginiony pingwin znalazł się 4 tys. km od domu Pingwiny białookie są znane z tego, że pokonują długie dystanse, jednak ten zaskoczył nawet badaczy. Pingwiny mogą wykazywać zachowania homoseksualne. Zanim znajdą odpowiedniego partnera heteroseksualnego, zdarza im się nawiązywać relacje z osobnikami tej samej płci. Przy czym należy podkreślić, że dotyczy to przede wszystkim samców i w mniejszym stopniu samic. Wcześniej naukowcy uważali, że przedstawiciele tego rodzaju nie dostrzegają różnicy między płciami. Najnowsze badania udowadniają jednak, że jest inaczej. Do relacji homoseksualnych dochodzi w koloniach, w których nie ma wystarczającej liczby samic. Aby poradzić sobie z wysokim poziomem testosteronu, osobniki męskie wchodzą w związki homoseksualne. Taki „układ” nie trwa jednak z reguły zbyt długo. Seksualne zwyczaje pingwinów kiedyś były tematem tabu. W 1911 roku odbyła się pionierska wyprawa na biegun południowy, podczas której George Murray Levick przyjrzał się bliżej życiu tych ptaków. Ich zachowania wzbudziły niemały szok u brytyjskiego lekarza. W swoich notatkach opisał m.in. przypadki homoseksualizmu, wykorzystywania seksualnego młodych osobników i... nekrofilii. Badacz był tym tak zakłopotany, że swoje spostrzeżenia zapisał greką. Po powrocie do Wielkiej Brytanii, opublikował wyniki swoich obserwacji, ale część poświęcona seksualnym zwyczajom pingwinów okazała się zbyt mocna, jak na wrażliwość czasów znacznie poprzedzających rewolucję seksualną. Dziś wiemy, że pingwiny wcale nie są nekrofilami. Przynajmniej nie w sensie analogicznym do mechanizmu, który steruje tą dewiacją seksualną u niektórych ludzi. Po prostu u pingwinów działa instynkt. Gdy osobnik płci męskiej widzi samicę leżącą w określonej pozycji, zaczyna „automatycznie” z nią kopulować. Nie odróżnia wówczas osobnika martwego od żywego. Małe pingwiny szybko osiągają samodzielność. Już w wieku dwóch miesięcy zaczynają uczęszczać do „przedszkola”. Pisklęta zbierają się w samodzielne grupy, a do rodziców wracają dopiero wówczas, gdy zaczynają odczuwać głód. Pingwiny mają dwa święta. Każdego roku, 20 stycznia obchodzony jest Światowy Dzień Wiedzy o Pingwinach. Z kolei 25 kwietnia to data Światowego Dnia Pingwinów. Wiosenne święto jest znacznie popularniejsze. Ustanowiono je, gdy naukowcy odkryli, że pingwiny z kolonii Adeli, po wielu miesiącach spędzonych na morzu, wracają na swoje tereny lęgowe właśnie 25 kwietnia. Nasz ekspert Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Na Antarktydzie wyhodowano warzywa bez użycia gleby. Tutejszy chłód i mrok bardzo przypominają warunki panujące w kosmosie
Sposoby na pozaziemską uprawę roślin naukowcy testują na Antarktydzie, gdzie udało się wyhodować warzywa bez użycia gleby.
W tym artykule: Uprawa warzyw na Antarktydzie Jak wygląda uprawa warzyw na Antarktydzie? Uprawa aeroponiczna, czyli warzywa bez użycia gleby Fryzura na polarnika Warzywa wyhodowano bez ziemi Astronauci zdani są obecnie na żywność paczkowaną na Ziemi. Świeże owoce i warzywa to rzadkie rarytasy w ich diecie. Pomysłów na uprawę roślin w zamkniętych pomieszczeniach ciągle jednak przybywa. Eksperymenty z pozaziemskim rolnictwem trwają w najlepsze – zarówno z myślą o długich misjach kosmicznych, jak i założeniu w przyszłości osad na Księżycu czy Marsie. Gdzie najlepiej prowadzić takie próby? Na Antarktydzie! W niemieckiej stacji polarnej Neumayer III, należącej do Instytutu Badań Polarnych i Morskich im. Alfreda Wegenera, naukowcy założyli wolno stojącą szklarnię. To element projektu EDEN ISS, którego celem jest opracowanie metod produkcji żywności na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS) i w przyszłych pozaziemskich koloniach. Badacze zbierają tu już owoce – a raczej warzywa – swojej pracy. Uprawa warzyw na Antarktydzie Lodowe pustkowia Antarktydy to dość zaskakująca lokalizacja dla szklarni, ale izolacja, ograniczone zasoby i surowe warunki stanowią doskonałą symulację wyzwań, z jakimi będą musieli zmierzyć się astronauci uprawiający warzywa w kosmosie. W pomieszczeniu długości 12 m, zbudowanym z dwóch połączonych kontenerów, znajduje się wyposażenie do uprawy roślin bez gleby, w tym systemy kontroli temperatury i wilgotności, odzyskiwania wody, automatyczna pompa składników odżywczych, oświetlenie diodowe i aparatura pomiarowa. Całość zbudowano w Niemczech i przewieziono na Antarktydę w październiku 2017 r. Na powyższym zdjęciu autorstwa Esther Horvath kierownik EDEN ISS dr Daniel Schubert (po prawej) wraz z kolegą ciągną sanie wyładowane zapasami do szklarni oddalonej o ok. 400 m od głównego budynku stacji Neumayer III. Pokonywanie tej drogi to – by posłużyć się słowami Schuberta – „wrzód na tyłku”. Szklarnię trzeba było jednak ustawić tak daleko ze względu na potężne zaspy, które tworzą się tu za każdym większym obiektem. Problem ten nie dotyczy głównego budynku stacji – nadano mu specjalny kształt i ustawiono na hydraulicznych podnośnikach, by zapobiec gromadzeniu się nawianego śniegu. Astro-rolnictwo ma się dobrze. W „marsjańskiej” glebie wyrosła koniczyna Pierwsza koniczyna na Marsie dowiodła, że bakterie azotowe wspomagające wzrost roślin motylkowych, wytrzymują marsjańskie warunki. Czy spełnia się scenariusz znany z filmu „Marsjanin", a ... Jak wygląda uprawa warzyw na Antarktydzie? W szklarni zainstalowano system monitorowania upraw – kamery HD, dzięki którym badacze mogą zdalnie obserwować rośliny. Botaniczka dr Anna-Lisa Paul z Uniwersytetu Florydy kalibruje specjalnie zaprojektowaną kamerę – płytka z kolorowymi kwadratami umożliwia prawidłowe odwzorowanie barw. Kamera rejestruje stan rośliny, w tym przypadku kapusty, jeszcze zanim gołym okiem da się dostrzec niepokojące symptomy. Zdrowe, odpowiednio nawodnione i odżywione rośliny, odbijają więcej promieniowania o długości fal typowej dla bliskiej podczerwieni niż krótszych fal światła niebieskiego i zielonego. Kamera rejestruje promieniowanie z całego zakresu, co pozwala stwierdzić, czy roślina ma się dobrze, czy coś jej dolega. Paul wyjaśnia, że dzięki temu można zareagować na problemy, nim będzie za późno. – To bardzo ważne wobec ograniczonych zasobów i wymagających warunków, a z tym właśnie mamy do czynienia w kosmosie – dodaje. Uprawa aeroponiczna, czyli warzywa bez użycia gleby W ramach EDEN ISS prowadzi się uprawę aeroponiczną – hoduje się warzywa bez użycia gleby. Rośliny czerpią składniki odżywcze z mgiełki, którą zraszane są ich korzenie. Rosną na pionowych stelażach, z korzeniami w specjalnych skrzynkach. Łączna powierzchnia upraw to 12,5 m kw. Wszystkie zachodzące w szklarni procesy można nadzorować zdalnie z siedziby Niemieckiej Agencji Kosmicznej w Bremie, z wyjątkiem – jak wylicza Schubert – siewu, zbiorów i sprzątania, które trzeba wykonywać ręcznie. Na zdjęciu widzimy, jak Markus Dorn przygotowuje nasiona do kiełkowania, umieszczając w pojemnikach kłębki wełny mineralnej nasączone roztworem substancji odżywczych. Wełna mineralna – czyli przypominające watę cukrową, skłębione włókna stopionej skały – magazynuje wodę i stabilizuje korzenie. Nasiona będą przez dwa tygodnie kiełkować na tacach, a potem zostaną przeniesione na pionowe stelaże. Naukowcy pierwszy raz wyhodowali rośliny w glebie z Księżyca. Czy to przełom eksploracji kosmosu? Badania mogą być niezwykle przydatne w kontekście programu Artemis. Jego celem jest powrót człowieka na Księżyc i utworzenie stałej bazy księżycowej. Stacja Neumayer III, na zdjęciu poniżej widziana z okna helikoptera, co roku przemieszcza się o mniej więcej 150 m na północ wraz z lodowcem szelfowym Ekströma, na którym jest ustawiona. To miejsce dla samotników – zwłaszcza podczas trwającej dziewięć miesięcy zimy, którą dziewięcioosobowa załoga (troje z badaczy opiekuje się roślinami) spędza całkowicie odcięta od świata. Latem grono naukowców przebywających w stacji powiększa się do około 50 osób. Badają niemal wszystko – od chemicznych właściwości powietrza przez lód morski po pingwiny. Mimo fizycznej izolacji członkowie antarktycznej załogi przez cały rok utrzymują kontakt z koleżankami i kolegami w Niemczech. – Teraz to dość proste – mówi Schubert. – Mamy na WhatsAppie grupę dla zimujących i osobny chat do rozmów dotyczących szklarni. Choć jednak naukowcy przebywający na stacji mogą liczyć na przesyłane zdalnie rady, w razie problemów zdani są na własne umiejętności – zupełnie jak w kosmosie. Jak dotarłam na szósty kontynent. Wyprawa na Antarktydę Mimo że wyprawa na Antarktydę nie jest ani łatwa, ani tania, co roku na lodowym lądzie stawia stopę ponad 20 tys. turystów z całego świata. Fryzura na polarnika Jako że najbliższy salon fryzjerski znajduje się tysiące kilometrów od stacji, jej kierownik dr Bernhard Gropp wziął sprawy – i maszynkę – w swoje ręce i strzyże elektryka Thomasa Schada. Dobra atmosfera i relacje w zespole są kluczowe w trudnych, antarktycznych warunkach. Zimą temperatura spada tu poniżej minus 40 st. C, a podczas nocy polarnej ciemności panują nieprzerwanie przez 11 tygodni. Tak samo jak w kosmosie, nowa fryzura i odrobina zieleniny potrafią naprawdę podnieść morale. Wpływ świeżej żywności na psychiczny dobrostan także jest przedmiotem badań na stacji. – Mamy odrębny zespół, który regularnie przygotowuje dla nas kwestionariusze i organizuje dyskusje panelowe – opowiada Schubert. – Wygląda na to, że świeża żywność wpływa na nas pozytywnie. Warzywa wyhodowano bez ziemi Podczas antarktycznej zimy w 2018 r., od lutego do listopada, w szklarni na stacji wyhodowano 268 kg warzyw, w tym 67 kg ogórków i 50 kg pomidorów. Imponujące plony widoczne na zdjęciu zebrano w styczniu 2019 r. Poza ogórkami i pomidorami badacze mogli delektować się boćwiną, rzodkiewkami, ziołami i kilkoma odmianami sałaty. Diodowe lampy dostarczają roślinom głównie światła czerwonego, które jest najbardziej efektywnym źródłem energii dla procesów fotosyntezy, ale zaprogramowano także siedem innych trybów z myślą o poszczególnych fazach wzrostu i potrzebnej roślinom ilości światła. – Opracowaliśmy konkretne mieszanki świetlne dla poszczególnych roślin – mówi Schubert. – Sałata ma pod tym względem inne upodobania niż ogórek – wyjaśnia. Światło staje się też mocniejsze w godzinach porannych, co ma imitować świt. W szklarni nie uprawiano dotąd owoców, ale załoga stacji ma je w zapasach w formie mrożonek.
Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie
Naukowcy wwiercili się pół kilometra pod lodowiec na półkuli południowej. Odkryli tam komorę przypominającą katedrę, a w niej setki organizmów żywych. To kolejny znak, że dopiero zaczynamy poznawać zagadki, jakie kryje Antarktyka.
W tym artykule: Jak znaleźć coś, co kryje się kilometry pod lodem? Pół kilometra w głąb lodu Rzeki płynące w kilku kierunkach Antarktyda – i szerzej Antarktyka – kojarzy nam się z bezkresną bielą, kilometrami płaskiego krajobrazu aż po horyzont, lodowymi klifami w miejscach, gdzie kończy się lądolód, a zaczyna ocean. Poza nielicznymi gatunkami zwierząt na wybrzeżach, to z pozoru całkowicie pusty świat. Przeogromna przestrzeń, w której nieliczne bazy naukowe dzieli od siebie tysiące kilometrów. Ten obraz został utrwalony na tysiącach zdjęć Antarktyki. Nie przekazuje on jednak pełnej prawdy o tej zagadkowej części Ziemi. Od pewnego czasu naukowcy zdają sobie sprawę, że pod lodami Antarktyki mogą się kryć sekrety, o których się nikomu nie śniło. Takie jak podziemne rzeki ze słodką wodą oraz jeziora i zatoki, których nigdy nie widziały ludzkie oczy. Jak znaleźć coś, co kryje się kilometry pod lodem? Poszukiwanie podziemnego świata Antarktyki to zajęcie niełatwe. Pierwszym krokiem jest analiza zdjęć satelitarnych. W 2020 r. Huw Horgan, glacjolog z Uniwersytetu Te Herenga Waka – Victoria w Wellington, przeglądał fotografie satelitarne Lodowca Szelfowego Larsena. Podróż życia: Antarktyda Mimo że wyprawa na Antarktydę nie jest ani łatwa, ani tania, co roku na lodowym lądzie stawia stopę ponad 20 tys. turystów z całego świata. Lodowiec szelfowy to brzeżna część lądolodu, której górna część unosi się na wodzie, a dolna ukryta jest pod jej powierzchnią. Lodowiec Szelfowy Larsena przylega do wschodniego wybrzeża Półwyspu Antarktycznego. Na jednym ze zdjęć Horgan wypatrzył długie zagłębienie. Depresja była znakiem, że pod lodem znajduje się podziemna rzeka. Rok później na Antarktykę udała się wyprawa naukowa, której celem było zajrzenie do nieznanego wcześniej świata. Pół kilometra w głąb lodu Naukowcy najpierw musieli jednak znaleźć miejsce uwidocznione na zdjęciach satelitarnych. W terenie okazało się to trudne, ponieważ depresja manifestowała się ledwie lekkim nachyleniem lodowego stoku. Ostatecznie wyprawa wypatrzyła zagłębienie, rozłożyła obóz i zaczęła wiercenie w lodzie (z pomocą gorącej wody). Po przewierceniu pół kilometra lodu naukowcy natrafili na potężną jaskinię zalaną wodą. Ocenili, że ma ona setki metrów wysokości. Spuścili do niej kamerę – i wtedy spotkała ich niespodzianka. – Uznaliśmy z początku, że kamera się zepsuła – mówi Craig Stevens, jeden z naukowców uczestniczących w ekspedycji, w wywiadzie dla „The Guardian”. Na obrazie przesłanym na powierzchnię pojawiły się setki małych rozmazanych plamek. Dopiero po poprawieniu ostrości badacze zorientowali się, że widzą gromady obunogów. Są to kilkumilimetrowe skorupiaki przypominające krewetki. Największa góra lodowa świata zmieniła się w kostki lodu Pierwszy lodowy gigant z karierą w mediach społecznościowych rozpadł się i rozpłynął w Atlantyku. – To było jak dotarcie do ukrytego świata – wspomina Horgan. – Skakaliśmy z radości – wtóruje mu Stevens. – Zobaczenie tych wszystkich organizmów oznaczało, że pod lodem istnieje cały złożony ekosystem – mówi naukowiec. Rzeki płynące w kilku kierunkach Nie był to koniec zaskoczeń. Badając jaskinię, naukowcy spostrzegli, że jej sufit jest ukształtowany zupełnie inaczej niż przypuszczali. Spodziewali się, że będzie płaski i gładki, tymczasem okazał silnie pofałdowany. Im wyżej, tym jaskinia robiła się też szersza. Niespodzianką okazał się również ruch wody w jaskini. Pomiary wykazały, że wypełniająca pieczarę woda składa się z czterech–pięciu warstw płynących w różne strony. – To zmienia naszą dotychczasową wiedzę i modele tych środowisk – przyznaje Stevens. – Będziemy musieli dopiero wyjaśnić, co to oznacza. Na Antarktydzie padł kolejny rekord najwyższej temperatury. Ponownie w tym samym miejscu Zaledwie trzy dni później 9 lutego miało być jeszcze cieplej. Wartość ta nie została jednak potwierdzona przez naukowców z WMO. Naukowcy poczynili jeszcze jedną ciekawą obserwację. Ich ekspedycja miała miejsce w czasie wybuchu wulkanu Hunga Tonga-Hunga Ha’apai. Okazało się, że skutki wybuchu zarejestrowały czujniki znajdujące się w podlodowej jaskini. – Do erupcji doszło tysiące kilometrów dalej, a mimo to zdołaliśmy ją wykryć – mówi Stevens. – To nadzwyczajne przypomnienie, jak połączone ze sobą są wszystkie systemy naszej planety – dodaje badacz. Źródło: The Guardian Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Rekordowe fale upałów uderzyły jednocześnie w Arktykę i Antarktykę. To skutki zmian klimatu
W tym tygodniu i w Arktyce, i w Antarktyce odnotowano rekordowo wysokie temperatury. I choć ta zbieżność jest prawdopodobnie przypadkowa, to pokazuje, że dramatyczne skutki katastrofy klimatycznej dotykają już cały glob.
W tym artykule: Upalna antarktyczna jesień Upalna arktyczna wiosna Co ekstrema pogodowe oznaczają dla Ziemi? O tym, że w wyniku emisji gazów cieplarnianych zmienia się klimat, możemy przekonać się na własnej skórze, nawet mieszkając w Polsce. Coraz wyższe temperatury, coraz dłuższe fale upałów i susze, coraz bardziej gwałtowne zjawiska pogodowe – to wszystko staje się dla nas chlebem powszednim. W 2021 roku padło wiele niechlubnych rekordów. Zmiany klimatyczne są coraz bardziej odczuwalne W 2021 roku ponad 400 stacji meteorologicznych zmierzyło rekordowo wysokie temperatury. Ubiegły rok był jednym z najcieplejszych w historii. Zmiany klimatyczne są coraz większym zagrożeniem d... Jednak rozchwianie klimatu na naszych szerokościach geograficznych to nic w porównaniu z tym, co dzieje się w pobliżu obu biegunów Ziemi. Zarówno Arktyka, jak i Antarktyka (czyli Antarktyda z otaczającym ją Oceanem Południowym) doświadczają załamania dotychczasowych warunków klimatycznych. O tym, że na obu krańcach Ziemi wszystko staje na głowie, można było przekonać się w tym tygodniu. I z Arktyki, i z Antarktyki napłynęły doniesienie o rekordowych jak na tę porę roku falach ciepła. W Antarktyce odnotowano temperatury wyższe od średniej aż o kilkadziesiąt stopni Celsjusza! Upalna antarktyczna jesień Concordia to francusko-włoska stacja badawcza położona w głębi Antarktydy. Znajduje się ponad 3 tys. metrów nad powierzchnią morza, na tzw. Kopule C na Antarktydzie Wschodniej. To ogromna, biała przestrzeń, morderczo zimna zarówno zimą, jak i latem. Fala upałów rozmroziła tundrę i doprowadziła do pożarów. Syberia zmieni się na zawsze Fala upałów spowodowana zmianami klimatycznymi sprawiła, że na terenach zwykle zbyt zimnych, by doszło tam do zaprószenia ognia, zaczynają wybuchać pożary. Naukowcy obawiają się, że po.. A przynajmniej tak było do niedawna. W marcu na Antarktydzie kończy się lato. Temperatury powinny zacząć gwałtownie opadać, przygotowując lodowy kontynent do zimy. Tymczasem 18 marca w Concordii termometry pokazywały tylko minus 12,2 st. C. To półtora stopnia więcej od poprzedniego rekordu, który padł w grudniu 2016 r. I aż ok. 40 st. C więcej od średniej! W tym samym czasie w położonej 560 km dalej rosyjskiej stacji Wostok termometr pokazał minus 17,7 st. C. I choć nam taki wynik kojarzy się z potężnym mrozem, w przypadku Wostoku oznaczał on pobicie rekordu dla temperatury marca aż o 15 st. C. Upalna arktyczna wiosna W tym samym czasie na północnej półkuli sytuacja wyglądała podobnie. W Arktyce kończy się właśnie zima. Rozpoczynająca się wiosna już jest rekordowo ciepła. W obserwatorium Hopen na Svalbardzie odnotowano 3,9 st. C. To rekord dla marca od czasu, kiedy rozpoczęto tam pomiary, czyli od 1944 roku. Co było przyczyną rekordów temperaturowych w pobliżu obu biegunów Ziemi? Jeśli chodzi o Antarktydę, wilgotne i gorące masy powietrza napłynęły nad nią na skutek działania ogromnego frontu wyżowego, który utworzył się nad Australią. Jednocześnie nad wschodnią Antarktyką panował głęboki niż, co zaowocowało ekstremum pogodowym. Większość krajów nie wypełnia swoich zobowiązań związanych z ograniczeniem emisji Według opublikowanego właśnie raportu naukowego jest mało prawdopodobne, że świat utrzyma wzrost średniej temperatury na planecie na poziomie uzgodnionym na paryskiej konferencji klimatyczne... Do podobnego zjawiska doszło w pobliżu Arktyki. Jak opisuje grupa naukowców z australijskiego Uniwersytetu Wollongong w „The Conversation”, nad północno-wschodnim wybrzeżem Stanów Zjednoczonych uformował się głęboki niż, który zetknął się z sąsiadującym wyżem. W rezultacie ciepłe powietrze zostało dosłownie wdmuchane nad Arktykę. Co ekstrema pogodowe oznaczają dla Ziemi? Rekordowo wysokie temperatury nad oboma biegunami to dla klimatu Ziemi autentyczna katastrofa. Lądolód antarktyczny i lód morski w Arktyce to dwa bezpieczniki, chroniące klimat planety przed ostatecznym rozchwianiem. Powód jest prosty – lód, jaśniejszy od wody, ogrzewa się znacznie wolniej od niej. Innymi słowy, potrzeba o wiele więcej ciepła, by stopić lód, niż by podgrzewać wodę. Tym groźniejsze są informacje, które każdego roku napływają z Arktyki. Co roku zimą powstaje tam mniej lodu, a wiosną zaczyna on się roztapiać szybciej. IPCC podaje, że Arktyka ogrzewa się dwa razy prędzej niż reszta świata. Rezultaty tego będą opłakane – według prognoz Arktyka może utracić cały letni lód już w połowie tego wieku. Chcesz walczyć z globalnym ociepleniem? Wyeliminuj z diety wołowinę i ryż W latach 2007–2013 57 proc. emisji gazów cieplarnianych związanych z żywieniem pochodziło z produkcji żywności pochodzenia zwierzęcego. Wszystko to dowodzi, że katastrofa klimatyczna zamieniła się już w rozpędzony samochód bez hamulców. Nawet jeśli zdjęlibyśmy nogę z gazu, nie zatrzymałby się on od razu w miejscu, tylko jeszcze długo jechałby dalej. Tak samo, gdyby udało nam się jakimś cudem obniżyć emisje gazów cieplarnianych do zera – zmiany klimatyczne nadal by postępowały. Ich skutki byłyby zaś odczuwalne co najmniej przez dziesięciolecia. Źródła: IPCC, The Conversation.
Powstała „Mapa skarbów Antarktydy”. Ma wskazywać położenie 300 tys. cennych meteorytów
Naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Delfcie w Holandii wykorzystali sztuczną inteligencję do stworzenia „mapy skarbów Antarktydy”. Na mapie wskazano strefy, w których z dużym prawdopodobieństwem można znaleźć meteoryty. Badacze uważają, że mapa okaże się dokładna w 80 procentach.
Mapa skarbów Antarktydy powstała, bo panujące na kontynencie warunki zdecydowanie nie zachęcają do podejmowania wypraw poszukiwawczych. Nawet jeśli celem poszukiwań ma być bezcenny meteoryt, skrywający się głęboko pod powierzchnią lądolodu. Ale co, gdyby nagrodą za wysiłek były setki, a nawet tysiące doskonale zachowanych meteorytów? Naukowcy z Uniwersytetu Technicznego w Delfcie wyliczyli, że lodowce Antarktydy mogą kryć w sobie nawet 300 tysięcy meteorytów. I nie dlatego, że bliskość bieguna wyjątkowo mocno przyciąga kosmiczne skały. Meteoryty spadają na Ziemię na wszystkich szerokościach geograficznych. Po prostu na lodowej pustyni o wiele łatwiej je zlokalizować. Na Antarktydzie padł kolejny rekord najwyższej temperatury. Ponownie w tym samym miejscu Zaledwie trzy dni później 9 lutego miało być jeszcze cieplej. Wartość ta nie została jednak potwierdzona przez naukowców z WMO. Mapa skarbów Antarktydy ujawnia położenie meteorytów Meteoryty gromadzą się na Antarktydzie od tysięcy lat. Doskonale zachowane w zimnym, pustynnym klimacie kontynentu mogą stanowić istotne źródło wiedzy na temat historii naszego Układu Słonecznego i przeszłości samej Ziemi. Niestety, uderzające w Antarktydę meteoryty osadzają się w jej pokrywie lodowej, spadając głęboko do wnętrza lądolodu. Wydobycie ich stamtąd jest niemal niemożliwe. Taka operacja wymagałaby szczegółowego skanowania terenu i wiercenia w lądolodzie, a to pochłonęłoby wiele miesięcy pracy i tysiące dolarów. Nowe badanie wykazało jednak, że meteoryty przemieszczają się w głębi Antarktydy. „Popychane” przez stale pracujący i płynący lód, gromadzą się tuż pod powierzchnią lodu w kilku punktach na całym kontynencie, tworząc swoiste złoża meteorytów. Przybywa opuszczonych stacji na Antarktydzie Antarktyda to największa pustynie na Ziemi. Jest ona jednak coraz bardziej naznaczona działalnością człowieka. Jak powstała mapa skarbów Antarktydy? Jak już wspominaliśmy, za powstawanie złóż meteorytów odpowiada przepływ lodu na Antarktydzie. Jeśli lodowiec, w którym utknął meteoryt, natknie się na dużą przeszkodę (taką jak Góry Transantarktyczne), lód podniesie się, a ukryte w nim kosmiczne skały zostaną przesunięte bliżej powierzchni. Można to porównać do morskich fal, które rozbijając się o przybrzeżne skały, wyrzucają na ląd niesione z wodą skorupiaki. Drugim czynnikiem, który pomaga odsłonić meteoryty, są suche antarktyczne wiatry. Stopniowo niszczą lód na powierzchni, odsłaniając ukryte w nim skały. Po upływie wystarczającego czasu (liczonego zdecydowanie w setkach, niż dziesiątkach lat) dochodzi do znacznej akumulacji meteorytów w jednym miejscu. Naukowcy z Holandii postanowili znaleźć „punkty akumulacji meteorytów”. W tym celu zgromadzili dane satelitarne dotyczące m.in. panujących na kontynencie warunków atmosferycznych, przepływu lodu, czy sposobu, w jaki lód odbija sygnały radarów. Zebrane informacje przekazali algorytmowi opartemu na sztucznej inteligencji, który przeanalizował możliwy ruch meteorytów i wskazał, gdzie mogą się znajdować. – Dzięki naszym analizom dowiedzieliśmy się, że obserwacje satelitarne temperatury, prędkości przepływu lodu, stopnia pokrycia powierzchni i jej geometrii są dobrymi wskaźnikami lokalizacji obszarów bogatych w meteoryty – wyjaśnia Veronica Tollenaar, która kierowała badaniem opublikowanym właśnie w „Science Advances”. – Spodziewamy się, że nasza „mapa skarbów” będzie dokładna w 80 procentach – dodaje badaczka. Gdzie znajdują się złoża meteorytów? Jednym z obszarów wskazanych w badaniu, o którym już wcześniej wiedziano, że jest bogaty w meteoryty, jest obszar tzw. niebieskiego lodu. To najstarszy lód lodowcowy, który powstaje w głębokich warstwach lodowców w bardzo długim procesie, obejmującym ok. 150–200 lat. – Zidentyfikowaliśmy też kilka nigdy nieodwiedzanych obszarów bogatych w meteoryty, które znajdują się stosunkowo blisko stacji badawczych – mówi Stef Lhermitte, współautor badania. Lhermitte ma nadzieję, że nowo powstała mapa skarbów Antarktydy zachęci innych naukowców do podejmowania wypraw poszukiwawczych i badawczych. Lokalizację złóż meteorytów możecie zobaczyć na mapie, dostępnej na stronie wheretocatchafallingstar.science. Źródło: Science Advances.