Wrak statku Ernesta Shackletona sfilmowany! Niezwykłe wydarzenie w Morzu Labradorskim
Po ponad 60 latach od zatonięcia, ostatni statek słynnego polarnika sir Ernesta Shackletona, Quest, udało się sfilmować w wysokiej rozdzielczości. Ekspedycja badawcza dotarła do wraku spoczywającego na dnie Morza Labradorskiego z pomocą tego samego pojazdu, którym penetrowano Titanica.
Brytyjski podróżnik i odkrywca Sir Ernest Shackleton zasłynął wyprawą polarną, która rozpoczęła się w 1914 roku. Wówczas dowodził wyprawą transantarktyczną na statku Endurance (ang. wytrwałość). Celem tej ekspedycji było przemierzenie Antarktydy drogą lądową. Pierwszym etapem miał być rejs statkiem, ale Endurance został uwięziony w lodzie zanim dotarł do celu. Wyprawa okazała się porażką, ale cudem przetrwała większość jej członków – zmarły zaledwie trzy osoby. Do dziś docenia się zdolności organizacyjne Shackletona. Ostatni rejs odkrywcy Ostatnią jednostką, którą dowodził Shackleton był Quest – statek, na którego pokładzie zmarł w 1922 roku w wieku 47 lat, będąc w drodze na swoją ostatnią wyprawę antarktyczną. Po śmierci odkrywcy, jednostka została sprzedana norweskiej rodzinie i przez kolejne 40 lat służyła jako statek do polowań na foki. Historia Quest zakończyła się 5 maja 1962 roku, kiedy to statek, zmiażdżony przez kry lodowe, zatonął w Morzu Labradorskim u wybrzeży Kanady. Odkrycie wraku Quest W lipcu 2026 roku ekspedycja Heroic Age Expedition, prowadzona przez Royal Canadian Geographical Society (RCGS) we współpracy z Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI), uzyskała pierwsze porządne fotografie wraku Quest. Sam wrak zlokalizowano za pomocą sonaru już w 2024 roku, ale dopiero teraz badacze mogli zobaczyć go na własne oczy. Wykorzystano do tego legendarny załogowy batyskaf Alvin – tę samą jednostkę, która 40 lat temu jako pierwsza odwiedziła wrak Titanica. Wyniki badań. Co kryje wrak Quest? Wizja lokalna dostarczyła bezcennych danych o stanie statku. John Geiger, dyrektor RCGS, który brał udział w pierwszym zanurzeniu Alvina, opisał to jako „poruszające doświadczenie”. – Zobaczyć statek Shackletona i pomyśleć, że Shackleton stał na tym pokładzie sto lat temu. Na początku panowała ciemność, ale nagle, gdy się do niego zbliżyliśmy, wyłonił się dziób. To było niesamowite – powiedział Geiger. Badania potwierdziły, że mimo upływu lat, statek nadal jest rozpoznawalny. Widoczny jest dziób, pokład oraz niektóre bulaje, choć główny maszt uległ złamaniu. Statek stał się również siedliskiem dla morskiej fauny – porastają go różowe koralowce, a wokół pływają dorsze i zębacze. Wyzwania i zagrożenia dla wraku Niestety, dokumentacja wizualna ujawniła również smutną prawdę o wpływie człowieka na ocean. Wrak Quest jest częściowo przysłonięty przez duże sieci rybackie. – Sieci to smutna historia, ograniczają naszą zdolność do przyjrzenia się wrakowi – stwierdził Geiger, podkreślając potrzebę wzięcia odpowiedzialności ludzi za stan oceanów. Mimo tych przeszkód, ekspertom udało się precyzyjnie zmapować jednostkę. Sieci rybackie to również poważne zagrożenie na Bałtyku. Cyfrowy bliźniak statku Celem ekspedycji jest stworzenie tzw. cyfrowego bliźniaka wraku przy użyciu kanadyjskiej technologii fotogrametrii podwodnej Voyis. Pozwoli to na stworzenie trójwymiarowego modelu statku, który posłuży do dalszych badań naukowych oraz edukacji. Co ciekawe, w badaniach wraku Quest wykorzystano nawet okulary Meta AI, które pomagały dokumentować postępy prac w ekstremalnych warunkach. Źródło: Woods Hole Oceanographic Institution Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek.
Na Antarktydzie powstał lodowy skarbiec. Ma ocalić pamięć topniejących lodowców
Lodowce topnieją, a wraz z nimi znika bezcenny zapis dawnych klimatów. Dlatego naukowcy stworzyli na Antarktydzie Sanktuarium Pamięci Lodu – naturalny skarbiec, w którym przechowywane będą rdzenie lodowe z najbardziej zagrożonych lodowców świata. To próba ocalenia tysięcy lat historii klimatu Ziemi dla przyszłych pokoleń badaczy.
Spis treści: Lodowce przechowują historię klimatu Ziemi Sanktuarium Pamięci Lodu to plan awaryjny dla nauki Budowa naturalnej chłodni Dlaczego wybrano wnętrze Antarktydy? Kto będzie miał dostęp do lodowych archiwów? Ostatnie pokolenie, które może ocalić pamięć lodu Zeszłej zimy, po trwającym 50 dni rejsie oceanicznym z wybrzeży Włoch na Płaskowyż Antarktydy Wschodniej, dwie próbki lodu lodowcowego z Alp Europejskich dotarły do stacji polarnej Concordia na Antarktydzie. Wewnątrz stacji, zarządzanej wspólnie przez Francję i Włochy, próbki trafiły na półki Sanktuarium Pamięci Lodu. To nowe antarktyczne laboratorium wykute w lodowej jaskini działa niczym bankowy skarbiec dla krajobrazów lodowcowych, które wkrótce mogą zniknąć. Będą tu bezpiecznie przechowywane rdzenie lodowe z najbardziej zagrożonych i bogatych w dane lodowców górskich świata, aby umożliwić ich badanie w przyszłości. – To odpowiedzialność, którą dzielimy wszyscy. Ocalenie tych lodowych archiwów to nie tylko obowiązek naukowy, ale i dziedzictwo dla całej ludzkości – mówi Anne-Catherine Ohlmann, dyrektor Fundacji Ice Memory (IMF), organizacji prowadzącej sanktuarium. Lodowce przechowują historię klimatu Ziemi Lodowce działają jak archiwa klimatyczne, zatrzymując gazy, aerozole i zanieczyszczenia z dawnych atmosfer pomiędzy warstwami sprasowanego lodu. Naukowcy mają nadzieję, że dzięki lepszemu zrozumieniu minionych klimatów będą mogli dokładniej prognozować, jak klimat zmieni się w przyszłości. Pierwsze rdzenie – o długości 128 metrów wywiercone na przełęczy Col du Dôme we francuskim masywie Mont Blanc oraz 99 metrów z góry Grand Combin w Szwajcarii – ważą łącznie 1,7 tony. Wkrótce dołączą do nich kolejne rdzenie z Alp Europejskich, a także próbki z Tadżykistanu, Boliwii, Svalbardu i potencjalnie z Rosji. Raport UNESCO prognozuje, że jedna trzecia lodowców znajdujących się na obszarach wpisanych na Listę Światowego Dziedzictwa – w tym w Parku Narodowym Yosemite w USA, w Dolomitach we Włoszech oraz w Parku Narodowym Kilimandżaro w Tanzanii – stopnieje do 2050 roku. Jeśli globalnego ocieplenia nie uda się ograniczyć do poziomu 1,5°C (celu wyznaczonego w porozumieniu paryskim z 2016 roku), stopnieć może jeszcze więcej lodowców. Obecnie temperatura na świecie wzrosła już o 1,3°C. Aby odczytać zapis dawnych klimatów zawarty w lodowcu lub lądolodzie, naukowcy wiercą otwory przez warstwy lodu aż do podłoża skalnego, wydobywając cylindryczne rdzenie o długości od 90 do 150 metrów. Kiedy wiercone są rdzenie przeznaczone dla Sanktuarium Pamięci Lodu, jedna próbka jest wysyłana na Antarktydę, podczas gdy druga trafia do laboratorium uniwersytetu lub instytutu badawczego. Lód znajdujący się najbliżej wierzchniej warstwy zawiera zapis tego, jak ludzkość wpływała na ziemską atmosferę w ostatnich dziesięcioleciach. – Najnowszy rozdział w tych archiwach – opowiadający o dwutlenku węgla pędzącym ku bezprecedensowym stężeniom – przedstawia historię, która bez podjęcia odpowiednich działań doprowadzi do zamknięcia tych ksiąg historycznych – mówi Tom Matthews, klimatolog z King’s College London i eksplorator National Geographic. Sanktuarium Pamięci Lodu to plan awaryjny dla nauki Ponieważ topnienia lodowców nie da się powstrzymać bez radykalnych kroków w celu zatrzymania zmian klimatycznych, Sanktuarium Pamięci Lodu stanowi ostateczność dla naukowców pragnących uratować tę wiedzę. – Ochrona rdzeni lodowych pozwala zachować możliwość ich odczytania przez przyszłe pokolenia naukowców, dzięki czemu będziemy mogli nadal dowiadywać się, jak zamarznięte obszary Ziemi reagują na ocieplanie się planety – mówi Tom Matthews. Badacze mają nadzieję, że przyszły postęp technologiczny oraz rozwój metod analizy rdzeni lodowych doprowadzą do kolejnych odkryć. – Za 50 albo 100 lat naukowcy będą dysponowali możliwościami analitycznymi, których dziś nie potrafimy sobie nawet wyobrazić – mówi Thomas Stocker, przewodniczący IMF i emerytowany profesor fizyki klimatu i środowiska na Uniwersytecie w Bernie w Szwajcarii. Prof. Thomas Stocker uważa, że pewnego dnia naukowcy mogą uzyskać bezprecedensowy wgląd w to, jak powietrze przemieszcza się wokół planety oraz jak woda krąży między oceanami, atmosferą i lądami. Na cieplejszej planecie cykle te mogą się dramatycznie zmieniać. Jak wyjaśnia, precyzyjne pomiary sygnałów chemicznych zapisanych w lodzie mogłyby pomóc naukowcom zrozumieć, jak działają ziemskie systemy klimatyczne, oraz sprawdzić poprawność ich modeli klimatycznych. IMF wskazała pięć kolejnych miejsc, w których do 2036 roku mają zostać wykonane odwierty rdzeniowe: Nadbrzeżne Góry Pacyficzne rozciągające się od Kolumbii Brytyjskiej po Alaskę, Andy w Ameryce Południowej, Svalbard w Norwegii, wyspy subantarktyczne oraz Hindukusz-Himalaje. Dzięki tym dodatkowym próbkom naukowcy szacują, że będą dysponować łącznie danymi obejmującymi 300 000 lat. Budowa naturalnej chłodni Choć zespół ściga się z czasem, by pozyskać rdzenie lodowe, ambicja tego projektu wymaga lodowcowego tempa. Od 2015 roku liderzy Sanktuarium mierzą się ze złożonymi przeszkodami dyplomatycznymi, logistycznymi i finansowymi. Jeden z projektów odwiertów na Kilimandżaro nie doszedł do skutku, ponieważ nie udało się uzyskać pozwolenia. Wiercenie w lodzie na dużych wysokościach jest trudne i kosztowne – podobnie jak utrzymanie cylindrycznych próbek w stanie zamrożenia podczas podróży liczących tysiące kilometrów przez lądy i oceany. Delikatne rdzenie muszą przebyć drogę ze szczytów gór do południowego regionu polarnego, po drodze przekraczając ciepłe tropiki. Transportowane przez tragarzy, skutery śnieżne, helikoptery, pojazdy, statki i samoloty rdzenie są cięte na metrowe odcinki i chłodzone w temperaturze około -20°C w szczelnych skrzyniach oraz dużych kontenerach chłodniczych. Dlaczego wybrano wnętrze Antarktydy? IMF wybrała wnętrze Antarktydy jako najbezpieczniejszą lokalizację dla sanktuarium, ponieważ obecnie jest to jedno z najzimniejszych i najbardziej stabilnych miejsc na Ziemi – zarówno pod względem klimatycznym, jak i politycznym. Choć kontynent traci lód w wyniku zmiany klimatu, większość topnienia zachodzi w zachodniej Antarktydzie oraz na Półwyspie Antarktycznym. W pobliżu stacji Concordia rdzenie przechowywane są w lodowej jaskini, która nie potrzebuje energii elektrycznej, by utrzymać warunki podobne do lodówki. Aby ją zbudować, maszyna wycięła w płaskowyżu korytarz o głębokości 9 metrów i długości 35 metrów. W dużej wewnętrznej komorze, w której przechowywany jest lód, pracownicy nasypali wydobyty lód na balon w kształcie cylindra. Po spuszczeniu powietrza powstała jaskinia o wysokości i szerokości 5 metrów. Częściowo igloo, częściowo piwniczka na wino – obiekt w naturalny sposób utrzymuje stałą temperaturę około -51°Cna wysokości 3230 metrów. Z czasem konstrukcja będzie się zagęszczać, ponieważ lód powoli odkształca się i płynie pod własnym ciężarem, dlatego w przyszłości trzeba będzie wykłuć nową jaskinię. Kto będzie miał dostęp do lodowych archiwów? Może minąć wiele pokoleń, zanim naukowcy przystąpią do badania tych rdzeni lodowych, dlatego IMF wciąż pracuje nad stworzeniem ram prawnych regulujących przyznawanie dostępu badaczom. Traktat antarktyczny z 1959 roku zezwala na wykorzystanie kontynentu „wyłącznie w celach pokojowych”, gwarantując swobodę badań naukowych. Zgodnie z traktatem współpraca jest wspierana, a wyniki badań muszą być otwarcie udostępniane na całym świecie. Mimo to IMF zaznacza, że wciąż pozostają bez odpowiedzi pytania o to, kto w dłuższej perspektywie będzie prawnym właścicielem rdzeni lodowych. – Obecnie nasze rdzenie lodowe nie mają uregulowanego statusu prawnego, musimy więc go stworzyć – mówi Anne-Catherine Ohlmann. – Jesteśmy bardzo zależni od współpracy i międzynarodowej dyplomacji. Ostatnie pokolenie, które może ocalić pamięć lodu Anne-Catherine Ohlmann wierzy, że projekt ten jest obiecującym przykładem ponadgranicznej współpracy naukowej, a także ludzkiej. – Jesteśmy ostatnim pokoleniem, które może podjąć działania – dodaje. – Mamy pewność, że za kilka pokoleń naukowcy dostarczą decydentom wiedzę niezbędną do podejmowania dobrych decyzji. Źródło: National Geographic
Antarktyda topi się jeszcze szybciej niż myśleliśmy. Naukowcy pokazali skalę zmian wywołanych przez człowieka
Nowe badanie wskazuje, że działalność człowieka znacząco przyspieszyła cofanie się lodowca Pine Island. Badacze po raz pierwszy oszacowali, jak duży wpływ na cofanie się lodowca Pine Island miały emisje gazów cieplarnianych.
Antarktyda traci lód w coraz szybszym tempie. Pokazują to każde kolejne badania. Szczególnie niepokojąca sytuacja panuje w Antarktydzie Zachodniej, gdzie część lodowców cofa się od dziesięcioleci pod wpływem ocieplających się wód oceanicznych i wzrostu temperatury związanych ze zmianą klimatu. Proces ten ma znaczenie nie tylko dla samego kontynentu. Topnienie antarktycznej pokrywy lodowej przyczynia się do wzrostu poziomu mórz i oceanów na całym świecie. Najszybciej cofający się lodowiec Jednym z najważniejszych obiektów obserwacji jest Pine Island, jeden z największych i najszybciej cofających się lodowców Antarktydy. Każdego roku odprowadza do oceanu ogromne ilości lodu, a jego destabilizacja może przyspieszyć utratę masy lodowej całego regionu. Nowe badanie pokazuje, że działalność człowieka miała istotny wpływ na tempo jego cofania się już od połowy XX wieku. Praca została opublikowana na łamach czasopisma naukowego „The Cryosphere”. Autorzy spróbowali odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu za cofanie się lodowca Pine Island odpowiadają naturalne procesy, a w jakim działalność człowieka. W tym celu wykorzystali model pokrywy lodowej oraz symulacje uwzględniające zarówno rzeczywiste warunki klimatyczne, jak i scenariusz, w którym wzrost stężenia gazów cieplarnianych spowodowany przez człowieka nie nastąpił. Wyniki wskazują, że antropogeniczna zmiana klimatu zwiększyła cofanie się lodowca o ok. 18 proc. od lat 40. XX wieku. Gdyby nie wpływ człowieka, w 2015 roku linia oparcia lodowca – miejsce, w którym lód odrywa się od podłoża i zaczyna unosić na wodzie – znajdowałaby się nawet ok. 4 kilometrów bliżej oceanu. – Udało nam się wykryć i jednoznacznie przypisać działalności człowieka wpływ na cofanie się lodowca Pine Island w epoce przemysłowej – napisali badacze. Pierwsze takie badania - Ponad jedna trzecia całkowitej utraty lodu w tym regionie przypada na lodowiec Pine Island. Dotychczas nie udało się jednak jednoznacznie wykazać związku przyczynowo-skutkowego między antropogeniczną zmianą klimatu a utratą lodu przez ten lodowiec – twierdzą naukowcy z Wielkiej Brytanii. To pierwszy przypadek, w którym naukowcy ilościowo określili wpływ zmiany klimatu na cofanie się jednego z największych lodowców Antarktydy. Badacze podkreślają jednak, że ich wyniki nie oznaczają, iż lodowiec zaczął się cofać wyłącznie z powodu działalności człowieka. Proces został zapoczątkowany przez naturalne zmiany zachodzące w oceanie, jednak wzrost temperatury wywołany emisją gazów cieplarnianych znacząco go nasilił. – Zmiana klimatu wywołana przez człowieka wzmocniła proces cofania się lodowca, który rozpoczął się z przyczyn naturalnych – twierdzą autorzy. Jak wyjaśniają, cieplejsze wody oceaniczne coraz intensywniej podmywają szelf lodowy od spodu. To z kolei osłabia lodowiec i przyspiesza jego przemieszczanie się do oceanu. Co dalej z lodowcem Pine Island? Modele sugerują, że lodowiec Pine Island może przejściowo ustabilizować się w drugiej połowie tego stulecia, gdy napotka na grzbiet w podłożu skalnym znajdującym się pod lodem. Taka stabilizacja byłaby jednak prawdopodobnie krótkotrwała, jeśli ocieplenie będzie postępować, a w kolejnym stuleciu wpływ człowieka ponownie stałby się dominującym czynnikiem odpowiedzialnym za cofanie się lodowca. – Pokrywy lodowe reagują bardzo powoli – powiedział Alexander T. Bradley. – Skutki dzisiejszych emisji będą kształtować utratę lodu w Antarktydzie przez stulecia. - Symulacje przeprowadzone bez uwzględnienia antropogenicznego trendu zmian klimatycznych nadal pokazują znaczące cofanie się lodowca. Może to oznaczać, że przyjęty w modelu początkowy stan pokrywy lodowej był większy niż w rzeczywistości albo sugerować, że wcześniejsza historia lodowca przygotowała grunt pod jego cofanie się w epoce przemysłowej. Niewykluczone więc, że na obecne zmiany wpływ mają także długoterminowe procesy zachodzące w pokrywie lodowej Antarktydy Zachodniej – podsumowali naukowcy. Źródło: The Cryosphere Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal+, obecnie pracuje w RMF FM. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu. Pisze przede wszystkim o archeologii i przyrodzie. Prywatnie bardzo zainteresowany polityką.
Z tego wulkanu na Antarktydzie sypie się… czyste złoto. Skąd bierze się ten naukowy fenomen?
Erupcje wulkaniczne kojarzą się zazwyczaj z lawą, chmurami duszącego popiołu i świdrującym zapachem siarki. Istnieje jednak miejsce na Ziemi, gdzie z wulkanicznego krateru wydobywa się coś znacznie ciekawszego – szczególnie, jeśli mamy w sobie gen poszukiwacza z Klondike. Mount Erebus, wulkan królujący nad lodowym krajobrazem Antarktydy, rozsiewa wokół siebie... prawdziwy złoty pył.
Mount Erebus, wznoszący się na Wyspie Rossa, to najdalej wysunięty na południe czynny wulkan na naszej planecie. Jest oddalony zaledwie o 1350 kilometrów od geograficznego bieguna południowego i skrywa w mroźnym otoczeniu rzadki, geologiczny fenomen – stale gotujące się jezioro lawy. Z tych lodowych „wrót do piekła” nieustannie ulatniają się gazy, które – jak udowodnili amerykańscy geochemicy – niosą ze sobą wyjątkowo drogocenny ładunek. Nie jedz złotego śniegu, nawet na lodowym kontynencie Badania opublikowane w czasopiśmie „Geophysical Research Letters” już w latach 90. XX wieku ujawniły tajemnicę tej niezwykłej góry. Zespół pod kierownictwem badaczki Kimberly Meeker z New Mexico Institute of Mining and Technology odkrył, że antarktyczny wulkan wyrzuca każdego dnia około 80 gramów złota. Choć w skali przemysłowej to wciąż niewiele, wystarczyło to, by pokryć surową okolicę cennym pyłem. Obecność kruszcu odnotowano w śniegu otaczającym krater, w oparach ulatniającego się gazu, a nawet w próbkach powietrza atmosferycznego pobranych w odległości sięgającej 1000 kilometrów od wulkanu. Kiedy naukowcy spojrzeli na zebrane próbki pod mikroskopem elektronowym, okazało się, że nie są to bezkształtne, przypadkowe drobiny. Badacze ujrzeli misternie fasetowane, niemal idealnie geometryczne kryształy czystego złota, osiągające rozmiary do 60 mikrometrów. Dlaczego Erebus to naukowy fenomen? Sama obecność złota w wulkanicznych wyziewach nie jest anomalią. Magma wędrująca z głębi skorupy ziemskiej miesza ze sobą miedź, siarkę, srebro czy arsen. Inne aktywne wulkany, takie jak włoska Etna czy hawajska Kīlauea, zjawiskowo uwalniają tego pierwiastka znacznie więcej (wczesne szacunki dla Etny mówiły nawet o 2,4 kilograma złota dziennie). Różnica polega jednak na ostatecznej formie kruszcu. W przypadku pozostałych wulkanów złoto pozostaje uwięzione w niezwykle złożonych lotnych związkach chemicznych i gazach. Mount Erebus to absolutnie jedyny znany wulkan na świecie, który emituje złoto w wyselekcjonowanej, czystej postaci. Zagadka naturalnej mennicy W jaki sposób drogocenny kruszec ucieka z wrzącej magmy i krystalizuje się w lodowatym powietrzu? Temperatura wrzenia czystego złota to niemal 3000°C – znacznie przewyższa klasyczne temperatury wulkaniczne, co wyklucza proste parowanie. Naukowcy przypuszczają, że złoto przemieszcza się z głębi wulkanu jako pasażer na gapę, niesiony przez lotne związki chloru i siarki. Powstały dwie główne hipotezy tłumaczące proces powstawania kryształów: Według pierwszej z nich, w miarę jak gorące gazy z krateru stykają się z mroźnym antarktycznym powietrzem i gwałtownie stygną, złoto wytrąca się i krystalizuje bezpośrednio z lotnych związków, opadając powoli na otaczający lód. Druga hipoteza, wysunięta przez amerykańskiego wulkanologa Philipa Kyle'a, zakłada, że misterne złote kryształy formują się powoli i narastają w cienkiej skorupie na samej powierzchni jeziora lawy, skąd są bezlitośnie wywiewane przez ulatniające się pod ciśnieniem gazy. Mimo upływu lat od pierwszego odkrycia, dokładny mechanizm powstawania wulkanicznego złota wciąż pozostaje tajemnicą. Coś w unikalnej chemii, specyficznej geologii, a być może w ekstremalnym gradiencie lokalnych temperatur sprawia, że antarktyczny Mount Erebus dumnie pozostaje najbardziej intrygującą „mennicą” ukształtowaną ręką natury. Źródło: Geophysical Research Letters, Science Alert Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Bez GPS-u, satelitów i łączności. Logistyczny koszmar i niezwykli pasażerowie wyprawy Endurance
Jak zaplanować wyprawę na niezbadany kontynent, gdy jedynym oknem na świat jest papierowa mapa, a o telefonach satelitarnych nikomu się jeszcze nie śniło? Ernest Shackleton rzucił wyzwanie Antarktydzie w czasach, gdy logistyka opierała się na ślepej ufności we własne kalkulacje, a błąd oznaczał wyrok śmierci. W najnowszym odcinku podcastu redakcji National Geographic Polska Mikołaj Golachowski odsłania kulisy tej morderczej wyprawy od strony, której nie znacie.
Spis treści: 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance Szaleństwo na szczycie. Samobójczy zjazd w lodową przepaść Paradoks Shackletona. Genialny podróżnik, któremu nie wyszło Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Współczesne wyprawy polarne, choć wciąż niebezpieczne, dysponują technologią, która w kilka sekund potrafi skorygować plany. Satelitarne mapy lodowe, prognozy pogody aktualizowane co godzinę i stała łączność z bazą to dziś standard. W 1914 roku rzeczywistość wyglądała zgoła inaczej. 69 psów, pasażer na gapę i kot prowokator. Życie na pokładzie Endurance – Musimy sobie uświadomić, że oni nie mieli żadnych środków komunikacji. To nie jest tak, że teraz mogę zadzwonić do ciebie nawet na Antarktydzie i spytać się, czy już jesteś i czy nie zapomniałaś mi dołożyć skarpetek ciepłych do depozytu. Wszystko musiało być od początku do końca zaplanowane – tłumaczy w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej, Mikołaj Golachowski. Ta skomplikowana logistyka zakładała współpracę dwóch ekip po przeciwnych stronach kontynentu. Gdy Endurance utknął w lodzie, plan runął, a załoga została całkowicie odcięta od świata. Zanim Endurance stał się więzieniem w lodowym paku, na jego pokładzie tętniło niezwykle barwne – i głośne – życie. Ernest Shackleton zabrał ze sobą 69 psów zaprzęgowych sprowadzonych specjalnie z Kanady, które miały pomóc w planowanym trawersie Antarktydy. Zwierzęta w trakcie podróży zaczęły się rozmnażać, co tylko potęgowało chaos. – Trudno nawet sobie wyobrazić, jaki tam był rwetes i hałas podczas żeglowania – śmieje się w podcaście Mikołaj Golachowski, dodając natychmiast kolejny, mało znany szczegół: był z nimi również kot, który ponoć miał takie hobby, że uwielbiał przechadzać się po właśnie tych budach psich, żeby je jeszcze drażnić dodatkowo. Ten czworonożny celebryta (w rzeczywistości kocur o imieniu Mrs. Chippy, należący do cieśli McNisha) stał się maskotką całej załogi. Obok zwierząt, na statku znalazł się także ludzki pasażer na gapę – młody chłopak, który bardzo chciał wziąć udział w wyprawie. Choć Shackleton początkowo był wściekły, ostatecznie przyjął go do załogi. To właśnie ten najmłodszy uczestnik, podczas późniejszej ucieczki szalupami, przypłacił walkę z mrozem odmrożeniem i amputacją zaledwie dwóch palców u nogi – co przy skali całej katastrofy graniczyło z cudem. Szaleństwo na szczycie. Samobójczy zjazd w lodową przepaść Kiedy po miesiącach tułaczki Shackleton, Worsley i Crean wylądowali na Georgii Południowej, przed powrotem do cywilizacji dzielił ich już „tylko” nieludzki marsz przez nieznane pasmo górskie. Wycieńczeni dwuletnią walką o przetrwanie, bez map, szli na oślep przez lodowce pełne zdradliwych szczelin. To właśnie tam doszło do jednego z najbardziej brawurowych i szalonych momentów w historii eksploracji. Gdy znaleźli się na grani i zorientowali się, że zapada zmrok, a powrót oznacza zamarznięcie na kość, Shackleton podjął natychmiastową i skrajnie ryzykowną decyzję. Polarnicy usiedli na zadkach, chwycili się razem i po prostu zjechali kilkaset metrów w dół w kompletną ciemność, nie mając pojęcia, czy na dole nie czekają na nich ostre skały lub pionowe urwisko. – To na pewno była decyzja Shackletona – podkreśla z podziwem Golachowski. Przeżyli. Chwilę później, u podnóża gór, usłyszeli upragniony dźwięk – poranny gwizdek parowy w osadzie Stromness, wzywający wielorybników do pracy. Paradoks Shackletona. Genialny podróżnik, któremu nie wyszło Wyprawa Endurance zapisała się w historii złotymi zgłoskami, ale gdy przyjrzymy się jej celom czysto technicznym, ujawnia się fascynujący paradoks. Ernest Shackleton jest dziś uznawany za jednego z największych i najbardziej ikonicznych odkrywców polarnych, choć... nigdy nie osiągnął celów, które sobie zakładał. – Shackleton niewątpliwie jest jednym z najbardziej znanych odkrywców, tylko tyle że jak się zastanowisz, to jemu w życiu nie wyszło nic, co sobie postanowił – poza tym, że wrócił do domu. Nie osiągnął żadnego z tych swoich celów, które przed sobą stawiał – podsumowuje Mikołaj Golachowski. Nie zdobył bieguna jako pierwszy, nie przeszedł Antarktydy w poprzek, stracił swój flagowy statek i zadłużył wyprawę. Mimo to, jego nazwisko stało się synonimem absolutnego sukcesu. Dlaczego? Ponieważ udowodnił, że ludzka niezłomność i dbałość o drugiego człowieka są cenniejsze niż jakiekolwiek geograficzne rekordy. Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Chcesz poznać więcej wstrząsających szczegółów tej wyprawy? Dowiedzieć się, czym żywiła się załoga, by uniknąć szkorbutu i jak wyglądał powrót Shackletona po pozostałych na Wyspie Słoniowej 21 towarzyszy? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Mikołajem Golachowskim poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
„Żywy osioł czy martwy lew?”. Kulisy selekcji i brutalnej walki o życie załogi Shackletona
Wyprawa, która z góry była skazana na porażkę, przyniosła lekcję przywództwa, jakiej świat nigdy wcześniej nie widział. Kiedy Ernest Shackleton kompletował załogę na statek Endurance, jego kryteria wyboru ludzi mogły wydawać się co najmniej ekscentryczne. Jak się jednak okazało, intuicja go nie zawiodła. Przez dwa lata w morderczym klimacie Antarktyki, bez dachu nad głową i odcięci od jakiejkolwiek pomocy, jego ludzie nie dopuścili do buntu ani rozlewu krwi. W najnowszym odcinku podcastu redakcji National Geographic Polska Mikołaj Golachowski obnaża brutalną codzienność polarników, opowiadając o wełnianych ubraniach, diecie z surowych pingwinów i czterech miesiącach psychicznej tortury na Wyspie Słoniowej.
Spis treści: Brytyjska buta kontra surowa natura. Codzienność w przemoczonej wełnie Strach przed demoralizacją. Dlaczego „The Boss” musiał gasić bunty w zarodku? Cztery miesiące w cieniu śmierci. Koszmar porzuconych na Wyspie Słoniowej Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Trzon sukcesu akcji ratunkowej z lat 1914–1916 tkwił w wyjątkowej chemii między członkami załogi, którą Shackleton budował na przekór brytyjskim standardom wojskowym. W przeciwieństwie do swojego rywala, Roberta Falcona Scotta, „The Boss” nie szukał wyłącznie posłusznych żołnierzy, ale graczy zespołowych o specyficznych cechach charakteru. Jak zdradza w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Błońską polarnik i ekolog Mikołaj Golachowski, Shackleton potrafił rekrutować ludzi na podstawie czystej intuicji – czasem wystarczyło, że ktoś nosił okulary i wydał mu się interesujący. Ta z pozoru nonszalancka selekcja uratowała 28 żyć, gdy przyszło im spędzić niemal dwa lata na pękającym paku lodowym Morza Weddella. Brytyjska buta kontra surowa natura. Codzienność w przemoczonej wełnie Jednym z najbardziej uderzających wątków poruszonych w podcaście jest zderzenie kultur polarnych – skrajnie pragmatycznego stylu norweskiego i pełnego dumy stylu brytyjskiego. Podczas gdy Roald Amundsen uczył się od Inuitów, jak szyć ubrania ze skór i futer, Brytyjczycy wyruszyli na podbój Antarktydy w klasycznej, sprasowanej wełnie. – Wełna ma to do siebie, że póki jest sucha, jest okej. Natomiast jak zmoknie, to się robi ciężka i wcale już taka ciepła nie jest. Brytyjska buta, z którą podeszli do organizowania wyprawy, położyła cień na cały jej los – punktuje Mikołaj Golachowski. W takich warunkach, gdy pot i morska woda zamarzały bezpośrednio na ciele, jedynym ratunkiem przed zamarznięciem stała się drastyczna zmiana diety. Polarnicy, pozbawieni standardowych racji żywnościowych, musieli przestawić się na polowania na foki i pingwiny. Choć brzmi to makabrycznie, to właśnie czysty tłuszcz i surowe mięso utrzymały ich przy życiu. Co ciekawe, ta monotonna dieta uchroniła ich przed największą plagą dawnych wypraw – szkorbutem. Jak wyjaśnia ekspert, jedzenie surowego mięsa dostarczało organizmowi niezbędnych metabolitów, zastępujących brakującą witaminę C. Strach przed demoralizacją. Dlaczego „The Boss” musiał gasić bunty w zarodku? Dla Shackletona, po utracie zmiażdżonego przez lód statku Endurance, największym zagrożeniem nie był wcale mróz czy ocean. Prawdziwym wrogiem była psychika jego ludzi. Lider panicznie obawiał się utraty kontroli nad nastrojami grupy i rozpadu wewnętrznej dyscypliny. Gdy załoga dryfowała na lodowych krach, Shackleton zapisał w swoim dzienniku: „Myślę o wyruszeniu na zachód”. Ta nagła decyzja o ciągnięciu ciężkich szalup po pękającym lodzie była motywowana głównie psychologią – ludzie musieli mieć cel, by nie oszaleć z bezczynności. Shackleton potrafił bezbłędnie identyfikować i neutralizować ogniska napięć. Nie był jednak postacią bez skazy. W podcaście umawiamy m.in. jego głęboki konflikt z utalentowanym cieślą Harrym McNishem. Mimo że McNish swoimi modyfikacjami szalup bezpośrednio uratował życie załogi, Shackleton nigdy nie wybaczył mu chwilowego sprzeciwu i jako jednemu z nielicznych odmówił przyznania prestiżowego Medalu Polarnego. Cztery miesiące w cieniu śmierci. Koszmar porzuconych na Wyspie Słoniowej Gdy James Caird z Shackletonem na pokładzie odpływał w kierunku Georgii Południowej, na lodowatej, kamiennej plaży Wyspy Słoniowej zostało 21 ludzi. Ich sytuacja była psychotorturą. Przez kolejne cztery miesiące (aż do 30 sierpnia 1916 roku) żyli pod dwoma odwróconymi szalupami, nie wiedząc, czy ich dowódca w ogóle przeżył rejs przez ocean. – Wyobraź sobie, w jakim oni byli stanie. Wiedzieli, że ich szef wypłynął i tyle. Według wszelkiego prawdopodobieństwa byli przekonani, że już go nigdy nie zobaczą, i że za kilkadziesiąt lat ktoś znajdzie tu tylko ich szkielety – opisuje dramatyzm sytuacji Golachowski. Ocalenie nadeszło dopiero przy czwartej próbie ratunkowej, na pokładzie maleńkiego, chilijskiego parowca Yelcho. Wzruszającym zwieńczeniem tej historii są przytoczone w podcaście wspomnienia lekarza wyprawy, Aleksandra Macklina, który opuszczając pokład, widział swoją starą kurtkę Burberry wciąż łopoczącą na antarktycznym wietrze – symbolizującą kapitulację ludzkiej technologii przed potęgą natury. Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Chcesz poznać więcej wstrząsających szczegółów tej wyprawy? Dowiedzieć się, czym żywiła się załoga, by uniknąć szkorbutu i jak wyglądał powrót Shackletona po pozostałych na Wyspie Słoniowej 21 towarzyszy? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Mikołajem Golachowskim poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Największy cud na Antarktydzie. Jak załoga statku Endurance przetrwała dwa lata w lodowym piekle?
Więcej niż wyprawa – to historia o niemożliwym przetrwaniu, która do dziś fascynuje badaczy polarnych. Kiedy w 1914 roku brytyjski podróżnik Ernest Shackleton wyruszał na Antarktydę z ambitnym planem przejścia kontynentu, nie podejrzewał, że natura rzuci mu wyzwanie ostateczne. Jego legendarny statek Endurance został zgnieciony przez pakt lodowy, a 28-osobowa załoga została zupełnie sama, tysiące kilometrów od cywilizacji, bez żadnej łączności ze światem. W najnowszym odcinku podcastu National Geographic ekolog, polarnik i były kierownik Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego, Mikołaj Golachowski, zabiera nas w mroźną podróż śladami lidera wszech czasów. Dowiedz się, dlaczego ta spektakularna porażka stała się największym triumfem w historii polarnictwa.
Spis treści: Błędna filozofia i potęga lodu. Dlaczego Endurance musiał zatonąć? „Żywy osioł czy martwy lew?” Portret lidera wszech czasów Piekielny marsz i nawigacyjny majstersztyk na krańcu świata Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Odkrywanie krańców Ziemi na początku XX wieku było domeną ludzi o stalowych nerwach, jednak wyprawa Shackletona z lat 1914–1916 wymyka się wszelkim kategoriom. Choć cel transantarktycznego trawersu zakończył się fiaskiem, zanim badacze w ogóle postawili stopę na kontynencie, do historii przeszło coś o wiele ważniejszego – bezbłędne przywództwo w sytuacji absolutnie beznadziejnej. Jak zauważa w podcaście Mikołaj Golachowski, to wyprawa „najbardziej niewiarygodna, jaka wydarzyła się podczas tej ery wielkich odkrywców”. Przez ponad dwadzieścia miesięcy, odcięci od świata na zamarzniętym Morzu Weddella, polarnicy toczyli codzienną bitwę z chłodem, głodem i psychicznym załamaniem. Kluczem do ich ocalenia okazało się rodowe motto Shackletona: „Zwyciężymy wytrwałością”. Błędna filozofia i potęga lodu. Dlaczego Endurance musiał zatonąć? Zanim doszło do katastrofy, legendarny statek Endurance (początkowo nazwany Polaris) miał być najpotężniejszą drewnianą konstrukcją swoich czasów, stworzoną do taranowania polarnych lodów. Jak się jednak okazało, sama siła nie wystarczyła w starciu z antarktyczną przyrodą. Nasz ekspert Mikołaj Golachowski w rozmowie z Iwoną El Tanbouli-Jabłońską z National Geographic Polska zwraca uwagę na fundamentalny błąd konstrukcyjny jednostki, porównując ją do słynnego norweskiego statku Fram. – Fram nie został zbudowany po to, żeby wytrzymać presję czy ciśnienie lodu. On miał dno zupełnie okrągłe. Pomysł Nansena polegał na tym, że jak będzie go lód ściskał, to ten statek po prostu będzie wychodził coraz wyżej, jak spławik w wodzie. W tych miejscach nie da się być silniejszym od przyrody, trzeba z nią współpracować. Budowanie takich statków jak Endurance było po prostu głupim pomysłem – wyjaśnia ekspert. W styczniu 1915 roku Endurance nieodwracalnie utknął w paku lodowym na Morzu Weddella, rozpoczynając wielomiesięczny dryf wraz z prądami morskimi. W listopadzie tego samego roku, pod wpływem gigantycznego naporu lodu, kadłub pękł jak zapałka. Załoga została dosłownie na lodzie – bez dachu nad głową, z zapasami uratowanymi w ostatniej chwili i trzema niewielkimi szalupami ratunkowymi. „Żywy osioł czy martwy lew?” Portret lidera wszech czasów Co sprawiło, że w obliczu tak ekstremalnego kryzysu załoga nie uległa chaosowi i buntowi? Odpowiedzią jest osobowość Ernesta Shackletona, którego podwładni z szacunkiem nazywali „The Boss” (Szef). Shackleton był geniuszem zarządzania ludźmi, dbającym o morale grupy bardziej niż o jakiekolwiek rekordy czy naukowe laury. Wyjątkowy charakter podróżnika ujawnił się już podczas jego wcześniejszej wyprawy z 1909 roku na statku Nimrod, kiedy będąc zaledwie 180 km od bieguna południowego, podjął decyzję o odwrocie, by ratować wycieńczonych towarzyszy. Napisał wtedy do żony słowa, które stały się legendą: „Uznałem, że będziesz wolała mieć żywego osła niż martwego lwa”. W podcaście przytoczony zostaje również słynny polarny cytat, idealnie oddający jego fenomen: Golachowski podkreśla, że Shackleton nie był liderem, który jedynie wydawał rozkazy. Znał imiona żon i dzieci wszystkich swoich ludzi, potrafił bezbłędnie gasić konflikty w zarodku i zawsze był pierwszy do najcięższej pracy. Kiedy morale drastycznie spadało, potrafił poderwać ludzi do działania, doskonale wiedząc, że bezczynność w arktycznym piekle oznacza natychmiastową śmierć. Piekielny marsz i nawigacyjny majstersztyk na krańcu świata Kiedy lód zaczął pękać, polarnicy musieli podjąć desperacką próbę ucieczki. Przez tydzień płynęli trzema przepełnionymi, otwartymi szalupami przez zdradliwe, lodowate fale, by ostatecznie dotrzeć do Wyspy Słoniowej. Choć po ponad 500 dniach poczuli pod nogami upragniony stały ląd, miejsce to okazało się surową, odizolowaną pułapką, gdzie nikt nie miał prawa ich szukać. – Ta wyspa jest niedostępna jak forteca. Ma pionowe ściany lodowców i skał, a dookoła niej z wody wystają kamienne szpile. Przestrzeń, jaką mieli do dyspozycji, była wielkości bardzo dużego pokoju. Kiedy szły sztormy, fale przelatywały przez tę plażę z jednej strony na drugą – relacjonuje Golachowski, który wielokrotnie badał te rejony. Shackleton podjął kolejną, niemal samobójczą decyzję. Wraz z pięcioma ludźmi wsiadł do zmodyfikowanej przez cieślę 8-metrowej szalupy James Caird i wyruszył w trwający 16 dni rejs przez najbardziej burzliwe morze świata w kierunku Georgii Południowej – oddalonej o 700 mil morskich. Kapitan Frank Worsley dokonał niewiarygodnego majstersztyku nawigacyjnego – widząc słońce zaledwie dwukrotnie w ciągu całej podróży, bezbłędnie trafił w wąską wyspę. To jednak nie był koniec. Po wylądowaniu na złej, niezamieszkanej stronie Georgii Południowej, wycieńczeni polarnicy bez profesjonalnego sprzętu górskiego dokonali pierwszego w historii trawersu niebezpiecznych, pokrytych lodowcami gór (wyższych od polskich Tatr), by dotrzeć do norweskiej stacji wielorybniczej Stromness. Gdy w drzwiach zarządcy stanął zniszczony sztormem Shackleton, norweski polarnik na jego widok po prostu wybuchnął płaczem. Posłuchaj całej rozmowy o tajemnicy statku Endurance Chcesz poznać więcej wstrząsających szczegółów tej wyprawy? Dowiedzieć się, czym żywiła się załoga, by uniknąć szkorbutu i jak wyglądał powrót Shackletona po pozostałych na Wyspie Słoniowej 21 towarzyszy? Posłuchaj całej rozmowy, którą z Mikołajem Golachowskim poprowadziła Iwona El Tanbouli-Jabłońska z National Geographic Polska. Wideo z rozmową można obejrzeć poniżej, a także na naszym kanale YouTube i w serwisie Spotify. View Ediplayer on the source website Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Od ponad 20 lat opowiada o świecie – jego historii, nauce i miejscach, do których warto wyruszyć z otwartą głową. Jest redaktorem naczelnym „National Geographic Polska” oraz National-Geographic.pl. Wcześniej kierował m.in. „Focusem”, „Focusem Historia” czy „Sekretami Nauki”, konsekwentnie rozwijając tematykę popularnonaukową i podróżniczą. Jest inicjatorem projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Po godzinach miłośnik gimnastyki sportowej, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Kurek z gorącą wodą odkręcony. Lodowce Antarktydy zagrożone jak nigdy dotąd
Czy woda może roztopić lodowiec od spodu? Nowe analizy danych z ostatnich 40 lat pokazują, że ciepłe prądy głębinowe niebezpiecznie przybliżyły się do lodowców szelfowych Antarktydy. To może przyspieszyć podnoszenie się poziomu mórz na całym świecie. Konsekwencje byłyby katastrofalne.
Oceany nie są tylko statyczną masą wody. Kluczową rolę odgrywają prądy – część z nich wręcz reguluje klimat na Ziemi. To w rejonie Oceanu Południowego (Antarktycznego) tworzy się ekstremalnie zimna i gęsta woda, która, opadając na dno, uruchamia globalny „pas transmisyjny” prądów, takich jak Atlantycka Południkowa Cyrkulacja Wymienna. Proces ten pozwala na magazynowanie w głębinach ogromnych ilości węgla, składników odżywczych oraz ciepła. Szacuje się, że oceany magazynują ponad 90% nadmiaru ciepła wynikającego z globalnego ocieplenia, a Ocean Południowy pochłania jego największą część. Do niedawna lodowce Antarktydy były chronione przed tym ciepłem przez naturalną barierę z zimnej wody. Z nowego badania opublikowanego na łamach czasopisma „Communications Earth & Environment” wyłania się inny, groźniejszy obraz. Ciepłe wody w natarciu Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w Cambridge we współpracy z badaczami z Kalifornii dostarcza dowodów na to, że głębinowe ciepło przesunęło się w stronę Antarktydy. Analiza danych oceanograficznych z ostatnich dekad wykazała, że masa wody znana jako Okołoantarktyczna Woda Głęboka rozszerzyła się i przemieściła w kierunku szelfu kontynentalnego w ciągu ostatnich 20 lat. – To niepokojące, ponieważ ta ciepła woda może wpływać pod antarktyczne lodowce szelfowe, topiąc je od spodu i destabilizując – mówi główny autor badania Joshua Lanham z Uniwersytetu w Cambridge. Kurek z gorącą wodą został odkręcony Lodowce szelfowe pełnią rolę ogromnych tam, które powstrzymują lądolody i lodowce przed spływaniem do oceanu. Całkowite stopienie tych zasobów słodkiej wody mogłoby podnieść globalny poziom morza o około 58 metrów. – Dawniej lądolody otoczone były masami zimnej wody, co chroniło je przed roztopami. Teraz cyrkulacja w oceanie zmieniła się i odnosi się wrażenie, że ktoś odkręcił kurek z gorącą wodą, przez co otoczenie lądolodów gwałtownie się nagrzewa – wyjaśnia prof. Sarah Purkey, współautorka publikacji. Średnie tempo przemieszczania się ciepłych mas wody w stronę bieguna wynosi około 1,26 km rocznie. Ekspansja tej ciepłej wody jest bezpośrednio powiązana z antropogenicznym ociepleniem klimatu. Globalne konsekwencje zmian cyrkulacji Zmiany w dystrybucji ciepła wokół bieguna południowego mają wpływ wykraczający poza samą Antarktydę. Profesor Ali Mashayek z Cambridge zauważa, że „Ocean Południowy odgrywa kluczową rolę w regulowaniu globalnego ciepła i magazynowania węgla, więc zmiany w rozmieszczeniu ciepła tutaj mają szersze konsekwencje dla globalnego systemu klimatycznego”. Modele klimatyczne przewidywały, że wzrost temperatury powietrza i dopływ słodkiej wody z topniejących lodów osłabią tworzenie się gęstej wody dennej. To z kolei może doprowadzić do osłabienia globalnego krążenia wód i wpłynąć na klimat na całej planecie. Wzrost poziomu oceanów. Jakie tempo? Zjawisko inwazji ciepłej wody nie jest już tylko prognozą modeli klimatycznych, lecz realnym procesem obserwowanym w danych z ostatnich dwóch dekad. Naukowcy nie podali w tym badaniu, w jakim tempie wzrastać będzie poziom oceanów w związku z topnieniem lodowców szelfowych, ale wskazują na poważne zagrożenie przyspieszoną utratę lodu w nadchodzących dekadach. Z innych badań i projekcji wynika, że do końca tego stulecia poziom oceanów może się podnieść nawet o 0,6-1 m – taki wariant jest przewidywany, jeśli emisja gazów cieplarnianych utrzyma się na wysokim poziomie. Źródło: Communications Earth & Environment Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. przewodniki turystyczne po Egipcie oraz popularnonaukowe książki: „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” i „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Niemożliwe stało się faktem. Naukowcy po raz pierwszy w historii zarejestrowali rekina w wodach Antarktydy
Czy w lodowatych wodach Antarktydy żyją rekiny? Wielu badaczy przez lata wykluczało taką możliwość. Tymczasem u wybrzeży Szetlandów Południowych podwodna kamera zarejestrowała trzymetrowego drapieżnika. Film wywołał niemałe poruszenie w świecie nauki.
Rekiny można spotkać u wybrzeży wszystkich kontynentów — z wyjątkiem Antarktydy. A przynajmniej tak dotąd sądziliśmy. W ubiegłym tygodniu naukowcy z Minderoo-UWA Deep-Sea Research Centre opublikowali nagranie przedstawiające ogromnego rekina (Somniosus antarcticus), który przepływa obok jednej z podwodnych kamer badawczych. Zwierzę zarejestrowano w lodowatych wodach Antarktyki, dotąd uznawanych za zbyt zimne, by rekiny mogły w nich przetrwać. (Nagranie wykonano w styczniu 2025 roku.) – Wszyscy trochę drapaliśmy się po głowach, bo chyba nie powinno się spotykać rekinów na Antarktydzie? – wspomina Alan Jamieson, profesor Uniwersytetu Australii Zachodniej i dyrektor Minderoo-UWA Deep-Sea Research Centre. Jak podkreśla prof. Alan Jamieson, to pierwszy przedstawiciel tego gatunku odnotowany w wodach Antarktydy. Rekina zaobserwowano w pobliżu Szetlandów Południowych, na głębokości około 500 metrów, w wodach o temperaturze bliskiej zamarzaniu. Jeśli zastanawiasz się, jak ten rekin mógł przetrwać w jednych z najzimniejszych wód na Ziemi, warto pamiętać, że nie jest to „zwykły” rekin. Somniosus antarcticus są bowiem wyjątkowo przystosowane do ekstremalnych warunków. Pierwszy rekin w wodach Antarktydy Somniosus antarcticus (ang. pacific sleeper sharks, czyli w wolnym tłumaczeniu „rekiny śpiące”), do których należy m.in. słynny rekin grenlandzki, to masywne, powolne drapieżniki zamieszkujące zimne i głębokie wody Arktyki oraz północnego Pacyfiku. Są obserwowane niezwykle rzadko, a ich ekstremalnie wolny metabolizm narzuca im życie na „niskich obrotach”. Na przykład rekin grenlandzki porusza się z prędkością nieprzekraczającą trzech kilometrów na godzinę i rośnie mniej niż jeden centymetr rocznie. Ten niespieszny tryb życia pozwala rekinom śpiącym oszczędzać energię, niezbędną do funkcjonowania w lodowatej wodzie. Co więcej, sprzyja on ich niezwykłej długowieczności. Według niektórych szacunków mogą żyć nawet ponad 400 lat. Niedawne badania genomu tych zwierząt wykazały obecność zduplikowanych genów związanych z naprawą DNA, funkcjonowaniem układu odpornościowego oraz ochroną przed stresem oksydacyjnym — mechanizmów, które ograniczają biologiczne skutki upływu czasu. Kolejny trik ułatwiający Somniosus antarcticus przetrwanie w zimnej wodzie tkwi w ich biochemii: ich tkanki są nasycone mocznikiem oraz N-tlenkiem trimetyloaminy (TMAO). Mocznik, powszechny związek obecny również w naszym moczu, pomaga rekinom utrzymać równowagę osmotyczną z otaczającą je wodą morską, jednak ma on też wadę – destabilizuje strukturę białek. Rozwiązaniem tego problemu jest TMAO, który wzmacnia białka rekina do tego stopnia, że mogą one sprawnie funkcjonować w temperaturach bliskich zeru. Choć wszystkie rekiny posiadają w swoich organizmach TMAO, u gatunków śpiących jego stężenie jest znacznie wyższe niż u pozostałych. – To prawdziwe rekiny polarne – mówi Dave Ebert, badacz rekinów z San Jose State University. I choć przyznaje, że zaobserwowanie rekina śpiącego u wybrzeży Antarktydy było ekscytujące, nie można tego uznać za całkowite zaskoczenie. Przypadek czy nowy rozdział w badaniach Antarktydy? Prof. Alan Jamieson wciąż nie może wyjść z podziwu, że na kamerze umieszczonej w głębinach Antarktyki pojawił się rekin śpiący. – W ciągu mojej 25-letniej kariery widziałem zaledwie cztery – mówi. Osobnik zaobserwowany w głębinach Oceanu Południowego, którego dokładna przynależność gatunkowa nie została jeszcze ustalona, był jednym z największych, z jakimi miał do czynienia – mierzył od 2 do 3 metrów długości. Rekiny śpiące są niezwykle tajemnicze. Prowadzą samotniczy tryb życia i spędzają większość czasu w głębokich wodach. Prof. Alan Jamieson doskonale zdawał sobie sprawę, jak rzadkim zjawiskiem jest obserwacja tego gatunku gdziekolwiek, a tym bardziej w miejscu, w którym nigdy wcześniej go nie odnotowano. – Istnieją różne rodzaje rzadkości na świecie, ale ta jest absolutnie astronomiczna – podsumowuje. Badacz jest przekonany, że jego kamera – ustawiona wraz z zespołem w celu zbadania bioróżnorodności tego obszaru – zdołała uchwycić rekina śpiącego prawdopodobnie dlatego, że trafiła na płat cieplejszej wody. – Może istnieć tam niewielki korytarz ciepłej wody, który pozwala im zapuszczać się dalej na południe, niż robiłyby to zazwyczaj – tłumaczy prof. Jamieson. To, czy był to tylko szczęśliwy traf, czy dowód na stałą obecność tych zwierząt w tym regionie, dopiero się okaże. Niemniej jednak odkrycie rekina śpiącego w wodach Antarktyki sugeruje, że w oceanie naprawdę nie ma miejsc, w których rekiny nie potrafiłyby wywalczyć sobie bytu. – To także świadectwo tego, jak wiele mamy jeszcze do zrobienia – mówi prof. Jamieson. – Czy w Antarktyce są inne rekiny? Czy występują wokół całego kontynentu? Czy może tylko w tym konkretnym miejscu? Jest tak wiele rzeczy, których nie wiemy. Źródło: National Geographic
Nasila się anomalia grawitacyjna pod Antarktydą. Nowe analizy zjawiska wykonano wykorzystując fale sejsmiczne
Nasza planeta nie jest idealną kulą. Ruch obrotowy wywołuje spłaszczenie na biegunach i wybrzuszenie na równiku. Ziemskie pole grawitacyjne również nie ma kształtu idealnej sfery. Bardziej przypomina ziemniaka z wybrzuszeniami i zagłębieniami. Najsilniejsze tego typu zagłębienie – obszar, w którym pole grawitacyjne jest słabsze – znajduje się pod Antarktydą.
Antarktyczne Minimum Geoidy (AGL) – tak określa się leżący pod Antarktydą obszar, na którym przyciąganie ziemskie jest słabsze i tworzy coś w rodzaju dziury grawitacyjnej. Tam powierzchnia geoidy, czyli opartego na grawitacji modelu Ziemi, znajduje się poniżej tzw. elipsoidy odniesienia. Ten termin odnosi się do uproszczonego matematycznego modelu kształtu Ziemi – spłaszczonej kuli. Anomalia ta jest tłumaczona przez specyficzne procesy zachodzące w płaszczu Ziemi oraz wpływ zmian w masie lądolodu na przestrzeni tysiącleci. Dziura grawitacyjna Nowe modele, zaproponowane przez dr. Petara Glišovicia i prof. Alessandra M. Fortego z Institut de Physique du Globe de Paris (IPGP) pokazują, jak Antarktyczne Minimum Geoidy ewoluowało w czasie i staje się coraz silniejsze. Zjawisko to napędza powolny, długotrwały ruch skał głęboko pod powierzchnią Ziemi. Zdaniem ekspertów zbadanie tej długoterminowej ewolucji anomalii geoidy jest kluczowe dla zrozumienia dynamiki wnętrza Ziemi. – Podczas gdy większość badań koncentruje się na współczesnych „migawkach” geoidy, my rekonstruujemy zależną od czasu ewolucję najsilniejszego zagłębienia geoidy na Ziemi – Antarktycznego Minimum Geoidy – w ciągu kenozoiku. Ery rozpoczętej około 70 milionów lat temu i trwającej do dziś – napisali badacze we wstępie do artykułu opublikowanego w czasopiśmie „Scientific Reports”. Wyboista jak ziemniak Zacznijmy od tego, dlaczego wspomniana geoida Ziemi ma wyboisty „ziemniaczany” kształt pola grawitacyjnego. Wynika to z faktu, że grawitacja jest związana z masą, a ta nie jest jednorodna wewnątrz planety. Skały tworzące Ziemię mają różny skład i odmienną gęstość. Różnice te są mierzalne, aczkolwiek nie na tyle duże, byśmy mogli odczuć je na powierzchni planety. Gdyby ktoś chciał przeprowadzić eksperyment i zważył się w miejscach o niskiej i wysokiej wartości grawitacji na Ziemi, różnica wyniosłaby maksymalnie kilka gramów. Nie zmienia to faktu, iż geoida stanowi okno na procesy zachodzące głęboko we wnętrzu Ziemi. Procesy, których nie możemy obserwować bezpośrednio. Fale sejsmiczne jak tomografia komputerowa planety Francuscy naukowcy zdecydowali się opracować nową mapę Antarktycznego Minimum Geoidy, wykorzystując do tego trzęsienia ziemi. Rozchodzące się przez planetę fale sejsmiczne, napotykając materiały o różnym składzie, zmieniają swoją prędkość i kierunek. Przypomina to nieco tomografię komputerową (CT), która wykorzystuje promieniowanie rentgenowskie w połączeniu z matematyczną rekonstrukcją obrazu. Ludzkie tkanki pochłaniają promieniowanie rentgenowskie w różnym stopniu. Specjalne detektory mierzą ilość promieniowania, jaka dotarła do nich po przejściu przez ciało, a komputer przelicza te dane, tworząc obrazy. Tutaj sytuacja była analogiczna, tylko zamiast promieni X użyto fal sejsmicznych. Na ich podstawie badacze skonstruowali trójwymiarowy model gęstości płaszcza Ziemi i przekształcili go w nową mapę geoidy całej planety. Następnie porównali ją ze standardowymi danymi grawitacyjnymi zebranymi przez satelity. Zgodność obu pomiarów była wyjątkowo duża. Powrót do przeszłości Kolejnym krokiem była swego rodzaju inżynieria wsteczna, czyli metodyczne cofanie się aż do wczesnego kenozoiku, by sprawdzić, w jaki sposób geoida ewoluowała do dzisiejszego stanu. Proces badawczy przypominał przewijanie filmu, by ocenić, czy zaproponowane początkowe warunki faktycznie mogły rozwinąć się w to, co obserwujemy dzisiaj. Wyniki? Zdaniem ekspertów Antarktyczne Minimum Geoidy istnieje od co najmniej 70 milionów lat. Około 50 milionów lat temu jego położenie i siła zaczęły gwałtownie się zmieniać. Sama anomalia powstała w wyniku tzw. subdukcji płyt tektonicznych, czyli procesu, w którym jedna płyta tektoniczna wsuwa się pod drugą i zapada w głąb płaszcza Ziemi. Zjawisko to zmienia pole grawitacyjne planety na powierzchni. Jednocześnie rozległy obszar gorącego, wypornego materiału unosił się ku górze w płaszczu i w ciągu ostatnich 40 milionów lat coraz silniej wpływał na wzmocnienie niskiej wartości geoidy. Francuscy badacze sądzą, że może to mieć związek ze zlodowaceniem Antarktydy, które na dobre rozpoczęło się około 34 milionów lat temu. To na razie spekulacja, ale warto zauważyć jedną rzecz: geoida kształtuje poziom mórz. Gdy więc geoida obniżyła się wokół Antarktydy, lokalna powierzchnia oceanu również się obniżyła – co potencjalnie mogło wpłynąć na rozwój pokrywy lodowej. Źródło: Scientific Reports Nasza autorka Ewelina Zambrzycka-Kościelnicka Dziennikarka i redaktorka zajmująca się tematyką popularnonaukową. Pisze przede wszystkim o eksploracji kosmosu, astronomii i historii. Związana z Centrum Badań Kosmicznych PAN oraz magazynami portali Gazeta.pl i Wp.pl. Ambasadorka Śląskiego Festiwalu Nauki. Współautorka książek „Człowiek istota kosmiczna”, „Kosmiczne wyzwania” i „Odważ się robić wielkie rzeczy”.
Dlaczego Antarktyda „krwawi”? Wyjaśniono zagadkę czerwonych wodospadów
Blood Falls, czyli „Krwawe Wodospady” na czole Lodowca Taylora na Antarktydzie, długo stanowiły zagadkę dla naukowców, ze względu na swój jaskrawoczerwony kolor i nieregularność. O ile kolor wyjaśniono już dawno, to najnowsze badania wreszcie wyjaśniły tę kapryśność.
Przełom nastąpił dzięki danym zebranym we wrześniu 2018 roku. Zespół badaczy pod kierunkiem Petera T. Dorana z Louisiana State University zarejestrował rzadki, spójny sygnał z trzech różnych systemów pomiarowych: czujników GPS na powierzchni lodowca, kamer poklatkowych oraz termistorów (czujników oporu) w pobliskim jeziorze Bonney. Wyniki tych badań, opublikowane w czasopiśmie „Antarctic Science”, udowadniają bezpośredni związek między nagłymi wypływami czerwonej solanki a fizycznymi zmianami w strukturze lodowca. Okazuje się, że Blood Falls nie jest tylko powierzchniową plamą, lecz widocznym sygnałem głębokich zmian ciśnienia i ruchu wody ukrytej pod lodem. Mechanizm wyrzutu i osiadanie lodowca Najważniejszym odkryciem dokonanym przez zespół Dorana jest powiązanie wypływu solanki z obniżeniem powierzchni lodowca. Dane z odbiornika GPS wykazały, że od 10 września do 22 października 2018 roku powierzchnia lodu obniżyła się o około 15 milimetrów. Ten spadek nastąpił dokładnie w momencie, gdy kamery zarejestrowały rozpoczęcie wypływu „krwawej” wody. Jednocześnie zaobserwowano spowolnienie ruchu lodowca o blisko 10%. Zjawisko to tłumaczy się tym, że wypływająca woda uwalnia ciśnienie nagromadzone u podstawy lodowca. A gdy ciśnienie spada, ciężki lód silniej naciska na skałę macierzystą, co zwiększa tarcie i spowalnia jego przesuwanie się. Proces ten sugeruje, że lodowiec działa jak gigantyczna prasa, która okresowo nie jest w stanie utrzymać uwięzionej pod nim wody. Chemia rdzy i życie w solance Charakterystyczny czerwony kolor wody, który po raz pierwszy odnotowali polarnicy w 1911 roku, jest wynikiem gwałtownej reakcji chemicznej. Woda wydostająca się spod lodowca Taylora jest bogata w żelazo. Gdy tylko zetknie się z powietrzem, następuje proces utleniania, zmieniający barwę cieczy na rdzawą w ciągu zaledwie kilku minut. Sama woda jest w rzeczywistości gęstą solanką, która nie zamarza nawet w ekstremalnie niskich temperaturach Antarktydy. Badania radarowe i elektromagnetyczne wykazały, że pod lodowcem i dnem doliny istnieją rozległe „potoki” wód gruntowych o długości wielu kilometrów. Szacuje się, że ten podziemny rezerwuar został uwięziony 3–5 milionów lat temu. Co fascynujące, w tym odizolowanym środowisku przetrwały mikroorganizmy, które czerpią energię z przemian chemicznych żelaza i siarki. Tworzą jeden z najstarszych i najbardziej niezwykłych ekosystemów na Ziemi. Wpływ na ekosystem jeziora Bonney Badania z 2018 roku potwierdziły też, że solanka z Blood Falls ma istotny wpływ na pobliskie jezioro Bonney (WLB), do którego uchodzi lodowiec Taylora. Czujniki temperatury umieszczone w jeziorze na głębokości około 18 metrów odnotowały spadki temperatury o nawet 1,5 st. Celsjusza w okresach wypływu. Dzieje się tak, ponieważ zimna i gęsta solanka opada głęboko do jeziora, tworząc tam anomalie termiczne. Takie zastrzyki obcej wody zaburzają stabilną stratyfikację (warstwowość) jeziora, co może prowadzić do przemieszczania się składników odżywczych. Może to znacząco wpływać na funkcjonowanie tamtejszych organizmów. Źródło: Antarctic Science Nasza autorka Magdalena Rudzka Redaktorka i wydawczyni National-Geographic.pl. Wcześniej związana m.in. z National Geographic Traveler i magazynem pokładowym PLL LOT Kaleidoscope. Z wykształcenia humanistka (MISH i SNS PAN), ale to przyroda stanowi jej największą pasję. Szczególnie bliskie są jej ekosystemy słodkowodne, a prawdziwym „konikiem” są ryby. W National-Geographic.pl pisze o swoich przyrodniczych pasjach, nauce i medycynie. Prywatnie ceni sobie podróże po nieoczywistych kierunkach, ze szczególnym sentymentem do Europy Środkowej i Wschodniej.
Co kryje się pod lodem Antarktydy? Naukowcy odsłaniają ukryty krajobraz kontynentu
Międzynarodowy zespół naukowców przedstawił efekt swoich rewolucyjnych badań nad antarktyczną pokrywą lodową. Stworzona mapa ukazuje niesamowity i różnorodny krajobraz ukryty pod grubymi warstwami zamrożonej wody. Badacze wykorzystali kompletnie nową technikę, która pozwala na zanurzenie się w nieodkryty dotąd świat.
Antarktyda stanowi przedmiot zainteresowania badaczy już od czasów starożytności, kiedy to rzymski kartograf Pomponiusz Mela umieścił na swoich mapach legendarny kontynent Terra Australis – „Nieznany Południowy Ląd”. Okres najliczniejszych dyskusji i badań nad południowym kontynentem przypadł jednak na XIX wiek. W trakcie tamtego stulecia rosyjska wyprawa – pod kierownictwem Fabiana Bellingshausena – po raz pierwszy okrążyła „szósty kontynent”, oficjalnie odkrywając nieznane wcześniej tereny. Mimo upływu wieków i kolejnych prac naukowych wiedza na temat Antarktydy wciąż pozostaje fragmentaryczna. Ostatnio opublikowane badania odkrywają kolejne tajemnice lodowego lądu – tym razem zaglądając pod jego powierzchnię. Góry, kaniony i doliny schowane pod pokrywą lodową Antarktyda pokryta jest największą na świecie pokrywą lodową, która łącznie zajmuje ok. 14 milionów kilometrów kwadratowych. Dla porównania: powierzchnia lądowa Polski zajmuje nieco mniej niż 312 tysięcy km², a Europy – 10,5 miliona km². Nic więc dziwnego, że tak gigantyczna struktura skrywa pod sobą wiele tajemnic związanych z ukształtowaniem tego południowego kontynentu. Badanie przeprowadzone m.in. przez naukowców z Uniwersytetu Edynburskiego ujawniło nieznane dotąd elementy rzeźby terenu, które wpływają na przepływ antarktycznego lodu. Wśród odkryć znajduje się ponad 30 tys. wzgórz, których wysokość sięga co najmniej 50 metrów. Tyle samo mierzy głębokość odnalezionego przez badaczy kanionu. Skryta pod lodem dolina cechuje się ponadto 6-kilometrową szerokością oraz 400-kilometrową długością. Innowacyjna metoda eksploracji Do tej pory podczas mapowania struktur znajdujących się pod antarktycznym lodem wykorzystywano specjalne radary, ciągnięte za skuterami śnieżnymi lub podwieszane pod samolotami przelatującymi nad południowym kontynentem. Taka metoda, choć skutecznie ukazuje to, co znajduje się bezpośrednio pod badaczem, ma swoje ograniczenia polegające na fragmentarycznej eksploracji. Radar potrafi uchwycić bardzo szczegółowe detale, jednak robi to jedynie na określonym skrawku terenu, nad którym aktualnie przebiega trasa badania. Nowa metoda daje zdecydowanie obszerniejszy obraz. Badacze – aby zbadać podlodowe struktury – połączyli zdjęcia satelitarne powierzchni Antarktydy z fizycznymi danymi na temat ruchu lodu. Uzyskane wyniki pozwoliły oszacować ukrytą topografię, która następnie została poddana symulacjom komputerowym w celu obliczenia pełnego kształtu krajobrazu schowanego pod antarktycznym lodem. Na koniec naukowcy porównali otrzymane modele z tymi wykonanymi podczas wcześniejszych prac radarowych. Ekologiczne znaczenie badań Badania nad antarktyczną pokrywą lodową mogą przysłużyć się ograniczaniu negatywnych skutków zmian klimatycznych. Kształt podlodowej topografii wpływa bowiem na ruch zamarzniętej wody, która wraz z ociepleniem trafia do oceanu. Poznanie dokładnych struktur znajdujących się pod Antarktydą pozwoli oszacować tempo, w jakim lód będzie docierać do otwartych wód oraz podnosić ich poziom. Ponieważ Antarktyda przechowuje około 70% całej słodkiej wody na Ziemi, szacunki te mogą okazać się kluczowe dla planowania adaptacji do podnoszącego się poziomu mórz i oceanów. Źródło: Smithsonian Nasz autor Olaf Kardaszewski Absolwent Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych na Uniwersytecie Warszawskim. Obecnie student magisterskiego kierunku Studiów Miejskich na tej samej uczelni. Interesuje się społecznymi i kulturowymi aspektami zmieniającego się świata, o czym chętnie pisze w swoich pracach. Współprowadzący projekt „Podziemna Warszawa” w National Geographic Polska. Uwielbia podróże, w trakcie których zawsze stara się obejrzeć mecz lokalnej drużyny piłkarskiej.
Polska Stacja Antarktyczna poszukuje… informatyka i szefa kuchni. Ruszyła niezwykła rekrutacja
To jedna z najbardziej niezwykłych ofert pracy na świecie. Polska Stacja Antarktyczna im. H. Arctowskiego potrzebuje ludzi gotowych zamieszkać na jakiś czas na krańcu świata. Trwa rekrutacja do kolejnej wyprawy. Czas na decyzję upływa 18 lutego.
Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego jest całoroczną jednostką naukowo-badawczą nazywaną nieformalnie polską „ambasadą” w Antarktyce. Jak wygląda codzienność na polskiej stacji badawczej w Antarktyce? Stacja rozpoczęła swoją działalność blisko pół wieku temu na wyspie Króla Jerzego, należącej do archipelagu Szetlandów Południowych. Obecnie jest jedną z około czterdziestu tego typu placówek działających w rejonie Antarktyki. Ze względu na odosobnione położenie oraz bywającej skrajnie trudnej pogodzie, stacja wymaga stałej obecności ludzi. Polscy polarnicy nieustannie realizują tam szeroko zakrojone programy naukowe. Stacją kierują Instytut Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk (IBB PAN). Aby jednostka mogła sprawnie funkcjonować, na miejscu przebywają nie tylko naukowcy. Niezbędny jest również personel, który zapewnia wsparcie logistyczne i dba o właściwe działanie całej bazy. I właśnie tacy ludzie są teraz poszukiwani do kolejnej ekspedycji. Kto jest poszukiwany? IBB PAN poszukuje członków dwóch zespołów. Pierwszym jest „grupa zimująca”, która będzie pracować w stacji przez okres całego roku – od listopada/grudnia do listopada kolejnego roku). Potrzebni są m.in.: Kierownik wyprawy; Energetyk/Elektryk – będzie odpowiedzialny za m.in. nadzór nad prawidłową pracą elektrowni Stacji, konserwacja, przeglądy i naprawy agregatów prądotwórczych, nadzór nad przepompownią i stacją paliw; Mechanik maszyn budowlanych – odpowiedzialny m.in. za konserwację i remonty ciężkiego sprzętu przeprawowego czy skuterów śnieżnych i pojazdów samochodowych; Administrator systemów IT/Informatyk (w zakres obowiązków wchodzi również obsługa łączności radiowej i satelitarnej); Lekarz/Ratownik medyczny/Pielęgniarz; Operator łodzi – zodiak driver. Z kolei do grupy „letniej”, pracującej w stacji od listopada do końca marca/kwietnia potrzeba: Szefa kuchni; Pomocy kuchennej/Opiekuna części socjalnej; Obserwatora ds. gatunków obcych i antropopresji; Operatora PTS / łodzi z silnikiem zaburtowym (zodiak driver); Mechanika maszyn budowlanych. W komunikacie podkreślono, że podczas pobytu na stacji „wszyscy robią wszystko w miarę swoich możliwości i uprawnień, ponieważ niezbędna jest praca zespołowa.” Tak więc można spodziewać się różnych wyzwań. Jedna z ostatnich ekspedycji uczestniczyła nawet w badaniach archeologicznych! Zgłoszenia przyjmowane są do 18 lutego na stronie Polskiej Stacji Antarktycznej. Wyzwania na krańcu świata Czy warto wziąć udział w wyprawie? – Wyjazd na wyprawę niewątpliwie wiąże się ze sporymi wyrzeczeniami, rozłąką z bliskimi, nierzadko koniecznością opuszczenia swojej strefy komfortu i weryfikacji osobistych przekonań odnośnie swoich umiejętności funkcjonowania w zróżnicowanej społecznie grupie – informuje National Geographic Polska Anna Kloc z IBB PAN. – Zdolności adaptacji, akceptacji odmienności i szeroko pojęta elastyczność oraz życzliwość w stosunku do innych uczestników na pewno sprawią że praca i życie na stacji pozostawią przepiękne wspomnienia na całe życie – dodaje. Nowa stacja jak śmigło W 2018 roku Instytut Biochemii i Biofizyki PAN otrzymał z Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego dotację na modernizację stacji i jej infrastruktury. Dlatego sezon antarktyczny 2026-2027 będzie wiązał się z udziałem uczestników wyprawy z intensywnymi pracami nad budynkiem głównym stacji i w jego wnętrzu oraz pozostałą częścią infrastruktury krytycznej. Powstający nowy budynek stacji jest wyniesiony około 3 metry ponad poziom gruntu. Ma to pozwolić bezpiecznie funkcjonować w ekstremalnych warunkach pogodowych i ograniczy wpływ warunków lodowo-śnieżnych na infrastrukturę. „Nowy budynek pomieści nowoczesne laboratoria, zaplecze socjalne, pokoje mieszkalne, jadalnię z zapleczem kuchennym, bibliotekę, siłownię, chłodnię i mroźnię, co stworzy komfortowe warunki pracy dla zespołów całorocznych i sezonowych” – czytamy na stronie resortu nauki. Z lotu ptaka stacja przypomina nieco śmigło lub rozgwiazdę, bo składa się z trzech części promieniście rozchodzących się z centrum. Źródła: Stacja Arctowskiego, gov.pl, Natonal Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Niektóre pingwiny wygrywają ze zmianami klimatu na Antarktydzie. Słodko-gorzkie informacje
Pingwiny na Antarktydzie rozpoczynają swój sezon lęgowy nawet 24 dni wcześniej niż jeszcze dekadę temu – przynajmniej te, które nie potrzebują lodu. To desperacka próba reakcji na szalejące zmiany klimatyczne. Kto wygrywa, a kto przegrywa?
Badacze z Uniwersytetu Oksfordzkiego z organizacji Penguin Watch przez dziesięć lat pieczołowicie śledzili sezony lęgowe antarktycznych pingwinów. Okazało się, że zmieniające się w zastraszającym tempie warunki lodowego kontynentu służą niektórym gatunkom ptaków, ale inne skazują na zagładę. Pingwiny antarktyczne przyspieszają sezon lęgowy o 24 dni Wyniki badania odbywającego się w latach 2012–2022 ujawniły bezprecedensowe przesunięcie w czasie sezonu lęgowego trzech gatunków pingwinów: białookiego (Pygoscelis adeliae), maskowego (Pygoscelis antarcticus) oraz białobrewego (Pygoscelis papua). Największe zmiany zaobserwowano u pingwinów białobrewych, które rozpoczynają sezon lęgowy średnio o 13 dni wcześniej na dekadę – w niektórych koloniach nawet o 24 dni. Pingwiny białookie i maskowe przyspieszyły okres lęgowy średnio o 10 dni. Tak szybka zmiana fenologiczna nie była dotąd odnotowana u żadnego innego ptaka ani kręgowca. Czy to zwiastun ekologicznej katastrofy? Czemu tak się stało? Naukowcy postanowili to sprawdzić. Wykorzystali dane z 77 kamer poklatkowych rozmieszczonych w 37 koloniach pingwinów na Antarktydzie i subantarktycznych wyspach. Każda kamera była wyposażona w termometr, co pozwoliło śledzić zmiany temperatury w koloniach. Okazało się, że kolonie pingwinów ocieplają się średnio o 0,3°C rocznie – to czterokrotnie szybciej niż wynosi średnia dla Antarktydy (0,07°C rocznie). Taka dynamika sprawia, że są to jedne z najszybciej ocieplających się siedlisk na Ziemi. Naukowcy ostrzegają, że zmiany te mogą prowadzić do zaburzenia dostępności pożywienia oraz wzrostu konkurencji międzygatunkowej. Pingwiny białobrewe, jako gatunek oportunistyczny, mogą zyskać na tych zmianach. Koszt poniosą jednak bardziej wyspecjalizowane, zależne od obecności lodu morskiego i dostępności kryla ptaki – a takimi są pingwiny białookie i maskowe. Które pingwiny mogą wyginąć najszybciej? Pingwiny maskowe żywią się wyłącznie krylem. Ten jest coraz trudniej dostępny, więc już teraz wykazują szybki spadek liczebności swojej populacji, i to w całym jej zasięgu. Modele prognostyczne sugerują, że mogą wyginąć jeszcze przed końcem XXI wieku. Pingwiny białookie są z kolei zależne od lodu morskiego, co także stawia je w niekorzystnej sytuacji. Wraz ze zmniejszaniem się jego powierzchni tracą dostęp do miejsc gniazdowania i łowisk. Oba gatunki mogą zostać wypchnięte z naturalnych siedlisk przez bardziej plastyczne ekologicznie pingwiny białobrewe. Pingwiny są sygnałem ostrzegawczym, na który jesteśmy głusi Dr Fiona Jones – współautorka badania na temat pingwinów – przypomina, że antarktyczne ptaki są uznawane za wskaźniki zmian klimatu. Przesunięcia w ich sezonie lęgowym mogą być sygnałem ostrzegawczym dla całych ekosystemów. Choć zmiany te mogą wydawać się adaptacyjne, naukowcy zaznaczają, że nie wiadomo jeszcze, czy przynoszą one realne korzyści dla rozmnażania, czy raczej zwiększają ryzyko niedopasowania do innych warunków środowiska – np. do dostępności pokarmu. Wraz z dalszym wzrostem temperatury może dojść do przekroczenia granicy plastyczności ekologicznej pingwinów. Nawet w optymistycznym scenariuszu nie wiadomo, czy gatunki te będą potrafiły nadal tak szybko dostosowywać się do zmieniających się warunków. Źródło: Journal of Animal Ecology Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Cieśnina Drake’a jest jak „gigantyczny mikser”. Panują tu najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi
Pomiędzy Ameryką Południową a Antarktydą rozciąga się jeden z najbardziej niebezpiecznych akwenów świata – Cieśnina Drake’a. Silne wiatry zachodnie i spotkanie mas wód oceanicznych powodują tu powstawanie fal sięgających nawet kilkunastu metrów oraz gwałtownych sztormów.
Spis treści: Odkrycie Cieśniny Drake’a Ekstremalne warunki pogodowe Tajemnice głębin Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Cieśnina Drake’a to miejsce, w którym zderzają się wody Atlantyku i Pacyfiku, tworząc niezwykle silne prądy morskie. To jeden z najbardziej niespokojnych akwenów na Ziemi, gdzie pogoda potrafi zmieniać się w ciągu minut. Odkrycie Cieśniny Drake’a Cieśnina zawdzięcza nazwę angielskiemu żeglarzowi Francisowi Drake’owi. Choć sam Drake nie przepłynął przez ten akwen, jego ekspedycja w 1578 roku odkryła, że Przylądek Horn nie stanowi końca lądu i że rozciąga się za nim otwarte morze. Jako pierwszy Cieśninę Drake’a pokonał w 1616 roku statek Eendracht, nawigowany przez kapitana Willema Corneliszoona Schoutena. Odkrycie przez Europejczyków tego połączenia morskiego miało olbrzymie znaczenie dla handlu, będąc jednocześnie przełomem w historii nawigacji. Przez kolejne stulecia statki handlowe, podróżnicze i wojenne korzystały z Cieśniny Drake’a, pomimo panujących tu ekstremalnych warunków. Dopiero zbudowanie Kanału Panamskiego w 1914 roku zmniejszyło znaczenie południowego połączenia Atlantyku z Pacyfikiem. Ekstremalne warunki pogodowe Cieśnina Drake’a jest uznawana za miejsce, gdzie panują najtrudniejsze warunki pogodowe na Ziemi. Sztormy są tutaj codziennością. Fale osiągają wysokość nawet 15 metrów, a prędkość wiatru przekracza 100 km/godz. Za tak ekstremalne zdarzenia odpowiadają silne wiatry zachodnie, które swobodnie krążą wokół Antarktydy. Eksperci porównują wody Cieśniny Drake’a do gigantycznego miksera, gdzie oceaniczne prądy i wichry nieustannie się ścierają. Głębokie fale, przypominające ruchome góry, powstają dzięki zderzającym się masom wody i brakowi lądu, który mógłby je zatrzymać. Woda w Cieśninie Drake’a jest lodowata, a temperatura powietrza rzadko przekracza kilka stopni Celsjusza, nawet latem. To połączenie sprawia, że przeprawa przez ten akwen to wyzwanie zarówno dla statków, jak i dla ludzi. Każdy rejs wymaga szczegółowego przygotowania, a załogi muszą stale monitorować prognozy pogody, aby unikać niebezpiecznych sztormów. Nawet doświadczeni marynarze podchodzą do przepłynięcia tej cieśniny z szacunkiem. Tajemnice głębin Dno Cieśniny Drake’a od lat fascynuje badaczy. Maksymalna głębokość wynosi tu ok. 5 tys. metrów, a teren obfituje w łańcuchy podwodnych gór. Ze względu na swój niespokojny charakter, cieśnina jest wciąż stosunkowo słabo zbadana. W głębinach żyją endemiczne gatunki ryb i bezkręgowców, które przystosowały się do ekstremalnych warunków życia. To właśnie w Cieśninie Drake’a można spotkać wieloryby, orki, foki i niezliczone gatunki ptaków morskich. Szczególnie latem, kiedy lodowce na Antarktydzie cofają się, życie w tym regionie zdaje się rozkwitać. Jakie znaczenie ma dzisiaj Cieśnina Drake’a W XXI wieku Cieśnina Drake’a jest wciąż ważnym szlakiem żeglugowym dla wypraw naukowych i turystycznych na Antarktydę. Najwięcej statków wypływa z portu w Ushuaia – najdalej na południe wysuniętym mieście Argentyny. Rejs na Antarktydę trwa zazwyczaj około 2 dni i jest sporym wyzwaniem dla tych, którzy nie mają mocnego żołądka. Ze względu jednak na coraz większy ruch turystyczny w tym regionie, naukowcy i organizacje ekologiczne apelują o ochronę delikatnego ekosystemu „szóstego kontynentu”. Wprowadzane są nawet regulacje, by ograniczyć liczbę statków i turystów pokonujących Cieśninę Drake’a. Miejsca takie jak piramidy na Antarktydzie i surowa przyroda kontynentu – choć są zjawiskowe – są równocześnie niezwykle delikatne i narażone na zniszczenie. Jak dotrzeć z Polski do Cieśniny Drake’a? Podróż do Cieśniny Drake’a zaczyna się od lotu z Polski do Buenos Aires w Argentynie. Lot trwa około 15–20 godzin z przesiadkami na jednym z dużych europejskich lotnisk (m.in. we Frankfurcie, Paryżu i Madrycie). Z Buenos Aires trzeba dostać się lokalnymi liniami lotniczymi do Ushuaia – miasta położonego na Ziemi Ognistej. To właśnie stąd wypływają statki w kierunku Antarktydy. Ushuaia, choć nazywana „końcem świata”, oferuje kilka opcji noclegowych. Miasto samo w sobie może być celem podróży i bramą wypadową do odwiedzenia Parku Narodowego Ziemi Ognistej i podziwiania panoramy gór oraz lodowców Patagonii. Ta ostatnia atrakcja znalazła się liście National Geographic Traveler – 10 rzeczy, które warto zobaczyć w Argentynie. Ta część świata najlepiej prezentuje się podczas lata na południowej półkuli, czyli od listopada do marca. Jeśli nie jest się naukowcem zaangażowanym w misję badawczą Antarktydy, lepiej jest odpuścić dalszą podróż na Antarktydę. Źródło: National Geographic Polska Nasz ekspert Łukasz Załuski Redaktor naczelny „National Geographic Polska” i National-Geographic.pl. Dziennikarz podróżniczy i popularnonaukowy z 20-letnim stażem. Wcześniej odpowiedzialny m.in. za magazyny „Focus”, „Focus Historia” i „Sekrety Nauki”. Uważny obserwator zmieniającego się świata i nowych trendów podróżniczych. Inicjator projektu pierwszej naukowej rekonstrukcji wizerunków władców z dynastii Jagiellonów. Miłośnik tenisa, książek kryminalnych i europejskich stolic.
Marek Kamiński wraca na bieguny – tym razem z 18-letnim synem. Polski podróżnik po 30 latach ponownie przemierza całą Ziemię
Marek Kamiński to podróżnik ekstremalny i absolutny rekordzista. Jako pierwszy człowiek na Ziemi zdobył oba bieguny samotnie, bez żadnej pomocy. Po 30 latach od tego wydarzenia wyruszył z synem w nową podróż, by sprawdzić, jak zmienił się świat – i my sami. Gdzie jest teraz?
9 grudnia 2025 roku Marek Kamiński rozpoczął roczną ekspedycję z bieguna południowego na biegun północny. Projekt Pole2Pole podzielony jest na 12 etapów, z których każdy dotyczy jednego z wyzwań współczesnego człowieka: samotności, pamięci, klimatu, technologii, odporności, długowieczności czy wspólnoty. Gdy to czytasz, jest właśnie w trakcie 111-kilometrowego marszu przez Antarktydę. Polski podróżnik powtarza swój wyczyn W 1995 roku Marek Kamiński został wpisany do Księgi rekordów Guinnessa: jako pierwszy na świecie zdobył oba bieguny Ziemi bez pomocy z zewnątrz. I to oba w przeciągu jednego roku! 23 maja 1995 „odwiedził” – chociaż słowo to nie oddaje powagi wyprawie – biegun północny, a 27 grudnia 1995 roku biegun południowy. 30 lat później powtarza swój wyczyn – daje sobie rok, by przemierzyć trasę z jednego bieguna na drugi. Jego szlak – na którego początku towarzyszy mu wyłącznie syn Kay – prowadzić będzie przez najbardziej kontrastowe miejsca na Ziemi. Od Antarktydy, przez Patagonię, Atacamę i Amazonię, po Spitsbergen, Grenlandię i Kanadę – każde z tych miejsc stanie się metaforą realnych problemów, z którymi mierzymy się jako społeczeństwo. Po co jeszcze raz zdobywać bieguny? Dzisiaj Marek Kamiński nie jedzie po rekord, ale po odpowiedzi. Chce zobaczyć, jak przez 30 lat zmienił się świat, co oferuje nowoczesna technologia, z jakimi problemami zmagają się ludzie oraz – przede wszystkim – poznać własne granice. W 2026 rok będzie wchodził na biegunie: 31 grudnia planowane jest jego zdobycie. – Chciałbym wejść w nowy rok z poczuciem porządku. Że droga, którą przeszliśmy, miała sens i że decyzje podjęte po drodze były właściwe. Na biegunie południowym nie ma miejsca na iluzje – warunki szybko weryfikują wszystko. Jeśli docierasz tam w zgodzie z tym, co robisz, nowy rok może się zacząć od solidnych podstaw – życzy sobie Marek Kamiński. Nie chodzi o bieguny, ale o to, co „pomiędzy” 12 etapów ekspedycji to 12 różnych odpowiedni na pytanie, kim staje się człowiek w świecie, który tak szybko się zmienia. Same bieguny są tylko początkiem i końcem na mapie: prawdziwa opowieść wydarza się „pomiędzy”: na pustyniach, w górach, w dżunglach, na zimnie, w gorącu i w miastach przyszłości, gdzie Marek i Kay będą mierzyć się z samotnością i wspólnotą, pamięcią i zapomnieniem, zaufaniem do technologii i troską o planetę. Łączna trasa dwunastu etapów wyniesie ponad 1000 kilometrów w temperaturach sięgających −40°C. Pierwszy etap – trwający obecnie – odbywa się w pełnej autonomii, na nartach, z ciągnięciem sań z ładunkiem około 120 kilogramów. Biegun południowy – jedno z najtrudniejszych miejsc do życia – stanie się pierwszym testem dla całego projektu. Czy syn i ojciec przekształcą się w równoprawnych partnerów? Co jest największym wyzwaniem na wyprawie? Opowiada sam Marek Kamiński – Warunki Antarktydy są surowe, ale w pewnym sensie przewidywalne – zimno, wiatr i dystans to stałe elementy tej drogi. Wspólna wyprawa z synem to inny rodzaj wyzwania, bo wymaga codziennej uważności na drugiego człowieka i reagowania nie tylko na warunki zewnętrzne, ale też na zmęczenie, emocje i tempo drugiej osoby. Ta podróż bardzo wyraźnie pokazuje, jak relacja wpływa na sposób poruszania się w ekstremalnym świecie – opowiada National Geographic Polska sam podróżnik prosto z bazy Union Glacier. W kolejnych etapach projektu Pole2Pole – już poza Antarktydą – szlak będzie się dalej otwierać. Część wycieczek realizowanych jest we współpracy dodatkowymi uczestnikami. To dzięki temu po raz pierwszy inne osoby mogą dołączyć do wybranych fragmentów tej trasy i doświadczyć ekstremalnych miejsc świata w sposób odpowiedzialny i przygotowany. Informacje o kolejnych etapach i wyprawach są publikowane na bieżąco w ramach projektu Pole2Pole oraz w mediach społecznościowych Marka Kamińskiego: warto je śledzić. Wyprawa Marka Kamińskiego nie tylko łączy bieguny świata, ale przede wszystkim ludzi, emocje i pokolenia – to historia o odporności, autentyczności i wolności wyboru własnej drogi. Jeśli to nie jest inspiracja dla nas wszystkich, to nie wiem, co nią jest. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Antarktydę przecinały kiedyś rzeki. Miliony lat temu wyrzeźbiły tamtejszy krajobraz
Dziś Antarktyda kojarzy się z bezkresnym lodem, ale miliony lat temu wyglądała zupełnie inaczej. Jej powierzchnię przecinały rzeki, które rzeźbiły doliny i wąwozy. Teraz, dzięki nowoczesnym technologiom, naukowcy odkryli ten ukryty pod Wschodnim Lądolodem Antarktycznym krajobraz.
W tym artykule: Lód pokrywa aż 98% Antarktydy Krajobraz pod lądolodem Trzy rzeki zapomnianego świata Krajobraz „ukryty na widoku” Lód kojarzy nam się z twardymi kostkami zamrożonej wody albo nieruchomą taflą jeziora. Zimą, przy odpowiednim mrozie, lód skuwa również rzeki. Jednak już lodowce mają zdolność poruszania się i przemieszczania. Zajmują one aż jedną dziesiątą powierzchni lądu na Ziemi. Są kluczowym elementem ziemskiego systemu klimatycznego. Lód pokrywa aż 98% Antarktydy Największe skupiska lodu to lądolody, czyli lodowce kontynentalne. Wśród nich rekordowo duży jest Wschodni Lądolód Antarktyczny (ang. East Antarctic Ice Sheet, EAIS). Ten lądolód ma powierzchnię aż 14 mln km2 i grubość prawie dwóch kilometrów. Ta pokrywa lodowa jest tak gigantyczna, że gdyby w całości się rozpuściła, poziom wody w oceanach podniósłby się aż o 50–60 m. Dziś lód pokrywa aż 98% powierzchni Antarktydy. I od dawna aktywnie wpływa na to, co dzieje się na szóstym ziemskim kontynencie. Kilka lat temu zespół naukowców pod kierunkiem Lauren Simkins wykazał, że 15 tys. lat temu pod lądolodem wschodnim znajdował się system rzek odprowadzających wodę z lądolodu. W zeszłym roku zaś okazało się, że pod jego zachodnią częścią płynie rzeka długości 460 km. Krajobraz pod lądolodem Jak Antarktyda wyglądała wiele milionów lat temu? Na to pytanie odpowiedź znalazł zespół badaczy kierowany przez Stewarta Jamiesona z Uniwersytetu w Durham w Wielkiej Brytanii. Naukowcy wykorzystali satelity i radar, by stworzyć mapę obszaru o powierzchni 32 tys. km2, znajdującego się pod Wschodnim Lądolodem Antarktycznym. Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie Naukowcy wwiercili się pół kilometra pod lodowiec na półkuli południowej. Odkryli tam komorę przypominającą katedrę, a w niej setki organizmów żywych. To kolejny znak, że dopiero zaczy... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/gleboko-pod-lodem-antarktyki-znaleziono-ukryty-swiat-to-nieznany-wczesniej-ekosystem-w-ktorym-istnieje-zycie-fot-niwa-craig-stevens-642b924.jpeg" width="938" height="563" alt="Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie (fot. Niwa/ Craig Stevens)" title="Głęboko pod lodem Antarktyki znaleziono ukryty świat. To nieznany wcześniej ekosystem, w którym istnieje życie (fot. Niwa/ Craig Stevens)" /> Pod tysiącami ton lodu znajduje się teren prawdopodobnie ukształtowany przez rzeki 14 mln lat temu. Możliwe jest również, że tak wyglądał krajobraz Antarktydy aż 34 lata temu, pod sam koniec rozpadania się superkontynentu Gondwany. Trzy rzeki zapomnianego świata Badany rejon został wyrzeźbiony przez trzy rzeki. Składał się z wyżyn podzielonych głębokimi rzecznymi korytami. Takie ukształtowanie terenu pochodzi jeszcze sprzed zlodowacenia, kiedy płynęły nim rzeki kierujące się w stronę wybrzeża. Później całą okolicę, przypominającą krajobraz Północnej Walii, na wiele milionów lat pokryła pokrywa lodowa. Była stabilna i utrzymywała się mimo następujących po sobie okresów ociepleń i zlodowaceń. − Ląd pod pokrywą lodową Antarktydy Wschodniej jest mniej znany niż powierzchnia Marsa – zauważa Stewarta Jamieson, główny autor pracy opublikowanej w „Nature Communications”. – I to jest problem, ponieważ od krajobrazu zależy, w jaki sposób lód płynie w Antarktydzie. A także w jaki sposób reaguje na przeszłe, teraźniejsze i przyszłe zmiany klimatu – dodaje naukowiec. Krajobraz „ukryty na widoku” − To niezwykłe, że ten krajobraz, dosłownie „ukryty na widoku” przez wiele lat, może nam tak wiele powiedzieć o historii pokrywy lodowej wschodniej Antarktydy – dodaje Neil Ross, współautor badań z Uniwersytecie w Newcastle. W jaki sposób naukowcy są w stanie odtworzyć, jak wygląda ląd pod lodem? Chociaż go nie widać, zdjęcia satelitarne wykonane nad tym regionem uchwyciły niewielkie pofałdowania powierzchni pokrywy lodowej. Dostarczają one wskazówek na temat krajobrazu pod spodem. Dane uzyskane dzięki satelitom potwierdzono następnie, korzystając z radaru. Obecne badania wykorzystują wcześniejsze prace tego samego zespołu, który sporządził mapę ukrytych pasm górskich, systemów kanionów i jezior pod lodem Antarktydy. Naukowcy są przy tym przekonani, że pod lodem antarktycznym znajduje się jeszcze bardzo wiele do odkrycia. − Dołożymy wszelkich starań, aby wypełnić luki w badaniach, i zrozumieć, jak pokrywa lodowa Antarktydy i leżący pod nią krajobraz zmieniły się na przestrzeni swojej długiej historii – zapowiada prof. Jamieson. Źródło: Nature Communications, Nature Geoscience Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Pęka królowa mórz – rozpada się największa na świecie góra lodowa. Wkrótce może zniknąć
Jedna z najstarszych i największych gór lodowych, jakie kiedykolwiek oderwały się od Antarktydy, po 40 latach może zakończyć swoją podróż. Królowa zimnych mórz zaczyna pękać i może zniknąć nawet w ciągu kilku tygodni.
„Megagóra” lodowa znana jako A23a jeszcze niedawno była większa, niż cała aglomeracja Londynu. Uwagę zwracał też jej ciężar – stanowiła niemal bilion ton zamarzniętej słodkiej wody. Coś jednak zaczęło się zmieniać: obecnie ma mniej niż połowę swojego pierwotnego rozmiaru. Królowa Antarktyki 1986 – w tym roku A23a odłączyła się od szelfu Antarktydy. Jej podróż nie trwała jednak zbyt długo: niegotowa do podróży, dosyć szybko osiadła na dnie Morza Weddella i utknęła tam na niemal 30 lat. Przymusowa odsiadka zakończyła się w 2020 r., kiedy udało jej się oderwać i wpaść w wir Prądu Okołobiegunowego Arktycznego. Ten zaczął wynosić ją w kierunku południowego Atlantyku. To najpotężniejszy oceaniczny prąd strumieniowy na świecie. Przypominamy, że mowa była o bryle, która liczyła sobie 3360 kilometrów kwadratowych. To 6,5 Warszaw lub… cała Majorka. Kurs kolizyjny z Wielką Brytanią Góra lodowa przez jakiś czas bezpośrednio zagrażała Wielkiej Brytanii. Prąd wynosił ją w stronę Georgii Południowej, brytyjskiej wyspy położonej na Oceanie Atlantyckim. Obawiano się, że jej uderzenie w wyspę może utrudnić życie ogromnym koloniom pingwinów i fok. W przeszłości mniejsze bloki lodu osiadały w tym miejscu, przez co zwierzęta nie mogły karmić swoich młodych. Tak się jednak nie stało. Góra nabrała prędkości i okrążyła wyspę, a teraz kieruje się dalej na północ. Niekiedy pokonuje nawet 20 kilometrów dziennie. Long live the Queen Grozi nam jednak lodowe bezkrólewie. Ze zdjęć satelitarnych wykonanych dzięki europejskiemu programowi obserwacji Ziemi Copernicus wynika, że A23a sensacyjnie zmniejszyła swoją powierzchnię. W ostatnich tygodniach odrywają się od niej ogromne kawałki lodowej masy, a sama góra zajmuje obecnie powierzchnię 1770 kilometrów kwadratowych, czyli mniej niż połowę swojego pierwotnego rozmiaru. Nadal jest jednak niezwykle imponująca. W najszerszym punkcie liczy sobie 60 kilometrów, a otaczające pokruszone kawałki lodu są tak duże, że mogą stanowić zagrożenie dla statków. Czemu góra lodowa znika? – Powiedziałbym, że [A23a] jest na skraju wyginięcia… praktycznie gnije pod spodem. Woda jest zdecydowanie zbyt ciepła, by mogła się utrzymać. Ciągle się topi – mówi w wywiadzie dla agencji AFP Andrew Meijers, oceanograf z British Antarctic Survey. Naukowcy spodziewają się, że sytuacja się utrzyma, a sama góra zniknie w ciągu kilku tygodni. Nie ma w tym nic dziwnego – większość gór lodowych i tak nie dociera tak daleko. Są „skazane” na zagładę, gdy opuszczają mroźne zakątki Oceanu Antarktycznego. Ich odrywanie się to także proces naturalny: alarmujące powinno być jednak to, jak szybko ono postępuje. Według naukowców tempo ich utraty rośnie z powodu wywołanych przez człowieka zmian klimatycznych – jest zbyt ciepło, by mogły utrzymać się na Antarktydzie. Dostarczają one do oceanów olbrzymie ilości słodkiej wody, co dalej pogłębia kryzys. Źródło: Program Copernicus, phys.org, British Antarctic Survey Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Historyczny sukces Polki. Stanie na czele rady zarządzającej logistyką badań w Antarktyce
To przełomowe wydarzenie dla polskich badań polarnych. Po raz pierwszy przedstawicielka naszego kraju objęła funkcję przewodniczącej międzynarodowej organizacji zarządzającej logistyką badań w Antarktyce.
Agnieszka Kruszewska została wybrana na szefową międzynarodowej rady COMNAP zarządzającej logistyką narodowych programów antarktycznych z całego świata. To historyczny moment, gdyż po raz pierwszy w tej roli pojawiła się Polka, stając się także jedną z nielicznych kobiet, kierujących organizacją, która zajmuje się logistyką i wsparciem nauki na najzimniejszym kontynencie świata. Kim jest Agnieszka Kruszewska? Polka w Antarktyce Agnieszka Kruszewska z wykształcenia jest prawniczką i menadżerką. Od 13 lat, z ramienia Instytutu Biochemii i Biofizyki Polskiej Akademii Nauk, odpowiada za zarządzanie Polską Stacją Antarktyczną im. Henryka Arctowskiego, zlokalizowaną na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych – jednym z najgęściej „zaludnionych” przez ludzi obszarów Antarktyki. To miejsce szczególne, gdzie obok siebie działa kilkanaście stacji różnych państw, sprzyjając współpracy międzynarodowej. Dla Kruszewskiej kierowanie placówką to nie tylko praca, ale także pasja i misja. — Mam poczucie, że jako państwo jesteśmy tam obecni w ważnym celu — przyznała. Podkreśliła też, że zarządzanie całoroczną stacją badawczą w jednym z najbardziej niedostępnych miejsc na Ziemi można porównać do kierowania bazą kosmiczną. — Od planowania transportu i doboru załogi, przez utrzymanie infrastruktury w ekstremalnych warunkach, po procedury bezpieczeństwa i koegzystencję z dziką przyrodą — stacja polarna to organizm, który musi funkcjonować w pełni samowystarczalnie — wyjaśniła. Poza działalnością na Arctowskim, Kruszewska od dekady zasiada w zarządzie Polskiego Konsorcjum Polarnego i należy do Komitetu Badań Polarnych PAN. Została również ujęta w międzynarodowym zestawieniu 100 polarniczek opracowanym przez sieć Women in Polar Science and Support. Teraz staje przed kolejnym, jeszcze większym wyzwaniem. Polka na czele COMNAP. Co oznacza ten wybór dla badań w Antarktyce? Agnieszka Kruszewska została wybrana na przewodniczącą COMNAP (Council of Managers of National Antarctic Programs) – rady zrzeszającej 34 państwa, w tym m.in. USA, Koreę Południową i Chile. Polska, jako strona Traktatu Antarktycznego, od lat należy do elitarnej grupy 29 krajów w pełni decyzyjnych w sprawach dotyczących działalności na tym kontynencie. Głównym celem COMNAP jest zapewnienie wsparcia logistycznego oraz stworzenie jak najlepszych warunków do prowadzenia badań w ekstremalnych realiach Antarktyki. Kruszewska doskonale zna specyfikę tej organizacji, gdyż w latach 2017–2021 pełniła funkcję jej wiceprzewodniczącej. – To dla mnie ogromny zaszczyt i odpowiedzialność. Antarktyka to laboratorium zmian klimatycznych, a COMNAP dba o to, by naukowcy z całego świata mogli prowadzić badania w sposób bezpieczny i efektywny. Wierzę, że moja nominacja to także sygnał, że Polska ma silny głos w międzynarodowym środowisku – podkreśliła Kruszewska. Sukces Polki dobrze wpisuje się w wytyczne Polskiej Polityki Polarnej, przyjętej przez Radę Ministrów we wrześniu 2020 roku. Dokument zakłada bowiem zwiększenie udziału polskich ekspertów w pracach Rady Arktycznej i Systemu Układu Antarktycznego. Jednym z kluczowych przedsięwzięć ma być budowa polskiego statku badawczego, który – jak twierdzi Kruszewska – jest niezbędny, by zapewnić naszemu krajowi niezależność logistyczną i badawczą. Statek pod polską banderą umożliwiłby prowadzenie zaawansowanego monitoringu środowiska oraz dotarcie do regionów dziś niedostępnych. – Potrzebujemy go także jako kolejnego dowodu na silną pozycję naszego kraju na świecie – dodała Kruszewska, której kadencja jako przewodniczącej COMNAP potrwa do sierpnia 2028 roku. Źródła: Forum Akademickie, Onet, RMF24 Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Nadmierna turystyka na Antarktydzie? Według raportu cierpią na tym lodowce
Antarktyda uważana jest za jeden z ostatnich nietkniętych obszarów dzikiej przyrody. Chociaż zmiany klimatu powodowane przez człowieka odciskają na niej piętro, to do worka naszych grzechów musimy dorzucić coś jeszcze. Rozkwit turystyki i rozwój ośrodków badawczych przyczyniają się do niespotykanego wcześniej wzrostu poziomu zanieczyszczeń na tym niezwykłym kontynencie.
Badacze z Niemiec, Holandii i Chile wykonali tytaniczną pracę: poświęcili 4 lata na przemierzenie 2 tys. km Antarktydy. Wszystko po to, by oszacować poziom aktualnych zanieczyszczeń. Zebrane wyniki okazały się alarmujące. Antarktyda już nie tak dziewicza Naukowcy opublikowali swój raport w czasopiśmie „Nature Sustainability”. Sprawdzili oni, że na terenach, na których coraz częściej przebywają ludzie, stężenie toksycznych metali (np. ołowiu, miedzy czy niklu) jest 10 razy wyższe niż 40 lat temu. Ma to związek z tym, że jeszcze w latach 90. na Antarktydzie spotkać można było około 8 tys. osób rocznie. W 2024 roku było to już niemal 125 tys. Nawet ostrożne prognozy zakładają, że do 2034 roku liczba turystów może wynieść nawet 450 tys. rocznie. Ludzie niszczą Biegun Południowy W raporcie możemy przeczytać, że rosnąca obecność ludzi na Antarktydzie budzi niepokój w kontekście zanieczyszczeń powstałych przy spalaniu paliw statków, samolotów czy samochodów. Najbardziej alarmującym zjawiskiem jest jednak sadza. Jak sama nazwa wskazuje osadza się ona na śniegu, a ten staje się przez nią ciemniejszy. Odbija przez to mniej światła, a w efekcie śnieg szybciej ulega topnieniu. Turyści na Antarktydzie Tylko w ostatnim roku 55 biur turystycznych zorganizowało 570 wycieczek na Antarktydę. Podróżowało z nimi ponad 118 tys. osób, z których 80 tys. zeszło na ląd. Niedawno zimny kontynent odwiedził nawet polski stand-uper, Piotr Szumowski, by dać tam pierwszy w historii komediowy występ. Naukowcy przestrzegają jednak, że turyści są dewastującą siłą. Nie tylko roznoszą zanieczyszczenia, ale także płoszą zwierzęta Antarktydy czy depczą delikatne rośliny. Szczególnie groźna może być wizja przywiezienia z innego kontynentu inwazyjnych gatunków zwierząt czy chorób. Szacuje się, że jeden turysta na Antarktydzie generuje 5,44 ton CO2. Według autorów raportu może być to ekwiwalent przyspieszenia topnienia nawet 100 ton śniegu. Być może warto więc opanować turystyczne zapędy i pozostawić Biegun Południowy takim, jaki jest. Oprócz turystów są na nich przecież także różnorodne ekspedycje naukowe, które również nie służą lokalnemu ekosystemowi. Jednak ich badania, w przeciwieństwie do wizyt turystów, stanowią podstawę naszego lepszego zrozumienia Natury. Źródło: naukawpolsce.pl Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Rozbudowa Polskiej Stacji Antarktycznej. Powstają laboratoria, kwatery i… siłownia
Rozbudowa Polskiej Stacji Antarktycznej trwa pełną parą. Już niebawem wzbogaci się ona o nowe kwatery dla naukowców, nowoczesne laboratoria umożliwiające zaawansowane badania oraz inne obiekty zwiększające komfort pracy. To dla badaczy drugi dom 14 tys. kilometrów od kraju.
Polska misja na Antarktydzie trwa już niemal 50 lat. Prawie pół wieku temu powstała tam Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego, a od kilku lat baza ta ulega unowocześnieniu. Powstaną nowe laboratoria i kwatery, do których stworzenia zobowiązują Polskę traktaty międzynarodowe. Jak idą prace w tym niezwykle trudnym środowisku? Ekstremalne warunki nie sprzyjają budownictwu Pół wieku funkcjonowania Polskiej Stacji Antarktycznej w skrajnie niekorzystnych warunkach klimatycznych doprowadziło do zużycia budynków. Mimo starań pracujących tam naukowców stacja wymagała rozbudowy, by nie tylko stworzyć możliwość nowoczesnych badań, ale także zapewnić bezpieczeństwo uczestnikom wypraw. – Budynek mieszkalny stacji znalazł się zaledwie 2 metry od brzegu. To zaczęło stwarzać realne zagrożenie dla przebywających tam ludzi oraz dla infrastruktury – powiedziała PAP zarządzająca stacją Agnieszka Kruszewska z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN. Nowoczesne polskie centrum badań Jeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, pięćdziesiąte urodziny stacji (a te wypadają w lutym 2027 roku) naukowcy będą już świętować w nowym budynku. Baza całej konstrukcji, która będzie wynosić budynek na 3 metry ponad poziom gruntu, jest już gotowa. Uczestnicy misji czekają jeszcze na moduły, które mają dopłynąć w listopadzie. Dzięki temu przez najbliższe arktyczne lato (czyli polską jesień i zimę) uda się osiągnąć stan surowy zamknięty. Agnieszka Kruszewka podaje, że nowy budynek ma powierzchnię ok. 1,5 tys. metrów kwadratowych, jest nowoczesny i spełnia wszelkie kryteria potrzeb badawczych i bytowych XXI wieku. Szczególną poprawę odczują naukowcy zimujący na stacji: ich kwatery zostaną wyposażone w budzące zachwyt okna wychodzące na zatokę, a cały obiekt w siłownię i bibliotekę. Sala jadalna wreszcie ma umożliwiać jednoczesne wydawanie posiłków dla wszystkich mieszkańców, którzy wciąż są rekrutowani. Budżet modernizacji stacji wynosi ponad 170 milionów złotych. Polska w Układzie Antarktycznym Polska Stacja Antarktyczna jest całoroczną jednostką naukowo-badawczą usytuowaną nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych. Jej rozbudowa nie była związana jedynie z potrzebą przeprowadzania skomplikowanych badań czy komfortem pracy naukowców, ale także z Układem Antarktycznym, którego nasz kraj jest sygnatariuszem. Polska znajduje się bowiem w gronie 29 państw konsultatywnych, które mają prawo do podejmowania decyzji w kwestii działalności człowieka na terenie Antarktyki. Warunkiem pozostania w tej prestiżowej grupie jest nieustanna praca naukowo-badawcza, która możliwa jest jedynie dzięki odpowiedniej infrastrukturze. Źródło: Nauka w Polsce Nasz autor Jonasz Przybył Redaktor i dziennikarz związany wcześniej m.in. z przyrodniczą gałęzią Wydawnictwa Naukowego PWN, autor wielu tekstów publicystycznych i specjalistycznych. W National Geographic skupia się głównie na tematach dotyczących środowiska naturalnego, historycznych i kulturowych. Prywatnie muzyk: gra na perkusji i na handpanie. Interesuje go historia średniowiecza oraz socjologia, szczególnie zagadnienia dotyczące funkcjonowania społeczeństw i wyzwań, jakie stawia przed nimi XXI wiek.
Polacy odkryli szczątki zaginionego polarnika – „Najbardziej nietypowe badania w mojej karierze”
Szczątki brytyjskiego badacza Dennisa „Tinka” Bella odkryli przypadkowo polscy polarnicy z Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego. Bell zaginął w 1959 roku. – To najbardziej nietypowe badania w mojej dotychczasowej karierze – powiedział jeden z członków ekspedycji archeologicznej.
Spis treści: „Najbardziej nietypowe badania” Co udało się odkryć? Nie ma wątpliwość, kim był zmarły Na zagadkowe artefakty i ludzkie kości natknęli się w styczniu 2025 roku członkowie grupy 49. Polskiej Wyprawy Antarktycznej. Ich bazą jest Polska Stacja Antarktyczna im. Henryka Arctowskiego usytuowana nad Zatoką Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego w archipelagu Szetlandów Południowych Natychmiast podjęto decyzję o zorganizowaniu wizji lokalnej przez specjalistów, zanim teren pokryje się śniegiem. Powstała grupa, w której składzie znaleźli się również archeolodzy. „Najbardziej nietypowe badania” – Bez wątpienia to najbardziej nietypowe badania w mojej dotychczasowej karierze. Choć mam doświadczenie polarne – w tym archeologiczne – ale nie miałem dotąd doświadczenia w archeologii glacjalnej – przekazał National Greographic Polska prof. Piotr Kittel, archeolog i geomorfolog, z Uniwersytetu Łódzkiego, który uczestniczył w ratowniczych badaniach archeologicznych. Oprócz niego w zespole znaleźli się antropolożka dr Paulina Borówka z Uniwersytetu Łódzkiego, glacjolog dr Dariusz Puczko z Instytutu Biochemii i Biofizyki PAN, archeolog dr Artur Ginter z Uniwersytetu Łódzkiego oraz geodeta Artur Adamek. Szczątki feralnego polarnika wytopiły się z lodowca, ale co ciekawe miejsce znalezienia jego szczątków, nie jest lokalizacją, w której zaginął. Lodowce, pod wpływem grawitacji, przemieszczają swoją masę lodu. Co udało się odkryć? Badacze podeszli do dokumentacji znaleziska w bardzo skrupulatny sposób. Zebrany materiał umieszczono w jednorazowych, ponumerowanych torbach inwentarzowych. Każdy odnaleziony artefakt i ludzkie kości zostały zadokumentowane fotograficznie i umieszczone przestrzennie dzięki sprzętowi GPS RTK. W ten sposób powstał szczegółowy model 3D. Naukowcy posiłkowali się też bezzałogowymi statkami powietrznymi, czyli dronami. Badacze nie zakładali wykopu archeologicznego. – Szczątki leżały głównie bezpośrednio na lodowcu, ewentualnie na niewielkiej, kilkucentymetrowej miąższości, pokrywie morenowej – opisuje prof. Kittel. Odkryto znaczną liczbę artefaktów – przedmiotów, które miał ze sobą Dennis. Wśród nich są zwinięte tekstylia, które zachowały się w dobrym stanie. Poza tym znaleziono: pozostałości brytyjskiej wojskowej radiostacji używanej podczas II wojny światowej; drewniane paliki i fragmenty tekstyliów z brytyjskich namiotów wojskowych; fragmenty bambusowych kijków narciarskich; szklane pojemniki na kosmetyki. pozostałości lampy naftowej lub benzynowej. Co było największych zaskoczeniem dla prof. Kittla? – Zdecydowanie najbardziej zaskoczyła mnie duża ilość szczątków, przede wszystkim artefaktów, na stosunkowo niewielkim obszarze. A także bardzo dobry stan ich zachowania – powiedział ekspert. Prace terenowe zawieszono z powodu rozpoczęcia sezonu akumulacji na lodowcu – zaczęło przybywać lodu i śniegu, co mogło być niebezpieczne dla archeologów. – Największą trudność [w czasie badań – przyp. red.] stanowiły warunki terenowe: lód, a zwłaszcza osuwający się po powierzchni wału lodowo-morenowego gruz i odrywające się od stoku i zsuwające się głazy – wspomina prof. Kittel. Nie ma wątpliwość, kim był zmarły Aby rozwiązać zagadkę, kim był zmarły, ludzkie szczątki zebrano metodą bezkontaktową, aby zapobiec zanieczyszczeniu, w celu dalszej identyfikacji DNA. Obecność artefaktów z połowy XX wieku, głównie brytyjskiego pochodzenia, sugerowała potencjalny związek między odkrytymi szczątkami a znanym wydarzeniem. 26 lipca 1959 roku członek brytyjskiej ekspedycji naukowej, Dennis Ronald Bell (zwany również „Tink”), wpadł do szczeliny po zachodniej stronie Zatoki Admiralicji na Wyspie Króla Jerzego. Pomimo prób ratunkowych, jego ciała nigdy nie odnaleziono. Polacy przekazali kości Brytyjczykom. W Wielkiej Brytanii dokonano analizy porównawczej DNA i uzyskano potwierdzenie, że znalezione szczątki należały właśnie do Bella. Jakie uczucia towarzyszyły ekspedycji w czasie badań znalezionych szczątków? – Każdy z nas patrzył na temat od innej strony, dla mnie dynamika procesów glacjalnych robiła największe wrażenie. Ale to co nas wszystkich łączyło to radość rozwiązywania tajemnicy i to, że być może przyczyniamy się do zamknięcia sprawy z przed wielu, wielu lat. Jak się okazało skutecznie, Dennis wrócił do rodziny – mówi National Geographic Polska dr Dariusz Puczko. Planowane są dalsze badania. Członkowie polskiej ekspedycji chcą pozyskać środki na ten cel. Być może topniejące lodowce, pod wpływem zmian klimatu, odsłonią kolejne ślady przeszłości. – Monitoring tego terenu będzie prowadzony w okresach letnich – zapowiedział dr Puczko. Źródło: National Geographic Polska Nasz autor Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy i podróżniczy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie. Miłośnik niewielkich, lokalnych muzeów. Uwielbia długie trasy rowerowe, szczególnie te prowadzące wzdłuż rzek. Lubi poznawać nieznane zakamarki Niemiec, zarówno na dwóch kółkach, jak i w czasie górskiego trekkingu.
Pustynie lodowe to najbardziej niegościnne miejsca na Ziemi. Panuje tam ekstremalny klimat
Pustynie lodowe to miejsca, gdzie srogi klimat jest skrajnie nieprzyjazny człowiekowi. Temperatury osiągają tam tak niską wartość, że nie sposób zmierzyć ich tradycyjnym termometrem rtęciowym. Roślinność praktycznie tam nie występuje, a uboga fauna ogranicza się tylko do nielicznych gatunków drapieżników. Gdzie występują pustynie lodowe? Jak wygląda życie na tych obszarach? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
Spis treści: Lodowe piekło na Ziemi Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Ekstremalne warunki klimatyczne ukształtowały unikatowe środowisko Są miejsca na Ziemi, gdzie temperatura nigdy nie osiąga dodatnich wartości, a w zasięgu wzroku znajduje się tylko wszechobecna pokrywa lodowa. Gdzie siła wiatru wykracza poza górną wartość skali Beauforta, a skąpe opady mają wyłącznie postać śniegu. Gdzie jedynymi ludźmi są naukowcy, badający te skrajnie nieprzyjazne miejsca. To właśnie pustynie lodowe. Lodowe piekło na Ziemi Mówiąc o pustyni lodowej, na myśli trzeba mieć unikatową formę biomu pustynnego, która kształtuje się w strefie podbiegunowej, w warunkach ekstremalnego klimatu polarnego. To obszar praktycznie pozbawiony pokrywy roślinnej, pokryty lądolodem o grubości nawet kilku kilometrów. Pustynie lodowe swoim zasięgiem obejmują dwa obszary ziemskie: Arktykę i Antarktydę. Pustynia lodowa Arktyki Na półkuli północnej obszar pustyni lodowej rozciąga się na najbardziej wysuniętych na północ częściach Kanady, Stanów Zjednoczonych, Grenlandii, Islandii, Finlandii, Szwecji, Rosji i Norwegii. Obejmuje także pokryty lodem Ocean Arktyczny. Powszechnie występuje tam wieczna zmarzlina (obszar, którego temperatura utrzymuje się poniżej 0 stopni Celsjusza przez co najmniej dwa lata), a sezonowo pojawia się także pokrywa śnieżna. Pustynia lodowa Antarktydy Na półkuli południowej, ekstremalnie niegościnna pustynia lodowa pokrywa prawie cały obszar Antarktydy i część pokrytego lodem Oceanu Południowego. Pokrywa lodowa zajmuje około 98% powierzchni kontynentu. W najgrubszym punkcie osiąga około 4,9 km grubości. Tamtejsze ekosystemy lądowe są znacznie mniej zróżnicowane niż występujące na półkuli północnej. Wynika to z faktu, że w przeciwieństwie do Arktyki, Antarktyda rozciąga się niemal koncentrycznie wokół bieguna południowego i nie ma geograficznego połączenia lądowego z żadnym kontynentem. Pustynie lodowe to najsurowsze miejsca na Ziemi Klimat pustyń lodowych należy do najbardziej ekstremalnych na naszej planecie. Obszary te są klasyfikowane jako klimat czapy lodowej. Temperatura powietrza nigdy nie przekracza tam zera stopni Celsjusza. Mało tego, nigdy nawet nie zbliża się do tej wartości. Temperatury na pustyniach lodowych Gdy panuje dzień polarny, termometr wskazuje średnio 20 stopni Celsjusza poniżej zera. W trakcie nocy polarnej, temperatura osiąga poziom nawet minus 80 stopni Celsjusza. Tak ekstremalnie niską wartość można zmierzyć wyłącznie sprzętem laboratoryjnym. Zwykły termometr rtęciowy kończy pomiary na około minus 39 stopniach Celsjusza, gdy rtęć staje się ciałem stałym. W tym miejscu warto wspomnieć o rekordach zimna zarejestrowanych na pustyniach lodowych. 21 lipca 1983 roku aparatura na stacji antarktycznej Wostok wskazała wartość 89,6 stopnia Celsjusza poniżej zera. To jednak jeszcze nie wszystko, na co stać naturę. Pomiary satelitarne wykonywana w latach 2004–2016 udowodniły, że temperatura na lodowej wyżynie Antarktydy może osiągać wartość minus 98 stopni Celsjusza. Opady na pustyniach lodowych Skąpe opady są jedną z cech definiujących pustynię. Średnia roczna dla Sahary wynosi zaledwie 76 mm rocznie. Na niektórych obszarach pustyń lodowych opady są jeszcze skąpsze. Na północy powietrze jest ekstremalnie suche. Przekłada się to na wartość 500 mm rocznie. Gorzej pod tym względem jest na południu, gdzie średnia roczna opadów nie przekracza 200 mm i zmniejsza się w głąb lądu. Na wewnętrznym płaskowyżu polarnym, średnia roczna wynosi około 50 mm. Na samym biegunie wartość ta spada do około 2 mm. Oczywiście mówimy tu o opadach w postaci śniegu, przełożonych na ekwiwalent wody w stanie ciekłym Wiatry na pustyniach polarnych Nie tylko skrajnie niskie temperatury i skąpe opady czynią te obszary skrajnie ekstremalnymi. Wymieniając cechy tamtejszego klimatu, nie można zapomnieć o silnym wietrze. Zdarza się, że na Antarktydzie wieje z prędkością około 200 km/godz. O tym, jak ekstremalna jest to siła, niech świadczy fakt, że najniższy stopień w skali Beauforta, oznaczający huragan, zaczyna się od 117 km/godz. Ekstremalne warunki klimatyczne ukształtowały unikatowe środowisko Mroźne warunki, ekstremalnie silny wiatr, brak wody w stanie ciekłym, miesiące całkowitej ciemności – na tak niegościnnym obszarze praktycznie nie występuje życie roślinne. Tylko nieliczne gatunki przystosowały się do życia w tym środowisku. Brak szaty roślinnej przekłada się na skąpą faunę, w której nie występują gatunki roślinożerne. Roślinność na Antarktydzie Na południu, gdzie środowisko jest jałowe, a tylko nieliczne obszary są wolne od lodu, występują jedynie dwie formy roślin kwitnących – śmiałek antarktyczny i kolobant. Śmiałek antarktyczny rośnie w pobliżu kolonii pingwinów, gdzie dostępność składników odżywczych jest największa. Z kolei kolobant porasta skaliste obszary przybrzeżne, tworząc niewielkie poduszkowate skupiska. Jeżeli mowa o roślinach nienaczyniowych, występuje tam około 100 gatunków mchów i do 30 gatunków wątrobowców. Występują tam również glony śnieżne i ponad 300 gatunków porostów. Roślinność na Arktyce Północna pustynia lodowa charakteryzuje się większą bioróżnorodnością. Na szatę roślinną składają się nie tylko mchy i porosty, ale także krzewy, trawy i rośliny kwitnące. Nawet w wysokiej Arktyce sporadycznie pojawiają się maki, karłowate wierzby i poduszki skalnic. Świat zwierzęcy pustyń lodowych Fauna pustyń lodowych jest równie wyspecjalizowana jak flora. Poza bakteriami, na jałowym lądzie Antarktydy mogą przetrwać jedynie niektóre pingwiny i foki, ale jako że ich pożywienie pochodzi z oceanu, stanowią część ekosystemu morskiego. Znacznie bogatsza jest fauna Arktyki. Na północy można spotkać znacznie więcej ssaków. W tym miejscu należy wymienić gatunki takie jak niedźwiedź polarny czy lis polarny. Elementem tamtejszego krajobrazu jest także sowa śnieżna. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Impulsy spod lodu na Antarktydzie łamią znane prawa fizyki
Podczas poszukiwania neutrin fizycy natrafili na nietypowe sygnały radiowe, emitowane z głębi antarktycznego lodu. Eksperyment ANITA zarejestrował fale, których pochodzenie wciąż pozostaje tajemnicą – być może są dowodem na istnienie nieznanych nauce cząstek subatomowych.
Spis treści Niewytłumaczalne sygnały z głębi lodu zaskoczyły fizyków Neutrina – najbardziej nieuchwytne cząstki we Wszechświecie Co to jest eksperyment ANITA i jak działa? Detektor cząstek kosmicznych na Antarktydzie zarejestrował serię dziwnych sygnałów, które przeczą obecnemu stanowi wiedzy na temat fizyki cząstek – poinformowała międzynarodowa grupa badawcza z udziałem naukowców z uniwersytetu Penn State. Nietypowe impulsy radiowe zostały wykryte przez eksperyment ANITA (Antarctic Impulsive Transient Antenna) – zestaw instrumentów umieszczanych na balonach unoszących się wysoko nad Antarktydą. Niewytłumaczalne sygnały z głębi lodu zaskoczyły fizyków ANITA ma wykrywać fale radiowe powstające podczas bombardowania atmosfery przez promieniowanie kosmiczne. Tajemnicze sygnały, zamiast odbijać się od lodu, zdawały się dochodzić spod horyzontu. Tego kierunku nie da się wyjaśnić w ramach obecnej wiedzy fizycznej. Wynik może sugerować istnienie nieznanych dotąd cząstek lub ich interakcji, jak twierdzą naukowcy. Fale radiowe dochodziły spod lodu i były emitowane w specyficznym kierunku, pod ostrym kątem. Kosmiczne cząstki, które je wywołały, musiały przebić się przez skały, zanim dotarły do detektora. Skały Antarktydy powinny spowodować pochłonięcie sygnału radiowego i uczynić go niewykrywalnym. Dlaczego tak się nie stało – pozostaje zagadką. Neutrina – najbardziej nieuchwytne cząstki we Wszechświecie Sygnały wykryto podczas poszukiwania neutrin – cząstek zdolnych do przenikania przez materię. To cząstki bez ładunku i o najmniejszej masie spośród wszystkich cząstek subatomowych, powszechnie występujące we Wszechświecie. Zazwyczaj emitowane są przez źródła o wysokiej energii, takie jak gwiazdy, supernowe czy nawet Wielki Wybuch. Problem polega jednak na tym, że bardzo trudno je wykryć. Stephanie Wissel, profesorka fizyki, astronomii i astrofizyki, współautorka odkrycia, mówi: „Neutrina mogą ujawnić więcej informacji o wydarzeniach kosmicznych niż nawet najpotężniejsze teleskopy, ponieważ podróżują one niemal z prędkością światła i nie są zakłócane przez materię”. Wissel i zespoły naukowców z całego świata pracują nad projektowaniem i budową specjalnych detektorów neutrin – takich jak np. ANITA. Co to jest eksperyment ANITA i jak działa? ANITA to m.in. zestaw anten latających 40 kilometrów nad lodami Antarktydy, szukających neutrin, które wchodzą w interakcje z lodem i generują fale radiowe. Sygnały można prześledzić do ich źródła, podobnie jak tor odbicia piłki. Jednak wykryte anomalie nie pasują do modeli – kąt ich odbicia jest znacznie ostrzejszy, niż przewidują teorie. Tajemnicze sygnały póki co nie zostały potwierdzone przez inne obserwacje, np. detektorów IceCube i Obserwatorium Pierre Auger. „Podejrzewam, że może chodzić o jakiś ciekawy efekt propagacji fal radiowych w pobliżu lodu i horyzontu, którego jeszcze nie rozumiem” – powiedziała Wissel. – „Sprawdziliśmy wiele możliwych wyjaśnień, ale na razie żadne się nie potwierdziło.” Stephanie Wissel i jej zespół pracują nad kolejnym, ulepszonym detektorem o roboczej nazwie PUEO. Być może za jego pomocą uda się rozwikłać zagadkę tajemniczych sygnałów. Źródło: Physical Review Letters Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Ten mały podróżnik zaskoczył świat. Znalazł się 4 tys. km od domu
Pingwiny białookie potrafią pokonywać ogromne dystanse, ale ten osobnik – dosłownie – przepłynął sam siebie. Mieszkaniec Antarktydy trafił aż do wybrzeży Nowej Zelandii. Co sprawiło, że znalazł się tak daleko od domu?
W tym artykule: Pingwin z Antarktydy dopłynął do Nowej Zelandii Pingwiny, a zmiany klimatyczne Ta historia brzmi jak gotowy scenariusz na familijny film – z pingwinem białookim w roli głównej. Choć gatunek ten na co dzień zamieszkuje Antarktydę, jeden z jego przedstawicieli najwyraźniej zszedł z kursu. Został odnaleziony tysiące kilometrów od swojego naturalnego środowiska, u wybrzeży nowozelandzkiej Wyspy Południowej. Nietypowego podróżnika zauważył Harry Singh, który w rozmowie z NBC przyznał, że ptak nie miał widocznych obrażeń. Był jednak wyraźnie zmęczony i głodny. Nie ma w tym nic dziwnego. Pingwiny białookie potrafią co prawda oddalić się od miejsca osiedlenia nawet o 1200 kilometrów, ale ten osobnik mógł w swojej wędrówce z Antarktydy pokonać niemal 4 tysiące kilometrów. Grupa dzieci przypadkiem odkryła nowy gatunek prehistorycznego pingwina. Był olbrzymi Paleontolodzy mają nadzieję, że odkrycie nieznanego do tej pory gatunku pozwoli im lepiej zrozumieć ewolucję pingwinów. Pingwin z Antarktydy dopłynął do Nowej Zelandii Pingwiny białookie nie są stałymi bywalcami w Nowej Zelandii. Pingu, bo tak nazwali zgubę mieszkańcy Birdligs Flat, to zaledwie trzeci zaobserwowany okaz w historii. Pierwszy żywy pingwin dopłynął do nowozelandzkich wybrzeży w 1993 r. Wcześniej w 1962 r. martwego ptaka znaleziono na jednej z plaż. Singh od razu zaopiekował się Pingu. Razem z żoną zostali przy nim przez kilka godzin, dopóki na miejsce nie dotarli weterynarze z Christchurch Penguin Rehabilitation. Przybysz z Antarktydy był niedożywiony i poważnie odwodniony, dlatego zanim wypuszczono go na wolność, najpierw dostał do zjedzenia specjalnie przygotowane przekąski z ryb. Zregenerowany pingwin wstał i ponownie zanurkował w morskich falach. – Wybraliśmy zatokę od strony południowej, ponieważ nie ma tam zbyt wielu ludzi i psów – mówiła Anita Spencer z Departamentu Ochrony w wywiadzie dla australijskiej agencji Associated Press. – Młode pingwiny pływają po bardzo szerokich terenach, zanim się rozmnożą. Ten ptak mógł się po prostu zgubić. Niewykluczone, że w przyszłości, kiedy zmienią się nasze oceany, pewne zachowania zwierząt morskich również będą mogły ulec zmianie – dodał Philip Trathan, starszy naukowiec z British Antarctic Survey. Badania nad guanem pingwinów białookich dały przełomowe wnioski Zakładając, że pewne schematy są powtarzalne, biolodzy będą mogli zrozumieć przyszłość Oceanu Południowego. Pingwiny, a zmiany klimatyczne Białookie i cesarskie to jedyne gatunki pingwinów, które osiedlają się na lodzie. Wszystkie inne żyją na otwartych wodach. Według informacji podanych na rządowej stronie Nowej Zelandii, kuzyni Pingu są gatunkiem wskaźnikowym używanym do monitorowania wpływu zmian środowiskowych na ekosystemy morskie Arktyki. Nie jest tajemnicą, że ptaki te już od kilku lat poważnie odczuwają skutki zmian klimatycznych. W 2017 r. prawie wszystkie pisklęta z kolonii pingwinów białookich we wschodniej Arktyce umarły z głodu. Naukowcy tłumaczą, że stało się tak, ponieważ topniejące lodowce zmusiły rodziców do szukania pożywienia dalej niż zazwyczaj. Zanim zdążyli wrócić, przeżyły tylko dwa tysiące maluchów. Źródło: NBC