Tajna droga do Annapurna Base Camp: dlaczego ten trek łamie serca i otwiera oczy
Rododendronowe i bambusowe lasy, tarasowe pola. A na horyzoncie majestatyczne ośnieżone szczyty. Tak wygląda ABC Trek pod Annapurnę w Nepalu.
Spis treści: Trekking w Nepalu Annapurna Base Camp Katedra w Himalajach Zejście w doliny Annapurna – informacje praktyczne Pierwszą okazję do zachwytu ośnieżonymi szczytami mamy już w Pokharze, mieście, z którego wyrusza się na trekkingi w rejonie Annapurny. W przeciwieństwie do Katmandu to drugie co do wielkości nepalskie miasto znajduje się dużo bliżej himalajskich kolosów niż stolica. Z tarasu na dachu naszego hoteliku mamy widok na strzelisty Machhapuchhare, prawie siedmiotysięcznik (brakuje mu 7 m) zwany też Rybim Ogonem. Trafność tej nazwy docenimy za kilka dni, kiedy spojrzymy na niego z zupełnie innej strony. Annapurnę też widać, ale jeszcze nie tę najwyższą. Bo Annapurna to nie jeden konkretny szczyt, ale cały masyw, z wieloma wierzchołkami. 8 tys. m osiąga jedynie Annapurna I, chociaż te pozostałe (II, III, IV, Annapurna Fang, Gangapurna i inne), mimo że niższe, również mogą być dla wspinaczy trudne i niebezpieczne. Trekking w Nepalu Wędrówkę do bazy pod Annapurną popularnie określaną jako ABC (od ang. Annapurna Base Camp) rozpoczynamy z wioski Phedi, dokąd z Pokhary dojeżdża się busem. Jest stromo, gorąco, ale ciekawie. Mijamy poletka, na których uprawiane są ryż i proso, fotografujemy zaprzężone w pług woły. Przystając na odpoczynek, zaglądamy do tradycyjnego domu Gurungów. To dominująca tutaj grupa etniczna, zupełnie inna pod względem wyglądu czy tradycji niż najsłynniejsi w Nepalu Szerpowie żyjący dużo bardziej na wschód, w rejonie Everestu. Dom obwieszony jest kolbami kukurydzy, na stole suszy się posiekana rzodkiew, a pod dachem werandy wisi pełniący rolę ula wydrążony w środku pniak. Zamawiamy tradycyjną herbatę masala, czyli z dodatkiem różnych przypraw (m.in. imbir, kardamon, gałka muszkatołowa oraz goździki). Wierzcie mi, domowej roboty mieszanka bije na głowę tę podawaną w turystycznych kawiarniach. Następny dzień rozpoczynamy o świcie. Niewyspanie rekompensuje nam kolejne „wow!” – tym razem jest to widok na imponującą ścianę Annapurny Południowej. To góra, którą najczęściej widzi się na tej trasie. Bardzo różnie prezentuje się z różnych perspektyw, ale zawsze jest dumna i okazała. W ciągu dnia główną atrakcją stają się dla nas wiszące mosty, w tym ten największy na trasie (i jeden z najdłuższych w świecie) – ma 287 m, zawieszony jest 135 m nad rzeką! Zaliczamy też gorące źródła – relaks w basenikach przy rzece kończy się odganianiem małp wyraźnie zainteresowanych pozostawionymi bezpańsko ubraniami. Od miejscowości Chhomrong na szlaku robi się bardziej tłoczno – trudno się dziwić, bo to odcinek, który nie ma już żadnych bocznych wariantów, w górę i w dół prowadzi ta sama droga (wcześniej mieliśmy ich wybór). Co i rusz przystajemy, aby przepuścić tragarzy albo karawany objuczonych mułów (w tym rejonie jaków nie ma – ze swoją grubą sierścią przegrzewałyby się). – Ale tych schodów nabudowali – komentuje ktoś z grupy, bo rzeczywiście szlak do bazy pod Annapurnę z kamiennych stopni słynie. Prawda jest jednak taka, że nie z myślą o turystach je stawiano. Od dawna miejscowi zabezpieczali w ten sposób błotniste, często obsuwające się trakty dla własnej wygody. Sceneria co chwila czymś zaskakuje – a to wodospadami, a to roślinnością, a to skałami o ciekawych kształtach. Jest też hinduistyczna kapliczka obwieszona buddyjskimi chorągiewkami; dowód na to, że obie religie umieją tu wspaniale koegzystować. Żałujemy za to, że nie widzimy dzikich zwierząt – jedynym wyjątkiem są szczekuszki, gryzonie przypominające krzyżówkę chomika z myszą, nazwane tak od dźwięku, jaki z siebie wydają. Z tablic informacyjnych dowiadujemy się, że lokalna fauna jest mocno zróżnicowana – od tybetańskich lisów, piżmowców czy będących narodowymi ptakami Nepalu bażantów himalajskich, przez śnieżne pantery, zagrożone wyginięciem argale, aż po wielkie, ale płochliwe niedźwiedzie himalajskie. Annapurna Base Camp Za wioską Deurali drzewa się przerzedzają, aż w końcu nie ma ich wcale, zieleń zaś zastępują różne odcienie szarości i brązu, a wyżej biel. W jednym z guesthousów jego właściciel na wieść, że jestem z Polski, z euforią opowiada, że spotkał się tutaj z Jerzym Kukuczką. Nepalczyk jest dość leciwy, więc pewnie tak było – nasz słynny himalaista zdobył Annapurnę 3 lutego 1987 r. razem z Arturem Hajzerem, dokonując pierwszego w historii wejścia na tę górę zimą. Do bazy docieramy piątego dnia naszego trekkingu. Na takiej wysokości (4130 m n.p.m.) czuje się już niedotlenienie – ktoś zgłasza, że boli go głowa, inni dziwią się, jak bardzo brakuje im sił, choć przecież idziemy naprawdę wolno. To całkiem normalne – gorzej, jeśli kogoś dopadłby obrzęk mózgu albo płuc. Przy tablicy „Annapurna Base Camp – 4130 m, witamy” niektórzy płaczą ze szczęścia; dla wielu to spełnienie marzeń. Wśród otaczających nas gór wyszukujemy tę najważniejszą, ośmiotysięczną Annapurnę I (8091 m, 10. pod względem wysokości góra świata). Z tej perspektywy jest dość niepozorna, choć przecież zdradziecka i groźna. W statystykach śmiertelnych wypadków wśród ośmiotysięczników zajmuje niechlubne 1. miejsce, wyprzedzając nawet wyjątkowo trudne K2. Powodem są głównie lawiny, które akurat na tej górze schodzą szczególnie często. Aby zmniejszyć ryzyko, obecnie wspinacze wchodzą na Annapurnę od drugiej, północnej strony. Z tego względu w ABC żadnych namiotów himalaistów nie uświadczymy. Również z tego powodu coraz częściej zamiast słowa „baza” słychać tu określenie: „sanktuarium Annapurny”. Co z tego, że żadnej świątyni również tu nie ma?! To sanktuarium duchowe, miejsce skłaniające do medytacji; myślę, że mistycyzm miejsca odczuje tu każdy. Inna sprawa że ten górski amfiteatr w dawnych wierzeniach był uważany za dom przeróżnych bóstw. Annapurna to w hinduistycznej mitologii jedno z wcieleń bogini Parwati, towarzyszki Śiwy, a także córka króla Himawata, króla Himalajów (jego imię oznacza dosłownie: „bóg śniegu”). Z kolei w sanskrycie „Annapurna” oznacza „żywicielkę”, „wypełnioną pożywieniem”, co wiąże się z legendą o dobrym sercu bogini, która uchroniła ludzi przed głodem. Co więcej, dawni Gurungowie uważali, że pod Annapurną (górą!) znajdował się wypełniony złotem i kosztownościami boski skarbiec. Żeby przypadkiem nie obrazić bóstw, nie mogli tutaj przychodzić ludzie z najniższej kasty społecznej i kobiety. Ale i ci, którym było to dane, musieli zaakceptować różne zasady, np. zakaz wnoszenia tu jaj oraz mięsa. Czasy się zmieniły, ale przynosić i spożywać mięsa (z wyjątkiem owiec, kóz i kurczaków) tu nadal nie można. Katedra w Himalajach Siedząc na kamieniu i ciesząc się chwilą, czy wręcz „audiencją u górskich bogów”, uświadamiam sobie, że odniesienie do „sanktuarium” zawierają również słynne słowa wypowiedziane niegdyś przez Anatolija Bukriejewa, jednego z najwybitniejszych himalaistów świata, który zginął w 1997 r. właśnie na Annapurnie: „Góry to nie stadiony, gdzie zaspakajam swoje ambicje, to katedra, w której praktykuję swoją religię”. Na symbolicznym cmentarzyku koło skupiska guesthousów są dwie tablice poświęcone słynnemu Kazachowi i jego partnerowi (z Bukriejewem w lawinie zginął też Dmitrij Sobolew). Spacerując między pamiątkowymi pomniczkami, spoglądam na symboliczny czekan upamiętniający 40-letnią Koreankę, „która kochała wspinaczkę”, czy metalowe serce ku czci kolejnego Koreańczyka. Czytam też inne epitafia. W międzyczasie przychodzą chmury i zasłaniają góry, dając do zrozumienia, że czas przenieść się do jadalni nagrzanej już oddechami wielu osób. Po zimnej bardzo nocy zwlekamy się z łóżek jeszcze w ciemnościach, aby pierwsze promienie słońca powitać na pobliskim wzgórzu. Spektakl, jaki funduje nam natura, jest niezapomniany – powoli „zapalają” się kolejne szczyty, zabarwiając się na żółto. Romantyzm chwili przerywa warkot helikoptera. Przywiózł pasażerów, którzy zamiast wędrówki wybrali słono płatną 20-minutową wycieczkę z Pokhary. Długo tu nie zostaną, bo szybko dopadłaby ich choroba wysokościowa, ale na zrobienie zdjęć czasu wystarczy. Zejście w doliny Po powrocie do Chhomrong, co zajmuje nam dwa dni, nie schodzimy w doliny; pofalowanym szlakiem odbijamy jeszcze do wioski Ghorepani. Oznacza to kolejne dwa dni wędrówki. Idziemy, podziwiając tarasowe pola i podglądając życie miejscowych. – O, uprawiają marychę! – rzuca ktoś z mojej grupy. Odkrywamy w ogródkach charakterystyczne pięciopalczaste liście konopi indyjskich. – To tylko na własny użytek – tłumaczy przewodnik. Godzinę później zachwycamy się niezwykłym lasem – wygląda jak wyjęty z jakiegoś „Parku jurajskiego”. Omszale, powykrzywiane drzewa wyglądają całkiem inaczej niż te, które oglądaliśmy wcześniej. Najpierw były lasy rododendronowe, potem gąszcze bambusowe. Teraz te, przedziwne i ciekawe, ale których nie umiem zidentyfikować. Na przełęczy Deurali (3100 m) przystajemy na sesję zdjęciową, bo oto wyłonił nam się kolejny ośmiotysięcznik, Dhaulagiri (8167 m, siódma co do wysokości góra świata). Mam do niego szczególnie emocjonalny stosunek, po tym jak w 2009 r. zginął na nim wybitny himalaista i mój kolega Piotr Morawski. Wioska Ghorepani to już cywilizacja. Wrócił zasięg telefonii komórkowej, w guesthousie mamy w pokojach łazienki z darmowym gorącym prysznicem (wcześniej tak dobrze nie było), są też normalne sklepy. Zanim na dobre pożegnamy się z górami, wchodzimy jeszcze na wzgórze Poon Hill (3210 m n.p.m.), by zobaczyć ostatni na tej wyprawie himalajski wschód słońca. Właściwie jesteśmy nawet wyżej, bo na polanie wybudowana jest spora wieża widokowa. A potem mamy długi dzień wędrówki w dół. To, co ekipy wchodzące do Ghorepani rozkładają na dwa dni, w przeciwnym kierunku zalicza się w jeden. Znowu czekają nas setki schodów i wioski kolejnej grupy etnicznej – Magarów. Różnią się od Gurungów nie tylko strojem, ale i językiem, chociaż szczęśliwie pozdrowienie „namaste” jest uniwersalne – niezależnie od tego, z kim w Nepalu ma się do czynienia. Wieczorem jesteśmy już w Pokharze i buszujemy w sklepach z pamiątkami. Efekt? Następnego dnia niemal wszyscy z ekipy pojawiają się na śniadaniu w koszulkach z napisem: „Annapurna BC Trek. Zrobiłem to!”. Annapurna – informacje praktyczne Kiedy Najlepsze warunki do trekkingu w tych okolicach są wiosną (marzec–maj) oraz jesienią (wrzesień–listopad). Dojazd Najlepiej przez Dohę (Qatar Airways) lub Dubaj (Emirates, Fly Dubai). Od 5–5,5 tys. zł. Wiza i waluta Wizę wykupuje się na lotnisku po przylocie. Opcja na 15 dni – 30 dol., na 30 dni – 50 dol., na 90 dni – 125 dol. Waluta to rupia nepalska. Trasa Opisanego trekkingu (ABC Trek) nie należy mylić z trekkingiem dookoła Annapurny (Annapurna Circuit Trek). Punktem startowym do ABC jest Pokhara, do której z Katmandu można dotrzeć autobusem (8–12 godz.) albo samolotem (30 min, 100–130 dol.). To niezbyt trudny trekking, w zasadzie dla każdego. W sumie trzeba się liczyć z kosztem ok. 7 tys. zł (plus bilet lotniczy). Nocleg Wiosek oferujących noclegi w tzw. guesthousach jest po drodze sporo. To skromne pokoje z łóżkami, często nawet z pościelą. Łazienki są na ogół w korytarzu, a za prysznic z ciepłą wodą płaci się 100–500 rupii. Pokoje są nieogrzewane. Jedzenie Zasadą jest, że jeśli śpimy w guesthousie, to posiłki powinniśmy zamówić u gospodarzy. Na ogół nie ma zgody na samodzielne gotowanie. Zupa: 300–450 rupii, danie obiadowe: 550–1000 rupii, kubek herbaty: 80–170 rupii. Ceny rosną wraz z wysokością. Źródło: archiwum NG Nasza ekspertka Monika Witkowska Pierwszy autostop zaliczyłam w wieku 12 lat (bez wiedzy rodziców) i od tej pory wpadłam w nałóg podróżowania, do tej pory odwiedzając około 180 krajów. Moja ulubiona forma poznawania świata to z plecakiem i namiotem, na własną rękę, choć zajmuję się też pilotowaniem grup turystycznych i prowadzeniem trekingów, m.in. w Himalajach i na Kilimandżaro. Góry należą do najważniejszych moich największych pasji – mam na koncie m.in. Koronę Ziemi i cztery ośmiotysięczniki (w tym K2, na które weszłam jako 2. Polka w historii). Od dawna zajmuje się też żeglarstwem morskim – byłam na rejsie przez legendarny North-West Passage (szlak morski między Grenlandią i Alaską), opłynęłam Czukotkę, trzykrotnie zaliczyłam Przylądek Horn, jachtem dotarłam na Antarktydę i Południową Georgię, choć na Bałtyku też można mnie spotkać. O swoich przygodach piszę w artykułach, książkach, a także na swoich profilach na FB (Monika Witkowska - Podróże małe i duże) i Instagramie (monikawitkowska.travel). O swoich nagrodach za wyprawy, książki czy działalność społeczną nie lubię mówić, ale jest jej miło, że zaproszono mnie do Kapituły prestiżowego konkursu Kolosy. Jestem też ambasadorką firm Garmin i Bergson.
Pomysł na życieSposobów na podróżowanie jest tyle, ile ludzi na świecie. A każdy równie dobry, bo własny.Redakcyjna dyskusja zdawała się nie mieć końca. Kursy gotowania, tańca, garncarstwo, jazda konna, surwiwal, ratowanie dzikich zwierząt, obserwacja zorzy polarnej, a nawet nauka opowiadania historii. Okazało się, że mamy nieskończoną liczbę „podróży z pomysłem”. W końcu wybraliśmy naszym zdaniem 50 najciekawszych, opisaliśmy je i zgodnie doszliśmy do wniosku, że życia jednej osoby nie wystarczy, żeby wszystko na sobie przetestować. Ale spróbować warto! Dlatego – jako inspirację – polecam Wam wszystkie teksty z głównego tematu tego Travelera. Można bowiem cieszyć się samym byciem w drodze, ale można też w tym czasie zdobyć nowe umiejętności lub zrobić coś pożytecznego – wybór należy do Was. Ja sześć lat temu zdecydowałam się, że moim pomysłem na wyprawy będą spotkania z kobietami w najdalszych zakątkach globu. W tym czasie odwiedziłam wszystkie zamieszkałe kontynenty, poznałam dziesiątki fascynujących osób, którym zadałam tysiące pytań. I wciąż próbuję odpowiedzieć na pytanie: „Kim tak naprawdę jest Kobieta na krańcu świata”? A jeśli przyjąć, że płeć piękna stanowi około połowy ludzkości, to przede mną jeszcze jakieś ponad 3,5 mld wyjazdów. A więc bardzo dużo podróży z pomysłem :-) Czekamy też na Wasze pomysły na podróże (wierzę, że macie ich sporo!). Piszcie do nas na adres mailowy redakcji: traveler@burdamedia.pl.
Spis treści Fotoreportaż : Makijaż z doliny Omo w Etiopii Planeta travelera Wieści ze świata Miejsce miesiąca: Porto. Hit 2014! Kierunek kultura Podróżuj z głową Tanie podróżowanie: Szkocja funta warta Kierunek dziecko: Sposoby na niejadka w drodze Etyka podróżnika : Wolontariat i wakacje. Mariaż idealny? Ludzie w drodze : Rodziny bez granic Podróże z pomysłem Indie – akcja medytacja Kalifornia – wszystkie smaki wina Hiszpania – zatańcz flamenco Indonezja – w pracowni batiku Hiszpania – oliwa dobra na wszystko Gwatemala – zrozumieć czekoladę Malezja – zostań golibrodą Estonia – ludowe dźwięki północy RPA – na ratunek dzikich zwierząt Austria – kuchnia bagienna Ekwador – wspinanie na wulkanie Francja – stwórz własne perfumy Polska – rękodzieło w twoich rękach Chile – jazda konna w stylu gauczo Japonia – japoński dla początkujących Finlandia – polowanie na zorzę Szwajcaria – biegiem po szczytach Szkocja – sztuka opowiadania Borneo – jak przetrwać w dżungli Polska – z obrączką na ptaki Portugalia – odkrywamy pieśni fado Argentyna – wakacje na farmie Włochy/Słowenia – śladami I wojny Tajlandia – pojedź, zasmakuj, ugotuj Polska – Bieszczady z historią w tle Honduras – przewodnik po kawie Nowa Zelandia – rajski masaż ma-uri Turcja – ulotne malowidła na wodzie Polska – szlakiem wódki i przekąsek Mauritius – nurkowe mistrzostwo świata Polska jest najfajniejsza Kalisz: Miasto młode duchem Szlak przygody: Świętokrzyskie krainy wtajemniczenia 7 Nowych Cudów Polski : Półmetek plebiscytu za nami! Adventure Warto spróbować Triathlon, czyli 3 w 1 Test Travelera: Kurtki lekkie jak piórko Biegiem przez świat Królewski Londyn zwiedzamy biegiem Przerwa techniczna Raport specjalny: Wanda Dynowska-Umadevi – bliska dusza Dalajlamy Swoją drogą : Igor Zalewski o przewadze jedzenia nad medytacją Akademia foto : Najlepsze zdjęcia czytelników Kalendarz
"Korona Himalajów": nowy pomnik we Władysławowie
W sobotę 28 czerwca we Władysławowie odsłonięto nowy pomnik. Czternaście skalnych płyt symbolizuje czternaście ośmiotysięczników, które zdobyli Polacy
Mount Everest, K2, Czo Oju, Broad Peak, Nanga Parbat, Dhaulagiri, Manaslu, Kanczendzonga, Annapurna, Lhotse, Makalu, Sziszapangma, Gaszerbrum I i Gaszerbrum II - oto czternaście ośmiotysięczników, które oddaje kamienna rzeźba "Korona Himalajów". Postawiono ją w ostatnią sobotę, we Władysławowie, w Alei Gwiazd Sportu, by przypomnieć o Polakach, którym udało się je zdobyć. Pomnik jest zbudowany z bloków piaskowca, sprowadzonego specjalnie na tę okazję ze Szwecji. Na każdej płycie zostaną umieszczone tablice z nazwą i wysokością szczytu, który symbolizuje oraz takie, które podkreślą osiągnięcia sportowe polskich himalaistów. Pierwsza tablica pojawi się jeszcze w tym roku, na płycie, która symbolizuje Mount Everest (zdobycie szczytu w 1989 roku przez Eugeniusza Chrobaka i Andrzeja Marciniaka). Z kolei już w przyszłym roku, odsłonięte zostaną tablice na płycie K2 (drugi szczyt świata), w kolejnym roku na Kanczendzondze (trzeci szczyt świata), który w 1986 roku zdobyli Jerzy Kukuczka i Krzysztof Wielicki itd. Przez kolejne lata sukcesywnie będą się pojawiać kolejne tablice z pierwszych zimowych wejść m.in. na: szczyt Lhotse zdobyty 31 grudnia 1988 przez Krzysztofa Wielickiego, Czo Oju zdobyty 12 lutego 1985 przez Macieja Berbekę i Macieja Pawlikowskiego, Dhaulagiri zdobyty przez Andrzeja Czoka i Jerzego Kukuczkę, Manaslu zdobyty przez Macieja Berbekę i Ryszarda Gajewskiego, Annapurna I zdobyty przez Artura Hajzera i Jerzyego Kukuczkę, Gaszerbrum I zdobyty 9 marca 2012 przez Adama Bieleckiego i Janusza Gołąba, Broad Peak zdobyty 5 marca 2013 przez Macieja Berbekę, Adam Bieleckiego, Tomasz Kowalskiego i Artura Małka, Sziszapangma zdobyty 14 stycznia 2005 przez Piotra Morawskiego. Źródło: TVN
Sebastian Kawa, wielokrotny szybowcowy Mistrz Świata i Mistrz Europy, znów jest w Nepalu. Jako pierwszy pilot na świecie chce przelecieć bez silnika nad najwyższym szczytem świata – Everestem
W grudniu Sebastian Kawa wraz z Krzysztofem Stramą przelecieli nad Annapurną. Mount Everest także był w ich zasięgu, ale nie chcieli tego wyczynu dokonywać nielegalnie. Mimo wielu tygodni chodzenia po urzędach nie udało im się zdobyć wszystkich potrzebnych zezwoleń. Jednym z wymagań było złożenie dokładnego planu lotów – co w przypadku szybowców jest właściwie niewykonalne, bo maszyny te nie mają silników i loty są uzależnione od warunków pogodowych. A legalny lot nad Everestem ma dla Sebastiana Kawy duże znaczenie – jednym z celów wyprawy jest bowiem sprawdzenie możliwości zaszczepienia szybownictwa w Nepalu. Jest ono uprawiane nad każdym większym pasmem gór na świecie z wyjątkiem Antarktydy i właśnie Himalajów. Nie ma tam lotnictwa sportowego, jest tylko wojsko, linie lotnicze i komercyjne loty widokowe. Do tej pory żaden lot nad Everestem nie odbył się za zgodą władz nepalskich – także lądowanie helikoptera na wierzchołku tej góry w 2005 r. Lot nad Annapurną w grudniu ubiegłego roku był cennym doświadczeniem dla Polaków, które bardzo przyda się podczas trwającej teraz wyprawy. Wiadomo na przykład, że akumulatory żelowe nie działają na tak dużych wysokościach z powodu niskiej temperatury (nad szczytem Annapurny wynosiła ona –35 stopni Celsjusza) i trzeba je zastąpić innymi, bardziej odpornymi na mróz. A było tak zimno, że jeszcze kilka godzin po lądowaniu w Pokharze – gdzie przecież jest ciepło – szybowiec pozostawał oszroniony. W przeciwieństwie do paralotniarzy, którzy w Pokharze latają przez cały rok i nie wkraczają w strefę silnego wiatru nad chmurami, piloci szybowców muszą mieć dokładne prognozy pogody. W Nepalu takie nie istnieją. Na potrzeby wyprawy Polacy musieli przygotować własny serwis pogodowy i mają teraz do dyspozycji prognozy numeryczne (www.fcst24.com). Postępy wyprawy można śledzić na stronie www.sebastiankawa.pl oraz na stronie Himalaya Gliding Project www.szybowanie.pl/pl/site/project_timeline
Piotr Pustelnik - Annapurna wieńczy dzieło
Uważa się tylko za rzemieślnika w górach, mimo że jako 20. osoba na świecie i trzeci Polak, po Jerzym Kukuczce i Krzysztofie Wielickim, zdobył Koronę Himalajów. Na ostatni z czternastu ośmiotysięczników, Annapurnę, wszedł 27 kwietnia 2010 r., po czterech nieudanych próbach. Mieszka w Łodzi. Pracuje w banku i wykłada na Politechnice Łódzkiej. Twierdzi, że na nizinach jest nieznośny.
NGT: Annapurna długo sprawdzała Twoją cierpliwość. Piotr Pustelnik: Za pierwszym i drugim razem rzuciliśmy się na zadanie przekraczające nasze możliwości. Działając w pojedynkę, byliśmy po prostu za słabi. Potem, w 2006 r., podjąłem błędną decyzję o dołączeniu do zespołu Tybetańczyka. Chodziło o zaoszczędzenie głupich kilku tysięcy dolarów. Zamiast być dla nas wsparciem, stał się przeszkodą, gdy oślepił go śnieg. Natomiast w 2008 r. zdecydowała siła wyższa. Gdyby nie burza, może byśmy weszli na wierzchołek. Nie mówię, że na pewno, bo Annapurna ma opinię gory nieobliczalnej. NGT: Ten sezon na Annapurnie należał do wyjątkowych. P. P.: Myślę, że taki już się nie powtórzy. Po pierwsze Oh Eun-sun z Korei Południowej i Edurne Pasaban z Hiszpanii rywalizowały o to, która jako pierwsza kobieta stanie na wszystkich ośmiotysięcznikach. Kandydatem do Korony Himalajów był także Portugalczyk Joao Garcia – do kompletu brakowało mu tylko Annapurny. Ja i mój partner Peter Hamor wiedzieliśmy, że w bazie pojawi się dużo wypraw. Przyznam, że wykorzystaliśmy ten fakt. Zaczekaliśmy, aż inni zawieszą liny poręczowe. Mieliśmy świadomość, że idziemy na gotowe i że nie jest to styl, który uprawiamy. Ale z Peterem naszą porcję wspinaczki sportowej na Annapurnie już zrobiliśmy. Po prostu chciałem na tę gorę wejść i zamknąć projekt. NGT: Czyli zwyczajnie zaliczyć? Nie było emocji? P. P.: Nie było. Czułem ogromne obciążenie psychiczne, co wynikało z faktu, że wchodziłem na tę gorę kolejny raz. Do końca nie wierzyłem, że mnie wpuści. Jeszcze na polu podszczytowym zastanawiałem się, gdzie natrafi ę na te zamknięte drzwi. I wreszcie, kiedy Peter pokazał mi serak szczytowy, pomyślałem, że już nic mnie nie zatrzyma. Prawie się popłakałem ze szczęścia, bo uświadomiłem sobie, że za chwilę mój sen się spełni. Ale na wierzchołku nie czułem euforii. Popatrzyliśmy sobie z Peterem w oczy i wiedzieliśmy, że brakuje jednej osoby. Nie doczekał tego momentu. Ale był tam z nami metafizycznie. [Chodzi o Piotra Morawskiego – partnera wspinaczkowego, który w zeszłym roku zginął w Himalajach]. NGT: Peter Hámor nie miał powodu wracać na Annapurnę. Jako jedyny na świecie zdobył ją dwukrotnie. P. P.: Mam pełną świadomość, że Peter zrobił to wyłącznie dla mnie. Był ze mną przez te sześć lat i to chyba stanowi największą wartość całej przygody z Annapurną. Wszystko, co przeżyliśmy, połączyło nas silnymi więzami. To prawdziwe partnerstwo przez duże „P”. Bardzo dla mnie ważne. NGT: Kilka lat wcześniej mówiłeś, że wycofujesz się z ośmiotysięczników. P. P.: Już dwa razy robiłem sobie z gęby cholewę – najpierw przed Broad Peakiem, później po Annapurnie. Miałem momenty słabości. Każdy je ma, szczególnie gdy ponosi porażkę za porażką. Teraz postanowiłem, że będzie to moja ostatnia wyprawa i że słowa nie złamię. Albo wejdę, albo zostanę z trzynastoma szczytami. To nie grzech, chociaż okazuje się, że między 13 a 14 jest niewiarygodna różnica. Nie rozumiem tego, bo w zdobycie 13 gór trzeba włożyć ogromny wysiłek. Ale jak widać w życiu liczą się tylko zwycięzcy. NGT: Portugalczyk João Garcia wyprzedził Cię o 10 dni w drodze po Koronę Himalajów. P. P.: João był w znakomitej formie i wykorzystał pierwsze okno pogodowe. Chodził potem w bazie dumny jak paw. Zazdrościłem mu, że ma już to wszystko za sobą. Ale finis coronat opus, koniec wieńczy dzieło – nam też się udało. NGT: Teraz Ty jesteś dumny jak paw? P. P.: Nie noszę głowy wyżej niż przed wyjazdem. Mam ogromną satysfakcję i poczucie spełnionego marzenia. Uwolniłem się od trwającej sześć lat obsesji dotyczącej góry na „A”. Cieszę się, że na ulicy podchodzą do mnie nieznajomi i mi gratulują. Zawsze miałem wrażenie, że w Łodzi jestem anonimowy, a to, co robię, nic nikomu nie mówi. Sądziłem, że równie dobrze mógłbym wejść na jakąś górę na Marsie, byłby to ten sam poziom abstrakcji. NGT: Studenci pytają Cię o góry? P. P.: Bardzo często, choć czasem podejrzewam, że próbują uciec od tematu zajęć. Po powrocie z wyprawy przeżyłem coś, co mnie trochę wzruszyło i jednocześnie speszyło. Kiedy wszedłem do sali, cała grupa, z którą miałem mieć wykład, wstała i zaczęła bić brawo. NGT: Nie chciałeś robić kariery naukowej? P. P.: Chciałem. Ale nie można jednocześnie robić kariery naukowej i sportowej. Góry i nauka są jak kobiety – bardzo o siebie zazdrosne. Nie dało się tego pogodzić. Nie żałuję, bo pewnie byłbym przeciętnym naukowcem. NGT: Kiedyś powiedziałeś, że w górach jesteś rzemieślnikiem. P. P.: Bo nie zrobiłem w górach nic wielkiego. Od początku uważałem się za rzemieślnika, który musi ciężko pracować, żeby zdobyć jakieś umiejętności. Pan Bóg poskąpił mi talentu, dał za to upór. Niesamowity błysk talentu ma natomiast mój syn Adam. Porusza się w skale tak, jakby szedł ulicą. NGT: Kto Ci imponuje w górach? P. P.: To ludzie, których dobrze znam. Na pierwszej wyprawie, na Gaszerbrum II, byłem z Wandą Rutkiewicz. Jej determinacja, inteligencja, charakter – nie mylić z charakterkiem – zrobiły na mnie bardzo duże wrażenie. Krzysiek Wielicki imponował mi zawsze pędem do góry i umiejętnością pociągania ludzi za sobą. Niedoścignionym idolem jest Wojtek Kurtyka. Nie zazdroszczę mu ani ego, ani wyobraźni, lecz nieprawdopodobnej łatwości ruchowej. Nie mam takiego talentu do skały jak on, co jest jednym z moich kompleksów. NGT: Góry Cię jakoś zmieniły? P. P.: Na pewno jestem bardziej cierpliwy. Poza tym nauczyły mnie dystansu do wielu spraw, na przykład, żeby się nie przejmować materialną stroną egzystencji. W górach traci się wszystko w jednej chwili. Niektórzy może powiedzą, że zrobiłem się bardziej próżny. Ale wiem, że w życiu miałem sporo przeciętnych sytuacji. Nie uniosłem się na wyżyny dzięki górom. Patrzę na nie trochę jak na ludzi – każda ma inny wizerunek, emploi. Będzie mi ich trochę brakowało. W końcu 14 kumpli to nie aż tak dużo. NGT: Co teraz będziesz robił? Wchodził na siedmio-, sześcio-, pięciotysięczniki? P. P.: Mogą być nawet dwutysięczniki. Będę jeździł tam, gdzie mi się podoba, wyłącznie dla przyjemności i satysfakcji. Chcę być w górach, i to jest dla mnie najważniejsze. Dlatego jestem w stanie sporo im poświęcić. NGT: Nawet ludzi bardzo bliskich? P. P.: Niestety tak. Bliscy cierpią z tego powodu, ale nie ma dobrego rozwiązania. Wszyscy, którzy dużo czasu poświęcają górom, są egoistami. Góry stanowią dla nich pępek świata, jądro egocentryczności. Zdaję sobie z tego sprawę. Ciężko jest ze mną żyć na nizinach. Jestem nieznośny. NGT: Co się zmieniło w górach przez ostatnie 20 lat? P. P.: Ośmiotysięczniki stały się bardziej dostępne, oczywiście w sensie organizacyjnym, bo konfiguracja terenu pozostała bez zmian. Everest stracił wszystko, co mógł, jest poligonem doświadczalnym dla ludzi, którzy chcą wejść na najwyższą górę świata. W masie przeciętnych wypraw przemykają znakomici alpiniści. Stanowią promyczek nadziei, że prawdziwy himalaizm sportowy jeszcze nie za¬niknął. Ale tak naprawdę 99 proc. wypraw jedzie odhaczyć się na wierzchołku góry ośmiotysięcznej po najłatwiejszej drodze. Wszyscy są anonimowi, dlatego obok umierające-go człowieka na Evereście może obojętnie przejść 30 osób. To znak naszych czasów. NGT: Boisz się śmierci? P. P.: Panicznie. NGT: W górach też? P. P.: Tam strach nie jest taki dojmujący. Gdy obok przeleci kamień albo człowiek, lub samemu się spadnie, wtedy poja¬wia się paraliżujący, zwierzęcy strach. Trwa ułamek sekundy, potem już zaczyna się walka o przetrwanie. W górach nie myśli się o śmierci, tam się myśli o życiu.
Góry odkrył nagle, jako nastolatek. Jego pasją szybko stała się wspinaczka. Zdobył sześć ośmiotysięczników, w tym Sziszapangme zimą. Był utalentowanym, bardzo sprawnym fizycznie himalaistą i pewnie dlatego nikt nie przypuszczał, ze w górach może mu się przytrafić coś złego.
Od dzieciństwa pasjonowały go opowieści o próbach zdobycia biegunów, pierwszych wyprawach w Himalaje czy brawurowych ekspedycjach w głąb Czarnego Lądu. Fascynowało go, jak wiele człowiek jest w stanie znieść w dążeniu do celu. Zapewne w czasie lektury niepostrzeżenie połknął bakcyla walki z sobą, który ujawnił się w sprzyjającym momencie. Piotr trenował kolarstwo, biegał, podróżował po świecie autostopem. Pewnego dnia kolega z liceum zabrał go w Tatry, gdzie przeszli Orlą Perć. Na osiemnastoletnim chłopaku, który wcześniej znał właściwie tylko morze, bo tam jeździł z rodzicami na wakacje, widok ośnieżonych szczytów wywarł wielkie wrażenie. Góry pochłonęły mnie całkowicie, zwłaszcza zima – napisał w swoim pierwszym felietonie dla magazynu „Góry”. – Przez pierwszy sezon biegałem po szlakach, zaraz potem zacząłem się wspinać. Każdą wolną chwilę przeznaczał na wyprawy, choć jako student nie cierpiał na nadmiar pieniędzy. Jeździł stopem, jadł byle co, nocował byle gdzie. Nie stać go było na specjalistyczny sprzęt wspinaczkowy. Kiedyś z tym samym kolegą co wcześniej znów wybrał się na Orlą Perć – w dżinsach, które zamarzały na mrozie, miejskich butach i pożyczonych rakach. Czekan mieli jeden, podawali go sobie na lince w trudniejszych miejscach. Po latach wspominał: Pamiętam niesamowitą chwilę, kiedy staliśmy na jakiejś śnieżnej grani, a pod nami były tylko chmury. Patrzyłem ze łzami szczęścia w oczach i pomyślałem wtedy: „Tak musi być w Himalajach, o których czytałem w książkach i w które pewnie nigdy nie dotrę, ale Tatry tez są piękne”. PIERWSZY SIEDMIOTYSIĘCZNIK W 2001 r., trzy tygodnie po swoim ślubie, pojechał w Tien-szan zdobywać Chan Tengri (7010 m). Przed wyjazdem uczestnicy wyprawy spotkali się na dworcu w Warszawie. Piotr, ze starym plecakiem zniszczonym przez raki, namiotem z supermarketu i marnym śpiworem, w grupie doskonale wyposażonych starych wyjadaczy wyglądał jak ich ubogi krewny. Wcale się tym nie przejmował. Poza tym jedna rzecz miał nową – aparat fotograficzny, prezent ślubny od przyjaciół. Od tej pory się z nim nie rozstawał. Zabrał go i na stypendium naukowe w RPA, i na Szczyt Zwycięstwa (7439 m) rok później, i na kolejne wyprawy. Pasje do fotografii odziedziczył po matce fotolaborantce. Robił tysiące zdjęć, ale akurat na samym szczycie Chan Tengri, na który wszedł z Marcinem Kaczkanem, aparatu nie miał. UPRAGNIONE GÓRY NAJWYŻSZE W 2003 r. marzenia stały się rzeczywistością – Morawski znalazł się pod północną ścianą K2. Narodowa wyprawa kierowana przez Krzysztofa Wielickiego miała podjąć próbę pierwszego zimowego wejścia Północnym Filarem. Piotr do ostatniej chwili nie wiedział, czy pojedzie na swój pierwszy ośmiotysięcznik. Kiedy juz pogodził się z myślą, że odrzucono jego kandydaturę zgłoszoną przez Klub Wysokogórski w Warszawie, zadzwonił Wielicki ze słowami: – No dobra, zaryzykujemy, jedziesz. Kierownik wyprawy szybko się przekonał, ze wybór tego młodego alpinisty był strzałem w dziesiątkę. Wesoły, niesamowicie sprawny fizycznie i gotowy do ciężkiej pracy. Był w naturalny sposób odporny na niskie temperatury. Jednak warunki panujące podczas zdobywania K2 (8611 m) okazały się wyjątkowo trudne – po założeniu czwartego obozu musiał zostać w bazie, jeżeli nie chciał stracić odmrożonych palców stóp. Juz wtedy stało się jasne, kim jest Piotr Morawski – wschodzącą gwiazdą światowego himalaizmu.Szczyt wprawdzie nie został zdobyty, ale trzech wspinaczy: Marcin Kaczkan, Kazach Denis Urubko i właśnie Morawski ustanowili zimowy rekord na K2: dotarli na wysokość 7630 m.W przeddzień opuszczenia bazy Piotr zapisał w swoim niebieskim zeszycie w kratkę: Na tych lodowo-skalistych stokach zostawiam część siebie, swojej duszy i swojego serca. Wracam uboższy właśnie o taka cząstkę siebie. Wiem, że po powrocie będę jej szukał nadaremnie. Będę się budził w nocy, patrzył w spokojny nieruchomy sufi t i podświadomie nasłuchiwał wycia wiatru, jeku szarpanej nim góry. Snuł plany powrotu do lodowej krainy, marzenia o walce, nadziei, porażce i smaku zwycięstwa. Smaku, którego nie dane mi było teraz zaznać.Dwa lata później, w 2005 r., środowisko himalaistów obiegła elektryzująca wiadomość: Morawski i Włoch Simone Moro stanęli na Sziszapangmie (8013 m)! Było to pierwsze zimowe wejście na ten szczyt – wyczyn nie byle jaki, zważywszy że z czternastu ośmiotysięczników tylko połowa została zdobyta o tej porze roku; wszystkie przez Polaków. Na dodatek był to pierwszy ośmiotysięcznik Morawskiego. O polskim wspinaczu zrobiło się głośno. JEJ WYSOKOŚĆ ANNAPURNA Dwa miesiące po powrocie z Sziszapangmy Piotr znów siedział w samolocie lecącym do Katmandu. Tym razem celem była południowa ściana Annapurny (8091 m). Ledwie pamiętał, co robił na nizinach przez te dwa miesiące: nagrania i wywiady dla radia i telewizji, przeprowadzka, żona w ciąży, nauka do egzaminów, choroba matki, obrona doktoratu. Na co dzień pracował jako adiunkt na Wydziale Chemicznym Politechniki Warszawskiej, w Zakładzie Chemii Fizycznej. Interesował się termodynamiką, matematyką, informatyką; robił błyskotliwą karierę naukową. Góry były jednak ważniejsze. Dlaczego się wspinał? Odpowiedział sobie na to pytanie w dzienniku, ktory prowadził od 25 lutego 2001 r.: Wspinam się nie tylko dla samej skały czy lodu i dla samego wspinania. Dla mnie to także podróże, poznawanie ludzi, życie w namiocie, walka ze śniegiem i wiatrem. Przepiękne widoki, kiedy człowiek wisi w środku ściany, a pod nim znajduje się kilkaset metrów czy kilka kilometrów powietrza. Kiedy jestem w górach, nie istnieje świat zewnętrzny, zgiełk i pośpiech. Jest tylko natura i życie razem z jej rytmem. Ktoś może powiedzieć, że to tylko mój wymysł, bo przed życiem się nie ucieknie. Zależy kto co nazywa życiem. Ledwie wrócę do domu, już tęsknię do kolejnych przygód. Jak to kiedyś powiedział mój znajomy: na początku twoje życie toczy się normalnie, czasem przerywasz je wyprawami; potem twoje wyprawy toczą się normalnie i czasem przerywasz je życiem. To ostatnie zdanie usłyszał od jednego z kolegów w bazie pod K2, kiedy odmrożenia wyeliminowały go z dalszego wspinania. Nie wierzył wtedy w jego prawdziwość. Później przypominał je sobie podczas każdej wyprawy. Pod Annapurną poznał Piotra Pustelnika. Obaj bardzo się zżyli. „Pusty” traktował Piotra jak syna, bo w istocie Morawski spełniał jego pragnienie wspinania się z potomkiem w Himalajach. Piotr nie chciał być uczestnikiem zbiorowej konsumpcji gór wysokich w dużych, niemal anonimowych wyprawach. Jego projekty były naznaczone specyfiką praktyki, jaką zdobył w Tatrach: wejść w wielką himalajską ścianę z partnerem, minimalnym zestawem sprzętu oraz głową pełną wiary i determinacji. Wiedział, że zwiększał ryzyko, ale wrodzone możliwości i talent czyniły go przygotowanym do podjęcia takiej decyzji. Zdawał sobie sprawę, że taki wybór nie zaprowadzi go w prosty sposób do zdobycia Korony Himalajów, ale miał to w nosie – na takim kolekcjonerstwie mu nie zależało – wspomina Pustelnik. TRES PEDROS Rok później obaj himalaiści znów rzucili wyzwanie niezdobytej przez nich Annapurnie. Była ona głównym celem w projekcie Pustelnika Tryptyk Himalajski. Brał w nim udział także Peter Hamor, himalaista ze Słowacji. Tak oto spotkało się trzech Piotrów – „Tres Pedros del Himalaya” – jak siebie nazwali. Z Annapurny Polacy ledwie uszli z życiem. Utknęli wysoko na grani z oślepionym przez śnieg Tybetańczykiem, bez jedzenia i wystarczającej ilości sprzętu. Przez trzy dni nie mogli nawiązać łączności, bo wyładowały się im baterie do radia. W świat poszła wiadomość, że zaginęli. Najbliżsi uznali, że nie żyją. Później w jednym z felietonów Morawski napisał: Nawet siedząc w namiocie, nie mam świadomości, że życie może się skończyć. Po prostu wiem, że się uda, że jeszcze zobaczę bazę i pojadę na kolejną wyprawę. Pytanie tylko, na ile ta świadomość jest złudna? Czy w tym momencie wiemy, że to jest koniec? Co nas wtedy ogarnia? Rezygnacja? Smutek? A może śmiech? Po Tryptyku Himalajskim Hamor został stałym partnerem wspinaczkowym Morawskiego. We dwóch stanowili zgrany zespół, gotowy zmierzyć się z najtrudniejszymi wyzwaniami. W 2007 r. zdobyli Nanga Parbat (8126 m) i zmierzyli się z południową ścianą K2, w następnym roku weszli na Ama Dablam (6812 m), walczyli z Annapurną i zdobyli Gaszerbrumy: I (8068 m) i II (8035 m). Sześć lat po pierwszym spotkaniu z wysokimi górami Morawski miał na koncie sześć ośmiotysięczników. I szukał sponsorów na kolejne wyprawy. Rok 2009 także zapowiadał się mocno wyjazdowy. W czerwcu „Tres Pedros” planowali wypad na siedmiotysięcznik Rakapośi – jedną z piękniejszych gór Pakistanu. Wcześniej, w marcu, Morawski i Hamor ruszyli w Himalaje, by po zaaklimatyzowaniu się na Dhaulagiri (8167 m) wytyczyć nową drogę na zachodniej ścianie Manaslu (8156 m). Piotr miał trochę kłopotów finansowych przed tym wyjazdem – stracił sponsora i musiał się zapożyczyć, ale nie zamierzał się wycofać z wyprawy. Wiedział, że sukces w gorach rozwiąże wszystkie problemy. Nie przewidział jednego – że z Himalajów nie wróci. 24 MARCA 2009 Morawski, Hamor i pozostali członkowie wyprawy zmierzają do bazy pod Dhaulagiri. Piotr niewiele spał w nocy – jak zwykle obrabiał zdjęcia na komputerze. Nawet kiedy spotykał się ze swoimi kolegami-wspinaczami na nizinach, chętnie wybierał miejsca z bezprzewodowym Internetem. Siedział wtedy z laptopem, pisał maile i artykuły o wyprawach, przeglądał fotografie. Obok zawsze stał przypięty rower, bo nawet zimą jeździł nim po Warszawie. Kilka dni wcześniej, jeszcze zanim wyruszyli z Katmandu, Morawski wysłał do magazynu „Gory” swój kolejny felieton, tym razem o etyce. Pisał w nim: Dbajmy o to, by cały czas było miejsce na tak staromodne wartości jak partnerstwo. By pogoń za sławą i pieniędzmi nie przysłoniła nam gór, skał, wspinania. Czy może jednak dobry PR jest lepszy od romantyzmu? Chyba wszystko zależy od tego, czego w górach szukamy. Chciałbym znaleźć odpowiedź. Jestem już w Katmandu, w drodze na kolejną wyprawę. Może tym razem coś znajdę. Czy zawróciłby, gdyby wiedział, co znajdzie? 25 MARCA Przed południem Morawski z dwójką innych wspinaczy dociera do Pokhary, gdzie daremnie czekają na tragarzy. Po czterech godzinach staje się jasne, że wynajęci ludzie tego dnia nie dojdą. Wieczorem dopadają go rożne myśli, które przelewa na kartki dziennika. Zawsze go pisze, gdy jest w górach. A wyjeżdża w nie coraz częściej, co stanowi ciężką próbę dla jego małżeństwa. Po powrotach długo nie może się przełączyć z trybu wyprawowego na zwyczajny. Od dawna czuje się rozdarty pomiędzy dwiema rzeczywistościami. Jak sobie z tym wszystkim poradzić? Człowiek wpadł w ten surowy, biały świat i będzie go pragnął do końca życia. Ale w tym surowym białym świecie będzie pragnął rodziny i bliskich. Kompromis nie istnieje… – napisał pod datą 26 maja 2006 r., zaraz po tym, gdy z „Pustym” zmartwychwstali na Annapurnie. 28 MARCA Droga do bazy upływa pod hasłem kłopotów z tragarzami. Część uciekła dwa dni wcześniej, co jakiś czas odłączają się kolejni. Piotrowi po raz pierwszy zdarza się coś takiego. Traktuje to jako nową przygodę, ale jednocześnie się martwi – przecież czeka ich jeszcze Manaslu. Wyprawa nie doszła nawet do podnóża Dhaulagiri, gdzie wspinacze mają się aklimatyzować. 1 KWIETNIA Wreszcie osiągają cel. Wyrąbują platformy, rozstawiają namioty, rozkładają mesę. Są pierwszą wyprawą w bazie. Dhaulagiri wygląda stamtąd niepozornie, przysłania ją ściana Eigeru. 3 KWIETNIA Niebo jest bezchmurne, świeci słońce, ale bardzo silny wiatr zmusza ekipę do pozostania w bazie. Morawski nie może się już doczekać wyjścia do obozu pierwszego, ale gdy myśli o zarzuceniu ciężkiego plecaka, cieszy się z dodatkowego dnia odpoczynku. Do bazy dociera wyprawa TOPR-u złożona z polskich ratowników. Wśród nich jest Roman Mazik, lekarz, którego Piotr poznał kilka lat wcześniej podczas wyprawy na K2. To on po obejrzeniu odmrożeń zakazał Morawskiemu dalszej wspinaczki, a później, już w Polsce, amputował jeden z palców. Teraz wszyscy siedzą w mesie i zajadają się polską kiełbasą. 5 KWIETNIA Ranek jak zwykle jest wietrzny i mroźny, ale piątka wspinaczy, w tym Hamor i Morawski, rusza do gory, żeby założyć pierwszy obóz. Słońce grzeje coraz mocniej, nogi zapadają się w mokrym śniegu, co bardzo utrudnia torowanie. Wieczorem wszyscy są tak zmęczeni, że rozbijają obóz na wysokości 5700 m – 100 m niżej, niż planowali. Cały następny dzień spędzają w jedynce, oszczędzając siły i czekając na zmianę pogody. Pada coraz gęstszy śnieg. Jeśli do rana przestanie, pójdą w gorę. Morawski wtula się w śpiwór, mniej lub bardziej drażniące myśli snują mu się po głowie. W swoim dzienniku pisze: Czuję się, jakby życie powoli zataczało krąg. Przez dwa, właściwie niedługo będzie trzy, lata niespokojnie szukałem swojej ścieżki w życiu. Teraz ta ścieżka stoi coraz bardziej otworem. Była tak blisko! Ale to raczej chodziło o czas, a nie o bliskość. Dobrze mi i spokojnie. Wiem, że w domu czeka na mnie Olga i dwójka fantastycznych dzieci! Byle znów czegoś nie zepsuć. Poniżej dopisuje: Nagle pojawia się pytanie, po co ja to wszystko robię? […] Przez tyle lat udowadniałem sobie, że mimo braku pieniędzy można realizować marzenia. Że tak zwany system w niczym mnie nie zatrzyma. I nie zatrzymał. Mam 33 lata, na uczelnię pewnie już nie wrócę. Nie wiem, z czego będę utrzymywał rodzinę i siebie. Mam problemy z koncentracją. Czekam na to, by wyjechać w góry, bo tutaj mogę leżeć i nic nie robić. Zebrać się, wejść na wierzchołek, wrócić do domu i znów cieszyć się, że jestem wyjątkowy, snuć plany na przyszłą wyprawę. Czy to naprawdę ja jestem? A jeśli nie, to gdzie się podziałem? 7 KWIETNIA Po nocnych opadach śniegu nastaje pogodny dzień. Większość osób wraca do bazy, do dwójki idzie tylko Morawski z Hámorem i Justyną Szepieniec. Przed południem widzą dobre miejsce do rozstawienia obozu. Chwilę później nadciągają chmury i zaczyna wiać śniegiem. Drżąc z zimna, wpełzają do namiotów, by jakoś przetrwać do rana. 8 KWIETNIA, RANEK Po ciężkiej nocy dwóch Piotrów i Justyna zostawiają sprzęt potrzebny do wspinania się w lodowych zboczach prowadzących do obozu trzeciego i rozpoczynają zejście do bazy. Chcą tam odpocząć i spędzić Wielkanoc. O godz. 8.30 piją już herbatę przy namiotach jedynki. Po nocnej śnieżycy wszystko wokół jest spowite świeżym białym całunem, na szczęście droga do bazy jest widoczna. Mimo mrozu słońce grzeje coraz mocniej. Muszą iść. Morawski rusza pierwszy. Na wielkim śnieżnym plateau za Eigerem pojawiają się postaci kilku TOPR-owców podchodzących do jedynki. Hámor, który z Justyną wyszedł kilka minut po Morawskim, szuka wzrokiem swego przyjaciela. Nigdzie go nie widać. Zaniepokojony, zaczyna z Justyną biec. Kilkadziesiąt metrów za obozem widzą załamany most śnieżny. Wołają. Ze szczeliny dobiega głos Piotra – przeżył upadek, ale utknął w zwężeniu 20 m niżej, bez uprzęży i liny. Peter i Justyna nie są w stanie go wydostać. Hámor zjeżdża w lodową czeluść. Czekają go dwie godziny wspólnej walki o życie Piotra, pełne strachu, bezradności, nadziei i absolutnego wyczerpania. OKOŁO GODZ. 9.00 Roman Mazik odpoczywa przed lodospadem, przez który wiedzie droga z bazy do jedynki. To jego pierwsze wyjście do góry podczas tej wyprawy, więc odczuwa wysokość – jest zmęczony, boli go głowa i dokucza mu zadyszka. Włącza radio i w tym momencie słyszy z obozu pierwszego rozpaczliwy głos – Justyna krzyczy, że Piotrek wpadł do szczeliny. TOPR-owcy natychmiast ruszają, walcząc ze stromym podejściem. OKOŁO GODZ. 12.00 Hámor nie przestaje wierzyć, że wszystko się dobrze skończy – pomimo upadku, chłodu i wyczerpania bezskutecznymi próbami uwolnienia się z lodowej pułapki Morawski wciąż żyje. Ratownicy zrzucają do szczeliny drugą linę i wyciągają go ostatkiem sił. Roman Mazik natychmiast rozpoczyna reanimację. Po chwili ze szczeliny wydostaje się Peter Hámor. Szukam Piotra, ale spojrzenie na Romka Mazika rzuca mnie na kolana. Klęczę przy Piotrku, a głos lekarza brzmi bardzo obco. Wiem, o czym Romek mówi, lecz jego słowa dochodzą do mnie niby przez grubą ścianę i prawie ich nie słyszę. Właściwie to ich nie chcę słyszeć. I bez słów lekarza wszystko zrozumiałem. Ale czy to jest rzeczywistość? Czy to, co tutaj się w tej chwili dzieje, jest naprawdę? Nie można już nic zrobić? Nie mogę uwierzyć, że to jest nieodwracalny KONIEC. Zgodnie z wolą żony Piotr Morawski został pochowany w szczelinie lodowca u podnóża Dhaulagiri NA PODSTAWIE: PIOTR MORAWSKI ZOSTAJĄ GÓRY (GÓRY BOOKS 2010); PIOTR I OLGA MORAWSCY OD POCZĄTKU DO KOŃCA (WYD. G+J 2010)
Bogini Urodzaju domaga się ofiar. Zasłużyć na szczyt Annapurny
Trzask. Poczułem ból na czubku głowy, a po chwili w nogach. Kolejny trzask i wypuściłem z rąk czekany. Człowiek ma zakodowane, że uderzenie pioruna jest śmiertelne. Niestety. Dostałem drugi raz. I trzeci. Zacisnąłem zęby i parłem naprzód. Byle nie myśleć, nie myśleć, opanować strach…
Zaczęło się od kłopotów na lotnisku. Samolot Aeroflotu spóźnił się pięć godzin. Nie warto już było lecieć do Moskwy, skąd mieliśmy ruszyć do Delhi. Straciliśmy dzień. W Delhi musieliśmy kupić nowe bilety. Wreszcie wylądowaliśmy w Katmandu. Tam też problemy. Zbliżały się wybory do parlamentu i nikt nie miał czasu wydać nam pozwolenia na wyprawę. Włóczyłem się więc po ulicach, nie myśląc jeszcze o tym, co nas czeka w górach, jak nam pójdzie... Każdy z nas był już na Annapurnie (8 091 m n.p.m., dziesiąta pod względem wysokości góra świata) od południa na drodze Boningtona lub na wschodniej grani. Ściana północna to zabójczyni, usiana wielkimi bryłami lodu, które co roku spadają komuś na głowę. Pojedziemy zatem na ścianę zachodnią. Wybieramy drogę Gabarrou’a – piękne śnieżno-lodowe żebro. Ponad 20 lat temu ten Francuz odnalazł na niej bezpieczną linię. Wielka wyprawa oblężnicza dotarła wtedy do grani szczytowej, ale nie osiągnęła wierzchołka. Kilka lat później, w 1988 r., Czesi Jozef Nežerka i Jindřich Martiš poszli tą samą drogą i stanęli na szczycie. Od tamtej pory pod ścianą zachodnią nikt się nie pojawił. Bogini Urodzaju, jak tłumaczy się nazwę Annapurny, domaga się ofiar. Do 2005 r. zanotowano 103 wejścia na jej wierzchołek główny, ale i 56 przypadków śmierci. Dane statystyczne mówią, że to najbardziej niebezpieczna góra w Himalajach. Jesteśmy zatem w Katmandu. Piotr Pustelnik, Peter Hamor, Darek Załuski i ja. Piotrowi do ukończenia Korony Himalajów, do której zalicza się 14 gór powyżej 8 000 m n.p.m., została tylko Annapurna – wisienka na torcie. Peter, najlepszy słowacki himalaista, jedzie z nami, mimo że dwa lata temu stanął już na jej głównym wierzchołku. Dla mnie to trzecia próba wejścia na Boginię Urodzaju. Darek zdobył do tej pory cztery ośmiotysięczniki. Zawsze ma ze sobą kamerę. Mówi, że „tak sobie kręci”, ale w to gadanie nie należy wierzyć. Zdobywał nagrody na wielu festiwalach. Teraz ma filmować historyczne, miejmy nadzieję, wejście Pustelnika. Nasz zespół jest mały, trzeba więc dobrze rozłożyć siły. Musimy się porządnie zaaklimatyzować. Najlepsza do tego celu wydaje się Ama Dablam (6 859 m n.p.m.), góra z malowniczą granią położona w przepięknej dolinie w Solo Khumbu. 16 marca wsiadamy do małego samolotu. JAK NAJSZYBCIEJ W GÓRY. W Solo Khumbu byłem raz w listopadzie, gdy mało ludzi chce oglądać Everest, ale teraz zbliża się szczyt sezonu. Grupy turystów, stada obładowanych jaków, Szerpowie z ogromnymi ładunkami mijają się na wąskich ścieżkach. W bazie będzie cisza i spokój. Na razie nikt poza nami nie wybiera się na Ama Dablam. Noc spędzamy w Namcze Bazar – legendarnej stolicy Szerpów. W niedzielny ranek idziemy do polskich trekerów, których tu poznaliśmy. Przygotowali świąteczne śniadanie. Jest żurek z jajkiem i kiełbasą, mazurek, cukrowe baranki i czekoladowe króliki, świeczki na stole, życzenia... Piotr, niezrównany gawędziarz, jak zawsze okazuje się duszą towarzystwa. Siedzimy tak do późna. Do Pangbocze wyruszamy dopiero o jedenastej. Jutro powinniśmy być w bazie. Z Darkiem sporo gadamy podczas drogi. Na przykład o śmierci. A raczej o nieistnieniu. O tym, że jeży mi się włos na głowie, jak tylko pomyślę, że mnie nie będzie. Nie będzie wysiłku, walki z organizmem, płaczu i uśmiechu. A może jednak będzie? Podświadomie czuję lęk i żadne racjonalne argumenty czy wiara nie są w stanie go odegnać. Mija sam, ale wraca. Pierwszy raz poczułem go jako dziecko, pewnie wtedy, gdy zaczynałem myśleć abstrakcyjnie. Zwielokrotniony pojawił się po narodzinach Ignaca, mojego syna. Dlaczego zatem coś pcha nas w góry? I dlaczego szukamy najtrudniejszych dróg? Bo chcemy zaspokoić ambicję? Bo sukces najbardziej cieszy, gdy osiągnie się to, co najtrudniejsze do zdobycia? A może znajdujemy tam przyjaźń, partnerstwo, braterstwo liny w rękach przyjaciela, na której zawisa nasze życie... Kilka dni później siedzimy w wiosce Pangbocze. Długie karawany ciągną pod Everest, lecz my odbijamy w stronę bazy pod Ama Dablam. 24 marca stawiamy tam namioty. Jacyś turyści przychodzą i odchodzą. Muzyka sączy się z głośników. Z niepokojem patrzymy na strome, kamieniste ściany pokryte grubą warstwą lodu. Tylko gdzie jest śnieg? Pamiętam wiele zdjęć, na których Ama Dablam jest pełna śniegu. Cóż, nie w tym roku. Dablam w języku Szerpów znaczy „naszyjnik”. 500 m pod wierzchołkiem góry bieli się ogromny serak – bryła potrzaskanego lodu. Pod nim jest miejsce obozu trzeciego. Dwa lata temu kawał lodu oderwał się od „naszyjnika” i zmiótł kilka namiotów razem z ludźmi. Z lękiem myślimy o noclegu pod serakiem. Kruche skały też nie wyglądają zachęcająco. Będziemy wchodzić na górę po dwóch. Ja i Peter zakładamy poręczówki i znajdujemy miejsce na biwak, Piotr z Darkiem idą za nami. Dzień wypoczynku w bazie i ruszamy do góry. Do obozu pierwszego długa droga z 20 kg na plecach. W nocy często się budzę, boli mnie głowa. Tak to jest na wysokości. Rozrzedzone powietrze, brak tlenu i niskie ciśnienie wywołują mdłości i ból, który rozsadza czaszkę. Organizm zatrzymuje wodę, więc puchną ręce, twarz, narządy wewnętrzne. Aklimatyzacja polega na wielokrotnym wspinaniu się i schodzeniu niżej. Tak człowiek powoli przyzwyczaja się do ekstremalnych warunków. Annapurna będzie od nas wymagać dużo wysiłku, więc musimy teraz sprawnie założyć obóz trzeci i spędzić kilka nocy pod wierzchołkiem. Ładujemy linę i rozpoczynamy wspinaczkę. W plecakach mamy sprzęt biwakowy i zaopatrzenie na tydzień. Przed obozem drugim czeka nas najtrudniejsze zadanie – pionowa ściana. 2 kwietnia jesteśmy już pod wiszącym groźnie serakiem. Masa przewieszonego lodu. Mroźno. Trafiliśmy na resztki zimy, a zima w Himalajach to suche powietrze, brak śniegu i silne wiatry. Ostatnie 200 m prowadzi prosto na szczyt. Robimy zdjęcia, pijemy herbatę. Wreszcie powrót. Rano wtulam się w ciepły śpiwór. Czekamy z Peterem, aż Piotr z Darkiem zejdą z wierzchołka. Leżenie, muzyka, pisanie dziennika, rozmyślanie. Kiedyś bym oszalał, gdybym miał cały dzień spędzić bezczynnie. Teraz nie szukam na siłę zajęcia. Piotr i Darek wrócili do obozu. Rankiem zwijamy zalodzone namioty i schodzimy wieczorem do bazy. Pod Ama Dablam spędziliśmy 14 dni. Tymczasem przyszła wiosna, a z nią śnieg. Od rana sypie, sypie, sypie... W ostatniej chwili wynieśliśmy się z tej góry. CZEKANY IDĄ W RUCH. Z bazy zeszliśmy szybko do Katmandu. Po to, by się przekonać, że 10 kwietnia są wybory parlamentarne. W całym kraju wszystko zamknięte. Jednak potrzebny był nam taki dzień. Suszymy rzeczy i odpoczywamy. Problem stanowi tylko helikopter, bo piloci przewożą do stolicy głosy do zliczenia. Na „śmigło” będziemy czekać w Pokharze. Upał, duszno. Przez tydzień siedzimy w knajpach, popijając piwo, włóczymy się po ulicach i powoli tracimy cierpliwość. Co będzie, jeśli „zgubimy” aklimatyzację? W końcu jednak ładujemy bagaż i startujemy. W okienkach widać zachodnią ścianę Annapurny. Stoimy przy stosie pakunków w oszałamiającej ciszy. Trochę czuję zmianę wysokości, ale z czasem oddech się uspokaja, zawroty głowy ustają. Wieczorem spada śnieg. Jutro idziemy na rekonesans. Zobaczymy, co Bogini dla nas szykuje. Wyruszamy o dziesiątej. Nad nami prawie 3 km ściany. Błyszczy lodem i czerni się skałami. Do bazy na 5 000 m n.p.m. wynosimy jedzenie i sprzęt. Odpoczywamy dwa dni i jesteśmy gotowi. Indra, nasz kucharz, odprawia jeszcze pudżę – ceremonię w intencji powodzenia wyprawy. Trzeba uprosić Boginię. Dopiero gdy chorągiewki modlitewne zawisną nad naszymi namiotami i rozejdzie się zapach kadzidła, możemy ruszać do góry. Zakładamy z Peterem obóz pierwszy. Nisko, bo na 5 450 m, ale to ostatnie miejsce, gdzie można postawić namiot. Przed nami strome, kilkusetmetrowe wejście na grań północno--zachodnią. Darek i Piotr idą z tyłu z resztą zaopatrzenia. – Poranni wędrowcy, zgłoście się do wędrowców w słońcu – mówią przez radio. Upał przybiera na sile. Kopiemy z Peterem platformę i rozstawiamy namioty. Tropik przykrywamy śpiworami, żeby było choć trochę cienia. Na tej wysokości słońce piecze niemiłosiernie. Piotr na chwilę wystawia tors na słońce. – Czy ma ktoś zsiadłe mleko? – żartuje wieczorem, dotykając obolałego ciała. Na górskich biwakach czas upływa na gotowaniu, siedzeniu przed namiotem i wpatrywaniu się w ścianę. W Warszawie marzę, by zdarzały mi się podobne chwile. Żebym siedział sobie gdziekolwiek i nigdzie się nie spieszył. Ale teraz jestem niecierpliwy, bo chciałbym wiedzieć, czy tym razem się uda. Kolejny dzień upływa na poręczowaniu ściany. Przysypana śniegiem skała zatrzymuje nas na dłużej. Wchodzę na lodową grań. Przede mną upragnione plateau, śnieżny płaskowyż. Zostało nam 50 m, lin jednak nie wystarczy. Śrub też. Schodzimy. Widzę, że Peter się gotuje, bo zabraliśmy z bazy za mało sprzętu. Po 10 godzinach jesteśmy z powrotem. Chłopaki dziwnie się uśmiechają. W bazie ogromny kamień spadł na nasz namiot i zmiótł go. Gdybyśmy ruszyli dzień później... To dla nas znak, że chyba dostaliśmy od Annapurny pozwolenie, by wspinać się dalej. Nazajutrz ruszamy do góry. Mijamy poręczówki, potem strome śnieżno-lodowe zbocze. Zakładamy biwak, następnego dnia kolejny 500 m wyżej. Nad nami skalna bariera i serak. I szczyt. Pod nami, daleko w dole, maleńkie plamki namiotów. NA WYCIĄGNIĘCIE RĘKI. Między 28 a 30 kwietnia ma być najlepsza pogoda. Tak mówią prognozy, które znajomy Hamora, meteorolog, podaje nam przez telefon. Bierzemy trochę jedzenia, kartusz z gazem, palnik, dwuosobowy namiot i zaczynamy wspinaczkę. Wiatr niesie tumany śniegu po stromym zboczu. Nie czuję palców u rąk, muszę założyć puchowe rękawice. Dzień później przebijamy się przez skalną barierę. Peter walczy w głębokim śniegu, nie może zrobić kroku do góry. Nagle jego dziaba wbija się w lód. Hamor wolno wpełza do dziury w seraku i po chwili jest na górze. Teraz mozolne dreptanie stromym śniegiem do góry. Zaczyna się ściemniać. Wciąż nie ma płaskiego miejsca na biwak. A jeśli chłopaki zatrzymają się i powiedzą, że dalej nie idą? Peter w obliczu przeciwności bywa zajadły jak buldog, jego siła udzieli się reszcie zespołu. Po zmroku znajdujemy skałę, pod którą jest trochę śniegu. Dwie godziny kopania czekanami i butami, by rozstawić namiot. Stoi krzywo, ale jest. Wpełzamy do niego we czterech. Ciasno. Szron. W kombinezonach i kurtkach puchowych gotujemy wodę. Jesteśmy na Annapurnie już tydzień. Nieustannie razem. Niemal bez odrobiny prywatności. Z Darkiem byłem już na zimowych wyprawach na Sziszapangmę i K2, teraz znowu jesteśmy w teamie. Z Piotrem zacząłem jeździć od 2005 r., od wyprawy na drogę Boningtona, też na Annapurnie, potem był Tryptyk Himalajski, którego celem było zdobycie trzech ośmiotysięczników: Czo Oju, Annapurny i Broad Peaku. Peter jest moim partnerem od dwóch lat, rok temu zdobyliśmy razem Nanga Parbat i przeżyliśmy wiele przygód na K2. UCIEC PRZED BURZĄ. Namiot pół stoi, pół wisi. Nad ranem zaszronieni rozprostowujemy zesztywniałe kości. Gotujemy wodę, wlewamy do butelek i ruszamy. Skalna ściana zamyka drogę na grań szczytową. Potem plateau, za nim stroma grań i kamienista kopuła Annapurny. Krok za krokiem zbliżamy się do celu. Wieje okrutnie. Bogini zasłania się chmurami. Pędzone potężnymi podmuchami tworzą długi welon spływający na południową stronę. Coraz bardziej stromo. Peter zniknął za skałą, Piotr go asekuruje. Lina nawet nie drgnie, a więc problemy. Mija pół godziny, Hamor wraca wyczerpany. Chyba zbliża się burza. Śnieg zaczyna sypać. Szukam drogi w trochę osłoniętych skałach, ale są tam ruchome, kruche kamienie. A nad nami już słychać grzmoty. Bez wahania rezygnujemy ze szczytu. Teraz trzeba zdążyć do biwaku. Nagle czuję bolesne ukłucie w plecy. Potem w głowę. Błyskawice rozrywają niebo. To, co tak kłuje, to wyładowania elektryczne. Jesteśmy w środku burzy. Mgła, nie widać nic na kilka kroków. Śnieg zalepia oczy, twarz, ubranie. Zdesperowany Piotr bez słowa rusza do przodu. Słyszę nad sobą trzask i odruchowo wypuszczam z rąk czekany. To piorun uderzył mnie w plecy. Byle szybciej do namiotu! Byle znaleźć jakiś punkt oparcia w tym białym piekle. Kucamy z Peterem, by założyć linę. Trzask. Coś wlatuje moją głową, a wylatuje przy karabinkach na uprzęży. Widzę przerażoną twarz Petera. Piorun rozdarł mu kombinezon. Teraz prędko zjechać na linie! Zaraz… to nie ta skała! Z powrotem na grań. Kolejny trzask i przeszywający ból. W końcu odnajduję właściwy kamień. Rozkładamy namiot. Gaz po ogrzaniu jeszcze wydusza z siebie energię na jedną menażkę. Trzeba jakoś przetrwać do rana. Potem ruszymy w dół. Koniec marzeń o szczycie. Zabrakło 150 m. I sił. Nie byliśmy w stanie znów iść do góry. Zwłaszcza że burza skończyła się półtora dnia później. Potem przychodziła już codziennie. Przy tym stylu wspinaczki na cykle wchodzenia i schodzenia przeznaczona jest określona porcja energii, a my byliśmy na Annapurnie dwa dni dłużej, niż zakładał plan. Zresztą, nawet gdyby znalazły się siły, czy mielibyśmy znów tyle szczęścia? Z pierwszymi promieniami słońca zwijamy namiot i zaczynamy schodzić. Piotr ma poczucie krzywdy i niespełnienia. Był na Annapurnie cztery razy. Zawsze o krok od zwycięstwa. W 2004 r. powstrzymała go pogoda, rok później jego organizm nie wytrzymał wysiłku. Dwa lata temu niedaleko wierzchołka oślepł Tybetańczyk, który też porwał się na tę grań, i musieliśmy sprowadzić go do biwaku. A teraz ta burza... Pustelnik mówi, że Annapurna wpuszcza tylko takich, którzy na nią zasługują. I że jest już blisko momentu, gdy wpuści i jego. ANNAPURNA - 10. pod względem wysokości góra świata, mimo że zaliczana jest do niskich ośmiotysięczników ze względu na rozległość masywu (sześć ponadsiedmiotysięcznych wierzchołków) jest bardzo niebezpieczna. Do 2005 r. zanotowano 103 wejścia na wierzchołek i aż 56 przypadków śmierci. Annapurna jest też pierwszym ośmiotysięcznikiem zdobytym przez człowieka – 3 czerwca 1950 r. stanęli na nim Francuzi Maurice Herzog i Louis Lachenal. Obaj przypłacili ten sukces poważnymi odmrożeniami. Polskie wejścia: • 3 II 1987: Artur Hajzer, Jerzy Kukuczka – pierwsze wejście zimowe • 21-23 X 1991: Bogdan Stefko, Krzysztof Wielicki, Wanda Rutkiewicz, Ryszard Pawłowski, Mariusz Sprutta • 20 X 1996: Andrzej Marciniak Tryptyk Himalajski to projekt zrealizowany w 2006 r. Trzech wspinaczy: Piotr Pustelnik, Peter Hamor i Piotr Morawski, trzy ośmiotysięczniki: Broad Peak, Annapurna i Czo Oju. Na szczycie Czo Oju stanęli Hamor i Morawski, Annapurnę zdobył Hamor. Na wierzchołek Broad Peaku weszli wszyscy trzej. Tryptyk Reaktywacja odbył się w 2008 r. Miał doprowadzić Pustelnika do ukończenia Korony Himalajów, czyli wejścia na Annapurnę. Dwa kolejne cele stanowiły: grań Gaszerbrumów (zespół Hamor–Morawski) i trawers wierzchołków Broad Peaku. Ze względu na pogodę i zmęczenie zespołu plany trawersu Broad Peaku zostały odłożone. Piotr Pustelnik – dr chemii, wykładowca na Politechnice Łódzkiej, weteran himalajskich szlaków. Zdobywca 13 ośmiotysięczników. Piotr Morawski – dr chemii, wykładowca na Politechnice Warszawskiej, zdobył trzy ośmiotysięczniki (w tym Sziszapangmę zimą). Dariusz Załuski stanął na szczytach czterech ośmiotysięczników. Uczestnik większości polskich wypraw w Himalaje, autor filmów górskich. Peter Hamor – najlepszy słowacki himalaista, zdobywca siedmiu ośmiotysięczników. Piotr Morawski, 2009
Kiedy mówię, ze szedłem wokół tego szczytu dziesięć albo jedenaście razy, w oczach rozmówców widzę zdumienie. Później szybko pada pytanie: – Nie znudziło ci się?
Moja odpowiedź od jakichś 14 lat jest zawsze taka sama: – Nie, nie znudziło. Nazywanie 300-kilometrowego szlaku dookoła Annapurny najpiękniejszym trekkingiem na świecie nie wydaje mi się przesadą. Jest on tak urozmaicony pod względem klimatu, krajobrazów, języków i kultur, że mnogość wrażeń powala nawet zaprawionych podróżników. Trasę można przejść albo zgodnie, albo odwrotnie do ruchu wskazówek zegara. Pierwsza opcja, czyli marsz od strony zachodniej, jest bardziej wymagająca. Trudniej o poprawną aklimatyzację, bo do ataku szczytowego – przejścia najwyższego i najtrudniejszego punktu trekkingu jakim jest przełęcz Thorung La (5417 m) – startuje się z nisko położonego Muktinath (3700 m). Od tej strony do przełęczy wiedzie długie, strome i żmudne podejście. Radzę więc wybrać drugą opcję i ruszyć na szlak od wschodu. Przejście całej trasy zajmie około dwóch tygodni, polecam jednak zarezerwować 19–21 dni i iść bez pośpiechu. Co bardzo ważne – nie wolno sztywno trzymać się programu. Po pierwsze, nawet przy niewielkich objawach choroby wysokościowej należy zaniechać marszu w górę. Po drugie, trasa ulega modyfikacji, głównie ze względu na erozję. Papierowy przewodnik może więc podawać 4 godziny marszu, a po monsunie na tym samym odcinku będzie 12 godzin. Przygodę najczęściej zaczynam w Katmandu, stolicy Nepalu. Załatwienie formalności i wstępne „zapoznanie się” z miejscową florą bakteryjną i temperaturami zajmuje mi kilka dni. Tam też większość trekkerów dokonuje modyfikacji swego ekwipunku, bo liczba sklepików ze sprzętem przyprawia o zawrót głowy, a ceny, mimo że w ostatnich latach wzrosły kilkakrotnie, są wciąż bardzo atrakcyjne. Wczesnym rankiem wsiadamy do minibusa, który zawozi nas do Besiśahar (potocznie Besi), skąd około południa wyruszamy na szlak. Jeszcze niedawno dojazd był dużo bardziej skomplikowany. Najpierw jechało się do Dumre rejsowym albo wynajętym autobusem. Po obiedzie przesiadało się do autobusu terenowego. Tak, istniały takie wehikuły w Nepalu. Miały twardsze i wyższe zawieszenie, nie całkiem łyse opony, sprawdzone hamulce i lepszego kierowcę. Na niektórych odcinkach wszyscy pasażerowie wysiadali i wypychali autobus z błota (stojąc w nim po kolana) albo „rekonstruowali” drogę wypłukaną przez wezbraną rzekę. Besi leży w strefie subtropikalnej, trasa wiedzie więc przez wiecznie zielone lasy z cykadami, motylami i roślinnością znaną nam z domowych doniczek, tyle że w wersji XXXL. Idziemy wąskimi dolinami, głównie rzeki Marsjangdi. Mijamy tysiące poletek, przede wszystkim ryżowych, wkomponowanych w strome zbocza, i powoli wkraczamy w rejony subtropikalne górskie. Pierwszym białym wierzchołkiem wyrastającym za naszymi plecami ponad wiecznie zieloną gęstwinę jest Lamjung Himal (6986 m). Chwilę po nim ukazuje się pierwszy widoczny na trasie ośmiotysięczny olbrzym – Manaslu (8156 m). Około czwartego dnia trekkingu następuje efektowny przeskok w strefę umiarkowaną – pojawiają się iglaki, które wypierają tak charakterystyczne dla tego rejonu świata bambusy. Zmienia się też charakter domostw – hotele, czyli budki sklecone z dykty, stają się solidnymi drewnianymi lub kamiennymi budynkami. Piątego dnia marszu opuszczamy młode Himalaje pełne ostrych granitowych bloków i wchodzimy do zerodowanych starych gór. Iglasty las poprzetykany brzozami ustępuje miejsca półpustyni i porastającym ją berberysom. Wtedy też hinduistyczny chaos przechodzi w typowy dla Tybetu ubogi porządek. Osady są schludniejsze, podwórka zamiecione, pojawiają się zagrody dla zwierząt. Co ciekawe, nawet jeżeli osadę tworzy tylko kilkadziesiąt domów, organizacją przestrzenną przypomina ona miasteczko – istnieje w niej sieć ulic i podział na kwartały. Do osad wkracza się przez charakterystyczne bramy zaopatrzone w „sprzęty” do odganiania złych duchów. Są to tysiące flag modlitewnych i młynków oraz kamienie mani tworzące nawet kilkudziesięciometrowej długości mury. Przy bramach zawsze czekają stada dzieci, które chcą coś sprzedać lub „nagonić” do straganów. Sklepiki pojawiają się w miejscach nieprzypadkowych – osłoniętych od wiatru albo z wyjątkowym widokiem na okolicę. Można tam odpocząć, kupić napoje (nawet colę i piwo) oraz rękodzieło: setki koralików, wisiorków, figurek, amuletów po „okazyjnej cenie”. Handlarze opanowali sztukę wciskania towaru do perfekcji. Efekt jest taki, że niedoświadczeni przybysze wydają na takie duperele dwu- lub trzykrotnie więcej niż na resztę swego pobytu, a ich plecaki pęcznieją. Plusem jest, że pieniądze trafiają do rąk okolicznej ubogiej ludności. Kontakt z turystami zmienił nie tylko styl życia tubylców, ale też ich potrzeby i marzenia. Na domach pojawiają się anteny satelitarne – na szczęście nie w takim zagęszczeniu jak na sąsiednim trekkingu do Bazy pod Annapurną (tzw. Sanktuarium Annapurny). Na dachach widać baterie słoneczne. Nie dajmy się jednak zwieść – instalacje służą jedynie do zasilania symbolicznego oświetlenia posesji. Zmorą trekkerów są ciągnące się wzdłuż szlaku napowietrzne linie elektryczne i telefoniczne. Zrobienie zdjęcia krajobrazu bez kabli w kadrze wymaga nie lada gimnastyki. Przewody bardzo często są uszkadzane, co doprowadza do kuriozalnej sytuacji – przez cały dzień trekkingu jesteśmy skazani na towarzystwo kabli, a wieczorem w hotelu nie możemy naładować baterii... Annapurna Circuit został otwarty w 1977 r. Jeszcze w latach 80. na trasie brakowało jedzenia, nie było miejsc noclegowych dla turystów, spało się u miejscowych albo w namiocie. Szlak był nieoznakowany i nieprzedeptany. Gdy brakowało konopnych mostów, pozostawała przeprawa przez potoki. Angielski uchodził za język niezwykle rzadki. Pierwszy raz zawitałem na szlak w 1995 r. i już wtedy żałowałem, że zrobiłem to tak późno. Czas pokazał, że i mnie dostała się niemała porcja dzikości, ale widzę to dopiero teraz. Z powodu ogromnego ruchu turystycznego masyw Annapurny oraz głębokie doliny rzek Marsjangdi i Kaligandaki zostały objęty strefą ochrony w ramach Annapurna Conservation Area Project (ACAP). To międzynarodowa inicjatywa mająca m.in. uświadomić miejscowym, jak wielką wartość mają „ich” góry i przyroda. O ile udało się powstrzymać masowe wycinanie lasów (tak naprawdę miejscami niewiele ich zostało), to z tego, co zauważyłem, ACAP zajmuje się głównie ściąganiem haraczy z turystów i rozbudową własnej administracji. Inicjatywy edukacyjne wydają się mało skuteczne. Nepalczycy po prostu nie rozumieją, na czym polega atrakcyjność tego miejsca. Jeszcze niedawno w dolnych partiach szlaku (mniej więcej w górę do miejscowości Ćame i w dół od Kalopani) dominował wąski dukt z kamiennymi schodami, biegnący zygzakami po zboczach. W niektórych miejscach wiódł przez jaskinie i skalne korytarze (w tropikalnej części obrośnięte egzotyczną roślinnością), nie brakowało na nim wodospadów, błota, potoków, przepaści oraz wiszących mostów. Dynamit, młoty pneumatyczny i buldożery bezpowrotnie zniszczyły górską ścieżkę. Budowę rozpoczęto jakieś 20 lat temu od połączenia drogą miejscowości Besiśahar i Dumre. Obecnie można dojechać prawie do Bahundanda (drugi dzień marszu). Po drugiej stronie przełęczy Thorung samochody kursują z Muktinath i Kakhbeni. Zostało tylko kilka dni marszu bez natrętnego towarzystwa wehikułów, a nic nie wskazuje na to, by budowa dróg miała zostać zaniechana. Piątego dnia wychodzimy z Ćame do Pisangu. Choć czeka nas jak zwykle 7–8 godz. marszu wśród niezwykłych krajobrazów, tego ranka powala nas widok na wschodzie – śnieżnobiała ściana i wierzchołek Annapurny II. Zatrzymujemy się przy tea house i prosimy o ciaj (typowa dla okolic Indii herbata na mleku, zwykle bardzo słodka). Patrzymy na góry, bo przecież po to tu przyjechaliśmy! W Manang, typowym tybetańskim miasteczku leżącym na wysokości 3700 m, lądujemy kolejnego dnia. Otacza je półpustynia, a większość dzieci czekających na turystów to gówniarze, ale nie ze względu na wiek, lecz na zajęcie. Drewno jest tu tak deficytowe, że rzadko używa się go jako opału, zastępując odchodami jaków. Placki po zebraniu są po prostu naklejane na zewnętrzne ściany domostw, gdzie schną. W górnych partiach szlaku często spotyka się „jezusów” dźwigających na plecach ogromne belki. Drewno to przede wszystkim budulec niezbędny do wznoszenia kolejnych restauracyjek i hoteli dla zagranicznych turystów. W Manang pogoda i widoczność zwykle są świetne, bo w tę część gór chmury docierają znacznie rzadziej. Z kawą i ciastkiem siadamy na tarasie hoteliku i dajemy się oszołomić krajobrazom. Miasteczko stanowi świetną bazę wypadową do położonej niedaleko miejscowości Braga i do czoła lodowca pod Gangapurną. Na specjalną wycieczkę zasługuje kompleks świątynny Braga Gompa liczący ok. 500 lat. W XII w. w jaskiniach znajdujących się nieopodal mieszkał Milarepa – jogin uznany za inkarnację Buddy. W Manang spędzamy dwie noce z powodu aklimatyzacji niezbędnej do bezpiecznego kontynuowania wędrówki w górę. Wypoczęci ruszamy w 4-godzinny marsz do Yak Kharka leżącego na wysokości 4000 m. Po 4–5 godzinach trekkingu docieramy do Thorung Phedi, która jest punktem wypadowym do przełęczy Thorung. To brama łącząca dwa dystrykty oraz doliny wielkich rzek, wzdłuż których biegnie szlak trekkingowy. Na nocleg przed przełęczą polecam bazę górną, czyli Upper Phedi, zwaną też High Camp Phedi. Łatwiej jest bowiem wejść od razu te kilkaset metrów dzielących dolną bazę od górnej, niż nadrabiać tę wysokość dwugodzinnym marszem następnego dnia przed świtem, gdy panują ciemności, a temperatura nierzadko spada poniżej –20°C. O 5.00 rano jesteśmy już w drodze na przełęcz. W podejściu, wyjątkowo żmudnym i mozolnym, chyba najgorsze jest ciągłe wrażenie, że „to już”, podczas gdy przed nami jeszcze setki metrów nudnej ścieżki i kolejne grzbiety moren. Gdyby nie wyrastające wokół śnieżne wierzchołki i gra promieni wschodzącego słońca, sił na pewno mielibyśmy mniej. Po około czterech godzinach stajemy w końcu na upragnionych 5417 m. Przełęcz Thorung nie jest specjalnie efektowna, co nie zmienia faktu, że wszyscy są szczęśliwi – najtrudniejszą część trasy mamy już za sobą. W malutkim tea house zamawiamy coś do picia (do wyboru jest nawet piwo w astronomicznej cenie!), jedzenia i nieco się rozgrzewamy. Nawet gdybyśmy trafili na załamanie pogody, nie siedzielibyśmy tu długo. Jeżeli kogoś zacznie boleć głowa, tym bardziej nie powinien zwlekać. Szybko schodzimy z przełęczy w dół. Stroma ścieżka wiedzie do biwaku w Muktinath, który leży w dolinie Mustangu, blisko 2000 m niżej. Po lewej stronie, mniej więcej po godzinie–dwóch widać odległą sylwetkę Dhaulagiri – kolejnego ośmiotysięcznego giganta na szlaku. Właśnie tu zaczyna się najpiękniejsza część trekkingu. Do Muktinath dochodzimy wczesnym popołudniem. Bierzemy wymarzony ciepły prysznic i siadamy przy masywnym tybetańskim stole z wełnianym obrusem i metalowym koszem pod spodem pełnym rozżarzonego węgla drzewnego. Tak jak przed przełęczą szlak wiódł w górę rzeki Marsjangdi, tak jego druga część prowadzi w dół rzeki Kaligandaki. Niestety, jeżdżą tędy samochody – z powodu obrywów ruch odbywa się wahadłowo między Kaghbeni a Jomsom i dalej aż do Kalopani. Gdzie to tylko możliwe, odbijamy z drogi na boczne, równoległe ścieżki. Większość trekkerów oszołomiona „parą” w nogach z powodu zastrzyku tlenu zaczyna szybko pokonywać kilometry. Nie warto, bo nie zauważamy wtedy wspaniałych krajobrazów i miejsc takich jak klasztor Jarkot tuż za Muktinath. Trzeba mieć świadomość, że poruszamy się bardzo starym, przedbuddyjskim szlakiem pielgrzymkowym. Źródła rzeki Kaligandaki to jedno z najświętszych miejsc hinduizmu, które przyciągało wiernych trzy tysiące lat temu. Lower Mustang, zwłaszcza okolice Muktinath i Kakhbeni, może dać wyobrażenie o tym, jak wygląda mityczny Upper (górny) Mustang – niezależne królestwo w państwie Nepal. Jak długo ta monarchia się ostanie w świetle ostatnich przemian ustrojowych i stopniowo rosnącej dominacji komunistów w Nepalu? Obawiam się, że dni jego niezależności są policzone. Nie innego zdania był król Mustangu, kiedy w zeszłym roku podczas audiencji zapytałem go o to za pośrednictwem sekretarza (król nie rozmawia bezpośrednio z plebsem). Jego smutne oczy mówiły wszystko. Drogą wzdłuż rzeki przewożono kiedyś tybetańskie bogactwa (głównie sól) do Indii oraz żywność z żyznych dolin do Tybetu. Wzdłuż szlaku karawan wyrosły bogate miasteczka: Jomsom (stolica dystryktu Mustang), Marpha, Tukuća, oddalone od siebie o kilka godzin marszu. Polecam dwa ostatnie i sugeruję pozostać w nich dłużej niż na jedną noc. To tętniące życiem miasteczka z kilkusetletnią architekturą i osiemnastowiecznymi klasztorami buddyjskimi, jakich próżno szukać w Tybecie po chińskiej stronie granicy. Za Tukuća (2590 m) jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki pustynna okolica zmienia się w górski las iglasty. Godzinę później napotykamy pierwsze bambusy. Następnego dnia pojawiają się cytrusy i bananowce. Przechodzimy przez jedną z najgłębszych dolin rzecznych na świecie. Kaligandaki wrzyna się pomiędzy dwa ośmiotysięczne masywy: Annapurnę I (8091 m) oraz Dhaulagiri (8167 m). Dokładnie w okolicy Kalopani i Larjung (idziemy dnem doliny rzecznej na wysokości 2540 m) deniwelacja osiąga maksimum – ponad 5000 m! Rankiem, nim pustynny płaskowyż nagrzeje się od słońca, pogoda jest zwykle wyśmienita. Około południa zaczyna wiać. Gorące powietrze unosi się, wytwarzając ogromne podciśnienie, które zasysa masy powietrza z południa. I wtedy dolina rzeki Kaligandaki staje się gigantycznym wentylem. Zawsze, kiedy tamtędy idę, wieje tak mocno, że trudno oddychać, tworzą się miniaturowe trąby powietrzne, które porywanym piaskiem i żwirem dotkliwie sieką po łydkach. Dla mnie trekking kończy się w Tatopani. Nazwa tej miejscowości znaczy „gorące źródła”. Kiedy siedzę w basenie, sącząc piwo, siły wracają, ból w kończynach mija, świat jest bardziej kolorowy, a późniejszy sen głębszy. Tatopani to mała osada wtopiona w zieleń dżungli. Niestety, jej spokój dwa lata temu zakłócił stalowy most. Samochody przejeżdżają teraz kilka metrów (!) od basenów termalnych. Ot, taka nepalska logika. Trzy lata temu starą skalistą ścieżką biegnącą przez dżunglę dochodziło się z Tatopani do Pokhary. Dziś zamiast pięknego trekkingu podjedziemy samochodem do normalnej drogi w Beni. Za Tatopani szlak się rozdziela. Można iść na wschód przez Poon Hill – trzytysięczne wzgórze, skąd o świcie roztacza się piękny widok na masywy Annapurny i Dhaulagiri. Wiosną rododendronowy las zakwita i choć powietrze jest mniej przejrzyste, to kwieciste wzgórza stanowią wyjątkową atrakcję. Do niedawna wolałem drogę alternatywną, tzn. na południe do Beni i Baglung. Za plecami wyrastała piękna ściana Dhaulagiri, szło się przez dżunglę i napotykało dużo mniej turystów. Teraz biegnie tamtędy zwykła droga. Nadal z radością ruszam na trekking dookoła Annapurny, nie chcę jednak zatrzeć w pamięci wrażeń z mojego pierwszego wyjazdu i pewnie przestanę tam jeździć. Tym, którzy zdecydują się wybrać na najpiękniejszy szlak świata, radzę – zróbcie to jak najszybciej.
Annapurna Annapurna to masyw górski w Himalajach, w północnym Nepalu. Wznosi się on na przełomie rzeki Kali Gandaki. Jego trzy szczyty liczą kolejno: 8091m., 8051m. i 8010m. Najwyższy to Annapurna ( w tłumaczeniu - Bogini Urodzaju) – 8091m., będąca dziesiątą pod względem wysokości górą świata, uznawaną przez Nepalczyków za świętą. Mimo, że zaliczana jest do niskich ośmiotysięczników ze względu na rozległość masywu (sześć ponad siedmiotysięcznych wierzchołków) jest bardzo niebezpieczna. Do 2005 roku zanotowano 103 wejścia na wierzchołek i aż 56 przypadków śmierci. Annapurna jest też pierwszym ośmiotysięcznikiem zdobytym przez człowieka – 3 czerwca 1950 roku stanęli na nim Francuzi: Maurice Herzog i Louis Lachenal. Obaj przypłacili ten sukces poważnymi odmrożeniami. Najważniejsze daty: 1950 r. - aż do wiosny tego roku Annapurna była nie zbadana z punktu widzenia alpinizmu. Dopiero francuska ekspedycja pod kierownictwem Maurice’a Herzoga dotarła od zachodu do kotła lodowcowego na północ od Annapurny, gdzie dostrzegła możliwość podejścia do lodowca w kształcie sierpa. Wejście udało się i tym samym Annapurna została pierwszym zdobytym ośmiotysięcznikiem. 1970 r. - drugiego wejścia na główny wierzchołek Annapurny dokonała ekspedycja brytyjska, podążająca szlakiem pierwszych zdobywców. Krótko potem nastąpiło trzecie wejście – D. Whillans i D. Haston po raz pierwszy pokonali trudną ścianę południową. Na liczącej 3000 metrów, prawie pionowej ścianie, zamocowano 4500 metrów poręczówek. Rozpoczęła się nowa epoka we wspinaczkach na ośmiotysięczniki. Sprawdził się nowy styl himalajski. 1974 r. - hiszpańska ekspedycja pod kierownictwem J. Anglady po raz pierwszy weszła na wysokość 8026 metrów, zdobywając wschodni szczyt Annapurny. 1977r. - Holendrzy, idąc północną flanką Annapurny, obchodzą z lewej „sierpowy lodowiec”. Trzej alpiniści docierają do szczytu. 1978 r. - wejścia szlakiem Holendrów dokonuje amerykańska ekspedycja kobieca. Na szczyt docierają dwie uczestniczki i dwaj Szerpowie. Wyprawa kończy się tragicznie dla jednej Amerykanki i jednej Angielki, które giną w wyniku upadku. 1979r. - francuska ekspedycja narciarska usiłuje zdobyć szczyt szlakiem pierwszych zdobywców. Podczas zjazdu śmierć ponosi Y. Morin. 1981r. - polska ekspedycja pod kierownictwem R. Szafirskiego wspina się prawym filarem ściany południowej. Dwóm uczestnikom udaje się pierwsze wejście nowym szlakiem na środkowy szczyt - 8051 metrów. 1982r. - brytyjska ekipa znajduje na prawo od szlaku Boningtona nową, niebezpieczną drogę na ścianie południowej. Niestety w wyniku śmierci McIntyre’a w lawinie kamieni, szczyt nie zostaje zdobyty. Dopiero kilka lat później dwaj Hiszpanie zrealizują w stylu alpejskim to skrajnie trudne wejście. 1984r. - E. Loretan i N. Joos przechodzą trzy szczyty Annapurny w stylu alpejskim. 1996r. - międzynarodowej, dziesięcioosobowej ekspedycji (ośmiu Polaków, jeden Amerykanin, jeden Ukrainiec) pod kierownictwem M. Kochańczyka udaje się wreszcie wejście północno – zachodnim filarem Annapurny. Na filarze zamocowano 2000 metrów poręczówek, założono pięć obozów. Dwudziestego października A. Marciniak i V. Terzyul docierają na szczyt. Dokonują tego po uprzednim ubezpieczeniu linami pionowego występu skalnego na wysokości 7400 metrów nad poziomem morza. Dzisiaj Annapurna jest atrakcyjna nie tyle z uwagi na wysokość szczytu, ile dzięki trudnym wspinaczkom na południowej flance. Żaden inny ośmiotysięcznik nie oferuje alpinistom aż tylu szlaków z tak licznymi wariantami. Polskie wejścia 3 luty 1987 roku – ściana płn. - Artur Hajzer i Jerzy Kukuczka (pierwsze wejście zimowe); 21 październik 1991 roku – ściana płd. - Bogdan Stefko, Krzysztof Wielicki, Ryszard Pawłowski; 22 październik 1991 roku – ściana płd.- Wanda Rutkiewicz, Mariusz Sprutta; 20 październik 1996 roku – filar płn.- Andrzej Marciniak. Bibliografia Piotr Morawski, Zasłużyć na szczyt, National Geographic (październik 2008) 62-71 Encyklopedia Powszechna Larousse Encyklopedia, Wydawnictwo Naukowe PWN Reinhold Messner, Annapurna. Pięćdziesiąt lat wypraw w stronę śmierci, Warszawa, Wydawnictwo Literackie MUZA SA