Niezwykłe struktury w Andach zaskoczyły naukowców. Tego się nie spodziewali
Kamienne pułapki w Andach, zbudowane nawet 6000 lat temu, mogły służyć do królewskich polowań na dzikie zwierzęta. Nowe odkrycia ujawniają skalę i złożoność dawnych technik łowieckich w Ameryce Południowej.
Spis treści: Pierwsze ślady zagadkowych budowli w Chile Odkrycie znaczenia chacu Zaskakujące podobieństwa z Bliskim Wschodem Nowoczesna technologia w służbie archeologii Przeglądając zdjęcia satelitarne Andów, archeolog Adrián Oyaneder natknął się na coś, co wprawiło go w osłupienie. Wśród śladów dawnych obozowisk zauważył 76 kamiennych murów – ustawionych w zagadkowe kształty litery „V”, z których niektóre miały ponad 150 metrów długości. Do dziś nikt nie wiedział, czemu służyły. Pierwsze ślady zagadkowych budowli w Chile Oyaneder, wychowany w Chile, jest archeologiem na Uniwersytecie w Exeter w Anglii i bada dawne cywilizacje Ameryki Południowej. Gdy przeglądał zdjęcia satelitarne odległej doliny w północnym Chile zwanej dorzeczem rzeki Camarones, nie umiał nazwać tego, co widział na ekranie. – Trafiałem na dziesiątki długich murów – opowiada Oyaneder. – Pomyślałem, że może szwankuje monitor albo mój wzrok. Długie kamienne ściany – wiele o długości około 150 metrów i wysokości około 1,5 metra – zbudowano na stromych zboczach. Często tworzyły pary zbiegające się w „V” i prowadzące do kolistych kamiennych zagród. Odkrycie znaczenia chacu Gdy Oyaneder dotarł pieszo do części z tych konstrukcji, okazało się, że nawet miejscowi nie wiedzą, jak je nazywać ani czemu służyły. Mówili o nich trampas para burros, czyli „pułapki na osły”. To był trop. Żeby rozwikłać zagadkę, Oyaneder przeszukał stare raporty archeologiczne – głównie z XX-wiecznego Peru. Wtedy zrozumiał, czym są te struktury. Teksty z Peru opisywały wielkie kamienne instalacje zwane chacu, których Inkowie używali podczas „królewskich polowań” do chwytania wikunii – futrzastych zwierząt przypominających małe lamy. W badaniu opublikowanym w tym tygodniu w Antiquity Oyaneder sugeruje, że konstrukcje odkryte w Chile to dawne pułapki dla zwierząt podobne do peruwiańskich. Część z nich może liczyć około 6000 lat, a niektóre były używane jeszcze kilkaset lat temu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-14-112225-Satellites-spotted-76-strange-stone-structures-in-the-Andes.-Scientists-now-know-1409a85.png" width="540" height="793" alt="Wikunie kierowane są do zagrody otoczonej kamiennym murem, gdzie są liczone i sortowane. Peru, 1973 r. Fot. William Franklin / Nat Geo Image Collection" title="Wikunie kierowane są do zagrody otoczonej kamiennym murem, gdzie są liczone i sortowane. Peru, 1973 r. Fot. William Franklin / Nat Geo Image Collection" /> Wygląda na to, że te nowo zidentyfikowane chacu również służyły do łapania wikunii, które kiedyś były tu liczne, ale po przybyciu Hiszpanów zostały niemal wytępione. Naskalne przedstawienia z Andów pokazują, jak wikunie spędzano do chacu. Pułapki znajdują się na dużych wysokościach – zwykle powyżej 2 700 metrów n.p.m. – gdzie niegdyś wędrowały dzikie stada wikunii. Zaskakujące podobieństwa z Bliskim Wschodem Oyaneder zidentyfikował także ślady blisko 800 kamiennych schronów i obozowisk w pobliżu, które prawdopodobnie były schronieniem dla myśliwych. To wskazuje, że taki sposób polowania był o wiele powszechniejszy, niż sądzili archeolodzy. Odkrycie ujawnia nowy obszar, w którym podobne pułapki na dzikie stada występowały na szeroką skalę – i sugeruje, że inne części Andów mogą kryć podobne ruiny. Nowe badanie jest interesujące również dlatego, że archeolodzy znaleźli niemal identyczne starożytne pułapki w innych częściach świata, gdzie nie było kontaktu z dawną Ameryką Południową. Te struktury, nazywane czasem „pustynnymi latawcami” ze względu na kształt, udokumentowano w Jordanii, Arabii Saudyjskiej i Uzbekistanie. Niektóre liczą tysiące lat. Dowody sugerują, że również służyły do kierowania pędzących stad dzikich zwierząt – zwykle gazeli, ale być może także dzikich wielbłądów – wzdłuż kamiennych ścian i spychania ich do jam, gdzie dokonywano uboju. Oyaneder uważa, że to przykłady równoległego rozwoju – tego, co antropolodzy nazywają konwergencją – gdy różne społeczeństwa niezależnie wypracowują bardzo podobne rozwiązania technologiczne mimo braku kontaktu. – Pomyśl o kształcie prehistorycznych haczyków na ryby. W różnych miejscach świata otrzymujesz podobne rozwiązania, zależnie od gatunku, który chcesz złowić – wyjaśnia. – Z tymi pułapkami jest tak samo. Jeśli masz bardzo płochliwe zwierzęta, niewielką liczbę ludzi i chcesz działać selektywnie albo niewielkim nakładem pracy, to właśnie takie rozwiązanie wybierzesz. Nowoczesna technologia w służbie archeologii Podczas analizy zdjęć satelitarnych w poszukiwaniu śladów prehistorycznych łowców-zbieraczy Oyanedera zaskoczyła skala występowania chacu w tym regionie. Jego odkrycie pokazuje, że pułapki na dzikie zwierzęta były niegdyś powszechne w dorzeczu rzeki Camarones, a być może i w innych górskich częściach Ameryki Południowej – choć gdzie indziej zachowało się po nich bardzo mało śladów. – Do najnowszego badania nie mieliśmy fizycznych dowodów istnienia więcej niż kilkunastu takich pułapek w całych Andach – mówi. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2025/10/2025-10-14-112639-Satellites-spotted-76-strange-stone-structures-in-the-Andes.-Scientists-now-know-21f47b6.png" width="1509" height="810" alt="Trójwymiarowy model fotogrametryczny kamiennej pułapki w kształcie lejka, zlokalizowanej w północnym Chile, w gminie Camarones (region Arica y Parinacota), na wysokości 3800 m n.p.m. Widoczne elementy: 1) zagroda, 2) dwumetrowy spadek terenu, 3) dłuższe, główne ramię oraz 4) krótsze, boczne ramię. /Fot. Adrián Oyaneder" title="Trójwymiarowy model fotogrametryczny kamiennej pułapki w kształcie lejka, zlokalizowanej w północnym Chile, w gminie Camarones (region Arica y Parinacota), na wysokości 3800 m n.p.m. Widoczne elementy: 1) zagroda, 2) dwumetrowy spadek terenu, 3) dłuższe, główne ramię oraz 4) krótsze, boczne ramię. /Fot. Adrián Oyaneder" /> David Kennedy, archeolog i emerytowany profesor Uniwersytetu Australii Zachodniej, niezaangażowany w badanie, ocenia to odkrycie jako znakomite. – Latawce w Chile są bardzo podobne do wielu, które fotografowałem i mapowałem na całym Bliskim Wschodzie – mówi. – Zasada jest prosta i oczywista. Widziałem współczesne przykłady podobnych pułapek używanych do redukcji liczebności kangurów. Odkrycie podważa też dotychczasowe wyobrażenia o lokalnym przejściu od łowiectwa do rolnictwa. Archeolodzy sądzili, że w czasach przybycia hiszpańskich konkwistadorów w latach 30. XVI wieku większość mieszkańców Andów była już pasterzami lub rolnikami, a polowania zanikły niemal tysiąc lat wcześniej. Badania Oyanedera sugerują jednak, że łowy z użyciem chacu współistniały z rolnictwem i hodowlą przez setki lat po podboju hiszpańskim. Rémy Crassard, archeolog z francuskiej agencji badawczej CNRS, który nie brał udziału w badaniu, a wcześniej analizował „pustynne latawce” na Bliskim Wschodzie i w Azji Centralnej, nazywa tę pracę rzetelną i nowatorską. – Przekonująco pokazuje, jak teledetekcja pozwala odsłonić na wielką skalę krajobrazy łowieckie w Andach – mówi. Zastrzega jednak, że o chilijskich chacu wciąż trzeba się wiele dowiedzieć. – Zanim wyciągniemy solidne wnioski chronologiczne, potrzebne będą dalsze wykopaliska. Oyaneder planuje wyszkolić system uczenia maszynowego do przeszukiwania zdjęć satelitarnych w poszukiwaniu śladów chacu w innych andyjskich dolinach. Będzie też kontynuował badania terenowe w dorzeczu rzeki Camarones. To jednak bywa trudna praca. – Zwykle przeglądam Google Earth i szukam dróg albo tego, co wygląda jak drogi. – Czasami pada tak mocno, że drogi po prostu znikają. Do tej pory Oyaneder dotarł pieszo do około dziesięciu nowo odkrytych chacu i udokumentował je metodą trójwymiarowej fotogrametrii. Przeprowadził też wykopaliska na czterech stanowiskach, szukając śladów uwięzionych tam zwierząt. Wykopaliska nie przyniosły jeszcze nowych odpowiedzi, ale badacz szuka dalej. – Krajobraz jest naprawdę surowy – mówi. – Przejście z jednego punktu do drugiego jest trudne i wymaga planowania. W końcu to Andy. Źródło: National Geographic
Katastrofa w Andach – drużyna rugby w morderczej walce o przetrwanie
Dramat w Andach zaczął się od rutynowego lotu na mecz rugby. Wśród pasażerów był 20-letni Nando Parrado. Piekło, które przeżył wraz z innymi ocalałymi, przeszło do historii jako jedna z najbardziej niewiarygodnych walk o przetrwanie.
W tym artykule: Zwykły lot, który miał być przygodą życia Co wydarzyło się w piątek 13. w Mendozie? Gdy śmiech na pokładzie zmienił się w krzyk Nando Parrado budzi się w koszmarze, którego nie pamięta To wtedy Nando zaczął rozumieć, że nikt po nich nie przyjdzie Radio ogłosiło wyrok: „nikt nie przeżył” Jedna noc, która zabrała przywódcę i ostatnią kobietę Odnaleźli ogon samolotu. To, co w nim było, zmieniło wszystko To, co zobaczył po powrocie, było gorsze niż śmierć Nando już nie czeka. To on ma poprowadzić ich przez góry Wyruszyli, nie wiedząc, że są półtora kilometra wyżej Gdy stanął na szczycie, nadzieja prysła Zjechał z gór na fotelu. Przyniósł coś więcej, niż jedzenie Weszli do doliny. Nie wiedzieli, czy to wybawienie, czy pułapka Krzyż, który miał ich ocalić, okazał się iluzją W ósmym dniu marszu zaczynają widzieć znaki życia „Mañana” – jedno słowo, które zmieniło wszystko Nando napisał list na kamieniu. To był ich krzyk o pomoc Nie wierzyli, że bez sprzętu przeszedł przez Andy Ludzie widzieli bohatera. On pamiętał tylko strach i śmierć Nando Parrado ma niespełna 21 lat. Jest wysoki, szczupły i trochę nieśmiały, o przeciętnym wyglądzie, z okularami w grubej oprawie i koślawym chodem – pozostałością po wypadku z dzieciństwa, gdy spadł z balkonu i złamał obie nogi. Poza tym nie różni się od swoich rówieśników – ugania się za dziewczynami, śmieje się, bawi i żyje chwilą. Wyjazd do Chile, na który czekał od miesięcy, ma być po prostu dobrą zabawą. Leci z kolegami, by zagrać towarzyski mecz rugby. Tym sportem zaraził się jeszcze w college’u Stella Maris, elitarnej szkole dla chłopców w wieku 9–16 lat. Po jej ukończeniu dołączył do prywatnej drużyny rugby, gdzie gra jako napastnik drugiej linii. Klub Starych Chrześcijan to jedna z najlepszych drużyn w Urugwaju. Ma na koncie sukcesy międzynarodowe, a teraz jedzie do Santiago, by zmierzyć się z czołowym chilijskim zespołem. Nikt nie wie, że ten lot nie skończy się meczem. Będzie drogą przez dantejskie piekło, w którym zamiast smoły czeka mróz, lód i nagie skały. Zwykły lot, który miał być przygodą życia W Montevideo na pokład Fairchilda F-227, wyczarterowanego od urugwajskich sił powietrznych, wsiada 45 osób. Cztery z nich to załoga, resztę stanowią członkowie urugwajskiej drużyny rugby, ich kibice, znajomi i bliscy. – Bawcie się dobrze – mówi Seler Parrado, odprowadzając na lotnisko swego syna Nando, córkę Susanę i żonę Eugenię. – Odbiorę was w poniedziałek. Lot do Santiago ma zająć 3,5 godziny. Jednak doniesienia o złej pogodzie w Andach, znajdujących się na trasie lotu, zmuszają pilotów do międzylądowania w Mendozie w Argentynie. Po kilku godzinach postoju wiadomo już, że tego dnia samolot dalej nie poleci. Co wydarzyło się w piątek 13. w Mendozie? Zniecierpliwieni pasażerowie zbierają się na lotnisku w Mendozie. Zwiedzili już to stare kolonialne miasto i teraz jak najszybciej chcą znaleźć się w Santiago. Wieść, że piloci nie podjęli jeszcze decyzji o wylocie, wywołuje złość. Pasażerowie nie mają zamiaru czekać – w ich mniemaniu – bezsensownie na jakimś lotnisku. Na widok pilotów zaczynają gwizdać. Ktoś krzyczy: „Wynajęliśmy was, żeby dolecieć do Chile!”. Wiele osób żartuje z przelatywania nad Andami w taki pechowy dzień – piątek trzynastego. W rzeczywistości piloci stają przed niezwykle trudną decyzją. Po pierwsze: prognozy przewidują silne turbulencje na trasie lotu. Po drugie: popołudnie to najniebezpieczniejsza pora na pokonywanie Andów – ciepłe prądy z argentyńskich przedgórzy mieszają się z lodowatym powietrzem z gór, wywołując niestabilność atmosfery. Po trzecie: obce samoloty wojskowe mogą przebywać w argentyńskiej przestrzeni powietrznej tylko przez 24 godziny, a ten czas właśnie mija. Fairchild musi odlecieć, a tylko od pilotów zależy, czy obiorą ryzykowny kurs na Santiago, czy wrócą do Montevideo. Gdy śmiech na pokładzie zmienił się w krzyk Samolot odrywa się od płyty lotniska i kieruje w stronę przełęczy Planchon – wąskiego korytarza w Andach, gdzie szczyty są na tyle niskie, że Fairchild F-227, osiągający maksymalny pułap 7500 m, może bezpiecznie przelecieć. Nando siedzi przy oknie, a obok niego jego najlepszy przyjaciel Panchito. Siostra i matka zajmują miejsce po drugiej stronie przejścia, w tym samym rzędzie. Za oknami przesuwa się pogórze andyjskie, a gdy samolot dociera w pobliże przełęczy, pasażerowie widzą pod sobą „dziki, nieskończony labirynt lodu i skał”. Nando zamienia się miejscem z Panchito, który również chce podziwiać widoki. Ich rodzinny Urugwaj jest nizinny, a wiedza chłopaków na temat gór ogranicza się do tego, co kiedyś przeczytali w książkach. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/0cf9cde93eafd6395d9b59d4bea0035952326682-5e88cb4.jpg" width="1024" height="677" alt="Nando Parrado (po lewej) i Roberto Canessa (w środku), byli członkowie urugwajskiej drużyny rugby, którzy przeżyli katastrofę lotniczą w Andach (Fot. Evening Standard/Hulton Archive/Getty Images)" title="0cf9cde93eafd6395d9b59d4bea0035952326682-5e88cb4" /> Na pokładzie panuje wakacyjna atmosfera. Wszyscy śmieją się, rozmawiają, chodzą po kabinie, po której obija się piłka do rugby. Steward bezskutecznie próbuje ich uspokoić – rugbystów rozpiera energia i beztroska. Niektórzy wiwatują, gdy zbliżającym się do przełęczy samolotem zaczynają wstrząsać silne turbulencje. Nagle maszyna gwałtownie opada o ponad 100 metrów. – Spójrz na to, Nando – mówi Panchito, szturchając przyjaciela. – Czyżbyśmy byli tak blisko gór? W prześwitach gęstych chmur widać skały i śnieg. Końcówkę skrzydła dzielą od zboczy zaledwie metry. Silniki wyją, kadłub drży, jakby miał się rozpaść. Piloci desperacko próbują poderwać maszynę. Wtem rozlega się metaliczny zgrzyt – Fairchild uderza spodem o grań. Skrzydła odrywają się, a jedno z nich rozcina kadłub, który pęka tuż nad głową Nando. Chłopak widzi nad sobą niebo, a pomiędzy siedzeniami – kłębiące się chmury. Mroźne powietrze uderza go w twarz. Potężna siła wyrywa go z fotela i miota w ściankę oddzielającą kabinę pasażerską od kokpitu. Pozbawiony części ogonowej Fairchild wciąż leci. Kadłub zsuwa się po ośnieżonym zboczu z prędkością ok. 300 km/h, aż wreszcie gwałtownie hamuje na zwałach śniegu. Fotele zrywają się z mocowań i wraz z pasażerami lecą do przodu. Spomiędzy siedzeń wyłaniają się ludzie. Niektórzy wyszli z katastrofy bez szwanku, część zginęła na miejscu, wielu ma makabryczne obrażenia. Kilku osób nie da się uwolnić z wraku – w tym pilota, który przez wiele godzin błaga o przyniesienie broni i jęczy w agonii: – Minęliśmy Curicó, minęliśmy Curicó… Nando Parrado budzi się w koszmarze, którego nie pamięta – Nando, słyszysz mnie? Wszystko w porządku? Jakiś cień pochyla się nad leżącym chłopakiem. Fernando Parrado wydobywa z siebie ochrypły szept. Dlaczego jest mu tak zimno? Dlaczego głowa boli go tak potwornie? Nie zdaje sobie jeszcze sprawy, że z poważnie uszkodzoną czaszką leży na podłodze strzaskanego kadłuba samolotu, owiewany lodowatym wiatrem. – Nando, samolot się rozbił. Spadliśmy w górach – ktoś mówi mu powoli do ucha. Chłopak rozgląda się po kabinie pasażerskiej. Brakuje w niej większości siedzeń, z sufitu zwisają kable i rury, a ze ścian wystają strzępy izolacji. Podłoga jest usłana szczątkami: plastikowymi kubkami, kartami do gry, kolorowymi magazynami i odłamkami konstrukcji. – Byłeś nieprzytomny trzy dni – mówi jego kolega, Roberto Canessa, który nie odniósł żadnych obrażeń. – Już postawiliśmy na tobie kreskę. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/ea93811da3c188869ade26d4ea3e9899ed68426a-7bc27eb.jpg" width="736" height="394" alt="Fairchild FH-227 należący do Urugwajskich Sił Powietrznych, numer 571, fotografia z lata 1972 (Fot. autorstwa Pedro Escobal - Personal documents, Domena publiczna, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=2603166)" title="ea93811da3c188869ade26d4ea3e9899ed68426a-7bc27eb" /> Nando słyszy teraz jęki innych rannych. Po wielu prośbach dowiaduje się strasznej prawdy: nie żyją jego matka oraz dwaj najlepsi przyjaciele – Panchito i Guido. Młodsza siostra Susy jest ciężko ranna. Piekło rozpętuje się wraz z nastaniem nocy. W lodowatych ciemnościach, pełnych krzyków, jęków i szlochania, czas zdaje się stać w miejscu. Spośród wszystkich cierpień, które przeżywają rozbitkowie, najgorsze okazuje się zimno. Mają na sobie tylko lekkie ubrania, zupełnie nieprzystosowane do górskiego mrozu, który ściska ich ciała jak w imadle. W desperackim poszukiwaniu choćby odrobiny ciepła palą banknoty – prawie 7,5 tysiąca dolarów amerykańskich. To wtedy Nando zaczął rozumieć, że nikt po nich nie przyjdzie Nando wyczołguje się z kadłuba, w którym dotąd ogrzewał własnym ciałem ranną siostrę. Chce – jak sam to ujmie – „spojrzeć po raz pierwszy na dziwny biały świat”, w który spadł Fairchild. Wrak samolotu zatrzymał się na lodowcu, spływającym po wschodnim zboczu jakiejś potężnej góry. Z trzech stron otaczają ich wysokie granie, a od wschodu lodowiec schodzi w szeroką dolinę, wijącą się i znikającą w labiryncie ośnieżonych szczytów. Wokół wraku snują się przygarbione postaci, z twarzami bladymi i ściągniętymi przez stres oraz brak snu. Wszyscy wpatrują się w niebo, z nadzieją, że pojawi się pomoc. Z paraliżującym strachem każdy radzi sobie inaczej. Jedni wściekają się na los lub na władze, które zwlekają z akcją ratunkową. Inni błagają Boga o cud. Wielu popada w apatię, leżąc w kadłubie i czekając na ratunek albo śmierć. – Ruszcie dupy! – krzyczą na nich ci, którzy próbują działać. – Róbcie coś! Nie jesteście jeszcze martwi! Wśród rozbitków, z których najmłodszy ma zaledwie siedemnaście lat, nikt nie ma pojęcia o górach, lotnictwie ani technikach przetrwania. Większość z nich nigdy wcześniej nie widziała śniegu, nikt nie był w górach. Marcelo Perez, kapitan drużyny rugbystów, a teraz nieformalny lider, utrzymuje ducha nadziei. To on zorganizował pomoc rannym, a od drugiego dnia racjonuje zapasy żywności – trochę słodyczy, orzeszki i krakersy, suszone owoce, parę słoików dżemu oraz kilka butelek alkoholu. Dla 29 osób, które pozostały przy życiu, to tylko kropla w morzu potrzeb. Po południu nad miejscem wypadku przelatuje mały samolot śmigłowy. Ci, którzy go widzą, są przekonani, że zakołysał skrzydłami. Radość miesza się z ulgą – zostali zauważeni! Jednak wraz ze zmrokiem pojawiają się wątpliwości: Dlaczego nikt po nas nie przylatuje? W głowie Nando pojawia się myśl, której nie potrafi uciszyć: „Nie znaleźli nas, bo nie mają pojęcia, gdzie jesteśmy. A jeśli nawet w przybliżeniu nie wiedzą, gdzie nas szukać, to nigdy nas nie odnajdą.” Zaczyna go dręczyć pytanie: „Co znajduje się na zachodzie, za tymi czarnymi grzbietami?” Z czasem stanie się ono jego obsesją. Już pierwszego dnia po katastrofie odnaleziono mapy lotnicze. Widniała na nich miejscowość Curicó, której nazwę bez przerwy powtarzał umierający pilot. Choć nikt nie potrafił odczytać map profesjonalnie, wywnioskowano z nich, że jeśli samolot rzeczywiście minął Curicó, to rozbił się gdzieś w zachodnich przedgórzach Andów. Dodatkowym argumentem był wysokościomierz Fairchilda, wskazujący 2100 m n.p.m. Gdyby samolot spadł głębiej w Andach, wysokość byłaby znacznie większa. Rozbitkowie zaczynają wierzyć, że za szczytami na zachodzie rozciągają się zielone pola Chile. Radio ogłosiło wyrok: „nikt nie przeżył” – Po dziesięciu dniach bezowocnych działań władze chilijskie odwołały poszukiwania zaginionego urugwajskiego samolotu czarterowego, który 13 października zaginął nad Andami. Działania w Andach są zbyt niebezpieczne, a po tak długim czasie spędzonym w lodowatych górach nie ma szans na to, by ktokolwiek przeżył – z przywróconego do życia zdezelowanego radia tranzystorowego dobiega beznamiętny głos spikera chilijskiej stacji, zakłócany przez buczenie i trzaski. Reakcje na tę wiadomość są natychmiastowe i skrajnie emocjonalne. Roy, osiemnastolatek, zaczyna szlochać. Nando ledwo powstrzymuje się, by nie rzucić się przed siebie, chcąc uciec od bezsilności. Marcelo, dotąd pewny siebie i silny lider, osuwa się na kolana i wyje z rozpaczy. Zrozpaczeni rozbitkowie, których liczba zmniejszyła się już do 27, muszą stawić czoło ponurej prawdzie: nikt ich nie szuka, nikt po nich nie przyjdzie. Od teraz ich jedyną szansą na przetrwanie jest działanie na własną rękę. Ale czy mają jakiekolwiek szanse, skoro nie mają nawet odpowiednich ubrań, a góry wciąż są dla nich śmiertelną pułapką? Jeszcze tego samego dnia czterej ochotnicy ruszają w stronę najwyższej góry na zachodzie, by rozejrzeć się po okolicy. Wrócą dopiero nazajutrz, wyczerpani, zrezygnowani i przeświadczeni, że od początku byli skazani wyłącznie na siebie. Fairchild to jedynie plamka na śniegu, której żaden pilot nie odróżni od cienia lub głazu. Dzień wcześniej rozbitkowie przełamali jedno z największych tabu. W obliczu głodu, który przekształcał się w powolną śmierć, niektórzy zdecydowali się na spożycie ludzkiego mięsa. Od teraz porcje wykrawane z ciał zmarłych będą jedynym pożywieniem, jakie pozwoli im utrzymać się przy życiu w lodowatym piekle. Jedna noc, która zabrała przywódcę – i ostatnią kobietę W ciemnościach, gdzieś wysoko w górach, rozlega się głuchy ryk. Po kilku sekundach lawina uderza w wrak, zasypując wnętrze kadłuba śniegiem. Skutki są tragiczne – ginie osiem osób, w tym Marcelo, dotąd nieformalny lider grupy, oraz Liliana, ostatnia ocalała kobieta wśród rozbitków. Nando nie potrafi pogodzić się z przypadkowością śmierci. Gdyby tej nocy spał w innym miejscu, zginąłby uduszony pod śniegiem. Gdyby w samolocie nie zamienił się fotelami z Panchitem, zginąłby wtedy – razem z przyjacielem. Przypadek i chaos decydują o życiu i śmierci. W przysypanym śniegiem wraku kuli się teraz 19 zrozpaczonych osób, zziębniętych do szpiku kości. Góry właśnie przypomniały im, że są potężniejszym przeciwnikiem, niż potrafili sobie wyobrazić. Przez kilka kolejnych dni szaleje śnieżyca. Uwięzieni w kadłubie rozbitkowie snują plany. Dochodzą do wniosku, że jedyna droga ratunku prowadzi na wschód, doliną, w którą spada lodowiec. Początek wyprawy wyznaczają na 15 listopada – ktoś przypomina sobie, że właśnie wtedy w Andach zaczyna się lato. Odnaleźli ogon samolotu. To, co w nim było, zmieniło wszystko 17 listopada Nando, Roberto i Vizintín wyruszają w dół lodowca, zaraz po ustaniu kolejnej śnieżycy. Ciągną za sobą sanki zrobione z połówki walizki, na których zgromadzili wszystko, co może się przydać podczas marszu na wschód. Zabrali ze sobą nylonowe pokrycia na fotele zamiast koców, rakiety śnieżne z poduszek do siedzeń oraz butelkę do topienia śniegu. Nando nieprzypadkowo wybrał właśnie tych dwóch towarzyszy. Roberto, choć trudny we współpracy, często ignoruje decyzje grupy, bywa arogancki i nieznoszący sprzeciwu, jest jednocześnie błyskotliwy i pomysłowy – a to w górach może zadecydować o przetrwaniu. Vizintín, zwany Tintinem, to z kolei jeden z najsilniejszych fizycznie rozbitków. Po kilku godzinach wędrówki natrafiają na oderwany ogon Fairchilda. To prawdziwy dar losu – w środku znajdują ubrań na zmianę, które od razu zakładają, trochę jedzenia oraz baterie do radia pokładowego. Pojawia się cień nadziei: może uda się uruchomić radio i wezwać pomoc? Okazuje się jednak, że baterie są zbyt ciężkie, by je przenieść. Jedynym wyjściem jest zdemontowanie radia z kadłuba i przetransportowanie go do ogona. Zanim ruszą w drogę powrotną, układają z walizek wielki krzyż na śniegu, licząc na to, że ktoś zauważy go z powietrza. To, co zobaczył po powrocie, było gorsze niż śmierć Pod koniec listopada Nando odpoczywa po dramatycznym powrocie z ogona samolotu. W drodze powrotnej razem z kilkoma towarzyszami niemal zginął, gdy niespodziewanie uderzyła w nich gwałtowna śnieżyca, znana w Andach jako viento blanco – biały wiatr. Kilka dni spędzonych z dala od kadłuba pozwala mu spojrzeć z dystansem na to, w jakich warunkach żyją każdego dnia. Po powrocie do obozowiska widzi krajobraz tak przerażający, że nawet on, zahartowany przez wcześniejsze wydarzenia, doznaje wstrząsu. Wokół samolotu walają się kości i czaszki, na dachu wraku suszą się pasy ludzkiego tłuszczu, a przy wejściu leżą odcięte kończyny. Choć jedzenia jest coraz mniej, nikt nie złamał obietnicy złożonej Nando. Ciała jego matki oraz siostry, która zmarła ósmego dnia po katastrofie, pozostają nietknięte. Nando już nie czeka. To on ma poprowadzić ich w góry Na początku grudnia rozbitkowie szykują się do wspinaczki na zachód. Zrozumieli już, że marsz na wschód nie prowadzi donikąd – dolina z lodowcem jedynie głębiej wciąga ich w serce Andów. Radia pokładowego nie udało się uruchomić, a zapasy mięsa są na wyczerpaniu. Mimo to Roberto zwleka z decyzją o wymarszu, staje się coraz bardziej uparty i konfliktowy. Każdy dzień zwłoki zwiększa ryzyko – góry nie wybaczają bezczynności. Dopiero śmierć kolejnego rozbitka – niestrudzonego, opiekuńczego Numy – otrzeźwia Roberto. Mężczyznę zabiło zakażenie, które rozwinęło się ze zwykłego siniaka na nodze, na którą ktoś niechcący nadepnął. To wystarczyło, by przekonać resztę, że czas ucieka, a ratunek nie przyjdzie sam. Nando jest gotów wyruszyć, nawet jeśli miałby iść sam. Myśl o ojcu, który opłakuje stratę żony, córki i – jak sądzi – również syna, dodaje mu sił i determinacji. Wielu zaczyna dostrzegać w nim lidera. A przecież dotąd nigdy nie podejmował takiej roli – zawsze pozwalał innym kierować sobą, dryfował z prądem. Teraz to on ma iść pierwszy – przez śnieg, przez góry, przez ból. Wyruszyli, nie wiedząc, że są półtorej kilometra wyżej 12 grudnia, 63. dnia w górach, niebo nad Andami jest bezchmurne. To zapowiedź pogodnego dnia – a może ostatniej szansy na ratunek. Nando zakłada na siebie cztery pary spodni, koszulkę i trzy swetry. Roberto i Vizintín również ubierają się najcieplej, jak tylko mogą. Po krótkim pożegnaniu cała trójka wyrusza powoli w kierunku najwyższego szczytu na zachodzie. W pamięci wciąż mają porażkę ich przyjaciół, którzy próbowali zdobyć tę samą górę kilkanaście dni wcześniej. Każdy krok może być ich ostatnim – grozi im przepaść, lawina, zamarznięcie lub śmierć z wyczerpania. Ale jeśli zostaną we wraku, będą już martwi – tylko później. Nie wiedzą, że wysokościomierz Fairchilda oszukiwał od samego początku. Kadłub leży na wysokości niemal 3650 metrów, czyli półtora kilometra wyżej, niż sądzą. A góra Sosneado, na którą się wspinają, wznosi się na niemal 5200 metrów n.p.m. – to jeden z najwyższych szczytów w Andach. Nawet dla doświadczonych alpinistów z profesjonalnym sprzętem byłoby to wyzwanie na granicy możliwości. A oni mają tylko wolę życia i determinację. Gdy stanął na szycie, porzucił nadzieję Nando, odwodniony i nieświadomy objawów choroby wysokościowej, pierwszy dociera na wierzchołek góry. Nogi robią mu się miękkie jak z waty, opada na ziemię, przeklina Boga i wścieka się na los. To, co widzi, nie przypomina wyczekiwanej mozaiki pól uprawnych – zamiast tego rozciągają się przed nim „całe legiony ośnieżonych gór”. Samolot spadł w samym sercu Andów. Po trzech godzinach dołącza do niego wycieńczony Roberto. Patrzy w milczeniu na horyzont i mówi beznamiętnie: – No cóż, koniec z nami. Zjechał z gór na fotelu. Przyniósł coś więcej niż jedzenie Rankiem 15 grudnia trzynastu chłopaków, którzy pozostali w kadłubie, zauważa coś, co zsuwając się ze zbocza góry na zachodzie, początkowo przypomina skałę. Po chwili okazuje się, że to Vizintín, który zjeżdża na jednym z foteli samolotowych, używając go jak toboganu, by szybciej dotrzeć do obozowiska. Roberto i Nando postanowili iść dalej, a Vizintín wraca sam, pozostawiając im swoje racje mięsa. Jego powrót przynosi nadzieję – nie tylko dosłowną, w postaci pożywienia, ale też symboliczną. Tego samego dnia rozbitkowie słyszą przez radio tranzystorowe wiadomość, że piloci urugwajskiego samolotu C-47, prowadzącego akcję poszukiwawczą, zauważyli w górach ułożony na śniegu krzyż. Weszli do doliny. Nie wiedzieli, czy to wybawienie, czy pułapka Koło południa 16 grudnia Nando i Roberto stają wreszcie u wejścia do doliny, wijącej się u podnóża zdobytej wcześniej góry. Liczą, że prowadzi ona do cywilizacji. Jej dnem spływa popękany jęzor lodowca – droga jest trudna, a szanse topnieją z każdym krokiem. Nando idzie w szaleńczym tempie, dyszy i cierpi z powodu skurczów nóg, ale nie potrafi się zatrzymać. Czuje, że ich czas się kończy. Są coraz słabsi, a każda minuta, którą traci, czekając na zostającego w tyle Roberta, wydaje się zbyt cenna. Czy spotkają kogokolwiek na tym pustkowiu, zanim głód i wyczerpanie odbiorą im resztki sił? Krzyż, który miał ich ocalić, okazał się iluzją 17 grudnia nadzieja rozbitków zostaje brutalnie zgaszona. Z radia dobiegają słowa, które mrożą krew w żyłach: urugwajski samolot, który miał prowadzić akcję ratunkową, namierzył krzyż ułożony w górach… ale nie przez nich. Okazuje się, że ten znak należy do argentyńskich meteorologów, a nie do nich. Rozczarowanie i przerażenie rozlewają się po wnętrzu kadłuba. Nadzieja znów zmienia się w ciemność. W ósmym dniu marszu zaczynają widzieć znaki życia 19 grudnia, ósmego dnia wędrówki, niebo znów jest bezchmurne. Daleko w dolinie Nando i Roberto dostrzegają drzewa, a Roberto ma wrażenie, że widzi krowy. Trzymają się teraz brzegu rzeki wypływającej z lodowca. Po raz pierwszy od tygodni coś się zmienia – po drodze napotykają podkowę, potem nacięcia toporem na pniaku, dalej zardzewiałą puszkę po zupie, a wreszcie – stadko krów. To nie są już złudzenia. Gdzieś w pobliżu musi być człowiek. Mañana” – jedno słowo, które zmieniło wszystko 20 grudnia Roberto krzyczy do Nando: – Nando! Widzę człowieka na koniu! Chłopak przestaje zbierać drewno, rzuca się do rzeki, a za nim podąża chwiejnym krokiem Roberto, wycieńczony i chory. Nie widzą jednak nikogo. Wracają zawiedzeni, wspinając się z powrotem stromym zboczem, aż przez huk wody przebija się głos. Ludzki głos. Z krzyku jeźdźca rozumieją tylko jedno słowo – mañana (jutro). To wystarczy. – Jesteśmy uratowani – mówi Roberto, kiedy jeździec znika w mroku. Nando napisał list na kamieniu. To był ich krzyk o pomoc „…jestem z samolotu, który spadł w górach. Jestem Urugwajczykiem. Wędrowaliśmy przez dziesięć dni. Wyżej jest mój ranny przyjaciel. W samolocie zostało czternaście rannych osób. Musimy się stąd szybko wydostać, a nie wiemy jak. Nie mamy żadnego jedzenia. Jesteśmy słabi. Kiedy po nas przyjdziecie? Proszę. Nie damy rady nawet iść. Gdzie jesteśmy? SOS” – to słowa, które Nando zapisuje na kartce, owija nią kamień i rzuca przez spieniony potok, po drugiej stronie którego stoją trzej mężczyźni. Kilka godzin później dwóch rozbitków siedzi przy ognisku. Jedzą łapczywie i rozmawiają z chilijskimi wieśniakami. Znaleźli się w Los Maitenes, górzystym regionie prowincji Colchaagua. Jeden z mężczyzn, trzymając list napisany przez Nando, rusza w kierunku Puente Negro – najbliższego posterunku policji, oddalonego o 10 godzin jazdy konno. Nie wierzyli, że bez sprzętu przeszedł przez Andy. A jednak 22 grudnia, w gęstej mgle, rozlega się huk nadlatujących helikopterów. Piloci proszą Nando, by pokazał im na mapie miejsce katastrofy. Nie potrafią ukryć zdumienia – trudno im uwierzyć, że chłopak w butach do rugby, bez sprzętu, pokonał ponad 100 kilometrów przez wysokie Andy. Ludzie widzieli bohatera. On pamiętał tylko strach i śmierć 23 grudnia w Santiago panuje atmosfera celebracji i religijnego uniesienia. Przed wejściem do hotelu, gdzie zakwaterowano ocalonych, kłębi się tłum dziennikarzy i reporterów, wyczekujących któregoś z ocalałych. Prasa na całym świecie pisze o „cudzie wigilijnym”. Nando Parrado, którego zdjęcie obiegło wszystkie gazety, jest ciągle zaczepiany na ulicy. – Kiedy wychodziłem, nieuchronnie przypominano mi o tym, co mnie spotkało. […] Na chodniku nieznajomi podchodzili do mnie, by uścisnąć mi rękę, jakbym był kimś w rodzaju bohatera, który przyniósł zaszczyt Urugwajowi dzięki swoim wyczynom. […] Niektórzy mówili wręcz, że zazdroszczą mi moich andyjskich doświadczeń i żałują, że ze mną nie byli. Zupełnie nie wiedziałem, jak im wytłumaczyć, że tam w górach nie było żadnej chwały. Była tylko szpetota, strach i rozpacz, i obsceniczność patrzenia na śmierć tylu niewinnych ludzi – napisał po latach w swojej książce „Cud w Andach”. Już drugiego dnia świąt Bożego Narodzenia chilijska gazeta „El Mercurio” publikuje artykuł, który koncentruje się na najciemniejszym aspekcie tej historii – kanibalizmie. W odpowiedzi na ten medialny atak ocaleni organizują w Montevideo konferencję prasową, podczas której po raz pierwszy publicznie opowiadają o 72 dniach swojej gehenny. Powrót do życia okazuje się dla wielu z nich nie mniej trudny niż walka o przetrwanie w górach. View oEmbed on the source website Źródło: Nando Parrado, Vince Rause Cud w Andach, Muza SA, Warszawa 2007; www.viven.com.uy.
Jako pierwsza przeleciała nad Andami. Kim była Adrienne Bolland?
Adrienne Bolland, pionierka lotnictwa, zapisała się na kartach historii jako pierwsza osoba, która w 1921 r. przeleciała nad Andami. Francuska pilotka, znana z niezwykłej determinacji i zadziorności, przez lata inspirowała kolejne pokolenia, a jej wyczyny stały się symbolem rozwoju światowego lotnictwa.
Spis treści: Pierwsza testerka samolotów Pionierski przelot nad Andami Adrienne Bolland – prekursorka lotnictwa pasażerskiego Kiedy w 1921 roku Adrienne Bolland przelatuje nad Andami, nie tylko jako pierwsza na świecie kobieta, ale jako pilot w ogóle, Air France jeszcze nie istnieje. Bolland testuje wówczas najnowszy model samolotu G.3 produkowanego przez firmę Caudron. Jednak już 12 lat później, gdy 7 października 1933 roku francuski Minister Lotnictwa Pierre Cot na lotnisku w Le Bourget ogłosił narodziny nowej linii lotniczej, Adrienne stanie się jego niepisaną wizytówką, a jednocześnie promotorką lotnictwa, zwłaszcza wśród młodzieży. 40 lat po wyjątkowym przelocie nad górskim pasmem między Chile a Argentyną Bolland zostanie honorową ambasadorką Air France, bo nikt tak jak ona nie przyczynia się we Francji do propagowania latania. Pierwsza testerka samolotów To jednak nie jedyny wyczyn francuskiej pilotki. Jako szesnastolatka – udając starszą niż jest – zaczyna grywać w kasynie. Chce w ten sposób pomóc finansowo matce po nagłej śmierci ojca, dziennikarza i podróżnika, który zaraził dziewczynę chęcią poznania świata. Jako 22-latka zapisuje się do szkoły lotniczej Le Crotoy na północy Francji i dwa miesiące później kończy ją z wyróżnieniem jako trzynasta kobieta-pilot na świecie. Ma być przy tym pierwszą w historii kobietą testującą nowe modele samolotów. Uznając liczbę 13 za pechową, wpisują jej na certyfikacie numer 12 bis. Cztery miesiące po uzyskaniu dyplomu wywija tzw. pętlę – manewr lotniczy, trudny do wykonania nawet przez bardzo doświadczonych pilotów. W sierpniu 1920 roku Adrienne przelatuje nad kanałem La Manche w stronę Anglii. Akwen między wybrzeżem Francji i Anglii od zawsze przyciągał śmiałków. W 1926 roku wpław pokonała La Manche Gertrude Ederle. Po swoim wyczynie Adrienne wie, że może wiele. Prosi szefa Caudron, żeby wysłał ją do Ameryki Południowej. René Caudron rozumie, że próba przelotu nad Andami przez kobietę może być i dobrą reklamą, i wizytówką jego firmy. Już sama zapowiedź wyczynu Adrienne Bolland kilka miesięcy później powoduje wzrost zamówień na samoloty. Również przez istniejące już linie lotnicze – Air Orient, Air Union, SGTA, CIDNA i Aeropostale – które dekadę później złożą się na Air France. Pionierski przelot nad Andami Na statek do Buenos Aires zapakowano w kilkanaście ogromnych skrzyń 2 zdemontowane samoloty G.3. Na wypadek, gdyby jeden z nich dopadła nagła awaria. Bolland ma już wtedy gotowy plan. W najwyższym punkcie pasma górskiego tuż przy Aconcagua (to najwyższy szczyt Ameryki Południowej), między Valparaiso a Mendozą w Chile Andy mają prawie 7 tysięcy metrów (6962 m) nad poziomem morza. Tę właśnie trasę będzie chciała pokonać, startując z niewielkiej wówczas miejscowości Mendoza. Mieszkańcy Mendozy przyjmują francuską pilotkę na stacji kolejowej jak bohaterkę. Przez kilka pierwszych dni dokonuje lotów próbnych, badając różne trasy i pamiętając, żeby omijać te, których już wielokrotnie próbowano. Mężczyźni dolatywali do 3 tysięcy metrów i z niewiadomych przyczyn zbaczali nagle z trasy na południe. Góry z nieba wyglądają jak bardzo nieskoordynowany labirynt, utkany nie tylko ze skał, ale również z mgły oraz wiatru od oceanu. Dzień przed wylotem w hotelowym barze spotyka kobietę, która mówi jej, że gdy zobaczy jezioro w kształcie ostrygi to powinna skręcić w lewo w kierunku stromego wzniesienia. 1 kwietnia 1921 roku Adrienne ubrana w leciutką jedwabną piżamę, bawełniany kombinezon i wełniany sweter wsiada do G.3. Wie, że musi być lekka jak puch. Smaruje ciało tłuszczem na wypadek pożaru, a piersi okleja gazetami. Za pas chowa rewolwer i sztylet. Mniej więcej w połowie lotu nie potrafi zorientować się ani co do kierunku, ani wysokości. Samolot zdawał się zawisnąć w powietrzu, tak silny był przeciwstawny wiatr. „Misterium”, tak nazwała swój lot dopiero w 1946 roku w jednym z wywiadów. Kiedy ląduje na lotnisku wojskowej szkoły lotnicznej Lo Espejo w Santiago de Chile, okazuje się, że lot trwał jedynie 4 godziny i 15 minut. Dla pilotki podróż zdawała się wieczna. Bolland nie pokazuje, jak bardzo się bała. Wysiada z samolotu jako bohaterka. Trzy miesiące jeździ po Argentynie, Urugwaju i Chile opowiadając o swoim wyczynie. A później zakłada szkołę lotniczą dla kobiet w Ameryce Południowej. Adrienne Bolland – prekursorka lotnictwa pasażerskiego Po wypadku, z którego ledwo uszła z życiem René Caudron sprowadza ją z powrotem do Francji. Już istniejąca linia lotnicza Air France zaprasza ją na specjalną kolację i prosi o wsparcie. Bolland już wie, że historia francuskiego lotnictwa sięga czasów po I wojnie światowej, kiedy to zaczęły powstawać liczne spółki lotnicze, ponieważ zarówno wojskowe samoloty, jak i piloci potrzebowali pracy. Pierwsze samoloty wykorzystywane do transportu osób zwykle były zmodernizowanymi bombowcami, w których montowano fotele z wikliny lub rattanu. Pasażerowie skarżyli się na niskie temperatury panujące w czasie podróży oraz gwałtowne wstrząsy. Hałas silnika uniemożliwiał rozmowy w kabinie, w której dodatkowo wyczuwało się zapach oleju. Do wybuchu II wojny światowej Air France zdołał zbudować trzecią co do wielkości siatkę lotniczą na świecie, która w 1938 roku obejmowała już 85 destynacji. Adrienne Bolland mówiła o tym na wszystkich szkoleniach prowadzonych dla młodych kobiet, również po II wojnie światowej, kiedy zmodernizowano całą samolotową flotę. Pilotka angażowała się w promowanie lotnictwa aż do swojej śmierci w 1975 roku. „Latanie było moim dzieckiem, innych nie potrzebowałam”, wyznała w ostatnim z wywiadów.
Topniejące lodowce w Andach odkryły ciało turysty zaginionego 22 lata temu. Wiadomo, kim był
To już kolejne ciało turysty znalezione w wysokich górach na skutek postępujących zmian klimatu. Zwłoki Billa Stampfla zostały w Andach na ponad dwie dekady. Wiadomo, który szczyt chciał zdobyć alpinista ze Stanów Zjednoczonych.
W tym artykule: W Andach znaleziono zmumifikowane ciało Akcja poszukiwawcza 22 lata później Tak wygląda globalne ocieplenie w górach Topniejące lodowce dotyczą nie tylko zjawiska podnoszenia się poziomu mórz i oceanów. W końcu lód skuwa zarówno bieguny naszej planety, jak i najwyższe partie gór. Jest tak chociażby w peruwiańskich Andach, gdzie niedawno dokonano makabrycznego odkrycia. Przez topnienie lodów i śniegu (co jest, rzecz jasna, następstwem zmian klimatu) odnaleziono tam alpinistę zaginionego ponad 20 lat temu. Znalezione zwłoki należą do Billa Stampfla. 22 lata temu 58-letni wówczas alpinista próbował zdobyć najwyższy szczyt Peru, czyli Huascarán (6768 m n.p.m.). Wyprawa skończyła się dla niego tragicznie. Zaginął po zejściu lawiny 24 czerwca 2002 r. Ze względu na to, że jego ciała nie udało się odnaleźć, został uznany za zmarłego. W Andach znaleziono zmumifikowane ciało Bliscy alpinisty zapewne nie spodziewali się, że na znalezienie jego ciała będą musieli czekać ponad dwie dekady. Udało się to, przypadkiem, dwóm Amerykanom. Ryan Cooper i Wesley Waren 27 czerwca 2024 r. natknęli się na zmumifikowane ciało turysty. Były to zamrożone zwłoki Billa Stampfla w pozycji obronnej. Nieboszczyk cały czas miał na sobie kask, buty, kurtkę i złotą obrączkę. Zidentyfikowano go dzięki dowodowi osobistemu. Dokument był w saszetce znalezionej w pobliżu ciała. W środku wspinacze znaleźli również paszport Stampfla, okulary przeciwsłoneczne, gotówkę i aparat fotograficzny. – Gdy tylko dowiedziałem się, że jest amerykańskim wspinaczem, wiedziałem, że naszym obowiązkiem jest znalezienie jego rodziny i przekazanie wiadomości – mówił potem Cooper w rozmowie z CNN. Dlaczego odnalezienie ciała alpinisty trwało tak wiele lat? Zakopanie w śniegu to jedno. Amerykanie trafili na zwłoki Stampfla, schodząc starą, nieużywaną już trasą. Tego dnia planowali zdobyć szczyt Huascarán, jednak zawrócili ze względu na pogarszające się warunki pogodowe. Ciało Billa Stampfla znajdowało się na wysokości około 5000 metrów. Tajemnica Przełęczy Diatłowa ostatecznie odkryta? Naukowcy po raz pierwszy podjęli się jej wyjaśnienia Kosmici, yeti, rosyjski wywiad a może narkotyki. Przez 60 lat wokół wydarzeń na tzw. Martwej Górze narosło wiele teorii spiskowych. Dziewięciu młodych wspinaczy wybrało się na wędrówkę... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/po-latach-takze-rosyjscy-sledczy-wrocili-do-sprawy-przeleczy-diatlowa-i-za-najbardziej-wiarygodne-wyjasnienie-uznali-zejscie-lawiny-fot-getty-images-70a8f07.jpeg" width="938" height="625" alt="Po latach także rosyjscy śledczy wrócili do sprawy Przełęczy Diatłowa i za najbardziej wiarygodne wyjaśnienie uznali zejście lawiny (fot. Getty Images)" title="Po latach także rosyjscy śledczy wrócili do sprawy Przełęczy Diatłowa i za najbardziej wiarygodne wyjaśnienie uznali zejście lawiny (fot. Getty Images)" /> Akcja poszukiwawcza 22 lata później Jeszcze będąc w górach, Cooper skontaktował się ze swoją żoną i poprosił ją o pomoc w odnalezieniu rodziny Stampfla. Kobieta dotarła do nich dzięki archiwalnym artykułom w prasie. Dwa później Cooper zadzwonił do dzieci Stampfla (oboje są dziś po pięćdziesiątce) oraz wdowy po nim. Przesłał im zdjęcia dokumentu tożsamości alpinisty oraz części jego ekwipunku. Wiadomość o odnalezieniu ciała Stampfla była szokiem dla jego bliskich. Nie ukrywają jednak, że poczuli ulgę. Na początku lipca alpejski zespół ratunkowy przetransportował zwłoki wspinacza z Andów do Limy. W stolicy Peru ciało zostanie poddane kremacji i zwrócone rodzinie w Stanach Zjednoczonych. Bliscy Stampfla planują rozsypać jego prochy na górze Mount Baldy w Kalifornii. To tam Amerykanin trenował przed wyprawami wysokogórskimi. 22 lata temu Bill Stampfl nie wchodził na najwyższy szczyt Peru sam. Miał dwóch partnerów. Po zejściu lawiny w czerwcu 2002 r. odnaleziono ciało tylko jednego z nich, Steve’a Erskine’a. Tak wygląda globalne ocieplenie w górach Wraz z postępującym globalnym ociepleniem podobnych odkryć w najwyższych pasmach górskich na świecie jest coraz więcej. I tak na przykład w 2023 r. w Alpach znaleziono ciało niemieckiego turysty, który zginął we wrześniu 1986 r. Przyczyna jego śmierci pozostaje zagadką. Ratownicy górscy alarmują, że w kolejnych latach lodowce topniejące w górach mogą odkrywać zwłoki sprzed kilkunastu lat nawet kilkudziesięciu lat. Ciała wspinaczy to niejedyne „niespodzianki” spod śniegu. Poważnym problemem są też śmieci. Problem ten jest szczególnie widoczny w popularnych regionach górskich, gdzie odbywają się komercyjne wyprawy. Chociażby w okolicach Mount Everest. Topniejące lodowce odsłaniają tony odpadów pozostawionych przez wspinaczy, takich jak butle z tlenem, namioty, zużyty sprzęt wspinaczkowy czy opakowania po jedzeniu. Problem śmieci w wysokich górach to poważne wyzwanie ekologiczne, które staje się coraz bardziej widoczne w miarę topnienia lodowców i śniegów. Mimo że podejmowane są różne działania mające na celu zmniejszenie tego problemu, wymaga on dalszych wysiłków i współpracy międzynarodowej, aby chronić te unikatowe i delikatne ekosystemy. Nasz ekspert Mateusz Łysiak Dziennikarz zakręcony na punkcie podróżowania. Pierwsze kroki w mediach stawiał w redakcjach internetowej i papierowej magazynu „Podróże”. Redagował i wydawał m.in. w gazeta.pl i dziendobrytvn.pl. O odległych miejscach (czasem i tych bliższych) lubi pisać nie tylko w kontekście turystycznym, ale też przyrodniczym i społecznym. Marzy o tym, żeby zobaczyć zorzę polarną oraz Machu Picchu. Co poza szlakiem? Kuchnia włoska, reportaże i pływanie.
Niezniszczalny jak mózg. Dlaczego ludzkie mózgi potrafią przetrwać w nienaruszonym stanie nawet 12 tys. lat?
Naukowcy stworzyli bazę znalezionych na przestrzeni wieków ludzkich mózgów. Może ona pomóc wyjaśnić jedną z dziwnych zagadek naukowych. Co sprawia, że ludzkie mózgi potrafią przetrwać nawet tysiące lat, a inne tkanki miękkie – nie?
W tym artykule: 1300 najbardziej wyjątkowych mózgów świata Od króla do mnicha Dlaczego mózgi potrafią przetrwać stulecia? Znajdowano je w zatopionych wrakach statków. Na podmokłych cmentarzach. W bagnach. Na brzegu jezior, w kopalniach soli, a nawet na szczytach wulkanów w Andach. We wszystkich tych miejscach w ciągu ostatnich kilku stuleci natrafiano na dobrze zachowane ludzkie mózgi. Ich pierwszy katalog – czy też archiwum – opracowali właśnie badacze z University of Oxford. Wyjątkowa baza zawiera informacje o 4400 mózgach znalezionych na sześciu kontynentach. Najstarsze z opisanych organów mają aż 12 tys. lat. Katalog podważa popularne niegdyś przekonanie, że odkrycie na wykopaliskach dobrze zachowanego mózgu to absolutna rzadkość. Naukowcy z Oxfordu udowodnili, że dzieje się tak znacznie częściej, niż dotychczas przypuszczano. Dlaczego? Co takiego ludzki mózg ma w sobie, że może być jedyną tkanką miękką, która nie rozkłada się po upływie setek, a nawet tysięcy lat? 1300 najbardziej wyjątkowych mózgów świata Spośród opisanych znalezisk wyróżnia się grupa licząca 1300 mózgów. To te organy, które zachowały się jako jedyne oprócz kości. Inne tkanki miękkie nie przetrwały. Natomiast mózgi tak. – To bardzo, bardzo dziwne – przyznaje „New Scientistowi” Alexandra Morton-Hayward, antropolożka kryminalistyczna i doktorantka z Oksfordu. – Tego rodzaju mózgi, jedyne zachowane tkanki miękkie, znajdowano na zatopionych statkach albo podmokłych cmentarzach. W miejscach, gdzie kości dosłownie pływały w wodzie – opowiada badaczka. To o tyle zaskakujące, że mózg jest jednym z pierwszych organów, które w naturalnych warunkach zaczynają się rozkładać po śmierci. Od króla do mnicha W bazie brytyjskich badaczy znalazły się mózgi należące do ludzi z każdego piętra drabiny społecznej. Były to mózgi członków egipskich i koreańskich rodzin królewskich. Brytyjskich i duńskich mnichów. Odkrywców Arktyki i bezimiennych ofiar wojny. A także mózg świętej Jadwigi Śląskiej, pochowanej w 1243 r. w Trzebnicy. Kiedy jej ciało ekshumowano w XVII w., okazało się, że mózg świętej nie uległ rozkładowi. Uznano to za cud, dowód boskiej interwencji. Współcześni naukowcy znają wiele mechanizmów sprawiających, że mózgi zmarłych mogą przetrwać stulecia czy nawet tysiąclecia. Mózgi ludzi składanych w ofierze przez Inków ulegały liofilizacji: wysuszały się w ujemnych temperaturach. Znalezione na duńskim torfowisku zmumifikowane zwłoki człowieka z Tollund – pochodzące z IV w. p.n.e. – przeszły proces podobny do garbowania. Mózgi zabitych w czasie hiszpańskiej wojny domowej uległy saponifikacji. Zawarte w nich tłuszcze zamieniły się w formę mydła, tzw. tłuszczowosk. Opisane wyżej procesy mają wspólną cechę. Podlegają im wszystkie tkanki miękkie, nie tylko mózg. Co zatem wyróżnia właśnie ten organ? I dlaczego szczególne 1300 mózgów należą do najstarszych w bazie (niektóre pochodzą nawet z plejstocenu)? Jak bardzo zmienił się ludzki mózg przez 160 tys. lat? Prawie wcale. Co innego czaszki Ludzki mózg fascynuje nie tylko naukowców, ale też amatorów. W końcu to najbardziej złożony narząd w naszym organizmie. Czy współcześnie jest większy niż u Homo sapiens? Dlaczego mózgi potrafią przetrwać stulecia? Szukając odpowiedzi na te pytania, Alexandra Morton-Hayward postanowiła wykorzystać skaner MRI. Jak opowiada, okazało się to okropna pomyłką. Badaczka nie spodziewała się, że zachowane mózgi zawierają tak dużo żelaza. A żelazo, jako metal o właściwościach magnetycznych, nie powinno się znajdować w pobliżu bardzo mocnych magnesów skanera. Obecność tego pierwiastka naprowadziła ją jednak na trop hipotezy wyjaśniającą zagadkową odporność mózgów na upływ czasu. Zdaniem Morton-Hayward w pewnych warunkach żelazo może inicjować tworzenie się połączeń między białkami a lipidami. Tak mogłyby powstawać trwalsze molekuły odporne na rozkład. Kluczem do ich formowania się może być rodzaj białek i tłuszczów albo ich odpowiedni stosunek. Jak widać, ta robocza hipoteza obfituje w słowo „może” odmieniane przez wszystkie przypadki. Tak naprawdę naukowcy na razie nie wiedzą, dlaczego po śmierci właśnie ludzki mózg okazuje się zaskakująco trwały. Wysnuli jednak jeszcze jedno przypuszczenie. Ich zdaniem za zagadką może się kryć molekularny mechanizm istotny dla badań chorób neurodegeneracyjnych. Baza zachowanych mózgów została opisana w artykule opublikowanym w czasopiśmie „Proceedings of the Royal Society B”. Źródła: Proceedings of the Royal Society B, New Scientist, phys.org. Nasz ekspert Magdalena Salik Dziennikarka naukowa i pisarka, przez wiele lat sekretarz redakcji i zastępczyni redaktora naczelnego magazynu „Focus". Wcześniej redaktorka działu naukowego „Dziennika. Polska, Europa, Świat”. Pasjami czyta i pisze, miłośniczka literatury popularnonaukowej i komputerowych gier RPG. Więcej: magdalenasalik.wordpress.com
Niezwykłe odkrycie w Peru. Andy skrywały prawie 5000-letni megalityczny ceremonialny plac
Naukowcy z Uniwersytetu Wyoming dokonali spektakularnego odkrycia. W Andach odnaleźli prehistoryczny ceremonialny plac, który powstał prawie 5000 lat temu. Kto go wybudował?
W tym artykule: Konstrukcja w Andach starsza niż egipskie piramidy Kto wybudował kamienny plac? Monumentalna konstrukcja, która łączyła lokalne społeczności Wysoko w peruwiańskich Andach prawie 10 lat temu dwóch profesorów antropologii z Uniwersytetu Wyoming odkryło pozostałości tajemniczej struktury. Przypominała megalityczny, kamienny plac. W 2015 roku prof. Jason Toohey i prof. Melissa Murphy rozpoczęli badania, aby wyjaśnić, czym dokładnie mógł być ten zabytek. Konstrukcja w Andach starsza niż egipskie piramidy Wykopaliska na stanowisku archeologicznym Callacpuma – gdzie znajdowała się konstrukcja – rozpoczęły się w 2018 roku. Od tego czasu badacze usilnie próbowali zrozumieć znaczenie stanowiska dla prehistorycznych mieszkańców regionu. Okazało się bowiem, że megalityczny obiekt architektoniczny pochodził sprzed ok. 4750 lat. – Oznacza to, że konstrukcja ta została zbudowana około 100 lat przed Wielkimi Piramidami w Egipcie. I mniej więcej w tym samym czasie, co Stonehenge – powiedział prof. Toohey. Teraz zespół badaczy opublikował artykuł na łamach czasopisma „Science Advances”, w którym informuje o wynikach swoich badań. – Przedstawiamy jeden z najwcześniejszych znanych okrągłych placów w andyjskiej Ameryce Południowej. I jeden z najwcześniejszych przykładów monumentalnej, megalitycznej architektury ceremonialnej w obu Amerykach – napisali profesorowie Toohey i Murphy. Kto wybudował kamienny plac? – Plac został zbudowany z dużych, wolno stojących i pionowo ustawionych kamieni megalitycznych. Znajduje się w dorzeczu Cajamarca w północnych peruwiańskich Andach. Ta metoda budowy nigdy wcześniej nie była opisywana w tych górach i różni się od innych monumentalnych okrągłych placów w regionie – czytamy w artykule. Na miejscu odnaleziono szereg artefaktów, które należały do lokalnych społeczności prehistorycznych zamieszkujących region peruwiańskich And. – Było to prawdopodobnie miejsce spotkań, ceremonii lub rytuałów pierwszych mieszkańców tej części doliny Cajamarca – wyjaśnił prof. Toohey. – Miejscowi prowadzili głównie zbieracko-łowiecki tryb życia. Bardzo możliwe, że ok. 5000 lat temu dopiero rozpoczęli eksperymenty z uprawą roślin i udomowieniem zwierząt – dodał uczony. Naukowcy w artykule napisali, że na placu nie znaleziono żadnej ceramiki, którą można by było przypisać do peruwiańskiej kultury Cajamarca. – Późna epoka preceramiczna, podczas której zbudowano plac Callacpuma, była okresem przemian społeczno-gospodarczych w Andach. Społeczności nie były jeszcze „pełnoetatowymi” rolnikami, ale zaangażowały się w złożone systemy wymiany z przybrzeżnymi społecznościami rybackimi – napisali uczeni. Monumentalna konstrukcja, która łączyła lokalne społeczności Naukowcy wyjaśniają, że monumentalna architektura miała „kluczowe znaczenie dla wielu aspektów organizacji społecznej człowieka i rozwoju złożoności społecznej”. Oznacza to, że były to zabytki, które łączyły całe społeczności, a niekiedy wiele grup ludzi, które żyły na tym samym terytorium. Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad pół tysiąca lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny Na niewyrabowanym cmentarzysku sprzed ponad pół tysiąca lat archeolodzy odkryli kilkanaście niezwykłych pochówków. Ludzi po śmierci zawijano w tkaniny. Wykopaliska prowadzi peruwiańsko-pol... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kilkanascie-niezwyklych-pochowkow-sprzed-ponad-1000-lat-odkryto-w-peru-zmarlych-zawijano-w-piekne-tkaniny-3741a0e.png" width="938" height="492" alt="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" title="Kilkanaście niezwykłych pochówków sprzed ponad 1000 lat odkryto w Peru. Zmarłych zawijano w piękne tkaniny" /> – Ta forma architektury jest celowo skonstruowana tak, aby była większa, niż jest to konieczne, biorąc pod uwagę jej zamierzoną funkcję. Architektura ceremonialna, czy to reprezentowana przez układy megalitycznych kamieni, duże platformy i budynki, czy też ograniczone place, była wynikiem działań całych społeczności – twierdzą uczeni. Badacze ustalili, że plac miał średnicę prawie 20 metrów. – W ramach naszej działalności naukowej współpracujemy z mieszkańcami miast położonych na terenie Callacpuma w sprawie naszych odkryć i ich znaczenia. Podkreślamy znaczenie dziedzictwa kulturowego Peru. Współpracując, możemy kontynuować badania naukowe i pomóc zachować to miejsce – powiedział badacz. Źródło: Science Advances. Nasz ekspert Jakub Rybski Dziennikarz, miłośnik kina niezależnego, literatury, ramenu, gier wideo i dobrego rocka. Wcześniej związany z telewizją TVN24 i Canal +. Zawodowo nie boi się podejmować żadnego tematu, prywatnie bardzo zainteresowany polityką. Autor bloga na Instagramie "Mini Podróże".
Kilkadziesiąt pochówków z maskami i drewniane berła. Spektakularne odkrycie sprzed tysiąca lat w Peru
73 nienaruszone pochówki z rzeźbionymi maskami i piękne drewniane berła odkryto w Pachacámac na południe od Limy w Peru. Znaleziska dokonali archeolodzy z Papieskiego Katolickiego Uniwersytetu w Peru pod kierownictwem prof. Krzysztofa Makowskiego. Znaleziska pochodzą z czasów Imperium Wari i mają około tysiąca lat.
W tym artykule: W dawnych Andach nikt nie umierał… Pachacámac – wyrocznia i świątynia Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Kim byli zmarli? Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Co już wiemy o Pachacámac? Pochówki mają formę tobołów grzebalnych. Oznacza to, że zmarłych zawinięto w tkaniny. Ciekawostką jest fakt, że zmarli obu płci mieli przytwierdzone do tobołów maski z rzeźbionego drewna i ceramiki. Groby pochodzą z okresu ekspansji Imperium Wari, czyli z lat 800–1100 n.e. O odkryciu pierwszy poinformował serwis Archeowieści. Zdaniem badaczy toboły, czyli ciała ludzi zawinięte w tkaniny, początkowo składano indywidualnie, a później także grupowo. Natomiast stan zachowania większości z nich jest rewelacyjny. W dawnych Andach nikt nie umierał… – W Andach przedhiszpańskich nikt nie umierał. Wszyscy byli predestynowani do dalszego życia w równoległym świecie przodków (hurin pacha). Warunkiem było, aby członkowie rodziny spełnili swój obowiązek i przygotowali zmarłego do dalszego życia – wyjaśnia prof. Makowski. W jego ocenie powszechność tobołów grzebalnych na cmentarzyskach wybrzeża Peru w okresach późnych (800–1531/32) i na początku okresu kolonialnego w przypadku pochówków wszystkich grup wiekowych obu płci jest świadectwem, że wspomniany obowiązek zapewnienia ciągłości życia po życiu swoim bezpośrednim przodkom był traktowany bardzo na poważnie. – Wszak to zmarli powracają co roku na ziemię i pilnują zbiorów. Od nich też zależy obfitość wody, która spływa z gór na pustynne wybrzeża i wypełnia kanały nawadniające – dodaje naukowiec. Pachacámac – wyrocznia i świątynia Pachacámac była bardzo znaną świątynią i wyrocznią bóstwa Pacha Kamaq w późniejszym okresie – w czasie panowania Inków. Jego imię oznacza „ten, który daje życie ziemi”. Pochówki znaleziono na terenie rozległego zespołu cmentarzysk z różnych okresów, u stóp Świątyni Malowanej. Nekropole odkrył już pod koniec XIX wieku Max Uhle, który jest uważany za pioniera archeologii naukowej w Andach. Poza ogólnymi informacjami nie opublikował swoich znalezisk. Z kolei cmentarzysko ulegało systematycznemu niszczeniu, również przez rabusiów. – Można przypuszczać, że niewielki procent grobów w obrębie wykopalisk Uhlego było dobrze zachowanych. Stąd też wyjątkowość aktualnego odkrycia – podkreślono w serwisie Archeowieści. Zwalony mur – kluczem do sukcesu archeologów Najnowsze badania przeprowadzono w miejscu, w którym osunął się mur z okresu inkaskiego i kolonialnego. Naukowcy przypuszczali, że zwały cegieł mułowych utrudniły dostęp rabusiom do grobów. Okazało się być to prawdą. To tam prof. Makowski i jego współpracownicy – Cynthia Vargas, Doménica Villavicencia Mergoni i Ana Fernández – natknęli się na doskonale zachowane toboły grzebalne. Kim byli zmarli? Naukowcy stwierdzili, że na cmentarzysku objętym wykopaliskami przez prof. Makowskiego wcale nie pochowano elity, jak sugerowano wcześniej. Porównywalne jest ze stanowiskiem Ancón, które zarówno w okresie Imperium Wari, jak i w okresach późniejszych było miejscem pochówku rybaków. Pachacámac w okresie Imperium Wari – a dokładnie między 800 a 1100 rokiem – miał charakter osady z platformą ceremonialną. Platforma ta obecnie znajduje się jest pod zwaliskami i tarasami Świątyni Malowanej z okresu inkaskiego, a zatem późniejszego o kilkaset lat. Pochówki są prawdziwą kopalnią informacji o pozycji społecznej mężczyzn, kobiet i dzieci. Do laboratorium udało się przenieść w całości 19 tobołów. Niebawem zostaną prześwietlone z pomocą tomografii komputerowej bez konieczności ich otwierania. Badacze porównają też odkrycia z Pachacámac z tymi z Castillo de Huarmey. Tam w 2010 roku, zespół pod kierownictwem prof. Miłosza Giersza i dr hab. Patrycji Prządki-Giersz odkrył pierwszy w historii zbiorowy pochówek kobiet najwyższych elit imperium Wari. Piękne drewniane berła zdobione wizerunkiem dostojników Oprócz pochówków zespół prof. Makowskiego odkrył dwa berła. Były złożone w depozycie wotywnym i przykryte warstwą fragmentów muszli tropikalnej Spondylus princeps, importowanej z Ekwadoru. Przedmioty są rzeźbione w drzewie i dekorowane wizerunkami dwóch dostojników noszących nakrycie głowy typu Tiwanaku. Berła znaleziono w niewielkiej odległości od cmentarzyska. Pochodzą z tego samego okresu. Co już wiemy o Pachacámac? Pachacámac, wbrew poprzednim koncepcjom, nie funkcjonowało nieprzerwanie jako święte miasto i centrum kultu od czasów budowy Starej Świątyni kultury Lima do podboju hiszpańskiego. W okresie trwania Imperium Wari było stosunkowo skromną osadą o odmiennym planie i charakterze, Pachacámac stało się monumentalnym założeniem godnym funkcji wyroczni i jedną z trzech najważniejszych świątyń w centralnych Andach dopiero prawie pięć stuleci później. Czyli po włączeniu tej części wybrzeża Peru do Imperium Inków. Źródło: Archeowieści. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
Mężczyzna trzymał w swoim plecaku termicznym kilkusetletnią mumię. Twierdził, że to jego dziewczyna
Policja w Peru zatrzymała w parku trzech mężczyzn. Jeden z nich był dostawcą jedzenia, a w swoim plecaku termicznym trzymał mumię, która miała ok. 600–800 lat.
W tym artykule: Mężczyzna w plecaku termicznym trzymał mumię To zbrodnia przeciwko dziedzictwu kulturowemu Peru Najstarsze ślady obecności człowieka w regionie pochodzą sprzed 20 tysięcy lat Miłość może mieć różne oblicza. Jak jednak wyjaśnić tajemnicze uczucie do kilkusetletniej mumii, a co gorsza, jeśli jest nieodwzajemnione? Ta historia bez szczęśliwego zakończenia wydarzyła się w peruwiańskim mieście Puno, które znajduje się na południowym-wschodzie kraju, niedaleko granicy z Boliwią. Mężczyzna w plecaku termicznym trzymał mumię Trzech mężczyzn spędzało wieczorem czas w parku spożywając alkohol. W pewnym momencie zauważył ich patrol policji. Funkcjonariusze uznali, że wyglądają podejrzanie, dlatego dokonali rutynowego przeszukania. Jeden z nich miał ze sobą plecak termiczny, podobny do tych, których używają dostawcy jedzenia. Okazało się, że w środku znajduje się zmumifikowane ciało ułożone w pozycji embrionalnej. Przerażające odkrycie archeologów w Peru. 6 dzieci zostało zamordowanych i złożonych w ofierze Archeolodzy znaleźli mumie sześciu dzieci, które znajdowały się w grobowcu wysoko urodzonego człowieka. Naukowcy podejrzewają, że zostały złożone w ofierze. Mężczyzna ma 26 lat i nazywa się Julio Cesar Bermejo. Jego sprawa wzbudziła niemałe poruszenie w lokalnych mediach, które szybko zainteresowały się jego sprawą. W jednym z wywiadów przyznał, że mumia była jego „duchową dziewczyną”. – Spędzam z nią czas, śpi w tym samym pokoju, a ja się nią opiekuję – przyznał Peruwiańczyk i dodał, że dał mumii imię „Juanita”. To zbrodnia przeciwko dziedzictwu kulturowemu Peru Mumią zajęło się teraz ministerstwo kultury Peru, ponieważ została uznana za dobro narodowe kraju. Agencja informacyjna Andina przekazała, że mumia najprawdopodobniej należała do dorosłego mężczyzny, który żył w tym regionie ok. 600–800 lat temu. Na razie nie wiadomo dokładnie, do jakiej kultury należał. Potwierdzą do przyszłe badania. Z kolei Julio Cesar Bermejo znajduje się w areszcie i czeka na rozprawę sądową. Może usłyszeć wyrok zbrodni przeciwko dziedzictwu narodowemu Peru. Kraj ten jest bowiem miejscem, w którym od wielu lat odkrywano ludzkie szczątki i mumie, które należały do różnych kultur prekolumbijskich. Biorąc pod uwagę, że niektóre społeczności nie zostawiły po sobie żadnych zapisków ani kronik, często są to jedyne źródła wiedzy o dziejach i historii Peru sprzed kilkuset lat. Właśnie dlatego nazywane są często zbiorczo kulturami andyjskimi, ponieważ historycy wciąż nie są w stanie opracować ich chronologii. Najstarsze ślady obecności człowieka w regionie pochodzą sprzed 20 tysięcy lat Najstarsze, odnalezione ślady człowieka na terenach m.in. Peru, Boliwii i Chile pochodzą sprzed ok. 20 tysięcy lat. Archeolodzy odnaleźli narzędzia z kości i kamienia oraz resztki jedzenia w jaskini Pikimachay koło peruwiańskiego miasta Ayacucho. Z koeli w górach odnaleziono kilka jaskiń, w których zachowały się malowidła naskalne. Przedstawiały ludzi polujących na stada gwanako andyjskich. W Peru odnaleziono kolejne szczątki dzieci, które zostały złożone w ofierze. Niektóre noszą ślady przemocy Archeolodzy znaleźli kolejne mumie w grobowcu bogatego mężczyzny sprzed prawie 1200 lat. Wszystko wskazuje na to, że to kolejne ofiary, które zostały zamordowane w ofierze, na jego cześć. Na przełomie II i I wieku p.n.e. w regionie zaczęły wykształcać się pierwsze kultury regionalne. Ich największy rozwój przypada na okres I–VIII wiek n.e. Szacuje się, że jako pierwsza pojawiła się kultura Mochica na północy Peru i Nazca w centrum tego kraju. Na granicy z Boliwią powstała Pucara oraz najważniejsza z nich, kultura regionu Tiahuanaco, nazywana również Tiwanaku. Archeolodzy ustalili, że dla rdzennych mieszkańców Ameryki Południowej rytuały pogrzebowe były bardzo istotnymi wydarzeniami. Ich celem było przeprowadzenie duszy zmarłego przez kolejne etapy życia po śmierci. Społeczności mumifikowały swoich zmarłych, a następnie chowali ich w pozycji embrionalnej. Ludzie z kultur andyjskich wierzyli, że pochowanie ciała w ten sposób miało symbolizować powrót duszy do łona matki Ziemi i podkreślało odrodzenie oraz ciągłość życia i śmierci. Martwym kierowano głowy w kierunku zachodnim, w stronę morza. Powszechne było również składanie ofiar z ludzi, często dzieci. Zamordowani mieli towarzyszyć zmarłemu w dalszej wędrówce. Rytuał ofiarny mógł być również formą przeproszenia bogów lub odgonienia złych duchów. Źródło: AFP
Odnaleziono zakonserwowane ciało 20-letniej alpinistki. Marta Altamirano zaginęła w 1981 roku
Marta Altamirano zaginęła w 1981 roku podczas górskiej wyprawy w Andy. Ratownicy bezskutecznie przez ponad cztery dekady szukali ciała młodej alpinistki. Aż do teraz.
W tym artykule: Marta Altamirano: odnaleziono ciało alpinistki po 42 latach Polacy jako pierwsi zdobyli Mercedario Marta Altamirano, dla bliskich „Patty”, miała przed sobą całe życie. Nikt jednak nie przypuszczał, że wyprawa na liczący ponad 6720 m n.p.m. szczyt w Andach w 1981 roku okaże się ostatnią dla młodej alpinistki. 20-latka w trakcie wspinaczki wpadła do szczeliny lodowca i ślad po niej zaginął. Ratownicy bezskutecznie próbowali odnaleźć ciało kobiety. Udało się teraz i to zupełnie przypadkiem. Po ponad czterech dekadach na zwłoki zaginionej natrafiła grupa wspinaczy. Marta Altamirano: odnaleziono ciało alpinistki po 42 latach Marta Altamirano postanowiła zdobyć jeden z najwyższych szczytów górskich w Ameryce Południowej w 1981 roku. W rozpoczętej 23 marca wyprawie na Mercedario – jak się pózniej okazało, feralnej w skutkach – uczestniczyła także między innymi siostra zmarłej, Corina Altamirano. Kobieta zdradziła, że do tragicznego zdarzenia doszło na wysokości ok. 4300 m n.p.m., gdy grupa postanowiła rozbić namioty i zebrać siły na dalszą wspinaczkę. Marta, która oddaliła się od reszty, by zwiedzić okolicę, nieszczęśliwie się pośliznęła i wpadła do szczeliny. Od tej pory słuch o niej zaginął. Ciało 20-latki, po zawaleniu się części przełęczy, zostało zasypane stertą śniegu. Mimo licznych akcji ratunkowych, nie udało się ustalić, gdzie znajdują się zwłoki alpinistki. Nie żyje Anna Czerwińska. Wybitna polska himalaistka miała 74 lata Anna Czerwińska zapisała się w historii polskiego himalaizmu ogromną determinacją. Swoim życiem udowodniła, że wspinająca się kobieta ma na swojej drodze do pokonania nie tylko szczyty na... Choć od tragicznej śmierci Marty Altamirano minęło ponad 40 lat, rodzina kobiety nigdy nie straciła wiary w to, że służby ratunkowe odnajdą jej ciało. Pod koniec stycznia, na południowej ścianie Mercedario, na zamarznięte zwłoki 20-latki natrafiła całkiem przypadkiem grupa wspinaczy. Najbliżsi ofiary nie mieli wątpliwości, że to Marta. Lód i śnieg tak zakonserwowały ciało, że niemal nie uległo ono rozkładowi. – Jesteśmy szczęśliwi wiedząc, że wreszcie znalezione zostało ciało naszej siostry, poszukiwanej przez tak długi okres – przyznała siostra zmarłej, Corina Altamirano. Uczestniczyła ona w sekcji zwłok w mieście San Juan w zachodniej Argentynie. – (Marta) Powiedziała nam, że jeśli kiedykolwiek umrze w górach, mamy pochować ją na cmentarzu alpinistów w Mendozie lub zostawić tam, gdzie zginie. Jakie jest lepsze miejsce niż Mercedario? Myślę, że to jest jej dom – dodała Corina. View oEmbed on the source website Zgodnie z obowiązującymi procedurami, oprócz sekcji zwłok, przeprowadzone zostaną także badania DNA potwierdzające tożsamość odnalezionej kobiety. Monika Witkowska zdobyła K2. Jako druga Polka w historii po Wandzie Rutkiewicz! Monika Witkowska raz jeszcze zapisała się na kartach historii. Dziś zdobyła szczyt K2! Przypomnijmy, że podobna historia miała miejsce w 2010 roku, gdy w Górach Skalistych w Kanadzie natrafiono na zwłoki mężczyzny. Późniejsze badania potwierdziły, że był William Holland ze Stanów Zjednoczonych, którego służby i rodzina poszukiwały od dwóch dekad. Ciało – ze względu na warunki atmosferyczne – było w niemal nienaruszonym stanie. Alpinista został przysypany przez lawinę po tym jak, zwalił się na niego skalisty gzyms. Akcja ratunkowa była wielokrotnie wznawiana, jednak bezskutecznie. W chwili tragedii Amerykanin miał 38 lat. Polacy jako pierwsi zdobyli Mercedario Argentyński szczyt Mercedario po raz pierwszy został zdobyty w 1934 roku przez... Polaków. W zorganizowanej przez Koło Wysokogórskie przy Oddziale Warszawskim Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego wyprawie uczestniczyli: dr Konstanty Narkiewicz-Jodko, dr Jan Kazimierz Dorawski, inż. Stefan Daszyński, inż. Wiktor Ostrowski, inż. Stefan Osiecki, Adam Karpiński. Ich losy opisuje Wiktor Ostrowski w książce „Wyżej niż kondory” z 1959 r. Szukasz więcej fascynujących informacji na temat świata roślin i zwierząt, odkryć archeologicznych i nieskończonego Wszechświata? Zaprenumeruj magazyn „National Geographic Polska". Najnowszą ofertę znajdziesz na tej stronie. Nasz ekspert Igor Szulim Od zawsze wiedziałem, co chcę robić w życiu. Dlatego z pasji i z wykształcenia jestem dziennikarzem. W National-Geographic.pl zajmuje się tematyką podróżniczą. Szczególnie bliskie są mi kraje niemieckojęzyczne. Po godzinach najchętniej spędzam czas na korcie tenisowym.
Gdzie żyją flamingi. Śladami najpiękniejszych ptaków na Ziemi
Budują swoje gniazda z błota, lubią brodzić w ciepłej wodzie i wyróżniają się niezwykłym różowym kolorem. Poznaj najpiękniejsze flamingi.
W tym artykule: Gdzie żyją flamingi? Co jedzą flamingi? Jak wygląda flaming? Kto rządzi w stadzie? Swoją nazwę zawdzięczają mieszkańcom Półwyspu Iberyjskiego. Zarówno w języku hiszpańskich, jak i portugalskim „flamengo” oznacza coś o „płomiennym kolorze”. I rzeczywiście, tym, co przede wszystkim wyróżnia flamingi, jest jest niezwykły, żywy kolor. Flamingi to duże ptaki. Największe osobniki osiągają nawet 170 cm wysokości. Rzadko przy tym przekraczają 4 kg masy ciała. Nic zatem dziwnego, że często stado spacerujących z gracją ptaków porównywane jest z modelkami na wybiegu. Gdzie żyją flamingi? Poza Australią i Ocenią flamingi można spotkać we wszystkich ciepłych strefach klimatycznych świata. Wyróżnia się 6 różnych gatunków flamingów, które zamieszkują inne obszary naszej planety. Oto 6 regionów, gdzie żyją flamingi. Flaming różowy (Phoenicopterus roseus) – ten gatunek można spotkać w największej liczbie miejsc na świecie. Flamingi różowe dobrze się czują w Afryce, a południowej Azji, ale również w południowej Europie. Szczególnie upodobał sobie francuskie wybrzeże Morza Śródziemnego. Flaming mały (Phoeniconaias minor) – spotykany na obszarze Wielkich Rowów Afrykańskich, a także w północno-zachodnich Indiach. Jest najbardziej liczebnym gatunkiem flaminga. Flaming chilijski (Phoenicopterus chilensis) – występuje w południowej części Ameryki Południowej, od Ekwadoru aż po Ziemię Ognistą. Jest uznawany za gatunek bliski zagrożenia wymarciem. Flaming krótkodzioby (Phoenicoparrus jamesi) – bladszy w upierzeniu w porównaniu z innymi gatunkami. Flaming krótkodzioby występuje w Andach w Ameryce Południowej. Flaming andyjski (Phoenicoparrus andinus) – można go również spotkać w Andach: w Argentynie, Chile, w Boliwii i w Peru. Co ciekawe, czasami spotykany również w zachodniej Brazylii, dokąd trafia wraz z podmuchami wiatru. Flaming karmazynowy (Phoenicopterus ruber) – wyróżnia się mocno różowym, prawe łososiowym kolorem. Flamingi karmazynowe najłatwiej spotkać na wybrzeżu Morza Karaibskiego. Żyje na Jukatanie i na Antylach. Część populacji występuje również w na Wyspach Galapagos. Co jedzą flamingi? Osobliwy widok to stojący w płytkiej wodzie ptak, który zanurza głowę i wykonuje dziwne ruchy swoimi długimi nogami przestępując z jednej na drugą. Jesteśmy świadkiem posiłku flaminga. Warto zwrócić uwagę na charakterystyczny dziób tego ptaka. To jedno z tych wąsko wyspecjalizowanych „narzędzi”. Są dzioby do zabijania, łupania orzechów, łupania drewna, wypijania nektaru z kwiatów czy grzebania we wnętrznościach martwych zwierząt i do wielu innych zastosowań. Dziób flaminga służy do odcedzania wody, zmąconej przestępowaniem z nogi na nogę, aby oddzielić wszystkie elementy nadające się do zjedzenia. Ptak zanurza głowę w wodzie lub błocie tak, że górna część dzioba jest poniżej dolnej, a ruchami języka pompuje wodę. Na specjalnych blaszkach szczęki osadza się pokarm. Flaming nie jest wybredny. Zje rośliny, nasiona, ślimaki, rybki, mięczaki, skorupiaki, jeśli tylko ich wielkość nie przekracza jednego centymetra. Nie wiadomo, czy pozbywa się wody ze względu na jej nijaki smak, czy też nie chce się nadmiernie ożłopać, bo jak każdemu wiadomo z żołądkiem wypełnionym litrami wody kiepsko się lata. Co do wody. Otóż flamingi żyją w swoistej niszy ekologicznej, w której nie mają zbyt silnej konkurencji. To często bardzo zasolone wysychające płytkie morskie laguny albo silnie alkaliczne wody akwenów, których dna wypełniają wulkaniczne pyły. Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? To zwierzę stało się symbolem Australii. Kangur jest nawet w jej herbie. Gdzie żyją kangury? Jak wyglądają kangury? Co jedzą kangury? Poniżej odpowiadamy na te pytania. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/kangur-zadziwiajace-zwierze-z-antypodow-gdzie-zyja-kangury-jak-wygladaja-i-co-jedza-fot-jouan-rius-gamma-rapho-via-getty-images-1b10563.jpeg" width="938" height="623" alt="Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? (Fot. JOUAN/RIUS/Gamma-Rapho via Getty Images)" title="Kangur – zadziwiające zwierzę z antypodów. Gdzie żyją kangury, jak wyglądają i co jedzą? (Fot. JOUAN/RIUS/Gamma-Rapho via Getty Images)" /> Jak wygląda flaming? Rzucającą się w oczy cechą flamingów jest ich długa i niezwykle ruchliwa szyja. W stanie „spoczynku” tworzy ona charakterystyczny kształt litery S, choć ptak potrafi wygiąć ją w dowolnym miejscu i równie dowolnym kierunku. Zapewne zawdzięcza to liczbie kręgów szyjnych. Ma ich aż 19. Człowiek, czy nawet żyrafa ma ich siedem. Jest zatem czym się pochwalić. Wydawać by się mogło, że pióra flamingów są różowe. Nazwa gatunkowa flaming różowy do czegoś zobowiązuje. Okazuje się jednak, że pióra flamingów są tak naprawdę białe, a swoją barwę zawdzięczają swoistemu make-upowi. Pisklęta flamingów wykluwają się białe. Dopiero dorosłe osobniki stają się różowe. Ptaki nakładają na pióra oleistą substancję wydobywającą się z gruczołów kuprowych. Zwierzęta rozprowadzają ją po całym ciele przy pomocy dzioba. Zapewnia on wodoodporność, a czerwony kolor jest wynikiem przyjmowania pokarmu bogatego w karotenoidy. To ta sama substancja, której zawdzięczamy barwę marchewki lub pomidora. Co ciekawe, intensywność barwy flamingów zależy od ich diety. Mimo że nie żywią się warzywami to pozyskują ten barwnik głównie ze skorupiaków. Ptaki te „malują” się chętniej i mają intensywniejszą barwę w okresie godowym a te „bardziej różowe” odnoszą większy sukces lęgowy. Nic dziwnego skoro flamingi swój barwnik zawdzięczają pokarmowi, to bardziej intensywna barwa upierzenia może być świadectwem sprawności danego osobnika w zdobywaniu pożywienia. Skoro jest zdrowy i silny to doskonale nadaje się na rodzica. Kto rządzi w stadzie? Flamingi żyją w wielkich stadach. To kwestia bezpieczeństwa. Łatwo jest upolować jednego ptaka, ale na zaatakowanie wielu tysięcy nie każdy wróg się decyduje. Zwłaszcza, że wysoki wzrost pozwala dostrzec nieprzyjaciela z daleka i ostrzec kompanów. Kiedy obserwujemy olbrzymie stado flamingów, a ich liczebność może dochodzić do 30 tysięcy, zdarza się, że bez żadnego ostrzeżenia wszystkie jednocześnie się zrywają i lecą w jednym kierunku. Pierwsze co widzimy to to, że mniej lub bardziej różowe ptaki mają spód skrzydeł intensywnie czarny. W locie wyglądają pięknie. Wyciągają długą szyję i równie długie nogi. Liczebność stad flamingów też zaskakuje kiedy się dowiemy, że ptaki te wyprowadzają jeden lęg w roku a i to nie w każdym a samica składa wiosną tylko jedno jajko. Rzadko zdarzają się dwa. Samica składa je w gnieździe ulepionym z mułu w kształcie ściętego stożka z dołkiem na szczycie. Jajko wysiaduje oboje rodziców, którzy łączą się parę na całe życie. Susza odsłoniła starożytny Most Nerona na rzece Tyber w Rzymie Od wielu tygodni Włochy zmagają się z poważną suszą. Skutki tej klęski żywiołowej odczuwają wszyscy, a jej skalę pokazuje poziom na rzece Tyber w Rzymie. Młode usamodzielniają się po około 70 dniach. Pisklęta po opuszczeniu gniazd podobnie jak strusie, gromadzą się w żłobki, składające się z ptaków w zbliżonym wieku. Po miesiącu od wyklucia potrafią już samodzielnie zdobywać pokarm. Rodzice dokarmiają pisklęta, aż te staną się lotne, czyli przez kolejnych pięć tygodni. Dziób wykształca się ostatecznie w szóstym tygodniu życia. Do tej pory maluchy żywione są tak zwanym ptasim mleczkiem, czyli wydzieliną wola rodziców. Hormon odpowiedzialny za laktację jest dokładnie taki sam jak u ssaków, z tą różnicą, że mleko produkuje i tata i mama. Ten sposób odżywiania znają jedynie flamingi i gołębiowate. Jednak mleczko flamingów jest intensywnie czerwone.
Centralna Kolej Transandyjska – dzieło polskiego inżyniera, którym zachwyca się cały świat
Centralna Kolej Transandyjska łączy Callao, czyli największy i najważniejszy port w Peru z miejscowością Huancayo w środkowej części kraju. Jak to się stało, że za jej powstanie odpowiedzialny był Ernest Malinowski, inżynier z Polski?
W tym artykule: Koleją przez Andy Gdzie biegnie Centralna Kolej Transandyjska? Jak powstała Centralna Kolej Transandyjska? Ernest Malinowski – życiorys Centralna Kolej Transandyjska (Ferrocarril Central del Perú), najwyżej położona linia kolejowa świata, była uważana za cud XIX-wiecznej techniki. Dziś także wzbudza podziw dla jej budowniczych, przede wszystkim polskiego inżyniera Ernesta Malinowskiego. Koleją przez Andy Miejska stacja kolejowa Desamparados znajduje się na tyłach pałacu prezydenckiego w samym centrum Limy. Na niej, między dwiema lokomotywami spalinowymi, stoją wagon towarowy i kilka kolorowych osobowych pierwszej i drugiej klasy. Pociąg może sprawiałby korzystniejsze wrażenie, gdyby nie asysta uzbrojonych żołnierzy konwojujących wagony ze względu na niebezpieczeństwo zamachów ze strony organizacji terrorystycznych. Trzy uderzenia w staromodny dzwon i lokomotywa rusza. Biedne dzielnice na przedmieściach Limy zostają w tyle, pociąg stopniowo pnie się w górę, pokonując liczne skalne półki wcięte w prawie pionowe zbocza. Im wyżej, tym krajobraz staje się bardziej surowy. Znikają drzewa, pojawiają się krzewy i coraz groźniejsze, często pokryte śniegiem szczyty gór. Pociąg „Słoneczny” powraca po dwuletniej przerwie. Szybko i za niewielkie pieniądze dotrzemy nad polskie morze Pociąg Słoneczny od lat cieszy się dużą popularnością wśród podróżujących. W tym roku ponownie wyruszy w trasę i zabierze pasażerów z Warszawy nad polskie morze. Ile zapłacimy za bi... Na niektórych odcinkach konduktorzy zaciągają zasłony na oknach od strony zbocza – dla ochrony przed spadającymi i stukającymi o szyby kamieniami. Pociąg często niknie w tunelach, z łoskotem wtacza się na stalowe mosty i wiadukty zawieszone nad dolinami. Na stromych stokach nie ma miejsca na pętlę toru, skład pokonuje więc zbocza zygzakami. Wówczas lokomotywa raz ciągnie wagony, a raz pcha je przed sobą. Pociąg dość szybko zdobywa wysokość. Jednak wraz z nią stopniowo zmniejsza się ilość tlenu w powietrzu i pasażerowie zaczynają mieć kłopoty z oddychaniem, bóle głowy i nudności. Na szczęście mogą liczyć na pokładowego pielęgniarza, który podsunie worek z tlenem i udzieli pierwszej pomocy. Krótkie postoje na górskich stacyjkach dają okazję do kupienia pamiątek i wyrobów u miejscowych Indian. Nad przełęczą Ticlio otwiera się widok na rozległy, mieniący się kolorami płaskowyż porośnięty skąpą roślinnością, głębokie doliny oddzielające pokryte śniegiem szczyty Andów i liczne błękitne jeziora. Dziś wspaniałe andyjskie krajobrazy turyści podziwiają nie z okien pociągu, ale... samochodu. Od kilkunastu lat stan techniczny linii kolejowej nie pozwala na jej regularną eksploatację w ruchu pasażerskim. Turystom pozostaje podróż drogą wybudowaną po II wojnie światowej. Biegnie ona obok trasy słynnej kolei, wije się – tak jak tory – pomiędzy masywami gór i skalnymi urwiskami i wielokrotnie z nią krzyżuje na różnych wysokościach. Gdzie biegnie Centralna Kolej Transandyjska? Projekt przeprowadzenia linii kolejowej na poziomie prawie 5 000 m n.p.m., przedstawiony przez Ernesta Malinowskiego, został początkowo odrzucony – specjaliści z branży uznali go za niewykonalny. W 1859 r. wydano dekret o utworzeniu komisji, która miała sprawdzić możliwości pociągnięcia linii kolejowej przez Andy. Po dziewięciu latach Henry Meiggs, amerykański przedsiębiorca, który zawarł z rządem peruwiańskim umowę na budowę takiej drogi, zlecił Ernestowi Malinowskiemu opracowanie założeń techniczno-ekonomicznych inwestycji. Zgodnie z projektem polskiego inżyniera miała ona połączyć Limę z zasobnym w minerały regionem Cerro de Pasco i żyzną doliną Jauja i umożliwić transport bogactw z górskich rejonów Peru do portu w Limie. Rzecznikiem projektu został Manuel Pardo – przyjaciel Malinowskiego z czasów jego emigracji we Francji i przyszły prezydent Peru. W przeddzień wigilii Bożego Narodzenia 1869 roku rząd Peru podpisał z Henrym Meiggsem kontrakt na budowę w ciągu sześciu lat linii z Limy do La Oroya, o długości 219 km. 20 stycznia 1870 r., niecałe trzy tygodnie po położeniu kamienia węgielnego, przystąpiono do dzieła. Zanim andyjskie skały skruszył pierwszy ładunek wybuchowy, ogromną ilość sprzętu, narzędzi, dynamitu, żywności i innego potrzebnego wyposażenia przetransportowano na górę na grzbietach mułów, lam i na barkach robotników. Jak powstała Centralna Kolej Transandyjska? Przy inwestycji pracowało ponad 10 tysięcy ludzi – Chilijczyków, peruwiańskich Indian, Chińczyków, a także emigrantów włoskich i Afrykanów. Nadzór nad montażem mostów sprawowali m.in. francuscy inżynierowie z firmy Gustawa Eiffela. Materiały – szyny i stalowe elementy mostów oraz drewno na podkłady i budynki stacyjne – sprowadzono aż ze Stanów Zjednoczonych. Budowa pierwszego odcinka, długości ok. 54 km, przebiegającego w dolinie rzeki Rimac do stacji Chosica na wysokości 860 m n.p.m., nie sprawiała specjalnych kłopotów. Dopiero później zaczęło się mozolne wydzieranie górom każdego metra – drążenie tuneli, przerzucanie mostów i wiaduktów nad przepaściami, wycinanie „zygzaków” w wąskich i stromych skalnych półkach. Jedno z największych wyzwań na trasie stanowił kanion rzeki Parac, nazywany El Infiernillo (Piekło), położony między stacjami Matucana (2 400 m n.p.) oraz San Mateo (3 200 m n.p.m.). W otaczających wąwóz ścianach wydrążono naprzeciw siebie dwa tunele i spięto je mostami. Ogółem na całej trasie z Limy do La Oroya wykuto 63 tunele o długości ponad 6 000 m, wybudowano 61 mostów i wiaduktów o łącznej długości ok. 2 km i wykonano 10 nawrotów (zmian czoła pociągu). Podczas realizacji tak trudnego projektu Andy musiały wziąć swoją daninę. Kilka tysięcy robotników zmarło z powodu bardzo ciężkich warunków pracy – lawin, zamieci, eksplozji materiałów wybuchowych, osuwających się skał, chorób i epidemii. Gdzie jest złoty pociąg? Najpewniej nie w Polsce Poszukiwacze skarbów od lat próbują ustalić, gdzie jest złoty pociąg. Coraz więcej faktów przemawia za prawdziwością legendy o zaginionym nazistowskim pociągu. Ernest Malinowski, projektant i konstruktor linii kolejowej, dzielił z robotnikami trudy budowy i życia – opuszczał się na linach na dno przepaści, aby zbadać warunki posadowienia podpór mostowych, wspinał na strome stoki, żeby rozwiązać problemy techniczne i pokierować skomplikowanymi robotami. Tak jak inni nocował pod namiotem w szczytowych partiach gór, gdzie temperatura nad ranem spadała do minus 14 st. C, a w południe sięgała 26 st. C. Pierwszy odcinek, z Callao do osady Chicla na wysokości 4 100 m n.p.m., liczący 141 km, oddano do eksploatacji w 1878 r. Rok wcześniej, 29 września, zmarł na posterunku pracy Henry Meiggs – zrujnowany finansowo i załamany psychicznie. Już w trakcie budowy stało się jasne, że w tak trudnych warunkach nie da się utrzymać założonego w kontrakcie tempa robót. Rosły też koszty realizacji projektu. Gdy upłynęły terminy umowy i skończyły się subwencje państwa, Henry Meiggs wyłożył pieniądze z własnej kieszeni, by prace mogły być kontynuowane. Na stacji początkowej w Limie stoi dziś popiersie amerykańskiego przedsiębiorcy. Jego imieniem nazwano też jeden z andyjskich szczytów. Już pierwszy odcinek kolei został uznany za cud techniki. Pociąg poruszał się na nim ze średnią prędkością 16 km/godz., zabierał ładunek do 100 ton, ciągnęły go typowe amerykańskie lokomotywy, zaopatrzone w najbardziej wówczas nowoczesne hamulce pneumatyczne Westinghouse’a. Pokonanie 141 km zajmowało ok. 10 godz. Nowy Orient Express wyruszy z Włoch w 2023 roku Orient Express La Dolce Vita ma być inspiracją dla młodych podróżników. Jest mały problem: młodych ludzi może nie stać na tak luksusową podróż. Wojna z Chile w 1878 r. przerwała budowę. Musiało minąć kilkanaście lat, by prace zostały wznowione. Dzięki kapitałowi brytyjskiej kompanii „Peruvian Corporation” 10 stycznia 1893 r. oddano pozostałą część trasy, aż do La Oroya. Dopiero na początku XX w. przedłużono linię w dwie przeciwległe strony od La Oroya – do Cerro de Pasco (centrum przemysłu wydobywczego) i do Huancayo w dolinie Jauja. Razem z tym drugim odgałęzieniem trasa kolei transandyjskiej liczy 332 km. Najbardziej znanym obiektem – bo najdłuższym na trasie (ok. 200 m) – jest wybudowany w 1872 r. wiadukt Verrugas, łączący brzegi wąwozu o tej samej nazwie. Ta imponująca konstrukcja znajduje się pomiędzy stacjami San Bartolome a Surco, na wysokości ok. 1 800 m n.p.m. Opiera się na trzech filarach ze stalowych kratownic, z których najwyższy ma prawie 77 m (warto wiedzieć, że ze względu na wysokość do budowy filarów używano właśnie stalowych kratownic, a nie kamienia). Podczas montażu wiaduktu korzystano ze stalowych lin przewieszonych nad przepaścią, z których opuszczano elementy konstrukcyjne. Było to prawdziwe wyzwanie. Do takich „akrobacji” Malinowski zatrudnił żeglarzy, przywykłych do pracy w podobnych warunkach, i Indian, którzy potrafią budować wiszące kładki nad przepaściami. Wiadukt Verrugas nazywany jest też Carrion („Puente Daniel Carrion”) – na pamiątkę studenta medycyny, który wynalazł szczepionkę na tajemniczą chorobę dziesiątkującą budowniczych. Po 17 latach eksploatacji wiadukt zniszczyły trzęsienie ziemi i lawiny, ale odbudowano go, stosując inną konstrukcję. Godny uwagi jest etap prowadzący przez zachodnie stoki Kordylierów – z licznymi tunelami, ostrymi łukami i spadkami, półkami skalnymi oraz podwójnymi zmianami kierunku jazdy. Spadki torów na tym odcinku dochodzą do 4,5 proc. (to maksymalna wartość dla normalnotorowej kolei o trakcji parowej). Na tym właśnie dystansie zostały pobite różne „kolejowe” rekordy: najdłuższy na trasie tunel Galera długości 1 177 m, usytuowany najwyżej na świecie (4 781 m n.p.m.), umożliwiający przejście kolei na atlantycką stronę Kordylierów, oraz najwyżej położony węzeł kolejowy na świecie – na przełęczy Ticlio (4 818 m n.p.m.). W setną rocznicę śmierci polskiego inżyniera na przełęczy Ticlio postawiono pomnik. Był to pomysł znanej polskiej dziennikarki Elżbiety Dzikowskiej, którą podczas jednej z wizyt na przełęczy zirytował przewodnik – podawał mianowicie, że projektantem kolei transandyjskiej był Henry Maiggs! Teraz, kiedy w tym miejscu stoi pomnik upamiętniający Ernesta Malinowskiego, nikt nie powinien mieć wątpliwości, kto jest autorem tego wiekopomnego dzieła. W granicie przywiezionym aż ze Strzegomia wyryto godło Peru i Polski oraz napis w dwóch językach – po hiszpańsku i polsku: „Inżynier Polski, Patriota Peruwiański, Bohater obrony Callao 1866, projektant i budowniczy centralnej kolei transandyjskiej”. Powyżej, na kamiennym kole wieńczącym pomnik, widnieje płaskorzeźba z brązu z wizerunkiem Ernesta Malinowskiego. Leonid Teliga – poznaj historię legendarnego polskiego żeglarza, który samotnie opłynął świat Kim był Leonid Teliga? – mogą dopytywać młodzi adepci żeglarstwa, którzy tak jak słynny podróżnik, marzą o opłynięciu Ziemi. Sprawdź, co wiemy na temat tego wybitnego Polaka. Ernest Malinowski – życiorys Ernest Malinowski przyjechał do Peru w 1852 roku. Wcześniej przez 20 lat przebywał na emigracji we Francji. To właśnie tam ukończył z wyróżnieniem słynną École des Ponts et Chaussées (Szkołę Mostów i Dróg) i pracował przy budowie pierwszych linii kolejowych (np. z Paryża do Hawru). Brał też udział w realizacji projektów melioracji ważniejszych francuskich rzek – Mozy i Loary. W Peru początkowo projektował i budował drogi i mosty (warto wiedzieć, że ozdobne bruki z białego granitu w Arequipie również są jego autorstwa). Pierwsze ukończone przez niego linie kolejowe wiodły z Limy do Chorrillos i z Pisco do Ica. Kolejną była linia Chimbote – Huaraz, z różnicą poziomów ponad 3 000 m i długości ok. 277 km. Ostatecznie z powodów finansowych powstało jedynie 136 km. Od 1868 r. współpracował z amerykańskim finansistą i przedsiębiorcą Henrym Meiggsem. W ciągu następnych lat zaprojektował linie Pacasmayo – Cajamarca o różnicy poziomów ok. 3 000 m, Pacasmayo – Guadelupe i Chiclayo – Lambayeque oraz swoją najsłynniejszą kolej: z Limy przez Andy do centrum górniczego La Oroya. Prace przy kolei transandyjskiej przerwał kryzys finansowy, a następnie przegrana wojna z Chile. W 1880 r. Ernest Malinowski wyemigrował do Ekwadoru, gdzie także poświęcił się budowaniu linii kolejowej (z Guayaquil do Quito). Wrócił sześć lat później, by tym razem zająć się naprawą kolei transandyjskiej i pociągnięciem jej dalszego odcinka. Zmarł w 1899 r. w Limie, sześć lat po oddaniu do eksploatacji swojego wybitnego dzieła. Pochowano go z honorami należnymi bohaterowi Peru.
Antyczne superfoods. 3 produkty, które pozwoliły starożytnym Andyjczykom przetrwać kryzys klimatyczny
Archeolodzy zrekonstruowali dietę mieszkańców okolic jeziora Titicaca sprzed kilku tysięcy lat. Czego możemy się od nich nauczyć?
W tym artykule: Co jedli starożytni Andyjczycy? Dietę starożytnych poznano dzięki skamieniałym zębom Antyczne superfoods Titicaca to największe jezioro wysokogórskie na Ziemi. Akwen, znajdujący się w granicach dzisiejszych Peru i Boliwii, położony jest wśród Andów, na wysokości 3 800 m n.p.m. Starożytni Andyjczycy żyli nad brzegiem jeziora przez 2500 lat, m.in. w mieście Tiwanaku (Tiahuanaco). Przetrwali mimo trudnych warunków panujących na tej wysokości, niewystarczającej powierzchni ziemi pod uprawy i postępujących zmian klimatycznych. Ta ich niezwykła odporność i zdolność do przystosowania się do niełatwego środowiska zaintrygowała naukowców z Uniwersytetu Kalifornijskiego Berkeley. Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie Miód był kiedyś bardzo cenny. Jeśli sprawcy kradzieży miodu darowano życie i dopuścił się recydywy, należało mu wyciąć pępek, owinąć wyciągnięte wnętrzności cztery razy wokół ... <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/jak-nasi-przodkowie-cenili-miod-kradziez-miodu-i-zniszczenie-pszczelej-rodziny-karali-smiercia-przez-powieszenie-fot-kevin-frayer-getty-images-60b41fb.jpeg" width="938" height="631" alt="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" title="Jak nasi przodkowie cenili miód? Kradzież miodu i zniszczenie pszczelej rodziny karali śmiercią przez powieszenie (fot. Kevin Frayer/Getty Images)" /> – Dzisiaj stoimy przed widmem zmian zmian spowodowanych przez kryzys klimatyczny. Podnoszący się poziom mórz topi małe wyspy na Pacyfiku, a susze i pożary niszczą uprawy w Kalifornii. Nasze odkrycia pokazują, jak do zmian środowiskowych i politycznych z powodzeniem przystosowali się starożytni. Możemy się od nich czegoś nauczyć – mówi antropolożka prof. Christine Hastorf, autorka badań. Co jedli starożytni Andyjczycy? Przez lata uważano, że dieta mieszkańców Andów opierała się głównie na rybach z jeziora Titicaca i kukurydzy, które miały być głównym źródłem białka i błonnika pokarmowego. Ale wyniki nowych badań podważają to przekonanie. Naukowcy odkryli bowiem, że podstawą codziennego jadłospisu Andyjczyków były: komosa ryżowa, ziemniaki, mięso wielbłądowatych (takich jak lama i alpaka). Co prawda, kukurydza także była obecna w ich diecie, ale autorzy badania uważają, że najprawdopodobniej była spożywana jako napój alkoholowy, znany jako chicha, zarezerwowany na specjalne okazje. – W zapisach archeologicznych jest wiele odniesień do ryb. Zawsze zakładaliśmy więc , że ludzie mieszkający nad brzegiem Titicaca korzystali z jeziora jako zasobu pożywienia. Ale dzięki badaniom odkryliśmy, że nie polegali na zasobach jeziora jako głównym źródle białka. Zamiast tego inwestowali w komosę ryżową, ziemniaki i mięso lam. Zwierzęta te mają długą historię udomowienia na tym obszarze – wyjaśnia dr Melanie Miller, współautorka badania. Z dotkniętej suszą rzeki Tygrys wyłoniło się starożytne miasto z czasów Imperium Mitanni Ruiny miasta pochodzą sprzed 3400 lat. Archeolodzy wykopali je na stanowisku archeologicznym Kemune po tym, jak poziom wody w zbiorniku w Mosulu zaczął gwałtownie się obniżać. Dietę starożytnych poznano dzięki skamieniałym zębom Zbadanie składu diety starożytnych Andyjczyków było możliwe dzięki innowacyjnej metodzie, znanej jako analiza izotopów stabilnych, specyficznych dla danych aminokwasów. Izotopy to odmienne postacie tego samego pierwiastka chemicznego (różnią się liczbą neutronów w jądrze), a aminokwasy to grupa organicznych związków chemicznych. Poszczególnych izotopów poszukiwano w próbkach kolagenu, wyabstrahowanych ze skamieniałych ludzkich zębów. Wszystkie analizowane szczątki pochodziły z pochówków odkrytych na południowym brzegu jeziora Titicaca i datowane były na okres między 1400 r. p.n.e. a 1100 r. n.e. Badanie kolagenu z tkanki zębów pozwoliło zidentyfikować składniki chemiczne, które z kolei ujawniły, jakie rodzaje jedzenia najczęściej spożywali starożytni. Im częściej dany produkt gościł w w ich diecie, tym większy ślad pozostawił w skamieniałościach. Antyczne superfoods Odkrycia, które opublikowano w czasopiśmie „Proceedings of the National Academy of Sciences”, pomagają wyjaśnić, jak andyjskie cywilizacje przedinkaskie przetrwały setki lat, mimo trudnych warunków. Udowadniają też, że już tysiące lat temu ludzie wiedzieli, że komosa ryżowa to antyczne superfoods. Zresztą, dla starożytnych Andyjczyków komosa ryżowa była święta, niemal na równi z jeziorem Titicaca – zauważają autorki badania. Swoją wysoką wartość komosa zawdzięcza temu, że może rosnąć na dużych wysokościach, w suchej, słonej glebie. Jest więc odporna na trudne warunki, a do tego bardzo pożywna. Zawiera niezbędne dla człowieka aminokwasy i jest źródłem: witaminy E, witaminy B2, wapnia, potasu, fosforu oraz wielu innych składników odżywczych. Nic dziwnego, że jest uznawana za superfood. – Wcześniej mieliśmy pewne pojęcie o tym, co jedli ci ludzie. Teraz znamy żywność, która pomogła im rozwijać się w tym ekstremalnym środowisku i przetrwać liczne zmiany klimatyczne. Dziś, w obliczu nadchodzących katastrofalnych warunków, my również możemy potrzebować powrotu do tradycyjnych upraw i rodzajów żywności, które najlepiej rosną tam, gdzie mieszkamy – mówi prof. Christine Hastorf, współautorka badań. Źródło: Proceedings of the National Academy of Sciences
Podróż na koniec własnych ramion. Wędrujący szlakiem Amazonki Pete Casey jest już w Andach
Jego dom jest tam, gdzie położy swój plecak. Bo w tym plecaku mieści się całe jego obecne życie. Właśnie minęło 6 lat, odkąd Pete Casey rozpoczął niezwykłą podróż, której celem jest trawers Ameryki Południowej, trasą wyznaczoną przez bieg Amazonki - od jej ujścia w Atlantyku w Brazylii do źródeł pod Nevado Mismi w Peru, a potem jeszcze wędrówka do wybrzeża Pacyfiku.
W tym artykule: Pete Casey i jego wymarzone Andy W Parku Jurajskim Kolejny lockdown Kamienie i charytatywny podarunek Podróż niezwykła, bo Brytyjczyk założył sobie, że każdy jej kilometr pokona wyłącznie własnymi siłami. Przeszedł już amazońską dżunglę, a też niejednokrotnie przepłynął Amazonkę wpław, gdy trzeba było dostać się na drugi brzeg. Napotkał niezliczone przeszkody, które spowodowały, że zaplanowana na dwa lata wyprawa trwa już trzy razy dłużej i jeszcze trochę potrwa. Ale wreszcie dotarł do górskiego etapu podróży, niezwykle trudnego i wymagającego. Od realizacji celu wyprawy dzieli go jeszcze 2 tysiące kilometrów, czyli prawie jedna czwarta całego dystansu. Pete Casey i jego wymarzone Andy Na swoim blogu Pete wspomina: Jako dziecko wypytywałem swojego tatę „Gdzie są Andy?” Mój ojciec, rodowity Cockney, lubił bawić się słowami, a jego ulubioną odpowiedzią było: „na końcu twoich ramion, synu”. To dość irytujące wyjaśnienie skłoniło mnie w końcu do udania się do lokalnej biblioteki, aby sprawdzić, gdzie te Andy są. I tam odkryłem…świat. Godzinami siedziałem nad Atlasem Świata, podekscytowany studiując magiczne strony, koncentrując się zwłaszcza na pięknych mapach topograficznych pasma Andów i dorzecza Amazonki. Przez lata wielokrotnie wracałem do tej książki. Wtedy jednak myśl o podróży w Andy nawet nie przyszła mi do głowy. Dla dziecka wychowującego się na osiedlu komunalnym na przedmieściach Londynu, Ameryka Południowa była równie odległa jak Mars. Słowa takie jak przygoda, eksploracja, wyprawa nie pojawiały się w naszych rozmowach. A jednak… Jednak jestem w Andach! To wspomnienie to taka trochę kwintesencja dotychczasowej podróży Pete’a. Przez 6 lat podróży przez Amazonię, Andy, w kierunku których zmierzał, wydawały się niemal tak samo niedostępne, jak w jego dziecięcych marzeniach. Wyprawa czasem przypomina rozwleczony serial telewizyjny – bohater pokonuje przeszkodę, rusza w drogę, by natychmiast trafić na inną przeszkodę, za którą mnożą się kolejne i kolejne. A wśród nich problemy pogodowe, powodzie, kwestie polityczne, kłopoty z przewodnikami, przeszkody formalne obejmujące zakazy wstępu dla cudzoziemców na niektóre terytoria, aresztowania, kradzieże. Aż wreszcie świat opanowała pandemia COVID-19, która zatrzymała podróżnika w małej peruwiańskiej wiosce. Choć mogłem wychodzić na zewnątrz, czułem się uwięziony, nie wiedząc, kiedy lockdown zostanie zniesiony – opowiada Pete o swoim pobycie w Rio Tapiche. – Oczywiście doświadczenie życia i pracy na małej farmie, czasami razem z rdzenną ludnością Kapanawa, będzie czymś, co zawsze będę pamiętać. Większość czasu spędzałem jednak sam, bez telefonu, internetu, telewizora czy radia. Myślę sobie, że i tak miałem szczęście, że znalazłem się w tym miejscu, gdy świat został zamknięty. W przeciwieństwie do ludzi w wielu innych miejscach, mogłem swobodnie wyjść z domu, iść do lasu, pracować w polu. Czas spędzony na łonie natury dał mi przestrzeń do myślenia. W gościnnej osadzie Kapanawa Pete spędził siedem miesięcy. Plemiona izolowane a wycinka Amazonii. Rdzennym ludom grozi śmierć Plemiona izolowane nie mogą czuć się bezpiecznie we własnym domu – dziewiczych lasach. W Parku Jurajskim Ogromnym wsparciem w realizacji podróży do kolejnego punktu na mapie amazońskiej wyprawy, do Pucallpy okazał się lokalny przewodnik Pizarro. To miała być trudna i wymagająca wędrówka górską trasą Cordillera Azul, którą Pete wybrał, by z uwagi na zagrożenie COVID-19 uniknąć przechodzenia przez pueblos leżących na brzegach Ukajali. Ostrzegano go, że teren jest nie do przejścia, że na pewno zginą, że nikt dotąd nie przekroczył tych gór, że żyją tam wielkie czarne jaguary czekające tylko na tak osobliwe pożywienie. I faktycznie była to bardzo ciężka podróż. Bardzo strome podejścia i zejścia, których przemierzenie okazało się uciążliwe przede wszystkim z uwagi na wyjątkowo ciężkie plecaki. Pojawił się problem ze znalezieniem wody. W nocy do obozowisk blisko podchodziły dzikie zwierzęta, a w tym jaguary. Na szczęście o ich obecności świadczyły tylko odgłosy, jakie dochodziły do namiotu. Bezpośredni kontakt mieli tylko z mrówkami, które tnąc liście pocięły też moskitierę. Połączenie starannego, strategicznego planowania trasy z ogromną wiedzą, siłą fizyczną i determinacją Pizarro opłaciło się – podkreśla Pete. – Trudno przekazać, jak niesamowita była ta podróż. Szliśmy obok wysokich skalnych ścian, przez gęsto zalesione góry, przez wodospady i kaniony, niektóre z nich być może niewidoczne i nietknięte przez dziesiątki, może tysiące lat. Czułem się, jakbyśmy cofnęli się w czasie do świata jurajskiego, prawie spodziewałem się zobaczyć pterodaktyle pikujące z nieba. Pierwsza część trawersu okazała się tak ciężka, że po dotarciu do miejscowości Contamana, podróżnicy nie ruszyli się z niej przez cztery dni, próbując zregenerować siły, a przede wszystkim pozbyć się bólu kolan i stóp. Aby być uczciwym wobec tych, którzy przepowiadali naszą zagładę, bez wątpienia teren ten był jednym z najtrudniejszych, jakie musiałem pokonać – przyznaje Pete. Kolejny lockdown Po przepłynięciu na drugą stronę Ukajali (dopływ tworzący Amazonkę), krętymi ścieżkami, podziwiając ogromną plantację palmową podróżnicy dotarli do Pucallpy, gdzie z powodu pandemii oraz braku gotówki Pete utknął na kolejne dwa miesiące. Właścicielka hotelu w Pucallpie była bardzo miła. Wiedziała, że ​​mam problemy finansowe, więc zaoferowała mi specjalny tani pokój w części dla personelu. Pokój na górze, z pięknymi widokami za jedyne 10 Soli (ok. 10 zł) za noc. Ponadto dawała mi darmową poranną kawę i czasami darmowe śniadanie. Strasznie mi było przykro, gdy dowiedziałem się, że jakiś czas temu zmarła w szpitalu z powodu COVID-19 – mówi Casey. Kamienie i charytatywny podarunek Charakterystycznym znakiem zmian geologicznych terenu, w których wkraczał, a tym samym faktu, że Andy są coraz bliżej, były…kamyczki i kamienie, które Pete dostrzegł w rzekach, rzeczkach i na ich brzegach, po wyjściu z Pucallpy. To pierwsze kamienie, jakie zobaczył po przejściu około pięciu tysięcy kilometrów! Dżungla amazońska jest przecież krainą bez skał. Ostatnie kobiety z tatuażami. Poruszające zdjęcia starożytnego plemienia Atayal Przez ostatnie 400 lat Tajwan był rozrywany pomiędzy kolonizatorów holenderskich, najeźdźców chińskich i japońskich. Najbardziej ucierpiała na tym rdzenna ludność, dziesiątkowana przez ... Radość Pete’a z widoku tych wymarzonych od dzieciństwa gór oraz dwóch szybujących jakby na powitanie podróżnika kondorów, zakłóciła wiadomość, która przyszła z Limy. Specjalistyczny, drogi sprzęt do górskiej wędrówki, który zdeponował w stolicy został przekazany …. na cele charytatywne przez osobę, której powierzył swój skarb. Czyż nie nasuwa się myśl, że nic w tej podróży nie może iść gładko i bez komplikacji…? W kilka tygodni udało mi się skompletować niezbędny ekwipunek. Nad Apurimac (dopływ źródłowy Amazonki) dostarczył go prosto do rąk Pete’a, Dawid Andres – ten, który kilka lat temu wraz z bratem przemierzał Amazonkę na rowerze. Podróżnicy wreszcie mieli okazję się spotkać, na co czekali ponad 5 lat. Pete, wyposażony w nowy sprzęt jest w drodze w kierunku Nevado Mismi. Przed nim trudny etap ze względu na wysokości, jakie będzie musiał pokonać oraz niebezpieczeństwa ze strony bandytów grasujących na drogach. O ile nic się nie wydarzy, kolejny przystanek to będzie Cuzco.
Machu Picchu jest starsze, niż zakładano. Nowe badania naukowców
Machu Picchu fascynuje nie tylko ludzi nauki, ale też podróżników na całym na świecie. Wiele wskazuje na to, że inkaskie miasto skrywa jeszcze wiele tajemnic.
W tym artykule: Ciekawostki o Machu Picchu. Miasto jest starsze, niż zakładano Machu Picchu. Wycieczka w Andy Mimo że od odkrycia ruin inkaskiego miasta Machu Picchu minęło już ponad 100 lat (24 lipca dokładnie 110), to eksperci wciąż ustalają nowe fakty dotyczące historycznej społeczności. Według najnowszych obliczeń, ruiny mogą być w rzeczywistości starsze, niż pierwotnie zakładano. W ramach badań naukowcy wykorzystali szczątki 26 osób znalezione podczas wykopalisk na cmentarzu Machu Picchu w 1912 r. Śladowe ilości DNA wystarczyły im, żeby dzięki zaawansowanej technologii ustalić, ile lat mają kości. Mija 110 lat od odkrycia Machu Picchu 24 lipca 1911 roku wykładowca historii z Uniwersytetu Yale, Hiram Bingham III wspiął się na szczyt górskiego grzbietu w Peru i natknął się na jeden z najbardziej niezwykłych zespołów rui... Ciekawostki o Machu Picchu. Miasto jest starsze, niż zakładano Dzięki technologii datowania radiowęglowego zespół badaczy ustalił, że cesarz Pachacuti, który zbudował Machu Picchu, doszedł do władzy znacznie wcześniej, niż ustalono. To oznacza, że jego podboje oraz wzniesienie miasta również wydarzyły się w innym czasie. Według dokumentów spisanych przez hiszpańskich konkwistadorów Machu Picchu zostało zbudowane po 1440 r. lub po 1450 r. Richard Burger, profesor antropologii na Uniwersytecie Yale, i jego współpracownicy są jednak przekonani, że miasto stanęło kilkadziesiąt lat wcześniej. – To pierwsze badanie oparte na dowodach naukowych, które dostarczyło szacunków dotyczących założenia Machu Picchu i długości jego okupacji – czytamy w oświadczeniu prasowym autorów badań. Profesor Burger przyznaje, że datowanie radiowęglowe ma pewne ograniczenia, ale i tak uważa, że otrzymane wyniki kwestionują zapiski kolonizatorów. To może zmienić podejście do interpretowania źródeł historycznych z obu Ameryk. – Być może to czas, aby dowody radiowęglowe miały pierwszeństwo w rekonstrukcji chronologii cywilizacji Inków, w tym budowy Machu Picchu – sugeruje naukowiec. Pierwsze w pełni kobiece wejście na Machu Picchu. "Udowadniamy, że możemy zrobić to bez mężczyzn" 30 marca 2021 r. wystartuje pierwsza w pełni kobieca wyprawa trekkingowa na Machu Picchu. Panie będą pełnić funkcje zarówno tragarzy, jak i przewodniczek. Machu Picchu. Wycieczka w Andy Machu Picchu jest położone na wysokości 2090–2400 m n.p.m. w peruwiańskich Andach. Do labiryntu pozostałości po domach, świątyniach i innych budowlach można wejść tylko przez jedną główną bramę. Mury, podobnie jak zabudowa, zostały wykonane z białego granitu. W centralnym punkcie miasta znajdował się zegar słoneczny Intihuatana. Inkaskie miasto przez wiele lat zarastało opuszczone. Choć Machu Picchu nie było szczególnie schowane, to Hiszpanie najwyraźniej nie dotarli tak wysoko w Andy, a tym samym nigdy nie trafili na granitowe ruiny. Udało się to dopiero w 1911 r. Hiramowi Binghamowi III. Eksperci do dziś nie są pewni, kto tworzył historyczną społeczność. Coraz częściej pojawiają się głosy, jakoby Machu Picchu było wiejskim schronieniem dla arystokracji, a nie głównym ośrodkiem życia Inków. Jak widać, to miejsce skrywa jeszcze wiele tajemnic.
Świnka morska na talerzu. Dla nas pupil, w Peru przysmak
Świnka morska to narodowe danie Peru. Jej mięso jest nawet podawane z okazji święta Ostatniej Wieczerzy.
Dla nas świnka morska to ukochany pupilek, ale dla mieszkańców wielu krajów Ameryki Południowej pyszne danie zwane cuy. Świnki są hodowane w Andach od ponad 5 tys. lat, ponieważ nie mają wysokich wymagań żywieniowych i lokalowych, a co najważniejsze szybko się rozmnażają i mają liczne potomstwo. Fot. Shutterstock Mięso świnki jest chude i ubogie w cholesterol. W smaku zaś przypomina królika lub kurczaka. Może być smażona, grillowana alba duszona. O długich tradycjach serwowania tego dania świadczy chociażby obraz Ostatnia Wieczerza z katedry w Cuzco, gdzie na stole, przed Jezusem i apostołami, leży właśnie świnka morska. Ku czci tego zwierzątka organizowany jest też barwny festiwal w miasteczku Huacho w Peru. Podczas imprezy świnki występują w roli modeli. Są przebierane za księżniczki, górników, kowbojów, zakonnice. Mają korony, kapelusze, chustki, kokardy, krawaty. Startują w konkursach na najlepszy kostium, na największą świnkę, najgrubszą, a nawet najsmaczniejszą. Bo finałem festiwalu jest wielka uczta dań przygotowanych z modeli. Peruwiańczycy, dla których świnka morska to danie narodowe, zjadają ich ok. 65 mln w ciągu roku. A jak je jeść? Zgodnie z zasadami - wziąć w dłonie i obgryzać do ostatniej kosteczki. Jeśli lubisz wrażenia, chcesz się z nami podzielić swoimi aktywnościami, zgłoś się i stwórz z nami przewodnik po Polsce Pełnej Przeżyć!
Rowerem przez Altiplano. Boliwia na dwóch kołach [RELACJA]
Boliwijskie drogi to liga sama w sobie. Wie o tym każdy rowerzysta.
Wyzwaniem była nie tylko duża wysokość nad poziomem morza czy fatalna nawierzchnia – szuter, luźne kamienie, tarka, piach lub wszystko naraz. Z tym spotkaliśmy się już w innych krajach Ameryki Południowej. Unikat na skalę światową stanowiła kompletna dezorientacja. I nie chodzi wyłącznie o brak oznakowań drogowych czy całkowitą niedostępność precyzyjnych map. Każdy, kto wjeżdża do południowej Boliwii, musi przedefiniować sobie znaczenie słowa „droga”. Tutaj to po prostu wyjeżdżony kawałek gruntu, bez wyraźnych granic i stałego przebiegu, ponieważ zmienia się on po każdej porze deszczowej. Ślady kół co chwila rozbiegają się na boki, aby za kilka kilometrów znów się połączyć – albo wyprowadzić w pole. Wystarczy kawałek równiny i nagle w miarę czytelna trasa rozdziela się na setki ścieżek, jakby każdy boliwijski kierowca brał sobie za punkt honoru wytyczenie nowego traktu. Od tablicy granicznej z napisem „Boliwia” niemal jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki gładki chilijski asfalt zamienił się w piekło – piekło dla naszych rowerów. Już na pierwszych kilometrach musieliśmy je pchać przez grząski piach. W sakwach nie było nic zbędnego – trochę ciuchów, sprzęt biwakowy, filtr do wody z bukłakami, w których mogliśmy przewozić maksymalnie 26 litrów wody, oraz żarcie wyliczone na blisko 14 dni. Nie mogliśmy go zabrać więcej, liczył się każdy gram. Te dwa tygodnie musiały nam wystarczyć na przejechanie przez południową część boliwijskiego Altiplano – rozległego płaskowyżu otoczonego wysokimi szczytami. Na salarze też dochodzi do wypadków samochodowych. Dżipy mogą zderzyć się we mgle. (Fot. Agnieszka i Mateusz Waligórowie) Szerokiej drogi Chcieliśmy jak najszybciej przejść przez granicę, by jeszcze przed zmrokiem dotrzeć do schroniska przy lagunie Blanca (białej). Było to wprawdzie tylko 10 km, ale w Boliwii pokonanie takiego dystansu może zająć nawet cztery godziny. Punkt graniczny składał się z budy, szlabanu i samochodu, w którym celnicy, chroniąc się przed zimnem, grali w karty. Urzędnik ze słowami „Witamy w Boliwii, szerokiej drogi!” wbił nam pieczątki do paszportów. Po dwóch godzinach dotarliśmy na miejsce noclegu. Budynek, choć nieogrzewany, chronił przed wiatrem i mrozem. Po kolacji – zmęczeni, zawinięci w puchowe śpiwory podjęliśmy decyzję: zostawimy rowery i spróbujemy wejść na wulkan Licancábur! Jego wierzchołek widzieliśmy ze schroniska. Ten niemal sześciotysięczny szczyt góruje nad lagunami Verde i Blanca. Od dawna wygasły kryje w swym kraterze niewielkie jeziorko, cel naszej wspinaczki. Pogodny, niemal bezwietrzny poranek i silny mróz nastrajały nas bardzo optymistycznie. Wejście na wulkan wydawało się niezbyt forsowną wycieczką. Z lokalnym kierowcą pojechaliśmy autem 4x4 do nieodległych inkaskich ruin, skąd w stronę Licancábura wychodzi kilka ścieżek. Po odprawieniu rytualnych obrzędów w ruinach, rozsypaniu koki dla Pachamamy (Matki Ziemi), zdani na opatrzność inkaskich bóstw ruszyliśmy w kierunku wskazanym przez kierowcę. To właśnie w Andach odkryłem pewien fenomen – wyznaczonej ścieżki nie sposób dojrzeć, jeśli obserwuje się ją z niewłaściwego miejsca. Wystarczy przejść kilka kroków, żeby stała się widoczna. Dlatego tak łatwo się tu zgubić. Zgubiliśmy się także my. Skapitulowaliśmy po kilku godzinach podejścia w sypkim piargu. Prócz zmęczenia czułem duże rozczarowanie. Góra, która miała być tylko jednym z epizodów w rowerowej przecież podróży, całkowicie mną zawładnęła. Następnego dnia silny wiatr i napływające chmury zwiastowały pogorszenie pogody. Mimo to zdecydowaliśmy się na kolejną próbę zdobycia wierzchołka. Wdrapywaliśmy się na czworakach ścieżką kluczącą między skałami. Na 5700 m n.p.m. daliśmy sobie spokój. Wchodzenie na andyjskie wulkany przypomina wspinaczkę na bardzo stromą wydmę. Grunt usuwa się spod butów, tak że na każde dwa kroki wzwyż przypada jeden w dół. Decyzję o odwrocie uważałem za słuszną, dlatego wróciliśmy do schroniska zadowoleni, chociaż zmęczeni. Musieliśmy jechać dalej, nasze zapasy jedzenia się kurczyły. Porośnięta kaktusami wysepka Incahuasi pośrodku salaru. (Fot. Agnieszka i Mateusz Waligórowie) Woda to życie Kolejne dni wyglądały podobnie – pobudka, gdy tylko słońce ogrzało ściany namiotu, później rozmrażanie lodu na herbatę, przygotowanie śniadania i w drogę. Nigdy nie mogliśmy być w stu procentach pewni, że uda nam się dotrzeć do wody pitnej. To ryzyko, prócz fatalnej nawierzchni dróg, najczęściej zniechęca rowerzystów przemierzających długodystansowo Amerykę Południową przed wjechaniem na tę część Altiplano. Dlatego trzeba zabierać ze sobą większe zapasy wody, a to z kolei sprawia, że rowery są bardzo obciążone i trudniej się nimi jedzie. Nam na szczęście nie sprawiały większych kłopotów. Pod wpływem opowieści innych podróżników byłem wyczulony na punkcie wytrzymałości rowerów i zrobiłem ich przegląd jeszcze w San Pedro de Atacama. Boliwijskie drogi mają na swoim koncie niejeden pęknięty bagażnik. Pośród niesamowitych krajobrazów, jak choćby pustyni Salvadora Dali – miejsca występowania surrealistycznych skalnych form, dotarliśmy do gorących źródeł. Nie mogliśmy sobie odmówić kąpieli. Gorąca woda zregenerowała nasze siły nadwątlone w poprzednich dniach. Musieliśmy jednak zachować ostrożność – z kąpieli wychodziło się wprost na trzaskający mróz. Ale rozgwieżdżony nieboskłon i magia tej chwili na zawsze będą dla mnie symbolem symbiozy człowieka z naturą. Wśród tych wszystkich cudów natury nie byliśmy oczywiście sami. Codziennie mijały nas dżipy z kierowcami doskonale znającymi teren, kucharkami, zapasami żywności i turystami. Rowerzysta musi liczyć na siebie. Ze strony podróżujących samochodem czasem spotyka go szacunek, nawet podziw, ale częściej musi znosić piętno turysty drugiej kategorii. Czy to na drodze, czy w miejscach biwaków pierwszeństwo mają turyści zorganizowani. Ale coś za coś. Cyklista może się cieszyć nieograniczoną wolnością odkrywania uroków okolicy we własnym tempie i w samotności. Obecność dżipów była jednak dla nas ważna. Szukając drogi, nie raz sugerowaliśmy się pozostawionymi przez nie śladami. Na szczęście pokonywanie odległości przychodziło nam łatwiej, niż się spodziewaliśmy, choć i tak musieliśmy zawiesić nasz „kodeks honorowy” zakładający minimum 60 km dziennie. Laguna Colorada to płytkie słone jezioro przy granicy z Chile. (Fot. Agnieszka i Mateusz Waligórowie) Kolorowy spektakl Utworzony na Altiplano rezerwat przyrody Eduardo Avaroa to prawdziwa kolekcja fowistycznych pejzaży. Białe, zielone i czerwone jeziora. Góry w najdziwniejszych odcieniach bieli, piasku i czerwieni. Do tego flamingi, gorące źródła, wulkany i gejzery. Rezerwat trzymał nas w ciągłym zachwycie nad nieziemskością krajobrazów. Laguna Colorada okazała się faktycznie czerwona, a właściwie w odcieniu intensywnego różu. Tak jakby wszystkie żerujące tam flamingi brały od niego barwę albo przeciwnie, użyczyły jezioru swego koloru. Kamienne drzewo strzegło granic rezerwatu. Dalej na północ i kilkaset metrów poniżej rozciągała się solna pustynia Salar de Uyuni – ostatni cel przeprawy przez Altiplano. By tam jednak dotrzeć, musieliśmy pokonać około 200 km jeszcze bardziej odludnych okolic i, w co trudno uwierzyć, jeszcze gorszych dróg. Już wcześniej docierały do nas niepokojące wieści od innych rowerzystów, którym nie udało się wjechać na Salar de Uyuni ze względu na pokrywającą go wodę. Taki też widok zastaliśmy po dojechaniu na miejsce – tafla wdzierała się w głąb na trudną do oszacowania odległość. Głos rozsądku mówił nam, że może to być zbyt niebezpieczne. Oczywiście dla rowerów, które przecież miały nam służyć przez następne tysiące kilometrów południowoamerykańskich bezdroży. Nałożyliśmy wprawdzie dodatkową warstwę smaru, ale wydawała się niewystarczającą barierą dla solnego żywiołu. Nie wahaliśmy się długo. Początkowo woda sięgała kostek. Później musieliśmy zsiąść z rowerów i pchać je, brnąc po kolana w lodowatej brei. Po kilkuset metrach dotarliśmy do suchej części salaru. Cieszyliśmy się jak dzieci. Początkowe obawy, czy poradzimy sobie bez GPS-u, okazały się zupełnie nieuzasadnione. Widoczny z każdego miejsca wulkan Thunupa był wyśmienitym punktem odniesienia. Pomagały też dżipy przemieszczające się regularnie w najbardziej popularnych kierunkach. Takim żelaznym punktem programu jest kaktusowa wyspa Incahuasi leżąca w centrum pustyni. I tu nasza rowerowa niezależność okazała się błogosławieństwem. Mieliśmy wyłącznie dla siebie zachód i wschód słońca oraz rozgwieżdżoną noc na wysepce. Dopiero nad ranem opanowali ją turyści, zamieniając to niesamowite ciche miejsce w roztrajkotany bazar. Uciekliśmy czym prędzej. Kolejny dzień na największej solniczce świata był równie trudny co poprzedni – nierówne podłoże salaru porządnie nas wytrzepało. Udało nam się jednak osiągnąć dawno już zapomnianą prędkość 20 km/h, co bardzo poprawiało humory. Płaski i całkowicie biały krajobraz oddziaływał na wyobraźnię. Zacierają się tu odległości, dzięki czemu można robić zabawne zdjęcia, wykorzystując złudzenie optyczne. Słońce zniżało się już nad horyzontem, gdy klnąc pod nosem, znów przedzieraliśmy się przez roztwór soli sięgający kolan. Po pokonaniu niemal 100 km w oślepiającej bieli dotarliśmy do dziwacznych zabudowań. W tych okolicach domy i hotele są wznoszone niemal wyłącznie z soli i pędów kaktusów, czyli budulców najłatwiej dostępnych. Nie jest to wcale luksus, jak chcieliby wierzyć niektórzy, ale konieczność. Nie zmienia to faktu, że nocleg w budynku, którego ściany, sufit, podłoga, a nawet większość sprzętów wykonano z soli, jest niezwykłym przeżyciem. Spotkanie z dżipem na takim odludziu jest wydarzeniem. (Fot. Agnieszka i Mateusz Waligórowie) Coś się kończy, coś się zaczyna Po wielu dniach wymuszonego postu Uyuni wydało nam się rogiem obfitości. W tym prowincjonalnym miasteczku leżącym w pobliżu salaru nareszcie mogliśmy zaznać dobrodziejstwa taniej boliwijskiej żywności. Altiplano pozbawiło nas dobrych kilku kilogramów – nasze ciała domagały się jedzenia, szybko i dużo. Oczywiście skończyło się przewidywalnie. Żołądkowa rewolucja na kilka dni rozłożyła mnie na łopatki. W tym czasie Agnieszka nie odmawiała sobie koktajli owocowych, galaretek z bitą śmietaną i smażonych kiełbasek. Samo Uyuni nie miało w zasadzie wiele do zaoferowania. Dla nas było jednak ostoją cywilizacji, a my korzystaliśmy z jej dobrodziejstw – prysznica, elektryczności bez ograniczeń i hałasu agregatu, sklepów, piwa. Salar przypomniał nam o sobie kilkanaście tygodni później, jeszcze zanim wyruszyliśmy z La Paz. Podstępna sól osadziła się w obręczach kół i przeżarła kilkanaście nypli – drobnych elementów utrzymujących szprychy w obręczy. Na szczęście odkryliśmy to nie na trasie, ale w czasie przeglądania naszego sprzętu. Udało nam się przejechać przez Altiplano. Błądziliśmy, cierpieliśmy z zimna podczas lodowatych nocy, a wszystko to z żołądkiem ściśniętym z głodu. Był to jeden z trudniejszych, ale i piękniejszych terenów, które przyszło nam przemierzać w trakcie naszej rowerowej podróży. Tak rozgwieżdżonych nocy, szalonych krajobrazów i różowych flamingów nie znajdzie się w całej Ameryce Południowej. Czy to wystarczający powód, żeby tam jechać? Dla nas tak. Boliwijskie drogi to liga sama w sobie. Wie o tym każdy rowerzysta. (Fot. Agnieszka i Mateusz Waligórowie) Agnieszka i Mateusz Waligórowie. (Fot. Agnieszka i Mateusz Waligórowie) Warto wiedzieć: 646 km przejechaliśmy w Boliwii. Rekordowy odcinek dzienny wyniósł 89 km 4928 m to maksymalna wysokość n.p.m., na jaką wjechaliśmy rowerami 11 dni spędziliśmy w Boliwii na wysokości powyżej 4000 m n.p.m. 13 dni rekordowy czas, kiedy nie korzystaliśmy z prysznica (bo go nie było) NO TO W DROGĘ: Altiplano (Boliwia) - trasa którą przebyli Agnieszka i Mateusz WALUTA ■ Boliwiano (BOB); 1 boliwiano = ok. 50 gr. WIZA ■ Bezpłatna wiza na maksymalnie 90 dni w roku kalendarzowym. KIEDY ■ Pora deszczowa trwa od października do kwietnia, pora sucha (zima) od maja do sierpnia. Zimą nie trzeba się obawiać gwałtownych burz nawiedzających Altiplano. Z drugiej strony temperatura spada wtedy w nocy nawet do –20°C. DOJAZD ■ Najtańsza opcja to lot do któregoś z krajów sąsiadujących z Boliwią, np. do Peru. Stamtąd dojedzie się bezpośrednim autobusem m.in. do La Paz. NOCLEGI ■ Koszt 15–30 boliwiano. W La Paz gościliśmy w casa de ciclistas (dom rowerzysty) – jednym z kilku rozrzuconych po całej Ameryce Południowej. Te przyjazne miejsca udzielają schronienia rowerzystom w trasie za symboliczną opłatę bądź za darmo. Stają się głównymi punktami spotkań podróżników rowerowych, wymiany doświadczeń oraz oczywiście części do rowerów. JEDZENIE ■ Bardzo rzadko spotyka się sklepy (oferują głównie słodycze i napoje gazowane). Mięso, mleko i świeże owoce oraz warzywa dostępne są tylko w Uyuni. Posiłki oferowane w refugio kosztują 15–30 boliwiano. WATRO WIEDZIEĆ ■ Litr paliwa kosztuje 6 boliwiano (używaliśmy go do gotowania). ■ Wstęp do Reserva National Eduardo Avaroa – 150 boliwiano (miejscowi płacą tylko 30). Bilet jest ważny na cztery dni pobytu, ale strażnicy często przymykają oko, jeśli rowerzyście nie uda się zmieścić w tym czasie. ■ Wstęp na wyspę Incahuasi to wydatek 30 boliwiano.
Przez pół tysiąca lat zaginione miasto Inków ukryte było wysoko w Andach.
Tajemnicze Machu Picchu leży wyżej niż szczyt polskich Rysów. Ruiny miasta (dobrze zachowane) odnaleziono dopiero w 1911 r. Do dziś nie wiadomo, dlaczego Inkowie zbudowali je tak wysoko, odcinając od reszty świata, a mieszkańców skazując na przymusową samowystarczalność. Na co dzień przebywało tutaj tylko tysiąc ludzi. Kim byli? Warto zadumać się nad minioną cywilizacją, stojąc na stromym szczycie Wayna Picchu lub Machu Picchu Peak. Widać stąd całą historyczną osadę: dwieście budynków, wśród nich domy, świątynie, wieże i pałac. Wokół rozciąga się skalisty krajobraz porośnięty wyjątkowo bujną puszczą. Tym, którzy chcieliby widzieć Machu Picchu rano po przebudzeniu, polecamy hotel Machu Picchu Sanctuary Lodge, jedyny ulokowany tak blisko tajemniczego miasta Inków. (JZ) NO TO W DROGĘ: KIEDY ■ Zwiedzanie jest możliwe od 6 do 18. WARTO WIEDZIEĆ ■ Samo wejście na jego teren to koszt 45 dol. Prywatny przewodnik to wydatek ok. 20 dol. Noclegi w okolicy od 100 zł do 2 tys. zł. Machu Picchu leży wysoko w górach, warto urządzić sobie kilkudniowy trekking po Andach. Po kilku dniach takiego marszu widoki są jeszcze bardziej ekscytujące.
Ich sposób na podróżowanie? Nauka. Młodzi geografowie z Poznania ruszają w Andy
Eksploracja Boliwii, szereg badań naukowych oraz udział w wolontariacie - to ich pomysły na wakacje. Połączą naukę z podróżowaniem.
Misja: GEOpratyki GEOpratyki to projekt studentów i doktorantów z Poznania, którzy wiedzę zdobytą na uczelni pragną skonfrontować z rzeczywistością. Tegoroczna, druga już ekspedycja, odbędzie się na początku września w boliwijskich Andach. To kraju wielu „naj”: tu znajduje się najwyżej położona stolicą na świecie – La Paz, najsuchsza pustynia świata – Atacama czy najniebezpieczniejsza droga na świecie – Droga Śmierci. Dla geografów? Gratka! Nauka przez duże „N” Jedenastoosobowa grupa młodych ludzi z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu przeprowadzi w Boliwii szereg badań naukowych oraz weźmie udział w wolontariacie środowiskowym. Młodzi naukowcy planują zbadać m.in. wpływ lodowców tropikalnych na zmiany klimatyczne, wykonać ortofotomapę oraz wizualizację 3D za pomocą drona, przeprowadzić badania zachowań przestrzennych człowieka, czy pobrać próbki wody z najwyżej położonej misy jeziornej na świecie. Odbędą wolontariat środowiskowy w miejscowości Rurrenabaque, nazywanej „bramą do boliwijskiej Amazonii”. W harmonogramie wyprawy znajduje się również miejsce na rekreacje: rowerowy zjazd wspomnianą już wcześniej Drogą Śmierci, zwiedzanie solniska Salar de Uyuni, wycieczkę do gorących źródeł w Tarapaya czy wejście na stratowulkan Licancabur. Wspomnienia W ubiegłym roku zrealizowana została pierwsza edycja tego projektu. Wszystko rozegrało się w Peru, gdzie piątka studentów poznawała miejscową ludność i ich zwyczaje, próbowała typowej dla peruwiańskiej kuchni świnki morskiej, ale przede wszystkim zakochała się w Ameryce Południowej. Po powrocie brała i nadal bierze udział w prelekcjach dla szkół, występuje na festiwalach podróżniczych oraz przedstawia wyniki swoich badań podczas konferencji naukowych w kraju i za granicą. Wspieramy Inicjatywa ma szansę na zwycięstwo w konkursie na Studencki Projekt Roku. Zachęcamy Wszystkich do oddania głosu na GEOpraktyki za pośrednictwem strony studenckiprojektroku.pl. Ponadto trwa właśnie zbiórka funduszy na portalu PolakPotafi.pl. - To nasza ostatnia szansa na pozyskanie środków na wyjazd - mówią zgodnie. Szczegóły na temat ekspedycji można znaleźć na stronie internetowej oraz na Facebooku. Tekst: Dorota Piniarska Projekt GEOpraktyki – Edycja II: na stokach Andów został objęty patronatem National Geographic Polska.
Nie ma lepszego czasu na poznawanie Europy niż wiosna. Uwielbiam Europę, zwłaszcza wiosną. Choć od razu muszę dodać, że dość mocno ją zaniedbuję. Wstyd się przyznać, że lepiej znam wiele miejsc w Azji, Afryce czy obu Amerykach niż na własnym kontynencie. Ale właśnie dlatego tak bardzo lubię o Europie poczytać. W tym numerze piszemy o krajach, w których wiosna wygląda wyjątkowo pięknie. Irlandia nie bez przyczyny nazywana jest „zieloną wyspą”. Przez te kilka miesięcy tutejsza przyroda dosłownie eksploduje. To samo powiedzieć można o Irlandczykach. Towarzyscy i życzliwi z natury w kwietniu czy maju robią się jeszcze fajniejsi. Aż chciałoby się wsiąść do najbliższego samolotu i spędzić trochę czasu w pubie w ich towarzystwie. To samo mogłabym powiedzieć o Włochach, których spontaniczność i temperament wprost kocham. My pokazujemy ten kraj na trzy sposoby. Trydent, Rzym, Sardynia. Niby to samo państwo, ten sam język, a jak wiele te miejsca różni. Szczególnie atrakcyjna jest wiosna na południu, w Chorwacji czy na greckiej wyspie Skopelos. Słońce, nasycone kolory, posiłki jedzone na powietrzu. O tym wszystkim myślę, kiedy pada hasło: wiosna w Europie. Myślę też, że czas już nadrobić podróżnicze zaległości. Martyna Wojciechowska Fotoreportaż Kirgiscy nomadzi w Afganistanie Planeta Travelera Wieści ze świata Kierunek kultura Podróżuj z głową Tanie podróżowanie Singapur Miejsca miesiąca Rioja. W najlepszych winnicach Hiszpanii Bawaria poza szlakiem Zoom na zabytek Świątynia Nieba w Pekinie Ludzie w drodze Jak Polacy zmieniają Etiopię Europa na wiosnę Irlandia. Czasem słońce, czasem deszcz Chorwacja. Wszystko, co najpiękniejsze w Dalmacji Grecja. Skopelos, wyspa jak z filmu Austria.Innsbruck, miejskie życie pośród gór Sardynia. Sekrety włoskiej wyspy Dolomity. Góry, wino i inne przyjemności Wyprawy no limits Rzym w blasku fleszy Travelery Zagłosuj na podróż roku i wygraj atrakcyjne nagrody! Miasto w 48 godz. Waszyngton – gdzie jada Barack Obama? Podróż życia Japonia: niesamowita planeta Tokio Polska jest najfajniejsza 7 nowych cudów Polski: Chełmno Adventure Warto spróbować: Zacznij biegać na wiosnę Test Travelera: Wszystko o lornetkach Adventure: Bambusowym rowerem przez Iran Raport specjalny: Izydor Borowski podbija świat Przerwa techniczna Swoją drogą Igor Zalewski o podróżach z rodziną i solo Akademia foto Najlepsze zdjęcia czytelników W 24 godz. Madryt
Sukces Nevado Tres Cruces 2015 MedExpedition! Rekord Guinnessa w nurkowaniu w najwyżej położonym jeziorze na Ziemi pobity!
Uczestnicy Nevado Tres Cruces 2015 MedExpedition pobili rekord Guinnessa w nurkowaniu w najwyżej położonym jeziorze na Ziemi! Ich celem było Tres Cruces Norte Lake położone na wysokości 5 915 m n.p.m w górach Ameryki Południowej . Jeszcze nikt nigdy tak wysoko nie nurkował tak głęboko! Przy okazji uczestnicy przeprowadzili badania nad fizjologią człowieka w ekstremalnych warunkach. Zebrany materiał pozwoli ocenić m.in. wpływ pobytu na wysokości powyżej 4 000 m n.p.m. na układ krążeniowo-oddechowego, jakość snu na tempo aklimatyzacji itp. Nevado Tres Cruces 2015 MedExpedition to grupa pasjonatów nurkowania, wysokich gór i nauki. W skład wyprawy weszli: Maciek Kołodziejczyk – kierownik wyprawy, Patryk Krzyżak – kierownik medyczny wyprawy, Darek Załuski – himalaista, filmowiec, Janek Pentz – instruktor nurkowania IANTD, Zbyszek Popienia – instruktor nurkowania, specjalista sprzętowiec, Krzysiek Wranicz – lekarz, divemaster oraz Sebastian Ryhorowicz – ratownik medyczny. O przedwyprawowych planach pisaliśmy tutaj. Ekspedycja objęta jest patronatem medialnym National Geographic Polska. Gratulujemy!
Pobić rekord i odkryć tajemnice ludzkiego ciała
Polacy chcą pobić rekord Guinnessa w nurkowaniu wysokogórskim i poznać fizjologię człowieka w ekstremalnych warunkach.
W górach Ameryki Południowej trwa właśnie ekspedycja, której celem jest ustanowienie rekordu Guinnessa w nurkowaniu na wysokości oraz poznanie fizjologii człowieka w ekstremalnych warunkach. Nevado Tres Cruces 2015 MedExpedition to grupa pasjonatów nurkowania, wysokich gór i nauki. Uczestnicy mają wszczepione miniaturowe rejestratory arytmii – urządzenia monitorujące funkcjonowanie serce. Ocenią m.in. wpływu pobytu na wysokości powyżej 4 000 m n.p.m. na układ krążeniowo-oddechowego, jakość snu na tempo aklimatyzacji itp. Ekspedycja ma jeszcze jeden cel – sportowy. Jest nim ustanowienie rekordu Guinnessa w nurkowaniu na wysokości. Gdzie? W najwyżej położonym jeziorze kraterowym na Ziemi - Tres Cruces Norte Lake na wysokości 5 915 m n.p.m. Jeszcze nikt nigdy tak wysoko nie nurkował tak głęboko! fot. materiały prasowe Dopiero połączenie obu wyzwań ma sens. Badania medyczne zostaną przeprowadzenie właśnie podczas nurkowania w jeziorach wysokogórskich. Nurkowanie pozwoli dodatkowo na eksplorację jeziora, ustalenie jego głębokości i poszukiwanie form życia. Ekipa liczy siedmiu uczestników. W skład wyprawy weszli: Maciek Kołodziejczyk – kierownik wyprawy, Patryk Krzyżak – kierownik medyczny wyprawy, Janek Pentz – instruktor nurkowania IANTD, Zbyszek Popienia – instruktor nurkowania, specjalista sprzętowiec, Krzysiek Wranicz – lekarz, divemaster oraz Sebastian Ryhorowicz – ratownik medyczny. Aby spełnić restrykcyjne wymogi konkursu Guinnessa, w wyprawie bierze udział dwóch niezależnych obserwatorów – wśród nich Dariusz Załuski, reżyser filmów o tematyce górskiej, himalaista, zdobywca pięciu ośmiotysięczników, w tym K2 oraz dwukrotnie Mount Everest. fot. materiały prasowe Wyprawa rozpoczęła działania 22 lutego i potrwa do 18 marca 2015. 9 marca ekipa dotarła do Tres Cruces Norte Lake. Czekamy na postępy akcji!
Alpaka to jedno z bardziej urodziwych zwierząt hodowlanych. Przypomina mieszańca lamy, owcy i wielbłąda i to z tym ostatnim ma najwięcej wspólnego
Pochodzi z gór Ameryki Południowej, gdzie jest hodowany dla wełny i mięsa. Obecnie nie występuje już w formie dzikiej. Polski Związek Hodowców Alpak już po raz drugi będzie prezentował te zwierzęta na terenie kampusu SGGW w Warszawie przy ul. Nowoursynowskiej 159. Osoby zainteresowane alpakami zaprasza w dniach 23 i 24 maja. - Pokaz Alpak to znakomita okazja do promocji zwierząt, hodowli, włókna, rękodzieła, wykorzystania w turystyce, rekreacji czy alpakoterapii, a także wymiany poglądów i doświadczeń specjalistów z branży, spotkań z miłośnikami zwierząt i poznania ich oczekiwań - mówią organizatorzy - To również niepowtarzalna okazja do poznania świata zwierząt, który nas otacza, wzbudzenia pasji hobbystycznej wśród młodszych oraz starszych. W programie imprezy m.in. prezentacja alpak w zagrodach, pokazy przetwórstwa rękodzielniczego w tym przędzenia na kołowrotku, prezentacja wyrobów z włókna alpak, pokazy strzyży alpak, kącik plastyczny dla dzieci, pokaz alpak alpakoterapeutycznych, sprzęt i akcesoria wykorzystywane przy hodowli alpak.
We wrześniu czeka nas wielka przygoda! Na łamach Travelera prezentujemy wszystkie jej wymiary: odległość, wysokość i głębię.Wraz z członkami ekipy BalticCycle jedziemy na rowerach z Pekinu do Londynu, czyli między miastami igrzysk olimpijskich, podglądamy projekt Piekło Niebo, którego uczestnicy próbuja zdobyć najwyższe szczyty i najniżej położone jaskinie świata, czyli biją rekord deniwelacyjni, tj różnicy wysokości. A także zgłębiamy relacje międzyludzkie wraz z teamem Globall. Uczestnicy przejechali całą Afrykę, by rozgrywać mecze z miejscowymi dzieciakami i dzielić się z nimi (nie tylko) piłkami. W dziale "Warto spróbować" uczymy się wspinaczki na sztucznej ściance, uprawiamy kanu rafting i strzelamy z łuku. Wspominamy himalaistę Artura Hajzera, który w lipcu zginął pod Gaszerbrumem I. Szukamy też odpowiedzi, dlaczego w czerwu doszło do rzezi wspinaczy pod Nanga Parbat.Na weekend jedziemy do Madrytu, na tydzień do Alzacji, na wakacje do Urugwaju. Sprawdzamy, jak tanio można podróżować po Gruzji i na czym polega starosłowiańskie Święto Plonów na Mazowszu. Podpatrujemy też, jak ludność Baju w Indonezji łowi ryby i sprawdzamy, czy miejsca "przynoszące szczęście" są skuteczne.Uczymy się pić wino jak Francuzi, jeść surowe mięso i surowe ostrygi, sprawdzamy, czy wszędzie te same gesty znaczą to samo. Testujemy buty trekkingowe, a także podpowiadamy, jak reklamować nieudany wyjazd na wakacje.
SPIS TREŚCI FOTOREPORTAŻ Badżawowie, morscy nomadowie PLANETA TRAVELERA Wieści ze świata Kierunek kultura PODRÓŻUJ Z GŁOWĄ Tanie podróżowanie: Gruzja prawie za darmo Poznaj to miejsce: Uśmiechnięte Umeå Zrelaksowana Krynica-Zdrój Patent Travelera: Jak reklamować wakacje Zostań tubylcem: Francuska lekcja picia wina ETYKA PODRÓŻNIKA Uwaga na gesty PODRÓŻ ŻYCIA Urugwaj Yerba mate dla każdego ADVENTURE. 3 WYMIARY PRZYGODY Wysokość: Z najgłębszej jaskini świata na Everest Odległość: Rowerami z Pekinu do Londynu Głębia Globall w Afryce – więcej niż mecz WARTO SPRÓBOWAĆ Wysokość Wspinaczka Odległość Kanu rafting Głębia Łucznictwo MIASTO W 48 GODZIN Madryt bez sjesty REGIONY EUROPY Alzacja w pięciu smakach POLSKA MAGICZNA Obrzędy Słowian Święto równonocy PLEBISCYT 7 NOWYCH CUDÓW POLSKI Wybieraj, głosuj i wygrywaj! BIEGUN ADRENALINY Kompas Test Travelera: Buty trekkingowe Przerwa techniczna Raport specjalny: Rzeź pod Nanga Parbat Świat na patelni: Na surowo Blondynka w podróży: Beata Pawlikowska o bezpieczeństwie 10 najskuteczniejszych miejsc przynoszących szczęście Akademia fotografii: Najlepsze zdjęcia czytelników Kalendarz na wrzesień
Travelery 2012: przeczytaj relacje z wypraw zwycięzców i weź udział w tegorocznym konkursie!
Chcesz wygrać 10 000 złotych na realizację swojej wyprawy?
W ramach plebiscytu Travelery ogłosiliśmy konkurs – BILET NA PRZYSZŁOŚĆ. Nagrodzony otrzymuje grant na realizację projektów podróżniczo-badawczych, których celem jest lepsze zrozumienie współczesnego świata! Szczegóły konkursu znajdziesz tutaj, a teraz czas na relację z podróży osób, którym już się to udało Dotychczasowe zwycięskie projekty w konkursie BILET NA PRZYSZŁOŚĆ to: “Solne szlaki Sahary” – Jakub Pająk Uchwycenie w obiektywie i opisanie tradycyjnych karawan solnych przemierzających Saharę. Zbadanie poszczególnych etapów tego zamierającego zjawiska – od wydobycia soli, jej obróbkę, po przygotowanie do transportu na wielbłądach i handel solą. Przeczytaj pełną relację z wyprawy Jakuba Pająka „Wyżej niż kondory – 70 lat później” – Wojciech Lewandowski Ekspedycja śladami pierwszych polskich wypraw w Andy. Prócz celów sportowych (wspinaczka na sześciotysięczniki) także badanie zmian przyrodniczych, jakie zaszły w Andach w ciągu ostatnich 70 lat. Przeczytaj pełną relację z wyprawy Wojciecha Lewandowskiego “Irian Jaya – Ewolucja atrakcyjności” – Piotr Sorokowski Czy piękno jest wartością uniwersalną, niezależną od kultury, w jakiej się wychowaliśmy? Badania na Papui-Nowej Gwinei w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, czy żyjącym z dala od cywilizacji Papuasom podobają się te same kobiety, co nam – Europejczykom.
Wyżej niż kondory: Andy według Wojciecha Lewandowskiego
Prócz celów sportowych w postaci wspinaczki na sześciotysięczniki, zespół Wojciecha Lewandowskiego badał zmiany przyrodnicze, jakie zaszły w Andach w ciągu ostatnich 70 lat
Całkiem niedawno kolega naszego argentyńskiego przyjaciela Anibala, wszedł na szczyt Cerro Wanda i znalazł na tam... papierek po czekoladzie firmy „Wedel” z notatką Adama Karpińskiego sprzed 70 lat! Karpiński ochrzcił zdobytą wówczas górę imieniem swojej żony Wandy. Dziś oprawione w ramki opakowanie wisi dumnie na ścianie w domu wspomnianego kolegi jako górska pamiątka. Po trzech latach andyjskich wędrówek śladami „praojców” sam już nie wiem, co jest bardziej fascynujące –przygoda górska czy ta dziwna, chwilami wręcz magiczna więź „chłopakami” sprzed lat. Pierwsza polska wyprawa w Andy – w masyw Cordillera de la Ramada – odbyła się w latach 1933–34 i zapoczątkowała Światowa ekspansję polskiego alpinizmu. Jej członkowie dokonali pierwszych wejść na 5 sześciotysięczników oraz 3 pięciotysięczniki. Ich ślady pozostały w Andach po dziś dzień. Natknęliśmy się na nie choćby w miejscowości Barrenal, punkcie wypadowym na Mercedario, trzeci co do wielkości szczyt na kontynencie (6 770 m n.p.m.). Szukając transportu w góry, dotarliśmy tam do seniora Ossy. Gdy dowiedział się, że jesteśmy Polakami, zaprezentował nam garnitur zębów w szerokim uśmiechu i oznajmił: „Ale˝ ja jestem prezesem „CAWO”! – A cóż to jest? – zapytałem. – Club Andino Wiktor Ostrowski! Innym niby nieznaczącym, a jednak wspaniałym zdarzeniem była np. konstatacja faktu, że rok temu nasze namioty w Dolinie Colorado stanęły w pirkach (murkach mających chronić przed wiatrem) zbudowanych przez Polaków 70 lat temu! Tak! Dokładnie w tych samych, poukładanych ich rękami! Byliśmy tam jako drudzy Polacy po latach. Moi przyjaciele – Agnieszka, Jaszczur, Kasia, Marcin, Andrzej, Sławek, Wojtek, Piotr i Grześ – towarzyszyli mi w tych andyjskich podróżach i dodawali wiary. Inspiracja mojego górskiego marzenia była zapomniana już trochę książka Wiktora Ostrowskiego Wyżej niż kondory. Przeczytana wielokrotnie, leżała sobie na półce, a gdy znów po nią sięgnąłem, pojawił się pomysł... A może tak ruszyć po ścieżkach duchowych „praojców? Tak to się zaczęło. W dwu wędrówkach Eladami pierwszej polskiej wyprawy andyjskiej nie zdobyliśmy jeszcze Mercedario i Ojos del Salado (6 893 m n.p.m.). Mamy je sobie darować? Nie, nie można. Wracam! Zwłaszcza że los znów się do mnie uśmiechnął – w postaci nagrody Traveler 2006. Zdobyliśmy „Bilet na przyszłość i dofinansowanie w wys. 10 tys. zł. W tej sytuacji klamka zapadła. Znów zebrania w pubie żeglarskim „Czwarta szklanka” (nie wiem dlaczego, ale najlepiej o górach rozmawia Się nad morzem albo na jachcie) i w lutym rusza do Argentyny trzecia wyprawa Eladami Polaków. Andy uśmiechają się pogodą, kolorami i stadkiem guanako. U STÓP CZWARTEGO SZCZYTU AMERYK Mendoza jest ju „moim” miastem! Czuję się tutaj jak w domu. Mamy mało czasu na ostatnie zakupy i uzupełnienie sprzętu. I pewnie dlatego przypadkowo nabywamy samo „ekologiczne” jedzenie – pozbawione tłuszczu, cukru, smaku. Cóż – jakoś wytrzymamy. Następnego dnia o 7.00 rano przyjeżdżają po nas jeepem poznani w zeszłym roku Anibal i Celeste. Po radosnych powitaniach ruszamy prosto pod Mercedario. Niesamowite, jak po roku świat zdążył się zmienić! – za przyczyną intensyfikacji prac w kopalni miedzi i złota i budowie nowej drogi do Laguna Blanca. Zdezorientowani szybkością zdarzeń po całodziennej męczącej jeździe docieramy do serca gór, zrujnowanego białego domku (Casa Blanca) za jeziorem Laguna Blanca (odkrytym przez Polaków). Rano zgodnie z umową przybywa Alejandro – mulnik, który pomagał nam podczas poprzednich wypraw. Radośnie ruszamy w góry. Rozpiera mnie szczęście z powrotu na „stare śmieci!” Drogę znam i pamiętam bardzo dobrze, ale cieszy mnie jej „odkrywanie” przez kolegów. Andy uśmiechają się do nas pogoda, kolorami i stadkami guanako, które z ciekawością i dystansem towarzysza nam do Cuesta Blanca – bazy wyprawy z 1934 r. Pojawili się też inni „znajomi” – majestatyczne szybujące po niebie kondory. Pierwsze wyjście w góry i kolejne spotkanie z penitentami (smukłe, ostrosłupowe formy śnieżno-lodowe). Torujemy sobie ścieżkę wśród wyrośniętych mniszków. Jak zawsze zachwycają i denerwują, kiedy trzeba się przez nie przedzierać. Obóz pierwszy staje w miejscu zwanym Pirca de Indios. Tam przed ponad 70 laty nasi dawni koledzy ze zdumieniem odkryli kamienne murki ustawione ludzka ręką. Murki te stoją do dziś. Może dlatego, że miejsce to cieszy się niedobrą sławą – wszyscy źle się tam czują. Czy to wpływ wysokości (choć to tylko 5 200 m), czy może obecności duchów nieznanych budowniczych? Nie wiem! Tak jak dwa lata temu, miejsce to opuszczam z ulgą. Szybko zaopatrujemy obóz drugi – u podstawy długiej grani Mercedario, na wysokości 5 800 m. Jeszcze tylko powrót do bazy, dzień „restowy” i już można „napadać” Vamos Arriba! Wyżej, coraz wyżej, a szczytu nie widać ZDOBYWANIE MERCEDARIO W drodze do „dwójki” podejmujemy spontaniczną decyzję, aby wejść na leżącą trochę na uboczu górę Philar Grande, mająca 6 010 m. Po kilku godzinach wędrówki kolorowa grania jesteśmy na rzadko odwiedzanym szczycie. Czujemy radość i wzruszenie, bo na pewno dotarliśmy tu jako drudzy Polacy po „praojcach”. Zgodnie z tradycją budujemy kopczyk z kamieni i rozpoznajemy topografię. Przyda się – w końcu jutro atakujemy Merce-dario! Szybkie zejście lodowcem i już jesteśmy w żółtym namiociku, gdzie czeka Agnieszka. Tu stłoczeni spędzamy noc. Czwarta rano; ciemno, zimno, wieje! Z pewnością za mocno. Jednak obawa, że może być jeszcze gorzej, dopinguje nas do wygramolenia się z namiotu. Nie wiemy jeszcze, że przenikliwy wiatr będzie prześladował nas przez cały dzień. Przed nami mozolna wędrówka przy świetle czołówek i wiatr, przed którym nie ma gdzie się ukryć. Niecierpliwe oczekiwanie Ewitu i złudna nadzieja, że jak wyjdzie słońce, będzie cieplej. Przy czarnych skałach zwanych El Diente dociera do nas upragniony, niemrawy brzask. Zakładamy raki i pniemy się dalej. Niestety, wciąż wieje. Wyżej, coraz wyżej, kolejne łatwe trawersy, a szczytu nie widać. Każde pokonane wzniesienie łudzi i obiecuje, że to już. W końcu śnieżna grań i coraz rozleglejsza panorama zwiastują bliskość wierzchołka. Wreszcie jest – skalisty i pusty. Wiatr na chwilę jakby się uspokoił. Tym razem czwarty szczyt Ameryk okazał się łaskawy. Chłonę wspaniałą panoramę na poznaną w zeszłym roku Dolinę Colorado. Ze wzruszeniem rozpoznaję szczegóły topografii. W oddali piętrzy się „nasza” Ramada, 6 410 m (zdobyta w zeszłym roku), obok charakterystyczna sylwetka Alma Negra (Czarna Dusza), dalej La Mesa (Stół) i Pico Polacco! Zaraz pod stopami urywa się południowa ściana. Spełnienie, jesteśmy! Fotki i gratulacje – Agnieszka jest tu znów pierwszą Polką! Zejście dłuży się w nieskończoność, a wiatr ciągle nie chce odpuścić. W nocy wieje jeszcze bardziej, na dodatek zaczyna padać śnieg, jednak jestem już spokojny. Zdążyliśmy! Jutro jakoś zejdziemy, teraz tylko spać, spać, spać... Tu barwy skał przeczą czasem zdrowemu rozsądkowi FIESTA PO MERCEDARIO Poranek nie pozostawia wątpliwości. „Powtórka z rozrywki”– przyszło przeczuwane viento blanco (andyjski tzw. Biały wiatr, osiągający w porywach 100 km/godz.)! Tuman gnanego tuż nad ziemią śniegu przecina długą, ciemną smugą, która tworzy nasz namiot. Podarte drzwi od tropiku złowrogo szeleszczą, a cały przedsionek wypełniony jest białym puchem. Na niebie pojawiają się charakterystyczne soczewki chmur, a na graniach szaleją białe śnieżne pióropusze! Zimno! Maszynka uporczywie nie chce się rozpalić. Szkoda czasu, schodzimy bez gotowania. Na dół, jak najszybciej, aby uciec przed wiatrem. W opuszczonej już przez chłopaków jedynce rozgrzewamy się gorącym rosołkiem z kostki, który smakuje jak boska ambrozja. Zabieramy wszystko i gnamy dalej... Po drodze wypatrzone przez Wojtka maleńkie jeziorko nareszcie syci nasze pragnienie. Późno po południu dochodzimy do zacisznej, spokojnej bazy. Czekają nas gratulacje i spontaniczne „przyjcie”. Chłopaki opowiadają, jakie spustoszenia w zapasach zrobiły myszy (skąd one tutaj?). Rozpijamy zachowana na tę okazję butelkę rumu i wyjadamy oszczędzone przez gryzonie smakołyki. Pozostałe dni wykorzystujemy na zwiedzanie bajecznie kolorowej doliny Arrayo de la Laguna Blanca. Wojtek Marzec wchodzi samotnie na Cerro Negro 5 550 m (drugie polskie wejście), natomiast we mnie znów odzywa się „dusza geografa”. Z radością penetruję jej zakamarki i oddaję się kolekcjonowaniu kolorów! Tak – kolorów, ponieważ tutaj barwy skał chwilami przeczą zdrowemu rozsądkowi. Krwistoczerwone skały z agatami sąsiadują z żółtymi morenami, żółte z zielonymi itd. Pełna paleta, po prostu obłęd! Niesamowity niebieski potok wydaje się usłany turkusami (kamienie w potoku zawdzięczają swój „niebiański” kolor siarczkowi miedzi), płynąc wśród czerwonych łupków – widok jak z obrazów surrealistów! Niecałe dwa dni spędzone w Mendozie poświęcamy na solenne realizowanie składanych sobie wcześniej obietnic, co też „nieekologicznego” i niezdrowego zjemy, gdy wreszcie zejdziemy do ludzkich siedzib. Zupełna pustka i wiatr, przed którym nie ma ucieczki DROGA NA OJOS DEL SALADO I znów w drodze, jedziemy na północ do Catamarki i dalej, do Fiambali – małej sennej miejscowości, punktu wypadowego w argentyńska część Puna de Atacama. Rankiem pierwsze kroki kieruję do Jomsona Raynoso – jedynego człowieka w okolicy, który może zorganizować jeepa i muły na karawanę. Radość ponownego spotkania. Mimo mojego łamanego hiszpańskiego – pełne porozumienie. Już dziś możemy jechać dalej; trzeba tylko zrobić coś przy samochodzie, zameldować się na policji i kupić żarcie. Ruszamy. Znów pędzimy jeepem przez bajecznie zmienne i kolorowe góry. Po 150 km docieramy do miejsca zwanego szumnie Casadero Grande (Wielkie Łowisko), które jest tylko połacią zielonych łąk w otoczeniu miedzianych, pustynnych gór. Jomson idzie szukać jedynego gospodarza w tej okolicy, żeby dogadać z nim wynajęcie mułów. Po godzinie pojawia się z sympatycznym osobnikiem o imieniu Fabio. Przynoszą także ogromne kawały suszonej wołowiny i pstrągi. Nasz nowy amigo mówi, że z karawaną możemy ruszyć dopiero jutro. Najpierw musi bowiem odszukać i wyłapać zwierzęta. Następnego dnia, mocno po południu, zauważamy obłoczki kurzu na horyzoncie. Wreszcie są – Fabio, jego koń, muł, oślica i dwa nieludzko wychudzone, lecz bardzo przyjacielskie psy Chicho i Bobi. Koń ma na imię Koń, muł zwie się Mułem, a krnąbrna ośliczka to po prostu Oślica. Do końca pobytu nie zdołamy przekonać Fabia, że reszta jego menażerii też zasługuje na imiona. Troczymy ładunki wśród śmiechu i żartów. Nagle niespodzianka – okazuje się, że... gauczo nie zna drogi! Idzie tędy pierwszy raz w życiu. Jest wyraźnie zestresowany, niemniej pełny entuzjazmu. Na szczęście i nieszczęście ja pamiętam tę drogę z zeszłego roku. Na nieszczęście, bo jako jedyny zdaje sobie sprawę, jak dużo mamy do przejścia. Kolejne trzy dni wędrówki przez góry Atacamy. Konsekwentnie oddalamy się od cywilizacji. Zupełna pustka i wiatr, przed którym nie ma ucieczki. Czasami tylko na brunatnych zboczach pojawiają się złocące się w słońcu stada wikuni. Kolejne etapy i biwaki Aqua Caliente, Agua del Vicuna. Dopiero trzeciego dnia dostrzegamy nasz cel – Ojos. Po przejściu przełęczy zakładamy bazę pod lodowcem w miejscu zwanym Arenal. Następnego dnia przepakowujemy plecaki i ruszamy dalej przez kolejne wzniesienia, zbliżając się do naszej góry. Na wysokości 5 800 m wykopujemy platformę na ostatni obóz – konstrukcję z kamieni i piachu. Jest kosmicznie pusto, a świat wokół wydaje się młody, jakby niedawno się narodził! I znów nocne wyjście, mozolne zdobywanie wysokości. Wulkaniczne skały o przedziwnych kształtach przypominają, że Ojos jest wygasłym wulkanem – najwyższym na świecie! Mijamy pasożytnicze wulkany Ojos. Jest naprawdę wysoko, niebawem musi być szczyt... To już koniec? Radość, ulga, spełnienie – wszystko razem. Jesteśmy na Ojos del Salado, drugim szczycie obu Ameryk! 70 lat po „praojcach” – równo, w tym samym dniu. Marzenia się spełniają! Zejście w zadymce śnieżnej przypomina nasze Tatry. Wracamy już przez pustynię z wielkimi worami na plecach. Odkrywamy te góry od nowa… Przygodo, trwaj! Uczestnicy wyprawy: Wojciech Lewandowski - Geograf, pracownik naukowy UW, uczestnik wielu ekspedycji alpinistycznych i naukowych. Agnieszka Adamowska - ObjechaΠa Australię, Amerykę Pn. i Azję. Wspinała się w Alpach, G. Skalistych, Andach. Piotr Bucki - Alpinista i podróżnik. Instruktor wspinaczki sportowej AWF, wspinał się w Alpach, Tienszan, Himalajach. Grzegorz Kudyba - Uczestnik wypraw wspinaczkowych w góry Ameryki Południowej i Afryki. Wojciech Marzec - Alpinista, uczestnik wypraw w góry Azji (Pamir, Sajan Wschodni, Ałtaj), na Kaukaz i w Andy.