Historia kontrowersyjnego odłamu katolicyzmu
W niewielkiej miejscowości El Palmar de Troya w Andaluzji znajduje się siedziba jednej z najbardziej niezwykłych wspólnot religijnych współczesnej Europy. Jej członkowie są przekonani, że po śmierci Pawła VI prawdziwy Kościół katolicki utracił swoją siedzibę w Rzymie, a jego centrum zostało ustanowione w El Palmar de Troya. Wspólnota ma własnych papieży, własną wersję Biblii i rozbudowany zbiór zasad regulujących codzienne życie wiernych.
Spis treści: Jak powstał kościół palmariański? Własna Biblia i własna historia chrześcijaństwa Surowe zasady życia codziennego Ilu wiernych liczy Kościół palmariański? Kościół palmariański to chrześcijańska wspólnota religijna powstała w Hiszpanii na tle wydarzeń związanych z domniemanymi objawieniami maryjnymi w miejscowości El Palmar de Troya niedaleko Sewilli. Oficjalnie funkcjonuje pod nazwą Kościół Jeden, Święty, Katolicki, Apostolski i Palmariański, podkreślając w ten sposób przekonanie swoich członków, że reprezentuje autentyczną kontynuację Kościoła założonego przez Chrystusa. Jak powstał kościół palmariański? Początki ruchu sięgają 1968 roku, kiedy pojawiły się relacje o nadprzyrodzonych wizjach na prywatnym terenie w Andaluzji. W kolejnych latach miejsce zaczęło przyciągać pielgrzymów, a jednym z najbardziej znanych wizjonerów stał się Clemente Domínguez y Gómez. To właśnie wokół jego osoby ukształtowała się później odrębna struktura kościelna. Dziś palmariański kościół katolicki uznaje siebie za jedyny prawdziwy Kościół katolicki na świecie, odrzucając zwierzchnictwo Watykanu i kolejnych papieży wybranych po śmierci Pawła VI. Historia wspólnoty jest nierozerwalnie związana z przemianami zachodzącymi w Kościele katolickim po Soborze Watykańskim II. Dla wielu tradycjonalistów reformy liturgiczne i otwarcie na dialog międzyreligijny były zmianami idącymi zbyt daleko. W takim klimacie rozwijał się ruch z El Palmar de Troya. Clemente Domínguez twierdził, że ma wizje Chrystusa, Maryi oraz licznych świętych. Według jego relacji niebo miało ostrzegać przed kryzysem Kościoła i odejściem od prawdziwej wiary. Po śmierci papieża Pawła VI w 1978 roku Domínguez ogłosił, że został mistycznie wybrany przez samego Chrystusa na następcę św. Piotra. Przyjął imię Grzegorz XVII. Od tego momentu ruch przestał być jedynie grupą skupioną wokół objawień. Stał się niezależnym Kościołem z własną hierarchią, duchowieństwem oraz rozbudowanym systemem teologicznym. Co Kościół Katolicki mówi o Kościele Palmariańskim? Stanowisko Kościoła katolickiego wobec palmariańczyków jest jednoznaczne. Watykan nie uznaje ważności ich roszczeń do papiestwa ani twierdzenia, że Stolica Apostolska została przeniesiona do Hiszpanii. Nie uznaje również Palmariańskiego Kościoła jako części Kościoła katolickiego. Z perspektywy Rzymu wspólnota pozostaje poza jednością z Kościołem. Dotyczy to zarówno jej hierarchii, jak i nauczania rozwijanego od końca lat 70. XX wieku. Własna Biblia i własna historia chrześcijaństwa Wielu nowych ruchów religijnych nie tworzy własnych świętych ksiąg. W przypadku Palmariańczyków sytuacja wygląda jednak inaczej. Na przełomie XX i XXI wieku wspólnota opublikowała własną wersję Biblii, określaną jako Świętą Biblię Palmariańską. Tekst ten nie jest zwykłym tłumaczeniem ksiąg zawartych w Starym i Nowym Testamencie. Zawiera liczne interpretacje, dodatki oraz zmiany wynikające z przekonania, że wcześniejsze przekazy zostały zniekształcone. W efekcie powstał tekst znacząco różniący się od Biblii używanej przez katolików, prawosławnych czy protestantów. Szczególna rola Maryi i świętego Józefa Jednym z najbardziej widocznych elementów duchowości palmariańskiej jest wyjątkowo silny kult maryjny. W nauczaniu wspólnoty Maryja zajmuje miejsce jeszcze bardziej eksponowane niż w tradycyjnym katolicyzmie. Palmariańscy papieże ogłosili szereg dodatkowych dogmatów dotyczących Matki Bożej. Wierni podkreślają jej szczególną rolę w historii zbawienia oraz pośrednictwo między człowiekiem a Bogiem. Podobnie rozbudowany został kult świętego Józefa. Wspólnota przypisuje mu wyjątkową pozycję w dziejach chrześcijaństwa, a część nauk dotyczących jego życia wykracza poza tradycyjne nauczanie Kościoła katolickiego. Własne święta i tysiące nowych świętych Jednym z najbardziej zaskakujących elementów działalności Palmariańczyków jest ogromna liczba kanonizacji dokonanych przez ich papieży. Wspólnota ogłosiła świętymi tysiące osób, w tym postacie historyczne, monarchów, duchownych oraz osoby związane z hiszpańskim katolicyzmem. Wśród kanonizowanych znaleźli się między innymi Ojciec Pio, Karol Wielki, Izabela I Katolicka, Krzysztof Kolumb oraz generał Francisco Franco, którego uznano także za współpatrona Hiszpanii. Palmariańczycy wynieśli na ołtarze również osoby związane z historią Hiszpanii, katolicyzmu oraz własnego ruchu religijnego. Część tych osób nigdy nie została kanonizowana przez Kościół rzymskokatolicki, co dobrze pokazuje, jak bardzo palmariańska wizja świętości odbiega od tradycyjnych procedur kanonizacyjnych. W efekcie palmariański kalendarz liturgiczny znacząco różni się od kalendarza Kościoła rzymskokatolickiego i odzwierciedla własną interpretację historii chrześcijaństwa. Surowe zasady życia codziennego To właśnie codzienne reguły życia sprawiają, że wspólnota często staje się przedmiotem zainteresowania mediów i badaczy religii. Wielu obserwatorów uważa je za najbardziej kontrowersyjny element funkcjonowania Kościoła palmariańskiego. Przez lata wiernych obowiązywał rozbudowany zbiór zasad regulujących nie tylko praktyki religijne, ale również życie prywatne. Członkowie wspólnoty nie mogli uczestniczyć w nabożeństwach innych wyznań, głosować w wyborach ani odwiedzać miejsc uznawanych za nieodpowiednie, takich jak plaże, publiczne kąpieliska, dyskoteki czy kluby nocne. Szczególnie restrykcyjne były przepisy dotyczące kontaktów z osobami spoza wspólnoty. Wiernych zachęcano do ograniczania relacji z nie-palmariańczykami, a kontakty z byłymi członkami Kościoła były zakazane. W niektórych okresach nakazywano nawet usuwanie fotografii osób, które opuściły wspólnotę. Kontrowersje budziły również zakazy dotyczące codziennego życia rodzinnego. Kościół sprzeciwiał się antykoncepcji, edukacji seksualnej oraz związkom z osobami spoza wspólnoty. W przeszłości wiernym nakazywano także rezygnację z telewizji, telefonów komórkowych i internetu, które uznawano za zagrożenie dla wiary i moralności. Część tych ograniczeń została później złagodzona, jednak nadal obowiązuje wiele zasad odróżniających palmariańczyków od większości współczesnych wspólnot chrześcijańskich. Ilu wiernych liczy Kościół palmariański? Informacje dotyczące liczebności wspólnoty są ograniczone, ponieważ organizacja nie publikuje szczegółowych danych statystycznych. Szacunki publikowane przez badaczy nowych ruchów religijnych sugerują, że wspólnota liczyła w 2011 roku około półtora tysiąca wiernych na całym świecie. Najwięcej z nich mieszkało w Hiszpanii, Irlandii, Niemczech oraz niektórych krajach Ameryki Łacińskiej. Nowsze dane są trudne do zweryfikowania, a część obserwatorów przypuszcza, że liczba wyznawców mogła w kolejnych latach ulec zmniejszeniu. Choć liczebnie jest to niewielka grupa, jej historia pozostaje wyjątkowym przykładem tego, jak z lokalnych objawień może powstać międzynarodowa wspólnota religijna posiadająca własnego papieża, własne święte księgi i własną interpretację dziejów chrześcijaństwa. Kościół palmariański w Polsce Brakuje wiarygodnych danych dotyczących liczby wyznawców w Polsce. Można przypuszczać, że jest to niewielka grupa, funkcjonująca głównie poza zainteresowaniem opinii publicznej. Brakuje również informacji o stałych miejscach kultu czy rozbudowanych strukturach organizacyjnych porównywalnych z tymi działającymi w Hiszpanii. W dokumentach kościelnych pojawiają się jednak wzmianki wskazujące, że Kościół palmariański w Polsce funkcjonował już pod koniec XX wieku. Wspólnota wymieniała Polskę wśród krajów, w których znajdowali się jej wierni. Nie oznacza to jednak widocznej obecności publicznej. W przeciwieństwie do Hiszpanii, działalność Palmariańczyków nad Wisłą pozostaje praktycznie niewidoczna. Nasza autorka Marzena Wardyn-Kobus Autorka tekstów z pogranicza przyrody, kultury i podróży. W serwisie tworzy artykuły popularnonaukowe o otaczającym nas świecie, łącząc rzetelną wiedzę z przystępnym językiem i dbałością o szczegóły. Pisze, by zachęcać innych do uważnego kontaktu z przyrodą – nawet tą najbliższą, tuż za domem. Kaszubka mieszkająca na Kujawach, zakochana w górskich szlakach i leśnych bezdrożach. Jej przydomowy ogródek to strefa zrównoważonego eksperymentowania – dąży do tego, by uprawiać rośliny ekologicznie, z szacunkiem dla natury. Wolne chwile spędza z książką, wędrując po lesie lub tworząc makramy.
Doñana jest wymarzonym miejscem do obserwacji ptaków. Są tu też pustynie i dzikie konie
To jeden z najważniejszych rezerwatów dzikiej przyrody w Europie. Doñana to spotkanie z ruchomymi wydmami, rysiami, dzikimi końmi i orlikami.
Spis treści: Skansen historii Przystanek dla orlików Po parku wierzchem Doñana – informacje praktyczne Niewielki prom wysadził mnie na drugim brzegu rzeki Gwadalkiwir. Za plecami ucichło miasto Sanlúcar de Barrameda, a po chwili cisza zabrała też dźwięk promowych silników. W tym czasie moje uszy zajął szum piasku – wiatr przesypywał go przez nadbrzeżne zarośla i kępki traw makia. Wpatrywałem się w czubki własnych butów i zastanawiałem się, czy ów pustynny patent, który zaproponował mi doświadczony w przeprawach przez Saharę kolega, sprawdzi się i tu. Buty były ze szczelnego brezentu miały lekką, piankową podeszwę i wysokie sznurowanie zabezpieczające przed piaskiem. Dzięki temu miałem czuć komfort przemieszczania się na zaplanowanej, liczącej ponad 50 km trasie przez Park Narodowy Doñana. Skansen historii Stałem na południowym koniuszku parku, a przede mną rozciągało się piaszczyste nabrzeże i równie piaszczysta droga prowadząca w leśny, iglasty zagajnik. Gdy weń wszedłem, zapachniało igliwiem i żywicą. Ruszyłem przed siebie, starając się iść w cieniu. Wprawdzie był maj, a temperatura całkiem znośna, ale perspektywa dwudniowego marszu zmuszała mnie do ostrożności. Droga, oznaczona drewnianymi kierunkowskazami, prowadziła wzdłuż niewidocznego z tej perspektywy brzegu rzeki: wał wydm skutecznie zasłaniał widok. Na pierwszym przystanku, w El Poblado de La Plancha, sporych rozmiarów tablica informacyjna donosiła: to pierwsze miejsce, w którym człowiek założył osadę. Kiedyś stało tu aż 60 chat zbudowanych z gałęzi i traw. Ludzie hodowali zwierzęta, łowili ryby, zajmowali się pszczelarstwem, wypalali dębowe lasy na węgiel drzewny i pozyskiwali korek. Dziś pozostał po nich skansen prezentujący fragment tamtych czasów. Doñana zawdzięcza swój charakter rzece Gwadalkiwir, jednej z najdłuższych w Hiszpanii, u której ujścia do Atlantyku powstała unikatowa na europejską skalę delta pełna żyznych rozlewisk, słonych lagun i bagien. Swoje trzy grosze dodały do tego ocean i wiatr, czego efektem były ciągnące się dziesiątkami kilometrów pasy dzikich wydm nazywanych Grubymi Piaskami – w tym ruchomych, wędrujących, sezonowo, zmieniających wygląd parku. Gdy doda się do tego naturalną izolację miejsca, sosnowe lasy i zarośla, ma się przed oczami prawie kompletny obraz. Piszę „prawie”, bo w momencie, gdy pojawił się tam człowiek, obszar zaczął się zmieniać i degradować. Próby osuszania terenów, rozwijania rolnictwa doprowadziły do wydarzenia bez precedensu. Inicjatywę przejął Światowy Fundusz na rzecz Przyrody (WWF). Organizacja przeprowadziła międzynarodową zbiórkę funduszy i wykupiła z rąk prywatnych kluczowe grunty, chroniąc je przed zniszczeniem. Dzięki temu w 1969 r. rząd Hiszpanii mógł oficjalnie utworzyć tu park narodowy, obejmując ocalony teren prawną opieką. Na efekty tych działań nie trzeba było długo czekać. Park zyskał kolejne wyróżnienia i ochronne tarcze w ramach Rezerwatu Biosfery UNESCO, a w połowie lat 90. – wpis na światową listę dziedzictwa UNESCO. Dzisiaj jest jednym z największych i najważniejszych obszarów siedliskowych i zimowania ptaków. Przystanek dla orlików Jeleń! Stał, spokojnie, na środku piaszczystej przecinki wyciętej w celu zabezpieczenia parku przed niekontrolowanymi pożarami. Chwilę się poprzyglądał i powoli ruszył w zarośla, do cienia, znikając mi z oczu. Maszerowałem drugi dzień, bardziej na zachód, oddalając się od rzeki, zbliżając się do atlantyckiego brzegu. Chwilę wcześniej zatrzymałem się w bajkowym wręcz Palacio de las Marismillas. Białe mury, czerwona dachówka, palmy dookoła – nie bez powodu to miejsce jest jedyną prezydencką rezydencją w Andaluzji, odwiedzaną w przeszłości przez Tony’ego Blair’a czy Angelę Merkel. Przed II wojną światową polował tu dyktator Francisco Franco, a później powojenni książęta i królowie hiszpańscy, kontynuując ciągnącą się od wieków średnich łowiecką tradycję arystokracji. Gdy kilka dni później dotarłem do bagien Marismas del Guadalquivir, zobaczyłem setki stojących w wodzie niczym słupy soli flamingów, jeszcze więcej pływających kaczek, do tego czaple i ibisy, które prawie wyginęły i jakieś 30 lat temu na nowo zaczęły gniazdować w parku. Zresztą nie tylko one wybrały sobie to miejsce do całorocznego czy do sezonowego przebywania. Z Polski dociera tu na zimę kania ruda, a znad Biebrzy rzadkie dla obserwacji orliki grubodziobe. A wszystko to z powodu położenia parku na trasie zimowych migracji z Europy do Afryki. Ornitolodzy, którzy naliczyli tu 360 gatunków ptaków i oszacowali, że prawie pół miliona zimuje bądź zatrzymuje się tutaj w drodze na kontynent afrykański, nazwali Doñanę „ptasim mostem”. Władze parku utworzyły czatownie i drewniane ścieżki na punkty widokowe, gdzie można obserwować i fotografować ptaki. Po parku wierzchem Zielone, z wielkimi kołami i równie wielkimi szybami, terenowe autobusy dla turystów minęły mnie na szlaku może ze dwa razy. A wszystko to z powodu trasy, którą wybrałem. Chciałem w Andaluzji poznać smak pustyni. Najlepszą okazję miałem, gdy odbiłem jeszcze bardziej na zachód, opuściłem las, a dookoła mnie zaczęły królować wydmy. Na jednym z najwyższych punktów widokowych zatrzymałem się, aby coś zjeść. Wiało, piasek przesypywał się, zacierając ślady butów. Panorama był iście pustynna – jak okiem sięgnąć rozciągały się pofalowane, niekiedy porośnięte krzewinkami wydmy. Mimo wiatru zrobiło się całkiem gorąco. Ruszyłem z powrotem w kierunku lasu i chowając się w cieniu, walcząc z osuwającym się spod butów piaskiem, wędrowałem w kierunku La Rociny. I chociaż pomysł na pieszą wędrówkę po parku wydał mi się interesujący, to jednak zmęczenie szybko dało się we znaki. Pokonywane co rusz podejścia na wydmach i osuwający się piasek wykańczały. Gdy moja piesza ścieżka przecięła się z tą końską i zobaczyłem jeźdźców na wysokich i zgrabnych andaluzach, poczułem ukłucie zazdrości. Jednak największe wrażenie zrobiły na mnie nie te osiodłane, a wolne, obserwowane w okolicach północnej bramy parku, w Centro de Visitantes José Antonio Valverde. To marismeños, półdzikie konie, które stały się ikoną delty Gwadalkiwiru. Przez stulecia zwierzęta te idealnie przystosowały się do tutejszych trudnych warunków: słonego błota i andaluzyjskiego skwaru. Choć na co dzień żyją wolno na bagnach, jest jeden moment w roku, kiedy można się im przyjrzeć z bliska. Jeśli was także fascynują konie, zapiszcie sobie datę 26 czerwca. Wtedy odbywa się Saca de las Yeguas. Miejscowi pasterze, zwani yegüerizos, zbierają zwierzęta w wielkie stada i pędzą je do miasteczka Almonte. Tam konie są badane, strzyżone i znakowane, by po kilku dniach wrócić do parku. To tradycja kultywowana nieprzerwanie od ponad 500 lat. Jest jednym z najstarszych rytuałów pasterskich w całej Europie i symbolem odpowiedzialnego współistnienia dzikiej natury i człowieka. Doñana – informacje praktyczne Dojazd Z Polski najtaniej linią Ryanair do Sewilli (bilety od 160 zł w jedną stronę) i dalej samochodem na południe. Transport Wynajem auta na tydzień to wydatek od 700 zł z podstawowym ubezpieczeniem. W okolicy parku jest tyle atrakcji, że przemieszczanie się własnym środkiem lokomocji jest najbardziej optymalne. Nocleg Jeśli ktoś chce połączyć zwiedzanie z plażowaniem, to najlepiej spędzić ten czas w Matalascañas. Tygodniowy pobyt w wynajętym mieszkaniu dla 2 osób to wydatek od 2 tys. zł. Bardziej miejsko i na pewno lepiej kulinarnie będzie nad brzegiem rzeki w Sanlúcar de Barrameda. Ceny mieszkań od 1,2 tys. zł za tydzień. Warto wiedzieć Wejście do parku jest limitowane, dostępne są trasy piesze – od kilku do kilkunastu kilometrów, konne i pojazdami terenowymi: parku i firm posiadających licencję. Przejście przez cały park – opisywane przeze mnie – możliwe jest jedynie w czasie specjalnych wydarzeń, jak chociażby pielgrzymki do Matki Boskiej z El Rocio. Centra obsługi turystów El Acebuche i z El Rocio organizują wyprawy samochodami z napędem na cztery koła. Klasyczna wyprawa terenowym autobusem po północnej części parku kosztuje 33 euro i trwa 4 godz. Za 23 euro więcej można kupić wyprawę i na północ, i na południe. Dwugodzinne zwiedzanie na koniu – od 40 euro. Obserwacje ptaków Najlepsze miejsca są w niewielkiej odległości od wejść do parków: José Antonio Valverde i La Rocina. W punktach obsługi turystów można dostać mapy i informacje na temat czatowni i szlaków do obserwacji. Źródło: archiwum NG
El Rocío to wieś, którą może odwiedzić nawet milion osób. Tak wygląda finał pielgrzymki
Wizyta w tej wsi w trakcie słynnej zielonoświątkowej pielgrzymki jest wyjątkowym doświadczeniem. El Rocío staje się miejscem wielkiej fiesty.
Spis treści: W sercu Andaluzji Spacer po piasku Rytmy flamenco El Rocío – informacje praktyczne Stałem na środku wielkiego piaszczystego placu. Było gorąco i dość cicho, tak jak to bywa w czasie sjesty. Dookoła niego lśniły w słońcu białe fasady niskich kamienic, które nieodparcie przywodziły mi skojarzenia z filmową scenografią z Dzikiego Zachodu. Podświadomie czekałem, aż na środku tego placu pojawi się koń, a na nim jeździec ozuty w dżinsy, kapelusz i z koltem u pasa. Ale ta projekcja była zafałszowanym przez popkulturę obrazem świata, który istnieje w zasadzie wyłącznie w kinowym wymiarze. Bo i owszem, jeździec się pojawił. Tyle że na głowie nosił filcowy kapelusz z szerokim rondem, nieco przykrótką niebieską marynarkę, osłonięte skórzanym fartuchem obcisłe spodnie z lampasem i lśniące czystością wysokie buty. Ale przede wszystkim nie był filmowym kowbojem, zaś na koniu nie jechał sam. Tuż za nim, zwrócona bokiem, siedziała kobieta. Prawą ręką trzymała jeźdźca w pół. Jej czerwona, pofalowana suknia od ramion opadała aż po ubrane w czerwone pantofle stopy. Czerwony kwiat zdobił głowę, wpięty w ciasno spięte ciemne włosy. Wielkie koła kolczyków poruszały się miarowo, gdy para przedefilowała tuż obok mnie i zniknęła w cieniu jednej z uliczek. Stałem jak oniemiały. W sercu Andaluzji El Rocío to osada słynąca tak samo z białych, stylowych kamienic i domów, jak i z braku utwardzanych, za to wysypanych piaskiem ulic. Miejscowość w swej obecnej formie powstawała z końcem XIX i w XX w., sławna jest przede wszystkim z powodu sanktuarium Matki Bożej z Rocío, do którego każdego roku maszerują tłumne pielgrzymki. Gdy będąc w sercu Andaluzji, w końcu nadarzyła się okazja, postanowiłem dołączyć do jednego z bractw. A wybór nie był łatwy, bo za pielgrzymką i legendą cudownego odnalezienia w XIII w. figurki Maryi, ukrytej w bagnach Doñana przed panującymi tu przez 800 lat Maurami, kryje się kult Virgen del Rocío – Dziewicy z Rosy. A wraz z nim ponad setka świeckich bractw, które od wieków, każdego roku, ciągną wielki dwukołowy zaprzęg, a na nim simpecado – święty dla nich sztandar z wizerunkiem Maryi z dzieciątkiem. Ruszają z miast i miasteczek Andaluzji, ale i spoza regionu, by po wielu dniach marszu – pieszo, wierzchem, w wozach do złudzenia przypominających romskie tabory – przybyć do drzwi sanktuarium i pokłonić się patronce. Spacer po piasku Najlepiej dotrzeć tu, zanim jeszcze pojawią się pielgrzymi, i zgubić się w plątaninie ulic. Ma się wówczas szansę na swobodne, niczym niezakłócone sycenie oczu zjawiskową architekturą. Gdy pierwszy raz tu przyjechałem, z miejsca zauważyłem wysoką wieżę kościoła i dzwonnicę. Ta neobarokowa, wybudowana w andaluzyjskim stylu świątynia – Santuario de Nuestra Señora del Rocío – zachwyca tak samo lekkością konstrukcji co przestrzenią wnętrza. Chroniąc się przed upałem w przestronnym gmachu, miałem przeświadczenie, że zbudowano je tak, by wszyscy odwiedzający zwracali ciągłą uwagę na figurę matki Chrystusa. Na tyłach kościoła zaglądnąłem do sklepików z pamiątkami i dewocjonaliami, a potem ruszyłem dalej, próbując rozszyfrować inspiracje, które stały za kolejnymi fasadami budynków otaczających świątynny plac. Niektóre domy przypominały zwykłe kamienice z rzędem okien zamkniętych drewnianymi, malowanymi jaskrawymi kolorami okiennicami i dachami pokrytymi czerwoną dachówką. Zauroczył mnie niewielki Mesón „La Madre” przerobiony na typowy zajazd z czerwonymi stołami i krzesłami. Ale prawdziwy zachwyt ogarnął mnie we wnętrzu hotelu Palacio Doñana. Zacienione patio zdobiła fontanna, zaś ściany – mauretańskie łuki i zdobienia z ręcznie malowanych ceramicznych płytek. Hotel był przytulny, odcięty od jakichkolwiek dźwięków z zewnątrz. Gdy podziwiałem wnętrze, wdałem się w rozmowę i ktoś z hotelu zarekomendował mi, abym odwiedził jeden z domów pielgrzymów z Sevilli na Plaza Doñana. Budynek odnalazłem bardzo łatwo, przypominał prowincjonalną hacjendę, stał mniej więcej w połowie północnej ściany kamienic, a fasadę zdobiła nazwa miejscowości i herb bractwa: Casa Hermandad del Rocío de Sevilla. Środek zaś zdobiły wymalowane religijne freski, ale najbardziej oryginalną atrakcją było wielkie kamienne poidło dla koni. Z domu bractwa poszedłem jeszcze kawałek dalej i podziwiałem fasadę domu pielgrzymów z Huelvy. Z dzwonnicami i wieżyczkami bardziej przypominała obronną twierdzę. Błądząc w poszukiwania czegoś zimnego do picia, dotarłem na południową krawędź osady. Zasiadłem w zacienionej, przytulnej restauracji hotelu Toruño del Rocío i podziwiałem widok na Charco de la Boca – ogromny staw, w którego wodach przeglądały się różowe flamingi. Wypiłem zimny trunek i ruszyłem jeszcze dalej na zachód, aż do miejsca, gdzie na wielkiej polanie, już poza El Rocío, biegały samopas konie. Stado liczyło ponad 50 osobników. Wracając do centrum, przeszedłem obok basenu. Turkusowa woda kusiła, ale lada chwila miały przybyć pierwsze grupy pielgrzymów. Zaczynała się religijna fiesta. Rytmy flamenco Kręciłem się z aparatem, wsłuchiwałem się w muzykę i śpiewy. Huczało jak w ulu. Wszyscy odziani w odświętne stroje, na galowo, chętnie pozowali do zdjęć, zapraszali na poczęstunek, zachęcali do tańca albo po prostu rozmowy. W cieniu kolorowych markiz i kotar, w chłodnych wnętrzach kamienic kotłowali się i pielgrzymi, i ci, którzy przybyli jedynie na spektakularny finał wydarzenia. Kawiarnie i restauracje były całkowicie wypełnione ludźmi. Dorożki i jeźdźcy przepychali się wąskimi ulicami, a potem zatrzymywali się gdzieś pod zacienieniem, nie schodząc z konia, częstowani, wznosili toast. Można było godzinami błądzić w tym tłumie, obserwować i podziwiać stroje, zatrzymywać się tam, gdzie akurat grali muzykę, gdzie słychać było kroki flamenco, dłonie i obcasy butów wybijały rytm, a okrzyk „Olé!” znaczył zakończenie spektakularnej tanecznej sekwencji. Ostatni dzień, zielonoświątkowa niedziela, był dla wszystkich wydarzeniem szczególnym. Gazety podały, że zjechało tu aż milion osób. W tym czasie każde bractwo prezentowało się w drzwiach świątyni, oddając ukłon figurze Matki Boskiej. A potem, już nocą, zaczynał się prawdziwy spektakl – Salto de la Reja, czyli skok przez ogrodzenie relacjonowany na żywo w hiszpańskiej telewizji. Ubrani w białe koszule członkowie bractwa z Almonte, historycznie strażnicy sanktuarium, „porywali” wielki ołtarz z figurą maryjną i ruszali z nią w pełen chaosu, ogromnych emocji, tłumny pochód dookoła świątyni i odwiedziny u wrót domów poszczególnych bractw. Ważąca kilkaset kilogramów figura wraz z baldachimem płynęła nad głowami dziesiątek tysięcy zgromadzonych, by po wielu godzinach powrócić na swoje miejsce w świątyni. El Rocío – informacje praktyczne Dojazd Samolotem z Polski z przesiadką np. w Barcelonie do Sewilli (cena biletu ok. 600 zł w dwie strony) i dalej wynajętym samochodem. Podróż autem do El Rocío zajmuje stamtąd nieco ponad godzinę. Można także znaleźć bezpośrednie połączenie lotnicze np. do Malagi i stamtąd ruszyć samochodem – podróż potrwa wtedy ok. 3 godz. Na miejscu auto staje się jednak zbędne, a nawet kłopotliwe – ulice we wsi nie są utwardzone. Kiedy jechać Aby w pełni poczuć ducha tego miejsca, najlepiej zaplanować podróż w okresie właśnie Zielonych Świątek. Jest to święto ruchome – w 2026 r. główne uroczystości przypadają na dni 22–25 maja. Nocleg W samym El Rocío znalezienie noclegu w czasie święta graniczy z cudem, dlatego najlepiej szukać go w miejscowościach odległych do 30 min jazdy samochodem. Dobrą bazą jest Mazagón, a nieco bliżej (i drożej) Matalascañas. Ceny za noc zaczynają się od 200 zł za dwójkę za noc. Jeśli podróżujesz poza terminem pielgrzymki, możesz spróbować szczęścia w samym miasteczku, np. Hotelu Palacio Doñana z pięknym patiem w stylu mauretańskim, lub skorzystać z miejskiego kempingu La Aldea (od 320 zł za noc za domek). Warto wiedzieć Jazda konna jest tu elementem lokalnej kultury. Miejscowe stajnie oferują spokojne konie nawet dla nowicjuszy, a godzinny spacer po piaszczystych traktach to koszt rzędu 25–30 euro. Jeśli wolisz wygodniejszą opcję, możesz wynająć całą dorożkę z woźnicą za 60–80 euro. Alternatywą dla koni jest rower – wypożyczenie sprzętu kosztuje 12–15 euro za dzień, a utwardzona ścieżka prowadzi nad ocean. Źródło: archiwum NG
Hiszpania poza utartym szlakiem. Te regiony zaskakują ciszą i brakiem tłumów
W obliczu napięć geopolitycznych i ograniczeń w podróżach do niektórych regionów świata coraz więcej turystów wybiera sprawdzone, łatwo dostępne kierunki w Europie. Jednym z największych beneficjentów tego trendu pozostaje Hiszpania, która już teraz przygotowuje się na rekordowy sezon. Choć do kraju przyjadą miliony urlopowiczów, wciąż można znaleźć miejsca, które pozostają poza głównym nurtem turystyki. Gdzie zatem szukać spokojniejszych alternatyw?
Spis treści: Almería – pustynny krajobraz i autentyczne wybrzeże Sierra de las Nieves – park narodowy i górski krajobraz Andaluzji La Rioja – spokojny region wina i niedoceniana północ Hiszpanii Kantabria – zielone wybrzeże oraz góry Picos de Europa El Hierro i La Gomera, czyli spokojniejsze oblicze Wysp Kanaryjskich Nawarra – spokojna północ i kontrasty krajobrazowe Mariña Lucense, czyli dzikie wybrzeże Galicji i ukryte plaże Prognozy na nadchodzące lato wskazują, że Hiszpania ponownie znajdzie się w centrum zainteresowania turystów z całego świata. W ubiegłym roku kraj odwiedziło rekordowe 97 milionów osób, a według ekspertów w tym sezonie liczba ta może wzrosnąć nawet do 100 milionów. Dane platformy marketingu turystycznego Sojern pokazują, że już na początku kwietnia rezerwacje lotów do Hiszpanii były o 32% wyższe niż rok wcześniej. Tak dynamiczny wzrost zainteresowania oznacza jednak nie tylko większy wybór połączeń, lecz także nasilenie zjawiska overtourismu w najpopularniejszych regionach. Mimo to w Hiszpanii wciąż nie brakuje miejsc mniej oczywistych – spokojniejszych, autentycznych i często pomijanych przez masową turystykę. Almería – pustynny krajobraz i autentyczne wybrzeże bez masowej turystyki Almería, położona na południowo-wschodnim krańcu Hiszpanii, pozostaje jednym z najmniej oczywistych kierunków w regionie Andaluzji, mimo wyjątkowych warunków klimatycznych i krajobrazowych. To właśnie tutaj znajduje się jedyny w Europie obszar o charakterze pustynnym – Tabernas – który w połączeniu z suchym, słonecznym klimatem tworzy unikatowe warunki przypominające bardziej północną Afrykę niż klasyczne wybrzeże Morza Śródziemnego. Region wyróżnia się także stosunkowo niewielką skalą zabudowy turystycznej – zamiast gęstej sieci hoteli dominują naturalne przestrzenie i spokojne plaże, które zachowały swój pierwotny charakter. W samym mieście uwagę przyciąga rozległa twierdza Alcazaba, będąca jedną z największych arabskich fortec w Hiszpanii, a także katedra o obronnym charakterze, świadcząca o burzliwej historii regionu. Almería to także dobre miejsce dla osób poszukujących równowagi między zwiedzaniem a wypoczynkiem – nadmorskie promenady, miejskie parki i szerokie plaże tworzą spójną przestrzeń do spokojnego odkrywania regionu, który wciąż pozostaje poza głównym nurtem turystycznym. Sierra de las Nieves – park narodowy i górski krajobraz Andaluzji W głębi Andaluzji, z dala od nadmorskich kurortów, znajduje się Sierra de las Nieves – obszar, który w 2021 roku uzyskał status parku narodowego i szybko stał się jednym z najcenniejszych przyrodniczo regionów Hiszpanii. To miejsce wyróżnia się niezwykłą różnorodnością biologiczną, obejmującą setki gatunków roślin oraz zróżnicowane ekosystemy, od górskich lasów po skaliste szczyty sięgające ponad 2000 metrów. Region ten bywa określany jako „kraina kontrastów”, ponieważ w stosunkowo niewielkiej przestrzeni można doświadczyć zupełnie odmiennych krajobrazów – od głębokich dolin po strome, wapienne formacje skalne. Sierra de las Nieves przyciąga przede wszystkim miłośników aktywnego wypoczynku, oferując rozbudowaną sieć szlaków pieszych oraz dostęp do malowniczych, tradycyjnych wiosek, w których zachował się autentyczny charakter andaluzyjskiej prowincji. To propozycja dla osób, które zamiast zatłoczonych plaż wybierają ciszę, przestrzeń i bezpośredni kontakt z naturą. La Rioja – spokojny region wina i niedoceniana północ Hiszpanii La Rioja pozostaje jednym z najmniej odwiedzanych regionów Hiszpanii, co czyni ją idealnym kierunkiem dla osób poszukujących kameralnej atmosfery i autentycznych doświadczeń. Położona w północnej części kraju, znana jest przede wszystkim z produkcji wina, które odgrywa kluczową rolę w lokalnej gospodarce i kulturze. Rozległe winnice, łagodne wzgórza i niewielkie miasteczka tworzą krajobraz sprzyjający spokojnemu podróżowaniu, z dala od zgiełku popularnych destynacji. Region oferuje jednak znacznie więcej niż tylko degustacje – można tu znaleźć zabytkowe kościoły, fragmenty szlaków pielgrzymkowych oraz miejsca związane z prehistorią, w tym stanowiska archeologiczne z odciskami dinozaurów. La Rioja to przestrzeń, w której tempo życia jest wyraźnie wolniejsze, a turystyka opiera się na jakości doświadczeń, a nie ich intensywności. Kantabria – zielone wybrzeże oraz góry Picos de Europa Kantabria, położona na północnym wybrzeżu Hiszpanii nad Morzem Kantabryjskim, stanowi wyraźny kontrast dla bardziej znanych regionów południa. To miejsce, gdzie zielone krajobrazy spotykają się z surowym wybrzeżem, a bliskość gór Picos de Europa pozwala na łączenie wypoczynku nad wodą z aktywnością w terenie. Region ten pozostaje stosunkowo mało popularny wśród turystów zagranicznych, co przekłada się na spokojniejszą atmosferę i większy udział podróżnych krajowych. Stolicą Kantabrii jest Santander – eleganckie miasto nadmorskie z bogatą historią i charakterystyczną architekturą, w tym dawną rezydencją królewską Palacio de la Magdalena. Dodatkowym atutem regionu są liczne jaskinie z prehistorycznymi malowidłami, które należą do najważniejszych stanowisk archeologicznych w Europie. Kantabria to propozycja dla osób, które chcą odkryć mniej oczywistą stronę Hiszpanii, łącząc naturę, historię i nadmorski klimat. El Hierro i La Gomera, czyli spokojniejsze oblicze Wysp Kanaryjskich Choć Wyspy Kanaryjskie od lat cieszą się ogromną popularnością, nie wszystkie z nich są równie oblegane. El Hierro i La Gomera pozostają jednymi z najmniej odwiedzanych, oferując zupełnie inne doświadczenie niż znane kurorty Teneryfy czy Lanzarote. El Hierro, najmniejsza z wysp archipelagu, przyciąga przede wszystkim osoby szukające ciszy, kontaktu z naturą i surowych, wulkanicznych krajobrazów. La Gomera z kolei wyróżnia się bujną roślinnością i unikatowymi lasami przypominającymi subtropikalne dżungle, które stanowią idealne warunki do pieszych wędrówek. Obie wyspy zachowały kameralny charakter, a liczba turystów jest tu wielokrotnie niższa niż na bardziej rozwiniętych kierunkach. Dzięki temu można tu doświadczyć spokojniejszego tempa życia i bardziej autentycznego kontaktu z lokalną kulturą. Nawarra – spokojna północ i kontrasty krajobrazowe Nawarra, położona w północnej części Hiszpanii, to region o dużej różnorodności krajobrazowej, który wciąż pozostaje poza głównym nurtem turystyki międzynarodowej. Znajdują się tu zarówno zielone doliny, jak i półpustynne tereny Bardenas Reales – obszaru wpisanego na listę rezerwatów biosfery UNESCO. Region ten jest także silnie związany z historią i tradycją, czego przykładem jest Pampeluna, znana z corocznego festiwalu San Fermín. Poza okresem wydarzeń miasto i jego okolice zachowują jednak spokojny charakter, pozwalający na odkrywanie zabytków, takich jak średniowieczny pałac w Olite czy historyczne zamki. Nawarra to kierunek dla osób zainteresowanych mniej oczywistą Hiszpanią, w której kultura, historia i natura tworzą spójną całość. Mariña Lucense, czyli dzikie wybrzeże Galicji i ukryte plaże Na północnym wybrzeżu Galicji znajduje się Mariña Lucense – region, który pozostaje jednym z najmniej uczęszczanych odcinków hiszpańskiego wybrzeża. Rozciągająca się na długości około 100 kilometrów linia brzegowa oferuje różnorodne krajobrazy – od klifów po szerokie, piaszczyste plaże, które w przeciwieństwie do popularnych kurortów zachowały swój naturalny charakter. Najbardziej rozpoznawalnym miejscem jest plaża As Catedrais, znana z imponujących formacji skalnych przypominających gotyckie katedry. Region stawia na zrównoważoną turystykę, co przekłada się na mniejszą liczbę inwestycji i ograniczony napływ odwiedzających. Choć pogoda bywa tu mniej przewidywalna niż na południu kraju, rekompensują to przestrzeń, cisza i możliwość obcowania z naturą w niemal niezmienionej formie. Źródła: Daily Mail, CNN Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
W „Kubie Europy” temperatury sięgają już 25 stopni. To idealny kierunek bez tłumów turystów
Choć w Polsce wiosna dopiero nabiera tempa i wciąż trudno całkowicie zrezygnować z cieplejszych ubrań, w części Europy pogoda przypomina już początek lata. Istnieje miejsce określane mianem „Kuby Europy”, gdzie w tym tygodniu temperatury sięgają nawet 25 stopni Celsjusza. To kierunek, który przyciąga nie tylko klimatem, lecz także wyjątkową atmosferą i architekturą.
W obliczu rosnącego problemu overtourismu coraz więcej podróżnych rezygnuje z najbardziej obleganych kierunków, takich jak Barcelona czy włoskie Dolomity, na rzecz mniej oczywistych lokalizacji. Wśród nich znajduje się hiszpańskie miasto Kadyks, położone na południowo-zachodnim wybrzeżu kraju. Ze względu na swoją historię, kolonialną architekturę i nadmorskie położenie bywa nazywane „Kubą Europy”, przywołując skojarzenia z Hawaną. To właśnie tu można połączyć przyjemny klimat z autentycznym doświadczeniem miejsca, które nie jest jeszcze tak silnie dotknięte masową turystyką. Kadyks, czyli „Kuba Europy” z klimatem Hawany i temperaturą 25 stopni Położony na południowo-zachodnim krańcu Hiszpanii Kadyks to jedno z najstarszych nieprzerwanie zamieszkanych miast w Europie, którego historia sięga ponad 3 tysięcy lat. Dziś przyciąga jednak nie tylko swoją przeszłością, lecz także wyjątkowym połączeniem klimatu, architektury i nadmorskiego charakteru. Usytuowany na wąskim półwyspie otoczonym wodami Atlantyku, wyróżnia się zwartą zabudową i charakterystycznymi, jasnymi elewacjami budynków, które odbijają światło i nadają miastu południowy, niemal karaibski klimat. To właśnie zestawienie kolorowej architektury, wąskich uliczek i otwartego dostępu do oceanu sprawia, że Kadyks bywa określany mianem „Kuby Europy”. Na jego tożsamość wpływa również wyraźnie odczuwalna kultura ulicy – szczególnie widoczna podczas słynnego karnawału, uznawanego za jeden z najważniejszych w Hiszpanii. W tym czasie miasto zmienia się w scenę dla setek lokalnych zespołów, a muzyka i satyryczne występy wypełniają przestrzeń publiczną przez wiele dni. Poza sezonem festiwalowym Kadyks zachowuje spokojniejszy rytm, oparty na codziennych aktywnościach mieszkańców i bliskości oceanu. Nadmorska promenada Campo del Sur, biegnąca wzdłuż fal Atlantyku, stanowi naturalne miejsce spotkań i spacerów, szczególnie o zachodzie słońca. Już wiosną temperatury osiągają tu około 25 stopni Celsjusza, co w połączeniu z dużą liczbą słonecznych dni sprawia, że sezon turystyczny rozpoczyna się wcześniej niż w wielu innych częściach Europy. Plaże, kuchnia i zabytki. Dlaczego Kadyks przyciąga turystów? Jednym z największych atutów Kadyksu jest jego różnorodność – miasto oferuje zarówno dostęp do zabytków, jak i przestrzeni typowo wypoczynkowych. Centralnym punktem jest monumentalna katedra z XVIII wieku, której charakterystyczna kopuła góruje nad panoramą miasta i stanowi jeden z jego najbardziej rozpoznawalnych symboli. Z jej wieży rozciąga się widok na Atlantyk oraz gęstą siatkę ulic starego miasta. W bezpośrednim sąsiedztwie znajdują się place i zaułki, które wieczorami ożywają dzięki lokalnym artystom i muzykom, tworząc atmosferę sprzyjającą dłuższemu zatrzymaniu się w tej przestrzeni. Istotnym elementem doświadczenia jest również kuchnia. Kadyks pozostaje jednym z bardziej przystępnych cenowo miast w Hiszpanii, co przekłada się na dostępność lokalnych restauracji i barów tapas. Szczególną popularnością cieszą się dania oparte na świeżych owocach morza, w tym charakterystyczne tortillitas de camarones, przygotowywane z drobnych krewetek i podawane w formie cienkich, chrupiących placków. Uzupełnieniem kulinarnej mapy jest Mercado Central de Abastos – historyczny targ, który łączy funkcję handlową z gastronomiczną, pozwalając zarówno na zakup produktów, jak i ich natychmiastowe spróbowanie. Miasto oferuje także dostęp do szerokich, piaszczystych plaż. Playa de la Caleta, położona między dwiema historycznymi fortecami, ma bardziej kameralny charakter i często pojawia się w produkcjach filmowych, natomiast Playa de la Victoria to rozległy odcinek wybrzeża z dobrze rozwiniętą infrastrukturą spacerową. Dzięki temu Kadyks pozwala łączyć zwiedzanie z typowym wypoczynkiem nad oceanem bez konieczności opuszczania miasta. Jak dolecieć do Kadyksu z Polski? Najbliższym dużym portem lotniczym jest lotnisko w Sewilli, do którego można dotrzeć bezpośrednio z wybranych polskich miast lub z jedną przesiadką. Alternatywą pozostaje Malaga, oferująca większą liczbę połączeń, szczególnie w sezonie turystycznym. Z obu miast do Kadyksu można łatwo dojechać koleją – z Sewilli podróż trwa około 1,5 godziny i prowadzi bezpośrednio do centrum, natomiast z Malagi zajmuje od 3 do 4 godzin, w zależności od wybranego połączenia. Dostępna jest także opcja wynajmu samochodu, która pozwala na większą elastyczność i umożliwia zwiedzanie regionu Andaluzji, w tym pobliskich miejscowości nad wybrzeżem Costa de la Luz. Źródła: The Sun, Lonely Planet Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
Artystyczny dach nad ulicą przyciąga turystów. To jedno z najbardziej niezwykłych miejsc w Hiszpanii
Letnie miesiące w Hiszpanii potrafią być wyjątkowo wymagające, zwłaszcza na południu kraju, gdzie temperatury regularnie przekraczają 30 stopni. W takich warunkach kluczowe staje się znalezienie cienia, który pozwala funkcjonować w przestrzeni miejskiej. Jedna z miejscowości na Costa del Sol postanowiła podejść do tego wyzwania w nieoczywisty sposób – zamiast plastikowych zadaszeń wybrała rozwiązanie oparte na sztuce i materiałach z recyklingu.
Współczesne rękodzieło coraz częściej wykracza poza funkcję dekoracyjną, stając się elementem realnych rozwiązań urbanistycznych. Artyści i rzemieślnicy na nowo odkrywają potencjał tradycyjnych technik, nadając im zupełnie nowe znaczenie. Doskonałym przykładem jest inicjatywa realizowana w hiszpańskim Alhaurín de la Torre, gdzie nauczycielka szydełkowania Eva Pacheco wraz ze swoimi uczniami stworzyła imponującą instalację z dziesiątek ręcznie wykonanych elementów. Kolorowy baldachim, rozciągnięty nad ulicami miasta, nie tylko przyciąga uwagę swoją formą, lecz także zapewnia cień, łącząc estetykę z funkcjonalnością. Szydełkowy baldachim w Alhaurín de la Torre. Jak powstała niezwykła instalacja? Historia jednej z najbardziej charakterystycznych instalacji w Alhaurín de la Torre rozpoczęła się w 2019 roku od niewielkiej inicjatywy mieszkańców. Jej początki sięgają centrum społecznego dla seniorów, gdzie grupa około 40 starszych kobiet regularnie uczestniczyła w warsztatach szydełkowania. To właśnie tam, pod okiem Evy Pacheco, zaczęto wykorzystywać resztki włóczki przynoszone z domów przez uczestników zajęć, nadając im nowe życie. Początkowo tworzone elementy miały charakter dekoracyjny, jednak z czasem projekt nabrał wyraźnie użytkowego wymiaru – jego celem stało się stworzenie zadaszenia chroniącego mieszkańców przed intensywnym słońcem. Instalację zawieszono nad ulicą Calle Málaga – główną arterią handlową miasta, gdzie latem skupia się życie mieszkańców i turystów. Projekt szybko zaczął się rozwijać i z początkowych kilkudziesięciu metrów przekształcił się w konstrukcję o powierzchni przekraczającej dziś 1200 metrów kwadratowych. Co istotne, baldachim nie jest jedynie efektowną dekoracją – dzięki niemu temperatura odczuwalna pod zadaszeniem spada nawet o około 5–6 stopni Celsjusza, co w warunkach południowej Hiszpanii znacząco poprawia komfort poruszania się po mieście. Jednocześnie instalacja zachwyca różnorodnością detali: spoglądając w górę, można dostrzec nie tylko geometryczne wzory, lecz także motywy nawiązujące do czterech pór roku oraz flagi Andaluzji, Hiszpanii i samego miasta. Od rękodzieła do atrakcji turystycznej i symbolu lata w Andaluzji Z biegiem lat projekt nabrał także wyraźnie artystycznego i społecznego charakteru. W kolejnych edycjach pojawiały się coraz bardziej złożone kompozycje, a w 2024 roku w strukturę baldachimu wpleciono wizerunki ikon popkultury, takich jak Marilyn Monroe, Tom Cruise czy Charlie Chaplin. Inicjatywa rozszerzyła się również na inne części miasta – między innymi na ulicę Calle Ermita, gdzie zadaszenie ozdobiono motywami odnoszącymi się do lokalnych bractw religijnych, a także symbolami o charakterze społecznym i kulturowym. Konstrukcja montowana jest sezonowo – pojawia się zazwyczaj późną wiosną i pozostaje nad ulicami przez całe lato. Po zakończeniu sezonu jest demontowana, czyszczona i przygotowywana do ponownego użycia. Obecnie kolorowy dach nad ulicami Alhaurín de la Torre nie tylko stanowi praktyczną odpowiedź na upały i alternatywę dla plastikowych osłon, lecz także stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli lata w tej części Andaluzji, przyciągając turystów z całego świata. Co zobaczyć w Alhaurín de la Torre i okolicy? Atrakcje poza kolorową ulicą Choć szydełkowy baldachim stał się najbardziej rozpoznawalnym symbolem Alhaurín de la Torre, sama miejscowość oferuje znacznie więcej niż jedną efektowną instalację. Położona pomiędzy pasmami górskimi a wybrzeżem Costa del Sol stanowi doskonałą bazę dla osób poszukujących spokojniejszej alternatywy dla zatłoczonej Malagi. Okolica sprzyja aktywnemu wypoczynkowi – liczne szlaki piesze prowadzą przez tereny o zróżnicowanym krajobrazie, z których rozciągają się widoki zarówno na Sierra de Mijas, jak i na Morze Śródziemne. W mniej uczęszczanych rejonach można natrafić na dzikie zwierzęta, co dodatkowo podkreśla naturalny charakter tego miejsca. Dla osób poszukujących silniejszych wrażeń interesującą propozycją jest Sunview Park, gdzie znajduje się jedna z najdłuższych tyrolek w Hiszpanii. Trasa liczy ponad kilometr długości i pozwala osiągnąć prędkość dochodzącą do około 100 km/h, oferując jednocześnie panoramiczne widoki na okoliczne wzgórza. Sama miejscowość ma kameralny charakter i może być zwiedzona w ciągu jednego dnia, co czyni ją popularnym celem krótkich wycieczek. Dodatkowym atutem jest jej położenie – w niespełna 20 minut można dotrzeć do nadmorskiego Torremolinos, znanego z szerokich, piaszczystych plaż, lub wyruszyć w głąb Andaluzji, by odkrywać tradycyjne „białe miasteczka” rozsiane na wzgórzach regionu. Źródła: My Modern Met, Islands Nasza ekspertka Sabina Zięba Podróżniczka i dziennikarka, wcześniej związana z takimi redakcjami, jak m.in. „Wprost”, „Dzień Dobry TVN” i „Viva”. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o ciekawych kierunkach i turystyce. Miłośniczka dobrej lektury i wypraw na koniec świata. Uważa, że Mark Twain miał słuszność, mówiąc: „Za 20 lat bardziej będziesz żałował tego, czego nie zrobiłeś, niż tego, co zrobiłeś. Więc odwiąż liny, opuść bezpieczną przystań. Złap w żagle pomyślne wiatry. Podróżuj, śnij, odkrywaj”.
To najstarsze miasto w Hiszpanii. Ma ponad 3 tysiące lat i nazywane jest „Kubą Europy"
Kadyks to prawdziwa perła Andaluzji i jedno z najstarszych miast w Europie. Jego historia sięga 3 tysięcy lat, a położenie nad Atlantykiem uczyniło go niegdyś morską potęgą. Dziś zachwyca turystów muzyką, kuchnią i atmosferą.
Spis treści: Najważniejsze atrakcje Kadyksu Kadyks dla miłośników historii Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Wino sherry – lokalny specjał Kadyks to miejsce, gdzie historia splata się z codziennym życiem. Odkrywanie zabytków, spacer po wąskich uliczkach czy degustacja lokalnych przysmaków to tylko niektóre z atrakcji, które czekają na turystów. Bez względu na to, czy jesteś miłośnikiem historii, czy smakoszem, Kadyks z pewnością dostarczy Ci niezapomnianych wrażeń. Najważniejsze atrakcje Kadyksu Katedra w Kadyksie – arcydzieło architektury barokowej i klasycystycznej Jednym z najbardziej charakterystycznych zabytków Kadyksu jest katedra, której budowa trwała 116 lat. Rozpoczęta w 1722 roku w stylu barokowym, zakończona została w stylu klasycystycznym, co sprawia, że jest to unikatowe dzieło architektury. Złocista kopuła góruje nad zabudową, będąc punktem rozpoznawczym, który doskonale widać z wielu części miasta. Zwiedzanie wnętrza katedry oraz wspinaczka na jej wieżę pozwalają podziwiać widok na miasto i zatokę​. Teatro Romano – ślad rzymskiego dziedzictwa W sercu miasta znajdują się pozostałości Teatru Rzymskiego, odkrytego przypadkowo w 1980 roku podczas pożaru. Ten starożytny teatr, zbudowany prawdopodobnie w I wieku p.n.e., był jednym z największych w imperium rzymskim i mógł pomieścić około 20 tysięcy widzów. Choć dziś zachowały się jedynie fragmenty widowni, miejsce to przypomina o wielkiej przeszłości Kadyksu. Torre Tavira – najwyższy punkt widokowy Kadyksu Torre Tavira to najwyższa z ponad 130 wież strażniczych, które kiedyś służyły do obserwacji portu i nadciągających okrętów. Wieże te były nieodłącznym elementem codziennego życia Kadyksu w XVIII wieku, kiedy miasto pełniło rolę ważnego centrum handlowego. Torre Tavira została zbudowana w 1778 roku i szybko stała się najważniejszym punktem obserwacyjnym. Na szczycie wieży znajduje się camera obscura, czyli specjalne urządzenie, które dzięki systemowi soczewek rzuca obraz miasta na ekran, tworząc efekt realistycznej projekcji na żywo. To interaktywne doświadczenie pozwala podziwiać miasto w czasie rzeczywistym z zupełnie nowej perspektywy​. Widok z samego szczytu wieży oferuje niesamowity pejzaż Kadyksu – śnieżnobiałe budynki, złocistą kopułę katedry, a także rozległą panoramę Atlantyku i portu. Kadyks dla miłośników historii Krzysztof Kolumb i wyprawy z Kadyksu Kadyks odegrał kluczową rolę w wyprawach odkrywczych Krzysztofa Kolumba. To właśnie z tego portu wyruszył na swoje drugą i czwartą wyprawę do Nowego Świata. Miasto, położone nad Atlantykiem, przez wieki było jednym z najważniejszych ośrodków handlowych Hiszpanii. Dzięki bliskości morza Kadyks rozkwitł jako port handlowy, a historia związana z Kolumbem dodaje mu niezwykłego prestiżu​. La Pepa – krok w stronę nowoczesności Na Plaza de San Antonio w marcu 1812 roku w Kadyksie uchwalono pierwszą hiszpańską konstytucję, zwaną „La Pepa”. Dokument ten stał się symbolem walki o wolność i zmiany społeczne w Hiszpanii, wprowadzając zasady, które były niezwykle postępowe na tamte czasy. To ważne wydarzenie miało ogromny wpływ na rozwój państwa. Wprowadzono m.in. trójpodział władzy, zniesienie inkwizycji oraz gwarantując prawa obywatelskie. Mimo że konstytucja nie została na dłużej wprowadzona, zapisała się na stałe w historii jako pierwszy krok ku modernizacji Hiszpanii​. Kuchnia Kadyksu – co i gdzie warto spróbować? Freidurias – smażone owoce morza Freidurias to charakterystyczne dla Kadyksu smażalnie, gdzie serwowane są świeżo złowione owoce morza, takie jak krewetki, kalmary czy sardele. Potrawy te podawane są w prostych papierowych rożkach, co sprawia, że można je spożywać na ulicy, delektując się widokami miasta. Dania są przygotowywane w panierce z mąki pszennej i ciecierzycy, co stanowi lokalną specjalność​. Restauracje i tapas bary – od El Faro do Mercado Central W Kadyksie znajdziesz zarówno eleganckie restauracje, jak Restaurante El Faro, słynącą z wykwintnych owoców morza, jak i proste, ale urokliwe freidurias. Warto również odwiedzić Mercado Central de Abastos. Poza zakupami świeżych ryb, owoców i warzyw, można skosztować tam lokalnych specjałów, takich jak krokiety z cukinii czy empanady​. Wino sherry – lokalny specjał Sherry, czyli jerez, to andaluzyjski specjał znany na całym świecie. Trunek ten, początkowo wytwarzany przez Maurów, jest wzmacniany destylatem wina, co sprawia, że charakteryzuje się bogatym, złożonym smakiem. Długowieczność sherry sprawia, że wino to nigdy nie osiąga ostatecznej formy – każda beczka zawiera mieszankę młodego i starzejącego się wina​. Gdzie spróbować najlepszego wina sherry w Kadyksie? Jednym z miejsc, gdzie warto spróbować sherry, jest Taberna La Manzanilla, prowadzona przez rodzinę Garcia od trzech pokoleń. Tradycyjne beczki o pojemności 500 litrów przechowują wino, które zyskuje na smaku wraz z upływem lat. Degustacja tego wina to obowiązkowy punkt wizyty w Kadyksie​.
Trzęsienie ziemi w Hiszpanii – czy drugi najpopularniejszy kraj Europy jest bezpiecznym kierunkiem?
Silne trzęsienie ziemi nawiedziło hiszpańską Almeríę, wzbudzając niepokój wśród turystów i mieszkańców. Wstrząsy o sile 5,5 w skali Richtera wywołały jednak niewielkie zniszczenia i nikt nie został ranny. Trzęsienia ziemi w Hiszpanii zdarzają się regularnie i prawie zawsze są niezbyt silne – w przeciwieństwie do tych w Turcji czy we Włoszech.
Spis treści Najsilniejsze od lat trzęsienie ziemi w Hiszpanii Czy Hiszpania jest bezpieczna? Ranek 14 lipca 2025 roku mieszkańcy i turyści w hiszpańskiej prowincji Almeria zapamiętają na długo. Region nawiedziło silne trzęsienie ziemi o sile 5,4-5,5 w skali Richtera. Epicentrum znajdowało się na Morzu Alborańskim, około 30 kilometrów od wybrzeży prowincji Almería. Źródło wstrząsów znajdowało się na niewielkiej głębokości – około 3 kilometrów, co spowodowało że były wyraźnie odczuwalne na powierzchni. Najsilniejsze od lat trzęsienie ziemi w Hiszpanii Trzęsienie dotknęło wiele miast Andaluzji, w tym znane turystyczne kurorty i słynące z zabytków miejscowości: Almeríę, Roquetas, Granadę, Malagę i Alicante. Wstrząsy trwały kilka sekund, a mieszkańcy opisywali je jako nagłe drgania i wibracje przypominające przejazd ciężkiego pojazdu. Choć nie odnotowano ofiar, trzęsienie spowodowało lokalne szkody: na lotnisku w Almeríi zawalił się fragment sufitu w kawiarni, a w salonie samochodowym w Huércal de Almería popękały ściany. Ogłoszono ostrzeżenia przed falą tsunami, które jednak szybko odwołano. Sejsmolodzy odnotowali też ponad 30 wstrząsów wtórnych, z których najsilniejszy osiągnął magnitudę 3,4. Władze zapewniły, że sytuacja jest monitorowana, a służby ratunkowe pozostają w gotowości w związku z możliwością dalszych wstrząsów wtórnych. Region trzęsienia to Andaluzja – turystyczne serce Hiszpanii. Prowincja Almería to jeden z bardziej autentycznych i dzikich jej fragmentów. Słynie z nadmorskiego Parku Naturalnego Cabo de Gata-Níjar, pełnego ustronnych zatoczek i dzikich plaże, idealnego do nurkowania i wędrówek. To właśnie tam znalazło się epicentrum trzęsienia. Czy Hiszpania jest bezpieczna? Region Morza Alborańskiego (części Morza Śródziemnego) leży na styku płyt tektonicznych: afrykańskiej i euroazjatyckiej, co czyni go umiarkowanie aktywnym sejsmicznie. Trzęsienia ziemi o podobnej sile nawiedzają Hiszpanię dość regularnie – poprzednie wydarzyły się w latach 2021, 2016, 2011, 2010 i 2005. Żadne nie wywołało poważnych szkód ani ofiar wśród ludzi. 5,5 w skali Richtera oznacza, że wstrząsy są wyraźnie odczuwalne, ale powodują bardzo niewielkie (lub żadne) zniszczenia. Warto wiedzieć, że styk dwóch wielkich płyt tektonicznych dużo częściej powoduje trzęsienia ziemi w innych popularnych wśród turystów krajach: Grecji, Turcji, Włoszech czy na Cyprze. Średnio siła wstrząsów w Turcji jest większa niż w Hiszpanii – regularnie zdarzają się tam trzęsienia o magnitudzie powyżej 6, czyli mogące już spowodować znaczne zniszczenia. W ciągu ostatnich 25 lat było ich aż 15. Włochy też są bardziej niż Hiszpania narażone na te kataklizmy, choć nie aż tak jak Turcja. Trzęsień o sile powyżej 6 było tam od 2000 roku 5. Źródło: The Independent, Spain.info Nasza autorka Magdalena Rudzka Dziennikarka „National Geographic Traveler" i „Kaleidoscope". Przez wiele lat również fotoedytorka w agencjach fotograficznych i magazynach. W National-Geographic.pl pisze przede wszystkim o przyrodzie. Lubi podróże po nieoczywistych miejscach, mięso i wino.
Oto szlak dla ludzi o mocnych nerwach. Widoki są tu niesamowite
Caminito del Rey jak magnes przyciąga amatorów wspinaczki i piechurów, chcących podziwiać spektakularne widoki. Nic dziwnego. To jedna z najbardziej malowniczych tras turystycznych na południu Hiszpanii. Przez lata była owiana złą sławą, ale po renowacji stała się znacznie bezpieczniejsza, a pokonanie jej nie sprawia trudności nawet tym, którzy dopiero rozpoczynają przygodę z pieszymi wędrówkami. Dziś jest ogromną atrakcją, ale, co ciekawe, powstała w zupełnie innym celu niż turystyczny.
Spis treści: Szlak w malowniczym wąwozie Trasa, którą przechadzał się sam król Nowa odsłona Ścieżki Króla Z całą pewnością to nie jest trasa dla cierpiących na lęk wysokości. Natomiast doskonale odnajdą się tam ci, którzy lubią poczuć, jak wzrasta poziom adrenaliny. Ścieżka wiedzie tworzącymi długi chodnik platformami, zawieszonymi na ścianach wąwozu – pionowych urwiskach skalnych, osiągających wysokość nawet kilkuset metrów. Brzmi niesamowicie? I tak jest w istocie. Ta wyjątkowa atrakcja zapewnia niesamowite widoki, od pierwszego, aż do ostatniego metra. El Caminito del Rey, czyli Ścieżka Króla, to bez wątpienia jedna z najbardziej spektakularnych tras pieszych w Andaluzji, a może i w całej Hiszpanii. Szlak w malowniczym wąwozie Trasa Caminito del Rey jest zlokalizowana w andaluzyjskiej prowincji Malaga. Rozciąga się nieopodal miejscowości El Chorro, na obszarze wapiennego wąwozu Desfiladero de los Gaitanes, wyrzeźbionego przez rzekę Guadalhorce. Ścieżka Króla mierzy 7,7 km długości i wiedzie z północy na południe. W większości prowadzi prawą ścianą wąwozu, do której stalowymi wysięgnikami przytwierdzono betonowe platformy. Te zawieszone są na wysokości kilkudziesięciu, a niektórych miejscach nawet ponad 100 metrów. Trasa, którą przechadzał się sam król Skąd wzięła się nazwa szlaku? Jej korzenie sięgają początków istnienia tej niezwykłej ścieżki. Wcześniej wspomnieliśmy, że szlak pieszy Caminito del Rey nie powstał w celach turystycznych. To prawda. W 1901 roku rozpoczęła się budowa zapory wodnej na rzece Guadalhorce. Robotnicy potrzebowali trasy łączącej wlot i wylot wąwozu, która umożliwiłaby im sprawny transport materiałów. Prace trwały cztery lata. W 1905 roku ścieżka była już w pełni funkcjonalna. Budowę zapory Conde del Guadalhorce ukończono 16 lat później. Podczas uroczystości inauguracyjnej ścieżkę, którą odbywał się transport materiałów, miał przebyć król Alfonso XIII. Szlak zyskał wówczas nazwę Ścieżka Króla. Ot, cała tajemnica. Zła sława Caminito del Rey Po ukończeniu zapory ścieżki nie rozebrano. Trasa wiodąca malowniczym wąwozem dość szybko zaczęła przyciągać żądnych przygód piechurów. Problem w tym, że platformy nie były odpowiednio konserwowane i naprawiane. Z biegiem lat ścieżka straciła swój „królewski blask”. Niszczejący szlak stawał się coraz bardziej wymagający. Doszło do tego, że bez doświadczenia i odpowiedniego sprzętu był niemal niemożliwy do pokonania. Nie powstrzymywało to jednak niedoświadczonych amatorów mocnych wrażeń. Śmiałków próbujących przebyć trasę nie brakowało, co w końcu musiało skończyć się tragicznie. W 1999 i 2000 roku doszło do czterech śmiertelnych wypadków. Dopiero wtedy lokalne władze podjęły decyzję o zamknięciu szlaku. Żeby uniemożliwić wejście na El Caminito del Rey, platformy na obu końcach zostały rozmontowane. Czy to powstrzymało najbardziej uzależnionych od adrenaliny? Otóż nie. Wspinacze dysponujący sprzętem i umiejętnościami nadal odwiedzali to miejsce. Nowa odsłona Ścieżki Króla W końcu musiała zapaść decyzja o wyremontowaniu Ścieżki Króla. Na ten cel władze Andaluzji przeznaczyły około 7 milionów euro. Część tej kwoty przeznaczono na przebudowę i modernizację platform tworzących ścieżkę. Za pozostałą wyremontowano drogi dojazdowe i wybudowano parkingi. Prace ruszyły w 2014 roku. Szlak został gruntownie odnowiony. Pojawiły się zabezpieczenia, które uczyniły go dostępnym niemal dla każdego, kto nie czuje lęku przed wysokością i komu niestraszne są znaczne ekspozycje. W 2015 roku Ścieżka Króla ponownie została otwarta dla turystów i z miejsca stała się jedną z najtłumniej obleganych atrakcji południowej Hiszpanii. Jak wygląda trasa? Wejście północne na Caminito del Rey znajduje się w miejscowości Ardales. Trasa kończy się w El Chorro. Na pokonanie mierzącej 7,7 km ścieżki trzeba zarezerwować 3–4 godziny. Pierwszy etap mierzy około 1500 m. Zaczyna się przed wejściem do tunelu i kończy przy kasie biletowej. Stamtąd trasa prowadzi wzdłuż malowniczego zalewu Conde de Guadalhorce. Turyści mogą tam zobaczyć stare konstrukcje, które powstały podczas budowy zapory wodnej. Dalej zaczyna się najlepsze. Kolejny etap prowadzi wzdłuż wapiennego wąwozu Desfiladero de los Gaitanes i to właśnie ten odcinek jest najbardziej spektakularny. Chodniki są tam zawieszone na wysokości ponad 100 metrów. Dociera się nimi do zawieszonego nad przepaścią mostu Puente Colgante del Caminito del Rey. Końcowy etap prowadzi do stacji kolejowej El Chorro. Ścieżka prowadzi tylko w jednym kierunku. Na parking nie można wrócić tą samą trasą. Można wrócić okrężną drogą lub skorzystać z autobusu, kursującego między wejściem a wyjściem. Ostrożność przede wszystkim Przed wejściem na Caminito del Rey, każdy otrzymuje kask, który trzeba mieć przez cały czas na głowie. Prowadzona jest też kontrola obuwia. Bez odpowiednich butów nie wejdzie się na szlak. O tym trzeba pamiętać Liczba osób mogących wejść na ścieżkę podlega ograniczeniom. Grupy są wpuszczane w półgodzinnych odstępach. Kto się spóźni, nie wchodzi. Takie są zasady. Warto stawić się na miejscu trochę wcześniej niż przed zaplanowaną godziną wejścia. Trzeba bowiem pamiętać, że na Ścieżce Króla nie ma toalet. Swoje potrzeby należy więc załatwić przed wejściem na szlak. Co poza widokami oferuje Caminito del Rey? Krajobrazy są główną atrakcją tego miejsca. Główną, ale z całą pewnością nie jedyną. Przy odrobinie szczęścia, podczas wycieczki uda się wypatrzyć wspaniałych przedstawicieli tamtejszej fauny: sępa płowego, ścierwnika, orła przedniego i kozicę górską. Interesująco przedstawia się także flora. Szczególną atrakcją jest rosnący między skałami ponad 100-letni jałowiec. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nowa twarz Matki Bożej poruszyła Hiszpanię. Wierni mówią o nieudanej operacji plastycznej
Nowy wygląd jednej z najważniejszych figur sakralnych w Hiszpanii wywołał burzę emocji. Wierni płaczą, protestują i porównują Madonnę do ofiary nieudanej operacji plastycznej. Co poszło nie tak?
Spis treści: Nowy wygląd Maryi oburzył wiernych Duchowy symbol Sewilli W Sewilli doszło do kryzysu, który poruszył niemal całą Hiszpanię. Chodzi o jedną z najsłynniejszych figur sakralnych w kraju – XVII-wieczną Matkę Bożą Macarena, znaną także jako Nuestra Señora de la Esperanza. Po przeprowadzeniu rutynowej renowacji figura natychmiast wywołała falę protestów, łez i oburzenia. Nowy wygląd Maryi oburzył wiernych Renowacja figury trwała zaledwie pięć dni. Prace miały zapewnić „oczyszczenie” i „zachowanie wartości artystycznej i duchowej”, jednak efekt zwiódł wiele osób. Okazało się, że zmieniono odcień skóry Maryi, a na jej twarzy pojawiły się nowe, nienaturalnie długie rzęsy. Wierni uznali, że Madonna straciła swoje matczyne spojrzenie. Niektórzy porównali efekty renowacji do nieudanej operacji plastycznej. Bractwo Macarena, od wieków opiekujące się figurą, znalazło się pod ogromną presją. W nocy z poniedziałku na wtorek, po dziewięciogodzinnych obradach, opublikowano oficjalne oświadczenie z przeprosinami „za moralne i dewocyjne szkody”. W oświadczeniu podkreślono, że prace prowadził prof. Francisco Arquillo Torres z Uniwersytetu w Sewilli. To on opracował raport obejmujący 11 punktów wymagających interwencji konserwatorskiej. Zgodnie z dokumentacją, nie planowano żadnych drastycznych zmian w wyglądzie Maryi. Z powodu kontrowersji figura szybko przeszła dwie nieoficjalne „mikrorestauracje”. Najpierw skrócono rzęsy, a następnie próbowano odwrócić cieniowanie skóry. Bazylikę kilkukrotnie zamykano, by uniknąć kolejnych protestów. Pomimo starań, wielu wiernych nadal twierdzi, że Maryja „nie przypomina tej, z którą dorastali”. Duchowy symbol Sewilli Na pomoc wezwano specjalistów z Andaluzyjskiego Instytutu Dziedzictwa Historycznego (IAPH). Mają ocenić bieżący stan figury i opracować plan ewentualnej rekonstrukcji pierwotnego wyglądu. Do konsultacji nieformalnie włączono także uznanych hiszpańskich konserwatorów zabytków. Nuestra Señora de la Esperanza to dla mieszkańców Andaluzji symbol lokalnej duchowości, kultu maryjnego i dziedzictwa kulturowego. Co roku w Wielkim Tygodniu figura bierze udział w procesjach, które przyciągają tłumy z całego świata. W Sewilli jest traktowana niemal jak członek rodziny. Dla wielu mieszkańców to najważniejszy symbol miasta. Właśnie dlatego ingerencje w jej wygląd to kwestie nie tylko estetyczne, ale też tożsamościowe i religijne. To już kolejny raz, gdy w Hiszpanii dochodzi do konfliktu między sztuką a sacrum. W 2024 roku kontrowersje wzbudził oficjalny plakat z okazji Wielkiego Tygodnia. Grafika przedstawiała realistycznego, zmysłowego Chrystusa na czerwonym tle. Projekt wywołał wówczas głośną dyskusję o tym, gdzie kończy się artystyczna ekspresja, a zaczyna obraza uczuć religijnych. Źródło: El Pais Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nie znajdziesz tego w przewodniku. Oto prawdziwe serce Andaluzji
Andaluzja odsłania swoje mniej znane, ale fascynujące oblicze – od wieczornego flamenco po rytm Kadyksu. Poznaj miejsca, które warto poczuć. Sprawdź, co zobaczyć w Andaluzji.
Spis treści: Co zobaczyć w Andaluzji? Flamenco Gotyk i cisza w Carmonie Zobaczyć Rondę z dna wąwozu Tarifa – gdzie wiatr ma głos Kadyks. Miejsce, w którym nic nie musisz Andaluzja – informacje praktyczne Wyjątkowa architektura, piaszczyste plaże i fascynująca kultura – po Andaluzji podróżuję tropem największych atrakcji, niekoniecznie tych z przewodnika. Lokal nazywa się La Milonga Tablao, co może kojarzyć się raczej z tangiem niż flamenco. Wtajemniczeni wiedzą jednak, że tablaos to miejsca, gdzie odbywają się pokazy andaluzyjskiego tańca. W La Milondze na zielonych stolikach stoją szklanki z sangrią i kieliszki z czerwonym winem. Stłoczeni widzowie ledwo mieszczą się na krzesełkach pomalowanych w czerwone kwiaty. Siedzę tuż przy scenie, równie kompaktowej jak cała kafejka. Po chwili pojawiają się śpiewak i gitarzysta, a potem ona: gwiazda wieczoru, tancerka flamenco. Dla Hiszpanów śpiew jest równie ważny co taniec, a w popkulturze karierę zrobili raczej muzycy niż tancerki. Przyjezdni mają jednak własną wizję flamenco – centralną rolę odgrywa w niej ognista bailaora, najlepiej w sukni w grochy i z wachlarzem. Ważne też, by była Hiszpanką, a jeszcze lepiej Cyganką – niczym Carmen w operze Bizeta. Nie trafiłam wszakże do turystycznego tablao. W La Milondze większość artystek stanowią cudzoziemki. Od wielu lat to one zapełniają sale i parkiety szkół – tak dzieje się w całej Sewilli. Otwierają też własne lokale. A część muzyków poza tablao próbuje też swoich sił w występach ulicznych. Najłatwiej spotkać ich na przepięknym Plaza de Espana, kolorowym placu z początku XX w. Co zobaczyć w Andaluzji? Flamenco W Milondze pokaz rozpoczyna Argentynka Laura. Jej energia natychmiast wypełnia całe pomieszczenie; widzowie zastygają z kieliszkami w rękach, a szal z frędzlami i falbaniasta spódnica niemalże omiatają mój stolik. Laura jest kobieca i groźna zarazem: obcasami rytmicznie stuka o deski, powoli kołysze biodrami, rękoma kreśli w powietrzu wzory skomplikowane niczym labirynt ulic w pobliskiej dzielnicy Santa Cruz. Gdy później błądzę tam pod rozgwieżdżonym niebem, czuję, jakbym przez moment dotknęła rytmicznie bijącego serca Sewilli. Bez zobaczenia – a także posłuchania i poczucia – choćby jednego pokazu flamenco, wizyta w stolicy Andaluzji nie będzie kompletna. W Sewilli na liście obowiązkowych atrakcji poza flamenco są jeszcze dwa punkty: alkazar i katedra. Znajdują się tuż obok siebie, ale nie znaczy to, że łatwo odwiedzić oba tego samego dnia. Średniowieczny pałac królewski – słynący ze zdobień w stylu mudejar łączącym wpływy kultury muzułmańskiej i chrześcijańskiej – jest ogromny, a po komnatach i ogrodach można chodzić godzinami. Podobnie jest w gotyckiej katedrze uważanej za największą na świecie. Choć jej obłędne wnętrza i Giralda – minaret przerobiony na dzwonnicę – kuszą, postanawiam zobaczyć arcydzieło andaluzyjskiego gotyku w spokojniejszej atmosferze. Autobusem ruszam na wschód, do Carmony. To nieduże, ale bardzo stare miasto – prawa miejskie otrzymało z rąk Juliusza Cezara! Na obrzeżach znajdują się interesujące wykopaliska rzymskiej nekropolii, ale ja mam w planie nieco młodsze budowle. Gotyk i cisza w Carmonie W XIV w. ulubioną rezydencję urządził w Carmonie Piotr I Okrutny – ten sam władca, który rozbudował sewilski alkazar. Odpowiedniczką katedry jest zaś nieco młodsza od niej świątynia – Iglesia de Santa María – przy której budowie pracowali mistrzowie zatrudnieni w sąsiednim mieście. Choć kościół wznoszono przez niemal cały XVI w., a potem przebudowywano, zachował on wyraźnie gotycki charakter. Gdy wchodzę do cichego wnętrza, zachwyca mnie sklepienie gwiaździste i równie niezwykła gra świateł: słońce wpadające przez witraże rzuca na ściany i kolumny wielobarwne smugi i plamy. W innym miejscu taka świątynia przyciągałaby tłumy – tu przyćmiewa ją blask Sewilli, dzięki czemu mogę cieszyć się nią w samotności. Po wizycie w Santa María wspinam się na wieżę Alcazár de Puerta de Sevilla. Jedna z bram w średniowiecznych murach, a właściwie potężna forteca, to swego rodzaju kamienne archiwum dziejów Carmony – jej najstarsze fragmenty datowane są na XIV stulecie p.n.e.! Miasteczko widziane z zabytkowej twierdzy – z białymi ścianami domów, wieżami kościołów i rdzawymi dachówkami – wygląda jak zastygłe w nieokreślonej, odległej przeszłości. Zobaczyć Rondę z dna wąwozu O ile najpiękniejszy widok na Carmonę roztacza się z góry, zupełnie inną perspektywę obieram kolejnego dnia w Rondzie. Ruszam stromą, krętą ścieżką w dół, by najsłynniejszą atrakcję obejrzeć z… dna wąwozu. Mało jest miast, które mogą się poszczycić równie dramatycznym położeniem. Nie dość, że zachodnia część Rondy znajduje się na potężnej skale, a domy wiszą tuż nad przepaścią, to na dwie części miasto rozdziera głęboki wąwóz El Tajo. Obie strony spaja Puente Nuevo – chyba najbardziej charakterystyczny most w całej Hiszpanii. Wysoka na blisko 100 m budowla to już druga próba połączenia połówek Rondy. Pierwsza przeprawa powstała tu w 1735 r., ale sześć lat później zarwała się – niestety, wraz z licznymi przechodniami. Rozpoczęta w 1759 r. budowa Nowego Mostu trwała aż 34 lata, ale konstrukcja stoi do dziś. Przyglądam się jej w ostatnich promieniach słońca, siedząc pośród traw. Na skałkach obok rozkłada się jeszcze kilkanaście osób. Niedużo, biorąc pod uwagę popularność Rondy wśród turystów. Ale trzeba dodać, że to popularność trochę nietypowa – większość osób przyjeżdża tu na krótką wycieczkę. W ciągu dnia, gdy wysypują się z autokarów, miasto zaludnia się obcokrajowcami, ale o zachodzie słońca po większości z nich nie ma już śladu. Ronda wraca wtedy do swojego nieśpiesznego rytmu, a w pustawych restauracjach bez problemu można znaleźć wolny stolik. Gdy most zanurza się w cieniu, robię się głodna i ruszam ścieżką w górę. Ta droga wymaga trochę kondycji, ale pozwala bardzo powoli wracać do współczesności. Mijam łaźnię arabską i dwa starsze mosty. Za bramą Filipa V otwiera się widok na bielutkie zabudowania po drugiej stronie rzeki. Ja jednak maszeruję dalej przez Ciudad, starą dzielnicę muzułmańską, aż do Nowego Mostu. Za nim, już w dzielnicy powstałej po zdobyciu Rondy przez chrześcijan, wyrasta zabytkowa arena do walk z bykami z XVIII w. Korrida to drugi – obok flamenco – znany na całym świecie element andaluzyjskiej kultury, ale w tym przypadku pokaz sobie odpuszczam. Na arenie w Rondzie można też jednak zobaczyć bezkrwawy spektakl. Od XVI w. działa tu Real Maestranza – królewska szkoła jazdy na koniach czystej krwi hiszpańskiej. Nie ma specjalnych pokazów dla turystów, ale przy odrobinie szczęścia traficie na najprawdziwszą lekcję! Tarifa – gdzie wiatr ma głos Jeźdźców można też niekiedy zobaczyć w okolicach Tarify, jak galopują po bezkresnych brzegach Atlantyku. Gdy jednak docieram do nadmorskiego miasteczka, jest niemal pusto, a po szerokiej plaży przelatują gnane podmuchami tumany piasku. Choć świeci słońce, otulam się szczelnie kurtką, bo wiatr przenika przez każdą szczelinę w ubraniu. Nie wszyscy jednak narzekają na wietrzną pogodę. Na falach ślizgają się kite- i windsurferzy ubrani od stóp do głów w ciemne pianki. Miasto leży w wiecznym przeciągu – nad Cieśniną Gibraltarską, która łączy Morze Śródziemne z Atlantykiem jak permanentnie niedomknięty lufcik. Wznoszące się na obu brzegach góry sprawiają, że podmuchy muszą przeciskać się właśnie tędy. W efekcie dominują tu wiatry wschodnie i zachodnie, dmące wzdłuż plaży – czyli takie, jakie surferzy lubią najbardziej. Za ich sprawą Tarfia nabrała w ostatnich latach kosmopolitycznego i nieco hipisowskiego charakteru. Pełno tu niezbyt tradycyjnych barów, pojawiło się nawet – rzecz rzadka w mięsożernej Hiszpanii – kilka wegańskich knajpek. Tarifa od wieków leży też w zupełnie innym przeciągu. Nie ma w Europie miejsca, skąd byłoby bliżej do Afryki – marokańskie góry Rif widać stąd jak na dłoni. W rezultacie przez miasto przetaczały się rozliczne dziejowe nawałnice i zawieruchy; wiatr przynosił tu wpływy z różnych stron. A te osadzały się niczym ziarnka piasku zaplątanego w labiryncie uliczek. Widzę to zwłaszcza w dzielnicy Morral: pustej i spokojnej, bez barów z hawajskimi drinkami i opalonych surferów. Po obu stronach ciągną się białe parterowe domy z płaskimi dachami, z których gdzieniegdzie zwieszają się bugenwille. Przez otwarte odrzwia zaglądam na patia pełne roślin w donicach i domowego gwaru. Chwilami sama już nie wiem, po której stronie cieśniny jestem – i czy naprawdę oddziela ona Maghreb od Europy? Dzień rozpoczynam od śniadania w jednym z barów – takich, do których turyści często wstydzą się wstąpić. Stali bywalcy znają menu na pamięć, więc kelnerka nawet się nie fatyguje, by je przynieść. Na szczęście klasyczne śniadanie łatwo zamówić – to kawa i media tostada con aceite y tomate, pół opieczonej bułki z oliwą i pulpą z pomidorów. Potem ruszam na Playa La Caleta. Wielkością nie dorównuje innym plażom Kadyksu, ale ma co najmniej trzy zalety: jest ładna, pośrodku pyszni się biały zabytkowy pawilon kąpielowy, a po północnej stronie działa plażowy bar. No i leży rzut kamieniem od starówki. Na leniwy odpoczynek to bardzo dużo plusów. Kadyks. Miejsce, w którym nic nie musisz Kadyks kojarzy mi się z miejscem, w którym raczej chłonie się atmosferę, niż odwiedza kolejne atrakcje. Nie znaczy to, że ich tu nie ma. Jest potężna Nowa Katedra łącząca elementy barokowe, rokokowe i klasycystyczne. Jest gotycko-mudejarowy kościół Świętego Krzyża zwany Starą Katedrą. Jest Torre Tavira, jedna z wielu typowych dla Kadyksu wież obserwacyjnych, na której zamontowano kamerę obskurę z widokiem na całe miasto. Wszystko to warte jest zobaczenia. Tym razem jednak wolę się zanurzyć w wąskie uliczki starówki, powłóczyć po targu z owocami morza, patrzeć, jak o zachodzie słońca różowieją budynki wzdłuż nabrzeża, i zastanawiać się, co zamówić na kolację. No i marzyć o dalszych podróżach. Kadyks długo był bramą Hiszpanii do Atlantyku i żył tyleż wieściami z Madrytu, co z Hawany, Meksyku czy Cartageny. Dziś zaś żyje po prostu we własnym rytmie. I na pewno daruje nam, jeśli – zamiast metodycznie zwiedzać – wczujemy się w leniwy puls sennego miasta na końcu świata. Andaluzja – informacje praktyczne Noclegi Sewilla. Oasis Backpackers’ Hostel Sevilla & Coworking – przyjemny hostel z fantastycznym tarasem na dachu. Ronda. Casa Duende del Tajo – pensjonat, którego zaletą jest widok na Nowy Most. Tarifa. Vagamundos – gospoda w centrum. Jedzenie W Sewilli warto zajrzeć do El Rinconcillo, Calle Gerona 40, baru działającego od 1670 r. W ofercie m.in. tapas, czyli małe porcje serwowane przy barze. Do klasyki należą szpinak z cieciorką, dorsz w pomidorach i policzki wieprzowe. W Carmonie smaczne zestawy obiadowe oferują restauracje Plaza i Goya przy Plaza de San Fernando. Za menú del día zapłacimy 11 euro, a wybór dań jest ogromny. Godne polecenia są smażone bakłażany z melasą. W Rondzie są trzy restauracje wymienione w przewodniku Michelina! Tragata, Calle Nueva 4, serwuje tradycyjne dania w nowoczesnym wydaniu i w miarę przystępnych cenach. Kadyks słynie ze smażonych owoców morza. Do kultowego lokalu Freiduria Marisquería Las Flores przy plaza Topete ustawiają się kolejki. Źródło: National Geographic Traveler
Feria de Abril to kwintesencja hiszpańskiej fiesty. Kwietniowy Jarmark przyciąga tysiące osób
Feria de Abril to jedno z najważniejszych świąt w Andaluzji. Każdego roku plac Real de la Feria na siedem dni zmienia się w scenę festynu, który w stolicy hiszpańskiego regionu urósł do rangi uświęconej tradycji. Wprost trudno uwierzyć, że to huczne wydarzenie pierwotnie było niczym innym, jak... targami zwierząt hodowlanych.
Spis treści: Niepozorne początki Feria de Abril Z poszanowaniem tradycji Hiszpanie wiedzą, jak się bawić Feria de Abril ogarnia całą Hiszpanię Targi to świetna okazja, by kupcy mogli zaprezentować swoją ofertę. Dlaczego jednak nie połączyć pożytecznego z przyjemnym? Ponad sto lat temu taki ruch wykonali kreatywni Hiszpanie i ta formuła doskonale sprawdza się do dziś. Gdy rozpoczyna się Feria de Abril, Sewilla zmienia się w miasto festiwalowe, które gości tysiące osób, nie tylko Andaluzyjczyków. Na siedem dni stolica Andaluzji staje się także celem turystów zafascynowanych lokalnym folklorem. Niepozorne początki Feria de Abril Był rok 1846, gdy dwaj rajcy Sewilli – Katalończyk Narciso Bonaplata i Bask José María Ybarra – wpadli na pomysł zorganizowania w mieście targów dla lokalnych hodowców bydła, trzody, drobiu i rzemieślników wytwarzających tradycyjne rękodzieło. Królowa Izabela II zaaprobowała ten pomysł i tak oto 18 kwietnia 1847 roku odbyła się pierwsza edycja wydarzenia nazwanego Feria de Abril, czyli Targi Kwietniowe. Wydarzenie okazało się niemałym sukcesem. Na obrzeża stolicy regionu (do Padre de San Sebastian) przybyło tysiące osób, chcących odwiedzić stoiska lokalnych kupców i hodowców. Ci po wyczerpującym dniu pracy chcieli się posilić i rozerwać. Nocą, stoły uginały się pod ciężarem lokalnych przysmaków, a trunki lały się strumieniami. Jarmark przeistoczył się w fetę. Należy jednak wspomnieć, że prawdziwie świąteczna atmosfera zapanowała tam dopiero w następnym roku. Właśnie wtedy na placu targowym pojawiły się namioty należące do włodarza Sewilli, lokalnego kasyna oraz księcia i księżnej Montpensier. Targom bliżej niż do wydarzenia gospodarczego było do barwnego festiwalu folkloru. Apogeum popularności doroczne wydarzenie osiągnęło w latach 20. XX wieku. Właśnie wtedy jarmark stał się wydarzeniem, jakim jest dzisiaj. Czyli właściwie jakim? Z poszanowaniem tradycji Dziś podczas Targów Kwietniowych nikt już nie sprzedaje bydła. Wydarzenie to ma charakter typowo rozrywkowy, a nadrzędnym celem uczestników jest dobra zabawa. Należy jednak podkreślić, że po tradycyjnym jarmarku zachowało się coś więcej niż tylko nazwa. Choć Feria de Abril nie ma już nic wspólnego z handlem zwierzętami gospodarskimi, organizatorzy nadal szanują tradycję zapoczątkowaną przez XIX-wiecznych urzędników i kupców, którzy przybywali na wczesne edycje jarmarku. Feria de Abril jest wydarzeniem przechodnim. Rozpoczyna się dwa tygodnie po Semana Santa, czyli Wielkim Tygodniu. Oficjalne otwarcie następuje w sobotę o północy, a zabawa trwa okrągły tydzień. Od 1973 roku jarmark odbywa się na terenie Real de la Feria, między Los Remedios i Tabladą. Tradycyjne stoiska Początkowo obszar targów był zabudowany tylko prowizorycznymi stajniami. Pierwszy namiot, przypominający dzisiejsze konstrukcje, pojawił się tam w 1849 roku i pełnił funkcję stanowiska ochrony. Rok później ulice Real de la Feria zaczęły zapełniać się podobnymi stoiskami. Początkowo styl owych stoisk (casetas) nie był ustandaryzowany. Namioty były tak różnorodne, jak sprzedawane w nich towary. Zaczęło zmieniać się to w 1919 roku, kiedy malarz Gustavo Bacarisas zaproponował ujednolicony projekt casetas, ale normy w tym zakresie nabrały mocy prawnej dopiero w 1983 roku. Od tamtego czasu, namioty mają formę prostokątną i zdobią je biało-zielone lub biało czerwone pasy. Tradycyjne stroje O wyjątkowym charakterze Feria de Abril decydują nie tylko barwne, pięknie zdobione casetas, ale także stroje uczestników jarmarku. Kobiety zakładają wówczas charakterystyczne suknie, nawiązujące stylem do tradycyjnych strojów żon andaluzyjskich rolników. Na ramiona zarzucają mantoncillos con flecos, czyli chustę z frędzlami. Włosy upinają w kok i zdobią je kwiatami. Męski dress code jest mniej restrykcyjny. Panowie zakładają eleganckie garnitury, ewentualnie tradycyjny strój do jazdy konno. Albo pieszo, albo konno Trzeba bowiem wiedzieć, że ci, którzy po terenie jarmarku nie mają ochoty poruszać się pieszo, nie mają zbyt wielu opcji do wyboru. Żadnych rowerów czy pojazdów mechanicznych. Zgodnie z tradycją, po wielkim placu można poruszać się tylko na grzbiecie wierzchowca lub powozem, przy czym konie i zaprzęgi muszą stamtąd zniknąć przed godziną 20.00. Hiszpanie wiedzą, jak się bawić Huczna inauguracja także ma charakter tradycyjny. Jarmark rozpoczyna się od rozświetlenia bramy prowadzącej na teren wydarzenia. Każdego roku ma ona zupełnie inny styl, ale zawsze nawiązuje do ważnego wydarzenia lub obiektu w Andaluzji. Następnie rozpoczyna się noche de pescaito, czyli noc małych rybek. To tradycyjna kolacja, na której podawane są przede wszystkim smażone rybki. Fiesta toczy się na ulicach placu i w casetas. Większość z nich dzierżawią andaluzyjskie rodziny i stowarzyszenia handlowe. Do tych wstęp mają tylko osoby zaproszone. Są też namioty partii politycznych i instytucji publicznych (w mniejszości, ale jednak). Te casetas są otwarte dla wszystkich. W środku biesiadnicy zajadają tradycyjne przysmaki, raczą się winem i orzeźwiającym redujito, śpiewają i tańczą sevillanas. I tak przez siedem dni. Jakie jeszcze atrakcje czekają na odwiedzających jarmark? Do terenu imprezy przylega park rozrywki Calle del Infierno. Nie brakuje tam rozrywek, zarówno dla dzieci, jak i dla dorosłych. Nieodłącznym elementem wiosennego święta jest też korrida, która odbywa się na Plaza de Toros. Feria de Abril ogarnia całą Hiszpanię Inne andaluzyjskie miasta poszły śladem Sewilli i zaczęły organizować własne imprezy inspirowane Kwietniowym Jarmarkiem. Należy jednak podkreślić, że poza stolicą regionu wydarzenie ma zupełnie inny charakter. Jest zdecydowanie mniej elitarne, więc do casetas mogą wejść wszyscy, nie tylko członkowie rodzin lub stowarzyszeń. Nie trzeba żadnych haseł i innych tajnych szyfrów. Kto ma ochotę, wchodzi do środka i bawi się z pozostałymi uczestnikami fiesty. Kwietniowy Jarmark nie jest świętowany wyłącznie w Andaluzji. Podobne wydarzenie odbywa się w Barcelonie i w wielu innych hiszpańskich miastach. Nasz autor Artur Białek Dziennikarz i redaktor. Wcześniej związany z redakcjami regionalnymi, technologicznymi i motoryzacyjnymi. W „National Geographic” pisze przede wszystkim o historii, kosmosie i przyrodzie, ale nie boi się żadnego tematu. Uwielbia podróżować, zwłaszcza rowerem na dystansach ultra. Zamiast wygodnego łóżka w hotelu, wybiera tarp i hamak. Prywatnie miłośnik literatury.
Nie tylko wierni chcą tu świętować Wielki Tydzień. Procesje przyciągają tłumy ze świata
Nie Polska, a Hiszpania uchodzi za mistrza celebracji Wielkiego Tygodnia. Tamtejsze procesje przypominają teatralne widowiska. Jedna figura może ważyć 600 kg, a niesie ją kilkaset osób. Semana Santa to połączenie wiary, emocji i tradycji, którego warto doświadczyć na żywo.
Spis treści: Wielki Tydzień po hiszpańsku Co Hiszpanie jedzą w Wielkanoc? Wielkanoc nie została (jeszcze) tak skomercjalizowana jak Boże Narodzenie, przez co może się wydawać, że jest obchodzona mniej hucznie. Tymczasem w Kościele Katolickim Zmartwychwstanie Pańskie jest najważniejszym świętem. Świąteczną niedzielę poprzedza cały Wielki Tydzień. W polskiej tradycji szczególnie ważne są Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota. W tych dniach wierni uczestniczą w liturgii Triduum Paschalnego. Wielka Sobota to też dzień, kiedy rano w kościołach święci się pokarmy. Mimo że Polska uchodzi za jeden z najbardziej katolickich krajów w Europie, to nie nad Wisłą Wielki Tydzień świętuje się z największym namaszczeniem. Pod tym względem prym wiodą Hiszpanie. Wielki Tydzień po hiszpańsku Wielki Tydzień, czyli w języki hiszpańskim Semana Santa, to przede wszystkim barwne i pełne emocji procesje. Najwięcej tego typu wydarzeń jest organizowanych w Andaluzji. Bractwa religijne, znane w Hiszpanii jako cofradías, przygotowują się do nich przez cały rok. Podczas największych procesji jeden ołtarz niesie czasem nawet kilkaset osób. To dlatego, że mogą one ważyć nawet 600 kg. – Najbardziej spektakularne procesje odbywają się w Sewilli, Maladze i Granadzie. Ludzie rok wcześniej rezerwują miejsca na trybunach i balkonach, by móc oglądać te niezwykłe parady – mówi Robert Reiski, Polak mieszkający na co dzień w Hiszpanii. Uroczystości w ramach Semana Santa przyciągają nawet najbardziej wymagających turystów. W trakcie piątkowej procesji w Maladze można zobaczyć członków Legionu Hiszpańskiego, elitarnej jednostki wojskowej w hiszpańskiej armii. Przylatują z Madrytu, żeby towarzyszyć procesji z figurą Chrystusa z Mena. Wnoszą go z wojskową precyzją przy dźwiękach werbli. Poruszające są też nocne procesje ze świecami, odbywające się w absolutnej ciszy. – Ma to niesamowity klimat i zupełnie nie przypomina naszej Wielkanocy. Hiszpańska Semana Santa łączy religijne korzenie z nowoczesnym świętowaniem, a wszystko odbywa się w atmosferze radosnej fiesty – mówi Joanna Ossowska-Rodziewicz, współwłaścicielka agencji nieruchomości działającej w Hiszpanii. Co Hiszpanie jedzą w Wielkanoc? Procesje organizowane w Wielkim Tygodniu to oczywiście nie jedyna różnica między obchodami Wielkanocy w Polsce i Hiszpanii. Inne są też tradycje kulinarne. Obowiązkowym daniem jest potaje de vigilia, czyli zupa z ciecierzycy, szpinaku i dorsza. Serwuje się ją od poniedziałku do soboty w wersji wegetariańskiej, a w niedzielę z dodatkiem wędzonych kości. Popularną wielkanocną przekąską są również torrijas. To z kolei grzanki z chleba namoczonego w mleku, obtaczane w jajku i cukrze z cynamonem. Podczas niedzielnego obiadu wielkanocnego w gronie rodziny często podaje się jagnięcinę oraz potrawy rybne – zwłaszcza z dorsza – przyrządzane w formie zapiekanek lub pikantnych gulaszy z dodatkiem pomidorów i ostrej papryki. Hiszpanie chętnie sięgają też po tradycyjną drożdżową babkę wielkanocną, znaną jako Mona de Pascua. To ciasto z czekoladowymi jajkami w środku, które cieszy się ogromną popularnością zwłaszcza wśród dzieci. Nieodłącznym towarzyszem świątecznych uroczystości jest też wino. W trakcie Semana Santa podaje się różne jego odmiany, a także specjalną lemoniadę na bazie wina. Źródło: Top Story Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Nie tylko turyści zjechali tu na plaże. W regionie trwa inwazja komarów
Tegoroczna wiosna w Hiszpanii gwarantuje nie tylko turystyczne atrakcje, ale i nieoczekiwane towarzystwo. Namnażające się komary mogą przenosić groźne choroby. Warto wiedzieć, gdzie zachować szczególną ostrożność.
Spis treści: Komary i Wirus Zachodniego Nilu coraz bliżej Nie tylko Campo de Gibraltar Wyśmienita kuchnia z paellą i tapasami na czele, piaszczyste plaże, architektura Gaudiego... Z wielu powodów to właśnie Hiszpania jest w czołówce najchętniej odwiedzanych przez turystów krajów w Europie. Już wiosną na plażach pojawiają się pierwsi przyjezdni spragnieni kąpieli słonecznych. Pogoda w ostatnich tygodniach doprowadziła do tego, że w tym roku południe Hiszpanie tłumnie odwiedzają nie tylko turyści, ale też miliony komarów. Komary i Wirus Zachodniego Nilu coraz bliżej Ulewne deszcze, które przez tygodnie nawiedzały Campo de Gibraltar – malowniczy region przy granicy z Gibraltarem – pozostawiły po sobie liczne kałuże, zalane pola i stojącą wodę w kanałach odpływowych. Dodajmy do tego coraz wyższe temperatury i mamy idealne warunki do rozmnażania się komarów. To ważna informacja dla turystów licznie odwiedzających Campo de Gibraltar. Właśnie w tym rejonie znajdują się popularne kurorty, w tym Tarifa uważana za raj dla surferów. Niedaleko leżą też Los Alcornocales, parki przyrodnicze słynące z gęstych lasów korkowych, oraz imponujące ruiny rzymskiego miasta Baelo Claudia. Komary to nie tylko niedogodności związane z bzyczeniem i swędzeniem w miejscach ukąszeń. Jak informuje serwis Europa Sur, lokalne władze obawiają się rozprzestrzenienia wirusa Zachodniego Nilu (WNV). Chorobę przenoszą zakażone owady. Choć przypadki zachorowań są wciąż nieliczne, ryzyko rośnie wraz z liczbą komarów. Junta de Andalucía, czyli władze regionalne Andaluzji, zaktualizowały niedawno mapę zagrożeń. Algeciras, Los Barrios i Tarifa znalazły się w strefie wysokiego ryzyka, natomiast miejscowości takie jak La Línea de la Concepción, San Roque czy Jimena de la Frontera – w średnim poziomie alertu. Nie tylko Campo de Gibraltar Problem nie ogranicza się do jednego regionu. Cała Andaluzja, uwielbiana przez podróżników nie tylko z Europy, jest w stanie najwyższej gotowości. Miasta takie jak Sewilla, Malaga czy Grenada, znane z wyjątkowej architektury, również zostały dotknięte inwazją komarów. Eksperci ostrzegają, że początek kwietnia to czas, kiedy wilgoć i rosnące temperatury sprzyjają rozmnażaniu się owadów. Komary mogą uprzykrzyć wypoczynek, ale to oczywiście nie oznacza, że należy rezygnować z podróży do Andaluzji. Wystarczy zachować ostrożność i zastosować podstawowe środki ochrony. Do plecaka warto zabrać preparaty odstraszające komary, a na co dzień nosić lekkie, zakrywające ciało ubrania. Wieczorami lepiej unikać spacerów w pobliżu zbiorników wodnych. Lokalne władze prowadzą także akcje informacyjne i dezynsekcyjne, by ograniczyć rozprzestrzenianie się latających krwiopijców. Źródło: Europa Sur Nasz autor Mateusz Łysiak Dziennikarz podróżniczy, rowerzysta, górołaz. Poza szlakiem amator kuchni włoskiej, popkultury i języka hiszpańskiego.
Margaret w podcaście „National Geographic Polska”: w Andaluzji czuję się już u siebie
O tacie, który otworzył cukiernię w Maladze, o pierwszej poważnej podróży, o słodkiej ruderce na wybrzeżu Costa del Sol, ale też o tym, gdzie zjeść najlepsze tapasy i obejrzeć pokaz flamenco – rozmawiamy z Margaret w kolejnym podcaście National Geographic Polska.
W tym artykule: Dlaczego dom w Hiszpanii to dobry pomysł? Czy łatwo kupić dom w Andaluzji? Pierwsza poważna podróż Margaret a polska cukiernia w Maladze Wstaję rano i widzę z okna Gibraltar – uśmiecha się Margaret. Piosenkarka dorastała w Ińsku – małej miejscowości niedaleko Szczecina. – Odkąd pamiętam otaczała mnie społeczność napływowa, ludzie stale się zmieniali, jedni wyjeżdżali, inni się sprowadzali. Chyba i ja nigdy nie zapuściłam tam korzeni. Od zawsze rwało mnie dalej. Ale paradoksalnie, czym jestem dalej, tym mocniej zauważam swoją polskość. Doceniam ją i lubię. Kiedy mieszkam w Hiszpanii, a przenosimy się tam na okres jesienno-zimowy, brakuje mi nadwiślańskiej pracowitości, lojalności, hardości – opowiada. Dlaczego dom w Hiszpanii to dobry pomysł? – Jestem meteopatką – tłumaczy Margaret - Pogoda bardzo wpływa na moje życie i postrzeganie rzeczywistości. M.in. dlatego wspólnie z Piotrkiem (partner artystki – red.) kupiliśmy dom w Hiszpanii. Na pytanie, dlaczego Andaluzja, piosenkarka odpowiada: – Bardzo ciekawi mnie złożona kultura tego kraju, lubię jego język, którego się intensywnie uczę. Sporo słucham latynoskiej muzyki. My Polacy mamy też podobny do Hiszpanów temperament. I to wciąż Europa, czyli jest blisko – dzięki pomocy znajomych pakujemy nasze cztery psy oraz kotkę Limę i wyjeżdżamy. Zwierzaki kochają tam być, zwłaszcza Lima – jest wprost zachwycona plażą. Całymi dniami wygrzewa się na słońcu. Chyba też go potrzebuje. Czy łatwo kupić dom w Hiszpanii? Margaret mówi zdecydowane: Tak! I dodaje: Papierologia związana z kupnem mieszkania jest w tej chwili bardzo uproszczona. W naszym przypadku cała procedura zamknęła się podczas jednego dnia i spotkania z agentką. Polecieliśmy, obejrzeliśmy jedno mieszkanie i od razu wiedziałam, że tu chciałabym zamieszkać – śmieje się piosenkarka. – Dom jest usytuowany na plaży, przypomina słodką ruderkę. Żaden luksus. Z dachu rozpościera się przepiękny widok na morze, w środku tarasu wyrasta drzewo. Codziennie rano na śniadanie i kawę chodzę do lokalnego baru na plaży. Wita mnie tam starsza pani, i zawsze mówi: Hola! Cómo siempre? A ja odpowiadam: Si si, cómo siempre! (pol. To, co zwykle). Ten lokalny klimat sprawia, że czuję, że jestem u siebie. Mam też sąsiadkę Carmen, codziennie rano chodzimy wspólnie na spacery z psami. Carmen mówi po hiszpańsku, ja udaję, że wszystko rozumiem. Pierwsza poważna podróż Margaret a polska cukiernia w Maladze – Któregoś dnia mój tata, który wiele lat był dyrektorem szkoły, postanowił rzucić wszystko i… otworzyć cukiernię w Maladze – śmieje się piosenkarka. – Nie, nigdy nie piekł ciast. Nie znał się też na gastronomii. Po prostu przyszedł mu do głowy pomysł i postanowił go zrealizować. W tym jestem do niego podobna. Lubił słodycze i ciągnęło go słońca – tak jak mnie. Zresztą dzięki temu szalonemu pomysłowi ojca odbyłam jako nastolatka swoją pierwszą poważną podróż samolotem. Całą rodziną go wspieraliśmy, dlatego jak tylko skończył się rok szkolny, postanowiłyśmy z przyjaciółkami przekonać się, jak działa polska cukiernia w Hiszpanii. Niestety tata nie miał drygu do prowadzenia takiego interesu. Nie znał się na ludziach, wszystko wymknęło się mu spod kontroli. Po sześciu miesiącach wrócił. Ale swoją pierwszą podróż zdążyłam odbyć. I zakochałam się wtedy w Maladze. A gdzie w Andaluzji zobaczyć pokaz flamenco, i w których miejscach zjeść najlepsze tapasy? Odsyłamy do podcastu z Margaret. Cała rozmowa do wysłuchania w playerze na górze strony. Odcinki naszych wideopodcastów są również dostępne na YouTube i na Spotify. Nasza ekspertka Agnieszka Michalak Agnieszka Michalak – dziennikarka z wieloletnim doświadczeniem, ukończyła polonistykę na Uniwersytecie Łódzkim oraz Zarządzanie w Kulturze w strukturach UE na PAN. Redaktorka magazynu „National Geographic Traveler”, gdzie publikuje reportaże oraz prowadzi dział kultura. Jest także redaktor prowadzącą w magazynie Polskich Linii Lotniczych LOT – „Kaleidoscope”. Przez wiele lat zajmowała się krytyką teatralną w „Dzienniku Gazecie Prawnej”, pisała o kulturze także do „Teatru”, „Kina”, „Newsweeka” czy „Wprost”. Jako dziennikarka pracowała też w TVP Kultura. Była w jury Ogólnopolskiego Konkursu na Wystawienie Polskiej Sztuki Współczesnej organizowanego przez MKiDN. Zatem podróżując po świecie, punktami obowiązkowymi na jej trasach są teatry i muzea. Biega i trekkinguje, dlatego najbardziej lubi pisać o wędrówkach w Dolomitach i Bieszczadach. I nie rozstaje się z książkami.
Kordoba jest najbardziej afrykańska z hiszpańskich miast. Kultura islamska splata się tu z chrześcijańską
La Mezquita, czyli dawny Wielki Meczet oraz rzymski most – to obok Zamku Królów dwie największe atrakcje, jakie oferuje Kordoba. Kiedy odwiedzić to miasto?
W tym artykule: Korzenie kulturowe Kordoby Kordoba jako siedziba kalifów Kordoba pod rządami chrześcijan Upadek i odrodzenie Kordoby Kordoba – informacje praktyczne „Kordoba. Daleka, samotna. Czarna klacz, księżyc ogromny. Oliwki w sakwie schowane. Choćbym przeszedł wszystkie drogi. To nie dotrę do Kordoby” – tak zaczyna się „Pieśń jeźdźca”, wiersz Federica Garcíi Lorki. Pisał apolityczną poezję przepełnioną melancholią, tak charakterystyczną dla andaluzyjskiej sztuki, jednak poglądy miał lewicowe. To najprawdopodobniej one były przyczyną jego śmierci – został zamordowany przez faszystów w czasie hiszpańskiej wojny domowej. Niedługo później ten wiersz o dalekiej i samotnej Kordobie stał się hymnem hiszpańskich intelektualistów i artystów, którzy musieli uciekać z frankistowskiej Hiszpanii. Symbolizował tęsknotę za ojczyzną i niemożność osiągnięcia wymarzonego celu. Korzenie kulturowe Kordoby Dziś na szczęście Hiszpania jest wolnym krajem, a Kordoba, dzięki tanim lotom do Malagi, bliższa, niż mogło by się wydawać. Za czasów Lorki Kordoba była podupadłym, prowincjonalnym miastem. Odwiedzający ją, trzeba przyznać, że z rzadka, zagraniczni podróżni przyrównywali ją do miasta widma. Podróżujący po Andaluzji w XIX w. francuski pisarz Théophile Gautier napisał o Kordobie, że ze wszystkich miast regionu ma najbardziej afrykański wygląd. Jest to o tyle prawdziwe, że korzenie kulturowe Kordoby faktycznie leżą po drugiej stronie Cieśniny Gibraltarskiej. Miasto już za czasów rzymskich było ważnym ośrodkiem. Urodził się tu np. stoicki filozof Seneka. Jednak świetność Kordoba przeżywała, kiedy panowali tam muzułmanie. Pierwszymi wyznawcami tej religii, jacy pojawili się w Andaluzji, byli zislamizowani Berberowie. Przybyli na początku VIII w. Gdyby nie spory o urząd kalifa w Damaszku, Andaluzja pozostałaby pewnie mało znaczącą peryferią muzułmańskiego świata. Wagi nabrała, gdy zbiegł do niej ostatni potomek dynastii Umajjadów, Abd ar-Rahman I. Jako jedyny z całej rodziny uratował się przed Abbasydami, którzy przejęli tytuł kalifów i władzę w ogromnym państwie. Kordoba jako siedziba kalifów Na swoją siedzibę wygnaniec wybrał właśnie Kordobę. To za jego panowania rozpoczęła się budowa meczetu, który blaskiem miał przyćmić ten z Damaszku. Nie burząc pozostałości poprzednich miejsc kultu, najlepsi architekci i artyści tamtych czasów zaczęli wznosić konstrukcję tak niezwykłą, że nie miała sobie równych. Rzymskie kolumny, wizygockie łuki w kształcie podkowy, które zresztą później stały się wizytówką architektury mauretańskiej, i muzułmańskie kaskadowe sklepienia... Wszystko to stworzyło niesamowitą i, mimo różnorodności form, pełną harmonii przestrzeń. Dziś świątynia znana jest jako La Mezquita. Potomkowie Abd ar-Rahmana jeszcze rozbudowali i upiększyli meczet oraz całe miasto, czyniąc z niego jeden z najwspanialszych ośrodków w basenie Morza Śródziemnego. Poeci nazywali Kordobę matką miast, ojczyzną mądrości, krynicą nauki i morzem pełnym pereł talentu. Zajeżdżały tu najwybitniejsze umysły świata, jak na przykład poeta i muzyk z Bagdadu Ziryab. Oprócz wierszy i pieśni, które stworzyły podwaliny pod flamenco, zawdzięczamy mu ponoć ideę menu. To on miał jako pierwszy zasugerować, by potrawy w jego pałacu podawano w określonej kolejności. Miasto słynęło z najlepszych wyrobów ze skóry. Od słowa Kordoba pochodzi francuskie (a z francuskiego także angielskie) słowo oznaczające szewca – cordonnier i cordwainer. X w. to okres najwspanialszego rozkwitu miasta. Pracowały tu zastępy kopistów (i kopistek) Koranu, tak biegłych w kaligrafii, że potrafili przepisać całą świętą księgę w dwa tygodnie. Wydawano wtedy w Kordobie 60 tys. książek rocznie (dla porównania, w Polsce w 2017 r. opublikowano 36 tys. nowych tytułów). Kalif Hakam II panujący pod koniec X w. miał bibliotekę z 400 tys. woluminów. Niestety, większość tych książek została spalona, gdy w XI w. coraz większe wpływy w państwie zaczęli zdobywać konserwatywni mułłowie. Kalifat rozpadł się wtedy na wiele małych państewek, potem był jednoczony, aż wreszcie w 1236 r. Kordobę zdobył chrześcijański władca Ferdynand III Kastylijski. Kordoba pod rządami chrześcijan Różnicę cywilizacyjną między ówczesną średniowieczną Europą a światem islamu najlepiej widać, porównując sąsiadujący z meczetem pałac Alkazar, który swoją dzisiejszą formę architektoniczną zawdzięcza już chrześcijańskim królom. Ciężkie, masywne mury w niczym nie przypominają misternie zdobionych bram meczetu. Tylko ogrody, zachowane po muzułmanach, dają pojęcie o minionej potędze mauretańskiej Andaluzji. Meczet chrześcijanie również zapragnęli przerobić na swoją modłę. Na szczęście na dobre zabrali się do tego dopiero 300 lat po rekonkwiście, gdy już ich poziom cywilizacyjny znacząco wzrósł. Zaczęto systematycznie burzyć kolumny meczetu. Przerwała to interwencja panującego wówczas w Hiszpanii Karola V. Cesarz, w którego imperium nie zachodziło słońce, miał upomnieć budowniczych, że niszczą coś unikatowego, by postawić coś, co można znaleźć wszędzie. Ostatecznie budowniczowie opamiętali się i nieco zmienili plany. Renesansową katedrę wpisano w bryłę meczetu. Tworzy to niesamowitą i zadziwiającą całość. Upadek i odrodzenie Kordoby W XVII w. Kordoba znów zaczęła podupadać. Wielu nie zdawało sobie sprawy z jej niegdysiejszej wielkości. W XIX w. jeden z odwiedzających ją badaczy wziął pozostałości wspaniałego pałacu Medina Azahara zbudowanego pod miastem przez kalifa Abd ar-Rahmana III w X w. za ruiny jakiejś starożytnej budowli. Można śmiało powiedzieć, że blask miastu przywróciła dopiero XX-wieczna turystyka. Kordoba jest teraz jedną z głównych atrakcji Andaluzji. Jednak nawet w szczycie sezonu można tu znaleźć nie tylko gwarne knajpy i bary usytuowane przy pięknych placach, z których zdecydowanie najbardziej urokliwy jest Plaza del Potro, ze statuą źrebaka w swoim górnym krańcu. Są w tym mieście także ciche, brukowane uliczki. Znużony zwiedzaniem turysta może podumać w cieniu drzewek pomarańczowych na dziedzińcu meczeto-katedry. Albo popatrzeć na błękitny nurt ze starego mostu – Puente Romano. Jego potężne przęsła przybyłym z Afryki Berberom przypominały ponoć kiedyś wielbłądy przeprawiające się przez Gwadalkiwir. Kordoba – informacje praktyczne Kiedy Jak ktoś nie przepada za upałami, to Andaluzję zdecydowanie lepiej zwiedzać jesienią lub wiosną. Dobry czas na wizytę to początek maja, kiedy odbywa się festiwal ogródków podwórkowych. Organizuje go Stowarzyszenie Miłośników Kordobańskich Patiów. Tradycja tych zwykle zamkniętych dla oczu przypadkowych przechodniów domowych dziedzińców pochodzi jeszcze z czasów muzułmańskich. Dziś gospodarze bardzo dbają o swoje prywatne ogrody, zamieniając je często w gąszcze surfinii, storczyków, pnących róż i innych kwiatów. Czas festiwalu to jedyny moment, kiedy można te cuda obejrzeć. Dojazd Ryanairem dolecimy do Sewilli (3,5 godz.). Stamtąd autobusem ALSA w 2 godz. dotrzemy do Kordoby. Noclegi Zamieszkaj w jednym z licznych kordobańskich hotelików lub pensjonatów, które często mają własne, równie wspaniałe patia udostępniane gościom. Wiele takich obiektów znajduje się w małych uliczkach odchodzących od Calle San Fernando i Calle de la Feria. Polecam hostel Maestre. Nie mylić z hotelem tych samych właścicieli położonym tuż obok. Hostel jest znacznie tańszy. Warto wiedzieć Mauretańska Kordoba słynęła z tolerancji wobec Żydów. Bez pogromów i wypędzeń przeżyło tu ich aż osiem pokoleń. Nie doczekała tego rodzina słynnego później żydowskiego lekarza, matematyka i filozofa Majmonidesa. Gdy chłopiec miał 10 lat, w latach 40. XII w., jego rodzice musieli uciekać do Afryki przed nowymi, fundamentalistycznymi porządkami zaprowadzonymi w mieście przez nową berberyjską dynastię. Dziś niedaleko synagogi stoi jego pomnik. Nieco dalej jest pomnik innego wygnańca, arabskiego uczonego Awerroesa. Źródło: archiwum NG.
Odkryto najstarsze wino na świecie. Zanurzone w nim były ludzkie kości
Białe wino sprzed 2000 lat, pochodzące z Andaluzji, jest najstarszym winem w płynnym stanie, jakie kiedykolwiek odkryto. Jednak żaden kiper nie chciałby go tknąć. W środku naczynia pełnego płynu były ludzkie kości.
W tym artykule: Katakumby z niszami Szczątki ludzkie w winie Ranga odkrycia – najstarsze wino świata W 2019 roku w hiszpańskim mieście Carmona niedaleko Sewilli dokonano wspaniałego odkrycia. Był to nienaruszony grobowiec skalny, na który przypadkowo natknęła się rodzina w czasie prac remontowych na swojej posesji. Katakumby z niszami Do działania przystąpili archeolodzy. Okazało się, że był to grobowiec z czasów rzymskich, sprzed 2000 lat. Do naszych czasów pozostał nietknięty ręką rabusiów. Na grobowiec składała się obszerna sala z ośmioma niszami wykutymi regularnie w ścianach. W sześciu z nich znajdowały się naczynia z spopielonymi szczątkami zmarłych. W przypadku dwóch grobów znamy nawet imiona pochowanych osób: Hispana i Senicio. Jednak jedna urna zwróciła szczególną uwagę archeologów. Dlaczego? Bo była wypełniona płynem. Szczątki ludzkie w winie Urna, w której zachowała się czerwona ciecz, wykonana została ze szkła. Naukowcy postanowili zbadać, co to za płyn, w którym zatopione były ludzkie kości. Do działania przystąpił zespół z Wydziału Chemii Organicznej Uniwersytetu w Kordobie, kierowany przez prof. José Rafaela Ruiza Arrebolę. Jest on współautorem publikacji naukowej w czasopiśmie „Journal of Archaeological Science: Reports”, w której zaprezentowano wyniki analiz chemicznych ciemnoczerwonego płynu. Co udało się ustalić? Otóż płyn to nic innego jak… białe wino. Z badań wynika, że z czasem nabrało czerwonawego odcienia. W ramach rytuału pogrzebowego kości zanurzono w tym płynie. – Początkowo byliśmy bardzo zaskoczeni, że płyn zachował się w jednej z urn pogrzebowych – mówi archeolog miejski miasta Carmona, Juan Manuel Román. Ale – jak zauważył – stan zachowania grobowca był idealny. Poza tym jego wnętrze było szczelnie odcięte od świata zewnętrznego. To pozwoliło na zachowanie jego wyposażenia w tak dobrym stanie. Eksperci przeanalizowali pH płynu, obecność soli mineralnych i określonych związków chemicznych. Wyniki porównali z dzisiejszymi rodzajami wina wytwarzanymi w okolicy: Montilla-Moriles, Jerez i Sanlúcar. Kluczowa okazała się identyfikacja polifenoli – biomarkerów obecnych we wszystkich winach. Siedem z nich było zbieżnych z lokalnymi winami z tej części Hiszpanii. Brak jednego z polifenoli, kwasu syringowego, każe sądzić naukowcom, że pierwotnie było to białe wino. Jest małe „ale” – kwas ten mógł z czasem się rozłożyć. Dlatego nie ma 100-procentowej pewności w kwestii jego barwy. Jednak badacze skłaniają się do tego, że było białe, ale po dwóch tysiącleciach na skutek reakcji chemicznej ściemniało. Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat Sfermentowany sok z winogron ludzie piją od epoki kamiennej. Najstarsze wino na świecie prawdopodobnie powstało na terenach dzisiejszej Gruzji i Iranu. <img src="https://images.immediate.co.uk/production/volatile/sites/63/2024/08/najstarsze-wino-na-swiecie-powstalo-ponad-7-tys-lat-temu-do-dzis-w-muzeum-jest-butelka-sprzed-1700-lat-fot-getty-images-ba37ab3.jpg" width="938" height="625" alt="Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat (fot. Getty Images)" title="Najstarsze wino na świecie powstało ponad 7 tys. lat temu. Do dziś w muzeum jest butelka sprzed 1700 lat (fot. Getty Images)" /> W urnie umieszczono spopielone szczątki mężczyzny wraz ze złotym pierścieniem. Archeolodzy uważają, że nie jest to przypadek. Był to typowo męski napój, którym kobiety nie mogły się raczyć w starożytnym Rzymie. Dla porównania: urna kobieca była pozbawiona wina. Zawierała bursztynową biżuterię, butelkę perfum o zapachu paczuli i pozostałości jedwabnych tkanin. W grobowcu pochowano zapewne członków jednej, bardzo zamożnej rodziny. W czasach rzymskich było to prestiżowe miejsce, położone obok ważnej drogi łączącej Carmo z Hispalis (dzisiejszą Sewillą). Ranga odkrycia – najstarsze wino świata Na wieść o najstarszym zachowanym w stanie płynnym winie na świecie niejeden kiper chciałby zapewne jego skosztować. Jednak w tym przypadku nie jest to raczej dobry pomysł ze względu na niezbyt zachęcający „wsad”. Brytyjski dziennik „The Guardian” zapytał chemika wykonującego analizy, prof. Arrebolę, czy badaczy nie kusiło, by skosztować odrobinkę wina. – Nie jest w najmniejszym stopniu toksyczne – przeprowadziliśmy analizę mikrobiologiczną – zapewnił ekspert. – Ale miałbym co do tego wątpliwości, ponieważ w winie przez 2000 lat zanurzone było skremowane ciało Rzymianina. Płyn jest nieco mętny z powodu resztek kości. Myślę jednak, że można go przefiltrować i spróbować. Wolałbym jednak, żeby najpierw zrobił to ktoś inny – stwierdził prof. Arrebola. Do tej za najstarsze wino w płynnej formie uznawano trunek znaleziony w niemieckim Spirze w 1867 roku. W tym przypadku mamy do czynienia z winem gronowym zamkniętym w butelce. Powstało w latach 325–350 naszej ery. I w tym przypadku jego spożycie nie jest dobrym pomysłem – ciecz jest rozwarstwiona i nie wygląda zbyt zachęcająco. Butelka znajduje w Muzeum Historycznym Palatynatu w Spirze. Źródła: Journal of Archaeological Science: Reports, The Guardian. Nasz ekspert Szymon Zdziebłowski Dziennikarz naukowy, z wykształcenia archeolog śródziemnomorski. Przez wiele lat był związany z Serwisem Nauka w Polsce PAP. Opublikował m.in. dwa przewodniki turystyczne po Egipcie, a ostatnio – popularnonaukową książkę „Wielka Piramida. Tajemnice cudu starożytności” o największej egipskiej piramidzie.
W krainie tysiąca i jednej nocy. Andaluzyjski pałac Alhambra i bajkowe ogrody
Pałac Alhambra w Grenadzie to najchętniej odwiedzany zabytek Hiszpanii. Twierdza oczarowuje widokiem i może śmiało rywalizować z zabytkami Rzymu i Aten.
W tym artykule: Pałac Alhambra – bajkowa twierdza Maurów Pałac Alhambra – Jak zaplanować zwiedzanie Grenada – Miasto na kulturowym rozdrożu Białe miasta Andaluzji Andaluzja – Informacje praktyczne Alhambra – Bilety Grenada – Co zjeść W letni ranek o świcie najlepiej obudzić się w Grenadzie. Stoję na balkonie białego domku w Albayzinie, dawnej arabskiej części miasta. Pierwsze promienie słońca ogrzewają ostre poranne powietrze, a przede mną rozciąga się niezwykły widok. Wzgórza pokryte plątaniną uliczek, setki oślepiająco białych budynków. Całość, jak przecinki w tekście, tną szpice cyprysów. Nad miastem góruje Alhambra – arabska twierdza. Pałac Alhambra – bajkowa twierdza Maurów Pierwszym przystankiem w Granadzie powinna być Alhambra. Pomimo skomplikowanych warunków wstępu (z powodu popularności tego miejsca konieczna jest albo wcześniejsza rezerwacja, albo pojawienie się na miejscu przed otwarciem) Alhambra oczarowuje widokiem i śmiało może rywalizować z historycznymi budynkami w Rzymie i Atenach. Przygotujcie się, że będziecie musieli spędzić większość dnia w tym miejscu. Na tym wzgórzu w XI wieku emirowie Kordowy (miasto na północny wschód od Grenady) zbudowali fort – Alcazaba. Przez kolejne stulecia mauretańscy władcy rozbudowywali twierdzę, aż znalazły się tam cztery pałace i letnie ogrody. Co zjeść w Hiszpanii? TOP 5 potraw, których musisz spróbować w tym kraju Jeżeli planujesz podróż do Hiszpanii, warto wiedzieć, co czeka cię na miejscu. Oprócz pięknych plaż, zjawiskowych krajobrazów i przepięknych zabytków, ten kraj oferuje również niezwykl... XIV-wieczna Casa Real jest sercem całego kompleksu ilustrującym mauretańską obsesję na punkcie architektury geometrycznej – często w formie gwiazd – i wyszukanych, ale subtelnych dekoracji. Podczas zwiedzania wspaniałej Sala de los Abencerrajes i Salón de Embajadores w tle usłyszycie szum wody. Jeśli przyjrzycie się uważnie sztukateriom i fryzom, zobaczycie arabską inskrypcję głoszącą: „Nie ma zdobywcy przed Bogiem”. Pierwotna Alcazaba jest zaś bardzo prostą konstrukcją, a z jej wież rozpościera się wspaniały widok na miasto Grenada. Łatwo zrozumieć, dlaczego Maurowie wybrali ten punkt na fotecę, gdy przetoczyli się przez Andaluzję. Maurowie kontrolowali Grenadę i jej otoczenie pod VIII do XV wieku, kiedy to katolicy stopniowo zdobywali południową Hiszpanię. Jednak w wielu miastach Andaluzji, od Almerii na wschodzie, przez Sewillę, Kordowę, Grenadę zachowały się charakterystyczne budynki i dzielnice zbudowane przez Maurów. Pałac Alhambra – Jak zaplanować zwiedzanie Zwiedzając Andaluzję, nietrudno pojąć, dlaczego od wieków region zachwyca przybyszy z całego świata. Najczęściej odwiedzanym i najbardziej spektakularnym miejsce jest jednak Alhambra. Rozmach Pałacu Nasrydów warto zobaczyć z punktu widokowego San Nicolás po drugiej stronie rzeki Darro. Najlepiej wybrać się tam o zachodzie słońca, gdy w okolicy rozbrzmiewa akompaniament gitar i pieśni lokalnych muzyków. Bill Clinton, prezydent USA w latach 1993–2001, ogłosił, że jest to „najpiękniejszy zachód słońca na świecie”. Nazwa twierdzy pochodzi z języka arabskiego, w którym słowo الحمراء (alhamra') oznacza kolor czerwony. Budowla powstawała między IX a XII wiekiem i została zaplanowana jako forteca wojskowa. Ostatecznie oryginalną Alhambrę tworzyły: twierdza pałac Nasrydów medyna (małe miasteczko) Ponieważ cały kompleks jest ogromny i pełne w nim wartych zobaczenia detali, na wizytę w Alhambrze warto zaplanować trochę czasu. Niektórzy turyści są w stanie obejść wszystkie części budowli w dwie–trzy godziny, jednak prawdziwi pasjonaci historii potrzebują na zwiedzanie przynajmniej pół dnia. A jest co oglądać: od Alcazaby po Pałace Królewskie, uroczą Salę Złoconą, majestatyczną Salę Comares, renesansowy pałac Karola V (obecnie Muzeum Sztuk Pięknych) czy słynny Dziedziniec Lwów. Od czego zacząć zwiedzanie? Najlepiej rozpocznij od wspaniałych ogrodów Generalife, letniej rezydencji sułtanów. To tu można w pełnej krasie docenić kunszt arabskich architektów, którzy w niezwykle harmonijny sposób potrafili połączyć roślinność i wodę. Niestety ogrody przez wieki zostały poddawane licznym zmianom i to, co widzimy dzisiaj, w pewnym stopniu odbiega od oryginalnego projektu Generalife. Następnie przejdź przez majestatyczne Pałace Nasrydów do malowniczego Dziedzińca Lwów i znajdującej się tam fontanny dźwiękowej, jednej z najsłynniejszych na świecie. Ta forteca i rezydencja emirów powstała w latach 1238–1391 składa się z niezwykle pięknych sal o pokrytych ornamentami salach. Dziedziniec Lwów był prywatną częścią pałacu, zarezerwowaną dla sułtana i jego żon. Znajdujące się wewnątrz patio ze słynną fontanną 12 lwów reprezentujących kolejne 12 miesięcy w roku miało reprezentować muzułmański raj. Na końcu skieruj się spacerem w kierunku Alcazaby, najstarszej części Alhambry, bo powstałej jeszcze w XI wieku. Mimo że jest to najskromniejsza część kompleksu, warto się tam udać, aby móc podziwiać fantastyczny widok na Grenadę z 27-metrowej wieży Torre de la Vela. Swój kształt zawdzięcza dynastii Nasrydów, którzy rozbudowywali pałace, dodawali ogrody i meczety. Do dziś najsłynniejsza część kompleksu to tzw. Palacios Nazaríes – rezydencje arabskich królów Grenady. Za murami kryją się tarasy chłodzone strumieniami wody, podcienia, fontanny i rzeźbione sklepienia. Zgodnie z muzułmańską tradycją otaczające pałace ogrody Generalife miały być tak przyjemne, by mogły wyobrażać muzułmański raj przedstawiany jako niebiański ogród. Patrząc na zaśnieżone szczyty Sierry Nevady wyłaniające się zza Alhambry, łatwo zapomnieć, że od plaży dzieli nas nieco ponad godzina drogi. Grenada – Miasto na kulturowym rozdrożu Po dokładnym zwiedzeniu Alhambry warto spędzić trochę więcej czasu w samym mieście Grenada, które ma do zaoferowania nie tylko niezwykłe świadectwa historii w postaci niesamowitej architektury, ale też fantastyczny klimat prawdziwej Andaluzji. Przytulone do zboczy Sierry Nevady miasto przez ponad osiem stuleci było bastionem mauretańskich rządów i sercem arabskiego państwa Al-Andalus. Tutaj także, na krótko przed wyruszeniem Kolumba do Indii, skończyło się islamskie panowanie w Europie. Symbolem późniejszych czasów jest imponująca katedra Santa María de la Encarnación. Zaplanowana jako triumf królowej Izabeli Katolickiej, stoi – jak większość andaluzyjskich kościołów – na fundamentach dawnego meczetu. Kamienną świątynię otacza chaos orientalnego bazaru. Dziesiątki straganów z tkaninami z Maroka, trzewikami wyszywanymi złotą nicią i tęczowymi szklaneczkami do herbaty sprawiają, że w mgnieniu oka przenoszę się na Wschód. Orientalne akcenty najlepiej jednak odkrywać po drugiej stronie alei Gran Vía. Kamienne schodki Calderería Nueva pną się w górę. Ze względu na dziesiątki arabskich knajpek mieszkańcy znają to miejsce jako Calle de las Teterías, czyli ulicę Herbaciarni. Z okien sklepików kuszą góry pistacjowych słodyczy ociekających miodem. Po malutkie sezamowe obwarzanki wyjęte przed chwilą z pieca od razu ustawia się kolejka. Ulica Herbaciarni to brama labiryntu Albayzínu – dzielnicy arabskiej. Przez okienka w drewnianych wrotach przyglądam się bujnym zaroślom cármenes – ogrodów otaczających zamożniejsze andaluzyjskie domy. Brukowane uliczki unikają kątów prostych, raz po raz wchodzę na udekorowane fontannami placyki. Na białych murach czytam orientalnie brzmiące nazwy ulic wypisane na ceramicznych błekitnych kafelkach azulejos. Przed wiekami Albayzín otaczał mur. Dziś zostały tylko fragmenty. Przez Arco de las Pesas, czyli Łuk Odważników, wchodzimy na malowniczy skwer Plaza Larga. Każdego ranka odbywa się tam targ, ale popołudniami, gdy tylko zamykają się stragany, na plac wraca kawiarniane życie. Cukiernia na rogu od pokoleń sprzedaje najlepsze ciastko miloja, odpowiednik polskiej napoleonki. Grenada, studenckie miasto, słynie z tradycji darmowych tapas, czyli przekąsek podawanych do napojów w praktycznie każdym barze. O ile w innych miastach tapas to miseczka fistaszków, w Grenadzie za cenę drinka można spróbować najlepszych andaluzyjskich smaków. Grillowane bakłażany z miodem, kanapki z pikantnym chorizo, trójkąty ziemniaczanej tortilli to doskonałe dodatki do mocnego miejscowego wina. Im wyżej wspinamy się zaułkami białego labiryntu, tym więcej jaskiń. Malowane skalne ściany kryją wejścia do mieszkalnych grot, popularnych od wieków w najwyższej części miasta: cygańskim Sacromonte. Od początków istnienia dzielnicy ubodzy mieszkańcy z braku funduszy drążyli okoliczne zbocza i zamieszkiwali tak powstałe schronienia. Także dziś pokoje w jaskiniach nikogo nie dziwią, groty Sacromonte kryją także najlepsze w mieście tablaos – bary flamenco. Gdy późnym wieczorem po kilkugodzinnym koncercie wracamy na Albayzínu, plac Mirador San Nicolás ze wspaniałym widokiem na Alhambrę nadal jest pełen ludzi. Ktoś gra na gitarze, goście restauracji dopijają drinki, wszyscy siedzą zwróceni w stronę podświetlonych murów tysiącletniej twierdzy. Alhambra – jak już wspominaliśmy – po arabsku znaczy „czerwony zamek”. Białe miasta Andaluzji Ronda jest jednym z dziesiątków andaluzyjskich pueblos blancos, białych miasteczek, których historia sięga czasów arabskich. W National-Geographic.pl pisaliśmy o Rondzie jako najbardziej romantycznym mieście świata. 30 km na zachód, zza zielono-brunatnych wzgórz wynurza się kolejna wioska: Zahara de la Sierra. Z oddali wygląda jak błyszcząca plama nad lustrem wód jeziora. Miasteczko wydaje się przyklejone do skał, a na samym szczycie wznoszą się 800-letnie ruiny zamku. Wydaje się, że po wizycie w Rondzie nic mnie już nie zaskoczy, ale kiedy staję wreszcie na wieży, nie mogę złapać tchu, trochę ze zmęczenia, choć przede wszystkim z zachwytu. Białe ściany i czerwone dachy, oliwkowozielone wzgórza, a na samym dole wody jeziora to niezwykły krajobraz Andaluzji, zupełnie innej od hałaśliwych kurortów wybrzeża. Na koniec Kordoba. W XI w. było tu trzy tysiące meczetów. Dziś całą uwagę skupia Mezquita, ufundowana w VIII w. jedna z najwspanialszych na świecie budowli islamu. Z lasem kolumn, połączonych pasiastymi, biało-bordowymi łukami, Wielki Meczet nie przestaje zachwycać. Niespodziewanym dodatkiem jest chrześcijańska katedra, symbol rekonkwisty, zbudowana po podboju miasta w samym sercu świątyni, co nie przeszkadza jednak gubić się raz po raz wśród rzędów marmurowych filarów. Zygzakowate, wąskie uliczki wydają się chaotycznym labiryntem – ale taki układ sprawia, że w gorącym klimacie łatwiej o przyjemny cień i chłód. Domy stosują się do podobnych zasad i prawie każdy ma patio wykładane kafelkami, te większe – z fontannami i drzewami pomarańczowymi. Mieszkańcy Kordoby przechodzą samych siebie w dekoracji tych przydomowych podwórek, co szczególnie widać w maju. Od stu lat odbywa się wtedy konkurs na najpiękniejsze patio w mieście. Mieszkańcy wieszają na murach domów dziesiątki donic z żywoczerwonymi pelargoniami, odświeżają niebieskie kolory okiennic i ozdabiają girlandami kwiatów żelazne kraty okien. Setki podwórek otwierają się dla zwiedzających. Za najpopularniejsze uchodzą te w okolicy Calle de San Basilio. Pachnie pomarańczami, kiedy z plątaniny podwórek wracam pod miodową bryłę Wielkiego Meczetu. Wchodzę na rzymski most, który stoi tu od 2 tys. lat. Mogłabym zostać w Andaluzji bardzo długo i nadal byłoby wiele do odkrycia. Ale lata poznawania tajemnic hiszpańskiego Południa to w sumie bardzo kusząca perspektywa. Andaluzja – Informacje praktyczne Do Malagi w południowej Hiszpanii można się dostać z Polski samolotem. Połączenia bezpośrednie obsługuje WizzAir. Za bilet w dwie strony trzeba będzie zapłacić ok. 1 000 zł. W sezonie wakacyjnym można też próbować szukać lotów czarterowych realizowanych przez biura podróży. Po Andaluzji można się sprawnie poruszać samochodem. Hiszpania ma świetnie rozwiniętą sieć wypożyczalni aut oraz bardzo dobrze rozwinięty system dróg i autostrad. Ograniczenie prędkości to 110 km/godz. Historyczne centra miast najlepiej pokonywać pieszo. Biorąc pod uwagę nieregularny układ urbanistyczny, wąskie uliczki i ograniczone miejsca do parkowania, w miastach zaleca się korzystanie z komunikacji miejskiej i pozostawienie samochodów na parkingach przed wjazdem do centrum. W Maladze i w Sewilli trwa budowa metra. Hiszpania stawia na kolej. Podróże po kraju będą tańsze i łatwiejsze Hiszpania co roku jest odwiedzana przez miliony turystów, również z Polski. Dzięki nowym, tanim połączeniom kolejowym, łatwiej będzie zaplanować objazdówkę po tym słonecznym kraju. Hiszpania ma jedną z najlepiej rozwiniętych sieci kolei w Europie. Jako redakcja National-Geographic rekomendujemy i zachęcamy do podróżowania tym środkiem transportu. Kolej jest relatywnie tania i dużo bardziej przyjazna środowisku niż samochody. Sieć Kolei Państwowych Hiszpanii (RENFE) oferuje pełen zakres usług łączących główne miasta Andaluzji i wiele mniejszych gmin. Usługi regionalne („Cercanías”) łączą miasteczka i wsie i w prowincjach Malaga i Kadyks. Dzięki superszybkim pociągom AVE można ekspresowo i wygodnie dostać się z Malagi do Kordoby, Sewilli, a nawet Madrytu. Obowiązują specjalne ceny i zniżki dla studentów, grup, osób powyżej 60. roku życia, bilety w obie strony itp. Alternatywnie do samolotu warto rozważyć podróż do Hiszpanii pociągiem. Mimo że wyprawa będzie co prawda trwała około 30 godzin i wymagała kilku przesiadek w różnych europejskich miastach, taka podróż może być niezapomnianych doświadczeniem. Za bilety z Warszawy do Kordowy zapłacimy około 300 EUR. Alhambra – Bilety Od marca do października Alhambra jest otwarta jest od 8.30 do 20.00. W pozostałych miesiącach do godziny 18.00. Od wtorku do soboty można się wybrać na zwiedzanie nocne (od 22 do 22.30). Zwiedzanie w przewodnikiem (po angielsku, hiszpańsku lub francusku) w grupach do 30 osób trwa 2,5 godziny. Ceny zaczynają się od 35 EUR i zawierając bilety wstępu do Alhambry. Zwiedzanie z prywatnym przewodnikiem to koszt 175 EUR. Do wyboru są 3 typy biletów: Bilet dzienny Bilet nocny Bilet do ogrodów Generalife Najpopularniejszy bilet dzienny kosztuje 14,85 EUR. Bilety warto kupić online. Na miejscu – szczególnie w sezonie turystycznym – można spodziewać się tłumu odwiedzających. Planując wyprawę do Andaluzji, należy pamiętać, że latem panuje tam gorący i suchy klimat. W lipcu i sierpniu temperatury mogą przekraczać 40 st. C. Mimo że małe i wąskie uliczki miasteczek oraz skwery i parki zapewniają cień i odrobinę ochłody, nie można zapominać o zaopatrzeniu się w bidon z wodą i nakrycie głowy. Hiszpania wprowadza zakaz palenia papierosów na plażach. Będą surowe kary Czy zakaz palenia uratuje hiszpańskie plaże? Wyrzucanie niedopałki są coraz większym zagrożeniem dla środowiska. Grenada – Co zjeść Kuchnia Andaluzji nawiązuje do bogatych tradycji regionu. Najstarsza znana książka kucharska z przepisami kuchni andaluzyjskiej pochodzi jeszcze z XIV wieku. Odwiedzając Grenadę, warto spróbować lokalnych specjałów: pescaito frito – smażona ryba, jamon iberico – szynka iberyjska wina z Jerez, przede wszystkim sherry churros – hiszpański wypiek z mąki pszennej smażony w głębokim tłuszczu plato Alpujarreño – grilowane mięsa z jajkami i ziemniakami gazpacho – chłodnik po hiszpańsku, świetny zwłaszcza w upalne dni Pipirrana – sałatka z pomidorów, zielonej papryki, cebuly i ogórków pokrojonych na małe kawałki i marynowanych solą oraz oliwą z oliwek. arabskie słodkości – dziedzictwo muzułmańskiej historii miasta. To przyrządzane najczęściej z ciasta francuskiego z dodatkiem orzechów i miodu wypieki. Do spróbowania w wielu kawiarniach w Grenadzie.
Hiszpańskie tapas. Dzięki tej przekąsce „fast food”nie zrobił kariery w Hiszpanii
Porcja oliwek, trójkącik omletu, kawałek pikantnej kiełbaski albo miniaturowe kanapeczki. Czy to wszystko mieści w sobie słowo „tapa”? Tak! I znacznie więcej...
Mucha nie siada! Jest mała, ale niekoniecznie, kolorowa, przybiera różne kształty i konsystencje. Zawsze smaczna. Hiszpańska tapa. Przekąska, dzięki której „fast food” jak do tej pory nie zrobił kariery w Hiszpanii. Je się ją przy barze, między posiłkami, na stojąco, do kieliszka wina. Skąd się wzięła? Jedna z legend głosi, że Alfons X Mądry, król Kastylii i Leonu, który cierpiał na kłopoty zdrowotne, został wyleczony dzięki diecie polegającej na częstym jedzeniu małych posiłków popijanych łykami wina. Władca postanowił upowszechnić zdrowy styl życia i tak to od XIII wieku kastylijscy oberżyści z dekretu mądrego króla zaczęli podawać wraz z winem coś na ząb. Samo słowo „tapa”, które znaczy po hiszpańsku „przykrywka”, wiąże się z inną historią. Kiedyś w andaluzyjskich barach przykrywano kieliszek chlebem lub glinianym spodeczkiem z darmową przekąską, co miało zabezpieczyć wino przed muchami, kurzem i utratą aromatu, a miłośnika trunku przed zbyt szybkim upojeniem. Obecnie tapas serwuje się w miseczce obok kieliszka i – niestety – najczęściej trzeba za nie zapłacić, chociaż nie zawsze. W Andaluzji tapas w dalszym ciągu podawane są na koszt firmy. Nie należy się dziwić, jeśli barman postawi przed wami płonące kiełbaski lub inny specjał, ale i nie oczekiwać, że każdy właściciel baru okaże się tak hojny. Nazw zakąsek jest kilka, w zależności od regionu i wielkości porcji: „pinchos”, najmniejsza z nich, to rodzaj prostych jednokęsowych koreczków – przebitych wykałaczką oliwek, kawałka chorizzo (pikantnej paprykowej kiełbasy) lub bardziej fantazyjnych, z których słynie północna Hiszpania. Czymś całkiem podobnym do „pinchos” są „banderillas”, tyle że bardziej kolorowe, składające się głównie z marynat, przypominające wyglądem włócznie (po hiszpańsku banderillas właśnie) wbijane w kark byka podczas korridy. Najbardziej szerokim pojęciem przekąski jest jednak „tapa”, na którą Hiszpanie wpadają do baru już po śniadaniu, w czasie pracy czy przed kolacją. Każda okazja tak naprawdę jest dobra na „el tapeo”, obcowanie z tapas, które w Hiszpanii jest sposobem na życie. Zwyczajowo, w mniejszym lub większym towarzystwie, odwiedza się kilka barów, a w każdym z nich na stojąco zalicza kieliszek wina i tapę, w której specjalizuje się dany lokal. Na ladzie często wystawione są talerze z daniami i jeśli nie zna się języka, można po prostu wskazać palcem. Zamawiamy „una tapa” lub „un racion”, czyli większą porcję, w zależności od tego, jak liczna jest grupa i czy jesteśmy bardzo głodni. Z pewnością warto spróbować „jamon serrano” – suszonej szynki, która krojona jest ze świńskiej nogi dekorującej każdy szanujący się bar. Rodzajów szynki zresztą jest bardzo wiele. Różnią się smakiem (w zależności od tego, czym były karmione świnie), pochodzą z różnych regionów, no i cenę mają różną. Najsmaczniejsze iberyjskie świnie są małe i czarne, biegają luzem i odżywiają się żołędziami dębów korkowych. Prawdziwym rarytasem jest „pata negra” – czarne kopyto – królowa szynek, dojrzewająca co najmniej przez trzy lata. Warto do niej zamówić „pan con tomate”, z którego słynie Katalonia – proste, cudowne danie składające się ze stostowanego chleba natartego czosnkiem i pomidorem. Jeśli ktoś nie jada mięsa, ma do dyspozycji: „queso manchego” – ser owczy pochodzący z La Manczy, podawany w całej niemal Hiszpanii, ziemniaczaną sałatkę „alioli”, z trudnym do wykonania sosem z czosnku i oliwy z oliwek (można go zastąpić czosnkowym majonezem), „boquerones en vinagre” rodzaj sardeli w occie. W zasadzie wszędzie można zamówić hiszpańską tortillę – ziemniaczany omlet, który jest chyba najbardziej popularnym daniem w kraju. Jako tapas występuje w postaci małego klinka podawanego na zimno. Smakoszom pole-ciłabym jednak „mariscos” – owoce morza – których różnorodność jest tutaj imponująca. Najbardziej banalne „calamares a la romana” – kalmary na sposób rzymski – czyli smażone w panierce na głębokim tłuszczu, to czysta poezja. Nieco podobne w smaku są „chipirones fritos” – usmażone na chrupiąco malutkie sepie obficie skropione cytryną. Warto skusić się na „gambas al pil-pil”, czyli krewetki z rusztu w sosie czosnkowym, no i koniecznie spróbować „pulpo a la gallega” – galicyjskiego przysmaku w postaci gotowanej ośmiornicy pokrojonej w okrągłe i mięciutkie plastry, posypanej grubą solą i papryką, podawanej na drewnianej desce. Moje ulubione! Do popicia obowiązkowo lokalne wina lub piwo nalewane do niewielkiej szklaneczki zwanej „cańa”. W Katalonii nie wolno nie zamówić sobie kieliszka „cavy” – hiszpańskiego szampana, który najlepiej degustować w jednym z barcelońskich „xampanyerias”, barów specjalizujących się w winie z bąbelkami. Na południu łatwo przyjdzie nam rozsmakowanie się w sherry z Jerez de la Frontera – czy to będzie lekkie „fino”, czy cięższe „oloroso”, warto je czymś małym zakąsić. Una tapa por favor. Zrób sobie tapas w domu... Poprosiłam mojego hiszpańskiego znajomego, Abla Murcię, o podanie przepisu na zrobienie najprostszej i najbardziej klasycznej potrawy kuchni Półwyspu Iberyjskiego. Spośród 300 przepisów na tortillę wybrał 10 najlepszych. Oto one: Tortilla de patatas (zwana również tortilla espańola) – hiszpański omlet ziemniaczany. Przepis podstawowy dla 3 osób: 4 jajka 1/2 kg ziemniaków szklanka (250 ml) oliwy do smażenia sól Ziemniaki umyć i pokroić w cienkie talarki, wrzucić na rozgrzany tłuszcz i lekko oprószyć solą. Kiedy nabiorą złotego koloru, zdjąć je z patelni. Można odsączyć je z tłuszczu na papierze. W misce roztrzepać jajka z odrobiną soli, dodać ziemniaki i dobrze wymieszać. Ponownie rozgrzać tłuszcz (2 łyżeczki) na patelni, tak żeby pokrył całe dno, i wlać mieszankę jajek i ziemniaków. Delikatnie poruszać patelnią tak, żeby tortilla nie przywarła. Kiedy jajko się zetnie, przykryć patelnię talerzem, na który następnie przewracamy omlet (dość łatwe, trzeba tylko zrobić to pewną ręką). Smażyć aż do uzyskania mniej lub bardziej złotego koloru z obydwu stron. Zanim się obejrzymy, nasza tortilla ziemniaczana będzie już gotowa. Można również: – dodać posiekaną cebulę tuż po wrzuceniu ziemniaków na rozgrzaną patelnię; – ugotowany na miękko groch pod koniec smażenia; – na sposób hiszpański, na zimno i z majonezem; – pokroić kiełbaski chorizo w cienkie plasterki i dodać w środku smażenia; – z jajkami sadzonymi (osobno smaży się jajka, osobno ziemniaki); – z szynką, najlepiej „jamon serrano” (do gotowej tortilli dodajemy cienkie plasterki szynki); – z tuńczykiem w dobrej zalewie i pokrojonymi pomidorami; – z papryką, smażyć razem z cebulą; – wegańska: ziemniaki, zielona papryka, cebula, kleik ryżowy, oliwa z oliwek (przepis pochodzi z Chile); – z szynką i serem obydwa składniki dodajemy podczas mieszania ziemniaków z jajkami. UWAGA! W Ameryce Południowej pod nazwą „tortilla” często występują zupełnie inne dania. Jako zakąskę tortillę podajemy na zimno pokrojoną na małe kawałeczki z wbitymi w nie wykałaczkami. Obok stawiamy talerzyki z oliwkami, serem, szynką, marynowanymi cebulkami – co nam tylko przyjdzie do głowy. Byle było kolorowo. Eksperymentujmy! Bo tapas to ciągle jeszcze rozdział otwarty, którego przepisy sami możemy wymyślać. Hiszpańskie dania najlepiej popijać hiszpańskim winem. Ostatnio natrafiłam w Polsce na „Vega Ibor” - bardzo przyjemne czerwone wino pachnące śliwkami i czekoladą (ok. 35 zł). Jeśli ktoś ma większy budżet, warto zainwestować w prawdziwą cavę, czy to będzie Codorniu, czy Freixenet – szampańska zabawa murowana. Pamiętajmy, że Hiszpanie wolą wytrawne cavy i jeśli chcemy pić tak jak oni, wybierajmy „brut”.
Andaluzja: Kraina tysiąca i jednej nocy. Tu spotykają się kultury
Andaluzja to skrzyżowanie wschodu i zachodu, tysiące lat historii i najsłynniejsze fiesty w całej Hiszpanii.
Podróż na wschód Grenada stoi na kulturowym rozdrożu. Przytulone do zboczy Sierry Nevady miasto przez ponad osiem stuleci było bastionem mauretańskich rządów i sercem arabskiego państwa Al-Andalus. Tutaj także, na krótko przed wyruszeniem Kolumba do Indii, skończyło się islamskie panowanie w Europie. Symbolem późniejszych czasów jest imponująca katedra Santa María de la Encarnación. Zaplanowana jako triumf królowej Izabeli Katolickiej, stoi – jak większość andaluzyjskich kościołów – na fundamentach dawnego meczetu. Kamienną świątynię otacza chaos orientalnego bazaru. Dziesiątki straganów z tkaninami z Maroka i tęczowymi szklaneczkami do herbaty sprawiają, że w mgnieniu oka przenoszę się na Wschód. Orientalne akcenty najlepiej jednak odkrywać po drugiej stronie alei Gran Vía. Ze względu na dziesiątki arabskich knajpek mieszkańcy znają to miejsce jako Calle de las Teterías, czyli ulicę Herbaciarni. Z okien sklepików kuszą góry pistacjowych słodyczy ociekających miodem. Po malutkie sezamowe obwarzanki wyjęte przed chwilą z pieca od razu ustawia się kolejka. Ulica Herbaciarni to brama labiryntu Albayzínu – dzielnicy arabskiej. Przez okienka w drewnianych bramach przyglądam się bujnym zaroślom cármenes – ogrodów otaczających zamożniejsze andaluzyjskie domy. Brukowane uliczki unikają kątów prostych, raz po raz wchodzę na udekorowane fontannami placyki. Na białych murach czytam orientalnie brzmiące nazwy ulic, wypisane na ceramicznych kafelkach azulejos. Grenada, studenckie miasto, słynie z tradycji darmowych tapas, czyli przekąsek podawanych do napojów w praktycznie każdym barze. O ile w innych miastach tapas to miseczka fistaszków, w Grenadzie za cenę drinka można spróbować najlepszych andaluzyjskich smaków. Grillowane bakłażany z miodem, kanapki z pikantnym chorizo, trójkąty ziemniaczanej tortilli to doskonałe dodatki do mocnego miejscowego wina. Gdy późnym wieczorem po kilkugodzinnym koncercie wracamy, plac Mirador San Nicolás nadal jest pełen ludzi. Ktoś gra na gitarze, goście restauracji dopijają drinki, wszyscy siedzą zwróceni w stronę podświetlonych murów tysiącletniej twierdzy Alhambry. Po arabsku oznacza to „czerwony zamek”. Za murami kryją się tarasy chłodzone strumieniami wody, podcienia, fontanny i rzeźbione sklepienia. Zgodnie z muzułmańską tradycją otaczające pałace ogrody Generalife miały być tak przyjemne, by mogły wyobrażać muzułmański raj, przedstawiany jako niebiański ogród. Białe miasta Ernest Hemingway pisał, że jest tylko jedno miejsce w Hiszpanii, gdzie powinno się spędzić miesiąc miodowy: usytuowana na skraju przepaści Ronda. Ronda jest jednym z dziesiątków andaluzyjskich białych miasteczek, których historia sięga czasów arabskich. Śnieżnobiałe zabudowania miasteczka wznoszą się po obu stronach 120-metrowego wąwozu. Kamienny most Puente Nuevo spina ściany klifów, łącząc starą i nowszą część miasta, powstałą po podboju arabskiej osady w czasie rekonkwisty. Ślady arabskiej przeszłości widać na każdym kroku. Dziedziniec pałacu Mondragón okalają podcienie z łukami w kształcie podkowy, dzwonnica kościoła jest przerobionym minaretem. Zatrzymuję się na dłużej w Casa del Rey Moro, czyli Domu Mauretańskiego Króla, z którego 365 schodów podziemnego korytarza wiedzie na dno kanionu. Korytarz miał umożliwić zaopatrzenie w wodę z rzeki w czasie oblężenia. Z tajemnego zejścia korzystały także córki arabskich władców, które mogły zażywać kąpieli z dala od ciekawskich oczu. Ronda jest sercem stricte hiszpańskich tradycji. Plaza de Toros, najstarsza arena korridy w Hiszpanii, to kolebka współczesnej sztuki walk z bykami. Pochodzący z miasteczka Francisco Romero ustalił obowiązujący do dziś kodeks zasad, a jego wnuk Pedro został jednym z najsłynniejszych toreros w historii. Do dziś w pierwszych dniach września odbywa się w Rondzie słynna Corrida Goyesca: uczestnicy walczą w strojach z stylizowanych na XIX-wieczne, a kostiumy projektują największe domy mody. Wydaje się, że po wizycie w Rondzie nic mnie już nie zaskoczy, ale kiedy staję wreszcie na wieży, nie mogę złapać tchu, trochę ze zmęczenia, choć przede wszystkim z zachwytu. Białe ściany i czerwone dachy, oliwkowozielone wzgórza, a na samym dole wody jeziora to niezwykły krajobraz Andaluzji, zupełnie innej od hałaśliwych kurortów wybrzeża.
To raj! Zobacz 10 naturalnych cudów południowej Hiszpanii
Poznajcie naturalne skarby, które Andaluzyjczycy najchętniej zatrzymaliby tylko dla siebie.
Tekst: Monika Rząca Zdjęcia: wakacje-hiszpania.pl
Oto 5 "naj", dzięki którym Andaluzja staje się taka wyjątkowa.
Andaluzja ma pełne zabytków miasta,w których kultura hiszpańska miesza się z arabską, wybrzeża z szerokimi plażami, a obok góry sięgające trzech tysięcy metrów. 1. Barwne procesje Semana Santa, czyli Wielki Tydzień poprzedzający Wielkanoc, to w całej Hiszpanii czas niezwykłych procesji. Słynie z nich szczególnie Sewilla, stoli Semana Santa w Sewilli jest jedną największych atrakcji turystycznych. W procesji bierze udział 57 bractw, czyli cofradias. (fot. Shutterstock) 2. Miasto na skale W głowie kręci się od ciągłych zmian kierunku, auto pnie się w górę, serpentyna za serpentyną. Ale warto przemierzyć tę drogę, bo Ronda jest cudem. To miasto zawieszone na skałach po obu stronach wąwozu El Tajo, którym płynie rzeka Guadalevin. Brzegi spina most Puente Nuevo – nowy nie jest, wzniesiono go w 1793 r. Jeśli ktoś ma lęk wysokości, niech przechodząc, nie spogląda w dół – do lustra wody jest dobre sto metrów. Warto zajrzeć za to do Casa del Rey Moro, nawet jeśli nie jest to dawny pałac jednego z mauretańskich królów, co sugeruje nazwa. Zbudowano go dopiero w XVIII w. Znany z pięknych mozaik, ogrodów pełnych drzew pomarańczy i schodów, które prowadzą w dół, aż do rzeki. Stopni jest aż 365. Wykuto je w skale w XIV w. na życzenie rządzących wtedy miastem Maurów. Dzięki temu władcy zawsze mieli świeżą wodę na stołach. Łyk zimnego napoju z pewnością przyda się każdemu, kto zamówi obiad na balkonie restauracji w jednej z tzw. casas colgadas, czyli kamienicach przylegających do krawędzi wąwozu. Kiedyś na miejscu Rondy była celtycka osada, potem rządzili w niej Maurowie. Ślady tych ostatnich widać w mieście do dziś. (fot. Shutterstock) 3. Plaża dla wybranych Autostrada z Malagi prowadzi wzdłuż wybrzeża. Do Nerja trzeba jechać na północ, za miasteczkiem zwolnić i wypatrywać drogowskazu na Playa de Cantarrijan. Czuć zapach palonej gumy, gdy zjeżdża się krętą dróżką na niewielką plażę. Potem warto przecisnąć się przy skale i wyjść na kamienistą zatoczkę ukrytą przed wzrokiem ciekawskich. 4. Więcej niż pałac Alhambra - warowny zespół pałacowy w Granadzie był dumą średniowiecznej architektury muzułmańskiej. Kiedy w 1492 r. przeszedł w ręce katolickich królów, ci wpadli w zachwyt. Marmurowe kolumny, sekretne dziedzińce z fontannami, wykładane ceramicznymi płytkami komnaty zdobione w geometryczne i roślinne wzory. Na szczęście katolicy nie zburzyli Alhambry po jej podboju. Dziedziniec Mirtowy, Dziedziniec Lwów, ogrody Generalife wciąż błyszczą dawnym blaskiem. Alhambra znaczy po arabsku: „niech Allah ma ją w opiece”. I może dlatego wciąż trwa. Dziedziniec Pałacu Carlosa V w Alhambrze zaprojektował w XVI w. uczeń Michała Anioła, Pedro Machuca. Okrągły dziedziniec symbolizuje wszechświat. (fot. Shutterstock) 5. Zdjęcia? To tu! Turkusowe jezioro wśród gór. Patrzysz raz po raz z niedowierzaniem. Viñuela jest sztucznym zbiornikiem, brzegi ma trudno dostępne, ale jako plener do zdjęć nie ma sobie równych w Andaluzji. Z nadmorskiego Velez - Malaga to kwadrans autem w głąb interioru. Praktyczne informacje: DOJAZD: Samolotem do Malagi – ok. 800 zł. Tanie linie, np. Norwegian, ok. 400 zł. NOCLEG: Malaga: Hotel Ibis Malaga Centro Ciudad 260 zł/2 os. za noc, Sewilla: Hotel Patio de las Cruces 270 zł/2 os. za noc., Ronda, Hotel Montelirio 430 zł/2 os. za noc. JEDZENIE: Obiad: tapas, gazpacho, ryba, kieliszek wina i kawa – ok. 50 zł.
Portugalia i Hiszpania na farmie: Słońce południa
Mój plan podróży był oczywisty: Portugalia i Hiszpania. Chciałam te kraje nie tylko odwiedzić, ale też w nich pożyć.
W Portugalii pracowałam na farmie ekologicznej WWOOF. W Hiszpanii chciałam odkryć Andaluzję, którą znałam tylko z filmów Tony’ego Gatlifa, i przy okazji poprawić swój hiszpański. Z Krakowa przyleciałam do Porto. Spacerowałam ulicami starej Ribeiry oraz wzdłuż brzegów rzeki Duero. Popijałam piwo w kultowym Tendinha Bar. Byłam w Parku Narodowym Peneda-Gerês na północy kraju. Potem wyruszyłam autostopem do Lizbony. Moim kierowcą okazał się jeden z dyrektorów artystycznych Teatru Rossio. Dzięki temu w Liz­bonie zostałam zaproszona na spektakl, a po nim na kolację z innymi pracownikami lizbońskiego teatru. Tam po raz pierwszy spróbowałam bacalhau – pysznego tradycyjnego, suszonego dorsza. Razem z Maximem, studentem z Francji, ruszyliśmy po słońce na południe kraju. W Armação de Pêra nad Oceanem Atlantyckim nasze drogi się rozeszły. Kilka dni spędziłam w miejscowości Albufeira. Wreszcie znalazłam się na farmie. Położona była niedaleko miasteczka Odeceixe, w dolinie rzeki, wśród porośniętych eukaliptusami wzgórz. Uczyłam się sadzenia, siania i dla wszystkich gotowałam. W wolnym czasie odkrywałam okolicę na rowerze, a w pogodne dni wygrzewałam się na plaży Praia de Odeceixe. Miejsce było wyjątkowo urocze – na granicy regionu Algarve oraz słynącego z win Alentejo. Po miesiącu na farmie znalazłam tani lot z Sewilli na Gomerę i przez pięć tygodni cieszyłam się słońcem, zdrowym jedzeniem i pięknymi krajobrazami. Należąca do Wysp Kanaryjskich Gomera przyciąga ludzi ceniących spokój i przyrodę. Na plażach zakładają obozowiska, śpią w jaskiniach. Podczas górskiej wędrówki żywiłam się szczawiem, morską sałatą oraz licznymi kwiatami. Niekiedy byłam zapraszana na świeżo złowioną rybę czy kraba. Przeżycie na tej wyspie jest możliwe także bez pieniędzy! Przez kryzys nie mogłam tam znaleźć pracy. A okazało się, że na koncie mam tylko 2 euro na wydatki. W Valle Gran Rey zatrzymałam się w Casa la Familia, gdzie odbywały się różne wydarzenia kulturalne. Pomagałam w ich organizowaniu, gotowałam dla wszystkich, a w zamian otrzymywałam jedzenie. Poza tym w turystycznych miejscowościach żywność często jest wyrzucana, więc można korzystać z nadmiernego konsumpcjonizmu innych. Były to najbardziej niezwykłe dni mojej podróży. Nigdy nie byłam głodna. Warto wiedzieć: Agnieszka Świątek - teolog, filozof i pedagog specjalny z Tarnowa Agnieszka Świątek. (Fot. Archiwum prywatne) Wybrałam to miejsce, bo: Kocham południe Europy. Moja podróż jest wyjątkowa, bo: Znalazłam w niej to, czego szukałam, i spędziłam trzy miesiące w podróży, wydając niewielkie pieniądze. Mój patent: Jestem ekologiczna, dlatego praca na farmie była świetnym rozwiązaniem na tanią podróż. Zwiedzałam, pracowałam i nigdy nie byłam głodna. Podróżowałam głównie autostopem.