National Geographic
type: channel
link: https://www.national-geographic.pl
date: 2025-08-25T09:18:08.000Z
update period: hourly
update frequency: 1
update base: 2000-01-01T12:00+00:00
items: Kim byli rdzenni Amerykanie? Nowe badanie ujawnia DNA pierwszych ludzi na tym kontynencie
items: 36-latka sprzedała dom i zamieszkała w swoim samochodzie. Teraz zwiedza świat
items: To najstarsze odciski stóp człowieka w Ameryce. Zagadka migracji rozwiązana?
items: Okalecza człowieka i budzi wstręt. Naukowcy poznali nieznane dzieje trądu
items: Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
items: 100 milionów dolarów w złocie za Grenlandię. Oto, jak USA próbowały potajemnie wykupić wyspę
items: Kanał Panamski od ponad 100 lat łączy i dzieli Ameryki. To kluczowe miejsce dla światowego handlu
items: Prawdziwi Indianie nie są Indianami? Ich pochodzenie do dziś wzbudza kontrowersje
items: Woodrow Wilson walczył o nowy ład światowy i niepodległą Polskę
items: Lew górski to drugi największy kot Nowego Świata. Łatwo adaptuje się w różnych środowiskach
items: Najdłuższa droga na świecie przecina 14 krajów. Mierzy dziesiątki tysięcy kilometrów
items: Jerzy Waszyngton był nie tylko pierwszym prezydentem USA. Jako plantator miał setki niewolników
items: To pierwszy czarny milioner w historii USA. Nie obyło się bez skandali
items: Zaginione piramidy i miasto Majów. Nowe odkrycia archeologów w Meksyku
items: Henryk Sienkiewicz odwiedził Nowy Jork. Nasz wieszcz narodowy nie był zachwycony Ameryką
items: Prom kosmiczny Buran był technologicznym cudem ZSRR. Pogrzebały go gruzy upadającego imperium
items: Dlaczego w Ameryce nie mówi się po arabsku? Jeden z powodów zaskoczył historyków
items: Jan z Kolna. Czy Polak odkrył Amerykę przed Kolumbem?
items: Trudne życie na Pacyfiku. Skąd się wzięli Polacy na Hawajach
items: To odkrycie może napisać historię od nowa. Pierwsi ludzie przybyli tu wcześniej, niż sądzono
items: Amerykański rząd współpracował z mafią. Czy to właśnie dzięki temu władzę na Sycylii zdobyli gangsterzy?
items: Archeolodzy trafili na najstarsze dowody użycia tytoniu w Mezoameryce. Zaskakuje to, że nie był palony
items: Nie uciekał dostatecznie szybko. Z jego kości powstał najstarszy znany paciorek w Ameryce
items: To nie konkwistadorzy zarażali? Choroby pokrewne syfilisowi były obecne w Ameryce na długo przed Kolumbem
items: Krzysztof Kolumb – ciekawostki o odkrywcy Nowego Świata

Kim byli rdzenni Amerykanie? Nowe badanie ujawnia DNA pierwszych ludzi na tym kontynencie
type: item
date: 2025-08-25T09:17:44.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: ameryka
subject: archeologia
subject: człowiek
subject: genetyka
description: Pierwsi ludzie, którzy przybyli do Ameryki Północnej mieli geny denisowian. Tak wynika z najnowszego badania, które opublikowano na łamach prestiżowego czasopisma „Science”.
encoded: Spis treści: Kim byli pierwsi Amerykanie? Tajemniczy gen człowieka z Denisowej Jaskini Wpływ różnych genów na układ immunologiczny rdzennych Amerykanów Od wielu lat toczą się naukowe spory nie tylko o to, kiedy pierwsi ludzie zasiedlili Amerykę Północną, ale także kim byli rdzenni Amerykanie. Najnowsze dowody archeologiczne wskazują, że pierwsza migracja na terytorium kontynentu odbyła się ok. 12–14 tysięcy lat temu. W okresie ostatniej epoki lodowej ludzie z Azji przedostali się tam przez Cieśninę Beringa, a dokładniej przez pas lądu Beringia, który łączył dzisiejszą Syberię z terenami północnej Kanady i Alaski. Kim byli pierwsi Amerykanie? Inaczej jest z ludźmi, którzy docierali do Ameryki Południowej. Ci mogli pojawić się tam jeszcze wcześniej, a badania z 2023 roku wykazały, że nawet 25 tysięcy lat temu. Zgodnie z badaniem opublikowanym na łamach czasopisma naukowego „Proceedings of the Royal Society B”, w regionie Santa Elina, w stanie Mato Grosso w centralnej Brazylii odkryto najstarsze ślady zostawione przez Homo sapiens w Ameryce Południowej. Współcześnie plemiona rdzennych Amerykanów to tworzą wiele grup etnicznych i kulturowych, które posługują się różnymi językami i wyznają różne wierzenia. Najnowsze badanie opublikowane na łamach „Science” wykazało, że pierwsi ludzie, którzy pojawili się na tym kontynencie mieli DNA dwóch wymarłych gatunków człowieka – neandertalczyków i denisowian. Badacze uważają, że ta mieszanka genów pozwoliła im przetrwać w nowym środowisku, w którym narażeni byli na zupełnie inne bakterie i wirusy. – Współczesne genomy ludzkie zawierają niewielką liczbę archaicznych genów, będących spuścizną po wcześniejszych krzyżowaniach z neandertalczykami i denisowianami. Większość z nich jest neutralna, ale niektóre występujące u współczesnych ludzi były efektem selekcji naturalnej i mogły odegrać kluczową rolę w adaptacji do nowych środowisk w miarę zasiedlania świata przez ludzi – napisali w swojej pracy naukowcy. Tajemniczy gen człowieka z …

denisowianin-d91cfea.jpg
width: 1000
height: 667

36-latka sprzedała dom i zamieszkała w swoim samochodzie. Teraz zwiedza świat
type: item
date: 2025-07-25T06:01:39.000Z
creator: Sabina Zięba
subject: Adventure
subject: Traveler
subject: ameryka
subject: podróże
subject: samochody terenowe
description: W świecie, w którym ceni się stabilność i przewidywalność, jej wybór może wydawać się zaskakujący. Zamiast kupować większe mieszkanie i piąć się po szczeblach kariery, Ashley rzuciła pracę i zaczęła życie w drodze.
encoded: Spis treści: Porzuciła pracę i dom, by żyć w podróży. Co ją do tego skłoniło? Ponad 20 krajów, jeden samochód i życie bez planu Choć wiele kobiet marzy o stabilizacji, rodzinie i własnym domu, coraz częściej w mediach pojawiają się historie tych, które wybierają inną drogę. Jedną z nich jest Ashley Kaye, 36-latka z USA, która sprzedała rodzinny dom i postanowiła żyć w podróży. Dziś jej codzienność to setki kilometrów szutrowych tras, przejścia graniczne i noclegi na pustkowiach Ameryki Południowej. Porzuciła pracę i dom, by żyć w podróży. Co ją do tego skłoniło? Ashley Kaye przez większość życia mieszkała w Wisconsin, w tym samym domu, w którym się wychowała. Jej codzienność była uporządkowana – stabilna praca, znajomi z sąsiedztwa, rytm wyznaczany przez zmieniające się pory roku. Przełom nastąpił w 2019 roku, podczas wakacyjnego wyjazdu do Hondurasu. Tam poznała mężczyznę, który od lat żył w drodze. – Po prostu złapaliśmy dobry kontakt. Przez cały mój pobyt dzieliliśmy się doświadczeniami, także tymi trudnymi – wspominała w wywiadzie dla CNBC, dodając, że ich rozmowy o finansach i realiach życia w podróży wywarły na niej szczególne wrażenie. – Powiedział mi, że żałuje, że nie zdecydował się na taki styl życia wcześniej, bo to o wiele łatwiejsze i tańsze, niż się wydaje. To wszystko zmieniło – mówiła. Po powrocie do Stanów Zjednoczonych Ashley zaczęła intensywniej pracować, by zgromadzić oszczędności, a już rok później odeszła z pracy. Kolejne trzy lata spędziła w podróży m.in. samotnie zwiedzając RPA. Gdy tam przebywała, dotarła do niej wiadomość o chorobie ciotki, przez którą musiała wrócić do Wisconsin. Będąc już na miejscu, sprzedała rodzinny dom i coraz poważniej myślała o życiu ze swoim czworonożnym przyjacielem w drodze. – Podróżowanie samolotem z psem brzmiało jak fatalny pomysł. Poza tym lubię fotografować, więc zależało mi na rozwiązaniu, które pozwoli dotrzeć w trudno dostępne miejsca – tłumaczyła. Ponad 20 krajów, jeden samochód i życie bez planu Przełom…

auto-74c75b1.jpg
width: 1728
height: 1252

To najstarsze odciski stóp człowieka w Ameryce. Zagadka migracji rozwiązana?
type: item
date: 2025-06-23T10:50:14.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka
subject: migracje
subject: odkrycia archeologiczne
description: Są to najstarsze odciski stóp człowieka w Ameryce i jednocześnie jeden z najstarszych dowodów na zasiedlenie tego kontynentu. Archeolodzy potwierdzili, że w Nowym Meksyku łowcy-zbieracze przechadzali się nawet ponad 22 tysiące lat temu.
encoded: Spis treści: Starsze dziedzictwo ludzkiej obecności w Ameryce Błoto kluczem do określenia wieku Jest to jeden z najbardziej kontrowersyjnych tematów w światowej archeologii – kiedy ludzie dotarli do Ameryki? Spory na ten temat toczą się od wielu dekad. Przyjmuje się, że pierwsi ludzie trafili do Ameryki od północy – przez Alaskę z obszaru Azji w okresie zlodowacenia, gdy poziom morza był znacznie niższy. Między Syberią a Ameryką Północną (Alaską i Jukonem) istniał pomost lądowy, zwany Beringią. Był to szeroki pas lądu, którym ludzie mieli się przedostać kilkanaście tysięcy lat temu. Starsze dziedzictwo ludzkiej obecności w Ameryce W ostatnich latach na światło dzienne wychodzi coraz więcej dowodów na to, że migracje z Azji rozpoczęły się zdecydowanie wcześniej. Tak jest w przypadku odkryć z White Sands w Nowym Meksyku w USA. To obszar trudny do badań, bo znajduje się obok poligonu rakietowego i chronionego parku narodowego. Krajobraz na zachód od Alamogordo, gdzie dokonano odkrycia w postaci odciśniętych ludzkich stóp w zaschniętym błocie, wygląda surrealistycznie. Widać tu niekończące się faliste wydmy z drobnego beżowego gipsu, pozostałość po starożytnych morzach. Jest to jedna z najbardziej wyjątkowych formacji geologicznych na świecie. Naukowcy z Uniwersytetu w Bournemouth w Wielkiej Brytanii i amerykańskiej służby parków narodowych odkryli ślady stóp w 2019 roku i opublikowali swoją pracę w 2021 roku. Stwierdzono w niej, że stopy zostały odciśnięte między 23 000 a 21 000 lat temu, co zaskoczyło środowisko naukowe. I wzbudziło kontrowersje – były starsze o około 10 tys. lat od śladów pierwszej obecności człowieka w tym terenie. Błoto kluczem do określenia wieku Eksperci postanowili wykonać dodatkowe analizy, aby postawić kropkę nad i. Zespół pod kierunkiem prof. Vance’a T. Hollidaya ze Szkoły Antropologii i Wydziału Nauk o Ziemi na Uniwersytecie w Arizonie pobrał do analiz radiowęglowych błoto, w którym odciśnięte były ślady stóp. Wynik opublikowano w czasopiśmi…

HumanfossiltracksatWhiteSandsNewMexico-55dfcb1.jpg
width: 4032
height: 3024

Okalecza człowieka i budzi wstręt. Naukowcy poznali nieznane dzieje trądu
type: item
date: 2025-05-30T11:19:10.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: Nauka
subject: ameryka
subject: choroby
subject: dna
subject: kolonizacja
description: Choroba budząca wstręt i odrazę, czyli trąd, była rozpowszechniona w Ameryce przed przybyciem kolonizatorów z Europy w XVI wieku. Takie ustalenie możliwe było dzięki analizie genetycznej bakterii, która ją wywołuje.
encoded: Spis treści: „Prezenty” konkwistadorów dla Nowego Świata DNA patogenu zdradza złożoną historię trądu W XVI wieku europejscy konkwistadorzy zaczęli zalewać Nowy Świat. Grabili zastane rdzenne społeczności Ameryk, przyczynili się też do rozpadu istniejących tam cywilizacji, w tym azteckiej czy inkaskiej. „Prezenty” konkwistadorów dla Nowego Świata Europejczycy przywieźli ze sobą też „dary” w postaci chorób, które do tej pory nie były znane na tych kontynentach. Z tego powodu szybko się rozprzestrzeniły i dziesiątkowały lokalne społeczności. Ludzie ci nie posiadali wrodzonej odporności. Wśród chorób, które się pojawiły były: ospa wietrzna, odra, dżuma dymienicza, tyfus, malaria. Długo na tej liście był też trąd (choroba Hansena). Ale najnowsze badania międzynarodowego zespołu badaczy rzuciły na tę sprawę nowe światło. Warto wspomnieć, że dziś trąd można leczyć, ale co roku stwierdza się zachorowanie na tę chorobę u 200 tys. osób. Cięższa jest odmiana lepromatyczna, cechująca się poważnymi zmianami skórnymi, które mogą niszczyć głębsze tkanki. DNA patogenu zdradza złożoną historię trądu Trąd, długo uważany za chorobę sprowadzoną do Ameryki przez europejskich kolonizatorów, może w rzeczywistości mieć znacznie dłuższą historię na kontynencie amerykańskim – ogłosili badacze z Instytutu Pasteura, francuskiego Narodowego Centrum Badań Naukowych (CNRS) i Uniwersytetu Kolorado (USA) na łamach czasopisma „Science”. Udało się im przeanalizować drugi, mniej znany gatunek bakterii odpowiedzialny za trąd, Mycobacterium lepromatosis, który odkryto w 2008 roku w USA. Miał on zarażać ludzi w Ameryce przez co najmniej 1000 lat, a zatem nawet kilka wieków przed przybyciem Europejczyków. W Starym Świecie za trąd odpowiada bakteria Mycobacterium leprae, stąd nazywana jest też leprą. Najnowsza analiza polegała na przebadaniu DNA z prawie 800 próbek, w tym starożytnych szczątków ludzkich (pochodzących ze stanowisk archeologicznych) i niedawnych przypadków klinicznych z objawami trądu. Wynik…

Leprosy-LepromatousleprosyLL-b2c2605.jpg
width: 1024
height: 768

Takiego „jodłowania” mogą im pozazdrościć ludzie. Zaskakujące zdolności małp
type: item
date: 2025-04-04T10:25:28.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Przyroda
subject: ameryka
subject: dzikie zwierzęta
subject: dźwięki
subject: małpy
subject: śpiew
description: Możliwości wokalne małp Nowego Świata wprawiły naukowców w osłupienie. Wydawane przez nie dźwięki przywodzą na myśl ludzkie jodłowanie, ale mają znacznie szerszy zakres częstotliwości. Przekonajcie się sami.
encoded: Spis treści: Jodłujące małpy Ameryki Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Jodłowanie to niezwykła tradycja muzyczna spotykana przede wszystkim wśród górali tyrolskich i styryjskich. Jest to rodzaj śpiewu, który charakteryzują nagłe skoki z rejestru piersiowego do głowowego (falset) i w drugą stronę. Co prawda taki rodzaj śpiewu nie ma określonej treści, ale uważa się, że górale używali jodłowania w celu nawoływania bydła. Teraz okazuje się, że mogą mieć konkurencję, tyle że w Nowym Świecie. Jodłujące małpy Ameryki Najnowsze badanie prowadzone przez naukowca zajmującego się głosem dr. Christiana T. Herbsta z Uniwersytetu Wiedeńskiego i współpracowników z Anglia Ruskin University dostarczają nowych informacji na temat możliwości wokalnych małp z Ameryki. W ocenie ekspertów mogą one wytwarzać dźwięki podobne do ludzkiego jodłowania. Ale są w tym nawet lepsze od nas, bo ich aparaty dźwiękowe obsługują znacznie szerszy zakres częstotliwości. Jest to możliwe dzięki specjalnym strukturom anatomicznym w gardle, które znacznie wzbogacają repertuar wokalny. To ustalenie opublikowano na łamach czasopisma naukowego „Philosophical Transactions of the Royal Society B”. Małpy nie mówią, ale dźwięki przez nie wydawane – imponują Ludzie w toku ewolucji rozwinęli zdolność mówienia, ale nasi najbliżsi krewni w królestwie zwierząt – małpy – nie posiadają tej umiejętności. Dysponują one jednak wyspecjalizowanymi strukturami anatomicznymi w krtani, które ludzie utracili w toku ewolucji. Są to cienkie, lekkie błony tkankowe znajdujące się na górnych krawędziach fałdów głosowych. Poniżej można posłuchać próbki jodłowania zarejestrowanej przez naukowców: Wcześniejsze badania sugerowały, że struktury te przyczyniają się do złożoności wokalizacji zwierząt, ale ich dokładna rola pozostawała w dużej mierze niejasna. Teraz międzynarodowemu zespołowi badawczemu udało się odkryć ich funkcję. Tajemnica małpiego jodłowania rozwiązana Bad…

202504HerbstAbb101-079a0bd.jpeg
width: 4272
height: 2848

100 milionów dolarów w złocie za Grenlandię. Oto, jak USA próbowały potajemnie wykupić wyspę
type: item
date: 2025-01-24T09:56:57.000Z
subject: Historia
subject: ameryka
subject: arktyka
subject: dania
subject: grenlandia
subject: polityka
subject: wyspy
description: Od XIX wieku po zimną wojnę, wiele administracji USA próbowało nabyć Grenlandię. Po II wojnie światowej Stany Zjednoczone zaproponowały Danii za tę wyspę 100 milionów dolarów w złocie. Bezskutecznie. Dlaczego Grenlandia jest dla USA tak ważna?
encoded: Spis treści: Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Rola Grenlandii w czasie II wojny światowej Powojenne starania o Grenlandię Ciągłe zainteresowanie Grenlandią Przez ponad sto lat strategiczne położenie i zasoby naturalne Grenlandii sprawiały, że była ona celem amerykańskich ambicji, które osiągnęły swój szczyt podczas zimnej wojny. Jednak przywódcy wyspy konsekwentnie opierali się tym zakusom. Oto dlaczego Grenlandia pozostaje jedną z najbardziej pożądanych wysp na świecie. Początkowe zainteresowanie USA Grenlandią Fascynacja Stanów Zjednoczonych największą na świecie wyspą, niebędącą kontynentem, sięga końca XIX wieku. Wówczas sekretarz stanu William Seward, świeżo po zakupie Alaski od Rosji za 7,2 miliarda dolarów w 1867 roku, zaczął przyglądać się Grenlandii i Islandii jako potencjalnym amerykańskim terytoriom. W raporcie zleconym przez Sewarda (który również miał zakusy na Kanadę) z 1868 roku czytamy o bogatych łowiskach na Grenlandii i bogactwach mineralnych. Według tego dokumentu, przejęcie Grenlandii mogłoby również zmusić Kanadę (położoną między Alaską a Grenlandią) do przyłączenia się do Stanów Zjednoczonych. Ale Grenlandia, autonomiczne terytorium Danii, nie jest tylko pustą połacią lodu. Wyspa od wieków jest domem dla rdzennych społeczności, głównie Eskimosów. Społeczności te doskonale sobie radziły w surowym arktycznym środowisku Grenlandii. Parały się rybołówstwem, polowaniem. Łączył ich ścisły związek z ziemią, którą zasiedlali. Wczesne zainteresowanie Stanów Zjednoczonych w dużej mierze pomijało te społeczności, skupiając się zamiast tego na strategicznym położeniu wyspy i zasobach naturalnych. Trend ten utrzymywał się przez dziesięciolecia. – Wszystko sprowadza się do dwóch czynników: lokalizacji i minerałów. I to naprawdę się nie zmieniło – mówi Peter Harmsen, dziennikarz z Kopenhagi i autor książki „Fury and Ice: Grenlandia, Stany Zjednoczone i Niemcy podczas II wojny światowej”. Choć starania Sewarda zakończyły się niepowodzeniem, zaintereso…

grenlandia-i-usa-95ebb2e.png
width: 2344
height: 1312

Kanał Panamski od ponad 100 lat łączy i dzieli Ameryki. To kluczowe miejsce dla światowego handlu
type: item
date: 2025-01-21T12:14:55.000Z
creator: Rafał Dadura
subject: Historia
subject: ameryka
subject: kanały
subject: panama
description: Kanał Panamski to kolejne obok Zatoki Meksykańskiej i Grenlandii miejsce na mapie świata, jakim zainteresował się 47. prezydent USA. Podczas zaprzysiężenia w Kapitolu Donald Trump zapowiedział odebranie Kanału Panamskiego Panamie. Jaka była rola Stanów Zjednoczonych w budowie słynnego kanału? Oto, co warto wiedzieć.
encoded: Spis treści: Kanał Panamski na mapie Kanał Panamski – mosty Kanał Panamski z geopolityką w tle Kluczowe miejsce na handlowej mapie świata Kanał Panamski – ciekawostki Kanał Panamski może wydawać się Europejczykom odległy i mało znaczący, ale od ponad stu lat odgrywa kluczową rolę w globalnym handlu. Łącząc Ocean Atlantycki z Pacyfikiem, znacznie skraca czas i koszty transportu międzykontynentalnego. Dzięki strategicznemu położeniu jest to jeden z najważniejszych punktów na mapie światowej logistyki, o ogromnym znaczeniu gospodarczym i geopolitycznym. Kanał Panamski na mapie Kanał Panamski to mierzący blisko 82 km długości pas wodny przebiegający przez Przesmyk Panamski w Ameryce Środkowej. Główny cel kanału to umożliwianie statkom oceanicznym uniknięcie długiej i kosztownej podróży wokół południowego krańca Ameryki Południowej, wokół Przylądka Horn. Na mapie świata Kanał Panamski jest czymś więcej niż tylko linią łączącą dwa oceany. To brama do globalnego handlu, przez którą co roku przepływa około 13 tysięcy statków. Region wokół kanału, pełen portów i infrastruktury wspierającej międzynarodowy transport, również ma kluczowe znacznie na światowej gospodarki. Kanał Panamski – mosty Kanał Panamski nie tylko dzieli kontynent, ale także łączy jego przeciwległe strony dzięki imponującym mostom. Najbardziej znany jest otwarty w 1962 roku Most Ameryk. To pierwsze stałe połączenie drogowe między Ameryką Północną a Południową. W kolejnych dekadach nad kanałem powstawały kolejne mosty, w tym Most Centenario czy najnowszy Most Atlántico, oddany do użytku w 2019 roku. Tak był budowany Kanał Panamski Przez cały XIX wiek Stany Zjednoczone, kierując się względami ekonomicznymi i militarnymi, postrzegały Nikaraguę jako bardziej odpowiednią lokalizację dla kanału łączącego Atlantyk z Pacyfikiem. Sytuacja zmieniła się dzięki wysiłkom Philippe’a-Jeana Bunau-Varilli, francuskiego inżyniera zaangażowanego w oba francuskie projekty budowy kanału. Pod koniec lat 90. XIX wieku Bunau-Varil…

Kanal-Panamski-7148340.jpg
width: 5916
height: 3899

Prawdziwi Indianie nie są Indianami? Ich pochodzenie do dziś wzbudza kontrowersje
type: item
date: 2025-01-04T08:56:53.000Z
subject: Historia
subject: ameryka
subject: historia
subject: indiana
subject: indianie
subject: ludzie
description: Wielu „czerwonoskórych”, którzy zdobyli sławę w Ameryce i Europie w XX wieku, wcale nie miało indiańskiego rodowodu. Dlaczego wielu z nich pozorowało swoje korzenie?
encoded: Spis treści: Czy fakty zostały zmanipulowane? Rodzina, która była przekonana, że są Indianami Od uwielbienia do pogardy Podszywanie się pod indiańską tożsamość Europejczycy szukali nowej tożsamości? Ukraińskim kandydatem do Oscara w 2012 r. był film „Ten, który przecina ogień”. Opowiada historię Iwana Dacenki, Ukraińca urodzonego w 1918 r. we wsi Czerneczy Jar w obwodzie połtawskim. Dacenko w czasie wojny zdobył sławę jako nieustraszony pilot i został odznaczony orderem Bohatera Związku Radzieckiego. W 1944 r. miał zostać zestrzelony nad Lwowem i zginąć śmiercią bohatera. Wszyscy wierzyli w tę wersję życia Dacenki do lat 90. XX w., kiedy czeczeński pieśniarz ludowy Mahmud Esambajew opowiedział w wywiadzie prasowym o swojej wizycie w Kahnawake, rezerwacie Mohawków w Kanadzie w 1967 r., przy okazji wystawy EXPO organizowanej wówczas w Montrealu. Radziecka delegacja miała odwiedzić rezerwat i spotkać tam wodza, który ponoć mówił płynnie po ukraińsku i pochodził z Połtawy. Sprawa ucichła, po czym po kilku latach wybuchła na całego w jednym z programów rosyjskiej telewizji. Jak opowiadał w nim Esambajew, wódz ugościł radzieckich ludzi hałuskami z barszczem i ukraińską wódką, a na koniec przedstawił się jako Iwan Dacenko z Połtawy. Czy fakty zostały zmanipulowane? Okazało się, że Dacenko nie zginął zestrzelony nad Lwowem, ale trafił do niemieckiej niewoli, stamtąd zaś w jakiś nieznany bliżej sposób do Kanady. Zatrudnił się na budowie w Montrealu, gdzie poznał Indiankę z Kahnawake. Zakochał się w niej, poprosił o rękę. Ojciec panny młodej się zgodził, Dacenko został zaadoptowany przez Mohawków i otrzymał imię Poking Fire (Ten, Który Przecina Ogień). Po śmierci teścia Poking Fire został wybrany na wodza Mohawków. W ubiegłym roku odwiedziłem rezerwat Kahnawake przy okazji zbierania materiałów do książki o innej postaci, o której za chwilę. Spotkałem tam wnuczkę wodza Poking Fire’a, która na mój widok zaczęła wymachiwać rękami, jakby chciała odpędzić natrętną muchę: „Mam już …

GettyImages-103967516-3de2a59.jpg
width: 2046
height: 1466

Woodrow Wilson walczył o nowy ład światowy i niepodległą Polskę
type: item
date: 2025-01-01T09:02:25.000Z
creator: Maciej Wesołowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: ameryka
subject: historia
subject: polityka
subject: prezydent
description: Woodrow Wilson, choć zapisał się na kartach historii jako prezydent USA, jest też dobrze znany mieszkańcom Warszawy. Jego imię nosi ważny plac na Żoliborzu (według lokalnej tradycji nazwisko czyta się przez „w”, nie przez „ł”). To właśnie deklaracja Wilsona miała wpływ na stworzenie nowego ładu światowego po pierwszej wojnie światowej, w tym odrodzenie się państwa polskiego.
encoded: Spis treści: Zanim Woodrow Wilson został politykiem Droga Woodrowa Wilsona na stołek prezydenta Jakim prezydentem był Woodrow Wilson? Woodrow Wilson – kwestie obywatelskie Tak Woodrow Wilson prowadził politykę w czasie I wojny światowej Woodrow Wilson – druga kadencja i śmierć Woodrow Wilson był dwudziestym ósmym prezydentem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Jego dwie kadencje przypadały na lata 1913-1921, w czasach, gdy na świecie zachodziły fundamentalne zmiany. Musiał poradzić sobie z trudną sytuacją wewnętrzną, ale przede wszystkim międzynarodową. Woodrow Wilson był kandydatem Partii Demokratycznej, a wśród potomnych zapamiętany został jako polityk progresywny, który walczył z korupcją i nieuczciwymi praktykami gospodarczymi. Jako ten, który starał się wzmacniać federacyjną strukturę państwa i dbał o poprawę warunków bytowych najuboższych. Jednocześnie w jego rządzie nadal panował segregacja rasowa, a wpływ na rządzących mieli działacze rasistowskiego Ku Klux Klanu. W polityce międzynarodowej Wilson, początkowo zdystansowany i oszczędny w działaniach, długo zwlekający z przyłączeniem się do I wojny światowej, z czasem się zaktywizował i wyrósł na jednego z kreatorów nowego ładu światowego. Dla nas najważniejsze w jego rządach był to, że głośno zadeklarował potrzebę odrodzenia państwa polskiego po 123 latach zaborów. Zanim Woodrow Wilson został politykiem Thomas Woodrow Wilson oficjalnie urodził się 28 grudnia 1856 roku w Staunton w stanie Wirginia. Co do tego są jednak pewne wątpliwości. Na egzemplarzu Biblii w domu Wilsonów, w którym jego rodzice, Joseph Ruggles Wilson i Jessie Janet Woodrow, robili notatki, znaleziono wpis, według którego mały Thomas przyszedł na świat trzy dni po Bożym Narodzeniu roku pańskiego 1856, o godzinie 12 i ¾. Oznaczałoby to, że poprawną datą jego narodzin był 29 grudnia. Ojciec Thomasa był pastorem prezbiteriańskim, jednym z założycieli Południowego Kościoła Prezbiteriańskiego, zaś matka – córką pastora. On sam siłą rzeczy otr…

Woodrow-Wilson-4fec4ac.jpg
width: 4000
height: 3110

Lew górski to drugi największy kot Nowego Świata. Łatwo adaptuje się w różnych środowiskach
type: item
date: 2024-12-21T10:28:23.000Z
creator: Artur Białek
subject: Przyroda
subject: ameryka
subject: biologia
subject: dzikie zwierzęta
subject: koty
subject: ssaki
description: Lew górski to jeden z największych kotów. Zajmuje rozległy obszar, który w wielu miejscach pokrywa się z ludzkimi siedzibami. Człowiek często wchodzi w interakcję z tym dużym drapieżnikiem, ale przypadki ataków nie należą do częstych. Jak wygląda lew górski? Gdzie występuje? Na te i inne pytania odpowiadamy poniżej.
encoded: Spis treści: Jak wygląda lew górski? Gdzie występuje lew górski? Tryb życia lwa górskiego Czym żywi się lew górski? Zagrożenia dla lwa górskiego Lew górski, puma górska, puma kostarykańska, puma, kuguar – każda z tych zwyczajowych nazw dotyczy jednego gatunku. Mowa o pumie płowej. Dlaczego do tego pięknego kota przylgnęło tak wiele określeń? Wynika to z niezwykle rozległego zasięgu występowania. Lwy górskie zasiedlają prawie cały Nowy Świat, a w każdym kraju używana jest inna nazwa zwyczajowa. Na całej półkuli zachodniej próżno szukać drugiego ssaka o tak szerokim zasięgu terytorialnym. Jak wygląda lew górski? Puma płowa (Puma concolor) jest największym przedstawicielem małych kotów. Przynależność gatunku do tej grupy może być nieco myląca, bowiem mówimy tu o zwierzęciu znacznie większym niż drobny kot czarnołapy. Puma płowa osiąga od 52 do 78 cm wysokości w kłębie i od 100 do 200 cm długości, z czego na ogon przypada od 52 do 78 cm. Dojrzały samiec waży do 105, a samica – do 50 kg. Puma płowa jest zatem większa niż gepard czy pantera mglista. W swojej rodzinie ustępuje tylko trzem gatunkom: lwu, tygrysowi i jaguarowi. Wynika z tego, że lew górski jest drugim największym kotem Nowego Świata i największym w Ameryce Północnej. Ciekawostka – rozmiary i masa lwów górskich rosną wraz ze wzrostem odległości od równika. Im dalej na północ lub na południe, tym większe są pumy płowe. Niewielka głowa zwierzęcia, na której odznaczają się zaokrąglone uszy, kontrastuje z masywną szyją, wydłużonym, silnie umięśnionym tułowiem, potężnymi łapami (przednie mają pięć, a tylne – cztery palce) i długim, grubym ogonem. Ciało zwierzęcia pokrywa krótka, miękka sierść o jednolicie żółtobrunatnej barwie. Niektóre osobniki (zależnie od biotopu) są szarosrebrzyste lub czarne). Młode koty są pokryte cętkami, a na ogonie mają cztery pierścienie. Z czasem charakterystyczny wzór zaczyna blaknąć, aż w końcu zanika całkowicie. Gdzie występuje lew górski? Lwy górskie zasiedlają rozległy obszar, od K…

lew-gorski-ffd2081.jpg
width: 4928
height: 3264

Najdłuższa droga na świecie przecina 14 krajów. Mierzy dziesiątki tysięcy kilometrów
type: item
date: 2024-12-01T13:20:02.000Z
creator: Artur Białek
subject: Kierunki
subject: Traveler
subject: ameryka
subject: ameryka północna
subject: ameryka południowa
subject: droga
subject: rekordy
subject: samochody
description: Najdłuższa droga na świecie ciągnie się przez tysiące kilometrów i przecina dwa kontynenty. Kierowcy, którzy rzucili wyzwanie temu kolosowi, najczęściej przyznają, że przejazd tą trasą był dla nich przygodą życia. Nic dziwnego. Wraz z pokonywanymi kilometrami zmienia się nie tylko krajobraz geograficzny, ale także kulturowy. O jakiej drodze mowa? Odpowiedź na to pytanie znajdziesz poniżej.
encoded: Spis treści: Jaka jest najdłuższa droga na świecie? Historia najdłuższej drogi na świecie Przebieg najdłuższej drogi na świecie Ile trwa podróż najdłuższą drogą na świecie? Najdłuższa droga w Polsce, DK8 (która obecnie w niektórych miejscach klasę drogi A i S), mierzy 849 km długości. Trasa rozpoczynająca swój bieg w Kudowie-Zdroju i kończąca w Raczkach przecina pięć województw. Z kolei najdłuższa droga w Europie, prowadząca z Francji do Kazachstanu trasa E40, mierzy aż 8500 km. Imponujące? Z całą pewnością, jednak należy podkreślić, że w porównaniu z najdłuższą drogą świata, krajowa „ósemka” i europejska „e-czterdziestka” są ledwie mikrusami. Jaka jest najdłuższa droga na świecie? Tytuł najdłuższej trasy na świecie dzierży Droga Panamerykańska, nazywana też Autostradą Panamerykańską. Mieszkańcy północy nazywają ją „higway”, natomiast na południu mówią o niej „carretera”. Rozpoczyna się na północy Alaski, skąd biegnie całą Ameryką Północną i Południową, aż do Ziemi Ognistej. Prowadzi przez następujące kraje: Kanada, Stany Zjednoczone (wraz z Alaską, będącą amerykańską eksklawą), Meksyk, Gwatemala, Salwador, Honduras, Nikaragua, Kostaryka, Panama, Kolumbia, Ekwador, Peru, Chile, Argentyna. Ile kilometrów mierzy najdłuższa droga na świecie? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi, a wynika to z faktu, że w praktyce nie mówimy tu o jednej trasie, a o sieci połączonych dróg z licznymi odnogami. Przebieg Drogi Panamerykańskiej nie jest jasno zdefiniowany, zwłaszcza na terenie Stanów Zjednoczonych. Najczęściej uznaje się, że najdłuższa trasa na świecie mierzy 30 tys. kilometrów. Warto jednak podkreślić, że w innym wariancie długość tej drogi jest określana na ok. 48 tys. kilometrów. Historia najdłuższej drogi na świecie Skąd pomysł na budowę takiego kolosa? Tak naprawdę pomysł połączenia krajów obu Ameryk narodził się na wiele lat przed tym, zanim Carl Benz zbudował pierwszy samochód. W 1866 roku amerykański konsul Hinton Rowan Helper odbył podróż statkiem z Buenos …

najdluzsza-droga-31c75b9.jpg
width: 1000
height: 495

Jerzy Waszyngton był nie tylko pierwszym prezydentem USA. Jako plantator miał setki niewolników
type: item
date: 2024-11-13T10:00:00.000Z
creator: Maciej Wesołowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: ameryka
subject: historia
subject: prezydent
description: Jerzy Waszyngton – wraz z Benjaminem Franklinem i Thomasem Jeffersonem – uważany jest za jednego z twórców Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. Nazywano ich Ojcami Założycielami. Waszyngton był przy tym pierwszym prezydentem USA.
encoded: Spis treści: Jerzy Waszyngton – pierwszy prezydent USA Dzieciństwo i młodość Jerzego Waszyngtona Jerzy Waszyngton jako plantator i polityk Jaki George Washington walczył o niepodległość Stanów Zjednoczonych? Kiedy zmarł Jerzy Waszyngton? Jerzy Waszyngton zapisał się złotymi zgłoskami w historii Stanów Zjednoczonych. Był ich pierwszym prezydentem przez dwie kadencje, w latach 1789 – 97. Wśród jego najważniejszych dokonań wymienia się włączenie Karty Praw (pierwsze dziesięć poprawek, gwarantujących swobody i wolności obywatelskie.) do amerykańskiej konstytucji w 1791 r. Dzięki temu udało się wzmocnić władzę federalną. Poprawki przewidziały m.in. prawo do własności prywatnej, swobodę wyznania i sumienia czy wolność prasy. Jerzy Waszyngton – pierwszy prezydent USA Zasługą pierwszego prezydenta była też stabilna polityka zagraniczna: rozsądne stanowisko USA w wojnie brytyjsko – francuskiej czy zatrzymanie ekspansji Hiszpanów na południu kraju. W roku 1793 Waszyngton wmurował kamień węgielny pod budowę Kapitolu, czyli siedziby federalnej władzy ustawodawczej – co miało duże znaczenie symboliczne. Był generałem, politykiem (m.in. deputowanym do Kongresu) i naczelnym wodzem amerykańskiej Armii Kontynentalnej, a także... znanym masonem. Dzieciństwo i młodość Jerzego Waszyngtona Jerzy Waszyngton (George Washington) urodził się 22 lutego 1732 roku w Pope’s Creek w brytyjskiej kolonii Wirginia. Był najstarszym z sześciorga dzieci Augustine’a Washingtona i jego drugiej żony Mary Ball Washington. Miał on też dwóch przyrodnich braci i przyrodnią siostrę. Rodzina od strony ojca pochodziła z Anglii. Od strony matki miał on zaś przodków wywodzących się z Anglii, Holandii i Niemiec. Jego rodzice byli plantatorami bawełny. Młody George edukowany był w domu, a jego największą młodzieńczą pasją były wojsko, obronność kraju i polityka międzynarodowa. Nauczycielem, opiekunem i mentorem George’a był wówczas przyrodni brat Lawrence. Uczył go arytmetyki, geometrii oraz geografii. To właśnie z…

Jerzy-Waszyngotn-na-banknocie-b65875f.jpg
width: 5792
height: 2528

To pierwszy czarny milioner w historii USA. Nie obyło się bez skandali
type: item
date: 2024-10-29T17:00:27.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: ameryka
subject: pieniądze
description: Pierwszym czarnym milionerem w historii USA był biznesmen, spekulant i fałszerz Jeremiah G. Hamilton. W czasach kiedy na południu kraju okładani batami Afroamerykanie zbierali bawełnę, urzędujący na północy Hamilton zbijał majątek wyceniany w 1875 r. na 2 mln USD.
encoded: Dziś, gdybyśmy wzięli pod uwagę PKB USA, jego majątek byłby wart 4,2 mld USD. Hamilton wskoczyłby na listę najbogatszych ludzi świata. Co więcej, był także pierwszym czarnym maklerem na Wall Street. Jak pisze prof. Shane White z University of Sydney w książce „Prince of Darkness: The Untold Story of Jeremiah G. Hamilton, Wall Street’s First Black Millionaire” (Książę ciemności. Nieopowiedziana historia Jeremiaha G. Hamiltona, pierwszego czarnego milionera na Wall Street), była to wówczas taka sensacja jak pojawienie się w ostatnich latach pierwszego czarnego golfisty Tigera Woodsa, ponieważ świat nowojorskich finansów stanowił wyłącznie domenę białych biznesmenów. Zresztą w tamtych czasach jakakolwiek praca umysłowa Afroamerykanina wzbudzała zainteresowanie jako kuriozalna ciekawostka. Hamilton tak bardzo wyróżniał się z tłumu, że w latach 30., 40. i 50. XIX w. był celebrytą, o którego poczynaniach rozpisywały się dzienniki, tytułując go „księciem ciemności” albo (te, które za nim nie przepadały) „czarnuchem Hamiltonem”. Makler ukrywał swoje pochodzenie. Celowo? Źródła podają różne informacje o miejscu urodzenia Hamiltona. Wynika to prawdopodobnie z celowej dezinformacji. Z jakiegoś powodu (być może chciał ukryć jakiś czyn ze swojej młodości) czarny makler nie chciał, by wiedziano, skąd pochodził. W 1836 r. i w 1843 r. Hamilton w sądzie pod przysięgą zeznał, że urodził się w Richmond w stanie Wirginia. To samo pisały magazyny „Commercial Advisor” i „Freedom’s Journal” w 1828 r. Jednak na pytania urzędnika w czasie spisu powszechnego w 1850 r. i 1870 r. Hamilton odpowiedział, że pochodzi z „zachodnich Indii”, jak wówczas określano Karaiby. Tę informację potwierdza akt zgonu, w którym zanotowano, że miejscem urodzenia rodziców Hamiltona był Port-au-Prince – stolica Haiti. Która wersja była prawdziwa? Nie wiadomo. Prof. White uważa, że pierwszy czarny makler pochodził z Karaibów. Jego zdaniem świadczy o tym m.in. płynność, z jaką Hamilton posługiwał się francuskim. Na …

Wall-Street-5c8f3e6.jpg
width: 1024
height: 768

Zaginione piramidy i miasto Majów. Nowe odkrycia archeologów w Meksyku
type: item
date: 2024-10-29T14:10:38.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: ameryka
subject: archeologia
subject: architektura
subject: cywilizacja
subject: cywilizacja majów
subject: meksyk
subject: odkrycia archeologiczne
subject: piramidy
description: Nowe znaleziska archeologów sugerują, że nadal nie udało się odkryć wszystkich osad Majów. Tym razem badacze namierzyli duże miasto z piramidami sprzed setek lat. Otaczały je wsie.
encoded: Spis treści: Biała plama na mapie cywilizacji Majów. W jaki sposób ją rozpoznać? Laser nie tylko dla wojska, ale też dla archeologów Piramidy, zaginione miasto i majańskie osiedla – odkryć jest sporo Cywilizacja Majów nie przestaje zaskakiwać naukowców. Lud ten osiągnął w czasie kilku tysięcy lat istnienia mistrzostwo w zakresie architektury i sztuki kamiennej. Ta rdzenna ludność zamieszkująca niegdyś obecne tereny Meksyku, Gwatemali, Belize, Salwadoru i Hondurasu ciągle jest badana przez archeologów i nie tylko. Najnowsze analizy, wykonane z pomocą lotniczego skanowania laserowego (LiDAR), przyniosły intrygujące wyniki. Opublikowano je na łamach czasopisma „Antiquity”. Biała plama na mapie cywilizacji Majów. W jaki sposób ją rozpoznać? Celem badań naukowców z USA i Meksyku był stan Campeche w południowo-wschodnim Meksyku. Do tej pory archeolodzy niewiele wiedzieli na temat aktywności Majów w tym rejonie. Rozpoznanie starożytnych konstrukcji na porośniętym dżunglą terenie jest bardzo trudne. Klasyczne rozpoznanie okolicy polega na marszu wśród roślinności i torowaniu sobie drogi maczetą. W ten sposób można jednak przeoczyć cenne zabytki. Dlatego właśnie coraz częściej badacze przeszłości sięgają po LiDAR. Ta laserowa technologia umożliwia „zdjęcie” powierzchni roślinności z badanego terenu i wykrycie reliktów zabudowań, nawet tych, które są zniwelowane i niewidoczne gołym okiem. Niestety, LiDAR jest kosztownym narzędziem. Organizacje przyznające granty nie chcą wydawać pieniędzy na badanie obszarów, które są całkowicie nieznane i potencjalnie pozbawione historii Majów. Właśnie dlatego jedna z części stanu Campeche wciąż pozostawała białą plamą na mapach archeologów. Laser nie tylko dla wojska, ale też dla archeologów Technologia LiDAR jest jednak stosowana w innych celach, początkowo tylko przez wojskowych, a teraz również przez leśników, ekologów czy inżynierów lądowych. I tu szczęście uśmiechnęło się do archeologów. Okazało się, że w 2013 roku konsorcjum zajmujące…

Figure-4FINAL-42655ef.jpeg
width: 1504
height: 1077

Henryk Sienkiewicz odwiedził Nowy Jork. Nasz wieszcz narodowy nie był zachwycony Ameryką
type: item
date: 2024-09-19T09:19:20.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: ameryka
subject: literatura
subject: stany zjednoczone
description: Młodego Sienkiewicza zszokowały kontrasty: bogactwo i niedbalstwo, gigantomania i brak smaku. Nie przypadły mu do gustu marna kuchnia i „prowokacyjnie” zachowujące się kobiety. Z westernowej Ameryki wywiózł jednak pomysł na swój własny historyczny „eastern”.
encoded: Spis treści: Żucie tytoniu i połykanie jedzenia Wielki biznes w domu wariatów Prowokacje i sensacje Kozacy jak Indianie Henryk Sienkiewicz odwiedził Nowy Jork w marcu 1876 roku. Spędził tam tylko kilka dni, ponieważ amerykańska metropolia nie była właściwym celem jego podróży. Pierwotny pomysł miał inny. Trzydziestoletni wówczas Sienkiewicz wraz z grupą znajomych artystów, wśród których znajdowała się słynna aktorka Helena Modrzejewska, chcieli udać się do Kalifornii i założyć tam farmę. Utopijną komunę na wzór wspólnot postulowanych przez francuskiego filozofa Charlesa Fouriera. Niewiele z tego wyszło. Jednak podróż przez Amerykę Północną zaowocowała prasowymi korespondencjami, które przyniosły Sienkiewiczowi sławę. To, co pisał o Nowym Jorku, może nas dziś zadziwić. „Miasto, które na pierwszy rzut oka z morza zarysowywało się tak majestatycznie i wdzięcznie, widziane z bliska nie zachwyciło mnie wcale. Pobrzeże portu brudne, między drewnianymi budynkami nie masz bruków; wszędzie leżą kupy śmieci; doki drewniane połyskujące brudną wodą, ludność zaś, jak zwykle ludność portowa, wygląda jakby przed chwilą urwała się od szubienicy” – opisał swoje pierwsze wrażenie. Żucie tytoniu i połykanie jedzenia Sienkiewicz zamieszkał w hotelu Central na Broadwayu. Na słynnej ulicy „wystawy sklepowe biły łuną gazowego światła, czarna i biała ludność tłoczyła się na chodnikach, szeregi latarni ginęły w oddaleniu”. Sienkiewicz całkiem dobrze poczuł się w „w białym marmurowym przedsionku hotelu, ubranym w kwiaty, dywany, jaśniejącym tysiącami świateł”. Szybko jednak uznał, że w tym przepychu brak smaku. Zdziwiło go także, że oprócz gości hotelowych w ogromnych salach „mnóstwo osób z miasta zbiera się wieczorem (…) dla czytania gazet, spotkania się ze znajomymi, palenia lub żucia tytuniu, wreszcie dla pokołysania się na jednym z biegunowych krzeseł, których tu mnóstwo”. Dostało się też hotelowej kuchni. „Według zwyczajów amerykańskich, przed każdym z gości stawiają tu mnóstwo porcelan…

sienkiewicz-nowy-jork-9e84e91.jpg
width: 1200
height: 630

Prom kosmiczny Buran był technologicznym cudem ZSRR. Pogrzebały go gruzy upadającego imperium
type: item
date: 2024-08-29T12:30:25.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: Edukacja
subject: historia
subject: kosmos
subject: rosja
subject: stany zjednoczone
description: Powstał dzięki paranoi Breżniewa i genialnym umiejętnościom pewnego szpicla KGB. Na jego produkcję wydano 20 miliardów rubli. Ale duma ZSRR – Orbitalnyj Korabl Buran – nie przetrwał katastrofy radzieckiego imperium.
encoded: W tym artykule: „Pan nikt” wychodzi z cienia Przebiegły konstruktor Głuszko Cudo z Ramieńskoje Pogrzebani w hangarze Gwiezdny autobus Od połowy 1972 roku na biurko szefa radzieckich służb specjalnych Jurija Andropowa zaczęły trafiać raporty sporządzone przez agentów Pionu X Pierwszego Zarządu Głównego KGB (zajmującego się wywiadem naukowo-technicznym). Były to alarmujące doniesienia o spotkaniach nowego szefa NASA Jamesa Fletchera z dyrektorem prezydenckiego Biura Zarządzania i Budżetu George’em Schulzem. W trakcie jednej z takich narad – zdaniem agentów KGB – zatwierdzono plan sfinansowania budowy nowego dużego kosmicznego samolotu. Wahadłowca, jak nazwali go specjaliści. Informacje o planach stworzenia takiego statku pojawiły się już w styczniu 1971 roku. Prawdziwy niepokój sowieckich analityków wywołały doniesienia, że amerykański prom będzie miał przedział towarowy o wymiarach 4,6 na 18,3 m. „Wystarczająco dużo miejsca, żeby na pokładzie wynieść w przestrzeń nuklearne głowice” – stwierdzili eksperci KGB. „A gdy już pociski znajdą się na orbicie, zostaną odpalone wprost na Moskwę” – dodawali radzieccy generałowie. Nic więc dziwnego, że informacje o planach NASA dotarły na Kreml. Wizja amerykańskich rakiet spadających z kosmosu na głowy Rosjan spowodowała, że Breżniew nakazał przygotować sowiecką ripostę. „Pan nikt” wychodzi z cienia Ale kto miał tego dokonać? Rosyjski program kosmiczny od początku lat 70. był w głębokim kryzysie. Ledwie pięć lat wcześniej, po nieudolnie przeprowadzonej przez ministra zdrowia Borysa Pietrowskiego operacji usunięcia krwawiącego polipa, zmarł Siergiej Korolow. Dla zwykłych Rosjan Korolow był przed śmiercią „Panem Nikt”. Sam o sobie mówił: „Jestem jak górnik. Pracuję w podziemiu”. I nie chodziło mu wcale o to, że podczas stalinowskich czystek pracował jako „skazany N1442” w kopalni złota. Dopiero po złożeniu jego prochów pod murami Kremla, z nekrologu w „Prawdzie” zwykli obywatele Kraju Rad dowiedzieli się, kim był człowiek nazywany …

to-miala-byc-duma-zsrr-na-nieudany-projekt-wydano-20-miliardow-rubli-5e0892b.jpg
width: 1076
height: 568

Dlaczego w Ameryce nie mówi się po arabsku? Jeden z powodów zaskoczył historyków
type: item
date: 2024-08-28T08:29:36.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: Edukacja
subject: historia
subject: islam
subject: krzysztof kolumb
subject: odkrycia
subject: odkrycia archeologiczne
description: Islamscy zdobywcy byli nie tylko świetnymi żołnierzami, ale i zręcznymi żeglarzami. Dysponowali mapami i instrumentami nawigacyjnymi umożliwiającymi dalekie podróże. Jednak to nie oni skolonizowali Nowy Świat.
encoded: W tym artykule: Od kosmitów do muzułmanów Przez morze mgieł i ciemności Więcej pytań niż odpowiedzi Arabski na Karaibach Dwa tysiące łodzi na Atlantyku Kto w końcu odkrył Brazylię? Fałszywka z Kalifornii Z Koranem na Malaje Ocean oceanowi nierówny Mieli to, czego nam brakowało Muzułmanie odkryli Amerykę trzy wieki przed Kolumbem – oznajmił w listopadzie 2014 r. prezydent Turcji Recep Erdoğan. Kilka miesięcy później, podczas wizyty na Kubie, dodał, że płynąc wzdłuż wybrzeża wyspy Kolumb dostrzegł na jednym ze wzgórz meczet. Czy te zdumiewające wypowiedzi były jedynie propagandowym chwytem polityka zabiegającego o popularność w świecie islamu? Teoria o prekolumbijskich przeprawach muzułmanów przez Atlantyk wydaje się absurdalna. Ale nie jest nowa i nie wymyślił jej prezydent Turcji. Sensacja wybuchła już w 1929 r., gdy niemiecki biblista Gustav Deissman odkrył w pałacu Topkapi w Stambule mapę wykonaną przez rodaka Erdoğana – admirała Piri Reisa. Zaznaczono na niej wybrzeża Ameryki z Labradorem i Florydą, Kubę, Haiti, Jamajkę, Grenlandię. Była datowana na rok 1528, nasuwało się więc pytanie, skąd turecki oficer, który nigdy nie wypłynął na Atlantyk, wiedział, co znajduje się po jego drugiej stronie? Od kosmitów do muzułmanów Co prawda sam Piri Reis napisał, że sporządził swoje dzieło na podstawie 20 innych map (w tym tej, którą posługiwał się Kolumb), jednak nie przeszkadzało to tropicielom sensacji. Angielski dziennik „Illustrated London News” pisał w lutym 1932 r.: „Kolumb w swej trzeciej podróży dotarł jedynie w okolice ujścia Orinoko, zatem odwzorowanie linii brzegowej Ameryki Południowej na mapie Piri Reisa musiało zostać skopiowane z innego źródła”. Jeszcze większe emocje wzbudzał wyrysowany na dole mapy olbrzymi ląd. Gdy archeolog amator Arlington Mallery obwieścił, że to Antarktyda, można już było spekulować do woli. Bo jeśli Reis przyznawał się do kopiowania, to kto i kiedy sporządził oryginał? Kolumb tak daleko na południe na pewno nie dotarł. Amerykański his…

dlaczego-w-ameryce-nie-mowi-sie-po-arabsku-jeden-z-powodow-jest-zaskoczyl-historykow-12cd52e.jpg
width: 5097
height: 1818

Jan z Kolna. Czy Polak odkrył Amerykę przed Kolumbem?
type: item
date: 2024-06-16T12:22:47.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: Edukacja
description: Nie wiemy, czy tajemniczy żeglarz był Polakiem. Nie ma pewności, czy jego wyprawa się odbyła. W XIX i XX wieku postać Jana z Kolna rozbudzała jednak wyobraźnię Polaków, szukających powodów do narodowej dumy. Obecnie inspiruje tych, którzy uważają, że nie znamy całej prawdy o Krzysztofie Kolumbie.
encoded: W tym artykule: Kim był Jan z Kolna? Tak powstał mit Jana z Kolna Tajemniczy odkrywca znad Bałtyku Czy Jan z Kolna i Krzysztof Kolumb to ta sama osoba? W Kolnie ma poświęcony swojej osobie mural. Kim był Jan z Kolna – tajemniczy podróżnik, któremu niektórzy przypisują odkrycie Ameryki, a nawet bycie samym Krzysztofem Kolumbem? Kim był Jan z Kolna? – Był to człowiek wzrostu wielkiego, w barach szeroki, twardy w karku, o grubym brzuchu, a kolanach i stopach potężnych. Latem i zimą w koszuli na piersiach rozpiętej, z gołą głową, którą włos długi, gęsty i bujny porastał, w skórzniach po same pachwiny i lekkim na ramionach kaftanie, lubował się w deszczach i mrozie, a oddychał wielkiemi płucami naprawdę szeroko dopiero wśród wichrów północy – opisywał Jana z Kolna sam Stefan Żeromski w swoim „Wietrze od morza” (1926). Przedstawiał go jako żeglarza, który „wrócił był z podróży dalekich z trzosem złotem nabitym”, lecz wciąż targany ambicjami i marzeniami nad Wisłą „zbijał siekierą swój okręt arktyczny”. Pisarz musiał być pod wpływem polskiego emigracyjnego historyka Joachima Lelewela, który w XIX wieku przedstawił owego żeglarza następująco: „Jan Szkolny (Scolnus) – Polak, wraz z Krystianem królem duńskim, w roku 1476 odkrył cieśninę Anjan i ziemię Laboratoris (Labrador), będąc trzecim z Europejczyków, co Amerykę odkryli przed Kolumbem w sto lat blisko po braciach Zenach” [rozsławieni za sprawą mapy niepewnego pochodzenia XIV-wieczni podróżnicy z Wenecji, raczej negowani przez współczesnych badaczy; przyp. red.]. Później Lelewel sprostował jeszcze, że ów Jan Scolnus, który o szesnaście lat wyprzedził Kolumba, to jego zdaniem „Jan z Kolna, czyli de Colno [...] z małego miasta mazowieckiego Prusom pogranicznego”. Tak powstał mit Jana z Kolna Za szanowanym historykiem informację te powtarzały rozmaite polskie encyklopedie i leksykony. Nic dziwnego, że pisząc swoją książkę o związkach Polaków z morzem Żeromski, nie mógł pominąć postaci, która od czasów Lelewela wbiła się do pa…

jan-z-kolna-47a775b.png
width: 1200
height: 630

Trudne życie na Pacyfiku. Skąd się wzięli Polacy na Hawajach
type: item
date: 2024-06-11T13:04:53.000Z
creator: Adam Węgłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: Edukacja
subject: emigracja
subject: migracje
subject: migranci
subject: niewolnictwo
subject: polacy
subject: praca
subject: praca za granicą
description: Kilkuset pierwszych Polaków przeżyło w „raju dla turystów” srogie rozczarowanie. Śnili o dobrych płacach, a czekał ich tam niemal pańszczyźniany wyzysk. Skąd się wzięli Polacy na Hawajach? Pierwsi dotarli na egzotyczny archipelag już w XIX wieku.
encoded: W tym artykule: Co robił Strzelecki na wulkanie Polacy na Hawajach zmuszeni do niewolniczej harówki Plantacje nie dla Polaków Hawaje, egzotyczny archipelag na Pacyfiku, nie od dziś rozbudza wyobraźnię. Rdzenni Hawajczycy byli pochodzenia polinezyjskiego. W XVI wieku do wysp dotarli Hiszpanie, potem zainteresowali się nimi Brytyjczycy, a w 1898 roku zaanektowali je Amerykanie. Od 1959 roku Hawaje są 50. stanem USA, z coraz mniejszym odsetkiem rdzennej ludności. A skąd się wzięli Polacy na Hawajach? Co robił Strzelecki na wulkanie O ile nie było żeglarzy polskiego pochodzenia na statkach hiszpańskich i wśród załóg kapitana Cooka, to pierwszym naszym rodakiem na Hawajach był słynny Paweł Edmund Strzelecki (1797–1873), jeden z najwybitniejszych polskich podróżników. Zatrzymał się tam w drugiej połowie 1838 roku, podczas podróży z wybrzeża Chile do Australii. „W początkach września statek zawinął do portu w zatoce Kealakekua, tej samej, w której 14 lutego 1779 r. zginął odkrywca Hawajów James Cook. W trakcie pobytu Strzeleckiego Hawaje były jeszcze niepodległym państewkiem rządzonym przez króla z dynastii Kamehameha. Poświęcił tam wiele czasu badaniom tutejszych, największych na świecie wulkanów. Zbadał wulkany Mauna Kea, Mauna Loa, Kilauea. Na zboczach tego ostatniego rozbił obóz dokonując obserwacji wypełniającego dno krateru, pulsującego zbiornika lawy. Przy okazji Strzelecki zapisywał również wierzenia tubylców związane z ich wiarą w nadprzyrodzoną moc wulkanów. Prace naukowe na temat wulkanów hawajskich, jakie opublikował Strzelecki były jednymi z pierwszych w światowej literaturze fachowej”, czytamy w biogramie podróżnika na stronach polonijnego stowarzyszenia Wspólnota Polska. Po Strzeleckim, już w 2. połowie XIX wieku, pojawili się na Hawajach m.in.: literat i turysta Julian Florian Horain, kartograf i inżynier Adam Joachim Kulczycki, misjonarz Józef Hołubowicz, inżynier górnik Modest Maryański oraz hrabia Władysław Zamoyski – podczas półtorarocznej podróży po Au…

hawaje-b9440b5.jpg
width: 2095
height: 1430

To odkrycie może napisać historię od nowa. Pierwsi ludzie przybyli tu wcześniej, niż sądzono
type: item
date: 2024-05-26T13:51:42.000Z
creator: Jakub Rybski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: ameryka północna
subject: badania naukowe
subject: Edukacja
subject: ludzie
subject: odkrycia
subject: odkrycia archeologiczne
description: W amerykańskim Maryland archeolodzy odnaleźli prehistoryczne narzędzia. Badacze twierdzą, że są dowodem na przybycie pierwszych ludzi do Ameryki nawet 7000 lat wcześniej, niż dotychczas uważano.
encoded: W tym artykule: Kiedy ludzie przybyli do Ameryki? Tajemnicza wyspa Parsons Artefakty kultury Clovis? Problemy z najnowszymi badaniami To, kiedy pierwsi ludzie przybyli do Ameryki, od dawna jest przedmiotem licznych sporów i kontrowersji. Naukowcy badają historię zasiedlenia tego kontynentu i próbują dokładnie ustalić momenty, gdy człowiek po raz pierwszy opuścił Eurazję w kierunku wschodnim. Wiele dowodów wskazuje, że nastąpiło to ok. 14–15 tysięcy lat temu. Kiedy ludzie przybyli do Ameryki? W okresie ostatniej epoki lodowcowej azjatyckie ludy przedostały się na amerykańskie ziemie przez Beringię. Czyli prehistoryczny pas lądu, który łączył dzisiejszą Syberię z terenami północnej Kanady i Alaski. Z czasem zaczęli migrować na południe kontynentu i zasiedlać kolejne tereny dzisiejszych Stanów Zjednoczonych. Oliwy do ognia tej zażartej dyskusji dolał właśnie geolog Darrin Lowery ze Smithsonian Institution. To największy na świecie kompleks muzeów i ośrodków edukacyjno-badawczych, który swoją siedzibę ma w Waszyngtonie. Naukowiec uważa, że w stanie Maryland, na wyspie Parsons, odnalazł nowe dowody, które wskazują na dużo wcześniejsze przybycie ludzi do Ameryki. Tajemnicza wyspa Parsons Lowery wraz ze swoim zespołem badawczym w ciągu 10 lat podróżował na wyspę Parsons niemal 100 razy. Podczas swoich ekspedycji udało mu się odnaleźć 286 artefaktów, głównie w zatoce Chesapeake. Były to najczęściej kamienne narzędzia. Datowanie wykazało, że najstarszy zabytek pochodził sprzed ponad 22 000 lat. Według geologa oznacza to, że ludzie byli tu nawet 7000 lat wcześniej, niż przypuszczano. Plemiona indiańskie w Ameryce Północnej. Kim są rdzenni mieszkańcy Ameryki? Plemiona Indian w Ameryce Północnej są potomkami pierwszych ludzi, którzy kilkanaście tysięcy lat temu przeszli na ten kontynent z Azji, po wynurzonym w okresie zlodowaceń pasie lądu, zwa... Problem polega na tym, że Lowery opublikował swoją pracę – skądinąd bardzo obszerną i szczegółową – w portalu Research Gate i nie zo…

kiedy-pierwsi-ludzie-przybyli-do-ameryki-155121c.jpg
width: 634
height: 420

Amerykański rząd współpracował z mafią. Czy to właśnie dzięki temu władzę na Sycylii zdobyli gangsterzy?
type: item
date: 2024-04-03T14:15:50.000Z
subject: Historia
subject: Ludzie
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: Edukacja
subject: historia
subject: mafia
subject: sycylia
subject: włochy
subject: wojna
description: W czasie II wojny światowej amerykański rząd zawarł przymierze z włoską mafią. Czy w zamian za pomoc w zwycięstwie nad faszyzmem alianci oddali władzę na Sycylii gangsterom?
encoded: W tym artykule: Strach przed nazistami Cel 1: kontrola portu Luciano trzymał łapę na wszystkim Cel 2: podbić Sycylię Wykorzystanie kontaktów z mafią Amerykański wywiad we współpracy z mafią Euforia lokalnej społeczności Cel 3: Zabić Hitlera Cel 4: komunizm stop! W 1942 roku Ameryka toczyła zaciekłą wojnę z Japonią na Pacyfiku. Jednocześnie dźwigała ciężar walk w Europie, dostarczając Wielkiej Brytanii i ZSRR broń. Konwoje wypływały z Nowego Jorku i przemierzały Atlantyk na wschód, wioząc sprzęt i żywność. Niemieckie U-Booty w ciągu kilku miesięcy zatopiły ponad setkę alianckich okrętów. Strach przed nazistami W lutym 1942 r. w porcie w Nowym Jorku wybuchł największy okręt transportowy US Navy: SS Normandie (był to de facto francuski statek zajęty w 1941 r. przez Amerykanów). Opinia publiczna w USA podejrzewała sabotaż ze strony faszystów. Dobrze pamiętała serię zamachów w portach w czasie I wojny światowej, za którymi stali agenci cesarza Wilhelma II. Pożar na SS Normandie oznaczał, że wojna toczona na wodach Atlantyku zawitała na amerykańskie wybrzeże. Dostawy broni do Europy stanęły pod znakiem zapytania. Statki handlowe były zagrożone nie tylko przez niemieckie U-Booty na otwartym oceanie, ale także w dokach, w samym sercu Nowego Jorku. Specjalna komisja powołana w trybie pilnym przez Kongres ustaliła, że to błędy ekipy remontowej doprowadziły do pożaru. Rząd amerykański chciał mieć jednak pewność, że porty nie staną się miejscem obcej infiltracji. Jak to zrobić? Dogadać się z ludźmi, którzy je kontrolują. Porty wschodniego wybrzeża nadzorowała mafia. Amerykańska, ale stworzona przez sycylijskich imigrantów. Było regułą, że trzeba płacić jej haracz od każdej większej transakcji. Działalność w portach stanowiła jedno z głównych źródeł dochodów mafii w USA. Administracja Roosevelta podjęła więc ryzykowną i brzemienną w skutki decyzję: zawrzeć porozumienie z przestępcami. To porozumienie miało dalekosiężne konsekwencje nie tylko dla Ameryki, ale przede wszystkim dla…

pakt-z-osmiornica-df790b7.jpg
width: 990
height: 612

Archeolodzy trafili na najstarsze dowody użycia tytoniu w Mezoameryce. Zaskakuje to, że nie był palony
type: item
date: 2024-03-13T07:49:42.000Z
creator: Mateusz Łysiak
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: obrzędy
subject: odkrycia archeologiczne
subject: używki
subject: Wolny czas
description: Tytoń jest znany w Mezoameryce od tysiącleci. Nie zawsze była to jednak używka dostępna dla wszystkich. Badania wskazują, że tytoń pojawiał się w niespotykanej formie podczas rytuałów.
encoded: W tym artykule: Nikotyna do... picia? Zaskakujące odkrycie w Gwatemali Czemu służył tytoń w Mezoameryce? Zażywanie tytoniu jest znane ludzkości od tysięcy lat. Rdzenni mieszkańcy Ameryki Północnej i Południowej byli jednymi z pierwszych, którzy uprawiali tytoń i używali go. Roślina miała zostać udomowiona na terenie dzisiejszego Meksyku jeszcze przed naszą erą. Kultury rdzennych Amerykanów korzystały z niej m.in. podczas rytuałów i ceremonii religijnych. Jak się okazuje, tytoń nie zawsze był palony. Jakie inne formy jego stosowania były znane w obu Amerykach? Nikotyna do... picia? Nowe światło na ten temat rzuca ostatnie odkrycie archeologów pracujących w Gwatemali. Badania wykazały bowiem pozostałości nikotyny w ceramicznych wazach sprzed tysiąca lat. Odkrycia opisane na łamach „Antiquity” są teraz uważane za najstarszy fizyczny dowód praktyk rytualnych z wykorzystaniem tytoniu w Mezoameryce. Wazy odkryto w latach 90. ubiegłego wieku podczas wykopalisk w Cotzumalhuapa. Było to jedno z największych miast południowej Mezoameryki w okresie późnego klasyku (około 650–950 n.e.). Dopiero niedawno badacze przeprowadzili analizę chemiczną próbek pobranych z wnętrza artefaktów. Okazało się, że w przypadku trzech z siedmiu badanych waz wyniki na obecność nikotyny były pozytywne. To z kolei wskazało na obecność tytoniu. Badacze nie kryli zadziwienia. Kształt naczyń sugerował bowiem, że były wykorzystywane do przechowywania i spożywania płynów. Co więc robił w nich tytoń? Zaskakujące odkrycie w Gwatemali Naukowcy tłumaczą, że w wazonach mógł znajdować się tytoń w postaci płynnej. Chodzi o „ofiary nasączone tytoniem”. Takie przedmioty chowano jako dary dla ziemi lub konkretnych bóstw. Naukowcy dysponują jednak niewielką wiedzą na ich temat. Rzadkość tego typu dowodów archeologicznych wynika z faktu, że pozostałości tytoniu nie zachowują się wystarczająco dobrze, by można je było zbadać. Ostatnie odkrycia badaczy rodzą pytania o to, jak i dlaczego używano tytoniu w Cotzumalhuapa…

najstarsze-dowody-uzycia-tytoniu-w-mezoameryce-zaskakuje-to-ze-nie-byl-palony-e5d15ab.jpg
width: 960
height: 540

Nie uciekał dostatecznie szybko. Z jego kości powstał najstarszy znany paciorek w Ameryce
type: item
date: 2024-02-13T15:00:00.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: ameryka północna
subject: archeologia
subject: odkrycia archeologiczne
subject: paleolit
subject: pradzieje
subject: Wolny czas
description: Najstarszy paciorek odkryty w Ameryce ma blisko 13 tysięcy lat. Pierwsi ludzie, którzy dotarli na ten kontynent wykonali go z maleńkiej kości zająca. Zdobił ciało lub odzienie.
encoded: W tym artykule: Zaskakujące znalezisko w obozowisku Z czego wykonano paciorek? Funkcja ozdoby Naukowcy od dekad spierają się i dyskutują na temat zasiedlenia przez ludzi Ameryki. Wraz z postępem badań i coraz to nowymi wykopaliskami moment ten cofa się coraz bardziej w przeszłość. Obecnie przyjmuje się, że pierwsi ludzie z Azji dotarli do Nowego Świata kilkanaście tysięcy lat temu. Ludzie przedostali się z Azji przez pas lądu określany Beringią. Łączył dzisiejszą Syberię z terenami północnej Kanady i Alaski. Zaskakujące znalezisko w obozowisku Do zaskakującego znaleziska z wczesnego okresu pobytu człowieka w Ameryce doszło na stanowisku archeologicznym La Prele Mammoth w hrabstwie Converse w stanie Wyoming. To stan w środkowo-zachodniej części USA znany z pięknych gór. Wśród pozostałości po pradziejowym obozowisku archeolodzy natknęli się na miniaturowych rozmiarów zabytek, który wprawił ich w osłupienie. To kościana rurka o długości zaledwie 7 mm i szerokości prawie 3 mm. Zdaniem odkrywców jest to najstarszy paciorek znaleziony do tej pory na kontynencie amerykańskim i ma około 12 940 lat. Badacze opublikowali właśnie na ten temat artykuł na łamach prestiżowego czasopisma „Scientific Reports”. Szefem badań był prof. Todd A. Surovell z Uniwersytetu w Wyoming. Paciorek znajdował się niedaleko szczątków młodego mamuta. Na kościach zwierzęcia zachowały się nawet ślady pokonsumpcyjne, dlatego badacze wiedzą, że go upolowano i zjedzono. Centralną część obozowiska stanowiło palenisko. Widoczne są też ślady wykorzystania czerwonego mineralnego barwnika, ochry. Stosowano go szeroko w pradziejach na całym świecie, zarówno zdobienia ciała, ale też wykonywania sztuki naskalnej w jaskiniach. Barwnik ten wsypywano też do grobów. Polacy odkryli w USA tajemnicze ryty naskalne sprzed setek lat. Znaki służyły do obserwacji astronomicznych Ogromne panele skalne z setkami rytów odkryli polscy archeolodzy w amerykańskim stanie Kolorado. Ryty naskalne służyły prawdopodobnie do obserwacj…

nie-uciekal-dostatecznie-szybko-z-jego-kosci-powstal-najstarszy-znany-paciorek-w-ameryce-fot-tonellophotography-fc3b86d.png
width: 1200
height: 630

To nie konkwistadorzy zarażali? Choroby pokrewne syfilisowi były obecne w Ameryce na długo przed Kolumbem
type: item
date: 2024-01-25T13:00:00.000Z
creator: Magdalena Salik
subject: National Geographic Site
subject: Nauka
subject: ameryka
subject: choroby
subject: choroby zakaźne
subject: Edukacja
subject: krzysztof kolumb
subject: Zdrowie
description: Naukowcy znaleźli najstarsze znane DNA bakterii spokrewnionych z patogenem wywołującym kiłę. Pochodzą ze szkieletów sprzed dwóch tysiącleci, które odkryto w Brazylii.
encoded: W tym artykule: Syfilis w XVI-wiecznej Europie Kroniki i kości Skąd się biorą krętkowice? Choroba przed Kolumbem Skąd w Europie wzięła się kiła – groźna choroba weneryczna? Jej potężna epidemia przetoczyła się przez Stary Kontynent pod koniec XV wieku. Wybuch miał nastąpić na początku 1495 roku, kiedy wojska króla Francji Karola VIII wkroczyły do Neapolu. Żołnierzy zaczęła wówczas dręczyć choroba, którą – na podstawie historycznych opisów - współcześni naukowcy zidentyfikowali jako syfilis. Syfilis w XVI-wiecznej Europie Karol VIII nie wojował we Włoszech długo. Jego kampania zakończyła się szybkim powrotem do Francji już w lipcu 1495 roku. Wojska królewskie – składające się w dużej części z najemników – zostały rozwiązane, a żołnierze wrócili do domów. Razem z nimi zaś powędrował krętek blady. A konkretnie jego podgatunek Treponema pallidum pallidum, wywołujący kiłę. W 1500 roku groźna i nieuleczalna wówczas choroba była już rozpowszechniona w całej Europie. Jako nowe schorzenie, budziła zainteresowanie ówczesnych medyków i kronikarzy. A ponieważ największym wydarzeniem tamtego okresu było odkrycie Ameryk, szybko zaczęto łączyć ze sobą oba fakty. Jak można przeczytać w jednym z artykułów naukowych zajmujących się pochodzeniem syfilis, już na początku XVI w. w kronikach zaczęły pojawiać teorie łączące kiłę z marynarzami Krzysztofa Kolumba. Szesnastowieczni Europejczycy podejrzewali, że plaga została przywleczona do ich domu z Nowego Świata przez konkwistadorów. Kroniki i kości Czy to prawda? Naukowcy spierali się o to bardzo długo. Co ciekawe, istniała również teoria odwrotna – że syfilis i choroby pokrewne pojawiły się w Ameryce Południowej wraz z Krzysztofem Kolumbem. W przypadku obu tych hipotez „winni” rozpowszechnienia się krętków mieli być pierwsi żeglarze, którzy już w XV w. potrafili przepłynąć Atlantyk. Zweryfikowanie tych teorii wymagało rozwoju genetyki, upowszechnienia się analiz DNA oraz wykorzystania ich w archeologii. Dzięki temu naukowcy mogą zdobić …

konkwistadorzy-773a4e6.jpg
width: 800
height: 600

Krzysztof Kolumb – ciekawostki o odkrywcy Nowego Świata
type: item
date: 2023-12-30T09:00:01.000Z
creator: Szymon Zdziebłowski
subject: Historia
subject: National Geographic Site
subject: ameryka
subject: historia
subject: hiszpania
subject: krzysztof kolumb
subject: oceany
subject: Wolny czas
subject: żeglarstwo
description: Odkrywca Ameryki skrywa nadal wiele zagadek. Naukowcy spierają się o różne wydarzenia związane z jego życiem. Krzysztof Kolumb – ciekawostki o jednym z najsłynniejszych żeglarzy świata. Tutaj zebraliśmy to, co powinniście o nim wiedzieć i informacje, które mogą zaskoczyć.
encoded: W tym artykule: Skąd pochodził Krzysztof Kolumb? Kiedy Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę? W jakim celu Krzysztof Kolumb rozpoczął swoją wyprawę? Przebieg pierwszej wyprawy Kolumba w 1492 roku Dziedzictwo Kolumba Krzysztof Kolumb – ciekawostki Kolumb jest postacią znaną każdemu. Kojarzony jest jako wielki i odważny żeglarz, który odkrył Amerykę. Kim był i jak doszło do tego kluczowego momentu w dziejach Europy? Krzysztof Kolumb – ciekawostki na jego temat, poznajcie je. Skąd pochodził Krzysztof Kolumb? Krzysztof Kolumb pochodził z Genui we Włoszech. Nie jest znana dokładna data jego urodzin. Przyszedł na świat między 26 sierpnia a 31 października 1451 r. Zmarł 20 maja 1506 r. w Valladolid w Hiszpanii. Trwa dyskusja, czy aby na pewno pochodził z Włoch. Badacze mają rozbieżne opinie. Wskazuje się też Katalonię lub Galicję w Hiszpanii, a nawet Korsykę lub Portugalię. Z kolei w 2010 roku Manuel da Silva Rosa ogłosił, że słynny żeglarz był potomkiem króla Władysława III z dynastii Jagiellonów, który przetrwał bitwę pod Warną w 1444 roku. Kropkę nad i w kwestii pochodzenia Kolumba mają postawić trwające analizy DNA krewnych żeglarza. Co ciekawe, nie jest to końca jasne, gdzie znajdują się szczątki żeglarza. Przyznaje się do ich posiadania hiszpańska Sewilla, ale także Republika Dominikany. Kiedy Krzysztof Kolumb odkrył Amerykę? Kolumb kierował kilkoma wyprawami morskimi. Transatlantyckie podróże odbył w latach 1492-93, 1493-96, 1498-1500 i 1502-04. Uznaje się, że w 1492 roku odkrył Amerykę, chociaż początkowo wylądował na Karaibach: Bahamach, Kubie, Santo Domingo i Jamajce. Dopiero podczas dwóch ostatnich rejsów Kolumb dobił do wybrzeży wschodniej Ameryki Środkowej i północnej części Ameryki Południowej. Nie trafił do Ameryki Północnej. W pierwszej wyprawie wzięły udział trzy statki: „Santa María”, „Niña” i „Pinta” pod flagą Kastylii. Jednostki nie były duże. Miały od 15 do 36 metrów długości. Było na nich około 90 osób. Pokutuje przekonanie, że Kolumb „odkrył Amerykę”. Nie …

krzysztof-kolumb-ciekawostki-o-odkrywcy-nowego-swiata-6af486b.jpg
width: 800
height: 968